-. ■ ------- ^—■■■ . - —'——--mm ¹

/'' A ;gt;; :of.ia«S % ?; •:: • •, :'p ywK, |! ,' ' * ï .^ci^v ^ ■'/

DA COSTA'S

KOMPLEETE DICHTWERKEN.

^ 8IBLI0T-CA i CONV. WIJCHENS |

vORD. FR . Ml N X

DA COSTA'S ³

KOMPLEETE DICHTWERKEN

UITGEGEVEN

DOOK

J. P. HASE BROEK.

Achtste Druk.

*

LEIDEN. — A. W. SIJTHOFF.

VOORREDE BIJ DEN EERSTEN DRUK DER KOMPLEETE DICHTWERKEN.

Met een gevoel van innigen weemoed bied ik aan de vereerders van Da Costa — neen, van echte, schoone en verhevene Poezy, wier geest in hem boven velen leefde en aan zoovele zijner dichterlijke scheppingen een onsterfelijk leven gaf, — hun bied ik hierbij het Eerste Deel van des ontslapenen Zangers Kompleete Dichtwerken aan. — Men zal daarin zijn gedichten zooveel mogelijk naar tijdsorde geregeld vinden. Wat tot opheldering van den inhoud scheen te kunnen bijdragen, is door mij in de Toelichtingen medegedeeld, waarin tevens des Dichters eigen Voorredenen en Aanteekeningen, bij zijne verschillende werken gevoegd, zijn opgenomen; en wel zóó, dat het niet moeilijk zijn zal, het eigen werk des Dichters van mijn bijwerk (welk laatste tusschen [ J is geplaatst) te onderscheiden. Dat ook in de wijze van uitvoering alle zorg is besteed om deze uitgave den grooten Zanger waardig en aldus als een letterkundig gedenk- en eereteeken op zijn pas gesloten graf te doen zijn, — ik vertrouw dat een enkele oogopslag op dezen Bundel genoegzaam zal wezen om den Lezer daarvan te overtuigen.

En zoo ga dan nu deze nieuwe Uitgave, die de gansche dichterlijke Nalatenschap van Da Costa, beide in zijne uitgegevene en nog onuitgegevene Gedichten, kompleet bevatten 7,al, haren weg! Zfl verrijke de Boekverzameling van allen, die het wèl meenen met de Vaderlandsche Letteren en Schoone Kunst! Maar zij vinde niet daar alleen hare plaats: zij worde opgenomen in de hoofden en harten van alle kinderen on zes Volks, die vatbaar zijn om door den klank der dichterlijke luit niet alleen bekoord, gestreeld en geboeid, maar ook bezield, veredeld, geheiligd te worden. Zoo blijve

II

Da Costa voor ons volk niet alleen een Zanger bij uitnemendheid, maar losse de bewondering en waardering van de eenige gave, hem geschonken, zich op — ik gebruik voor dien wensch hem betreffende, en in zijnen geest geuit, zijne eigene woorden — „in de kennis en aanbidding van Hem, die gekend en geëerd wil worden in Zijne werken ön in de werken van Zijne werken!quot; 30 Juni 1861.

VOORREDE BIJ DEN TWEEDEN DRUK.

De goede verwachting, waarmede ik, nu negen jaren geleden de eerste uitgave van Da Costa's Kompleete Dichtwerken aan het Nederlandsche volk aanbood, is tot mijne vreugde niet teleurgesteld. Niet alleen is de eerste druk geheel uitverkocht, maar het verlangen naar het bezit van de dichterlijke nalatenschap des on-sterfelijken zangers blijft voortduren. Zoo is het noodig geworden eene tweede uitgave ter perse te leggen, waarvan het Eerste Deel hierbij in 't licht verschijnt.

In dien herdruk zal men alles kunnen terugvinden, wat in de eerste uitgave gegeven werd. Maar daaraan zal bovendien nog het een en ander worden toegevoegd. Behalve eenige noodig geworden aanvullingen en wijzigingen in de Aanteekeningen, zullen nog enkele onuitgegeven gedichten de vroegere verzameling vermeerderen en verrijken. En om aan dit Dichtwerk, nog meer dan voorheen, het karakter van een schriftelijke Gedenkzuil op het graf des Onvergetelijken te geven, zullen, na de verkregene toestemming der Auteurs, onderscheidene liederen van bekende Vader-landsche zangers, Da Costa bij zijn leven of na zijn dood toegezongen, in de Aanteekeningen ter geschikter plaatse worden opgenomen.

Als een borstbeeld des vereeuwigden aan de voorzijde van dit gedenkteeken zal eene kopij van de sprekend gelijkende beeldtenis

ill

van Da Costa naar de schilderij van J. G. Schwarlze, aan het hoofd der nieuwe uitgave worden geplaatst. De vergunning daartoe is men verschuldigd aan den eenigen zoon des Dichters, Mr. A. Da Costa, die tevens, even als vroeger, mij zyne zeer gewaardeerde medewerking bij de bezorging der nieuwe uitgave welwillend heeft toegezegd, waarvoor ik hem hierbij openlijk mijnen dank betuig.

In de typografische uitvoering is ten deele, ook op raad van mijn' hooggeschatten vriend, Dr. Nikolaas Beets, die mede onder de vrienden van Da Costa steeds eene voorname plaats innam, en, door dit gevoel gedrongen, ook deze nieuwe uitgave met zulk een warm blijk van deelneming in 't openbaar heeft begroet en verwelkomd(¹); vooral op zijnen raad dan, is in den uiterlijken vorm der uitvoering van dit dichtwerk eene nog al belangrijke wijziging aangebracht. Zij zal den lezer bij de eerste inzage van zelf in 't oog vallen. Men hoopt dat daardoor mede iets zal worden toegebracht, om de poëzy des grooten Meesterzangers — die soms meer rijk en kernachtig van inhoud en zin, dan glad en effen van vorm, en daardoor niet voor ieder lezer bij de eerste inzage altijd even licht te verstaan is, — te beter te doen vatten en genieten. Het is eene eerste proefneming ten onzent, die wellicht later ook elders navolging vinden zal.

En zoo geve ik dan hiermede deze tweede vermeerderde en verbeterde uitgave van Da Costa's kompleete dichtwerken aan het Nederlandsche volk over. Aan het volk, zegge ik met nadruk: want deze uitgave is vooral bestemd voor dat deel der natie, dat wegens de kostelijkheid en kostbaarheid der eerste uitgave, zich haar niet aanschaffen kon. Dit mocht zoo niet blijven: Da Costa is altijd een man des volks geweest; zoo mocht ook zijn dichterlijke nalatenschap in de hand des volks op den duur niet worden gemist. Er is geen twijfel aan, of aan die bedoeling van de nieuwe uitgave zal in hare ontvangst door de natie recht worden gedaan. En dat te meer, daar de ervaring heeft geleerd, dat, terwijl de lauwer

¹

Zie de Aanteekeningen.

IV

op het graf van vele andere Dichters na eenige jaren al spoedig min of meer verwelkt, de krans, die op Da Costa's eerzuil werd nedergelegd, steeds even groen blijft, ja, zoo mogelijk, nog rijker en voller en frisscher wordt van jaar tot jaar. Moge ook de goede opneming van deze volks-uitgave op die ervaring de kroon drukken, en het alzoo blijken, dat Nederland niet onwaardig was eenen Da Costa te bezitten, in wiens blijvende vereering het zich zelve een eerzuil sticht!

J. P. Hasebroek.

14 April 1870.

Deze nieuwe volksuitgave van Da Costa's kompleete Dichtwerken verschilt in zooverre van de vorige uitgaven, dat zij in drie deelen verschijnt. Tevens zijn hier en daar eenige in de vorige drukken voorkomende misstellingen verbeterd.

OVERZICHT

VAN

HET LEVEN EN DE WEKKEN DES DICHTERS.

Toen Da Costa het werk, dat zijn jongste dagen grootelijks innam en vervulde, de uitgave der kompleete dichtwerken van zijnen on-vergetelijken Meester, had voltooid, bekroonde hij dien arbeid dcor een standbeeld te plaatsen, dat den Dichter zeiven levensgroot en naar het leven voorstelde; hij schreef de levensschets des Zangers met het opschrift; De Mensch en de DichterBilderdijk. Wie met den mensch Bilderdijk onbekend bleef, kent den dichter van den Ondergang der eerste Wareld maar tenhalve.

Geldt dit nu van Bilderdijk, don meester, het is vooral niet minder van toepassing op Da Costa, den leerling, bij wien, niet minder dan bij zijnen voorganger, de innigste harmonie tusschen den kunstenaar en zijne kunstgewrochten bestaat. Vandaar dat het, ter waardeering van zijne poëzy, volstrekt noodig is, hooger op te klimmpn. Even als men, om de bron van een helderen stroom te vinden, naar de hoogten der bergen moet opstijgen, moet men, om tot den oorsprong van den blinkenden stroom der Da Costiaansche poêzy op te klimmen, zich naar de hoogten begeven, waar het leven van den mensch uit de diepe aderen opwelt. Wat was Da Costa als Dichter? Gij weet het, als gij weet, wie hij als mensch is geweest.

Ik wensch dan eene proeve te nemen, of ik eene bijdrage tot beter verstand van den inhoud, geest en toon zijner poëzy leveren kan. Het is waar, dit is ook door anderen, en soms met gelukkigen uitslag beproefd: in zeker opzicht zou dus mijne Proeve overbodig kunnen schijnen. Maar men vergunne mij eene bescheidene opmerking. De verschillende brochures, over Da Costa in den jongsteti

OVEKZICHT VAN HET LEVEN

tijd uitgegeven, hebben meer den vorm van vlugschriften, daarentegen zal de tegenwoordige uitgave der kompleete dichtwerken van Da Costa langer blijven bestaan, en nog bij een tal van volgende geslachten in waarde gehouden. Is dit waar, dan schijnt juist voor degenen, die na ons zijn zullen en met ons Da Costa als dichter zullen bewonderen en liefhebben, een eenvoudig overzicht van zijn leven, door een tijdgenoot en vriend, niet gansch overtollig te zijn. En het is op dien grond dat ik met eenige vrijmoedigheid mij tot die zaak zette. Waar echter het werk, aldus door mij aanvaard, als vanzelf eenigszins moeilijker en teederder wordt dan een kort woord voor deze uitgave zou geweest zijn, moge de wensch naar een zachtmoedig oordeel niet te vergeefs zijn!

Eer ik echter verder ga, wensch ik het verband aan te wijzen, dat ik tusschen den mensch en den dichter Da Costa meen te zien, en zal het wel naauwelijks noodig zijn mij te vrijwaren van de verdenking, alsof ik het genie des dichters als een natuurlijk en noodzakelijk produkt van zijne uitwendige levensomstandigheden zou willen beschouwd hebben. De gave, het oorspronkelijk, scheppend vernuft, is het eigendom van den mensch zeiven, hem door zijnen Maker geschonken; dat verklaart alleen de hooge plaats, die de bezitter van zulk eene Godsgave onder de menschen beslaat. De dichter wordt geboren en niet gemaakt. — Maar tevens worde de invloed erkend, dien het leven des menschen op de ontwikkeling der natuurgave van het genie bezit. Den weg der ervaringen bij deu dichter na te gaan, is dus te gelijk zijne poëzy te verklaren.

Wie Da Costa noemt, noemt den naam van een dichter bij uitnemendheid, van een eenig dichter. Het is waar. Da Costa zelf heeft tegen die benaming geprotesteerd. „Ik heb,quot; zegt hij, „voor die vermetele uitdrukking: eenig, waar het bloote stervelingen geldt, geen hart.quot; Verre is het dan ook van mij, het woord eenig op Da Costa te willen toepassen. Maar men kan daaraan de beteekenis hechten, dat hij, dien men met dien naam versiert, iets gansch oorspronkelijks heeft, hetwelk men bij geen ander in 't geheel, of zoo rijk en krachtig wedervindt. En in dien zin meen ik dat de benaming van eenig aan Da Costa niet kan worden betwist; in dien zin geloof ik dat de dichter {¹) van hem terecht gezegd heeft:

¹

Potgieter.

EN DE WERKEN DBS DICHTERS.

Geen gave of zs is Godes, en eenio blijkt de uwe.

Er is in Da Costa een nagalm van de poëzy van het heilige Oosten, dien men misschien bij geen anderen ongewijden zanger in die mate vindt. Men heeft hem meermalen een profetenzoon genoemd, en waarlijk! die naam is niet kwalijk gekozen: En toch is hiermede de hem kenmerkende eigenaardigheid van Da Costa nog niet gansch en al uitgesproken. Immers, hij, de Hebreeuwsohe profetenzoon, was niet dit alleen, hij was ook Westerling, zoowel in stemming als vorming: de Grieksche Muze had voor hem niet te vergeefs gezongen: de Germaansche geest bleef den genaturaliseerden Nederlander niet vreemd; al die invloeden, deden zich beurtelings, sterker of zwakker, maar altijd in eenige mate bij hem zien en gelden. Om dus het gelijkend beeld van zijne poëzy voor onze oogen te stellen, moeten wij den blik niet alleen hooger opheffen, maar ook wijder in 't ronde slaan. Op de vrage: van waar het zeldzaam en eenig verschijnsel, moeten wij ons zeiven het antwoord geven: „Vraag het den mensch!quot;

Vraag het den mensch! Gedenk allereerst aan zijne afkomst. Van waar is hij? Hij is een zoon van het Oosten. Ieder beminnaar der Da Costiaansche poëzy kent de merkwaardige regelen van buiten, waarin hij zich daarop ter kenschetsing van zijn dichtgenie beroept:

Ik ben geen zoon der laauwe Westerstrarden.

Mijn vaderland is daar de Zon ontwaakt!

En als de gloed der Libyaansche zanden,

zoo is de dorst naar Dichtkunst, die my blaakt!

Er is in hem een vuur, dat als aan de zon van het Morgenland ontstoken, door zoovele honderden van winters, door zijne Vaderen in het koude Noorden doorgebracht, niet is uitgedoofd, wat zeg ik, in volle kracht en gloed ook nog tusschen de sneeuw onzer koudere luchtstreken blaakt.

Dit geeft aan zijne gedichten iets oorspronkelijks, iets eigenaardigs, dat hem karakteriseert. Men leze zijn Hagar: is het niet als of de gloed der woestijn, waarin „de moeder Ismaelsquot; bij haren van dorst verterenden zoon néder zit, u tegenwaait, als gij dit dóór en dóór Oostersch gedicht doorleest?

En niet alleen was Da Costa oorspronkelijk uit het Oosten herkomstig, hij was tevens een zoon van Israel. Zijn speeltuig is de harp van eenen zanger des heiligen Volks, van eenen stamgenoot des mans, die „liefelijk was in de psalmen Israels.quot; Gelijk Da Costa.

XII OVERZICHT VAN HET LEVEN

als mensch, boven alles Israeliet was, en zich als zoodanig gaarne liet gelden, spreekt dit Israëlitisch karakter ook sterk in zijne poëzy.

Dit Oostersch-Tsraelitisch karakter vertoont zich niet alleen in den gloed zijner poëzy, maar ook in haren inhoud en vorm, die soms al zeer verre afwijkt van hetgeen de Westersche smaak liefheeft en eischt. Of wat dunkt u, om één voorbeeld te noemen, van eene voorstelling waarbij de dichter, na zich zeiven met een paard vergeleken te hebben, dat zijnen berijder gehoorzaamt, aldus eindigt:

Mijn God! mijn ziel verlangt voor U ten krijg te spoeden!

Maar gaat die zucht te ver, o! tem mijn ongeduld!

Het klemmen van Uw toom zal my de hoop doen voeden, dat Ge in den dag des strijds mijn Ruiter wezen zult!

Toen Israel het heilige land verlaten moest, weken niet weinige van zijne zonen naar Spanje en Portugal Daar herleefde weder eenigzins de uitgedorde stam; daar werden zij niet alleen als ballingen gastvrij onthaald, zij verkregen er rechten en waardigheden, anders voor ingeboienen en burgers bewaard; ja, sommigen van hen werden in den ridderstand opgenomen en verwierven zich een adelijk wapenschild. Bekend is het hoe hoog Da Costa er zich op verhief, niet alleen Israelitisch-koninklijk, maar ook Spaansch-rid-derlijk bloed in zijne aderen te dragen: er is dan ook in Da Costa iets ridderlijks, iets krijgshaftigs, iets fiers en hooghartigs, dat aan den Spaanschen hidalgo doet denken. Hij heeft den strijd lief, meer misschien dan voor zijn geluk, en zeker voor zijne rust te wen-schen was. Dit ridderlijk militair karakter, het vertoont zich niet alleen in eenen heldenzang, gelijk de Slag van Nieuwpoort, maar het openbaart zich ook, wat men minder verwacht zou hebben, in zijne geestelijke liederen uit de eerste periode van zijn christelijk leven.

De storm der vervolging dreef de ballingen van Israel in het Zuiden, straks weder van daar, meer en meer noordwaarts, en zou kwamen zij eindelijk ook in het gastvrije Nederland. Daar, zoo ergens, vonden zij een tweede vaderland. Maar wederkeerig vergolden zij de hun verleende herbergzaamheid door hunne gehechtheid aan het land en volk, dat hun herberg schonk. Ook dit gevoel leefde krachtig in onzen Da Costa. Naauwelijks kan een inboorling, „wien Neêr-landsch bloed in de aders vloeit,quot; Nederland meer liefhebben dan

EN DE WERKEN DES DICHTERS.

Da Coata, de vreemdeling en gast uit het Oosten. Hoe vele afzonderlijke gedichten van vaderlandschen inhoud en toon zijn daar om dit te staven, van het lied af: Herdenking van Waterloo getiteld, tot op den zang, waarin hij de komst van den derden Willem op zijnen troon vierde. Maar vooral blijkt die echt-vaderlandsche stemming m het geheel zijner poëzy, waarin op menigte van bladzijden liefde voor de glorie onzes lands als een bezielende adem leefde en ruisehte.

Nederland te noemen en van Oranje te zwijgen — hoe zou het mogelijk zijn? Maar voor wien ooit, voor Da Costa zou het ten eenenmaal onmogelijk zijn geweest. Indien hij Nederland als een tweede vaderland liefhad, die liefde concentreerde zich als het ware in zijne ingenomenheid met het edel geslacht der Vorsten, door wie het üode behaagde Nederland te maken tot hetgeen het geworden is. Hij was ook in dit opzicht geheel de leerling, die dichterlijke zoon vagt;n Bilderdijk, den Dichter der V aderlandsche Oranje-zucht. Die Oranje-zucht bezielde ook Da Costa; zij gaf hem menig gedicht in de pen Zij gaf geboorte aan die dichterlijke medaillons, waarin hij, in den vorm van bijschriften, onderscheidene beeldtenissen der Oranjevorsten met de keurigheid eens miniatuurschilders maalde. Zij deed hem in den Slag van Nieuwpoort in den grooter en grootscher stijl eens historieschilders, met niet minder geestdrift de heldenfeiten van Maurits afmalen, dan waarmede een Vondel de groote daden van Frederik Hendrik ten paneele bracht.

Waar nu Da Costa in Nederland het levenslicht aanschouwd had, werd dit land zijner geboorte als van zelf tevens de plek zijner opvoeding en vorming als kind en knaap en jongeling, niet alleen in den moederlijken schoot des huisgezins, maar ook binnen de wanden van school en hoogeschool. Opmerkelijk was de geestdrift, waarmede hij zich op de studie der oude Letteren wierp. Men zou anders naauwelijks in den jongeling

met Oostersch dichtervuur in de aren,

zulk een liefde voor de dichtvoortbrengselen der klassieke school hebben verwacht. Da Costa aarzelde niet, met het oog op den vorst der Grieksche dichters. Homerus, uit te spreken:

ook gy voldoet den eisch mijns boezems niet!

OVERZICHT VAN HET LEVEN

En toch, die Homerus, hoezeer was bij desniettemin van jongs af het voorwerp van de bewondering en hulde, die de Oostersche profetenzoon hem steeds toedroeg en toebracht! Ja, die liefde was niet alleen eene liefde der jeugd, zij bleef hem tot het einde zijns levens bij. En niet alleen Homerus was hem dierbaar. Nog sterker misschien voelde hij zich tot Eschylus aangetrokken, tot Eachylua, den Griekschen Oosterling (als ik hem zoo noemen mag), die van alle dichters der klassieke wereld wellicht het meest tot de zangen van het gewijde Oosten nadert. Vandaar dat de jongeling aan Eschylus eene liefde en eenen arbeid wijdde, door geen ander dichter van Hellas of Latium gedeeld. Da Costa vertolkte van hem twee geheele treurspelen, de Perzen en de Prometheus, en nog een fragment uit de Zeven tegen Thebe. En dat hij ook deze eerste liefde tot zijn einde toe getrouw bleef — hoe duidelijk bleek dit niet in de Proeve van Overwerking van den aanvang van de Perzen, waardoor hij nog in 1853 het werk zijner jeugd zocht te verbeteren.

En die liefde voor de klassieke Letteren, zij nam niet weinig toe toen hij den echt-klassieken en smaakvollen David Jacob van Lennep tot leermeester verkreeg. Wat hij aan dezen hoogvereerden onderwijzer, zoowel voor zijne kennis van de Grieksche Oudheid, als inzonderheid ook voor zijn beter en dieper inzicht in de geschiedenis der volken, en allereerst zijns eigenen volks, verschuldigd was, — dit heeft bij met de hem eigene geestdrift der dankbaarheid meermalen uitgesproken en als uitgeroepen.

Dat ook in deze genegenheid des jeugdigen mans de tijd geene verandering of vermindering bracht, maar ook daarop het Semper idem, de leuze van zgnen meester, door hem werd toegepast, ■— wie Da Costa zag en hoorde, had telkens gelegenheid het op te merken. In het openbaar bleek daarvan, onder meer, bij den vijftigjarigen jubel des hoogleeraars, waaraan Da Costa mede deel nam, en waaibij hij hem een lied toezong, waarin de schoonheid van den dichterlijken vorm met de teederheid der daarin uitgedrukte gevoelens en den heiligen gloed der daarin uitgestorte bede om den voorrang streed. De geheele man teekent zich zeiven in dit opzicht als hij aan het hoofd van de levensschets van Bilderdijk met zooveel vurigen hartstocht aan den éénen kant als (ter eerbiediging van de grenzen tusachen hetgeen den mensch al of niet toekomt) met verstandige terughouding aan de andere zijde schreef; Indien ik u vergete.—

EN DE WEBKEN DES DICHTEES.

Indien ik u vergete — — Inderdaad, die geknotte uitroep, hij schildert op welsprekende wijze de onuitsprekelijke innigheid des gevoels, waarmede Da Costa aan Bilderdijk vorbonden was, aan hem, van wien het in de Feestrede heet: „De groote man, my een onvergetelijk weldoener, o laat mij liever zeggen in liefde en kweeking een vader.quot; — Op de treffendste en aanschouwelijkste wijze heeft Da Costa een- en andermaal den aanvang der vriendschapsbetrekking tusschen den beroemden dichter en den tot nu toe ganschelijk onbekenden jongeling geschetst. Hoe weinig doorzag Bilderdijk, dat hij in dien jongeling een jonger, en welk een jonger! ja, in sommige opzichten een mededinger voor zich zag! — Da Costa, die vroeger uitsluitend de Latijnsche poëzy beoefende, had ook beproefd de hand aan de Nederlandsche luit te slaan. Een vrucht van die proefneming werd Bilderdijk ouder de oogen gebracht. Hij vond reden den jeugdigen zanger aan te moedigen, en gaf hem dit in persoon te kennen — en ziedaar den eersten draad van dat snoer der liefde, dat later beide meester en leerling zoo onverbrekelijk verbinden zou. Da Costa volgde hem waar heen hij ging: hij bleef niet alleen zijn discipel, hij werd zijn aanhanger, zijn medestander, zijn medestrijder, zijn heraut. Da Costa's dichtgenie, welks vonken reeds vroeger zoo hel gloorden, door Bilderdijks aanblazing tot een hoogopstijgenden gloed geworden, openbaarde zich welhaast naar buiten in al zijne schittering en kracht. Laat in deze voortbrengselen des discipels de invloed des meesters zich niet miskennen, toch was Da Costa en steeds verre van af, een navolger van Bilderdijk te zijn: zijne oorspronkelijkheid was te krachtig, om zich niet zelfs tegenover de met liefde erkende meerderheid zijns meesters te blijven handhaven.

En wèl ons, dat het zoo was. Wat zou een afdruksel van Bilderdijk, een nagalm der Bilderdijksche poëzy, hoe treffelijk en voortreffelijk anders, onzer letterkunde hebben gebaat? Neen, gelukkig voor de vaderlandsche kunst was Da Costa gansch iets anders en meer dan dit. Hij was ook in de dagen waarin hij zich overigens het naauwst aan Bilderdijk aansloot, een zelfstandig dichter.

Verre echter van daar, dat dit verschil de beide dichters zou gescheiden hebben, het verbond hen te naauwer aan elkaar. De bard, die er juichte, dat de poëzy van hem en zijne gade Alceas donder samensmolt met de Eeoolsche snaar, verheugde er zich in, dat zijn stiller luitmuzijk nu en dan door den hoogzwevenden galm eener Oostersche tempelharp aan zijne zijde werd afgewisseld of

OVERZICHT VAN HET LEVEN

begeleid. Aan Bilderdijk wijdde Da Costa de zangen zijner jeugd: hem verheerlijkte hij in de liederen van zijnen mannelijken ouderdom en afgaanden leeftijd: aan hem wijdde hij nog met veege hand den jongsten arbeid zijner pen. Onuitputtelijk was hij in de lofverheffing van dezen zijnen groeten voorganger en vriend. Toen menigeen zich afvroeg van waar Da Costa, na al het over hem gezegde en geschrevene, op het jubelfeest van zijn verjaardag de stof zijner gedachtenisrede vinden zou, verraste hij zijn gehoor met eene lofrede, zoo versch, zoo frisch, zoo nieuw, zoo rijk en overvloeiende, alsof het zyn eerste woord over Bilderdijk ware geweest! Welk een rijkdom van genialiteit!....

Maar niet alleen aan Bilderdijk gevoelde Da Costa zich door banden van liefde en vriendschap verknocht; buiten dezen bezat hij ook nog onderscheidene andere vrienden, die van jongs af hem dierbaar waren. De voornaamste waren zij, die hij in den kring van Bilderdijk en aan zijn huis leerde kennen. Ik behoef hier alleen de namen van Capadose, van de beide Hogendorpen, Dirk en Willem, van Groen van Prinsterer te noemen. Aan sommigen van hen bracht Da Costa, even als aan Bilderdijk, in zijne sohoone poëzy openlijk eere en hulde toe. Zoo onder anderen aan Capadose, wien hij het lied toezong, beginnende:

Noch voor u, noch voor my is deze aarde gemaakt,

noch de droom van haar laffe vermaken!

eene uitboezeming, die de verhevenste gevoelens, welke ooit het hart van een vriend deden kloppen, wedergeeft in eene taal, die met de stoutste lyrische vlucht opvaart en in de hoogte blijft zweven.

Zoo evenzeer aan Willem De Clercq, in het gedicht hem toegewijd, dat in gelijken toon aanvangt en voortgaat:

Weggesleept door hooger kracht,

doen wy onze snaren galmen,

niet om glorie, niet om macht.

niet om aardsche wierookwalmen! enz.

En voorzeker — Da Costa mocht aldus zijne vrienden en zijne vriendschap bezingen: ook hier waren zang en zanger één. Bij was de teederste der vrienden. Hij bezat eene elasticiteit van hart, waardoor zijn boezem zich als verwijdde en uitzette om zijnen vriend en al wat zijns vriends was daarin op te nemen: deelnemender, gevoeliger, sympathetischer hart dan het zijne beeft nooit in eens men-schen borst geklopt. Wel verried hij in zijnen omgang met hen de i natuurlijke prikkelbaarheid van zijn gestel; wel maakte de fijnge-

EN DE WERKEN DES DICHTERS. XVII

voeligheid, die hem in zijne liefde tot anderen kenschetste, zich van de andere zijde meermalen kenbaar in den eisch, dien hij aan anderer liefde deed, zoowel als in het smartgevoel, dat bij wezenlijke of vermeende tekortkoming zijn hart vervulde; maar nooit deed zulk een tijdelijk verschil van meening en inzicht, hoe krachtig ook uitgedrukt, te kort aan de warmte en innigheid, waarmede bij aan zijne vrienden gehecht bleef. Wanneer en waar bleek dit onweder-sprekelijker dan bij zijn graf? Hoe vele en velerlei stemmen, die zich daar lieten hooren! Zij waren slechts de sprekende uitdrukking van het teeder gevoel, dat hij aan zoo vele en velerlei harten had weten in te boezemen.

Maar wat is de gloed der teederste vriendschap bij het allesover-winnend vuur eener ware, trouwe, heilige liefde tusschen man en vrouw'? Ook zulk eene liefde mocht Da Costa bij gelukkige ervaring leeren kennen en smaken. Hanna Belmonte luidt de naam der dochter uit Israël, die den dichterlijken jongeling voor het eerst, en voor het laatst, en vooi altijd, mocht boeien. De eohtvereeniging, daaruit ontstaan, werd voor Da Costa de bron van een volkomen huwelijksgeluk, dat gedurende bijna veertig jaren ongestoord mocht voortduren. Wij zijn aan haar menig schoon lied verschuldigd. Geen erotisch minnelied in Griekschen trant-• maar ook geen huiselijken echtzang in den goeden, ouden Hollandschen toon: neen, maar eer een Bijbelsch gekleurden huwelijkspsalm, waarin door den gloed der aardsche genegenheid het vuur van een hooger en heiliger hartstocht speelt.

Maar in de dagen der jeugd niet alleen! Neen, Da Costa bezong de gade zijns harten in allerlei leeftijd, bij allerlei gelegenheid, met allerlei afwisseling van toon bij de afwisselende lotgevallen zijns huiselijken en echtelijken levens. De echo is niet trouwer aan den klank, die haar het leven geeft, dan de liefde van Da Costa aan haar, van wier hart en mond hij telkens een weergalm op elke zijner gewaarwordingen, bij elke zijner lotwisselingen vraagt.

En waar de dichter zich zulk een teederlievend echtgenoot toonde, was hij als vader niet minder teeder en trouw. Bij alle verschil, dat tusschen Da Costa en Tollens bestaat, hebben beide dichters dit met elkander gemeen, dat zij evenzeer in het stille geluk des huwelijks en des huwelijkslevens hunne grootste vreugde op aarde hebben gezocht, en dat beider speeltuig, zij het ook op grootelijks verschillenden toon, dat geluk menigmaal heeft bezongen. Wel is Tollens

OVERZICHT VAN HET LKVEN

in dit opzicht nog overvloediger, althans wat den omvang en in 't algemeen de dichterlijke waarde zijner huiselijke poëzy betreft. Maar in hartelijkheid van gevoel, in geestdrift der bezieling, in gloed der uitdrukking, ja, der uitboezeming, geeft Da Costa, ook als huiselijk dichter, aan Tollens niets toe. Ja, soms is het alsof onder den invloed van deze overeenstemming beide dichters elkander naderen en ontmoeten.

Wij hebben een blik geslagen op den grond, om dus te spreken, waarin het dichtgenie van Da Costa als een plant, door Hooger hand geplant, wortelde, groeide en aanvankelijk vrucht begon te dragen. De eerste belangrijke vrucht van de eerste periode zijner ontwikkeling was de uitgave van zijne Poëzy in twee dealen. Een schoone en edele vrucht voorwaar, ja, zoozeer, dat Da Costa, na van stonden aan door deze uitgave zich zeiven als een oorspronkelijk, zeldzaam, en in sommige opzichten eenig dichter geopenbaard te hebben, wellicht later niets heeft geleverd, waarin hij, van het zuiver aesthetisch en poëtisch standpunt gezien, dezen eersteling zijner jongelingsjaren heeft overtroffen. Men vindt hier den dichter in zijne volle, rijpe en volwassene kracht; rijkdom van gedachten huwt zich aan verhevenheid van vlucht; in de behandeling van den vorm toont de jeugdige dichter mede zijn meesterschap; over het geheele dichtwerk ligt de hem kenmerkende Oostersche gloed, die elk dichttafereel, dat men er naast legt, bij den eersten opslag bleek en mat en dof doet schijnen. Er komen in deze twee bundels gedichten voor, die door geen ander vaderlandschen zanger ooit zijn overtroffen, indien geëvenaard.

Waarlijk, de dichter, die aldus begon, nam van stonden aan onder de vaderlandsche dichters een eigen, hooge, koninklijke plaats in. Men kon op zijne Muze toepassen, wat de Latijnsche dichter van de godin zegt: Incessu patuit dea. De eerste trede, door haar gedaan, was een stap naar den troon!

Naarmate nu deze nieuwe, grootsche verschijning op het gebied der poëzy meer belangstelling verwekte, werd ook de vraag te belangrijker naar het godsdienstig standpunt, waarop de dichter stond, die blijkbaar bestemd scheen het oor van velen in den lande aan zijne stem te zullen boeien. Een enkele blik in zijn dichtbundels geslagen, gaf terstond het antwoord op die vraag. De zanger gevoelde zich vóór alle dingen Israeliet, en toonde zich aan zijn stam en volk gehecht; zoo hij de harp nam van de wilgen aan den oever

EN DE WEEKEN DES DICHTEBS.

der wateren, waarbij hij als balling nederzat, bet was om dengenen, die hem een lied vraagden, geene andere dan de liederen Sions t® zingen.

Zonder Da Costa met ontijdige aauvallen van een buitensporigen bekeeringsijver te vermoeien, had nogtans Bilderdijk, den Israeliti-schen jongeling, door hem meer en meer op de geestelijke kern des Ouden Verbonds aandachtig te maken, hem op de erkenning van Jezus van Nazareth als den aan de Vaderen beloofden Christus langzaam en geleidelijk voorbereid: hij had zoo doende, als spelende, een zaad in zijne ziel geworpen, dat vroeg of laat moest opgaan, en de jeugdige spruit in de aarde zoo zorgvuldig gekoesterd, dat zich als van zelf eenmaal de stengel boven de aarde vertoonen en opwaarts verheffen moest.

En zie, de halm ging op! Da Costa, als een andere Saulus op den weg naar Damaskus, door het licht als van eene hemelsche openbaring getroflen, viel Jezus als zijnen Heiland te voet. Hij ontving, te zamen met zijnen vriend Capadose en met zijne gade, den chris-telijken doop van de hand des eerwaaidigen leeraars en voorgangers Lucas Egeling te Leiden. Wat bij geheel deze omwending in zijn hoofd en hart omging, heeft hij onder woorden gebracht in zijn Hymne, ten opschrift dragende: God met ons. Wat het lied De Voorzienigheid is in de poëzy van den Jood, is de zang God met ons onder de gedichten van den Christen. Welk dichterlijk, en vooral welk christelijk hart kan hem ooit vergeten, den prach-tigen aanhef van dat prachtig gedicht, dat Bilderdijk niet alleen „een overheerlijk versquot; noemde, maar waarvan hij uitriep: ,'t heeft zoo ik 't gevoel, geene wederga.quot;

Overigens echter was de tijd, die na Da Oosta's bekeering en doop inviel, betrekkelijk gesproken, een tijd van stilzwijgendheid op het dichterlijk gebied. Terwijl hij door zijne Bezwaren tegen den geest der eeuw, aan den eeuwgeest de handschoen toewierp, en daarmede een strijd aanving, die onveranderlijk en onveranderd heeft voortgeduurd tot aan zijnen dood, schoof hij zijne harp ter zijde en liet deze slechts zeer zelden eenige welluidende klanken hooren. Het voornaamste wat hij in dezen tijd dichtte waren liederen, en wel geestelijke krijgsliederen, die den toon, door hem in zijne prozaschriften aangeslagen, op dichterlijke wijze wedergaven, een vstrre navolging als 't ware van Luther, waar hij mede zijn lied zingt: „Een vaste burgt is onze God!quot;

i Men heeft gevraagd of Da Costa in dien tijd zich uit overgroote

OVERZICHT VAN HET LEVEN.

naauwgezetheid des gewetens de beoefening der poëzy, als iets in zich zeiven onwettigs en ijdels, en dus als iets verbodens, zou ontzegd hebben? Zoo verre ging hij ongetwijfeld niet. Integendeel. In een hoogstmerkwaardig gedicht aan den dichter Calisch, die hem opwekte om de hand weêr aan het speeltuig te slaau, beantwoordt hij dezen door hem zeiven aan te sporen om zijne poëtische studiën voort te zetten.

En toch, bij Iaat te gelijkertijde ons als in zijn binnenste lezen, als hij uitroept,

O Calisch! zoo mijn krachten zonken,

miju ader stolde vóór den tijd,

mijn allerlaatste levensvonken

zijn aan een hooger zucht gewijd!

sints Davids harplied voor mijn hert geen dichtkunst bleef, maar waarheid werd.

Bedriegen wij ons, of geeft hier niet de dichter blijkbaar genoeg te kennen, dat hem te midden van den strijd, om der waarheid wille gevoerd, de dichtkunst als zoodanig niet meer genoeg belang inboezemde, of althans niet genoeg bezig hield, om hem tot hare opzettelijke beoefening te kunnen dringen?

Toch verdient het opmerking en waardering, hoe ook deze gedichten, schoon betrekkelijk als kleinigheden voor den zanger van De Voorzienigheid te achten, zich menigmalen en op menige plaats door de oorspronkelijkheid van den greep, of door de karakteristieke eigenaardigheid en stoutheid van den vorm onderscheiden, en uitdienhoofde hoog uitsteken boven soortgelijke dichtvruchten uit anderer pen, die vaak niet beter dan stichtelijke (indien maar stichtende!) rijmelarij zijn. Ook de voortbrengselen uit het tweede tijdperk van zijn dichterlijk leven, — zijn in vollen nadruk des woords poëzy. Al hoort gij de machtige stem van den koning der dieren niet als vroeger door het woud klinken, waar gij zijn spoor ziet, herkent gij terstond den leeuw aan zijne klaauw. — Intusschen werd door die weinige en schaarsche dichterlijke uitboezemingen uit de diepte van des grooten zangers innerlijk gemoedsleven het afwezen niet vergoed van die zeldzaam schoone zangen, waaraan ons zijne oorspronkelijke luit nu eenmaal had verwend. En de dichter Calisch was alzoo de tolk van al wat in den lande de poëzy liefhad, toen hij den dichter wilde overreden om het langdurige stil-

EN DE WEEKEN DES DICHTERS.

zwijgen af te breken: ja, waar Da Costa zelf de gewijde zangster-Israëls poogde op te wekken, was er meer dan ééne stem, die hem zeiven zijn eigen wekstem wedergaf:

Kan het zijn dat de lier, die sints lang niet meer ruischto,

die sints lang tot geen harten in dichtmuziek sprak,

weer op eens van verrukking en hemellust bruischte,

en in stroomende galmen het stilzwijgen brak?

Hoe openden zich bij het gehoor van het lied, dat aldus aanving, op eenmaal alle ooren en harten om den toon op te vangen, die zoo melodisch en zangerig, en toch te gelijk zoo statig en verheven, tot hen kwam? Men had bij het eerste geluid den zanger herkend. Het was de zanger van De Voorzienigheid, die aldus zong. Maar het was die zanger, na een stilzwijgen van vijf en twintig jaren, bij alle bijblijvende gelijkheid aan zich zeiven, toch iu menig opzicht tot een ander geworden. Neen, Da Costa, de man, di« in de zaal van het Koninklijk Nederlandsch lustituut, zijn onnavolgbaar lied in 1840; Vijf en twintig jaren voordroeg, was dezelfde niet meer, die vroeger zijn dichterlijke bladen op den wind strooide. De jongeling was nu man geworden: man in de volle rijpheid, kracht en werkzaamheid des levens; man, die het scherpziend oog wijd om zich heen sloeg, hoog naar boven opwaarts hief, en diep naar onder liet neder dalen, en wat zijn blik had opgevangen, met de inspiratie van een echt poëtisch en profetisch gemoed, wedergaf. De wensch van Calisch was vervuld:

Grijp aan de harp, en laat uw zangen vloeijen Verhef u in de bovenaardsche sfeer!

Doe hart en ziel in heilige aandrift gloeijen!

Verbaas, sleep weg, en wees Da Costa weer!

Voorzeker, zelden droeg eene Koninklijke benoeming, uitgelokt door de stemming en stem van een geleerd lichaam, rijker vrucht, dan de benoeming van Da Costa in 1839 tot medelid van het Koninklijk Nederlandsch Instituut. Het was alsof de vaderlandsche Letterkunde, terwijl zij begon met hem een lauwerkrans op te zetten, hem uitnoodigde om aan dien krans nieuwe lauwerbladeren toe te voegen. Althans, alsof in die eervolle noodiging zulk eene vraag tot hem gekomen ware, beantwoordde hij de hem aangedane onderscheiding op eene wijze, die de stoutste verwachting overtrof. He_h

OVERZICHT VAN HET LEVEN

bleek daarbij, dat de rijke dichtader, bij die langdurige rust, slechts •een des te grooteren overvloed des heldersten waters in haren boezem had vergaderd, die, als zij voor bet eerst zich naar buiten een weg naar licht en lucht zou banen, eer naar een waterval, dan naar een waterstraal gelijken zou.

Inderdaad! Het lied Vijf en twintig jaren van Da Costa is zekerlijk het oorspronkelijkste en karakteristiekste van al zijne dichterlijke voortbrengselen. De vorm is uiterst vreemd: ja, de aanhef der onderscheiden afdeelingen doet aan den stijl der kroniek -denken: ,'t Zijn vijf en twintig jaar! Het zeventiende jaar der «euw! 't jaar twintig.quot; •— Onvergelijkelijk was de geestdrift, waarmede dit gedicht, inzonderheid door het meer dichterlijk gevormd publiek, werd ontvangen. Men begroette den dichter met hooge ingenomenheid: zijne eerste wederverschijning in het strijdperk was eene zegepraal. De ongunst, die zich vroeger aan zijn naam als bestrijder van den geest der eeuw gehecht had, week voor een tijd bijna geheel, en het scheen slechts aan Da Costa te staan om in het midden van de aristocratie van verstand en vernuft onder ons de eereplaats in te nemen.

De Vijf en twintig.ia ren leidde en wijdde een nieuw tijdperk van de poëzy van Da Costa in. Eenmaal op dit gebied den voet gezet hebbende, ging hij daarop verder voort. Hij werd nu de zanger bij uitnemendheid van de Zangen des tijds. Een tweede proef in dit genre gaf hij bij de voorlezing van het lied: Wachter! wat is er van den nacht? — Het dichtstuk kon, na het voorafgaan van de Vijf en twintig jaren, niet meer zoo grootelijks verrassen en verbazen als met zijn voorganger het geval was geweest, maar toch! hoe verbazingwekkend kwam desniettemin aan allen, die ooren hadden om te hooren, ook nu wederom de.eenige dichtgave van den eenigen' dichter voor! En toch, wat in dit gedicht meest opmerkelijk is, is des dichters profetisch uitzicht in het Morgen: waarlijk, het schijnt een profetenblik, dien de dichter van dit lied in de toekomst slaat.

Men weet, hoe Bilderdijk, in zijn beroemd Afscheid, op den lOden Januarij van 1811 uitgesproken, als door hooger geest bezield, de naderende verlossing van Nederland profetisch aankondigde.

Maar waarlijk, het scheen nu als of de mantel van dezen Zanger-ziener bij zijnen opvaart op zijnen discipel gevallen was.

Immers Da Costa's lied in 1847 verkondigde als bij voorbaat en voorraad den orkaan, die na weinige maanden zoo vreeselijk over

EN DE WERKEN DES DICHTERS.

Europa, en eemgzms ook over Nederland, zou uitbreken. De uader en nader trekkende donder rommelt als 't ware in den paukentoon van zijn lied, en het eerste flikkeren van het losbarstend bliksemvuur bliksemt uit zijne snaren u tegen. — Gij denkt er bij aan den arend, die telkens nederdaalt op de aarde om er zijn buit tc rapen, en als hij er den klaauw in heeft geslagen, dien met zich in de hoogte, naar den top der bergen en in de nabijheid der zon opwaarts draagt, om er zich meê te voeden

Wat van deze beide gedichten geldt, kan met weinig verandering ook van de beide Zangen des tyds 1648 en 1848 en van De Chaos en het Licht gezegd worden Men ziet uit de opvolging dezer gedichten, hoezeer de luit vau Da Costa als tot nieuw leven was ontwaakt; hij voelde zich gedrongen zich dichterlijk te verlus tigen in de naderende groote ontknooping van het drama der geschiedenis, dat hij van de beloofde wederkomst des Heereu met steeds toenemende helderheid en vastheid van overtuiging, als toekomstig niet alleen, maar zelfs als nabijzijnd. verwachtte.

Nu eenmaal de dichterlijke ader weder begonnen was te vloeien, gaf zij haar water niet alleen in breede stroomen. als de genoemde grootere gedichten, maar ook in kleiner en fijner waterstralen, in dichtstukken van minderen omvang. De dichter schonk ons menig schoon of bevallig lied, dat bewees, hoe hij zich met gemak in onderscheidene genres bleef bewegen. Zoo heeft men de schoone ode Orleans, waarin de geest en toon, die in de Zangen des tijds heerschen, terug gevonden worden; de geheel eigenaardige zangkou-pletten, ten opschrift hebbende: Bij de rivieren van Babel; het zoozeer bekende en geroemde: Aan Nederland in de Lente van 1844, een danktoon bij Neêrlands redding uit financiëlen nood, met den schoenen aanhef:

Hooge waatren zijn, o Neerland! dikwerf over u gegaan, — van de Zuiderbergrivieren, van den Noorderoceaan!

en met zijn nog karakteristieker slot, behelzende een weergalm op het zoogenaamde Rijnlied van Bekker:

Zy zullen het niet hebben,

ons oude Nederland!

Maar behalve deie gedichten van nieuweren oorsprong verzamelde hij ook hetgeen van vroegeren tijd herkomstig tot nu toe het licht

OVERZICHT VAN HET LEVEN

niet had gezien, en vormde daaruit zijnen bundel: Zangen uit verscheidenen leeftijd. Natuurlijk heeft niet alles in deze bundels gelijke waarde: Zoo is het met Jen Lof der dichtkunst, een gedicht dat zijne hoogste waarde ontleent van de omstandigheid, dat het de eerste aanleiding van Da Costa's kennismaking met Bilderdijk werd. Welk een vooruitgang! Welk een afstand, die in de Zangen het eerste gedicht, den Lof der dichtkunst, van de aan het slot diens bundels opgenomen Vijf en twintig jaren, scheidt!

Op andere tijden evenwel klonken weêr andere toonen van meer opzettelijk gewijd en bijbelsch karakter; dan was het, als keerde hij tot de eerste liefde zijner dichterlijke jeugd terug; bij het langzaam zinken van zijne levenszon gaf het avondrood zijner poëzy — het beeld van zijn morgenrood weêr. Dan dichtte hij H agar, dat overschoone en overrijke gedicht, dat ik bij een parelsnoer zou willen vergelijken — Eenigzins in denzelfden trant zijn Elisabeth, Ezechiel, David, ofschoon even zoowel „Elizabethquot; als Ezechielquot; en ,Davidquot; in heerlijkheid voor de moeder Ismaels moeten onderdoen. Ook in de romancen Uit Palestina en Uit Portugal bruischt het oude Joodsche en Spaansch-ridderlijke bloed als in de dagen van vroeger weêr op, terwijl de fragmenten uit Homerus aan de klassische studiën der jongelingschap, en die uit Tasso en Milton aan de aesthatische oefeningen van latere jaren herinneren. Ook in zijae Voorlezingen, of liever in zijne Improvisatiën op den bekenden en door velen geliefden en gevolgden Vrijdag-avond stroomde lt;le poëtische ader, zij het al niet langs het bed des rijms, maar in het dich-terlijkste proza, dat ooit van bezielde lippen vloeide, overvloedig en mild. Ook bij de behandeling van historische of bijbelsche onderwerpen, goot Da Costa over het voorwerp zijner beschouwingen den stralengloed zijner poëtische spelingen en combinatiën uit, en, waar hij zich had nedergezet om voor hoog en laag het Evangelie of de gewijde geschiedenis te bespreken, behalve zijne geestverwanten op dit gebied, ook menig aesthetische letterminnaar of geniale kunstenaar zich 'aan zijne voelen nederzette, om te bewonderen, waar de ander geloofde en aanbad.

Intusschen gingen de jaren voort, en het werd Da Costa eigen, somtijds, van zich zeiven als van „een oud manquot; te spreken. Toch was het vuur der jeugd nog niet in hem verdoofd, maar sprankelde soms in een vuurstraal van dichtvonken heerlijk op; en toch was

EN DE WERKEN DES DICHTERS.

er naauwelijks iemand, die van zijn speeltuig zulk eene uitstorting van dichterlijke klanken had durven te gemoet zien, als in zijnen zwanenzang werd gehoord.

Inderdaad! weinig dacht de Haarlemsche boekhandelaar Van Brede-iodquot;e, toen hij op hex denkbeeld was gekomen om, bij de uitgave van tien lithographisch uitgevoerde platen, kopijen van bekende historische schilderstukken, even zoovele dichters uit te noodigen om daarbij bijschriften te vervaardigen, — weinig dacht hij, dat die inval aanleiding geven zou tot de geboorte van een dichterlijk meesterstuk, gelijk de Slag van Nieuwpoort. Da Costa nam gereedelijk het aanzoek aan om het schilderstuk van den Vlaamschen sehilder De Keyzer, Maurits grootste heldenfeit voorstellende, met eenige dichtregelen te rommentariëren. Maar zie, naauwelijks hart hij zich afgevraagd hoe het onderwerp aan te grijpen — of het onderwerp greep hem aan: het werd hem als meermalen voorheen:

Heil! geest der poëzy! wien 'k aan 't welluidend ruischen

der vleugelen erken, en aan het felle bruischen

mijns boezems, wien uw komst ontzet, en wellust baart.

En die geestdrift, zij nam al meer en meer toe. Toon ging het liem als een schilder, die al spelend een potlood-schets op 't papier werpt, maar die, tot het besluit komt om daarvan eeue uitgewerkte schilderij te maken. Zoo onze schilder-dichter Da Costa, die zich nooit meer dichter gevoelde dan toen hij zijn Nieuwpoort schreef, en nooit meer gevoelde dat zijne dichtgaaf eene gave Gods was. Beurtelings studerende en dichtende, dichtende en studerende, bracht hij de Nieuwpoort op het papier — op het doek had ik haast gezegd — en toen het eindelijk was afgewerkt, besloot hij daarvan een feestgave te maken.

O morgen, de roemrijkste stonde zijns levens!

roept de dichter Potgieter bij het herdenken der Voordracht van de Vijf en twintig jaren uit. Maar inderdaad, er is in Da Costa's dichterlijk leven een avond geweest, die tegen dien morgen over-•staat, of liever daarmede harmonisch samenstemt: de avond van 14 Januarij 1859.

Het was Vrijdag avond. Hij begon zijne voordracht met de kennisgeving van zijn plan om zijn gehoor op de mededeeling van een

OVERZICHT VAN HET LEVEN

nieuw dichtstuk te onthalen. Nu kwam de voorlezing van het dichtstuk zelf, van den prachtigen aanhef at';

Hoe zag in Nederland da zon zoo rood, de straten

zoo douilsch!

tot het heerlijk slot toe:

Maar de Overwinnaar in het stof gebogen, bidt.

Moeielijk zou het zijn, de geestdrift der hoorders van die voordracht te beschrijven. Gevoelde men, dat men het stervenslied dei-zangzwaan hoorde? zeker moest ieder wel gevoelen, dat hij bezig was de klanken van een lied op te vangen, dat zóó schoon was als hij, bij den klimmenden opgang van des dichters leeftijd, naauwe-lijks hopen kon er ooit weder een van hem te zullen hooren. Ten minste, deze was mijn indruk; en het was als uit het levendig gevoel daarvan, dat ik, door enkele mijner naastbijzijnde vrienden opgewekt, om den dichter bij het einde van zijn lied een woord van dankzegging toe te brengen, aan die opwekking met liefde en geestdrift voldeed.

Na de voordracht van de Nieuwpoort, trad de dichter af — niet van die plaats alleen waar hij zijn gedicht voorgedragen, maalais 't ware van de spreekplaats in 't algemeen, waarop hij zoo lang als dichter en redenaar geschitterd had. Zonder het te weten was de avond van 14 Januari niet alleen een triumf — maar tevens eenigzins als een afscheidsfeest geweest. Een Tassooskrooning, die een ander, een hooger kroonings-feest van nabij voorafging en voorspelde! — Wel bleef hij sedert nog eenigen tijd arbeiden, en droeg met name zijn Nieuwpoort in een vergadering der Maatschappij van Fraaije Kunsten en Wetenschappen te Amsterdam, en voorts te 's Hage en te Rotterdam voor. Maar toch bleek het al spoedig, dat men in De Slag van Nieuwpoort de laatste rijpe vruchten van zijn genie had ontvangen. Slechts nog eenige nagalmen van de bewogen en bezielde luit volgden; de Gelukwensch aan meester en arbeiders ter drukkerij op het Spaarne, een dank- en juichtoon bij de voltooiing van de uitgave van den Bilderdijk, en de opdracht van den laatsten bundel dier gulden reeks aan zijne gade. Treffend! Bilderdijk was de eerste geweest die zijn dichtgave met kracht had doen ontwaken; Bilderdijk zou de laatste zijn, aan wien de dichterlijke uitstorting zijns gemoeds zou worden gewijd! — In den Gelukwensch aan de drukkersgezellen klonk, als een verre

JSN DE WERKEN DES DICHTERS.

nagalm, een toon van herinnering aan Schillers Lied van de Klok, kennelijk den dichter verlevendigd door hot juist in die dagen invallend feest van aandenken aan de honderdste verjaring van des duitschen dichters geboortedag, waaraan Da Costa aldus eeniger-mate als uit de verte deel nam: een nieuw bewijs van dien geest van dichterlijk wereldburgerschap, die hem het waarachtig schoon, alom en bij allen, en in allerlei kleed, huldigen deed. Het heugt mij nog, hoe ik, in die dagen, op zekeren avond bij hem komende, hem met Schiller in de hand vond — ach, reeds zoo zwak, dat de zijnen met welriekend geestrijk water zijne geesten moesten verlevendigen om hem in staat te stellen het onderhoud voort te zetten, dat hij

toch niet wilde staken____ik had hem voor 't laatst in de bekende

en geliefde studeerkamer gezien! Toen ik weder kwam, vond ik hem op zijn leger, dat van toen aan een leger van smarte werd, maar ook een schouwplaats van geloof, waar de christen een hooger en heerlijker triumf vierde, dan den zanger van Maurits bij de voordracht van zijn Nieuwpoort had beleefd!

Maar hoe lang ook uitgesteld en gerekt, eindlijk zou toch aan dien strijd het einde komen. Op den 28 April, op den avond van den Oud-Joodschen sabbat, bij het naderen van den christelijken rustdag, ging Da Costa, den Christen-Israeliet, tot zijne eeuwige ruste

in. Den rouw rondom zijn lijk waag ik niet te beschrijven.....hij

brak op de treffendste wijze op den dag zijner ter aarde bestelling naar buiten uit.

Toen bleek Da Costa, zoo ooit, de meerdere boven Bilderdijk. Bij Bilderdijks graf enkele vrienden, die daar toonen van sympathie en liefde, woorden van geloof, hoop en liefde lieten hooren: maar — bij het graf van Da Costa een aanzienlijk deel van de bevolking der hoofdstad uit allerlei rang en stand, met vele belangrijke mannen van elders vermeerderd, en deze allen hun gevoel lucht gevende als door den mond van onderscheidene vertegenwoordigers, tolken ieder op zijne wijze van den algemeenen rouw. Men heeft de opmerking gemaakt, dat in die toespraken aan den mensch en christen te veel, aan den kunstenaar en dichter te weinig is gedacht — ik gevoel het bezwaar, en mij aangaande, ik had daar ook nog wel eene of andere stem willen hooren, die, als uit een andere sfeer, aan deze verdienste des ontslapenen hadde recht gedaan. Maar men mag toch niet zeggen, dat die lijkhulde niet met Da Costa's eigen geest in overeenstemming is geweest: men hoore hem zeiven, wanneer hij als met veege hand aan het einde van zijne levensschets

XXVIII OVEEZ. V. H. LEVEN EN DE WERKEN DES D' ITERS.

van Bilderdijk, zijn werk met het woord van zijnen vriend De Clerq aldus besluit: „De lof van tijdgenootsn is kort van duur, de toejuiching van het nageslacht onzeker; de lauwerkrans van deu Dichter verwelkt: maar wie in den Zoon gelooft, heeft het eeuwige

leven.quot;

En hiermede hebben wij het overzicht van Da Costa's dichtwerken, met het oog op zijn leven, 'geëindigd. Wat nu is aan het slot de eindindruk van deze beschouwing? Mij dunkt, hij kan het best in één woord worden zamengevat: harmonie! zamenstemming! mensch en christen en dichter één! een tiensnarig instrument, maar alle snaren klinkende in éénen grondtoon, en altijd ter eere

van den Eenigen en Eenen,

die uit harten harpen van dichtmuziek formeren kan!

Mocht ik door deze vluchtige en onvolkomene schets er iets aan liebben toegebracht om die eenheid meer te doen uitkomen, ik zou achten daarmede een lauwerblad te meer te hebben nedergelegd op het graf van den man, die ons in zijn leven en streven een schoon beeld nalaat van de gelukkigste vereeniging van geestesgaven en gaven des Geestes; den man, boven wiens gebeente men naauwe-lijks een beter grafschrift zou kunnen plaatsen, dan er op gebeiteld staat in de dubbele leus van twee familiewapens van den Dichter en zijne Egade, der Da Cosfa's en Belnionte's, daarop in relief aangebracht: Firmesa — Virtute et Fide: Standvastigheid — Deugd — Geloof.

J. P. Hasebboek.

LOF DER DICHTKUNST.

't Was nacht als ieder mensch het zoete rnsten smaakte;

my dacht toen in den droom, dat ik den berg genaakte.

die 't schoonst verblijf is van Apolloos zustrenrij;

'k liep langs een welig veld, van koude en hitte vrij,

met myrten rijk beplant en bloeiende laurieren,

waarmee de Musen zich in hare feesten sieren;

geen bloem was daar verwelkt, geen boom van groen beroofd.

Hier hiet de populier, ginds de eikenboom het hoofd,

dat 't helder hemelblaauw vermetel scheen te tergen.

Doch van mijn zwakke lier kan ik 't verhaal niet vergen

van alles wat mijn oog bewonderde in dien oord,

Ik zag er wat ooit ziel on zinnen heeft bekoord.

Maar naauwlijks was ik dus tot Pindus voet gekomen

of 'k voelde me onverwacht door Zeflrs opgenomen:

'k snelde in een oogenblik en lucht en wolken door,

tot dat ik mij bevond in Phebus tempelkoor.

Dat schitterend gezicht verbaasde mijne zinnen:

Hy zat in 't midden van de negen Zanggodinnen:

terwijl niet ver van hem zy, die der Musen gunst

in hunnen levensloop verkregen door hun kunst,

mèt lauweren bekranst, of zijne zangen hoorden

of zelve in dicht het hart van Pindus God bekoorden.

Daar waart ge, Maro! gy, o joem van 't Roomsch gebied!

Gy, die Aeneas daan in uw vei heven lied

bezongt! gy, zonder wien dees vader der Latijnen

in 't aaklig duister der vergetelheid zou kwijnen!

Daar waart ge, Ovidius! o dichter van de min!

Wien een tiran uw land ontzeide en gemalin!

En gy, Honitius! die of in hekeldichten

LOF DER DICHTKUNST.

de redelooze schaar der burgers wilt verlichten,

of in verheevner maat, den lof van heldenmoed,

den lof van deugd verheft als 't eenig ware goed!

Daar was Anacreon en dartele Catullus,

en teedre Sappho en gevoelige Tihullus,

en al die dichters, wier vernuft met kunst gepaard,

hun naam door 't. schoone werk vereeuwigden op aard.

Doch onder dezen kring, in 't heilig koor gezeten,

zag ik Homerus niet, den koning der poëten.

Daar ik verwonderd bleef en in gepeins verzonk,

scheen 't me of Apoiloos stem aldus me in de ooren klonk

«Verbaasdheid schildert zich, o jongling, op uw wezen!

„Dat hy, wiens werken steeds met geestdrift zijn gelezen,

„die altijd in het hart van kunstbeminnaars leeft,

„Homerus, in dees stoet geen plaats verkregen heeft....

„geen sterveling beschreef de ramp van Trojes wallen,

„en hoe, nadat het voor de Grieken was gevallen,

„de Vorst van Ithaca tien jaren lang en vrouw

„en kind en vaderland in d' allerdiepsten rouw

„gedompeld liet, en steeds op aarde en zee moest zwerven.

„en 't zoo geliefd gezicht van volk en magen derven.

„Ik was 't, o ja, ik zelf. Apollo was Homeer.

„Na Trojes droevig lot daalde ik op 't aardrijk neêr.

„Daar zong 'k Achilles toorn, Ulysses ongelukken,

„en kon het Godendom door mijn gedicht verrukken.

.Veracht, gehoond, verjaagd zoo lang ik was op aard,

„zag ik weldra mijn naam in Griekenland vermaard.

Zoo dra 'k ray weder naar den Pindus had begeven,

„toen ondervond ik, dat geen dichter in zijn leven

„het welverdiende loon van zijne kunst erlangt,

„en hy, in plaats van eer, belediging ontfangt.

,'t Is daarom dat hy hier vermoeid van 't lange lijden,

„na dat de dood zijn ziel van 't lichaam heeft gescheiden,

„het ware leven in een stille rust geniet,

„en niets dan vrolijkheid in mijnen tempel ziet.

„Dus blijft verdienste nooit van 't billijk loon verstoken.quot;

Na dat Apol tot my dees woorden had gesproken, verdween en koor en berg voor mijn verwonderd oog. Zoo ook, als aan de kim de schittrende Irisboog

LOF DEE DICHTKUNST.

in volle sieraad op het schoonst begint te prijken,

ziet men haar duizendtal van kleuren ras bezwijken.

Auroor vertoonde nu haar lieflijk morgenrood,

terwijl zy voor de Zon de hemelpoort ontsloot,

en daar geen donkre wolk haar glans ons kwam ontrooven, scheen zy een' heldren dag aan de aarde te beloven.

Toen wekte me uit den slaap der vooglen zoet geluid;

toen riep ik, door mijn droom verrukt, dees woorden uit:

De schoone poezy zal altijd glansrijk pralen,

zoo lang de gulden Zon haar luisterrijke stralen zal schieten, en de mensch van edel kunstgevoel verrukt zal blaken. Gy, die ver van stadsgewoel,

wanneer aan 's hemels trans de sterren prachtig blinken Apolloos heilig nat in eenzaamheid gaat drinken,

uw naam sterft nooit, o neen, zelfs als de wreede tijd den zwarten sluier op uw lichaam heeft gespreid.

Homeer veracht den nijd van driemaal duizend jaren,

gelijk een vaste rots in 't midden van de baren de kruin ver uitsteekt en haar ijdle woede tart.

De dichtkunst wekt den moed of streelt 't gevoelig havt. Tyrtaeus kon den Griek in oorlogsvuur ontsteken.

Hy zong en geen gevaar deed den Spartaan verbleeken;

doch als Homerus in zijn goddelijk gedicht toont, hoe Andromache met haar onnoozel wicht haar lieven Hector van het slagveld poogt te weeren,

hoe ze om het denkbeeld treurt, dat hy nooit weer zal keeren, wie dan gevoelt zich niet op 't tederst aangedaan?

Wien rolt langs 't aangezicht dan niet een zachte traan?

O wonderlijke kracht van dichterlijke tonen!

Het volk, dat zonder wet in bosschen placht te wonen, bewogen door het zoet van Orpheus lier en zang,

vereent zich op zijn raad voor 't algemeen belang.

Van daar verhaalde men, dat tijgers, boomen, steenen hem volgden, om het oor aan zijne stem te leenen.

Mijn geestdrift sleept mij weg— Ik zie hem zelv' daar staan Omsingeld van het volk, dat luistrend aangedaan.

LOP DER DICHTKUNST.

met open oog en mond hem 't nut van 't zamenleven hoort zingen, en gedwee zich laat de wetten geven. Een man dus door natuur met rijk vernuft begaafd heeft door welluidend dicht den woesten mensch beschaafd.

De dichter schildert ons wat andren slechts verhalen. Als Maro en Homeer het bloedig strijden malen,

zie 'k vonken springen uit het bliksemende zwaard; ik hoor 't geschreeuw van hen die neêrgestort ter aard' den overwinnaar om het leven needrig smeeken;

ik hoor het moordend staal en helm en harnas breken.

Mijn Zangnimf, 't is genoeg. Onmachtig is myn toon, het nut der poëzy en haar verrukkend schoon en onweerstaanbre kracht in sierlijk dicht te zingen.

Laat hen, die Phebus mint, naar dezen lauwer dingen; ik trek uit mijne lier geen liefelijk geluid,

en druk mijn warm gevoel in zwakke verzen uit.

1812

DE VERLOSSING VAN NEDERLAND.

Als 't aardrijk wéér begint te bloeien,

als 't land zich dekt met geurig groen, de stroomen onverhinderd vloeien,

na 's harden winters hevig woên; als blad en bloem de sneeuw vervangen,

een Zefir d' onbetoombren storm, dan klinken Philomeles zangen,

de mensch herleeft — de kleinste worm.

Zoo grijp ik ook, schoon dicht'ren zingen,

het speeltuig in de zwakke hand; ook ik, ik wil de cither dwingen voor 't vrij geworden Vaderland.

DE VERLOSSING VAN NEDERLAND.

Hoe flaauw mijn laaggespannen snaren,

hoe kunsteloos mijn zangster zij, mijn hart gebiedt, dat 'k uw altaren, o Nederland! dit offer wij'!

Wy zijn dan eindlijk vrij! Wy zijn den ijz'ren band o Dwing'land! dan ontrukt, waarin gy Nederland zoo lang gekluisterd hieldt. Oe ketens zijn aan stukken, waarvoor de fiere kop van Hollands leeuw moest bukken,

dien leeuw, te lang door u en door uw volk veracht,

dien leeuw, die reeds te lang naar wraak, naar vrijheid smacht.

Gelijk de reiziger, die aan 't geweld der baren ontrukt, zijn Vaderland na duizend doodsgevaren herziet, met warm gevoel den dierbren grond betreedt, en sprakeloos van vreugd, 't geleden kwaad vergeet,

het zoetst genoegen smaakt, nu hy het woên der winden, de golf die 't ranke schip al draaiend ging verslinden, al d'ijsselijken nood, waaraan 't ten prooie lag,

in veiligheid aan gade en kind'ren schetsen mag, —

zoo moet ge, o Hollandsch volk! het slaafsche juk herdenken, waardoor een vreemd tiran uw voor'ge roem dorst krenken, en zweren by de deugd der vad'ren, by het bloed van hen, door wie weleer uw vrijheid is behoed:

(wier geesten tot uw heil nog om dees landen zweven)

dat ge eer uw stad, uw land der vlam ten prooi zult geven, of dat ge uw dijken eer doorbreken zult, uw werk vernielen, en de zee doen dondren uit haar perk,

eer vreemde meesters weer van vrijheid u berooven,

en in vergetelheid uw' schoonen naam verdoven. —

o Hoon! o slavernij! o nooit vergeetbre schand! Afstammelingen van de heldenteelt, die 't land van Spanjes wreeden Vorst weleer heeft vrijgeslagen!

Bloost, Nederlanders! bloost, gy hebt den naam gedragen van woeste snoodaarts, die natuur en recht ten spot, hun' koning doemden tot een smadelijk schavot,

hun' koning, die voor 't heil van die ontmenschten blaakte, en eigen veiligheid voor hun behoud verzaakte.

DE VERLOSSING VAN NEDERLAND.

Bloost, Nederlanders! bloost, gy 'hebt het jak getarscht van 't monster, dat naar bloed en naar vernieling dorst; van 't monster, dat uw land ontzenuwde en uw telgen den moederarm ontscheurde ora rijken te verdelgen en gantsch Euroop voor hem in 't stof te zien geknield. De tijd is daar! Wreekt nu, met d'ouden moed bezield, den hoon u aangedaan: gy hebt uw naam herkregen, gy zaagt Oranje weêr; klemt den gevreesden degen,

waar 't Spaansche heir voor vlood! uw sterk gespierde hand duld' nu geen Gauler in 't herboren Vaderland.

Hy viel, hy die Euroop in 't ijzeren juk wou knellen, die waande dat geen macht zijn reuzenmacht kon vellen; het recht verwon; hy viel: een woesten stroom gelijk,

die de ijdle golven breekt voor d' opgeworpen dijk.

't Was middernacht. De slaap, door 't menschdom afgebeden,

goot zijn verkwikkend vocht op d'afgetobde leden.

Maar Frankrijks dwing'land waakt; door felle smart geprangd

ontvlucht de rust zijn oog, dat na haar zoet verlangt.

Nu dondert in zijn oor de wraakstem van 't geweten;

zijn bloed verstijft, terwijl zijn leden rillend zweeten,

de kracht zijn ziel begeeft: beweegloos staat hy daar

met strakgespannen oog en opgerezen hair,

daar schrikbre beelden zich in 't matte brein Vergad'ren,

de schim van Lodewijk hem dreigend schijnt te nad'ren,

het zwaard te toonen, dat zijn misdaên straffen moet,

en hy een bloedrivier ziet zwalpen aan zijn voet.

Zijn moed keert eind'lijk weêr: de nare hersenspoken

verdwijnen: hy barst los, en spreekt in woede ontstoken:

,'Neen, schoon mijn oog door u gefolterd eeuwig waakt,

.schoon gy de dagen my tot nare nachten maakt,

„en my mijn wandaên steeds weergalmen doet in d'ooren,

.Geweten! 'k trots uw wraak, ik zal uw stem versmoren

„wat nienschenbloed, wat ramp het koste, ik zal den tijd

„mijn naam doen sparen, u en gantsch 't heelal ten spijt.

.Europa hate my! Ik zal haar meester wezen;

,'k begeer haar liefde niet; 'k wil my van haar doen vrezen

„Geweten! ja, de straf die gy my dragen doet,

„wordt op dit denkbeeld in het lijdend hart verzoet.

.Welaan! het zwaard hervat! 'k wil tot de verste strekea.

DE VERLOSSING VAN NEDERLAND.

„'k wil tot Europa's grens het oorlogsvuur ontsteken —

„het uitgestrekte land, door Peters wijze wet

„in vroeger eeuw beschaafd, zij door mijn volk bezet!

't Zal overwinnend zelfs tot in zijn hoofdsteên dwingen,

,en daar zijn opperheer tot onderwerping dringen.

,Zoo vestig ik de kroon onwrikbaar op mijn kruin,

„en heersch op heel Euroop of op Europes puin,'quot;

Hy spreekt: de zon had naauw haar gouden kar bestegen:

by roept zijn benden zaam, voorspelt een wisse zegen,

zy volgen hem, hy snelt, verwint; da vijand vliedt,

en 't zegevierend heir stroomt op zijn grondgebied.

lieeds is 't op 's dwinglands wenk naar Moscows wal getogen,

vol hoogmoed nadert hy — wat schouwspel treft zijn oogenl

Een zwarte wolk van rook stijgt op; aan alle kant

vertoont de vuur'ge lucht den ijsselijken brand.

De schrik op dit gezicht vermeestert zijne zinnen,

hy snelt vertwijfelend in aller ijl naar binnen,

en ziet.... de ontvolkte stad 't vernielend vuur ten buit.

Vergeefs barst hy verwoed in lasterwoorden uit:

Zijn volk tracht op zijn last den woesten brand te doven:

Vergeefs! d'onbluschbre vlam stijgt meer en meer naai- boven.

Driewerven rijst de zon, en driemaal daalt ze neêr,

de vierde dag verrijst — en Moscow is niet meer!

Ja, edelmoedig volk, door eer en deugd bewogen,

hebt gy den dwing'land in zijn' zoetste hoop bedrogen!

Gy hebt ten offer aan 't geliefde Vaderland

(het menschdom zag 't verbaasd) uw eigen' stad verbrand.

Die daad heeft aan Euroop de vrijheid weêr gegeven,

en dankbaar zal 't uw naam, zoo lang 't bestaat, doen leven,

en gy, o Nederland! gy, dat dit voorbeeld ziet!

herleeft in u de gloed der vrijheidsliefde niet?

Denkt ge aan uw Reddren niet, den schrik der dwingelanden,

wier vuist u heeft verlost van Spanjes wreede banden?

Gord, gord in 't eind het zwaard, o Neêrlandl aan nw zg!

En wreek in 's vijanda bloed uw voor'ge slavernij!

Zoo zag de Dwingland dan die stad in asch verkeeren,

waar hy de strengste koü zich vleide te trotseren.

Het kondigt al de komst des grijzen winters aan:

reeds vloeit de stroom min snel, en blijft beweegloos staan,

en dekt zich met een korst: de droeve, lange nachten

DE VERLOSSING VAN NEDERLAND.

verdabblen nu de kou: het krijgsvolk voelt zijn krachten

entzinken; 't zwaard ontvalt de macbtelooze hand.

Daar ligt gy zonder hulp, ver van bet vaderland,

rampzaligen! weleer ontscbeurd aan vriend en magen,

om voor een snood tiran de wreedste smart te dragen.

Daar ligt gy blootgesteld aan d' akeligsten dood,

vermoeid, verteerd, verstijfd, van kou en boogersnood.

Het monster ziet elk dag zijn volk by drommen sneven;

d' een zinneloos van pijn, derft gillende zijn leven,

een ander valt verstijfd en afgemarteld neêr:

de dood dwaalt overal door quot;t uitgeputte heir.

De vijand midd'lerwijl zakt neêr met rassche schreden,

on valt op 't volk, dat door natuur zelf' wordt bestreden,

an jaagt het overhoop; hier baat geen tegenstand;

een laffe vlucht alleen rest nog den dwingeland.

Nog weigert hij den vreede aan 's volks gedurig smeeketi:

by zweert, van spijt ontzind, dien feilen boon te wreken,

ontscheurt den onderdaan op nieuw en kroost en goed,

en snelt vol trotsche hoop zijn vijand te gemoet.

Rechtvaardig God! zal dan de misdaad zegevieren?

Zal dan de lauwer weèr der Gaulen schedel sieren V

Neen, neen, het recht in 't eind behaalt den zegepraal.

en de overwonnen Gal valt nu ten tweeden maal.

O Leipsich, bij wier wal de dwing'land is verslagen,

zoo lang van Marathon het menschdom zal gewagen.

zoo lang 't zal denken aan Platéa, Salamis,

waar Griekens vrijheid op den Pers bevochten is;

zoo lang zal 't ook uw naam, uw heil'gen naam bewaren.

Gelijk wanneer de Nijl zijn opgezwollen baren

op 't schoon Egipte stort, de drooge velden drenkt,

en rijken overvloed aan d' akkerbouwer schenkt,

zoo stroomt aan alle kant het heir der Noordsche belden,

en brengt de vrijheid weêr gekocht op Leipsichs velden.

ïriumf! ook Nederland is van het juk bevrijd,

haar leeuw verheft weêr 't hoofd, den dwingeland ten spijt.

O laat dan ook uw moed, o Neêrlands volk, herleven,

en tracht op 't edelst spoor uw' vad'ren na te streven!

Juicht, lang verdrukten! juicht! en gy, o dapp're jeugd,

hef aan, en uit in zang uw vrijheidsliefde, uw vreugd!

.Diep lag het Hollandsch volk, vervallen kroost van helden;

de verlossing van nederland.

.diep lag 't vernederd in de ketens die het knelden,

„door een gevloekt tiran, Europes schrik, verdrukt.

,Diep lag het Hollandsch volk, diep lag 't in stof gebukt. ,De Godheid hoorde in 't eind ons hartverscheurend weenen ,By wenkt.... de vrijheidazon, zoo lang voor ons verdwenen .schiet ons haar stralen weêr. Ja, Neêrland! gy zijt vrij! «Geen vreemde hand alleen verbrak uw slavernij.

,Welaan dan! kondt ge zelf uw ketens helpen breken, ,gy kunt dan ook uw ramp, op Frankrijks dwingland wreken „Zie ons ten strijd gereed! wiens hart staat niet in brand? „Wie offert zich niet op aan 't heilig Vaderland? „O Goddelijke kracht van haat tot slavernije,

„zie hoe de Spanjaard zich 't geweld der dwinglandije „onttrok, en brandend voor zijn vrijheid en zijn Vorst „der Gallen legermacht met moed verwachten dorst. „Hy ziet zijn vruchtbaar land door 't oorlogsvuur vernielen, „maar voelt met nieuwen moed zijn eedle borst bezielen, „en zweert dat eer de vlam zijn land verteren zal,

„eer hy zich onderwerp' aan den gehaten Gal.

„Het was in Nederland, (helaas! in andre dagen,

„toen 't heir van trotschen Flips uit Holland werd verslagen, „dat de Iber ondervond hoe alles zwichten moet, „als vrijheidsmin een volk het zwaard aanvaarden doet. „Heeft hy dan uit zijn land den wreevlen Gal verdreven, „en zou het Neêrlandsch volk voor 's dwinglands benden beven _T Wy vliegen dan ten strijd en vreezen geen gevaar ,voor 't dierbaar Vaderland: gy teedre vrouwenschaar, die ons het leven schonkt! o stort om ons geen tranen; „wy scharen ons vol moed om vaderlandsche vanen; „de zege volgt het recht: wy keeren winnaars weêr: .de dwingland en zijn rot valt voor ons zwaard ter neêr. „Of doet een droevig lot ons 't leven strijdend derven, „denkt dan hoe schoon het is voor 't Vaderland te stervenl „Dus werd het voorgeslacht van Spanjes dwang bevrijd „na tachtig jaren krijg. Dus zag, in later tijd,

„der Gaulen Vorst, die tot dees landen was gedrongen,

„zich overwonnen tot vernedering gedwongen.

„Oranje! aan uw geslacht zij Hollands dankbaarheid! ,'t Was Eerste wii.lem, door wiens moed en wijs beleid „de Nederlander op zijn beulen triumfeerde,

DE VERLOSSING VAN NEDERLAND.

„die de eendracht onderhield, den tegenspoed trotseerde,

„en alles wagen dorst voor 't welzijn van den Staat.

„Ja, toen hy lag geveld door 't schandelijkst verraad,

„rees zijn doorluchtig Kroost, in 't zelfde vuur ontstoken,

„en streed tot dat de Belg zijn keetnen zag verbroken.

„Wat Nederlander is zijn vaadren zoo ontaard,

„dat hy Oranjes naam niet in zijn hart bewaart?

„Zoo lang dit edel bloed regeert op Hollands Staten,

„zal nooit de dapperheid het Neêrlandsch volk verlaten.

„Wy vliegen dan ten strijd. Wiens hart staat niet in brand V

„Wie offert zich niet op aan 't heilig Vaderland?

„Neen, nooit vergeten we u, gelukkigste aller dagen!

„toen wy den heldentelg, Oranje, wederzagen.

„Hoe klinkt nog in ons oor de zuivre vreugdezang.

„door 't afgemarteld volk, na jaren ramp en dwang

„van 't haatlijkst monster vrij, met duizenden van tongen,

,o Vorst van Nederland, by uwe komst gezongnn!

„Toen zwoert ge, o Hollands volk! met een onschendbren eed.

„dat gy de ketens, door den dwingeland gesmeed,

„alom vernielen zoudt. Wil, wil dien eed gedenken,

„en vrij, aan andren ook de vrijheid helpen schenken.

„O Gy, die met één wenk 't oneindig Al regeert!

„Gy, wiens onperkbaarheid, al wat bestaat, vereert !

„Hergeef Euroop de rust, zoo lang by haar verloren,

„verlos haar van 't gedrocht, tot hare straf geboren,

„en droog de stroomen van 't gestorte menschenbloed I

„Door eeuwen vrede zij de afgrijsbre krijg vergoed!

,'t Geluk herrijz' voor ons na zoo veel tegenheden,

„en Neêrland bloeie weêr door Eendracht, Moed en Zeden!quot;

1814.

aan de wcl edele heeren

Me. W. BILDERD1JK en Mr. D. J. VAN LENNEP,

Aan de eedle twee, wier oog mijn wankle schredea

op 't glibbrig pad der Dichtkunst gadeslaat, tot Hollands eer door beider voet betreden,

biedt hier mijn hand in Nederlandsch gewaad

AAN Mn. W. BILDERDIJK EN Mb. D. J. VAN LENNEP. 11

den grootschen zang van d* oorlogshaften dichter,

wien Melpomeen haar eersten lauwer schonk,

wiens naam en roem, als kunst- en vrijheidsstichter,

nog in den vloed der eeuwen niet verzonk; den grootschen zang, roemruchtig zegeteeken

op vreemd geweld en dwingelandenwaan,

door d' eigen arm, die 't vaderland hielp wreken,

Gevestigd eens, om nimmer te vergaan.

Maar wien, wien durft mijn lente 't bloemtjen wijden.

onsierlijk kroost van d'eersten zonnegloed?

Aan 't hoog vernuft, den glans van onze tijden,

in 't heiligdom der Dichtkunst opgevoed;

wiens stoute veer, in d'opgang van zijn jaren

een Sophocles in 't Hollandsch lied herschiep,

die op den klank der onweérstaanbre snaren

den outerdienst van d'echten smaak herriep?

En hem, die meê in vaderlandsche streken

zoo menig spruit der Grieken heeft herplant;

wiens kindschheid reeds de Roomsche luit deed spreken,

niet wagg'lend in de meesterlijke hand;

wien de eigen gloed het hart wordt ingedreven

door Latiums en Hollands dichtrengoón?

Het is aan U, door zoo veel roem verheven,

door 't fijnst gevoel voor 't hemelsch kunstensohoon, dat geestdrift voor de kunst, wellicht vermeten,

een gunstig oor, voor wat ze voortbracht, vraagt. Wat zeg ik? Neen: niet aan de puikpoëten,

waar de oude vest des Amstels roem op draagt, verstout ik my dees ruwen zang te heiligen,

op dat hun naam, op Pindus aangebeên,

de teêre vrucht der jonkheid mocht beveiligen,

of als een gift, hun grootheid waardig; neen!

Wier milde zorg geleerdheids eêlste schatten

ontdekt heeft aan 't verlangen van mijn jeugd,

en in dien les den kostbrer wist te omvatten

van 't ware goed, van wijsheid, recht en deugd;

dien biedt mijn hart dees versch gelezen bloemen van Griekschen stam, ofschoon verbasterd, aan. Vermocht mijn tuin op geurig loof te roemen,

of gaarde ik eens op de ingerende baan

AAN Ma. W. BILDERDIJK EN Ma. D. J. VAN LENNEP.

laurier en palm, den prijs van dichterzangen,

ik sierde er u den achtbren schedel meè.

quot;Wilt dan dees blaan toegefelijk ontfangen,

en met dees blaan, de oprechtste hartebeê.

Bloeit, bloeit nog lang om kennis te verspreiden.

om Hollands eer te staven, om de bloem der jonglingschap op 't eenzaam spoor te leiden, dat naar de bron van Wijsheid voert en Roem! Brengt hen te rag, der Dichtkunst gouden dagen,

op Neêrlands grond, als Griekens, thans weêr vrij En word' haar dank u beiden opgedragen van na- tot nageslacht, zoo vurig als van my!

DE PERZEN,

DRAMATISCH DICHTSTUK.

P ETtSOK A A DJ EN.

xerxes, Koning van Perzié.

a tossa, weduwe van Darius en moedor van Xerxes.

kei van perzische g1ujzaabts.

dk schim van darius.

ben bode.

Het Tooneel is te Suze, in den voorhof van het koninklijk paleis, na by het graf van Darius.

EERSTE TOONEEL.

DE REt.

Het heir dor Perziaansohe scharen dat voor 't gewoel der krijgsgevaren den vaderlandschen grond verliet,

heeft ons de zorg van al hun schatten

Dli PERZEN.

op 's Konings voorbeeld op doen vatten, die heel zijn machtig rijksgebied vertrouwde aan dees zijn uitverkoren.

Darius, dierbre telg! ach keer!

Breng ons die fiere manschap weer! O! mocht ik 't voorgevoel versmoren dat my een gruwzaam lot voorspelt!

Trok niet heel Azië te veld ?

Terwijl we in eindelooze klachten om onze jonglingschap versmachten, vergeefs van dag tot dag verbeid,

en in de wreedste onzekerheid een boo zelf vruchteloos verwachten. Gy Suze, Cissa, Ekbataan!

gy zaagt uw muren dan verlaten,

uw jeugd, gewapend tot soldaten, in woesten moed' naar 't strijdperk gaan, Hen voert de bloem van onze Grooten, Amistres, Artapbernes aan,

en Megabazes, deeigenooten van vorstelijke macht en eer,

en hoofden van een talloos heir van zaamgedrongen ruiterscharen en schutters vol ervarenheid;

een leger, tuk op krijgsgevaren,

wiens enkele aanblik schrik verspreidt.

Kiet minder uitgelezen helden verzeilen stouten Pharnaces,

Iméus en Artembares;

Daar zelfs de korenrijke velden,

bevrucht door 's Nijlstrooms koestrend slijk, ontelbare onverschrokken benden volijvrig tot hun koning zenden.

Pegaston, in 't Egipfisch rijk geboren, en die Memphis muren en Thebes oude vest besturen,

zijn aan de spits dier legermacht, 't Moerassig land geeft vlugge knapen om 't handig roeien hoog geacht. De Lydiër, in wulpsche pracht

DE PERZEN.

■verzonken, rukte mee te wapen,

en volgt geheel het vasteland,

dat van het edelst krijgsvuur brandt,

en schaart zich moedig om de vanen

van 's konings machtige onderdanen,

wien hy dees streken heeft vertrouwd.

Het vorstlijk Sardes, rijk in goud,

geeft keur van kostbre wagenscharen,

Wier breede rangen ijzing baren.

Maar Mardon voert van Tmolus voet

zijn krijg'ren aan, in 't heetst verlangen

den Griek in ketenen te prangen.

Het roemrijk Babel zendt een stoet

van scheeplingen, en schuttersdrommen

die met geoefend oog en hand

den taaien boog niet vruchteloos krommen.

Ja! heel dit uitgestrekte land

heeft wat maar wapenen kon dragen

verlaten, en zijn' Vorst verzeld.

Nu slijten we onze droeve dagen,

het hart vol zorgen en bekneld.

By ouders beide en echtgenooten,

steeds in hun hoop te leur gesteld,

dient ieder dag, met angst geteld,

slechts om hun kommer te vergrooten.

KEER.

Ontzachlijk heir! gy zijt gegaan!

Gy hebt den Griekschen grond betreden, en brengt den vijand en zijn steden

in ieder tred verwoesting aan.

De zee, die Hella heeft verzwolgen,

had n vergeefs den weg ontzegd;

haar heeft, hoe schriklijk ook verbolgen uw arm in ketenen gelegd.

TEGENKEEK.

Da koning heeft aan alle kant 't verraschte Grieken overvallen

DE PERZEN.

met onze duizend-duizend tallen,

ter zee gewapend en te land.

Hy voert hen aan, met al de Grooten

omgeven van zijn bloeiend njk; de Vorst, uit godenbloed gesproten, en goden-zelf in rang gelijk!

Met oogen schitt'rend van den gloed van heldenvuur en leeuwenmoed,

en op een rijk versierden wagen aan 't hoofd der benden omgedragen, voert hy den Perziaanschen boog de Grieksche spietsen tegen.

Wat vijand hoopt nog op de zegen, die tegen hem ten strijde toog? Wie waagt het, de opgezwollen stroomen met dijk of paalwerk in te toomen? Zoo schrik]ijk zijt ge, o Perzisch volk! Maar ach, een akelige wolk benevelt, blijde hoop! uw luister. Der goden wegen zijn ons duister: wat sterv'ling kan hun -wil weêrstaan? Des noodlots ijzren wet ontgaan? Of 't loosgespannen net vermijden, hem door der goden hand gespreid? ïe dikwerf door hun gunst misleid, tracht hy zijn loopkring te verwijden; en, altijd verder afgedwaald,

ziet hy zich eindelijk verraden,

vervoerd op afgelegen paden,

waar alle vluchtenspoging faalt!

EERSTE KEER.

Der goden bijstand beeft dit land beveiligd, en van alle kant

ten welvaarts top verheven.

Dankt, Perzen! dankt het haar alleen, die zelfs de sterkst bemuurde steên voor uwe vuist deed beven.

DE PERZEN.

EEBSTK TEGENKEER.

Dankt haar, die u den wijden vloed, in 't golven schuimend en verwoed,

in 't eind deed overkomen.

Toen ge u een veilgen overtocht op zaamgebonden kielen wrocht,

betemmers van de stroomen!

TWEEDE KEER.

0! laat die gunst u nooit verlaten!

Klink' nooit die rouwkreet door uw straten,

o Suzea teergeliefde vest!

Die kreet, wiens doffe klank mijn harto ontzet door ongekende smarte:

wee, wee het Perzische gewest!

TWEEDE TEGENKEER.

Begeeft my, aaklige gedachten!

Zoudt ge ook, o Cissa, van die klachten

weêrgalmen in uw hoogen wal? Uw vrouwen zich de sluiers scheuren,

door geen vertroosting op te beuren, in wanhoop om des legers val'?

DERDE KEER.

Gelijk een digte bijëuwolk stoof overal het dappre volk uit onze rijkbewoonde steden.

De zee, die ons van d'overkant wou weeren, ligt gedwee in band: en Xerxes leger heeft Europische aard betreden.

DERDE TEGENKEER.

De teedre vrouw slijt dag en nacht in afgebroken klacht op klacht, en 't eenzaam bed is nat van tranen. Het jeugdig, zacht gevoelend hart kwijnt weg in nooit verpoosde smart om d'ega, die haar liet voor 'sKonings heldenvanen.

C.E PERZEN.

Waartoe, waartoe, die ramp gespeld?

Neen' voelen we ons van zorg doorknagen

voor hunne ons overdierbre dagen, —

kom, laten we eer naar de aankomst vragen

eens boden, die ons licht den staat van 't leger meldt,

en tijding geeft van 's vorsten leven,

on wie verwinnaar is gebleven:

de boog der schutters van het Oost

of 't puntig staal van Griekens kroost? —

Maar 's Konings moeder richt haar schreden

tot ons, met glans omstraald gelijk het oog der goön.

6y, bidt haar aan naar onze zeden,

en zij uw hulde haar al knielend aangeboön!

TWEEDE TOONEEL.

ATOSSA, DE REI.

DB REI.

Verheven Koningin der trouwe Perzianen!

Ontfang den 'welkomstgroet van minnende onderdanen, gy, eedle koningsweeuw en moeder van een god van welvaart voor dees Staat, zoo 't albestieiend lot niet keerde, maar ons steeds voor rampen blijft behoeden!

ATOSSA.

Helaas! dit enkel woord doet my het harte bloeden, 't Is daarom, dat ik thans het vorstlijk huis verlaat, en troost en balsem wacht, mijn vrienden, van uw raad. Ik zal u de oorzaak van die jagende angst verklaren, 'k Vrees voor ons Staatsgebouw, te hoog in bloei gevaren. Och! dat dit roemrijk werk, door hemelsche gena gevestigd, niet op eens ter neêr storte en verga!

Een volk, hoe talrijk, zoo 't van rijkdom is verstoken, is kwijnend, maar zijn kracht wordt eerder nog verbroken, waar 't rijk, van schatten vol, gebrek aan manschap heeft. Die ramp is 't waar mijn hart (en zonder end) voor beeft. Wee, wee ons, zoo dit land zijn jonglingschap moest derven! Getrouwen! laat ik heul van uwe reên verwerven! i. 2

DE PERZEN.

Op u heb 'k steeds gesteund: jhet is uw grijzend hoofd wiens wijsheid my ook thans vcldoenden raad belooft.

DE REI.

Doorluchtigste! zoo naauw aan 't vorstlijk huis verbonden, hebt ge ons in raad en daad steeds blakende gevonden; en nimmer wordt die gloed in 't dankbaar hart gebluscht.

ATOSSA.

Mijn slaap wordt ieder nacht door droom op droom ontrust, sints mijn geliefde zoon, verwoed op Griekens steden, op keur van benden trotsch, hun bodem heeft betreden.

Maar nooit nog heeft me een droom met zulk een angst bekneld als 't nachtspook dat mijn geest dees nacht werd voorgesteld.

Een jeugdig vrouwenpaar verscheen me, en hield mijn oogen door dracht en houding van verwondring opgetogen.

De een hing het Perzisch kleed bevallig om de leên,

maar de andre sierde een Grieksch, bel in aanloklijkheên onovertrefbaar. In de fijnbesneden trekken was aanstonds op het klaarst haar zusterschap te ontdekken. Gescheiden door het lot, had deze op Griekschen grond,

gene in dit werelddeel haar zetel. Nu ontstond er twist en grimmigheid, dat beider oogen blonken.

Maar Xerxes nadert haar, en dooft die oorlogsvonken,

maar voert ze met zich meê op 't eigen oogenblik,

en kromt haar onder 't juk, nog roerloos van den schrik, slaat haar zijn teugels om, en ketent ze aan zijn wagen. De een biedt geen tegenstand, vereerd den boei te dragen van d'onverwinbren Vorst van 't Perzische gebied:

maar de andre brandt van toorn, daar zy geen rang ontziet, en rukt zich spartlend los, en waagt het, vrij van banden, den vorstenwagen vol verwoedheid aan te randen,

en trapt het haatlijk juk en scheurt de wielen af.

De vorst stort neer. Ik zie Darius, uit zijn graf verrezen, met een zucht dit droef tooneel aanschouwen, en mijn verneêrden zoon in steeds ontroostbrer rouwen versmelten, 'k Zag dit, en het nachtgezicht verdween, 'k Stond op, en liep vol drift naar zuivre bronnen heen om met een reine hand de goden te vereereu met offers, dat hun gunst dit onheil af mocht keeren. Op eens vernam mijn oog een snellen adelaar

DE PEEZEN.

(een havik vloog hem na) zich spoedend naar 't altaar. Ik voelde op dit gezicht mijn gorgel toegeknepen.

Reeds heeft de haviksklaauw den vluchtende aangegrepen en pijnigt hem den kop, die zelfs geen weerstand biedt. Ziedaar wat in mijn hart die siddring achterliet.

Wat roem had Xerxes van een zegepraal te wachten! En thans — voorzie 'k den val van zoo veel legermachten. Zoo 't noodlot hem verried.... o! Blijv' hy slechts gespaard, geen neêrlaag maakt hem ooit de koningskroon onwaard.

DE REI.

Wy wagen 't niet. Mevrouw! dit wonder te verklaren:

roep Godenbystand aan, en wil geen offers sparen,

opdat hun almacht die verschrikkelijke wolk verdrijve en zegen storte op u, uw kroost en volk;

en pleng een heilig vocht aan de onderaardsche streken;

licht schenkt uw echtgenoot, vol deernis met uw smeeken en nederige offers, uit het diepst van 's afgronds nacht versterking aan dit rijk en zijn doorlucht geslacht.

Dees raad slechts kunnen we u in uw bekommring geven — en mooglijk wordt zij dus in beter uur verdreven.

ATOSSA.

Mijn dierbren! in dees taal, voor 't lijdend hart zoo zoet, blinkt schittrend in mijn oog uw vroom, uw trouw gemoed. Het lot vervulle uw wensch! 't Paleis weêr ingetreden,

draal ik geen oogwenk meer met reukwerk en gebeden en aai-de- en hemelgoön te naadren. Melde uw mond my dit nog: aan wat kant ligt toch de Atheensche grond?

DE REI.

In 't Westen.

ATOSSA.

En dees stad poogt Xerxes te vernielen?

DE REI.

Heel Grieken zou met haar voor 's konings schepter knielen.

ATOSSA.

En waakt een groote macht tot hoede van haar muur?

DE REI.

Ons heir beproefde 't eens. En ach! het stond ons duur.

DE PERZEN.

ATOSSA.

En heeft ze ook schatten, waar de steden meest door bloeien ?

DE KEI.

Ja, mijnen heeft ze, die van zilver overvloeien.

ATOSSA.

En zijn hun .schutters vlug met pijl en schietgeweer?

DE BEI.

Zy strijden met geen boog, maar met den vasten speer.

ATOSSA.

Wat vorst is aan hun hoofd?

DE BEI.

Zy noemen dit, als slaven in 't onverdraaglijk juk van koningen te draven!

ATOSSA.

Een ordelooze hoop durft de onzen dan weêrstaan ?

DE KEI.

Ach! eens deed zulk een hoop Darius heir vergaan.

ATOSSA.

O al te wreede zorg, voor 't weeke moederharte!

DE BEI.

Versmoor, Mevrouw! een wijl die pijnigende smarte.

Een bode nadert ons. Verkondig' hy ellend

of heil! de onzekerheid, voor 't minste, spoedt ten end.

DERDE TOONEEL.

ATOSSA, DE REI, EEN BODE.

DE BODE.

O smart! o vaderland! o eenmaal blijde steden

van 't schittrend Azië! Wat hebt ge een ramp geleden!

Hoe deed een enkle dag der Perzen heil vergaan

met heel uw voor'gen glans! Helaas! wal gaat my aan?

DE PERZEN.

Ik breng, tot overmaat der jammren die mii drukken,

u nog de bittre maar van al uw ongelukken.

Maar ach! het moet zoo zijn. 'k Weersta den nood niet meer Verneemt, verneemt den val van 't gantsche Perzisch heir.

DE REI. — EERSTE KEER.

Helaas! wat donder trof mijn ooren?

Wat schrikbre ramp brengt my dees dag?

Wie zal in tranen niet versmoren na zulk een pletterenden slag?

DE BODE.

't Is alles redloos. 'k Heb ter naauwrernood mijn leven-van 't hoogst gevaar gered en my tot u begeven,

DE REI. — EERSTE TEGENKEER.

0 droevig einde van mijn dagen!

Ik heb te lang, te lang geleefd!

Nu de ijslijkste van 's noodlots slagen mijn dierbaar land getroffen heeft.

DE BODE.

Helaas! het is te waar. Geen ander deelde my 't verhaal dier neerlaag meê. Ik zelf, ik was er by.

DE BEI. — TWEEDE KEER.

Helaas! de keur van onze helden

werd vruchtloos uitgerust ten strijd.

Zy vielen neêr op Griekens velden,

aan 't machtig Godendom gewijd.

DE BODE.

Het strand van Salamis en de omgelegen vlekken

zag 'k met d' onmeetbren hoop dier lijken gantsch bedekken

DB REI. — TWEEDE TEGENKEER.

Daar dobbren dan die dappre scharen

op de altijd rustelooze zee,

ten spel der hobbelende baren met de afgedwaalde wrakken meê?

DE BODE.

Geen moed, geen wapen mocht hier baten; heel de vloot vond in den heetsten strijd een jammerlijken dood.

DE PERZEN.

DE KEI. — DERDE KEER.

O wee! wat kan ons leed verzachten

o Perzen! by uw ondergang?

Stort uit, stort uit uw bittre klachten in 't allerroerendst treurgezang!

DE BODE.

0 haatlijk Salamis! o hatelijk Athenen!

Hoe zullen we ooit uw naam herdenken zonder weenen.

DE REI. — DERDE TEGENKEER.

Hoe dikwerf, ach! hebt ge onze vrouwen,

Atheen, tot raadloosheid gebracht;

terwijl ze om de echtgenooten rouwen die door uw handen zijn geslacht!

ATOSSA.

'k Bleef sprakeloos, van schrik, by zulk een maar verplet, die me al mijn krachten stremt, en 't schreien-zelf belet: en bevend vrage ik u 't verhaal dier ongelukken.

Maar ach! de stervling moet voor 'snoodlots wetten bukken. Herneem dan zelf den moed, en ik, ik hoor bedaard uw andwoord aan. Wie heeft de wreede dood gespaard ? Wat hoofden zaagt ge hem 't verstrooide volk ontscheuren? Wat helden moet ons hart, met 'siegers val, betreuren?

DE BODE.

Voor 't minst uw zoon, Mevrouw! is 't stervenslot ontvlucht.

ATOSSA.

0 onverwachte troost! Gy geeft mijn boezem lucht.

Een straal van vreugde dringt zich heen door zoo veel wolken

voor heel ons treurend huis en zijn verneêrde volken.

DE BODE.

Maar 't hoofd van duizenden, de stoute Artembares,

viel neêr op 't bloedig strand, en veldheer Dadaces werd, doodelijk gewond, in 't bruischend nat bedolven.

Hier stort op Ajax grond, omsingeld van de golven,

het lijk van Tenago, dien fleren Bactriaan;

daar valt Pheresbus niet Adena, van de monden des afgelegen Nijls uw zoon ter hulp gezonden.

DE PEEZEN.

van uit het hooge schip in zee; aan de andre zij

Metallus, 't strijdbaar hoofd der zwarte ruiterij.

Dees, prachtig uitgedoscht in 't schitterende wapen,

ziet overal den dood hem dreigend tegengapen,

en verwt in eigen bloed de schoone, blonde baard.

'k Zag wijzen Arathus neertuimelen ter aard,

hem volgden Artames en dappere Arimardes,

(ontzettelijke ramp voor 't glorierijke Sardes!)

Amistris, Sisames, Amphistreus, zoo geacht

•om 't slingren van zijn schicht met meer dan mannenkracht.

De schoone Tharybis, die vijfmaal vijftig schepen

ten striid voert, wordt met hen door 't moordstaal aangegrepen.

Syennezis vindt meé den eedlen heldendood;

hy, die den krijgren van Cilicië gebood,

hy, steeds gewoon in 't bloed van vijanden te baden

en om zijn deugd geroemd als om zijn oorlogsdaden.

Zie daar, die 's noodlots toorn ons heir betreuren deed.

en ach! hoe weinig nog by alles wat het leed!

ATOSSA,

Wat treurenswaard verlies van onze grootste helden, wat onuitwischbren smaad kwaamt ge ons, bedroefden, melden! Heeft dan zoo groot een macht gebukt voor Griekens vloot ? Gy, spreek! wat stelde ons toch aan zulk een onheil bloot? Hoe groot dan was 't getal der Grieksche schepelingen? Hoe dorst het tegen ons naar de overwinning dingen ?

DE BODE.

Helaas! o koningin! 'k beken 't, tot onze schand,

de vijand had, naar 't scheen, slechts luttel tegenstand te bieden, en zijn vloot scheen lichtlijk te vernielen. Zy streden met niet meer dan vijfmaal zestig kielen,

tien uitgelezen, en de Perzen met een macht van duizend, uitgerust met ongelijkbre pracht.

En echter vielen wy, door 't. Grieksche staal verwonnen. Gewis, ter kwader uur werd deze krijg begonnen! De wreedheid van een God, ons eenmaal bloeiend land vijandig, boog de schaal van 't noodlot naar hun kant.

ATOSSA.

Een God beschermt de stad, Minerva toegeheiligd.

DE PEEZEN.

DE BODE.

Onneembaar is ze, ja, en voor geweld beveiligd,

zoo lang der burgren arm haar vestingmuur bewaart.

ATOSSA.

Maar was de Grieksche vloot het eerst ten strijd geschaard Of heeft mijn dierbie zoon den vijand aangevallen, veitrouwend op de hulp van zoo veel duizendtallen?

DE BODB.

Voot zeker heeft een God of woedend heigedrocht,

vóór d' aanvang van 't gevecht, die nederlaag gewrocht. Ors had een vluchteling van uit het heir der Grieken bericht, dat als de nacht zijn zwartgeverwde wieken zou uitslaan, hunne vloot, voor onze macht beducht,

geen zeestrijd wagen, maar een onverwachte vlucht te baat zou nemen en 't gevreesd gevaar ontloopen, als stond geen andre weg voor hun behoudnis open.

Naauw had de looze Griek geëindigd, of uw zoon (onkundig van zijn list en van den haat der Goön)

geeft overal bevel dat, als de zonnestralen ten westen, en de nacht op 't aardrijk neer zou dalen, de gantsche vloot zich schaar' op een driedubble rij,

op dat de vlucht ter zee den Griek onmooglijk zij, en 't strand van Salamis aan alle kant besloten ;

en zoo de vijand nog, zich reddende in zijn boten,

't gevaar ontkomen mocht en onze waakzaamheid,

dan was den schepeling een wisse straf bereid.

Wy zouden, vruchteloos geknield voor 's konings voeten, onze onvoorzichtigheid met onze hoofden boeten.

Zoo waant hy, vol van hoop; helaas, hoe min verdacht op de ongena van 't lot en 't onheil dat hem wacht; Op 's konings hoogen wil stelt elk der schepelingen zich onverwijld in staat den vijand te bespringen,

gesterkt met spijs en wijn; en bindt de riemen aan,

om op den eersten wenk ten vaart gereed te staan.

Maar toen de glans der zon den hemel had verlaten,

vliegt alles saam naar 't strand, en roeiers en soldaten, en klimt de schepen op, en spoort vol vuur en moed zijn tochtgenooten aan tot d' allermeesten spoed.

Wy glijden op en neer op 't wentlen van de baren,

DE PERZEN.

gehoorzaam aan 't bevel der hoofden, en bewaren

den uitgang ons vertrouwd, en hadden heel den nacht

met brandend ongeduld den vijand afgewacht.

Nu was de duiscernis reeds van den trans geweken;

nog merken we aan het strand geen kiel of vluchtensteeken.

Maar naauwlijks breekt de zon de bleeke kimmen door,

of ijlings treft een kreet ons gretig luistrend oor,

een kreet met zang vermengd, dien de Echo van de rotsen

Terdubbeld wijd en zijd tot ons te rug doet botsen.

Een plotselijke schrik gaat onze dappren aan,

vervallen op dien klank van hun langduurgen waan:

Want ach! het is geen klacht van weeke vluchtelingen,

maar heldenoorlogszang, wat thans de Grieken zingen,

ontstoken op 't geschal der hooge krijgstrompet:

reeds bruischt de holle zee door hunne vloot bezet,

reeds schuimt zy op den slag van 't samenruischend roeien;

en eindlijk zien wy hen tot onze kielen spoeien.

De rechtervleugel gaat de gansche macht vooruit,

op 't schoonst ten strijd geschaard; terwijl een woest geluid

van kreten zonder end zich opheft tot de wolken,

en dus onze ooren treft: „O Griekens eedle volken!

„Strijdt, strijdt uw vaderland van vreemde heerschzucht vrij,

„uw vrouwen en uw kroost van 's vijands woestaardij,

„met de outers van de GoOn, met uwer vaadren graven:

„dees dag beslist uw lot, en maakt u vrij of slaven!quot;

Ons heir heft van zijn kant een schrikbren wapenkreet,

elk in zijn tongval, aan, tot strijden bei gereed.

Nu raakt men handgemeen: de menigte der schepen

heeft reeds van wederzij elkander aangegrepen.

Een Grieksche hulk, die 't eerst aan 't hoofd van 's vijands vloot

't gevecht begon, vernielt een Perziaansche boot.

Wij hadden moedig reeds den aanval afgeslagen,

tot we allen eensklaps ons op 't naauwst besloten zagen

in de engten, dat geen schip tot 's anders redding spoên,

noch iets de Perzen voor een neBrlaag kon behoên.

Wy hooren het gebots der saamgehorte kielen,

en zien onze eigen vloot zich in dien schok vernielen.

De wreede winnaar valt met dubbel woeden aan,

en doet de schepen in 't verzwelgend nat vergaan.

De golven zijn verkeerd in purperroode stroomen,

DE PERZEN.

met wrakken overdekt; de menigte, omgekomen

in 't strijden, ligt op rots en bank en strand verspreid.

Wy hadden vol van schrik ons tot de vlucht bereid,

maar nog moest 's vijands wraak de matte vloot vervolgen.

Hy laat geen oogwenk rust, maar slaat, op 't felst verbolgen,

ons droevig overschot, gelyk een visschenzwerm,

met brokken mast en riem te pletter. Een gekerm

van smart en wanhoop doet zich onophoudlijk hooren,

tot daar de schaSuw der nacht dien gruwbren moord kwam storen.

Neen! 'k melde u niet al 't kwaad dat Xerxes leger leed,

al breidde ik dit verhaal tien dagen uit. Want weet

dat nooit de zonnekar de kimmen heeft beklommen,

ter neêr ziende op den dood van zoo veel heldendrommen.

ATOSSA.

Wat onbeperkte stroom van rampen zonder tal brengt met ons vaderland heel Azië ten val!

DE BODE.

En 'k deed u nog niet eens de helft der plagen hooren,

wier ijslijkheid ons trof. Nog was ons één beschoren,

die op 't verdrukte hoofd met dubble zwaarte woog.

ATOSSA.

Wat nog verschrikbrer lot viel op ons van omhoog? Ach! meld my, welk een slag na zoo veel bittre slagen ons tot nog dieper smaad en wanhoop kon verlagen ?

DE BODE.

Helaas! die fiere rij van onze schoonste jeugd,

die schitterend in rang, en groot in oorlogsdeugd, met onverbreekbre trouw des konings macht verzelde,

werd uitgedelgd door 't zwaard, dat heel ons leger velde.

ATOSSA.

Mijn vrienden! ik bezwijk, verwonnen van de smart.

'k Wil echter, 'k wil, bedrukte, in weêrwil van mijn hart, al 't onheil weten dat dien braven is weêrvaren.

DE BODE.

Niet ver van Salamis, aan d'andren kant der baren,

ligt midden in hun schoot een naauwgenaakbaar land,

waar Pan zijn herderen ten feestdans voert op 't strand.

DE PEEZEN.

Daar wordt die eedle jeugd vóór 't strijden heen gezonden,

op dat zy, zoo de Griek, door ons gevveld ontbonden,

daar hulp en veiligheid of nieuwe krachten zocht,

zijn laatste poging in zijn bloed versmoren mocht,

en de onzen redden uit den drang der zeegevaren.

Maar anders moest de wil der Goden zich verklaren!

Be zege had zich nu aan 's vijands zij gehecht,

en hy, nog afgemat van 't bloedige gevecht,

springt straks zijn kielen uit en schaart in naauwe kringen

zich om het eiland rond; dat onzen jongelingen

geen uitkomst overblijft, noch wegen om te vliên.

Zy zoeken in dien nood nog wederstand te biên

met vlugge pijl op pijl en pletterende steenen;

maar alles is vergeefsch: hun doodsuur is verschenen.

De vijand valt op eens vereenigd op hen aan

(onmachtig dit geweld nog langer te weerstaan)

en staakt zijn woede niet, van trots en wrevel dronken,

voor ze allen aan zijn voet zieltogend zijn gezonken.

Uw zoon barst middlerwijl in bitt're tranen los:

van op een heuveltop naby het golfgeklots

had hy op 't moordtooneel zijn benden ga geslagen.

Nu ziet hy ijzend neêr op d' afgrond onzer plagen

en scheurt, van wanhoop dol, het vorstelijk gewaad

aan stukken, geeft bevel tot d'aftocht, en verlaat

het slagveld, om met ons op 't spoedigste te vluchten.

Die mare hadt gy nog bij al uw ramp te duchten!

ATOSSA.

o Goon! wat valsche hoop hebt gy ons aangeboón!

Is dit, is dit de wraak voor d' onvergeetbren hoon,

dien 't wijdberoemd Atheen ons eenmaal deed weêrvaren? Of heeft geen bloed genoeg van Perziaansche scharen op 't ons noodlottig veld van Marathon gevloeid?

En moest dan, als mijn zoon dien schandvlek zoo verfoeid poogt uit te wisschen, een nog schrikbrer onheil volgen? Ach! meld ray waar het lot, op de onzen zoo verbolgen, der schepen overschot voor 't minst belanden deed?

DE BODE.

De hoofden stelden zich ter wilde vlucht gereed,

en vliên, op willekeur van golf en wind gedreven.

DE PERZEN.

Van 't ons nog ovrig heir verloor een deel het leven

naby Beotië, van dorst en hitte droog,

daar reeds een frissche bron zich opdeed aan hun oog.

Wy, moede en uitgeput, van rust en spijs versteken,

wy loopen Phoois af en Doris hooger streken,

en waar Sperchéus 't veld met vruchtbre stroomen drenkt

tot daar Thessalië ons een korte schuilplaats schenkt.

Hier zagen wy op nieuw ontelbren onzer vrinden

in honger en gebrek het aakligst sterflot vinden.

Wy, door Magnezië en het Macedonisch rijk

by Axius rivior en Bolbes rietig slijk

tot aan Pangéus berg in 't eind gevorderd, spoedden

naar 't naadrend Thracië, wanneer 't ontijdig woeden

des winters ons den stroom des zilvren Strymons sloot.

Nu smeekten we of ons aard of hemel bystand bood.

en zelfs wie voor dien tijd het Goddelijk vermogen

miskend had, hief met ons zijn noodgebed ten hoogen.

Dus bidden wy de Goón om hulpverleening aan

en wagen het den rug der waatren op te gaan.

Wy stappen veilig op de toegevroren baten,

zoo lang wy nog geen glans aan de Oosterkim ontwaren:

maar toen de zonnekar in brandend licht verscheen,

drong zich zijn hette door 't kristal der stroomen heen

en smolt ze. 't Ovrig heir dat d' overkant der golven

nog niet bereikt had, werd geheel in 't nat bedolven:

en zalig die het eerst den veegen aam verloor!

Wy — kwamen Thracië en haar hindernissen door,

en zien u eindlijk weêr, o vaderlandsche streken!

Maar ach! hoe moet die komst het Perzisch harte breken,

wien onze kleine hoop herinnert aan 't gemis

der dierbre manschap die ons afgestorven is!

Zie daar een deel. Mevrouw, dier onoptelbre plagen,

waarmee der Goden toorn dees landen heeft geslagen.

DE KEI.

Ontzachelijke Goön! hoe heeft uw overmacht in onbeperkte woede ons rijk ten val gebracht!

ATOSSA.

Zoo is dan onze jeugd, o Perzië! omgekomen.

Neen! gy bedroogt my niet, gy spoken, me in mijn droomen

DE PERZEN.

verschenen, die ray 't lot mijn ramp ten voorboó zond!

Gy, grijzen, die dien wenk miskendet, toen uw mond

mijn angst wou stillen, 'k zal uw raad niet minder volgen:

'k zal plengen aan de Goon, op ons geslacht verbolgen,

en offeren aan de aard en 't bleeke schimmenrijk.

Ik weet, 't geleden kwaad is onherroepelijk.

Maar 't noodlot kan ons nog voor nieuwe jammren dekken.

O! laat uw trouwe zorg my thans tot hulp verstrekken!

Beraadt u onvermoeid en naar der zaken eisch;

en als mijn droeve zoon het vorstelijk paleis

genaakt, leidt gy hem in en troost hem, o mijn vrinden!

En laat zijn lijden hier voor 't minst een eindperk vinden!

VIERDE ÏOONEEL.

DE KEI.

O machtige Oppervorst der Goon,

wiens albeschikkende geboón de ontelbre macht van onze helden op vreemden grond ter neder velden,

zie door uw gramschap Ekbataan en Suzes vest in smart vergaan!

Zie op de tranen onzer vrouwen;

zie ze om ons onheil troostloos rouwen, en rukken met de zachte hand zich hoofdhair af en zilvren band!

Zie heel een schaar van trouwgenooten, die pas den echtknoop heeft gesloten en reeds den echtgenoot betreurt,

haar in 't noodlottigst uur ontscheurd! O kwelling naauwlijks te verdragen!

Zy zal de schoonste van haar dagen van 't zuiver heilgenot beroofd,

haar in dien blijden staat beloofd,

in 't aaklig wednwbed verteeren!

Wat kan de wanhoop van haar keeren ?

Ik zelf, helaas! ik vnei elk oogenblik mijn rouw verdubblen, nog verpletterd van den schrik.

EERSTE KEER.

Hoe treuren de omgelegen velden,

DE PERZEN.

van heel haar mannenteelt ontbloot! Ach Xerxes, Xerxes! moest ge uw helden

ten offer voeten aan den dood?

Och! of een God u had weêrhouên van 't roekloos macht- en zelfvertrouwen

bij d' aanvang dier onzaalge tocht, en 't spoor doen volgen van uw' vader, die, held en vreedzaam vorst te gader,

zijn' volken niet dan weldaan wrocht?

EERSTE TEGENKEER.

Gy! zwarte, vluggewiekte kielen,

met onzer mannen keur belaan! Gy zaagt die dappren dan vernielen,

en alles in hun val vergaan!

De koning zelf, in vreemde landen ter nauwernood uit 's vijands handen behouden door een snelle vlucht,

keert, eindlijk dit gevaar ontkomen,

door Thraciës bevroren stroomen terug in vaderlandsche lucht.

TWEEDE KEEK.

Helaas! hoe menig onzer braven,

op Cychreus heilig strand gedood,

ligt daar misvormd en onbegraven,

verlaten in dien bangen nood!

Ja! laat ons treuren! laat ons klagen! Dat niets voor 't minst na zoo veel plagen

de klanken onzer droefheid stuit'; en 't hart door rouw van één gereten, galme Echo onze wanhoopkreten

door lucht en wolk ten hemel uit!

TWEEDE TEGENKEER.

Hun lijken dwarrlen met de golven

van holle draai- tot draaikolk meê, of zijn in d' afgrond reeds bedolven,

of 't aas der monsters van de zee. O vaders, wien uw zoetste panden door 't staal in 's overwinnaars handen van 't bloedend harte zijn gerukt,

DE PERZKN.

boe stelt ge een eindpaal aan uw klachten ?

Wat zal het foltrend leed verzachten,

wiens last uw grijze haren drukt?

Nu zal der Perzen vorst geen wetten aan heel dit werelddeel meer zetten,

noch van de hoogte van zijn troon de schatting, knielend aangeboon,

ontvangen; want, o smaad! zijn luister verzonk voor eeuwig in het duister met d' ouden rijkdom, bloei en macht.

Ja! bij 't vervallen onzer kracht zal elk dier volken 't juk verbreken, als vrijgeboren handlen, spreken,

niet meer bedwongen door geweld.

Helaas! waar 't leger is geveld,

daar werd, met hun ontzielde leden,

geheel het Perzisch rijk in 't bloedig stof vertreden.

VIJFDE TOONEKL.

ATOSSA, DE BEI.

ATOSSA.

Wien 't wanklend hulkjen op de golf van 't leven voert, zoo lang geen stormgeweld den afgrond nog beroert,

verheft zich op de rust der winden, vol vertrouwen,

dat 't noodlot hem ter gunst hen zal geketend houên —

Maar de opgeruide zee heeft op zijn kiel gewoed:

vervlogen is de waan in quot;t kommervol gemoed;

het kleinste golfjen baart hem doodsangst. Dus, mijn vrinden ï voel ik my 't krimpend hart van zorg en rouw verslinden. In ieder voorwerp, waar 't beneveld oog zich wend',

dreigt my de haat der Goön. 'k Hoor zuchten zonder end, en klachten, die een kou verspreiden door mijn aadren.

Ziet thans uw koningin verslagen tot u naadren, van koninklijken praal en kleederdracht ontbloot.

'k Breng treurige offers aan den Vorst, mijn echtgenoot: Sneeuwwitte melk, de vrucht van vetgeweide koeien,

zal op 't gewijd altaar zijn schim ter eere vloeien.

DE PERZEN.

met honig die de bij uit keur van bloemen wrocht, en onvermengden wijn, en 't kristallijne vocht van bronnen, in wier stroom nooit stervelingen baadden. Het steeds herboren groen der malsche olijvenbladen en 't kroost der weeldrige aard, tot kransen zaamgevlecht hang ik het outer om. Gy middlerwijl, ontzegt me uw zangen niet, en moog', geroerd door uwe beden, Darius éénmaal nog dees dierbren grond betreden!

DE REI.

Vervul, Vorstin! vervul den offerplicht.

die 't aardrijk gunstig moge ontfangen!

Wy storten lof- en offerzangen,

aan de onderaardsche Goon gericht,

en smeeken de uitkomst op 't u dringende verlangen. Gy, sombre üodheên onder de aard!

Gy, die de doón in Plutoos rijk vergaart!

Gy, zelf, o Opperheer der dooden!

zy, door dees kreet Darius geest ontboden in 't langgemiste levenslicht,

en 't hoog besluit der strenge Goden ons door zijn bleeken mond bericht!

EEKSTE KEEB.

O Vorst, gezegend aan de Goon!

daalt niet dees noodbeê tot uw ooren,

als we in de angstvalligheên, die ons de ziel doorboren

met luiden, hartversmeltbren toon de rust van aard en hemel storen?

Treft, treft ons prangend zielsverdriet in 't diepst zelfs vau de hel uw teedren boezem niet?

EERSTE TEGENKEER.

Ontsluit, o hel, de onschendbre poort, van diamanten zaamgeklonken:

zij hy ons schreiend oog een oogwenk weêrgeschonken, de Vorst, de God, met wiens gebooit'

dit eens zoo bloeiend rijk mocht pronken!

Hergeef, hergeef hem aan den dag,

o aard, wier bodem nooit zijn wedergade zag!

DE PERZEN.

TWEEDE KEER.

Ja, heilig zijt ge ons, en het oord waaraan we, o Vorst, uw asch belrouwden!

Worde onze klaagstem aangehoord!

Herzie, op Plutoos krachtig woord,

't paleis, waarin we uw' glans zoo menigmaal aanschouwden!

TWEEDE TEGENKEER.

Geen dolle zucht naar macht en roem kwelde, onder u, de Perzianen,

noch riep des noodlots ijzren doem op uwer jongelingen bloem,

o vader, aangebeên van dankbare onderdanen!

DERDE KEER.

Ontzachbre, groote, dierbre Honing!

sla onze hartebeê niet af!

Rijs uit de holle doodenwoning

op d' oever van uw heilig graf!

Verschijn voor onze eerbiedige oogen,

gy, nog door gantsch uw volk geloofd!

van 't purpren koningskleed omtogen,

de rijke sluierkroon op 't hoofd!

DERDE TEGENKEER.

Wy zullen vreemde jammren melden,

verschriklijk voor het Perzisch oor:

den dood der duizend duizend helden,

die 't rouwend vaderland verloor.

Da Styxkolk met verpeste dampen

besmette de onbewolkte lucht:

verschijn, verschijn, verneem de rampen waar onze bange borst om zucht!

SLOTZANG.

Wy zitten troostloos aan de randen van uw door tranen vochtig graf,

Want ach! de schepter in uw handen weerde allen rampspoed van ons af.

De dood, die u heeft aangegrepen,

sleepte onze welvaart met u meê;

3

DE PEBZEN.

en — met de menigte onzer schepen zonk onze welvaart in de zee!

ZESDE TOONEEL.

DE SCHIM VAN DAK1US, DE KEI, ATOSSA.

DB SCHIM.

Getrouwe grijzaartsrij en steunsels van dit rijk,

my, in der jaren bloei, in ouderdom gelijk!

Wat onverwachte ramp heeft u dus overvallen'?

Van waar dit naar gekerm in Suzes dierbre wallen? Wat jammren trof mijn oor in 't stil verblijf der dood? Ik nam het offer aan, dat my mijn gade bood,

en rees, gedrongen door uw sombere gezangen.

De hel ontsluit zich licht om hoopen doón te ontfangen. maar laat geen uitgang vrij aan d'eens verzwolgen buit: my echter liet haar Vorst, mijn rang vereerend, uit, en 'k vloog, om in den rouw die u verteert, te deelen. Gy, spreekt, en wilt my niets van wat u trof verheelen.

DE REI.

Op dees ontzachelijken stond staar 'k roer- en spraakloos op den grond;

de stem besterft my in den mond.

DE SCHIM.

In het koel verblijf der schimmen werd mijn rust door u gestoord 'k Hoorde uw bede, en ijlings spoedde ik naar dit onvergeetbaar oord En nu draalt ge en blijft beweegloos, ach, verdrijft dien ijdlen schrik 'k Toef niet lang, de tijd is kostbaar, maak gebruik van 't oogenblik

DE KEI.

'k Tracht vruchteloos mijn vrees te smoren,

ik zal u jammeren doen hooien,

die heel dit volk het hart doorboren.

DK SCHIM.

Heerscht die vrees zoo onverwinbaar in dees eerbiedwaarde rij, dierbre vrouw, eens deelgenoote van mijn sponde, meld dan gy wat dit zuchten, wat dit snikken, in ons Suze deed ontstaan?

DE PERZEN.

Wees bedaard; gy weet, geen stervling kan des noodiots wil ontgaan: tegen hem spant de aarde zamen met den hemel, met de zee, oin zijn leven te verbittren door onafgebroken wee.

atossa.

0 gelukkigste der vorsten toen gy 't levenslicht genoot! Hoogstgelukkig in de welvaart van het rijk dat gy geboodt,

dat uw troon vereerde en aanbad als den zetel van een God! Ik benij uw zalig sterven. Ja, het eigen zeegnend lot sloot uw oogen voor de rampen die ons thans ter nederslaan. Slechts één woord omvat al 't onheil: 't is met perzik gedaan.

de schim.

Wat geluid verrascht mijn ooren? Viel dit bloeiende gewest door het oproer onzer volken of door d'adem van de pest?

atossa.

Neen! ons leger werd verpletterd voor de muren van Atheen.

de schim.

Onder wien van onze telgen trok het Perzisch heir daar heen ?

atossa.

Onder Xerxes, heet op krijgsroem, 't Gansohe volk vloog met

[hem meê.

de schim.

Toog 't te land naar 's vijands steden, of op de ongetrouwe zee'?

atossa.

| 't Had zich tot een heir vergaderd, en een sterke vloot bemand.

de schim.

En hoe toog het voetvolk over naar het vijandlijke land?

atossa.

Heilaas engte werd gesloten door een breede schepenrij.

de schim.

Kn de zee, voor Xerxes zwichtend, liet hem dan den doortocht vrij ?

atossa.

Ja: een Godheid was het, zeker, die hem bystond met zijn raad.

DE PERZEN.

DE SCHIM.

Ja, een helsche Godheid bracht hem tot die roekelooze daad.

ATOSSA.

De uitkomst leerde 't, welk een onheil deze poging baren zou.

DE SCHIM.

Wat was de oorzaak van die rampen, die u dompelen in rouw?

ATOSSA.

Onze vloot, uit een geslagen, sleepte 't landvolk in zijn val.

DE SCHIM.

2oa verging dan 't Perzisch krijgsvolk in dien strijd geheel en al?

ATOSSA.

Tuig' dit Suzes doffe rouwkreet en haar leêggestorven vest!

DE SCHIM.

Onze roem is dan verloren met den steun van dit gewest?

ATOSSA.

Bactrië verloor de hoop zelfs van het volgende geslacht.

DE SCHIM.

O mijn Xerxes! welke krijg'ren heeft uw waan ter dood gebracht!

ATOSSA.

Hy ontkwam (zoo zegt men) 't onheil, van een zwakken stoet verzeld.

DE SCHIM.

En wat middel voert hem weder in dit land waarnaar hy snelt?

ATOSSA.

Hy bereikte reeds 't gevaarte dat Euroop aan ons verbindt;

't liidt geen twijfel dat hy thans reeds zich in veiligheid bevindt.

DE SCHIM.

Heil'ge orakels van de Goden! in mijn zoon werdt gy volbracht. Op zijn schedel borst hun gramschap. Aan een later nageslacht hoopte 't zorglijk vaderharte dat die straf beschoren was; —

maar wie 't wraakvuur tergt des hemels, slaat de bliksem dra

[tot asch.

Wat onperkbren vloed van plagen heeft uw onbezonnen hand, o mijn Xerxes! doen ontspringen voor dit aangebeden land!

DE PEEZEN.

Ach! de moed van 't jeugdig harte had u 't heldere verstand met een duistre wolk omneveld, toen ge een gruwelijken band om de Hellespontsche golven, als hun meester, durfde slaan.

Toen ge een' God waagde aan te randen in zijn nooit verstoorhrebaan en de vlakte aan zijn waatren dekte met een kielenrij waar uw leger over heen toog naar den grond van de overzij, al den Goden in Neptunus tot een nooit verzoenbren smaad. Licht misleide! neen, gy zaagt niet, dat de rijkdom van uw Staat binnen kort ten prooi kon liggen aan uitheemsche plonderzucht.

ATOSSA.

Haatlijk ras van laffe vleiers! al die rampen zijn de vrucht van de heerschzucht die uw omgang in mijn Xerxes wortlen deed, toen uw mond in 's vaders lofspraak hem zijn werkloosheid verweet, hem de vrede leerde haten, en, de hand aan 't oorlogszwaard, dag aan dag den schat vermeerdren dien mgn ega had vergaard. Gy zijt de oorzaak van zijn dwaasheid, gy zijt de oorzaak van

dien tocht,

die den val van onze grootheid in des legers neerlaag wrocht!

DE SCHIM.

Zoo is dit grootsch ontwerp met schand ten eind gebracht! Een schrikbaar voorbeeld tot voor 't verste nageslacht,

eens noodlots, als nog nooit op Suzes burgren woedde,

sints de Opperste der Goon der volken macht en hoede den deugden van één' Vorst vertrouwde, 't Was een Meed die 't eerst dees streken voor zijn scepter knielen deed: zgn kroost, zijn edel kroost, dien vader waard in wijsheid, verving in 't rijksgebied zijn afgeleefde grijsheid,

en sterkte dag aan dag den vaderlijken troon.

Hem volgde Cyrus op, de liev'ling van de Goön,

wien 's helden deugd behaagde en hartelijke beden.

Dees deed door krijgsbeleid de rondgelegen steden de macht erkennen van zijn onafweerbaar staal,

maar schonk zijn volk de vrucht van zege- op zegepraal, een duurzaam vredeheil. Naauw meester van dees staten,

verloor zijn zoon het licht, 't Rijk werd ten prooi gelaten aan de eerzucht van een Maag, wiens schaamtelooze voet den troon betreden dorst van dit doorluchtig bloed, tot Artaphernes en zijn moedige eedgenooten (door loosheid of geweld) des dwinglands val besloten.

DE PEBZEN.

Zoo schonk my 't gunstigst lot de koninklijke kroon en zegen aan mijn volk. Ik-zelf, 'k was meê gewoon aan 't hoofd te strijden van mijn dappre legerbenden,

maar nooit, door zucht naar roem de rust van 't land te schenden. Mijn zoon vergat de les die ik hem stervend gaf,

en stichtte uw onheil. Neen, nooit dreigde zulk een straf, (gy weet het, dierhren, wien een vroeger eeuw zag bloeien) wat vorst den troon bezat, de Perzen uit te roeien.

DE REI.

Ach! meld veeleer wat raad 't geledene vergoedt,

of 't kwaad kan stuiten dat zoo ijslijk op ons woedt. Wat baat het, of uw taal ons, felbezorgden grijzen,

de deugd der vaadren op dit uur poogt aan te wijzen?

DB SCHIM.

Geen Pers stoor immer met een Godverwaten arm de rust van Griekenland door 't staal, al hadt ge een zwerm van strijdren, grooter nog dan 't leger waar we om klagen. Hun grond zelf is in staat den vijand te verjagen.

DE REI.

Hoe! de onbezielde grond biedt onzen krijgren weer?

DE SCHIM.

Die 't zwaard ontvluchten mocht, valt van gebrek ter neêr.

DE REI.

Nog is ons, voor het minst, één leger bijgebleven.

DE SCHIM.

Helaas! dit derft weldra op d'eigen grond het leven.

DE REI.

Heeft ons die zaalge hoop bedrogen, dat het meê te rug toog over 't nat van Hellaas enge zee ?

DE SCHIM.

Slechts weinig zal de roê van 't straffend noodlot sparen, 't Orakel spelde 't my, wiens echtheid wy ontwaren in 't onheil dat ons drukt. Verblind door wanhoop, liet mijn zoon dat leger na in 't vijandlijk gebied,

daar, waar Azopus vloed zijn onberoerde wateren in 't rijk Beötië door hem bevrucht, doet klateren.

DE PERZEN.

Daar opent zich voor hen een onvermijdlijk graf;

hun dolle plonderzucht tot een gerechte straf,

wier hand zich niet ontzag de Godgewijde altaren

en 't beeld der Goden in hun woede niet te sparen.

Maar heel den tempelraad te rooven, en in 't end

de heil'ge tempels zelf, door hen alleen miskend,

ten offer aan de vlam te geven. Ja, de Goden,

door zulk een hoon getergd, verpletteren die snoden

met neêr- op neerlaag. Want nog hangt een zwangre wolk

bet overschot op 't hoofd. Een ijsselijke kolk

van bloed breekt op den dag der Dorische geweeren

Platéaas vlakten uit. Het nageslacht zal leeren,

wanneer 't den moord verneemt van dien verschrikbren dag,

dat zich geen sterveling zoo stout verheffen mag.

Der menschen trotschheid maait een oogst van bloed en tranen

voor alles wat zy zaaide, o! Laat de Perzianen,

Atheen en 't gansch tooneel van de ondergane schand'

gedachtig, nimmer weêr den bloei van 't vaderland

voor 't lokkend uitzicht op veroveringen wagen.

Er leeft een Jupiter, die hovaardij verlagen

en 't kwaad, door haar gesticht, ten goede keeren kan.

En nu, daar Xerxes naakt, geliefde rei! verban

den hoogmoed uit zijn hart, die menschen tergt en Goden:

zijn afgematte geest heeft wijzen raad van nooden.

Gy, teedre en dierbre Ga! breng uw bedroefden zoon

een kleeding naar zijn rang. Door d'onverduurbren hoon,

die al zijn hoop verwoest, in 't harte diep gebeten,

heeft hy het vorstlijk kleed uit rouw van een gereten.

Nu hangt het achteloos aan flarden om zijn lijf.

Voor alles, dat uw stem die woeste drift verdrijv'.

Door haar slechts kan de rust in Xerxes borst weêr dalen.

Vaart wel: ik keer te rug in Plutoos sombre zalen.

Gy, dat die felle ramp u niet in wanhoop stort'!

Geniet van dag tot dag dien levenstijd zoo kort,

waarin ge op 'snoodlots gunst u nimmer kunt verlaten:

in 't rijk der dooden zal geen rijkdom meer u baten!

DE PERZEN.

ZEVENDE TOONEEL

DE REI, ATOSSA.

DE KEI.

Helaas! hoe wordt onze angst vermeerderd, daar zijn mond ons nieuwe jammren in de toekomst heeft verkond!

ATOSSA.

Gerechte Goon! ziet neêr op alles wat wy lijden!

Met hoe veel zorgen heeft mijn moederhart te strijden, wanneer 't den hoon herdenkt eens zoons, ter naauwercood, van dekking zelfs beroofd, ontkomen aan den dood!

Ik keer een oogwenk in d' ontsierde vorstenwoning,

en poog te rug te zijn voor de aankomst van den koning; mijn zorg verschaft hem dra een schitterend gewaad, Vloekwaardig, die zijn kroost in 't ongeluk verlaat!

ACHTSTE TOONEEL.

DE BEI. — KEEK.

Toen vorst Darius hier regeerde, die onverwinbre Vorst, in wijsheid Goon gelijk, wien de uitgestrektheid van dit rijk in 't wettige gezag met dankbre aanbidding eerde; toen bloeide ons dierbaar vaderland, gelukkig in den zachtsten band.

TEGENKEEK.

Voor vijandlijke macht en lagen behoedde het een heir, door dapperheid vermaard;

voor innige onrust, 't heilig zwaard de wet; en mocht al eens de vorst een oorlog wagen, nooit werd zijn eerzucht door het bloed van zoo veel burgeren geboet.

In hoe veel wijdberoemde steden

werd niet de schepter aangebeden van vorst Darius, schoon zijn voet niet buiten Halys breeden vloed

DE PERZEN.

noch van den troon zelfs was geweken. Zoo werd hy meester van den grond gelegen aan des Strymons mond,

naast Thracies onvruchtbre streken.

Maar dieper in het vasteland lag stad op stad in d' eigen band,

met die de Hellespontsche stroomen en die Propontis zee omzoomen,

en Pontus onherbergzaam strand.

Ook de eilanden, om wie de golven klotsen door Egens val berucht, bestierden zijn geboón: als Lesbos, rijk in druiventrossen,

met Naxos, Chios, wien de Goon den mildsten wijnoogst steeds verleenen, en Paros, door haar marmersteenen beroemd, en Andros, en Mycoon:

en de aan de zee nabijgelegen steden,

de hoofdvest van Ikaar,

en Temnus, Rhodus, Gnidus, waar de Mingodin op 't sterkst wordt aangebeden; en Paphus, Solus, Cyprus glans:

en gy, o Salamis! die 't aanzijn hebt gekregen van 't piekjen, waar de Grieksche lans het heir der Perzen heeft doorregen.

Al wat de Griek in Azië bezat werd in Darius rijk omvat,

en 't bleef door zijn beleid den ouden bloei bewaren.

Zijn troon werd ondersteund door duizend heldenscharen, en op den eersten wapenkreet was bond- by bondgenoot gereed,

voor hem ten krijg te spoeden.

En nu — nu zuchten we onder 't woeden

van dquot; op ons rijk vergramden God.

Ach! in de roodgeverwde golven waarin ons leger werd bedolven,

toont zich de willekeur van t omgewenteld lot.

DE PERZEN.

NEGENDE TOONEEL.

XERXES, EE REI.

XERXES.

Wee my! wee my! 'k heb u verloren,

geliefde hoop van beter tijd!

Gy die my 't grievendst leed, o noodlot! hadt beschoren, ik zie te wel, dat ge onverbidlijk zijt.

Mijn afgematte knieën trillen,

en wat mijn jagende angst moest stillen, 't herzien van dit paleis beknelt mijn hart nog meer. O, waartoe moest naast mijn verpletterd heir, o Jupiter! uw bliksem my slechts sparen'?

DE REI.

Der Perzen bloem,

der Perzen roem is heengevaren.

Dees kermende aarde vraagt haar eer.

zy vraagt haar spruiten weêr,

die gy, o Vorst, met Pluto zaamverbonden

gaaft weg te maaien aan den dood. Ook Ekbataan ziet zich geschonden door 't jammerlijk verlies der helden uit haar schoot, vergeefs beroemd door leeuwen-moed en krachten.

XERXES.

Helaas! wat stof tot eindelooze klachten!

DE REI.

Vorst van dit eenmaal machtig rijk!

Zie 't thands verneêrd, vertrapt in 't slijk.

XERXES.

En 't heeft aan my zijn val te danken.

My, wien dees grond het leven gaf,

zich zelv' en mijn geslacht ter straf!

DE REI.

Wy bieden u slechts jammerklanken en tranen aan voor welkomstgroet:

DE PERZEN.

heft onze stem zich tot de wolken,

wy vieren de uitvaart uwer volken,

waar ons 't geteisterd hart van bloedt.

XERXES.

Ja, heft een luiden kreet naar boven!

Hy dringe my door 't rouwend hart!

Zoo 'k my van alles zag berooven,

uw zang vernieuwe in my de smart!

DE BEI.

Gy zult, gy zult een doffen rouwzang hooren. Wy zijn gereed te melden wat gy hebt verloren,

en al ons leed:

en hoe de God van krijg en zegen in vreemde lucht des vijands degen deed zamenspannen met de zee om ons te dompelen in wee.

XERXES.

Mijn vrienden! houdt niet op te klagen!

Gy moogt my vrij naar al ons onheil vragen.

DE REI.

Waar bleef, waar bleef uw trouwste raad,

Alpist, de steun van dezen Staat,

die fiere krijgsman die in de aderen 't bloed onverbasterd draagt van zijn doorluchte vaderen, die met zijn duizenden uw krijgstocht heeft verzeld'? Ligt hy daar mee op 't bloedig veld,

den vijand tot een zegeteeken?

Waar bleven Psammis, Datames,

en Suzas en Pharandaces?

Waar al de grooten dezer streken?

Waar bleef Susiscanes, de roem van Ekbataan ?

XERXES.

Die zijn vergaan! die zijn vergaan!

Ik zag hun menigte op de rotsen van Salamis zieltogend botsen,

en sterven op dat strand, geverwd van Perzisch bloed.

DE PERZEK.

Is ouk Artembares gebleven?

Pharnuchus, door ontembren moed,

Sebalces, door zijn rang verhevea?

Masistras, Memphis, Tharybis.

en de uit een vorstenstam gesproten Liléus? Treft ook hun gemis u by den dood van zoo veel andre Grooten?

XERXES.

Wat reeks van helden voert uw taal my voor den geest? Helaas! ook dezen zijn geweest.

Het oog gewend naar die gehate muren,

waar al ons onheil uit ontsproot,

zijn zy gedood.

Ik kan het denkbeeld niet verduren.

het hart krimpt me in, mijn gantsche lichaam beeft, terwijl de stem my in den gorgel kleeft.

I)E REI.

En Xanthes, de overste der onverschrokken Marden?

En die. van krijgen onverzaad,

zich tegen moeilijkheên en lijfsgevaar verhardden,

de ruitrenhoofden, Cigdabaat,

Lithymnas. Arsaces? Zaagt ge ook die helden vallen?

XERXES.

Met mijn onteibre duizendtallen

zijn zy door 't eigen lot verrast.

Ach! al die uitgelezen braven zijn onder bergen doön begraven,

van 't eerbewijs beroofd, dat zulke helden past.

DE REI.

Rampzalige offers van den toorn der hemelingen! Uw neerlaag stort ons allen neer.

Van enkel ramp zien we ons omringen;

daar is voor ons geen redding meer.

Met de allerijsselijkate plagen heeft ons des noodlots hand geslagen:

en, laat zijn woeden eindlijk af,

4

DE PEEZEN. 45

't is onmacht om nog grooter straf by wat \vy lijden uit te denken.

Wanhopig vloeken wy den dag,

die onzen roem, die al ons heil moest krenken,

en voor de Grieksche vloot den Pers verzinken zag.

XERXES.

O welk een heir heb ik verloren!

Wat diepe val was my beschoren en heel dit uitgestrekt gebied!

Van al de pracht waarmee 'k mijn scharen ten verren oorlog deed vergaaren is deze pijl bus 't al, wat my de hemel liet.

Herinnert my de harde rampen,

waarmee gy allen hebt te kampen,

en die gy wijten kunt aan uw misleiden Vorst.

Kweekt, kweekt de wroeging in mijn borst!

Laat sombre rouw- en zoengezangen hier uit uw mond mijn wanhoopkreet vervangen!

DE REI. — EERSTE KEER.

Herinnering aan beter tijden!

Hoe foltert gy d' ontstelden geest!

Te midden van het wreedste lijden

gevoel ik wat wy zijn geweest.

Ik kan het denkbeeld niet verjagen

dat onophoudlijk om my zweeft:

de welvaart die mijn oogen zagen,

en die 'k helaas! heb overleefd.

EERSTE TEGENKEER.

Tot aan het blaauw der hemelstreken

Reikte onzer Perzen oppermacht:

door Godenhulp en 't zorglijk kwekeu

van eedle Vorsten opgebracht.

Haar breede takken hingen over

op heel dit aangebeden land,

en onder schaduw van hun lover was 't hoogst geluk in onzen band.

TWEEDE KEER.

Houd thands, o Pers! het hoofd gebogen,

DE PERZEN.

uw eens zoo fier gedragen hoofd.

De gunst der Goden is vervlogen:

uw eer, uw bloem is u ontroofd.

Wat zoudt ge, o droeven, thans nog pralen?

met een u ongetrouwen quot;Vorst,

die voor een ijdel roemhehalen uw gantsche welzijn wagen dorst?

TWEEDE TEOENKEEK.

Vraagt, kinders, moeders, echtgenooten!

aan uw te diep verneêrden heer uw dappre vaders en uw loten,

uw jeugdige egaas nimmer weèr.

Zy rusten in den schoot der zeeën

of in 't met bloed gedrenkte zand,

en zijn bevrijd van al de weeën van hun rampzalig vaderland.

DERDE KEER.

Trekt, Grieken! onze muren binnen,

gy, gunstelingen van het lot,

die onze krijgren mocht verwinnen!

verplet hun treurig overschot!

Wat staat ons thands niet nog te wachten, na 't geen dees dag ons heeft verkond ? Wat hoop nog kan ons leed verzachten? Wat, balsem storten in de wond?

DERDE TEGBNKEEK.

Gy, die in tempels en altaren

gehoond door kriigsmansovermoed, uw wreekte in 't bloed van onze scharen!

is nog die schennis niet geboet?

Of zijn wy zelve te misdadig,

en is voor ons geen deernis meer?

Voor 't minst, o Goden! ziet genadig op onze onnoozle telgen neer.

XERXES.

Wat Godheid geeft my ooit mijn dierbaar leger wéér?

DE PEEZEN.

BK REI.

SLOTZANG.

Staak, o Vorst, het nutloos kweken

van uw tomelooze drift;

wil veeleer den Heinel smeekeu

met gebeên en oflergift!

Laat ons onheil dit u leeren,

u en 't laatste nageslacht:

Wie een Godheid durft trotseeron wordt ten wissen val gebracht!

isie.

PROEVE VAN OVERWERKING.

DE PERZEN.

(Bladz. 12—17.)

Het heir der Perziaansche scharen dat voor de Grieksche krijgsgevaren den vaderlandschen grond verliet, gaf ons het opzicht hunner schatten, naar 's Konings voorgang, op te vatten, die tot de zorg voor zijn gebied ons, zwakke grijzaarts, heeft verkoren.

Keer, Koninklijke telg! ei keer! Breng Perzië zijn manschap weór! Ach! kon ik 't voorgevoelen smoren dat me enkel somberheden spelt. De bloem van Azië is te veld;

en, daar we in eindelooze klachten om onze jonglingschap versmachten, wordt in die wreede onzekerheid een tijding zelfs vergeefs verbeid. Gy, Suze, Cissië, Ekbataan !

hoe zaagt ge uw muren dus verlaten, uw jeugd, herschapen in soldaten,

PROEVE VAN OVERWERKING-

te paard, te scheep, naar 't strijdperk gaan.

Hen voert de bloem van onze Grooten,

Amistres en Astaspes aan,

en Megabazes, deelgenooten

van 's grooten Konings macht en eer,

nu hoofden van een talloos heir

te zaam gedrongen ruiterscharen

en schutters vol ervarenheid,

een leger, tuk op krijgsgevaren,

wiens enkele aanblik schrik verspreidt.

Geen mindere uitgelezen helden

zijn op hun rossen Sosthanes,

Iméus en Artembares,

Masistres en Pharandaces:

daar ook de korenrijke velden

vet van des Nijls bevruchtend slijk,

ontelbare onverschrokken benden

volijvrig tot den Koning zenden.

Pegastagon, zelf uit dat rijk

geboortig, en die Memphis mureu

en Thebes oude vest besturen,

Ariomardus, Arsames,

op hun verheven krijgskalea

voor krijg en krijgsbevel geschapen,

zijn aan de spits dier legermacht.

't Moerassig land geeft keur van knapen

om 't handig roeien hoog geacht.

Dé Lydiër, in wulpsche pracht

gedoken, rukte toch te wapen,

en mét hem 't gansche vasteland

zich moedig scharend om de vanen

door 'sKonings prinslijke onderdanen,

Arceus, Metragathes, geplant.

Het weeldrig Sardes gaf zijn mannen

met tal van wagens, rijk bespannen,

ten schrik des vijands over zee

op d'ongelijkbren krijgstocht meê.

In 't Aziatisch zielsverlangen

den Griek in ketenen te prangen,

zag m' onder 't oog van Tharybis

PROEVE VAN OVEEWERKING.

en Mardon, wat in Mysië is met Tmolus naaste nageburen hun spiessen tot den oorlog schuren.

Maar 't gouden Babel zond een stoet van scheeplingen, vol gloed en moed, en afgerichte schuttersdrommen die nooit vergeefs den handboog krommen. Wel trok heel Azië te veld!

Het heeft, gehoorzaam aan zijn wenken, den Koning op zijn tocht verzeld.

Maar wy, als wy dien bloem van 't vaderland gedenken, zoo voelt, naar mate 't uur verloopt van tijdingen reeds lang gehoopt,

ons hart tot twijfien zich genoopt.

Voor oudren beide en echtgenooten,

van stond tot stond te loor gesteld,

rijst ieder dag, met angst geteld,

slechts om den kommer te vergrooten.

KEER.

Des Konings heir is uitgegaan.

Het heeft den overkant betreden,

en brengt den vijand en zijn steden

by eiken tred verwoesting aan.

De zee die Hella heeft verzwolgen

had hun vergeefs een pad ontzegd!

Haar werd, hoe woelig en verbolgen, het vlottend juk haast opgelegd.

TEGENKEEB.

De Koning, die van krijgsdrift brandt,

heeft met zijn honderdduizendtallen,

't vermetel Grieken overvallen'

en overdekt ter zee, te land.

Hy zelf gaat voor, door al de Grooten

omringd, gesteund, van 't Perzisch rijk, de Vorst, uit Perseus zelf gesproten,

en goden op hun troon gelijk.

Met oogen glimmend van den gloed van heldenkracht en leeuwenmoed,

voert hem de koninklijke wagen.

PROEVE VAN OVERWERKIKG.

in onuitspreeklijk welbehagen.

dat onafzienbaar leger rond,

met duizend schepen in verbond.

De Grieksche spiessen zullen wijken voor onzen Perziaanschen boog,

en elke vijand haast bezwijken,

waar zulk een macht ten strijde toog.

Of wie zou de opgebruischte stroomen door dijken keeren of betoomen ?

zoo machtig wierp het Perzisch heir zich op 't verbaasd Europa neêr. —

En toch! der Goden weg is duister,

ondanks dien duizelenden luister!

Te dikwerf door hun gunst misleid,

bemerkten eensklaps stervelingen op hunnen weg een net gespreid,

waaruit geen voet, hoe vlug, zich weder los kon wringen.

15ERSTE KEER.

Het Noodlot geeft en deelt en doet gelijk het wil. Dankt hem den moed,

ons, Perziërs, gegeven, —

die kracht in worstling en gevecht,

die ruiters velt en torens slecht,

dat 'svijands steden beven; —

EERSTE TEGENKEER.

Ja ook den wijden blanken vloed voorspoedig overtrekken doet,

verwinnend overkomen op kielen kunstvol toebereid,

dat ook de zee den roem verbreid'

dier temmers harer stroomen.

TWEEDE KEER.

En toch! zoo ongedachte slagen ons eens nog jammer deden klagen;

„Wee, wee der Perzen legerschaar'.''

en 't 's vijands steden moesten hooien dat Suzes manschap ging verloren, de hoofdstad leeggestorven waar!

PROEVE VAN OVERWEHKING.

TWEEDE TEGENKEER.

En dat wie Cissië bewonen de weêrslag trof dier jammertooDen;

„Wee, wee ook dezen hoogen wal!

Ook daar ontroostbre vrouwenscharen den band zich scheurend van de hairen om onzer legerbenden val!

DERDE KEER.

Gelijk een zwarte bijenwolk stoof overal ons heldenvolk uit zijne dicht bevolkte vesten!

De Koning zelve ging steeds voor, de wijdberoemde zeestraat door,

die Azië verbindt aan d' oevergrens van 't Westen.

DERDE TEGENKEEK.

Maar de egade, ach! slijt dag en nacht in afgebroken klacht op klacht!

Doornat is 't huwelijksbed van tranen.

De teedre Perziaansche vrouw gevoelt reeds weduwlijken rouw om hem, die haar verliet voor 's Konings oorlogsvanen.

Maar waartoe, langer, ramp vermeld,

of vreemde jammeren gespeld?

Neen! voelen we ons van zorg doorknagen,

voor de ons zoo overdierbre dagen,

komt, laat ons eer naar de aankomst vragen eens boden, die ons licht den staat der zaken zegt, en tijding geeft van 't kostbaar leven des grooten Konings, ons gegeven naar onzer vaadren heilig recht; —

en wie verwinnaar is gebleven:

de boog der schutters van het Oost,

of 't staal der spies van Griekens kroost! —

Maar 's Konings moeder richt haar schreden tot ons, omstraald met glans als 't voorhoofd van de goön. 'k Val voor haar neêr naar onze zeden,

en ook uw hulde word' haar knielend aangeboon' 1816.

1853.

ZEVEN TEGEN THEBE.

HET VERHAAL VAN DEN BODE

UIT

ESCHYLÜS ZEVEN TEGEN THEBE.

Ik kom, van 's vijands stand op 't zekerste bewust.

'k Zag rondom onze vest zijn Hoofden, uitgerust in vollen wapendosch, en voor de poorten staande,

hun door het lot bestemd: eerst woesten Tydeus, gaande met schrikverwekbren stap naar de oevers van Ismeen en Pretus poort; terwijl des vroomen Wiclilaars reên noch onheilspellingen zijn woede doen bedaren.

Want, heet van ongeduld naar 't tarten van gevaren, en razende van dorst naar stroomend krijgrenbloed,

durft hy Oïcleus zoon gebrek aan mannenmoed verwijten, en roept uit, dat vrees voor 't bloedig kampen alleen de voorboó is van naderende rampen.

Dit schreeuwt hy, met een stem die door den hemel loeit, als 't grommen van een draak, door 't middagvuur geschroeid. Hy gaat, en schudt den helm, wiens breede en zwarte veêren naar 't golven van den wind zich heen en weder keeren, terwijl een holle klank van onder 't schild ontstaat, van brokken schel metaal, waartegen 't koper slaat.

Met een vertoont hy 't schild, dat, kunstig uitgehouwen, het stargewelf verbeeldt. Men ziet er 't luchtruim blaauwen, de sterren glinstren aan de vlakke hemelbaan,

en midden in hun glans de zilvren bol der maan uitblinken. Van zijn trots op 't prachtig wapen dronken, trapt hy op d' oever van d' Ismenus, en schiet vonken van krijgsvuur uit het oog, in rusteloozen moed:

gelijk het jeugdig ros, dat in zijn teugel woedt,

en, brandend van de zucht ten aanval uit te breken,

het blij geluid verbeidt van 't daavrend oorlogsteeken. Wie gaat met dezen held den feilen kampstrijd aan? Wie durft voor Pretus poort als haar beschermer staan Maar schrikkelijker held stapt tegen Thebes wallen,

bestemd Electraas poort in 't stormen te overvallen, 't Is dolle Capaneus, die mensch- noch Godheid eert,

ZEVEN TEGEN THEBE.

en in zijn lastertaal des hemels wraak braveert.

Hy zweert: zijn krachtige arm zal onzen muur verpletten, ofschoon zich tegen hem de Goden-zelf verzetten,

en Jupiter in toorn zijn woede ging te keer.

Ja, viel het bliksemvuur voor zijne voeten neêr,

hy achtte 't als den gloed van heete zomerdagen.

Maar op het kostlijk schild, met zwier vooruit gedragen, voorspelt een naakte reus, wiens vuist een toorts bevat, in gouden letteren: verdelging aan de stad.

Wie onzer zal den trots van 't Godonteerend spreken op d'onverschrokken kop van dien ontzinde wreken?.... De derde, door het lot voor Neïs poort geplaatst,

is fiere Eteoclus, wiens rossenspan reeds raast en worstlend rondspringt met de teugels die hen klemmen. Men ziet den kalmen held hun ongeduld betemmen,

terwijl ze, in de ijdle drift ter stadspoort heen te spoên, hun vuurgen adem in den omtrek suizen doen,

en 't blanke schuim op aarde en eigen boezem spatten, 'k Zag ook zijn vasten arm den zwaren beuklaar vatten, wiens oppervlakte 't beeld eens forschen krijgsmans draagt, die langs een ladder komt, door 's vijands vest geschraagd. Zijn houding reeds baart vrees. Hij schreeuwt den steedling tegen, dat Mars-zelf van den muur, ééns door zijn voet bestegen, hem niet verdrijven zal. Dus luidt het opschrift, dat zijn schittrend schild omgeeft: dit dreigt hy onze stad. Ook hier, hier wordt een arm, in d' oorlog hoogst ervaren, vereischt, om Thebes vest een droeven val te sparen.... Maar verder voor de poort, die Pallas tempel hoedt,

vertoont Hippomedon, rondzwevende als verwoed,

zijn reuzige gestalte, en heft een schild naar boven,

wiens aanzien reeds vermag den heetsten moed te doven; het is geen grootspraak, wat ik meld. Dees beukelaar (onovertrefbaar werk van d' eêlsten kunstenaar)

verbeeldt een Typho, met wiens adem dikke wolken van dampen uit zijn mond, als uit verpeste kolken gestegen, en een vlam, die in het midden brandt,

zich wentlen naar om hoog, terwijl de breede rand een schrikbren kring bevat van kronkelende slangen, gestrengeld om elkaar. Maar zinloos van verlangen, met oogen, waar de gloed van 't kokend hart in blaakt.

ZEVEN TEGEN THEBE.

dat louter moordzucht aamt, en naar vernieling haakt,

doet hy de lucht alom weergalmen van zijn kreten,

een priesterin gelijk, door Bacchus geest bezeten.

Wie zal de bange stad beschermen tegen hem,

die reeds haar siddren doet door de enkle kracht der stem ?....

Hy, die de poort bedreigt nabij die eenzame ooiden

waar wijze Amphion rust, barst meê in lasterwoordèn

en woeste grootspraak uit. Dees zweert by 't scherpe zwaard.

hem heilger dan een God, en meer dan 't leven waard,

dat Cadmus oude stad, ten spijt der Hemelmachten,

haar ondergang van hem op 't zekerst heeft te wachten.

Zoo roemt een jonge held, de kindschheid pas ontgroeid,

wiens frissche en schoone wang in 't eerste dons nog bloeit,

Parthenopéus, wien een jachtnimf op de dreven

van 't blijde Arcadië het aanzijn heeft gegeven.

Hy voert een stalen hart in 't rijzig lichaam om,

zijn oog blinkt wreedheid, by zoo teêr een ouderdom.

Maar op het koopren vlak, bescherming van zijn leden,

zijn door de hand der kunst twee beelden uitgesneden,

herinnering van smaad en jamm'ren; in dees vest

geleden, 't Is een Sphinx, de schrik van dit gewest,

aan wier gekromde klaauw een Theber schijnt te hangen,

die op 't metalen lijf de schichten zal ontfangen.

Hy gordt niet vruchteloos 't vernielend krijgstuig aan,

noch heeft van Argos rijk zoo groot een weg gedaan,

om van een lang beleg met schande weer te keeren.

Hy durft beloven (dat de Goden 't onheil weeren!)

Dat hy, de zorg ter loon, beproefd in Argos wal,

met Thebes rijke buit haar dra versieren zal....

By Homoloüs poort zal vroomer krijgsman strijden;

de wichlaar, voor wiens oog 't geheim van later tijden

zich opent, en wiens moed zijn wijsheid evenaart.

Hy barst op Tydeus, voor zijn woeden onvervaard,

in bitse woorden uit, en schreeuwt hem toornig tegen,

dat hy, wiens gantsche heil in d' oorlog is gelegen,

wiens moordend staal zich nooit van menschenbloed verzaadt,

die steeds tot misdrijf spoort met zijn vervloekten raad,

ook thands Adrastus hart door valsche taal mocht winnen

en tot den krijg bewoog: de straf der Wraakgodinnen,

die licht het leger treft, wijte Argos hem alleen!

ZEVEN TEGEN THEBE.

Maar tot uw broeder wendt hy dus zijn sombre reen,

zijn naam herhalend met een zucht: ,Gy hebt den zegen

„der Goden voor dees tocht ontwijfelbaar verkregen,

,en onvergankbre roem wacht u by 't nageslacht,

.wiens onberaden toorn een vreemde legermacht

,dorst waapnen tegen 't land, wiens schoot uw eerste dagen

„gekoesterd heeft. Wat straf moet niet de snoodaart dragen^

„die aan eens moeders lijf een gruwbre hand durft slaan?

,En gy, gy randt uw stad in 't dwaas vertrouwen aan,

„dat ze u, die haar verried, niet eindeloos zal haten!

,Voor my; ik vlieg ten strijd en wacht mijn lot, gelaten,

„schoon de aard, die 'k thands betreed, weldra mijn graf zal zijn.

„Men vreest geen sterven met een hart, gelijk het mijn'!quot;

Hy spreekt en schudt het schild, waarop geen beelden schittren,

noch woorden, die den haat door ijdlen trots verbittren.

Hem leert het vruchtbre brein, waar immer wijsheid bloeit,

en 't van gepasten raad en deugden overvloeit,

onwankelbaren moed met zedigheid te paren.

Om tegen dezen held den ingang te bewaren,

wordt vroomheid van gemoed vereischt by leeuwenkracht.

Want vreesselijk is hy, die deugd en Godsdienst acht....

Maar voor de laatste poort staat, razende op dees wallen,

uw eigen broeder, Vorst! gereed haar aan te vallen,

en boezemt in een kreet den wensch der wraakzucht uit.

Verwinnaar van dees vest, door 't schaterend geluid

der zegezangen van zijn krijgsvolk reeds gehuldigd

als meester van een rijk, hem sedert lang verschuldigd,

hoopt hy u-zelv' in 't end te ontmoeten op den wal,

door u verslagen u te sleepen in zijn val;

of, doet ook daar het zwaard hem overwinnaar blijven,

u juichend op zijn beurt in ballingschap te drijven,

met al den smaad belaan, eens door hem-zelv' geleên.

Hiertoe stort hy den Goon onafgebroken been.

Zoo woedt hy, en treedt voort. Men hoort het koper klinken,

op wiens bewerkten grond twee gouden beelden blinken,

een jonge vrouw, wier hand eens krijgstnans schreên geleidt,

ten strijde toegerust, verbeeldt Rechtvaardigheid,

en schijnt het randschrift van den beuklaar uit te spreken:

IK-ZELv', IK VOER HEM WEÊR IN DE OUDERLIJKE STREKEN,

DUES DAG IS 'l DIE HEM STAD EN KROON HERWINNEN ZAL.

ZEVEN TEGEN THKBE.

Zoo schaart zich om den muur het Vorstlijk zevental. Ik heb mijn last volbracht. U is de zorg gelaten den ramp te keeren van uw kwijnende onderzaten! 1816.

ALFONSÜS DE EERSTE,

TREURSPEL.

camp;Uog yócQ s/d-óog iyévet, amp;ZZ^r o.uw; lt;Igt;iyog.

EUBIP. PHOEN.

PERSONAADJEN.

don alfonsus, Zoon en opvolger van Graaf Hendrik van Portugal.

dona Mathilda, zijne Echtgenoote.

dona thtresia, Weduwe van Graaf Hendrik, moeder van Don Alfonsus en hertrouwd met

don febdinand pj res. Graaf de trava, Castiljaansch Edelman.

dtn egas MONiz, Portugeesch Edelman, opvoeder van Don Alfonsus.

omar, Afgezant van den Oppervorst der Mooren.

don Lorenzo d'aganil. Hoofd van Don Alfonsus Lijfwacht.

don pei bo d'avila, Hoofd van Graaf de Travaas Lijfwacht.

dona leonoba, Vertrouwde van Dona Mathilda.

Een Schildknaap.

Spaansche en Portugeesche Edellieden, aan de Trava gehecht, met don alonzo GoMtz aan hun hoofd.

Portugeesche Edellieden.

Lgfwachten van Don Alfonsus en de Trava.

Het Tooneel is te Guimaraens, de toenmalige Hoofdstad, liggende op de rivier den Ave Het Eerste, Vierde en Vijfde Bedrijf speelt in het Paleis van Don Alfonsus, het Tweede en Derde in dat van den Graaf de Trava. — Het ctuk neemt een aanvang tegen den middag van den eeneu dag en eindigt tegen dien van den volgenden. Tasschen het Derde en Vierde Bedrijf onderstelt men de ruimte van éénen nacht.

EERSTE BEDRIJF. EERSTE TOONEEL.

DONA MATHILDA, DOXA LEONOKA.

LEONOKA.

Hoe! steeds verdiept, Mevrouw, in zorgen zonder baat!

ALFONSUS DE EERSTE.

Het uur des nachts voert u geen troost; de dageraad

verrascht uw slaaploos oog in steeds vernieuwde tranen.

Wij zien op uw gelaat den glans der jonkheid tanen

in nevelen van smart! Gy, eedle deelgenoot

der trouw, die heel een volk, door moed en braafheid groot,

aan de afkomst toedraagt van den held, die 't deed herbloeien,

gy, wier aanminnigheid zijn boezem deed ontgloeien

in liefde, waar hij sints geheel zijn lust in vond,

gy, treuren zonder end, waar 't al u heil verkondt!

We eerbiedigen, Mevrouw, de smart, die gy doet blijken.

maar 't zachte vrouwenhart pleegt eerder te bezwijken

voor ingebeeld gevaar en dreiging van het lot.

Zoo smoor die bange vrees, wier foltring u 't genot

der kalme zielrust voor licht eeuwig kan verstoren!

De vaderlijke kroon is uw gemaal beschoren,

en ras verrijst de zon, die u begroeten zal

als wettige Gravin van 't juichend Portugal!

O! laat geen knagende angst u zulk een hoop verbittren!

De dag, door ons verbeid, zal onbeneveld schittren.

MATHILDA.

Mijn Leonoor! helaas! hoe dikwerf heeft mijn hart

zich zelf de weekheid niet verweten van zijn smart?

Onwillig baadt mijn oog in tranen: zucht op zuchten

beklemmen my de borst, als stond me een slag te duchten,

niet af te keeren en verschrikkingvol. 'k Aanbid

de deugden van een Ga, die heel mijn ziel bezit!

Ue kroon, waarmee zijn hand my eenmaal moet versieren,

is dierbaar aan mijn hart; maar waan de flonkervieren

der vorstendiadeem niet machtig om mijn wond

te heelen! 't Is die min, die my aan hem verbond,

wier zorgen dus mijn borst, en rusteloos, bezwaren.

Ach! ieder oogenblik verdubbelt de gevaren,

waaraan mijn angstig oog Alfonsus bloot ziet staan!

Bedriegelijke tijd, wiens voorspoed my den waan

van onverstoorbaar heil, zoo onbedacht, deed kweken,

uw uitzicht is van my voor eeuwig afgeweken!

Mijn Leonoor, uw trouw herinnert zich dien tijd,

toen heel mijn aanzijn, aan de zoetste hoop gewijd,

niet vatbaar dan voor vreugd, geen kommer kon vermoeden

ALFONSUS DE EERSTE.

aan mijn Alfonsua zij. 't Noodlottig uur moest spoeden, dat my heel de ijslijkheid mijns noodlots opensloot.

Sints drukt me een looden zorg ter neer: mijn oog verstoot den slaap, geen troost, hoe lief, vermag mijn moed te sterken 'k Doorzag met killen schrik wat heerschzucht kan bewerken En waar ik de oogen wend, of waar ik toevlucht zoek, 't vertoont zich overal als of des hemels vloek gereed staat op het hoofd van mijn gemaal te dalen!

LEONORA.

Wat laat ge dus. Mevrouw, uw sombre geesten dwalen in 't uitzicht op een smart, die gy u-zelve baart!

Waar is die donkre wolk, van jammeien bezwaard,

waar 't voorgevoelig hart een onweer uit kan spellen!

Laat af door ijdle zorg uw teedre jeugd te kwellen,

of leer my wat de bron van zoo veel angsten zij!

MATHILDA.

Een vreemdling oefent hier Graaf Hendriks heerschappij, «n de erfgenaam van 't rijk, door goddelooze boosheid verraderlijk verdrukt in dofTe werkeloosheid,

ziet, in zijn toorn geboeid, door die hem 't leven gaf zijn heiligst recht vertreên op 't vaderlijke graf!

Alfonsus lijdt dien hoon, en ik, ik zou niet beven?

LEONORA.

O! dat dees schrikbare angst uw boezem moog begeven! Hoe! daar heel Portugal den blijden dag verbeidt,

waarop de Trava zelf uw Ga ten troon geleidt,

Gelukkig in den glans, die van zijn kruin zal stralen....

MATHILDA.

Onnoosle!____doch ook ik moest eens zou argloos dwalen!

gy kent de Trava en zijn echtgenoote niet!

Zy willig afzien van het vorstelijk gebied?

Zy-zelven Hendriks kroost 's rijks erfgenaam verklaren,

of dulden dat het heersch', waar zy eens meester waren?

'k Erken 't, de Trava's list en huichelend gelaat

ontveinst met de eigen kunst zijn heerschzucht en zijn haat;

maar nooit gelukte 't hem Alfonsus te misleiden!

Wie meldt de ontwerpen al, steeds uitgedacht door beiden,

ALFONSUS DE EERSTE.

(Graaf Hendriks Weduw en den Voogd van Portugal!)

om hem op 't wettig huis te storten in zijn val?

Naauw had Don Hendriks dood de teugels dezer Staten

aan 't moederlijk bestier der rijksvoogdes gelaten,

tot eens mijn Ega zelf, met mannelijke kracht

zijn rechten oefnen mocht, of zy, terstond bedacht

haar kroost, haar eigen kroost van de oppermacht te weeren,

en met geroofd gezag zijn volken te regeeren,

deelt door een tweeden trouw de schendige voogdij

een vreemden krijgsman mee, heerschzuchtig, trotsch, als zy,

wiens listig staatsbeleid en oorlogsfaam haar sterken

in 't gruwelijk ontwerp, dat zy hier uit wil werken.

Sints was Alfonsus steeds het voorwerp van haar haat,

de haat, o hemel! van een moeder! Men bestaat

in 't eerst den heldenmoed van 't jeugdig hart te stremmen,

en houdt hem, brandende de vuist om 't zwaard te klemmen,

in laffe rust geboeid, op dat hy dus het bloed

waaruit hy d' oorsprong nam verloochnend, het gemoed

des dappren Portugees zich zou afkeerig maken,

en, diep vervallen, uit die sluimring nooit ontwaken.

En mooglijk waar die list, waarvan gy gruwt, gelukt,

had niet de braafste held hem aan 't verderf ontrukt:

Don Egas, steeds gereed zich voor zijn Vorst te wagen,

dorst met standvastigheid zich by den Voogd beklagen,

dat grooten Hendriks zoon do-s vreemd bleef aan het staal,

en voert zijn kweekeling ten strijd, ten zegepraal!

Van daar is 't, zoo mijn Ga een oorlogsroem mocht winnen,

wiens grootheid hier zijn naam vereeren doet en minnen,

en by den Saraceen nog siddering verspreidt.

En thands, daar heel het volk en de adel zich bereidt,

hem plechtig 't hoog gebied zijns vaders op te dragen,

thands poogt men steeds dien dag op 't kunstigst te vertragen,

en woelt aan alle kant om zich in de oppermacht

te staven; wat ik zie, is my van hun verdacht!

Alfonsus middlerwijl, wiens fier en moedig harte

geweld en onrecht haat, verkwijnt als ik in smarte.

Aan 't welzijn van zijn volk, aan zijn geheiligd recht,

aan de eer zijns Vaders met geheel zijn ziel gehecht,

had hy sints lang de smet, die op hem kleeft, gewroken,

werd niet zijn gramschap nog, hoe fel in 't bloed ontstoken.

ALFONSUS DE EERSTE.

weerhouden door den naam, dien zijn vervolgster voert. En nu, mijn Leonoor, ('k zie u als my, ontroerd!) Is 't zwakheid, zoo ik leve in zorgen, tranen, klachten? Wie weet wat wreede slag mijn liefde staat te wachten? Aan wat verschrikklijk lot ons huis is blootgesteld? De Staatzucht kent geen wet, waar 't overmeestring geldt! Ja, mooglijk ('k ijs van 't woord, dat ik hier uit ga spreken!) durft ze in Alfonsus bloed haar snoode ontwerpen wreken!

LEONORA.

Wat siddring grijpt my aan, op 't hooren van dees taal!

Ach! 'k deel thands in uw angst. Mevrouw____Doch uw Gemaal

schijnt met zijn trouwsten Vrind zijn schreden hier te richten; licht dat uw treurigheid voor hun gesprek zal zwichten: 'k verwijder my.

TWEEDE TOONEEL.

DON ALFONSÜS, DON EGAS, DONA MATHILDA.

MATHILDA.

Wel nu, mijn dierbre, brengt ge in 't end vertroosting aan een hart, der vreugd sints lang ontwend? Of heeft uw Ega nog die somberheid te vrezen,

die op uw voorhoofd heerscht! en meldt my heel uw wezen 't verschrikkelijk besluit, dat in uw boezem broedt, als onherroepelijk aan? O! schenk mijn teêrheid moed! Heb deernis met een angst, de plaag van beider leven, waarvan mijn hart door u, of nimmer wordt ontheven!

ALFONSÜS.

Geliefde, heeft die vrees, en my en u on.waard,

zoo diep geworteld in uw geest? Verbeelding baart der liefde van een vrouw, die zoo als gy kan minnen, bezorgdheid zonder perk, door liefde te overwinnen. Ja, dierbre, veel te lang regeert hier de overmoed eens vreetndlings, die op de asch, op de eer mijns Vaders woedf^ wiens lage heerschzucht, op mijn rechten dol verbolgen,

mijn moeder eigen kroost leert haten en vervolgen!

ALFONSUS DE EERSTE.

Te lang zucht Portugal naar vorsten, harer waard,

en de Adel schaamt het zich het eerlijk oorlogszwaard te voeren tot den dienst des dwingelands! Op heden zal ik mijn recht en rang en afkomst, lang vertreden, handhaven, en welhaast staat hy d' ontroofden staf,

met hoe veel kracht geklemd, den zoon van Hendrik af.'

MATHILDA.

Hoe, is 't dan waarheid, is mijn onheil niet te keeren?

Zoo stelt de onzaalge zucht voor grootheid en regeeren

dus roekloos met uw bloed 't heil van uw gade bloot?

Ga, koop de diadeem voor een oneedle dood!

Wat is my, zonder u, haar glans, mijn rang, mijn leven?

Of zal de Trava thans haar needrig overgeven,

die jaren lang het doel van zijn verwoedheid was?

O! staak dit wreed besluit, 'k bezweer het u by de asch

diens Vaders, die ge op my, op my alleen gaat wreken!

Neen, hy verbiedt u niet te zwichten voor mijn smeken,

hy eischt niet dat ge uw bloed dus zonder vrucht vergiet____

ALFOKSUS.

Verg alles van mijn min, maar verg mijn oneer niet!

MATHILDA.

Uw oneer? dierbre, neen! ik draag in vrouwlijke aadren geen zoo verbasterd bloed van oorlogshafte vaadren,

dat ik mijn echtgenoot lafhartig wenschen kon!

Ja, riep u krijgsmansplicht ten oorlog, 'k overwon met mannelijken moed al de angsten die ik lijde:

ik zou met eigen hand u wapenen ten strijde!

Maar hier, waar 't snoodst verraad om 't Grafelijk gebieii geen laagheid, geen geweld, geen gruwelen ontziet,

bestaat ge in blinden moed die wreeden uit te dagen,

om in hun razernij het uiterste te wagen :

hun troon moet door uw dood met dubble vastheid staan, of hun gevloekte haat u met hen doen vergaan!

Of zou zijn deerenis den zoon van Hendrik sparen? Of mangelt het zijn woede aan vuige moordenaren,

wier laagheid met uw bloed zijn gunsten winnen mag? Afgrijsselijk verdriet! helaas! ik vloek den dag.

ALPONSUS DE EERSTE.

die me in het leven riep, om eindeloos in zuchten te kwijnen, en voor 't lot van 't dierbaarste te duchten;

ALFONSUS.

Mathilde, een Hemel hoedt de brooze menschlijkheid!

Zijn liefderijke zorg baat meer dan ons beleid.

Vertrouw dien zoo als ik. Ik heb mijn recht en leven met onverwrikte hoop in Zijne hoê gegeven,

en sneve ik, 't is voor de eer van 't bloed, waaruit ik sproot! Ik, Egas kweekling, ik, Mathildaas echtgenoot,

ik zou om ijdle vrees de stem der plicht versmoren?

Of, was 't my niet genoeg, voor de Oppermacht geboren, hier, in mijn wettig erf, te leven, onderdaan,

onmachtig zelfs mijn volk in d'oorlog voor te gaan'? En echter 'k droeg dien hoon, en offerde aan een moeder (gevoelloos voor mijn liefde en ieder dag verwoeder)

de drift, die zonder haar mijn hand gewapend had.

Neen, 't is te lang geduld, dat men uw eer vertrad,

mijn Vader! reeds te lang heeft my uw schim verweten, dat ik in laffe rust uw grootheid heb vergeten!

Uw arm heeft dezen grond den Saraceen ontroofd,

uw vuist de Gravenkroon gevestigd op uw hoofd!

en 'k laat een vreemdeling hier ongestoord regeeren, uw krijgsgenooten door zijn bittren trots verneéren,

ik dulde uw Portugal zijn gunstlingen ten buit,

of dat hy met den Moor een laffe vrede sluit',

(wiens duizenden uw arm zoo dikwerf heeft verslagen) om veiliger uw volk zijn ketens te doen dragen!

Neen, 'k eisch nog op dees dag de erkenning van mijn recht, en 't zij de kracht van 't zwaard er de uitkomst van beslecht', het zij men door verraad mijn neerlaag wil verwerven,

ik zal voor 't minst niet meer als onderworpling sterven ! Of, gaat mijn drift te ver? is 't heerschzucht, die my spoort, wanneer mijn boezem nog in droefheid schier versmoort, dat ik een vijandin moet temmen in een moeder?

Heb 'k nog haar niet voldaan? Spreek, eedle Wapenbroeder eens vaders, dien uw deugd te rug voert voor mijn hart, is 't eindelijk lang genoeg, dat men mijn gramschap tart? EGA.S.

Graaf,sints uw eerste jeugd vertrouwd werd aan mijn zorgen.

ALPONSUS DE EERSTE.

heeft nimmer n mijn mond de waarheid nog verborgen,

en 'k zou noch jonglingsdrift, noch heerschzucht hier ontzien,

om u in zulk een tijd een trouwen raad te biên.

De nagedachtenis van uw doorluchten Vader,

en 't dierbaarste belang van Portugal te gader,

vereischen dat uw hand de teugels klemm' van 't rijk,

en wettelooze macht voor uw geaag bezwijk'.

Gij hebt de plicht voldaan, verschuldigd aan een moeder;

thands ziet het rijk in u zijn Vorst en zijn Behoeder!

Verlos het van den dwang, dien 't van zijn voogden lijdt,

en toon 't door uw bestier uit wien ge ontsproten zijt!

MATHILDA.

Vereent zich 't al dan, om mijn droefheid te vermeêren? Gy ook, getrouwe held, zult dan den slag niet keeren,

die me in mijn Gade dreigt?

EGAS.

Stel u gerust. Mevrouw;

de dag, die thands verrijst, is n geen dag van rouw:

zy is voor u en hem een boö van heil en glorie!

ALFONSUS.

Neen, dierbre, wanhoop niet, de hemel schenkt viktorie,

waar Egas en het recht zich scharen aan mijn zij!

MATHILDA.

Zoo sta zijn gunst uw moed en mijne zwakheid by!

DERDE TOONEEL.

DB VOBIGEN, DON LORENZO D'AGANIL.

LORENZO.

Een afgezant, Mijn Heer, van d' Oppervorst der Mooren vraagt toegang en gehoor.

ALFONSUS.

Van my? 'k Heb nooit te voren den Saraceen gekend, dan met de hand aan 't zwaard.

ALFONSUS DE EERSTE.

'k Ontveins niet dat zijn komst my hier verwondring baart, üelei hem herwaarts.

(Lorenzo vertrekt.)

(Tot Egas, die vertrekken teil.)

Blijf, mijn Egas, mijn vertrouwen zal nooit uw vriendschap vreemd aan mijn belangen houên.

MATHILDA.

Ik store uw onderhoud met d'Afrikaner niet:

en voer uit uw gezicht mijn doodelijk verdriet.

(Zij vertrekt.)

VIERDE TOONEEL.

DON ALFONSUS, DON EGAS, OMAR.

OMAR.

Opvolger van den held, wiens nagedachtnis we eeren,

wien 't schittrendst voorbeeld leerde op mannen te regeeren, en die met heel dit rijk zijn roem uw erfdeel ziet,

als 't welzijn van zijn volk. De Moorsche Koning biedt u, schoon nog in 't bezit van 't Graafschap niet gehuldigd, den broedergroet reeds aan, uw rang en deugd verschuldigd. Mijn Koning, schoon heel 't land en de omgelegen zee zijn krijgsmacht tuigen kan, bemint een eerbre vreê;

en zoo reeds sedert lang uw beider onderzaten in ongestoorde rust d' alouden haat vergaten,

die vriendschap was zijn hart, uit achting voor uw kroon, steeds onuitspreeklijk zoet. Moge, als Graaf Hendriks zoon de teugels van 't gebied met eigen hand zal voeren.

geen wreevlig staatsgeschil die eendracht ooit beroeren....

ALFONSUS.

Mijn Heer, voor dat de zee uw rijk van 't onze scheidt, belove ik nooit een eind aan onze oneenigheid.

Of heeft uw Oppervorst het heilig recht vergeten,

waarmeê de Europeaan dees landstreek heeft bezeten.

ALFONSUS DE EERSTE.

to¹ waar hem de Oceaan zijn grens heeft aangeduid? En, maakte zich uw volk ons vaderland ten buit.

wanneer 't met de overmacht van duizend duizendtallen van de overkant der zee ons op het lijf kwam vallen? — Het lot des oorlogs heeft ons uit ons erf verjaagd; de wapens in de hand wordt dit weêr opgevraagd!

Neen, hy kent de inborst niet der fiere Portugeezen, die wanen mocht dat zy den last des oorlogs vreezen! En eert uw Vorst in my Graaf Hendriks erfgenaam,

hy verg' van my geen daad, die ik me als krijgsman schaam!

OMAR.

Mijn last strekt zoo ver niet, om over 't recht te spreken,

dat tusschen u en ons den oorlog kon ontsteken.

Een dringender belang voor u en uw geslacht

heelt my in 's Konings naam. Graaf, hier voor u gebracht.

Als bondgenoot, als vriend, zond hy me in dees gewesten

om 't wankelend gebied in uwe macht te vesten.

Uw Vader (wel is waar) heeft heel zijn levenstijd

ten dienst der vijanden van onzen Staat gewijd:

maar weten we ons óp 't veld met leeuwenkracht te weeren,

■wy kunnen ook de deugd in vijanden vereeren,

beschermen, wreken zelfs, en by den Saraceen

wordt schittrende oorlogsroem, in wien ook, aangebeên!

Sints lang reeds zijn mijn Vorst de schandelijke lagen

bekend, waarmee verraad uw eerste jonglingsdagen

aan alle kant omgeeft. Men spaart noch list, noch bloed,

zoo slechts uw ondergang een vloekbre heerschlust boet!

Mijn Vorst vermag u thands gereede hulp te bieden.

Een vloot, die 't Noordlijkst deel van Spanje moest bespieden,

kruist dicht naby dees kust: verlangt ge in éénen dag

u in 't bezit te zien van 't Grafelijk gezag?

Ik wapen tot uw dienst die dappre vlotelingen,

dat ze onder mijn gelei in deze vesten dringen;

gy-zelf verklaart u Vorst, en zonder tegenstand

vermeestert gy de stad, en met baar heel het land!

En wy, wy vergen niets voor deze dienstbetooning,

dan dat gy Portugal in leen boudt van den Koning!

ALFONSUS.

O stoutheid zonder maat! Ik, leenman van uw Vorst?

ALFONSUS DE EERSTE,

ten loon van 't eerloos feit, dat gy my voorslaan dorst! Ga, vlied naar 't schendig hof van die u heeft gezonden, om hem mijn antwoord — neen! mijn woede te verkonden! Zeg hem, dat ik mijn recht van geen verraders hou,

en dat, schoon anders niets mijn handen waapnen zou,

dees dag, dees dag-alleen, mijn haat zal doen ontgloeien, om hem en heel zijn huis voor eeuwig uit te roeien!

omar.

Zoo loont men 's Konings gunst met smaad....

alponsüs.

Vertrek, Mijn Heer,

ik wil geen enkel woord van zulk een gruwel meer!

VIJFDE TOONEEL.

don alfonsus, don egas.

egas.

Bedaar, en laat de zorg voor dierbaarder belangen uw verontwaardiging, geliefde Vorst, vervangen!

Geen oogwenk dient verzuimd, waar list en Staatzucht waakt, en hartstocht en verdriet voor 't grootsch ontwerp verzaakt!

alfonsus.

Neen, hoe my 't lot vervolgt, getrouwste mijner vrinden, vrees niet dat ge ooit mijn moed zult neergeslagen vinden! Aan vorstenplicht gewijd, aan de eer van mijn geslacht, schenkt, wat ik lijden mag, mijn boezem nieuwe kracht. Kom, gaan we, 't hoog besluit is eindelijk genomen i En moet der burgren bloed in deze wallen stroomen,

mijn hand is schuldeloos. Dees dag getuigt mijn val,

of voert Graaf Hendriks zoon ten troon van Portugal!

TWEEDE BEDRIJF.

EERSTE TOONEEL.

be graaf de trava, dona theresia, Spaansche en Poftugeesche Edellieden, met don alonzo gomez aan het hoofd.

de trava.

Beschermers van den Staat, doorluchte rei van helden.

ALFONSÜS DE EERSTE.

wier wijsheid in de vreê, wier moed op de oorlogsvelden, u 't voorbeeld heeft gemaakt van ridderlijke deugd!

ontfangt mijn welkomstgroet! Hoe is mijn hart verheugd, voor 't heil van mijn gebied, mijn dapperste onderdanen, den adel van dit rijk, den bloem der Castiljanen,

rondom mijn troon geschaard, zoo broederlijk vereend te aanschouwen. Deze band heeft ons de kracht verleend om met standvastigheid dit Graafschap, nauw geboren, te hoeden voor 't geweld der ongetrouwe Mooren;

en zoo 't de rust der vreê, na zooveel jaren strijd met roem erlangen mocht, aan ü is 't, dat men 't wijt!

Doch schoon zich 't al vereende, om dit gebied te sterken, nog is de nijd in staat zijn onheil te bewerken.

Verheft ze als winnares d'afschuwelijken kop,

zoo stort dees troon in puin, en richt zich nooit weêr op!

Mijn vrienden, neen, mijn hart houdt aan uw trouwe zorgen het droevig lot, dat hem bedreigt, niet meer verborgen, 't Is geen uitheemsch geweld, dat ons hier waapnen zal: 't verraad smeedt zijn ontwerp in 't hart van Portugal! Ja, 't kroost van uw Gravin (ik gruw het uit te spreken) bereidt zich tegen haar het oorlogsvuur te ontsteken. Alfonsus, groot door rang en mannelijken moed,

maar trotsch en woest van aart, en in zijn drift verwoed naar de opperheerschappij, werd sints zijn eerste dagen omringd door vleierij, gevormd naar 't welbehagen van staatsliên, onder schijn van trouw aan zijn geslacht, op eigen grootheid slechts bij 's vorsten gunst bedacht. Dus leerde men zijn hart van dolle driften blaken,

't belang van heel een rijk, zijn eigen bloed verzaken.. .. Zijn moeder en haar ga zijn 't voorwerp van zijn haat! Het oogenblik is daar voor 't schaamteloos verraad,

waarop 't de Gravenkroon van onze kruin moet rukken, om ze op het wufte hoofd eens jongelings te drukken! O! zoo 't ontwerp gelukt, rampzalig Portugal!

men voert u met geweld tot een gewissen val.

Geen leidsman, opgevoed in staats- en krijgsgevaren, zal meer uw wanklend rijk voor d'ondergang bewaren! De prooi der driften van een onberaden vorst,

de prooi der gunstlingen, wier onverzaadre dorst naar grootheid, voor zijn macht uw welzijn zal vertreden!

ALPONSUS DE EERSTE.

ziet daar het heilzaam doel der gruwlen, die zy smeden! Het heilig vorstenrecht moet schandelijk versmaad, Castieljes dochter, die den pas herwonnen Staat ten huwlijksgoed ontfing van haar roemruchten Vader, moet in haar wettig erf, gehoond, beroofd te gader,

op dat het, uitgeput, door wie 't beschermen moest, in 't einde nederstort', door 't eigen zwaard verwoest, waarvan 't Castieljes Vorst gered heeft en gewroken. Een enkel oogenblik, en 't twistvuur is ontstoken! Getrouwen, gy-alleen, kunt, wat ons dreigen mocht, de rampen temmen, die gevloekte baatzucht wrocht. Vertoont u één en trouw, in eedle krijgsmanszeden, en leidt den zwakken op, naar 't pad, door u betreden. De zege volgt u! en een dubble glans van eer daalt op het achtbaar hoofd van 's lands bevrijders neêr!

THERESIA.

Geen echte spruit van 't bloed der oude Portugeezen,

geen Castiljaansche held kan ons vijandig wezen!

Ik ben gerust: 't is geen rechtschapen Edelman,

die in 't onschendbaarst recht een vrouw verraden kan!

OOMEZ.

Gebieders van dit rijk, die 't eenig kunt behouën! O ja! ons brandend hart beantwoordt uw vertrouwen. Gy zyt het, die ons steeds het edelst voorbeeld gaaft in oorlogstijd en vreê. Uw macht, uw wijsheid staaft den adel en den rang, geboorte en deugd verschuldigd. Sints lang zijt gy voor ons in 't graaflijk recht gehuldigd. Die hulde stave ons zwaard, en beev' wie 't onderstaat te dingen naar uw kroon door wapens of verraad!

DE TKAVA.

'k Erken in deze taal mijn dierbre wapenbroeders,

steeds gloeiende voor recht, en rijks- en troonbehoeders. Mijn baandors leiden u op 't pad van eer en roem: en volgt ze uw dappre schaar, der Edellieden bloem, ons zwaard of ons beleid zal 't oproervuur versmoren. Wy, houden we ons gereed! Geen oogwenk zij verloren! En barst de staatstorm uit, voorzien sints zoo veel tijd

ALFONSUS DE EERSTE.

zoo voere ons de eerste maar ter raadzaal of ten strijd! Vaartwel!

De Edellieden vertrekken, de tra va vervolgt tegen d' avila, die hij hun uitgaan binnen getreden is.)

Gy, d'Avila, gelei Don Egas binnen!

(d' Avila vertrekt.)

Welaan! het uur is daar, de kampstrijd gaat beginnen! Ik wacht u, trotsche slaaf van een onwaardig Vorst! En wat zich tegen my uw haat vermeten dorst,

om in Alfonsus naam mijn Staten te regeeren,

gy zult op hem en u mijn wraak zien triumfeeren!

TWEEDE TOONEEL.

de graaf de trava, dona theresia, don egas.

de trava, met bitterheid.

Wat onverwacht geval voert hier Don Egas schreên? Het Graaflijk hof sints lang heeft geene aantreklijkbeön voor u, wiens gantsch bestaan aan wichtiger belangen gewijd is, dan 't genot der hoven op te vangen!

Spreek, wat bedoelt uw komst?

egas.

Het welzijn van ons land. de wil eens meesters, aan dat welzijn naanw verwant, vereischen 't onderhoud. Graaf, dat ik u deed vragen! Ik kom, om u mijn last op 't spoedigst voor te draden. Het edel kroost des helds, wiens schittrende oorlogskracht, de vrijheid in dit rijk, de kroon in zijn geslacht gevestigd heeft, wenscht thands, dat rijper jeugd zijn handen in staat stelt zelf de staf te voeren dezer landen.

een einde aan alle macht, die hier nog heerschen mag.

Heel Portugal, als hy, verwacht met drift den dag waarop de rijksvoogdij, wier zorgen zoo veel jaren Graaf Hendriks Weduwe en haar Echtgenoot bezwaren, zal keeren in den schoot van de opperheerschappij!

ALFONStJS DE EERSTE.

THERESIA.

Hoe, wat vermeet men zich? Alfonsus vergt van my dat ik met eigen voet mijn rechten zal vertreden,

mijn Ega zal verraan? De troon, dien wy bekleeden, was Hendriks eigendom, is thans dat van zijn zoon,

als of mijn vaders wil de Grafelijke kroon.

mijn bruidschat, onbepaald, aan vreemden had geschonken! Ontaarde! heeft haar glans u dus in 't oog geblonken,

om ze aan een moeders hoofd te ontweldigen? Welaan! wat mart ge nog, mijn zoon, de hand aan 't zwaard te slaan' om met mijn bloed bespat u-zelf ten troon te heffen? Kom, ear nog moet uw wraak my met de mijnen treffen, eer moet die troon vergaan, en eerder heel dit rijk,

dan dat Theresia gewillig voor u wijk'!

KGAS.

Hoe! heeft dan niet. Mevrouw, Don Hendrik deze Staten aan de Oppermacht zijns zoons, aan uw voogdij gelaten? En hebt ge uzelve niet tot Rijksvoogdes verklaard?

DE TRA VA.

Rampzalige uitvlucht, en zoo stout een aanslag waard! Spreek! wat vermocht een vrouw, van vijanden omgeven, verbitterd op haar rang, haar afkomst en haar leven? Zy zag van 't troonrecht af voor een geliefden zoon, en vestte op hem haar hoop! Zijn haat, zie daar haar loon! Zie daar den invloed van verachtelijke vrinden!

Sints deed een tweede trouw haar een beschermer vinden in d'Ega. dien zy koos. Gy ziet haar thands in staat haar recht te wreken, en te straffen, wie 't versmaadt; — Niet dat haar moederliefde uw kweekling wil verstoten, ofschoon zijn boezem zich voor haar heeft toegesloten! Ik-zelf, zoo dier verknocht aan Don Alfonsus bloed,

heb meê met heel mijn hart de vaste hoop gevoed,

dat hy in 't rijksbezit ons eenmaal zal vervangen.

Maar neen! men eischt veel meer: zijn toomeloos verlangen wacht niet dat onze dood hem 't Graafschap schenken zal. De drift der jonglingschap moet over Portugal,

moet over 't lot van hem, die haar met roem regeerde.

ALFOSISUS DE EERSTE.

van hem, om wiens ontzag de nabuur haar vereerde, beslissen, en zijn wil reeds heden uitgevoerd!

Dees wankelende Staat, door helsche twist beroerd,

haar Ridderen verkeerd in woeste muitelingen,

om 't al naar willekeur van hun belang te dwingen!

Zie daar het edel werk van hem, wiens vroege jeugd de rijkskroon heeft verdiend door weêrgalooze deugd!

EGAS.

Mijn Heer, heel Portugal kan tuigen, wie van beiden de jammren oorzaak gaf, die zich voor haar bereiden,

indien men door het staal de kroon herwinnen moet!

't Kan tuigen wie van bel de banden van het bloed miskend heeft en vertrapt, en of Alfonsus daden ontembre heerschzucht of rechtaarde deugd verraden!

Maar waartoe een verwjjt, zoo ongegrond, weerlegd ?

Zijn deugd beslist hier niets! 't Is zijn geheiligd recht,

dat 'k opeisch uit zijn naam. Nog blijft dat recht geschonden ? Ik breng uw antwoord wéér aan die my heeft gezonden! Gy ziet mij thands niet meer Alfonsus afgezant:

'k verkondig hier den wil der Ridderschap van 't land. Aan Hendrik en zijn huis heeft ze eens haar trouw gezworen, zy doet dien eed gestand aan 't kroost, uit hem geboren, en van dees dag af aan erkent zy geen voogdij,

noch in heel Portugal een andre macht, dan hy!

Zy zal zich om zijn troon als om zijn lijf vergaren,

en wijden d' eigen arm, die Hendriks krijgsgevaren gedeeld heeft, aan den dienst van zijn doorluchten zoon!

THEEESIA.

O hemel tot hoe lang dulde ik zoo fel een hoon!

Ga, hoofd en afgezant van vuige muitelingen,

die zelve naar de macht van hun gebieders dingen!

Ga, doe hun uit mijn naam hun ware plicht verstaan

Don Hendrik heeft hun eed van trouwheid, hem gedaan,

alleen als Ega van Theresia ontfangen!

Die eed behoudt haar kracht voor hen die hem vervangen

in d' echt, die ons verbond, als in mijn rijksgebied.

EGAS.

Toen de overwonnen Moor dees streken siddrend liet.

ALFONSUS DE EERSTE.

Mevrouw, ontfing de deugd des winnaars, van uw Vader het vrijgevochten land en uwe hand te gader!

maar nimmer had zijn wil (verschoon mijn vrije taal!)

zijn gift onttrokken aan het kroost van uw Gemaal,

noch had hy toegestaan, dat willekeur van vrouwen, aan Hendriks erfgenaam het Graafschap zou onthouèn, om 't op te geven aan eens vreemdlings heerschappij!

DE TRAVA.

Vermetel onderdaan! Hoe! wat verwijt ge my?

Zoo zag Don Hendrik dan het daglicht in deze oorden ? En naauwer band verbond hem Portugal, wien 't Noorden ter weering van den Moor, naar Spanjes Vorsten zond, aan grond en zeden vreemd?

EGAS.

Zijn bloed vloeide op dees grond! Zijn degen deed den naam der eedle Portugeezen in 't overzeesche rijk der Saraceenen vreezen!

Zijn hand sloot nooit met hen een schandelijk verdrag! Beschermheer van zijn volk, voor d' adel vol ontzag,

verried hy hun belang aan geen uitheemsche Grooten. Zie daar wat hem ons hart voor eeuwig heeft ontsloten! Zie daar zijn rechten op de Portugeesche kroon,

verschuldigd door zijn dood aan zijn heldhaften zoon!

DE TRAVA.

Genoeg! 't Is reeds te lang, dat gy 't ontzag dorst krenken, dat u mijn rang beveelt! Gy moest vodi^- 't minst bedenken, dat ik nog meester ben, en dat mijn gramschap u,

mijn onderdaan, nog kan noodlottig zijn! En nu — 't is noodloos dit gesprek hier verder te verlengen.

Gy hebt mijn wil verstaan. Gij kunt dien overbrengen.

EGAS.

Ik ga, maar keer terug voor 't uur van middernacht,

aan 't hoofd der Ridderschap, die slechts uw antwoord wacht, om vreedzaam haren Graaf de kroon op 't hoofd te drukken, of 't wraakzwaard uit de schee voor Vorst en eer te rukken^

ALPONSUS DE EERSTE.

DERDE TOONEEL.

DE GRAAF DE TKAVA, DONA THEliESIA,

vervolgens d'avila.

THEBESIA.

O wanhoop! 'k zal den smaad van zooveel overmoed dan dulden, en mijn hand niet in des trotschaarts bloed een muiter straffen, steeds het voorwerp van mijn woede,

die in het hart mijns zoons zijn vloekbre heerschzucht voedde' Zijn dood, zijn dood-alleen, herstelt mijn lijdende eer! Ach! drukte ons dus de keer vau 't trouwloos noodlot neêr dat, waar zoo wreed een hoon mijn boezem doet ontgloeien, onze eigen veiligheid den felsten haat moet boeienquot;³

DE tra VA.

Volharden wy, Mevrouw, by 't dringen van den nood!

Het uur der wraak genaakt, of 't uur van onze dood!

d'avila, hinnen tredende.

Heer Graaf, men vraagt gehoor....

de trava.

't Is de Afgezant der Mooren.

Gelei hem binnen!

[d'Avila vertrekt: hy vervolgt.)

Welk een lot werd ons beschoren! De Saraceensche hulp ter weering van 't gevaar!

O foltring voor een hart als 't mijn'!

VIERDE TOONEEL.

DE GRAAF DE TKAVA, DONA THERESIA, OMAR.

OMAE.

Het uur is daar, heer Graaf, 't ontwerp door u tot heden afgeslagen, kan thands geen uitstel meer, geen aarzeling verdragen! Besluit, en op uw wenk is 't al gereed! De vloot.

74 ALFONSUS DE EERSTE.

wier bijstand u mijn Vorst, ten pand van vriendschap bood,

is eindlijk (dank zij 't lot!) gevorderd tot uw kusten.

't Is tbands het oogenblik de manschap uit te rusten.

Daar, waar zich Aves vloed met d' Oceaan vermengt,

daar moet de dappre stoet, die a de zege brengt,

zich scheiden van de vloot, en varen met hun boten

den stroom op. Laat geen zorg dan meer die hulp verstoten !

De dag, die morgen rijst, berokkent ligt uw val.

Gebruik de gunst van 't lot, en zy brengt Portugal

voor eeuwig in uw macht! Verschoon dit dringend pogen;

gy hebt, als ik, de ramp die u bedreigt voor oogen!

Reeds woelt het wufte volk, reeds mompelt het den naam

uws mededingers, roemt zijn deugd en oorlogsfaam!

't Draagt alles blijk van 't vuur, dat eindlijk uit moet breken !

Nog kunt gy 't smoren, nog regeeren, nog u wreken,

en ge aarzelt?

THERESIA.

't Volk, Mijn Heer, wiens muiterij gy vreest, is aan zijn wettig Heer steeds naauw verknocht geweest. Het liet zich mooglijk thands door listiger verblinden! Een wenk (vertrouw het vrij) doet het zijn plicht hervinden. En 't oog der vorsten ziet in zulke onrustigheên,

geen woede van een volk, met hun gebied te onvreên.

OMAR.

Welnu, zal dit gewoel van zeiven weer bedaren en spelt het in uw oog geen grooter staatsgevaren;

zoo houde ik langer niet op onzen bijstand aan,

en....

DE TRA VA.

'k Deed u nog. Mijn Heer, ons antwoord niet verstaan! Ja, dikwerf weigerde ik uw hulp, my aangeboden!

Dus eischte 't vorstenplicht! Thands dat de macht der snooden een eerbiedwaardig volk in gruwbre rampen tracht te storten, en het al een stouten aanslag wacht,

thands kan het, schoon ons hart onvatbaar is voor vreezen, tot redding van dit volk wellicht noodzaaklijk wezen,

tot steun van dezen troon geen middelen meer te ontzien.

li

ALFONSUS DE EERSTE,

De heuschheid van uw Vorst liet my zijn bijstand biên! Mijn vriendschap deelde steeds met vuur in zijn belangen! Ik zal van wederzij dit blijk van trouw ontfangen, ter staving van mijn recht, maar meer nog, om als Vorst, het bloed te sparen, waar de muiteling naar dorst.

omak.

Welaan, ik vlieg. Mijn Heer, om d' uitslag te bezorgen, de nacht geleidt ons op de golven, en op morgen is Portugal aan u, en Guimaraêns ') in vree!

'k Vertrek nog in dit uur naar de oevers van de zoe, die onze schepen voert....

db trava.

Vertoef, en wil niet vreezen, dat rijper overleg ons zal noodlottig wezen!

Daar waar één enkle stap het lot van heel een Staat beslist, daar dient geen drift gehoord, maar wijze raad! Ik draal niet ons besluit mijn Eedlen te openbaren;

'k stel hun zijn doelwit voor, zijn omvang, zijn gevaren, den plicht hun opgeleid. Gy, Omar, volg mijn schreên; en ons vooruitzicht moet, om alle onzekerheên,

gevaarlijk, doodlijk voor de hoop op 't zegepralen, te keeren, heel den loop van ons ontwerp bepalen.

(Tot Theresia.)

Gy ziet my weêr, Mevrouw, na d' afloop van den Raad.

omab, ter zijde, in het heengaan.

Ik volg in zegepraal den wreker van mijn smaad!

VIJFDE TOONEEL.

doka theresia, alleen.

Op morgen valt de trots van muitende onderdanen, en alles kromt zich voor de Castiljaansche vanen! Op morgen triumfeert Theresia! Het bloed zal vloeien tot een zoen van haar getergd gemoed!

') De ae in dit driesyllpLig ^oord wordt als ai tiitgesproken.

O. F. 1 i.

W U C H E N S

ALFONSUS DE EERSTE.

Mijn oog getuigt den dood van haatlijke verraadren ! en niemand zal mijn troon meer dan met siddring naadren! üw dorst naar wraak wordt haast gelescht! Wat eischt ge meer mijn hart? Wat pijniging slaat al die vreugde neer? Gerechte hemel! kan het waarheid zijn? Geweten!

heeft zoo veel poging nog me uw stem niet doen vergeten'; Neen, zoo veel gruwlen duldt uw strengheid niet. Die trooo dat voorwerp van mijn drift, ontweldigd aan een zoon !

Zijn bloed wellicht gestort, om 't misdrijf te versterken!

Geen banden ooit ontzien, om zijn verderf te werken !

Mijn boezem ijst! 'k verfoei die kroon, zoo duur gekocht, my-zelve en 't huwelijk, dat me aan een Ga verknocht, verhard nog meer dan ik in heerschzuchts ijslijkheden. Wat aangevangen in mijn angsten? Afgetreden van 't onheilvol gebied, de bron van al ons kwaad? Het gruwzaam moordzwaard, dat mijn zoon te wachten staat, geweerd? Kom, vliegen wy.... Wat doe ik, onberaden? Ik ga op 't hachlijkst uur mijn echtgenoot verraden! O denkbeeld, vreeslijker dan alles wat ik lij!

Ik ban en hem en my van de opperheerschappij,

om van mijn eigen kroost in 't eind gena te smeken,

neen, van zijn gunstlingen, wier trotschheid ik ging wreken ij O zwakheid, die me onteert!—Neen, gy verwint my niet! Of is 't een gruwel voor den schijnglans van 't gebied, de banden der natuur in dolle drift te schenden?

Zoo zwicht' mijn zoon, ten spijt van zijn verwoede benden! 'k Verhard my zoo als hy, en mijn gewetenssmart,

zal, ja, een foltring zijn voor 't weeke moederhart!

Maar toonde ik nimmer vrees in krijgs- en staatsgevaren, die foltering kan meê mijn hart geen angsten baren!

'k Kan moedig dragen, wat een toornig lot gebiedt,

maar wijken van mijn recht, maar buigen, kan ik niet!

DERDE BEDRIJF.

EERSTE TOONEEL.

DB GiiAAF DE TRA VA, DONA THERESIA.

DE TRAVA.

't Wacht alles slechts een wenk, om ons ter hulp te spoeden!

ALFONSUS DE EERSTE.

Geen voorzorg werd verzuimd om ons ontwerp te hoeden;

de raad der Edelliên heeft d' aanslag goedgekeurd,

die eenig redden kan; ofaehoon hun fierheid treurt.

den vaak verwonnen Moor den zegepraal te danken.

Hoe 't zij, hun beider trouw slaat nimmer aan het wanken.

En inborst en belang verbindt den Castiljaan;

en Omar, onze zaak met geestdrift toegedaan,

wacht slechts op mijn bevel, om daadlijk te vertrekken.

THBBE8IA.

Hoe! waartoe dit vertrek nog langer uit te rekken,

waar 't dringendste gevaar met ieder oogenblik vermeert?

DE TRAVA.

Verban, Mevrouw, een ongegronden schrik! De zorg van uw Gemaal heeft geen belang vergeten!

Men zal zich tegen ons op heden niets vermeten;

en Omars toeven stremt geen oogenblik den loop van rijpdoordacht ontwerp, het standpunt onzer hoop. Hy heeft in aller ijl een slaaf vooruitgezonden,

die heel ons staatsbesluit den vlootvoogd zal verkonden; en Omars aankomst vindt den vloteling bereid.

Maar voor hy naar de stad zijn vreemde benden leidt, is 't noodig nog een stap voor haar behoud te wagen! Mislukt die, 'k zal hun komst geen oogenblik vertragen. Neen, vleien wy ons niet! dat volk, zoo fier van aart, zal nimmermeer een vorst, wiens kroon het Moorsche zwaard verdedigde, zijn trouw, zijn liefde en eerbied schenken; en 't diep gevoel van eer, dat het bezielt, te krenken,

is de ondergang wellicht van wie het durft bestaan. Zoo pogen we 't gevaar der vreemde hulp te ontgaan,

indien 't nog mooglijk is! Ik heb uw zoon ontboden, Mevrouw, Ik ken zijn hart, ontaard op 't spoor van snooden, door heerschzucht weggesleept, door jonglingsdrift verblind, maar dat de heiige band, die u aan hem verbindt,

nog niet verbroken heeft! 't Waar mooglijk dat uw klachten 't nog wijfelend gemoed tot onderwerping brachten. Eén traan, één enkel woord, dat in zijn boezem daal', is machtiger op hem, dan al de kracht van 't staal.

ALFONSÜS DE EERSTE.

Maar wee hem, zoo hy nog hardnekkig durft weêrstreven! Zijn vonnis is geveld! Wy geven bloed en leven,

met de eer, het heil, 't bestaan van dit weerspannig rijk, op dat zijn hoogmoed met zijn ademtocht bezwijk'!

theresia.

Wat eischt ge van uw Ga? dat zy zich zal verneêren, om met een dubble schand beladen weêr te keerea?

Geen tranen werken meer op zijn verhit gemoed.

Of zoo er zulk een kracht in de inspraak ligt van 't bloed, kunt gy die zwakheid dan niet van een moeder wachten?

de teava.

Hoe! Travaas gemalin mistrouwt dit uur haar krachten, wanneer zich 't dierbaar doel van jaren zorg beslist!

Hier dient geweld gespaard, noch heimelijke list.... Men komt; 'k laat u alleen. Mevrouw! Wil slechts bedenken, dat gy ons op dit uur de zegepraal kunt schenken!

theresia, tot de Trava, die vertrekt.

Ik zal u waardig zijn. — Herinnring aan mijn hoon,

sluit gy mijn boezem toe voor een ontaarden zoon!

TWEEDE TOONEEL.

dona theresia, don alponsus.

alfonsüs, ter zijde, hy het inkomen.

Hoe is mijn ziel ontroerd, bij 't naadren van deze oorden? Gy, hemel, die my kent, verteder voor mijn woorden het moederlijke hart, dat steeds my van zich stiet, en eindig op dit uur mijn folterend verdriet!

{Tot Theresia.)

Men heeft me uit uwen naam ontboden, en ik snelde. Mevrouw, op uw gebod, waar ik me een heil uit spelde, onschatbaar voor mijn hart....

theresia.

Mijn Heer, een afgezant

ALFONSSUS DE EERSTE.

van muitelingen, aan den roem van 't vaderland vijandig, dorst zich hier aan ons gezicht vertoonen, om plechtig uit hun naam zijn wettig Heer te hooncn. en eischen op uw last zijn afstand van 't gebied.

Is 't laster, of zijt gy 't, die dus den staat verriedt?

'k Eisch voor de laatste maal de rechten van een moeder; spreek, heeft die woeste drift, van dag tot dag verwoeder, u eindlijk dan vervoerd, om aan der muitren hoofd te pronken met een kroon, aan onze kruin ontroofd? om wars van matigheid u tot geweld te wenden,

en in eens moeders recht dat van den Staat te schenden?

ALFONSUS.

De leidsman van mijn jeugd, mijns vaders krijgsgenoot,

(geen muiteling, Mevrouw, van schaamte en deugd ontbloot,) kwam hier om 't Graaflijk recht zijns kweeklings op te vragen-Maar ach! 't is de eigen haat, die sints mijn eerste dagen een hart gepijnigd heeft, geheiligd aan zijn bloed,

die (ik doorzie 't te wel) nog in uw boezem woedt.

O! moet die wreede straf my eeuwig dan vervolgen?

Blijft uw misleid gemoed steeds op een zoon verbolgen? En is (o ijslijkheid!) verzaking van mijn plicht het eenig liefdeblijk, waarvoor uw gramschap zwicht?

THEBESIA.

Ontaarde, durft gy nog van kinderlijke liefde

gewagen, die zoo fel een moeders boezem griefde?

Durft gy gewagen van verplichting, eer of deugd,

wiens dwaze drift naar macht reeds sints uw vroegste jeugd

een eeuwgen oorlog zwoer, aan die haar tegenstönden ?

Helaas! heeft ooit het bloed uw hart aan my verbonden?

Uw kindschheid, my reeds vreemd, wees lïa uws vaders dood

de troost, de teerheid af, die u een moeder bood.

Een stoute hoveling dorst my uw liefde ontrooven,

dorst u de Gravenkroon van Portugal beloven,

ten koste van mijn eer, ten koste van mijn bloed!

Wanhopig, diep gewond in 't vorstelijk gemoed,

wierp zich mijn weêrloosheid in Graaf de Travaas armen.

om door dees tweeden echt mijn rechten te beschermen.

Sints dien tijd groeide uw haat; 'k zag van rondom mijn'troon

ALFONSUS DE EERSTE.

van vijanden bedreigd, en aan hun hoofd mijn zoon! Ge ontveinst het doel niet meer, dat gy u voor dorst stellen de wapens in de vuist ons beiden neêr te vellen,

en grijpen met een hand, nog van dien moord bebloed, de teugels van een rijk, verdiend door muitrenmoed!

Zoo ver werdt gy verleid door een gevloekt verrader,

door lage vleierij en door uw drift te gader!

ALFONSUS.

Wat hoor ik? kan het, zijn? en is 't uw hart, Mevrouw, dat zoo veel misdaan op my laadt, dat Egas trouw miskent, en ons de ramp der droeve oneenigheden.

waarvan ons beider ziel zoo gruwzaam heeft geleden, verwijt? o hemel! Ik, een moeders liefde en recht versmaden? Ik, den glans aan de oppermacht gehecht,

door onrecht en geweld, door moedermoord ontwijden? Helaas! moet ik u nog herinnren aan die tijden,

toen de onschuld van mijn jeugd vergeefsch uw teerheid zocht verzwolgen in 't gevoel, dat Staatzucht in u wrocht?

Neen, nimmer heeft mijn hart die zaligheid genoten,

neen nimmer zaagt ge in my het kroost uit u gesproten, maar steeds den erfgenaam van Hendriks rijksgebied!

Gy zijt het die my haat, gy, die my steeds verstiet.

Gy wilt den Castiljaan mijn wettig erfdeel schenken,

gy, de eer van Portugal, die van mijn afkomst krenken, en dringen haar en my een vreemden meester op.

Hoe lang verdroeg ik niet! Thands rijst uw woede in top, nu alles van my vergt, dat ik mijn macht zal toonen!

Geen wraakzucht wapent my. Men poogde my te hoonen, te domplen in een rust, verachtlijk in een Vorst.

'k Vergeef met heel mijn ziel, wie my vernedren dorst!

Maar de eer mijns vaders, neen! laat ik niet ongewroken; en moet een oorlogsvlam, zoo gruwzaam, hier ontstoken, ik strijd voor 't recht mijns volks, voor 't recht op een gebied, wier hoede hy aan 't zwaard van zijn Alfonsus liet!

Neen, liever met den haat van heel een aard beladen, dan zijn geheiligde asch lafhartig te verraden !

Sints lang, wanneer de nacht reeds heldert aan de kim, verheft zich aan mijn oog zijn eerbiedwaarde schim,

en wijst met de eigen hand, wier kracht in vroeger dagen

ALFONSUS DE EERSTE.

uws vaders vijanden zoo dikwerf heeft verslagen,

naar de eerkroon, die hem siert, de Gravendiadeem; en 't bleek gelaat vertoont een akelige zweem van droefheid, dat men hem zoo schielijk kon vergeten! en nu — wat misdaan ook uw drift my hoeft verweten,

verg alles van een zoon, die om uw weêrmin smeekt,

beroof hem hier van 't licht, zoo dit uw gramschap wreekt;, maar o! weêrstreef hem niet in 't volgen van zijn plichten!

THERESIA, ontroerd.

En moet mijn fierheid dan voor uwen invloed zwichten? En bleef ik meer dan gy mijn rang, mijn afkomst waard, zoo 'k afzag van den troon, als voor geweld vervaard?

ALFONSUS.

Oeen edelmoedigheid zal u by 't volk verneêren.

't Zal u als moeder, meer dan als Vorstin, vereeren. Verstomp in hunne hand het staal, en dat mijn jeugd den schepter van dit rijk ontvange van uw deugd!

theresia, ter zijde, met ontroering.

Wat vreemd en teêr gevoel wordt meester van mijn zinnen? O hemel! zou zijn taal mijn heerschzucht-zelf verwinnen, en bracht dit oogenblik mij 't hart van moeder weêr?

ALFONSUS.

Men komt....

THERESIA.

Mijn echtgenoot? Gy zijt gered, mijn eer! DERDE TOONEEL.

DE VORIQEN, DE GRAAF DE TRA VA.

DE TRAVA.

Gy zegeviert. Mijn Heer! 't volk heeft zijn plicht vergeten.' De stad weêrgalmt alom van woedende oproerkreten. Men roemt uw naam als Vorst, als vader van het rijk, als wreker van zijn recht; en hoont en vloekt, ten blijk der onverwrikbre trouw u in die drift gezworen,

6

ALFONSUS DE EERSTE.

uw moeder en haar ga. 't Is al voor hen verloren.

De kroon, met zoo veel glans door hen gevoerd, valt af. Een zegeteeken nog ontbreekt uw roem, hun graf! De zwaarden zijn gewet, en niets meer zal ontbreken, om 't lang versmoord verdriet nog in dit uur te wreken. Men spare ons leven niet! Ik wacht van Hendriks zoon geen weldaad, dan een dood, gewensoht na zoo veel hoon! Ondankbren, die nu juicht, als van een dwang ontslagen, voor uw onbuigbren trots onteerend, niet te dragen'.

Pas uit uw nietigheid herboren, hebt ge 't my te danken, en 't ontzag van mijne heerschappij,

wier roem aan uwen naam zijn luister mocht verleenen zoo gy niet nogmaals kruipt in 't juk der Saraceenen. Zoo zij, na zoo veel dienst, uw laffe haat mijn deel!

't Is aan uw eigen hand, dat ik mijn wraak beveel! Wat eerbied wachtte ik nog voor weldaan, rang of plichten? Voor heerschzucht en verraad moet thans het alles zwichten.

ALFONSUS.

'k Erken in deze taal den dwingland van dees Staat,

die de asch, het kroost, den roem van haar bevrijder haat! Men poog' haar grootheid en zijn deugden te verneêren! 'k verwaardig my hier niet die poging af te weeren!

(Tot Theresia.)

Maar gy, o! geef gehoor aan de inspraak der natuur! Mevrouw, uw heil en 't mijn hangt in dit plechtig uur aan u, aan u-alleen! Spreek, mag uw zoon nog hopen'? Of moet hy de eer zijns stams met uwen haat bekoopen!

THERESIA.

Hoe! ik, ik zou ten loon van 't hemeltergendst woén,

van quot;t recht, dat ik bezit, gewillig afstand doen?

Alfonsus kan van my die lafheid niot verwachten!

Zijn voorbeeld leerde my geen banden heilig te achten,

geen weêrstand van het hart te ontzien, waar 't heerschen geldt! Gy ziet my onbeschroomd te zwichten voor geweld,

waar met mijn kroost en volk verraadren samenspannen, om my van dezen troon, mijn erfgoed, te verbannen!

Maar heeft de hemel 't dus besloten, dat ik vall'.

ALFONSÜS DE EERSTE.

ik zweere 't, dat mijn mond u nooit erkennen zal.

Hier eindigt uwe macht! Laat thands uw grootheid rreezen, dat hem een moeders toorn licht kan noodlottig wezen! Ook ik, ik buige niet! en zij dit de eerste straf,

die neêrdale op 't bezit van een geroofde straf!

ALFONSUS.

O hemel! is 't genoeg voor plicht en eer geleden?

Mijn volk, mijn vaders eer moet schandelijk vertreden, om d'ijsselijken vloek, die my bedreigt, te ontgaan.

Welaan, hy kneuzquot; mijn hoofd! ik heb mijn plicht voldaan!

DF. TRA VA.

Voor wie zich zeker ziet de zege te behalen,

is 't licht met schijn van deugd en tederheid te pralen! tieloof niet dat die schijn de Travaas oog verblindt! Heerschzuchtig, door een drift, steeds opgewekt, ontzind, scheen my, 't is waar, uw hart nog voor een moeder open, en deed my voor haar liefde een beter uitkomst hopen, 'k Bedroog my, en dees dag vernietigde mijn waan. Uw snoode dorst naar macht, schoon 't alles moest vergaan, is in dit opderhoud op 't duidelijkst gebleken!

Ik heb genoeg gehoord! 't is tijd hier af te breken!

Gy kunt thands tegen ons 't geweld verzaamlen gaan. Uw Ridderschap zal dra ons laatst besluit verstaan!

ALFONSUS.

Geveinsde, 't is dit oord, te lang door u ontlieiligtl,

dat u nog voor do straf die lastertaal beveiligt!

De val, bestemd aan uw gevloekte dwinglandjj.

is foltering genoeg voor snoodaarts, zoo als gy!

VIERDE TOONEEL.

DB GRAAF DE TEAVA, DONA THKRESIA.

THERESIA.

Ga, trotschaart, gy kunt thands uw helsche heerschlust boeion; Uw moeder, uw vorstin ziet ge eindlijk aan uw voeten:

alfonsus db eerste.

Geniet met heel uw ziel die langgewachte wraak,

voor dat het dreigend uur van uw verderf genaak'1 Gy zijt mijn zoon niet meer, en niets kan my beletten, wat bloed het kosten mag, 't zwaard tot uw val te wetten!

de tkava.

Mijn boezem is, als de uwe, in feilen toorn ontgloeid! De drift, die my bezielt, kent niets meer dat haar boeit! Neen! 'k draal niet! alles moet ter wraak, ter redding spoeden! Men wil 't: welaan! de krijg zal op deeg vesten woeden. Oproerigen! 'k ontzie uw haat, uw onheil niet!

Vervloekt mijn zegepraal, mijn wetteloos gebied!

ik zal, dien vloek ten spijt, uw opperheerscher wezen,

en met de hand aan 't staal die heerschappij doen vreezen! Mijn troon viel door verraad: door list en krijgsgeweld ziet gy hem morgen weer met nieuwe kracht hersteld! In 't antwoord heden nog door de Edelen bedongen doen we afstand van de kroon, als door hun wil gedwongen! terwijl hun straf genaakt in schaduw van den nacht!

Maar 'k ga! de Saraceen, die mijn bevelen wacht,

moet zonder meer verwijl zich spoeden naar de kusten!

Beef, jongling, nog dees nacht kunt ge als verwinnaar rusten! Gy kunt mijn oppermacht nog zoo lang slechts ontgaande dag, die morgen rijst, ziet u mijn onderdaan!

VIERDE BEDRIJF. EERSTE TOONEEL. don egas, Portugeesche Edellieden.

egas.

Doorluchte Riddienrei, gewoon aan 't zegepralen! Wat treffender triumf kon ooit uw deugd behalen dan die, waarvan dees dag den eersten glans begroet? De zoon des oorlogshelds, zoo heilig aan uw moed. die op ziin vaders spoor en 't uw, met de eigen vanen zijn krijgren steeds het spoor der glorie wist te banen, die in het prilst der jeugd reeds de ongunst ondervond

ALFONSUS DB EERSTE.

van 't. noodlot, en zoo grootsch quot;t langdurig leed doorstond,

wiens deugd de diadeem hem door zijn rang verschuldigd

verdiende, wordt in 't einde als wettig Graaf gehuldigd!

De dwinglandij, die hier den kop verheffen dorst,

verneêrt zich voor een wenk van d' Adel en den Vorst,

en wie hen hoonen dorst, zal hier geen wet meer geven!

Ja, edelmoedig volk! gy zijt van 't juk ontheven

der vreemden! 't Is het kroost, gekoesterd in uw schoot

van die u redding bracht in d' ijsselijksten nood,

die van een nieuwen dwang u weder wocht bevrijden!

Heil, driewerf heil den dag, die 't eind ziet van uw lijden)

Herbloei, mijn Portugal! en doe den Saraceen,

die zich nog veilig acht door onze oneenigheên,

op nieuw uwe overmacht op 't slagveld ondervinden!

Mijn boezem is verrukt van vreugde! Ja, mijn vrinden,

'k weêrhou de stem van 't hart, by zoo veel blijdschap, niet.

'k Ontfing het levenslicht in dit geliefd gebied:

ik zag den Saraceen, beheerscher dezer streken:

'k zag door Don Hendriks arm die overmeestring wreken,

in 't heetste krijgsgevaar steeds strijdend aan zijn zij':

ik zag het vaderland in zijne heerschappij

gelukkig, en zijn zorg steeds voor haar welzijn vaardig:

ik kweekte 't dierbaar kroost, zoo groot een vader waardig,

in diepen eerbied op voor zijn gedachtenis,

en, zoo hy 't voorwerp thands van uw vereering is,

ik zag die deugden in het jeugdig hart ontluiken,

die 't schandelijk ontwerp van snoode heerschzucht fnuiken.

Maar wat onschatbre vreugd dees dag van glorie biedt,

vergeten wy 't gevaar, dat hier kan schuilen, niet!

De Travaas staatzucht, voor geen misdrijf ooit verlegen,

zoekt, in zijn woede, licht door heimelijke wegen

te keeren tot dien troon, waarvan hy afstand deed.

Gy kent zijn haat voor u en Hendriks zoon. Wie weet

wat gruwelen hy smeedt, om zich op bei te wreken?

Zoo wachten we ons het zwaard reeds zorgloos op te steken!

De Vorst heeft op mijn raad, in d' afgelopen nacht,

driehonderd Ridderen in haast bijeen gebracht,

om op het eerst gerucht van naadrende gevaren,

zich tot de nederlaag der snooden te vergaren!

Gy-zelf houdt u gereed te strijden aan hun hoofd.

ALFONSUS DE EERSTE.

schoon ons dit uur nog niets dan zuivre vreugd belooft! Men komt.... het is de Graaf! zijn Gade volgt zijn schreden.

(Ter zijde.)

Hoe tuigt nog 't voorhoofd, wat zijn boezem heeft geleden!

TWEEDE TOONEEL.

DE VOKIQETf, DON ALFONSUS, DONA MATHILDA.

EGAS.

Ontfang. geliefde Vorst! door 'shemels wil hersteld

in rechten, lang miskend door 't Castiljaansch geweld,

de hulde van een volk, dat, zonder u verloren,

nog 't dwangjuk torschen zou, door vreemden haar beschoren!

Uw trouwelooze voogd, verrader van den Staat,

en by den Portugees sints lang veracht, gehaat,

lei zijn geroofde macht in onze handen neder;

en zien wy dezen dag een wettig meester weder,

zoo breng' de Ridderschap, steeds trouw aan Hendriks bloed,

u, als regeerend Graaf, den allereersten groet!

Wy zweeren plechtig nooit die trouwheid te verzaken, voor u en voor uw kroon, als voor ons land te waken, aan uw en hun behoud ons leven met ons zwaard te wijden! Dierbre schim, die om ons henen waart,

en meê de vrijheid viert van dees geliefde streken!

getuig dees heilgen eed, en help den meineed wreken,

en zie, wanneer het graf ons kluistert in haar nacht,

onze afkomst steeds getrouw aan uw doorlucht geslacht'

ALFONSUS.

En ik, ik zweer met u, aan 't heil der Portugeezen,

aan de eer van deze kroon steeds toegewijd te wezen! Het recht te eerbiedigen, en wie het mocht versmaan, te straffen met dit staal, al moet ik zelf vergaan!

Of zoo ik ooit het spoor mijns vaders mocht vergeten,

zoo 'k me ooit de schennis van uw rechten kon vermeten, zoo wreek' haar uwe deugd, en zij op de eigen stond

ALFONSUS DE EEESTE.

de band vernietigd, hier gesloten door uw mond !

Ja, dierbaar is me een kroon, uit uwe hand ontfangen, en dierbaar het bestuur van Portugals belangen!

Maar ach! de schittering der Graaflijke oppermacht geneest de wonden niet, mijn boezem toegebracht.

Helaas! die hooge rang, waarin ik werd geboren,

heeft voor Alfonsus hart sints lang haar zoet verloren! En zoo zy thands dit rijk van 't vreemd geweld verlost, gy weet het, trouwe rei, wat mij die zege kost.

{Tot Mathilda.)

Eén heil nog is voor my de vrucht van 't zegevieren! Uw schedel met den glans der diadeem te sieren,

geliefde leedgenoote, en heul by zoo veel leed!

En o! dat zy in 't eind den nevel scheuren deed,

die 't voorhoofd overdekt, van kommeren beladen!

MATHILDA.

De bron der tranen, waar mijn oogen steeds in baadden, is nog niet uitgeput. Helaas! nog blijft mijn hart bedrukt, en ducht een ramp, voor mijn verstand verward! De dwingland lei zijn macht vrijwillig aan uw voetenquot;? Welnu! zoo heeft hy thands een dubble wraak te boeten! Ja, helden, wijt mijn vrees de zwakheid van een vrouw! Aan d' afstand, dien hy deed, blijft Trava nooit getrouw! En, daar zijn vijanden zich reeds verwinnaars wanen, schaart licht een snoode stoet zich heimlijk om zijn vanen.

ALFONSUS.

En wien verdenkt uw zorg van zulk een laf verraad, in 't vorstlijk Guimaraêns, dat met geheel den Staat den dwingland met haar vloek sints lang heeft overladen? Zijn Spaansche gunstlingen! Ziedaar, wie hem aanbaden! Ziedaar de vijanden, nog op dit uur geducht!

Of, dierbare, is er vrees, waar op het minst gerucht driehonderd Edelen, gehard in krijgsgevaren,

niet minder groot in deugd, zich om mijn lijf vergaren?

MATHILDA.

Ja, voor mijn angstig oog is alles hier verdacht!

ALFONSüS DE EERSTK.

En zoo ge u voor geweld genoeg beveiligd acht,

kende ooit uw eedle ziel de afschuwelijke paden,

die 't zwart verraad doorkruipt, om zijn vergif te ontladen?

Nog gistren was 't de macht des wreeden dwingelands,

waarvoor ik sidderde! Het is zijn onmacht thands!

O hemel, die my kent, en wat ik heb geleden!

uw gunst verleene een perk aan mijne angstvalligheden! Of dreigt my in deze angst een nog verschrikbrer ramp, dan al de tegenheên, waar 'k jaren reeds mee kamp,

en is dees dag van roem noodlottig voor mijn Gade ; zoo eindig', met mijn dood, des noodlots ongenade! Te siddren zonder eind voor 't dreigen van den nood, is wreeder duizendmaal dan de allerwreedste dood!

DERDE TOONEEL.

DE VORIGEN, DON LORENZO D'AGANIL.

LORENZO.

De Graaf de Trava!

ALPONSUS.

Hy, kan 't zijn!

(Tot Lorenzo.)

Men doe hem naadren!

(Lorenzo vertrekt.)

MATHILDA.

De Trava! Welk een schrik verspreidt zich door mijn aadren! op 't hooren van dien naam, die me ijslijkheen voorspelt!

ALFONSUS.

Gy ziet mij diep verbaasd, 'k Had nooit my voorgesteld,

mijn moeders echtgenoot te aanschouwen in deze oorden!

MATHILDA.

Vertrouw zijn daden niet, maar even min zijn worden!

ALFONSUS DE EERSTE.

VIERDE TOONEEL.

de voeigen, de graaf de tra va.

de trava.

Het onstandvastig lot, dat troonen sticht en slecht,

wiens grilligheden noch verdienste ontzien, noch recht,

heeft op het onverwachtst my van den troon verstoten, waartoe me een huwlijk riep, tót steun van 't rijk gesloten, 'k Zie thands in uwe hand den schepter, dien ik droeg! 'k Betreur die grootheid niet; Het is mijn hart genoeg, dat ik, wat laster zich mijn vijanden vermeten,

nooit vorstenwaarde of plicht laaghartig heb vergeten. In d' oorlog opgevoed, in 't doornig staatsbestier,

wachtte eindlijk kalmer tijd mijn matte grijsheid hier! En, zoo tot nog mijn hand de teugels dezer Staten geklemd heeft, en haar macht van zelf niet heeft verlaten; de roepstem van de plicht weêrhield haar. Heeft mijn echt my deelgenoot gemaakt aan 't thands verschopte recht der Spaansche rijksprinses, mijn gemalin, uw moeder, zoo was ik steeds haar rijk- en eer- en troonbehoeder, en riep zy nog dit uur, als Portugals Gravin,

haar oude rechten, en haar gaas bescherming in,

ik zou niet aarzlen die te omhelzen en te wreken.

Ik volg ook thands haar wil! Haar fierheid is bezweken voor 't openlijk geweld, bevolen door haar zoon!

Zoo woeste muiterij beslist van dezen troon,

zoo acht ik my als haar ver boven hem verheven! — Wy hebben beide ons recht aan 't oproer opgegeven!

alfonsus.

Is dit het doel. Mijn heer, het geen u herwaarts bracht, een volk te lasteren, dat zich gewettigd acht,

zich van een vreemden dwang ontslagen te verklaren! Zoo deedt gy beter my dit onderhoud te sparen!

de trava, ter zijde.

O trots dien 'k nog verdraag, maar haast verplettren zal!

(Tot Alfonms.)

quot;Verschoon, 'k vergat in u den Graaf van Portugal.

ALFONSUS DE EERSTE.

Een wichtiger belang geleidde liier mijn schreden.

Een moeder eischt van u, na wat zy heeft geleden,

één gunst, één recht nog op. Als zoon, als Vorst, mijn Heer.

vraagt zy van u 't herstel van haar geschonden eer.

Zy werd tot d' afstand, ja, der heerschappij gedwongen,

en steeg haar zetel af. Meu heeft nog niet bedongen,

dat wie hier gistren'nog met vorstelijk ontzag

vereerd werd, die den Graaf, gehuldigd op dees dag,

het licht gaf, ook den hoon, dien zy ontfing, zou smoren.

Nog was zij 's lands Gravin, toen zij den smaad moest hooren,

van wie uw naam en last misbruikten. Zy verwacht,

dat hier voor 't minst uw hart, gevoelig aan haar klacht,

om haar-, om uwentwil haar wraak niet zal versmaden!

Wie strafloos onze kruin met hoon dorst overladen,

randt uw ontzag weldra met de eigen stoutheid aan!

ALFONSUS.

O hemel! kan het. zijn, en heb ik wel verstaan?

Of was 't een ijdle klank, als in verwarde droomen, bedrieglijk voor 't gehoor? — Wat deed u herwaarts komen? verklaar uw reedneu, spreek! wat wil men?

DE TRAVA.

Egas straf!

(5f hield dit meê de last, dien hem zijn meester gaf, by d' afstand, dien hy eischte, uw moeder snood te hoonen ? Zoo neen! zoo moet geen gunst een onderdaan verschoonen, waar 't de eer van u-.v gebied, de eer van uw afkomst geldt!

ALFONSUS.

Hoe! durft men van mijn hand de straf van zulk een held verwachten? Ik, den bloem der Portugeesche Ridderen, wiens onverwrikte moed het misdrijf steeds deed sidderen, en voor wiens grootsche ziel ik geen belooning ken,

opofïren aan een haat, waarvan ik 't voorwerp ben?

Mijn band waar' eer in staat den snoodaart neêr te vellen____

'k Vergeef uw wanhoop slechts wat gy my voor dorst stellen i

(Men hoort van binnen een gerucht van inkomenden.)

Maar welk een woest gerucht drong door tot deze zaal?

ALFONSUS DK EERSTE.

Wat zie 'k.... O hemel! 't is mijn moeder!

db trava.

'k Zegepraal!

VIJFDE TOONEEL.

de vokigën, dona theresia, gewapend, gevolgd door Spaansche Edellieden.

theresia.

Gehate muiters, beeft! en kromt u aan mijn voeten!

Gy zult nog in dit uur uw vloekbren aanslag boeten! 'k Verklaar my hier op nieuw Gravin van Portugal!

MATHILDA.

Heb deernis, hemel, en verhoed Alfonsus val!

Verschrikkend voorgevoel, gy hebt te waar gesproken!

theresia

De smet is uitgewischt! onze oneer is gewroken!

Gebannen van mijn erf door een ontmenschten zoon,

wreekt my een vreemde hand van dees ondraagbren hoon. {Tot Alfonsus.)

Ga, hoed de rechten thands, die muiters u verleenen,

voor 't lot dat hun bedreigt! Vijfhonderd Saraceenen ontblooten tot uw val het straffend oorlogszwaard!

alfonsus.

En waant ge Alfonsus ziel voor dreigingen vervaard ? En waant men dat ik niet eer voor mijn recht zou sneven, dan 't aan het krijgsgeweld der Mooren op te geven?

Maar 's hemels gunst waakt nog voor dees verdrukten Staat, en stelt het doel te loor van 't schreeuwendste verraad!

Dees snoodbedreigde stad zal nog beschermers vinden! De vaak verneêrde Moor, die zich durft onderwinden den wil des Lusitaans te dwingen met het staal,

schenkt haast mijn Ridderen een dubblen zegepraal.

ALPONSUS DE EERSTE.

Roem vrij uwe overmacht! Één handvol van mijn helden, zal meer dan duizenden, zal meer dan legers gelden!

MATHILDA.

Gaat, wreedaarts, die nu juicht bij zoo veel gruweldaan, gaat, doet geheel het rijk in mijn Gemaal vergaan,

en beeft! Mijn wanhoop zal zijn neerlaag overleven,

maar zal zijn val ten zoen, verraders, u doen sneven!

DE TKAVA.

Wat waagt men van verraad? — Voor wetteloos geweld bezweek ons recht! De hulp eens bondgenoots herstelt de dochter van Castielje in 't erfgoed van haar vader! En ik, als wettig Graaf, als haar gemaal te gader,

'k gebied het voor het laatst! Men keere tot zijn plicht! Het wraakzwaard is gereed, zoo 't oproer nog niet zwicht!

ALFOKSCS.

Men wil quot;t, ik aarzel niet! Welaan! Ten strijd getogen, en 't recht der kroon door 't bloed beslist! Het Alvermogen waakt. Ridders, voor onze eer en voor het vaderland!

THERESIA.

Ontaarde, ja, ten strijd gevlogen! 'k Voel me ontbrand in nooit gevoelde drift om Vorsteneer te wreken!

Geen kracht zal in den strijd aan dezen arm ontbreken! Veroordeeld door het lot, stelt ge u vergeefsch te weêr! Op heden stort uw trots voor 's hemels bliksem neêr!

(Zy vertrekt met haar echtgenoot en gevolg.)

ZESDE TOONKEL.

DON ALFONSÜS, DONA MATHILDA, DON EGAS,

Portugeesche Edellieden.

ALFONSÜS.

Ten strijd dan, zoo 't moet zijn! Komt, spoeden wy, mijn helden! en rook' het Moorsche bloed op dees roemruchte velden.

ALFONSUS DE EERSTE.

door hen ontheiligd! 'k Ga u voor, waar 't de eer gebiedt! Welaan! de pijn versmoord van 't wreedste zielsverdriet! De hand vergeten, met uw haters saamgezworen.

mijn Portugal! om my den boezem te doorboren!

'k Ben de uwe, de uwe-alleeu, zoo lang hier de oorlog woedt en aan uw vrijheid wijde ik meer nog dan mijn bloed!

Komt, gaan wy, laat dees dag een schooner zege tuigen, dan ooit den Saraceen den snooden kop deed buigen! En dan.... herneem uw prooi, verteeiend smartgevoel!

[Tot Mathilda.)

En gy, mijn dieibre, o! weer de wanhoop! 't krijgsgewoel is niet, wat my bedreigt met de ijslijkste gevaren!

Vertrouw, de kampstrijd zal hem aan uw liefde sparen!

MATHILDA.

De moed mag wondren doen, maar de overmacht verplet!

ALFONSUS.

Het vaderland in nood, geliefde, moet ontzet!

Zy zal het door den moed van mijn rechtschapen Ridderen! En 'k weet, zoo min als zy, voor de overmacht te sidderen! Vaar wel! Gy ziet weldra my als verwinnaar weer! (Hy vertrekt met de zijnen.)

MATHILDA.

O hemel! stem mijn beê!____Helaas! Ik kan niet meer!

{Zy zijgt in een armstoel neder.)

VIJFDE BEDRIJF.

EERSTE TOONEEL.

DONA MATHILDA, dlUen.

Hoe is mijn borst beklemd! mijn geest ter neergeslagen! O angsten, drukkender dan 't onheil zelf te dragen! O angsten, groeiende met ieder oogenblik!

Helaas! het minst gerucht vervult mijn hart van schrik!

ALFONSUS DE EERSTE.

De stilte beeldt den dood voor mijn benevelde oogen!

Mijn Ega is ten strijd (en welk een strijd!) getogen,

en ik, ik deel met hem in al zijn aakligheên!

De slagen van het zwaard weergalmen door mijn leên! tón ieder slag dreigt my zijn val! Wat moet ik vreezen? Zal de uitslag van den strijd, my, hemel! doodlijk wezen ? — tón niemand nadert nog! — Zal my voor 't minst geen beo de pletterende maar mijns onheils brengen? O!

zoo maakte een snelle dood aan mijne onzekerheden een eind! —Waar vinde ik troost, of waar wende ik mijn schreden ? Ach! mocht ik vliegen naar den strijd! Ach! mocht mijn oog getuigen, dat mijn angst mijn minnend hart bedroog!

Waar-, waarom mocht mijn arm der waapnen last niet dragen ? 'k Zou waken voor zijn hoofd, ik zou des vijands slagen afweeren op mijn borst of sneven aan zijn zij!

In dit paleis geboeid, is 't gruwlijkst, wat ik lij'! Men nadert.... 't is een boo, van uit den strijd gezonden! Hoe klopt mijn hart, voor 't geen zijn mond my gaat verkonden !

TWEEDE TOONEEL.

DONA MATHILDA, EEK SCHILDKNAAP.

MATHILDA.

Mijn echtgenoot....

DE SCHILDKNAAP.

Hy leeft. Mevrouw! Nooit blonk zijn moed met schitterender glans. Het Saraceensche bloed stroomt, waar hy treedt, langs 'tveld, en mengt zich aan de golven des Aves die 't besproeit. De trouwe Ridders volgen den weg hun door zijn zwaard gebaand ten zegepraal!

MATHILDA.

Kan 't zijn? en mag mijn hart dit strelende verhaal vertrouwen? jongeling! laat my uw mond nog melden, wat wonder medewerkt tot redding onzer helden,

dat de overmacht des Moors hun niet te vreezen zij!

ALKONSUS DE EERSTE.

DK ■SCHILDKNAAP.

Ja, quot;s hemels gunst, Mevrouw, stond ouze helden byl De Castiljaansche stoet had dit paleis verlaten! De vloekkreet van het volk weergalmde langs de straten. Zy snellen langs een weg, wier eenzaamheid hen hoedt, de pas ontscheepte macht der Mooren te gemoet.

De Graaf was middlerwijl tot aan het oord genaderd,

waar zich de menigte der Ridders had vergaderd,

verwittigd van 't gevaar door d' algemeenen schrik. Driehonderd krijgeren zijn in een oogenblik rondom den Vorst vergaard, gereed het al te wagen, 't Vertrouwen dat hun deugd de zege weg zal dragen,

leeft in zijn glinstrend oog, en geeft een nieuwen moed aan 't volk, dat hem alom met dankbre zegens groet.

Dus waren wy de stad ter poort toe doorgetrokken in stille statigheid, en stapten onverschrokken den vijand in 't gemoet, wiens ijdele overmacht met brandend ongeduld het uur van strijden wacht. Men schaart zich onverwijld. Van uit het heir der Mooren doet zich aan alle kant het dreigend allah hooren,

en davert door de lucht met steeds vernieuwd geweld. Wy naadren kalm en stil, tot midden op het veld uw Ega aan ons hoofd, het oog ten hemel heffend,

zijn boezem lucht geeft in dees woorden, grootsch en treilend: ,0 hemel, die het lot der menschlijkheid bestiert!

„het zij mijn degen in den kampstrijd zegeviert,

„het zij me een eerlijk graf op 't slagveld is beschoren; „getuig gy welk een drift my heden aan kon sporen, „den slag te weeren dien een moeder my bereidt!

,'k Strijd voor mijn vaders eer, voor de onafhankelijkheid „van 't rijk, bevrijd door hem, door zijn gebied beveiligd. „Ik heb aan hunne zaak mijn leven toegeheiligd,

„en 'k zal voor hunne zaak verwinnen of vergaan.quot; Wy heffen op dees taal een kreet ten antwoord aan :

reeds woedt des veldheers zwaard op 'svijands dichtste drommen, wy volgen hem! de vlam des oorlogs is ontglommen! 't Gekletter van het staal, der krijgren woest gerucht, het nederploffen der gewonden vult de lucht.

Wie maalt de stroomen bloed, die bruischen langs de velden ?

ALFONSUS DE EERSTE.

Wie meldt de menigte der reeds gevallen helden? De aanvallers dringen aan met leeuwenkracht. De Moor biedt hun wanhopig weêr, en staat hun woede door!

Maar wat verduurt de kracht van Don Alfonsus degen'? Waar hy dien bliksem zwaait, staat hem geen vijand tegen; en mooglijk had de Moor, voor zijnen arm beducht,

zich reeds beveiligd door een overhaaste vlucht!

Maar Trava en zijn Ga, die woedend op ons vielen, en steeds vooruit zijn in het heetst des strijds, bezielen hun bondgenooten met den haat, die ia hen brandt!

Doch wat die woeste moed vermag, hun tegenstand (geen twijfel!) zal weldra voor eedier moed bezwijken.

Toen ik het slagveld liet, zag 'k reeds allengs hen wijken ! Verwacht elk oogenblik de tijding van hun val,

Mevrouw! ik spoed naar 't oord, dat dien getuigen zal!

DERDE TOONEEL.

dona Mathilda, daarna dona leokora.

mathilda.

O onverwachte troost, gy schenkt my 't leven weder! Voltooi dien zegepraal, o hemel, en verneder den haat, die aan den rang van mijn Gemaal gehecht de wreedste foltring schiep uit een zoo zaalgen echt! {Tot Leonora, die binnen treedt.)

Wat brengt mijn Leonoor? Wat heeft uw oog vernomen? Is reeds mijn echtgenoot 't gevreesd gevaar ontkomen ? Heeft de overwinning zich voor de onzen reeds verklaard ?

leonora.

Van op den torentrans heeft lang mijn oog gestaard op 't slagveld, dat eerlang ons noodlot moet bepalen! 'k Zag 't zwaardgeflikker in den gloed der zonnestralen, mijn oog vernam den krijg- en woede- en wanhoopkreet der atrijdren, die geen blijk my onderkennen deed, in 't wisselend gewoel der wapenen verzwolgen.

Zoo mocht mijn oog alleen den stand der legers volgen;

ALFONSUS DE EERSTE.

ik staar dien bevend na; mijn hart richt naar den loop der golvende banier zijn angsten en zijn hoop.

Lang stond de kans des krijgs; de Castiljaansche vanen zag 'k beurtlings deinzen voor 't geweld der Lusitanen, en beurtelings den grond herwinnen; als in 't end op eens een voorval, me op dit uur nog onbekend, het stijgend krijgsrumoer een tijd lang deed bedaren. Aan beide kanten zag 'k het heir zich vreedzaam scharen; de klank van 't moordmetaal zweeg eensklaps in de lucht. — Eén schrikkelijke kreet vernieuwt het woest gerucht. De woede van de wraak schijnt thands den strijd te mengen,, het zwaard met heeter dorst des vijands bloed te plengen! Maar toen ik tot u spoedde en van den toren week,

scheen 't my de Saraceen, die reddeloos bezweek!

MATHILDA.

Wat heeft mijn bange ziel van uw verhaal te wachten? Een enkel oogenblik mocht slechts mijn smart verzachten; een enkel oogenblik stort me in nog wreeder angst!

LEONORA.

Het uitstel tergt, Mevrouw, uw tedere verlangst!

Wat vreest gy, als de Moor voor de onzen is geweken?

MATHILDA.

Ach! 't is mijn Gade licht, dien thands zijn Ridders wreken....

LBONOKA.

Lorenzo nadert ons. Verban uw vrees. Mevrouw,

'k voorspel uit zijne komst het einde van uw rouw!

VIERDE TOONEEL.

DE VORIGEN, LOEENZO.

LORENZO.

Mevrouw, de zege is ons! De Saraceenen vluchten! Geen overweldiging staat langer ons te duchten! Uw Ega heeft den kop des dwingelands verplet! Ons Portugal is vrij en Guimaraêns gered!

MATHILDA.

Alfonsus triomfeert! O vreugde zonder gade! O zielverrukkend blijk der hemelsche genade!

ALFONSUS DE EERSTE.

Spreek, bode van mijn heil, hoe is dit toegegaan?

Doe my een trouw verhaal des zegepraals verstaan!

LORENZO.

't Is u bewust. Mevrouw, hoe de aanval onzer Ridderen

bij d' allereersten schok den Saraceen deed sidderen,

en hoe hy daadlijk reeds, verbaasd van zoo veel moed,

met onuitwischbre schand zijn stoutheid had geboet,

zoo Travaas woede niet zijn arm met zijn vertrouwen

gesterkt had, en zijn voet op 't veld van eer weêrhouên.

Maar toen Alfonsus zwaard zijn krijgren wijd en zijd

ter neer velde en vervolgde, en de uitslag van den strijd

naby scheen met de vlucht van Travaas bondgenooten,

toen heeft de wanhoop hem één middel nog ontsloten,

de laatste poging van zijn moed en krijgsbeleid!

Zijn krijgren, in 't gevecht te ver uit een verspreid,

vergaart hy in één wenk tot dichtgesloten drommen,

en stelt zich aan het hoofd dier machtige kolommen,

en rukt op de onzen aan met onverdeelde kracht.

Wy staan een oogenblik voor Travaas overmacht

verbaasd — Op 's Vorsten spoor in nieuwe woede ontstoken,

heeft onze vuist weldra dit oogenblik gewroken!

Nu was der strijdren bloed van weêrzij' felst ontgloeid,

nu was de strijd ten top van hevigheid gegroeid;

als op het onverwachtst, waar hy het schrikbaarst blaakte,

een treffender tooneel de krijgsrumoeren staakte,

en aller oogen op één punt gevestigd hield.

Don Egas, in 't gevecht nog met het vuur bezield

der jeugd, en in 't gewoel der dringendste gevaren

gereed om met zijn bloed zijn kweekling te bewaren,

had Travaas wakend oog getroffen. De oude haat,

waarmee zijn snoode ziel de reinste deugd belaadt,

juicht dat zy in het eind Don Egas mag ontmoeten!

Hy vliegt, om in zijn bloed haar heete dorst te boeten,

en roept, eer dat de held dien aanval nog vermoedt,

hem woedend toe: .Versmoor, oproerige, in uw bloed,

„en klaag uw Hendrik 't lot, aan wie hem eert, beschoren!quot;

De stem des dwingelands drong in Alfonsus ooren:

reeds is hy toegesneld, reeds is de slag geweerd,

en 't zwaard, dat Egas dreigde, op uw Gemaal gekeerd.

ALFONSO'S DE EERSTE,

Zijn hart ontbrandt in drift: „Uw straf hoort my, verrader!quot; dus galmt hy vurig uit: ,Gy, schimmen van mijn Vader, „te lang ontheiligd door zijn ovennoed! Zijn val „verzoen' dit uur uwe asch en de eer van Portugal!quot; Hy spreekt, en heeft met een den tweestrijd aangevangen, van wiens beslissing 't lot der legers af zal hangen.

Lang weifelt de oorlogskans; lang vindt des wrekers hand in 's vijands grijs beleid hardnekkig tegenstand.

Nu waagt hy 't uiterste, om 't uiterste te trachten,

en tilt het zwaard om hoog, en zamelt al zijn krachten, en klieft den koopren helm, en met hem 'sdwinglands kop! De galm des zegekreets heft zich ten hemel op,

de kreet der woede van (Jen vijand galmt hem tegen. De wanhoop van den Moor is nu ten top gestegen.

Hy wil in blinden moed zich wreken en vergaan! De trouwlooze Afgezant voert zelf hen op ons aan: 't is vruchtloos: 's vorsten staal heeft ras zijn borst doorstoten, en alles is gedaan! Zijn woeste krijgsgenoten verliezen met zijn dood hun redeloozen moed,

en vlieden over 't veld, bedekt met stroomen bloed. Uw Egaas moeder zelf zoekt vruchtloos door te breken om d'echtgenoot, wiens lot zy pas vernam, te wreken: de stroom der vluchtenden vervoert haar met geweld!

De Ridders middlerwijl vergaderd op het veld,

biên hulde aan uw Gemaal voor zoo veel deugdbetooning: de lucht herhaalt op eens hun kreten: leef de koning! Het is die naam voortaan, waaronder Portugal zijn redder en 't geslacht zijns redders eeren zal!

De stad weergalmt dien naam, van blijdschap uitgelaten, 't snelt alles samen door haar vrijgevochten straten, om d'aangebeden Vorst den eersten groet te biên.

Gy zult weldra. Mevrouw! hem in deze oorden zien.

Elke oogwenk toevens torgt zijn ongeduld!

(Men hoort het gejuigh der menigte van verre.)

Hy nadert!

De kreet van 't juichend volk rondom zijn schreên vergaderd, verkondigt ons den Vorst!

ALFONSUS DE EERSTE.

VIJFDE TOONEEL.

DE VOBIGEN, DON ALFONSUS, DON EGAS. Gevolg van Portugeesche Edellieden.

MATHILDA.

Wees welkom aan mijn hart, verwinnaar van 't geweld, en temmer van mijn smart! Des hemels eêlste gunst heeft u der min behouên!

ALFONSUS.

O zaligende stond, die me u weêr deed aanschouwen!

die de aakligheên verdrijft der zorg die u verteert!

gy ziet me in zegepraal als Koning weergekeerd;

maar weet hoe min die glans my kan gelukkig maken! Het is slechts aan uw zij', dat ik nog heil kan smaken!

MATHILDA.

Wat somberheid trekt uw gelauwerd voorhoofd saam?

Uw moeder ?____(ach! mijn mond noemt bevende dien naam!) —

Is Travaas gade u nog de bron der bangste zorgen?

ALFONSUS.

Wat heeft mijn hart voor u, mijn zielsvriendin, verborgen? 'k Ontveins niets voor het oog der liefde! Ja, dees stond bestemt het lot van heel mijn leven, door den mond dier moeder, zoo geducht! — Na dat zy met haar benden in 't eind genoodzaakt werd zich tot de vlucht te wenden, heeft ze in haar nederlaag, met d'eigen moed bezield,

zich in een burcht verschanst, vervallen, half vernield, om met haar zwakken stoet verslagen oorlogslieden,

van alle hoop ontbloot, nog wederstand te bieden!

Ik deed haar onverwijld den vrijen aftocht biên —

en wacht elk oogenhlik den zendling hief te zien.

Daar is hy-zelf! Wat lot zal my zijn komst verkonden?

ALFONSÜS DB EEKSTE.

ZESDE TOONEEL.

DB VOBIGEN, DB SCHILDKNAAP.

ALFONSÜS.

Welnu!

DE SCHILDKNAAP.

Ziedaar, mijn Vorst, het antwoord, u gezonden!

{Alfonsus leest den brief, hem overgegeven, met zichtbare ontroering.)

MATHILDA.

Hoe is zijn oog ontroerd!

EGAS.

Hoe is mijn ziel begaan!

ALFONSUS.

Gerechte hemel! 't Is met alle hoop gedaan!

Verneemt, verneemt met my het vonnis van een moeder! den laatsten slag van 't lot, steeds op mijn hoofd verwoeder! „De roever van mijn kroon, de moorder van mijn Ga, „tot overmaat van smaad, biedt my nog lijfsgena!

,'k Verfoei den hoon dier gunst, en ga een rijk verlaten, „dat ik van dezen stond, zoo fel als u, zal haten;

„maar baan my-zelf een weg, zoo 't zijn moet, met mijn bloed! „Mijn vloek, ziedaar uw straf, ziedaar mijn afscheidsgroet!quot; Verpletterende wraak! werd daartoe dan mijn leven gespaard? O! had me uw hand op 't slagveld eer doen sneven, mijn moeder, en uw haat getriomfeerd op 't lijk • van uw rampzaalgen zoon!

MATHILDA.

Ach! dat die wanhoop wijk', geliefde, voor de smart, die my ter dood zal voeren. Hoe! kan mijn teederheid uw boezem niet ontroeren?

Is zy, die tot uw val geen gruwel heeft gespaard,

u meer dan 't leven van eene echtgenoote waard?

ALFONSÜS DE EERSTE.

EGAS.

Mijn Koning! uwe hand heeft voor de zaak gestreden des hemels, en uw deugd een moeders vloek verbeden! Geniet den roem der zege, en, schuldeloos, vergeet, wat zich haar razernij nog tegen u vermeet!

ALFONSÜS.

Neen, aangebeden vrouw! neen, edelste aller vrinden! de wond van deze borst zal nooit verzachting vinden! Het lot, wiens toorn ik lij', vereeuwigt zich dees dag! Ga, stervling, leer van my wat al de glans vermag van rang en grootheid! Op den koningstroon gezeten, is 's overwinnaars borst van rouw van een gereten, en rein van hart en hand draagt hy des booswichts straf! O hemel! 'k onderwerp me, aan wat uw gramschap gaf! Ik weet het, ook de deugd kan hier rampzalig wezen! Uw liefde spaart voor haar een heil meer uitgelezen! Maar ach! verhoor de beê die hier mijn boezem stort! Tndien een moeders vloek door u gehandhaafd wordt, behoed, na zoo veel smart, mijn aangebeden Gade !

behoed mijn Portugal, bevrijd door Uw genade!

'k Stond jaren droefheid door, met beiden lotgemeen:

maar treff' dees laatste slag Alfonsus hoofd alleen.

BY HET OPENBAAR EXAMEN

DER

NEDERLANDSCEE P0RTÜGEESCHE-ISRAËLIT1SCHE ARMENSCHOOL. 15 Julij 1818.

VOORZANG.

1.

God, vol deernis, vol genade, van wien alle zegen daalt!

sla uw teére kinders gade,

waar hun zwakke poging faaU!

In uw albezielende oogen ligt de luister van dees dag!

Dale een wenk dan uit den hoogen, die ons kracht verleenen mag!

EY HET OPENBAAR EXAMEN.

2.

Wat is al hetgeen wy derven,

rijkdom, wereldgrootheid, Heer!

wat uw liefde ons deed verwerven,

is ons eindloos, eindloos meer;

Eedle raensch- en kindervrinden,

die een hopelooze jeugd aardsch geluk doen wedervinden in beschaafdheid en in deugd!

3.

God, vol deernis, vol genade,

o! bekroon hun grootsche zucht!

sla uw teêre kinders gade

by het oogsten van de vrncht!

Zij hun weldaad niet verloren !

Maar laat onze dankbre mond liier geen woord, geen klank doen hooren, die niet hunnen roem verkond'!

TÜSSOHENZANG.

1.

't Beeld van God kwam niet in 't leven

tot een onverpoosd genot,

maar 't verstand werd hem gegeven, om met kracht en werk te streven naar het schitterende lot,

hem bereid, beloofd door God!

2.

Zalig, die zijn gaaf waardeeren,

niet in aardsche lust verdwaald! lt;iie verstand en harte leeren God en deugd veréenigd te eeren, uit wie 't zielsgenoegen daalt,

waar geen ander heil by haalt!

3.

Zalig, die zijn kostbre gaven kweken in het hart der Jeugd!

BY HET OPENBAAR EXAMEN.

God-zelf zal hun poging staven! Hy zal waken voor die braven,

voor de poging van een deugd, waar Hy zelf zich in verheugt.

SLOTZANG.

1.

Tot aanbidding van Gods naam voegt zich aarde en hemel saam! Laat ons, zwakke stervelingen, meê zijn macht, zijn weldaan zingen Voert dien nederigen toon englen, voor Gods hemeltroon!

2.

Dat wij leven, is van Hem! Hem behooren hart en stem! Dat dan onze dankbre klanken eerst Hem om het leven danken, hem, die waar zijn oogwenk daalt, leven en genieting straalt!

3.

Maar verwijderd van zijn hof, wat vermogen we op dit stof? — Hy zal onze zwakheid staven, hy verzorgt den weg des braven, en geheel de wereld zwicht,

waar de mensch zijn oogen richt?

4.

Eindloos loven we TJ, o God, liefdrijk Meester van ons lot! Gy-alleen, gy kunt verheffen, gy-alleen, met rampen treffen, gy, gy-zelf waakt om het hoofd van die in Uw naam gelooft!

AAN RAPHAEL GOMEZ SALSEDO.

OP DEN MAUTELDOOD VAN

RAPHAEL GOMES SALSEDO.

Voor de eer van d' éénen God in 't foltrend vuur te sterven,

was nooit een offer, voor het Joodsohe hart te groot, 't Is leven, Zijn gena door martling te verwerven,

te leven buiten Hem is eerst de ware dood.

Salsedo, ook uw moed trotseert de moordaltaren

en staat voor 't heil der ziel het nietig lichaam af, zoo moest geloof uw dood, die dood uw glorie baren,

de vlam ontrukt uw lijf, maar ook uw naam aan 't graf!

Laat dan de Dwinglandij nog op uw assche woeden,

gy hebt den boei geslaakt, die u van God weerhield,

en teekent ons den weg om hemelwaart te spoeden met de eigen outervlam, die 't lichaam heeft vernield.

Naar het Spaansch.

Sept. 1818. _

OP HET FEEST DER VERBROEDERING.

AAN LEYDENS HOOGESCHOOL,

21 November 1818.

De levendige vlam, die 't jeugdig hart bezielt,

is onder 't heilig dak van Pallas tempelkoren,

geen onbetembaar vuur, dat rust en lust vernielt,

om tot gevloekte vete en woesten nijd te sporen:

Wien hier de boezem overvloeit,

wien hier het bloed in de aadren gloeit

van rusteloos verlangen:

die heeft in dien onbluschbren gloed een uit den hemel spruitend goed,

geen geest van twist ontfangen.

Gy weet het. Broeders, wat het zegt,

dat, wat in dit gebied de fiere borst kan treffen,

de zucht voor Waarheid is, voor Schoonheid, Deugd en Recht, de zucht om 't edel hart ten hemel te verheffen,

de zucht voor Roem, voor Edelmoedigheid.

Minerve, ja, is ook ten strijd bereid;

AAN LEYDENS HOOGESCHOOL.

zy voert niet vruchteloos den krijgsbelm op haar schedel,

zy drilt niet vruchteloos de goddelijke lans!

Maar de oorlogsvlam, die in haar blaakt, is edel:

en waagt zy zich aan de oorlogskans,

zoo zij 't voor de eer van haar ontzachtbren Tempel!

zoo zij 't voor Vaderland en Vorst!

En siddre dan, wie haar miskennen dorst!

Maar zij de Broedertwist gebannen van haar drempel!

Hier, in dit koor, strekk' zich de hand niet uit,

dan om des Broeders hand te drukken.

De band, die Leydens Jeugd omsluit,

vennoog het algeweld des tijds niet los te rukken.

Grijze Rhijn, zoo lang uw golven door dees wallen strandwaarta gaan, zal by Pallas kwekelingen de open borst eenstemmig slaan!

Kweke uw adem, frissche Zefirs, Pallas heiligen olijf,

en ontziet hem, woeste stormen, dat hy immer bloeien blijv'.

Onder schaduw van zijn takken klink' het lö van haar Jeugd, en de vrucht, die hy zal rijpen, zal beroemdheid zijn en deugd! Leydens vest, in vroeger dagen door standvaste trouwheid groot, bloeie steeds in Pallas zoonen, die zy koestert in haar schoot, lo! leve deze vriendschap, in de schoonste zucht gegroi.d!

Schooner, schittrender dan immer rijze ze uit het schoonst Verbond! Wie in helsche broedertwisten immer lust of grootheid zoek',

dien bant Pallas uit haar reien, dien belaadt zy met haar vloek! Maar die tot haar dienst vergaren, voor de stem der Tweedracht doof, voor dier schedel buigt de lauwer zijn voor eeuwig groenend loof! Heft den feestbokaal ten hoogen, en met hem 't oprechte hait, om den blijden dag te zeegnen, temmer van Minerves smart. Kwekelingen van de Godheid! stemt uw harte met het mijn? Gloeie u 't hart steeds van de vriendschap, als dees beker van haar wijn ■'

BY HET OPENBAAR EXAMEN

DËU

KEDEELANDSCHE PORTUGEESCH-ISRAELITISCHE ARMENSCHOOL. 19 Mei 1819.

VOORZANG.

1.

Dag van vreugd, dien we aan de kimmen vol verlangen zagen klimmen!

BY HET OPENBAAR EXAMEN.

Met een opgeruimd gemoed brengen we u den welkomstgroet! Bode van Gods rijksten zegen!

galme u 't dankbaar loflied tegen, dat het kindeiharto slaakt aan den God, die voor hen waakt!

2.

Morgenzon, wier gjuden stralen onze zangen blij onthalen!

op uw goddelijk gezicht wordt dees donkre aardbol licht-Zoo ontleent al 't heil der aarde van dien God geheel zijn waarde, wien ons hart zijn loflied slaakt, van den God, die voor ons waakt!

3.

Hem, wiens weldaan ons omringen, Hem te danken. Hem te zingen, is een zaligheid op aard,

meer dan al haar schatten waard! Wat, wat zou ons staan te vreezen, welk een lot beklaag! ijk wezen, als ons hart zijn loflied slaakt aan den God, die voor ons waakt?

4.

Goedertieren Alvermogen!

zoo ons zwak, maar hartlijk pogen aan uw vaderhart behaagt,

ziet dees dag ons onversaagd! Ja, wy treên vrijmoedig nader,

in Uw naam. Almachtig Vader!

daar ons hart zijn loflied slaakt aan den God, die voor ons waakt?

TtJ S S CHENZ ANG.

1.

Voor ons waken Vaderoogen uit den Hoogen!

God,

BY HET OPENBAAR EXAMEN.

God had deernis met ons lot!

't Zijn Zijn weldaan die ons voeden,

die ons hoeden;

Hy is 't, die voor onzen nood eedle harten open sloot!

O! laat onze zwakke klanken Hem bedanken tot den jongsten levensaara,

en die brave stervelingen

mee bezingen,

die ons redden in Zijn naam!

2.

Dat de beê, die wy verheffen, ü moog treffen,

God!

God, Beschermer van ons lot! overlaad, o Heer, die braven

met uw gaven, die onze onmacht, onze jeugd leiden tot geluk en deugd!

Immer zullen onze klanken ü bedanken tot den jongsten levensaam,

en die brave stervelingen

meê bezingen,

die ons redden in Uw naam!

SLOTZANG.

1.

Aan God zij de glorie! Geluk en Viktorie ontspruiten van Hem! Verhef u naar boven, om Zijn naam te loven, klink luid, o mijn stem!

2.

Hoor, Hemel, hoor Aarde! de kracht, die u baarde,

BY HET OPENBAAR EXAMEN

is de Almacht van God! Zijn wenken bezielen!

Zijn wenken vernielen! Zijn woord is ons lot!

3.

Slechts Hy kan verheffen! wat rampen u treffen, de hoop blijve op Hem! Zijn troostende zegen straalt, droeven, u tegen, en daalt op uw stem!

4.

Aan God zij de glorie I Geluk en Viktorie ontspruiten uit Hem! Verhef u naar boven, om Zijn naam te loven, klink luid, o mijn stem!

5.

Neen! staakt uwe zangen De Heemlen vervangen den lof van hun Vorst! Laat de Engelenkoren faun hymnen doen hoeren! God leest in uw horst!

6.

7rn naam zij gezegend! Wat lot ons bejegent, 't zij voorspoed of smart! den Vader hierboven is 't wellust te loven! — Aanbid, o mijn hart!

PEOMETHEUS

PROMETHEUS.

DRAMATISCH DICHTSTUK.

NAAR

ESCHYLUS.

Nee fuliuinantis magna Jovis manus!

I'ERSON A A D J B N.

EERSTE TOONEEL.

DE WRAAKGODIN, VULCAAN, PKOMETHEUS.

DE WRAAKGODIN.

Ziedaar dan 't oord bestemd Prometheus straf te tuigen! Hier leer' de oproerige voor hooger machten buigen! Vulcaan, ge ontfingt den last van d' oppersten der goOn, uw vader, 't Is uw plicht hier Themis stouten zoon te kluistren aan de rots met diamanten boeien,

om in deze eenzaamheid zijn misdrijf te verfoeien. Hy waagde 't, aan den mensch een godenheilgenot te schenken: zoek' hy thands verlichting van zijn lot in menschendankbaarheid! De elendeling verzaakte aan godenplicht en rang, u-zelf die 't vuur bewaakte, der heemlen schat en roem, ten onvergeetbren hoon; ontfang' hy van uw hand het lang verdiende loon !

VULCAAN.

Godesse, 'k ken den last my door Jupyn gegeven :

vermetel waar' 't en dwaas dien wil te wederstreven. Gy hebt uw plicht volbracht; laat, laat de zorg aan my den mijnen te voldoen. Het treuren staat my vrij,

wanneer 'k veroordeeld ben eens dierbren broeders handen, de handen van een god te knellen in dees banden.

O al te fiere zoon van Themis! de eigen smart

PROMETHEUS.

die uwen boezem knaagt, vervult ook my het hart op dit noodlottig uur, Helaas! ik ben gezonden om u in naam der goon uw vonnis te verkonden.

Gy zijt verbannen tot dees aaklige woestijn.

Dit rotsgebergte moet voortaan uw woonplaats zijn,

waar zelfs de nagalm niet van menscbentaal mag naadren. Hier moet u ieder dag een gloeiend vuur in de aadien ontsteken; hier de nacht, waarnaar gy dor geroost zult smachten, 't matte lijf voor lafenis en troost doen siddren van zijn kou en schadelijke dampen;

verwisslen telken reis van steeds vergroote rampen,

waar aan 'k geen eind voorzie. Wie waagt, of wie vermag uw redding uit een boei, bestemd reeds sints den dag,

dat gy voor 't menschlijk heil der goden gunst verzaaktet? Waar was uw wijsheid, toen ge u hein ten vijand maakt et, wiens hand nog ongewoon aan 't klemmen van den staf gevoelig tuchtigt, en geen dernis kent by straf?

DE WRAAKGODIN.

Wat mart gy? Is 't geen tijd den snoodaard te kastijdon, zoo haatlijk aan de goón? Waartoe dat medelijden met hem, die u, u-zelv' zoo fel beleedigd heeft?

VULCAAN.

Beleedigd? 't zij zoo! maar hoe nauw hel harte kleeft aan maagschap, weet gy niet!

DE WRAAKGODIN.

En 't vonnis van uw vader? Is niet zijn hooge wil, Vulcaan, u eindloos nader?

VÜLCAAN.

Uw woorden zijn altoos van bitterheid vervuld.

DE WRAAKGODIN.

Bezielt u nog de hoop dat gy hem redden zult?

Zoo niet, wat baat het u den tijd in nutloos treuren te slijten?

VULCAAN.

Dat ik me aan dit schrikoord mocht ontscheuren! Helaas! moest mijne hand Jupyn ten dienste staan?

PROMETHEUS.

DE WRAAKGODIN.

Wat zwakheid! hebt gy ooit iets tot zijn val gedaan?

VULCAAN.

O! had my Jupiter van dezen last ontslagen!

DE WRAAKGODIN.

Neen! machtig zijn de goón, maar steeds hun welbehagen te volgen, staat aan hen, zoo min als 't meuschdom, vrij! Het is die godheid slechts, die de opperheerschappij der heemlen voert, wier wil zich waarlijk vrjj kan achten!

VULCAAN.

Hoe ondervinde ik dit!

DE WRAAKGODIN.

Welaan, besteed uw krachten aan 't u vertrouwde werk, zoo gy in de ongena des heiligschenners niet verkiest te deelen. Sla de diamanten boei hem om de forsche leden,

en knel hem aan de rots! Maar kost gy schakels smeden van keetnen, waar zijn list niet uit te breken weet?

VULCAAN.

'k Volbreng mijn last met smart; maar wat ik hier ook deed deed 'k naauwgezet en trouw; dees ketens mogen 't tuigen!

DE WRAAKGODIN.

Hier leer' dan de onverlaat voor 's hemels vorst te buigen! Wegkrimpende in de pijn, wijt hy zich-zelv' het al!

VULCAAN.

O Themis eedle zoon, wie ooit mij haten zal,

gy, gy-alleen hebt recht!.... Hoe deele ik in uw lijden!

DE WRAAKGODIN.

Hoe? met d'oproerling, die ons allen dorst bestrijden, te treuren, schaamt ge u niet? Gij stort u-zelv' in 't leed, verblinde!

VULCAAN.

Neen! zijn lot, zoo hartverscheurend wreed, ontzeg 'k mijn deernis niet, schoon 'k even veel mocht wagen

PROMETHEUS.

de wraakgodin.

Een muiter in zijn straf! Geeft u dit stof van klagen? Klem eer des booswichts voet wat naauwer in zijn ting, dat hy zich niet op eens uit onze handen wring',

en wy onze achtloosheid niet boeten met de woede van Jupiter, wien niets Prometheus straf vergoedde!

vuloaan.

Zwijg, wreede, zwijg in 't eind! Uw vreesselijk gelaat verraadt genoeg dat hart, niet slaande dan voor haat.

DE WRAAKGODIN.

Lust het u laf te zijn, ik gun u dit genoegen!

'k Verkies niet by zijn straf die van my-zelf te voegen.

vulcaan.

Neen! langer wedersta 'k dit aaklig schouwspel niet.

{Uy vertrekt.)

de wraakgodin, tot Prometheus.

Waar is uw trotschheid thands, vermetele? Gy ziet wat heerlijk lot hem wacht, die 't hemelrijk ontwijden, en voor des aardrijks heil Jupyn zelf durft bestrijden. Hoog klonk in vroeger tijd de roem van uw verstand: aan kloeken raad was zelfs de klank uws naams verwant. En kost ge niet voorzien dat dit uw lot zou wezen? Of had uw stout ontwerp geen tegenstand te vreezen? Gy hebt uw faam verbeurd, zoo gy geen middel weet, de boei te ontkomen, die ge u-zelven hebt gesmeed.

TWEEDE TOONEEL.

Prometheus, alleen.

Alziende godheid, die mijn geest ontwaart in 't ruisohen der winden, in 't geklots der golven, in het bruischen, ontzachlijke oceaan, van uw onmeetbren vloed!

O aardgodes, wier schoot steeds voortbrengt, laaft, en voedtl gy. Zon, wier hemelsch oog zijn glans leent aan de dagen! getuigt het, wat een god van goden moet verdragen! I. 8

PROMETHEUS.

Gy kent mijn onschuld; kent mijn schrikbaar noodlot mêe! Ja, duizenden van eeuwen zullen haar onafzienbren kring vervullen,

eer ik-den hemelgrond, mijn oorsprong, weer betree!

En by die boeien, die geweld en onrecht smeedden,

moet, goden, de genade uws Konings aangebeden? —

Mijn foltring groeit met ieder oogenblik!

De toekomst opent zich en spelt nog wreeder plagen.

Groeit, folteringen, groeit! 'k Verwachtte u zonder schrik, en 'k zal u de eeuwen door steeds onvernederd dragen!

Want, zoo 'k u thands gevoel, reeds lang waart gy voorzien, toen t teêrst gevoel my drong om 't menschdom hulp te biên, en immer was mijn moed, als 't noodlot, ons beschoren,

niet om te zetten! Neen, 'k doe hier geen klachten hooren; geen weekheid past een god, en 't allerminst aan my.

Maar 't is me een wellust in de doodsmart die ik lij'

my-zelf te erinneren aan wat ik heb misdreven.

Rampzalig menschdom, ach! een leven zonder leven ontfiingt gy van de goon! Mijn hand heeft u bezield,

toen zy het hemelvuur, dat u hun trots onthield,

u meedeelde, en uwe aard den hemel deed gelijken!

Geen vloek van 't algeweld deed me in dit uur bezwijken. Ik boet die zege thands, en gruwzaam; maar mijn hart ziet juichend op u neêr, en zegent zelfs zijn smart!

DERDE TOONEEL.

PROMETHEUS, DE BEI DER ZEENIMFEN vertoont zich in een wagen boven de rots.

PROMETHEUS.

Maar wat gerucht dringt tot mijn ooren?

Wat nieuwe plaag is my beschoren? —

Of nadert iemand my ? Wie zijt ge, mensch of god,

die 't schouwspel tuigen wilt van mijn verschriklijk lot? De vijand van den Vorst der goden, van hen allen, die zelfverloochenend hem voor de voeten vallen,

staat voor u, boetende voor wat hy 't menschdom gaf. — Wie nadert? Rondom heen voel ik den luchtstroom trillen en wieken klepperen.... Ach! wat kan 't my verschillen?

Ik wacht alleen verzwaring van mijn straf!

PROMETHEUS.

DE REI.

Vrees niets, wy brengen u geen plagen,

maar troost, indien 't kan zijn. De hemelen gewagen met aarde en zee en hel, Prometheus, van 't geweld,

dat u aan deze rots zoo wreed heeft vastgekneld. —

Door zulk een rampspoed diep bewogen,

heb 'k, voor de schaamte doof, die 't maagdlijk hart bestiert, doof voor mijns vaders raad, mijn deernis bot gevierd,

en ben der waatren rijk ontvlogen,

om u mijn zwakken troost te biên!

PROMETHEUS.

O! dat ge in zulk een staat een hemeling moet zien!

6y, teedre nimfenstoet, gesproten uit hem die heel deze aard houdt in zijn arm gesloten,

kroost van den grijzen Oceaan!

O kunt gy, kunt gy 't nog bestaan,

den droeven balling te genaken,

den droeven balling, en de rots,

waarop hy, by den klank van 't brommend zeegeklots, gedoemd is eeuwen door te waken?

DE REI.

Prometheus, ach! mijn ziel ontzet!

Zou ons geen traan het oog ontvloeien,

dat u in deze onbreekbre boeien

geprangd moet zien? — Een nieuwe wet regeert d'Olympus, en de goden,

vol schrik voor Jupiters geboden,

vernietigen met hem wat éénmaal heilig was.

PROMETHEUS.

Beneden 's aardrijks schoot, beneden

des Tarters giftige moeras,

waar' nog de keten, die mijn leden

omstrengelt, machtloos op mijn ziel.

Zoo iets mijn zuchten op kan wekken,

zoo is het, dat ik hun ten schouwspel moet verstrekken,

die uit den hemelhof, waar van ik nederviel,

ter neêr zien op een leed, niet aan hun smaad te onttrekken.

PROMETHEUS.

DE REI.

Wie, wie der goden zou in 't hart geen deernis voeden met uw smait?

Wie in de ontembre gramschap deelen van Jupiter, die daar hy 't Al regeert, een heemling straffeloos verneêrt,

en straffeloos zijn ziel met wraak vermag te streelen, waaraan 'k geen ander einde wacht,

dan 't einde van zijn oppermacht.

PROMETHEUS.

En echter zal dees rota nog eens het uur getuigen dat Jupiter den trotschen kop zal buigen,

op dat des doemlings veege mond de duistre Godspraak, die zijn kroon bedreigt, verkond'! Wanneer 'k, noch voor de list van honigzoete klanken, noch voor het woedendste geweld, in 't heiligste besluit zal wanken,

voor dat 'k, in d'ouden rang hersteld,

van hem voldoening zal erlangen,

van wien mijn godenhand dees kluisters heeft ontfangen.

DE REI.

Uw stoutheid baart me een killen schrik. Hoe! schier verzonken in steeds aangegroeide rampen, bestaat gy 't met den dond'raar nog te kampen?

Uw roekelooze taal, uw onverzette blik

vernielt de hoop die ik nog voedde.

Neen! Jupiters verschrikbre woede

zwicht voor geen woesten wanhoopkreet. Uw stalen moed verdubbelt slechts het leed.

PROMETHEUS.

Ja, machtig en niet om te zetten schijnt hy, voor wiens onzaalge wetten

de Olympus thands de kruin verneêrt: En echter kan de dag ontluiken,

die zijn ontzachtbren toorn zal fnuiken,

en onzen haat in eendracht keert.

DE REI.

Indien de erinnering aan d' oorsprong uwer kwalen

PROMETHEUS.

niet machHg was de wond nog dieper op te halen,

die u de boist verscheurt, zoo wensohten we uit uw mond

te hoeren uit wat bron zoo fel een straf ontstond!

PEOMETHBUS.

Verscheurend is 't verhaal, verscheurender 't versmooren

der ramp, waar 'k onder zwoeg, wier oorzaak gy zult hooren.

Ach! aan mijn rang ontscheurd, wat had ik sints dien val

te wachten rondom heen, dan plagen zonder tal? —

De twist is u bekend, die 't godendom beroerde,

voor dat nog Jupiter den hemelsohepter voerde.

Een deel wou Cronus hoofd ontblooten van de kroon,

en schenken de oppermacht aan zijn ondankbren zoon.

Een ander koos de zij der aangerande grijsheid:

het zijn zijn broeders, 't kroost van üranus, dat wijsheid

noch krijgsbeleid ontziet, op enkel krachten stout.

Ik toonde hun vergeefs den weg aan van behoud.

'k Voorzei dat krijgsgeweld voor krijgslist hier zou wijken.

Hun trots verwierp mijn raad; de vijand -moest bezwijken

voor wapens, moed alleen de hemelsche oppermacht

beslissen, en het recht afhangen van de kracht.

Doch ik, ik had te vaak van Themis zelf vernomen,

dat niemand in 't bezit van Cronus rijk zou komen,

dan die 't veroovren mocht door bloed niet, maar door list.

Het was mijn plicht den wil van 't noodlot, dien ik wist,

te volgen; 't was mijn plicht die trotschaarts te verlaten,

en 'k bracht den wijzen raad, die nimmer hun kon baten,

(mijn moeder stemde 't meê) aan Cronus trotscher zoon.

En zoo de Titans nu in d' afgrond van de doön

hun weerstand boeten met onafgebroken slagen,

zoo Jupiter de kroon des hemels weg mocht dragen,

en d'ijzren schepter klemt der wreedste dwinglandrj,

mijn vijand triumfeert door my! Hy dankt het my,

dat hy my foltren kan! Ja, 'k moest het ondervinden,

de dwingland haat het al, en allermeest zijn vrienden!

Hoort nu van welk een schuld ik hier de straf ontfang.

Naauw meester van d' Olymp, bestemde hy den rang

der goón en nam op zich 't bestier der hemelzaken;

maar voor het droevig lot der menschlijkheid te waken

was Jupiter onwaard; het reeds bestaand geslacht

PROMETHEUS.

der menschen moest verdelgd, een nieuw her voortgebracht! Geen andre godheid dorst dit wreed ontwerp weêrspreken. Ik dorst hen voorstaan, en ik deed het onbezweken! Het menschdom werd nog niet vernietigd over de aard.

Mijn deernis was me een straf, zoo gruwzaam knellend, waard. En ik, by wien vinde ik die deernis met mijn plagen,

als smart, en spijt, en smaad mijn ingewand verknagen, wanneer my de aartstiran van uit den hemel bant, ten schouwspel van 't heelal, maar tevens hem tot stand?

de rei.

Van ijzer is het hart, van deernis niet doordrongen,

wanneer 't, Prometheus, u in boeien ziet gewrongen.

Geen droeve mare kon my treffen, dan uw straf,

en 't oog, dat haar getuigt, wendt zich in tranen af.

pkometheus.

Gij-zelf, mijn vijanden, gy zoudt hier tranen plengen,

o goden! Deernis zou zich by uw woede mengen,

ware alle deernis niet gebannen uit uw ziel.

de rei.

Maar heeft geen andre schuld de straf die op u viel verlokt ?

prometheus.

Eén weldaad nog! 'k Onttrok aan 'smenschen oogen de toekomst, hem bestemd. Het lot werd overtogen door 't schemerlicht der hoop, en 't menschdom werd bevrijd van angsten zonder tal. My zag dezelfde tijd het vuur der heemlen aan den stervling mededeelen,

dat de aard verkwikken moest, en niet dan weldaan teelen. Ziedaar 't geen ik misdeed.

de bei.

En 't geen Jupyn verwoed u met een eindloosheid van plagen boeten doet!

Of hoopt gy tegen hem door moed iets uit te richten?

prometheus.

Ik hoop niet, maar ik wacht dat eens zijn toorn zal zwichten.

PROMETHEUS.

de kei.

Gy wacht? En op wat grond? Waar voert de drift u heen? Miskent gy dat gy dwaalde! Ach! u met scherpe reên te tergen in den nood, is ons gevoel onwaardig,

maar vinden we u voor 't minst tot eigen redding vaardig?

prometheus.

't Is licht, wanneer het lot eens anders kruin verplet,

met wijzen raad gepraald! Ik word niet omgezet

door 't schijnschoon van belang, dat recht en eer weêrspreken.

Ik wist het, dat Jupyn zich op mijn deugd zou wreken:

ik wist het, en mijn wil bleef onveranderd. — Maar

dat my die ijslijkheid van straf beschoren waar,

tot de eenzaamheid gedoemd van deze afschuwbre streken!____

wie had my 't ooit voorzegd? — Doch blijven we onbezweken! En gy, o Nimfen, spaart me uw moedelooze klacht!

Op 't geen eens wezen moet, heeft smart noch wanhoop kracht. Stijgt voor een oogenblik eer van uw hemelwagen op deze rotsen af. Getuigen van mijn plagen,

onttrekt my niet de troost, die my uw bijzijn geeft.

Als ik u 't lot vertrouw, dat me overrompeld heeft.

Wie kan zich voor den keer van 't noodlot veilig achten? Wie weigert zich 't genot een onheil te verzachten,

dat al wat ademt treffen kan ?

de kei, van den wagen afstappende.

Gewillig late ik dezen wagen,

op raderen van goud den luchtstroom doorgedragen,

voor 't rotsig strafoord van den man,

die zich voorlang zijn jammren zag ontscheuren,

indien ik iets vermocht met ongeveinsd te treuren.

VIERDE TOONEEL.

peometheüs, oceaan, de kei.

oceaan.

Ontfang den gullen groet van d' ouden Oceaan, Prometheus! 'k Heb den ramp die u weêrvoer verstaan, en haastte me om het oord dat u ontfing te naderen.

PEOMETHEUS.

't Is niet het godenbloed alleen, dat beider aderen doorstroomt, wiens naauwe band my dus aan u verbindt: om wijsheid en om deugd heb ik u meer bemind.

Maak op de vriendschap staat, die ik u heb gezworen!

Het ia geen \jdele klank, dien u mijn mond doet hooren. Spreek, eisch van my een dienst, wat die my kosten magt Hangt bet van vriendschap af, ik redde u nog dees dag!

PKOMBTHEUS.

Hoe! gy ook in dit oord van ballingschap en plagen? Hoe dorst gy zulk een reis, mijn grijze vader, wagen? Hoe hebt ge uw zeepaleis verlaten voor dit strand,

van ijzer slechts bevrucht, met enkel rots beplant?

Komt ge ook den godentelg, die Jupiter de kroon gaf, beschouwen in den boei, die hem zijn haat ten loon gaf'? Ja, 't is wel de eigen hand, die 't hemelsche gebied besliste, die gy hier in ketens knellen ziet!

OCEAAN.

'k Aanschouw 't met diepe smart! Doch duld den raad der grijsheid,

hoe hoog de glorie reikt van uw verstand en wijsheid!

Keer in u zeiven weer, en ban van uit uw ziel

die onbetoomde drift! De godenstaf verviel

van Cronus op zijn zoon, de Olymp eert nieuwe wetten;

't is niet in onze macht 't voorleden om te zetten.

Zoo buig gedwee het hoofd met heel het godendom!

Wat baat het of uw toorn tot zulk een hoogte klom,

dat gy u niet ontziet door onbedwongen smalen

de dubble wraak van hem u op den hals te halen,

wiens strafroê, reeds zoo streng, licht nog verschrikbrer wordt ? -

Wellicht mishaagt de taal, die hier mijn boezem stort;

uw borst, verhard in 't leed, verfoeit gena te vragen!

Het zij zoo! maar u steeds aan 't ijslijkste te wagen,

en tegen smart en nood te wapenen met haat,

is dwaasheid. Geef gehoor, Prometheus, aan mijn raad!

Geen machtig koning zwicht voor morrende onderdanen,

en wat hier baten kan is needrigheid en tranen.

Welaan! ik werpe my den donderaar te voet;

'k bedaar door zachte taal zijn fel verhit gemoed,

indien 't nog mooglijk is; maar wil die kreten staken

van oproer, die uw lot nog vreeselijker maken!

PROMETHEUS.

Den druk te ontlasten van 't verkropte hart is zoet;

maar vluchtig is 't genot, en lang de straf, die 't boet.

PROMETHEUS.

O ondoordringbaar lot! gy bleeft voor straf beveiligd, ofschoon ge aan ééne zaak met ray waart toegeheiligd,

't zij verre dat 'k de rust die gy geniet benij!

maar werd ik 't offer van gevloekte dwinglangdij,

verg gy niet dat 'k raijn lot verdiene door te buigen!

Spil hier geen kostbren tijd, noch tracht my te overtuigen; zorg eerder dat ge u-zelf niet meê stort in het leed!

OCEAAN.

Tot heil van andren hebt ge uw wijsheid steeds besteed, en nimmer voor u-zelf! Waartoe my thands weêrhouên? Zoo 'k snelle naar Jupyn, 't is in het vast vertrouwen, dat gy op mijne beê uw ketens vallen ziet.

PROMETHEUS.

De deernis, die uw hart den droeven balling biedt,

de hulp, die gy voor hem met eigene gevaren beraamt, vergeet ik nooit! Maar wil die poging sparen! Ze is vruchteloos voor my, en stelt u-zelven bloot!

Of zou het voor dit hart een troost zijn in den nood, dat vrienden de ijslijkheid mijns noodlots ondervonden?

OCEAAN.

Neen! niet om u-alleen heb ik my onderwonden

Jupyn te naderen. Mijn broeder Atlas draagt

zijn ongena, als gy. Zijn forsche schouder schraagt

en aard en hemelen, tot straf van vroeger pogen.

Ook Typhoos lot was hard, en heeft my diep bewogen.

Wy zagen hem, den reus, het honderdvoudig hoofd

(thands kwijnend en verneêrd, van d' ouden moed beroofd)

ten hemel heffen met een blik die 't al deed beven.

Wy zagen hem verwoed de goon in 't aanzicht streven,

die hy alleenig stond. Zijn longen aamden vuur:

zijn oog schoot vlam op vlam. Wy tuigden haast het uur,

dat hy op Jupiter de zege ging behalen. . . .

maar't bliksemvuur daalt neer en zet zijn woede palen!

De slingerende schicht treft hem het kokend hart,

PEOMETHEDS.

en kracht en strijdlust zijn verzwolgen in de smart.

Daar lag hy uitgestrekt, als waar' hy zonder leven,

maar de onbezielde klomp deed wie hem zag nog beven.

Heel de Etna dekte nu den reeds verslagen kop, en 't aanbeeld van Vuloaan dreunt op haar hoogen top, nog veilig. Want de dag zal aan den hemel klimmen dat Etnaas kruin van één zal scheuren, en de kimmen bespatten met ten vuur, dat op Sicieljes grond by stroomen vloeien moet. 't Is de eigen Typhoos mond, die d'onderaardschen gloed tot vlammen aan zal blazen, die vlammen over de aard, die op weegt, doen razen, en toonen dat hy nog, door 't lot onomgezet,

zijn haat den teugel viert, schoon door Jupyn verplet!

PROMETHEUS.

Welnu? Begeert gy meê die ijsselijke plagen ten deel? Laat af, laat af zoo stout een kans te wagen!

Voor my, laat my een leed, dat 'k zonder zwakheid lij; 'k wacht met^standvast geduld het eind der dwinglandij.

OCEAAN.

Gepaste reden kan dat einde licht bespoeden.

PROMETHEUS.

Neen! 't Is niet in het felst van 't vijandlijke woeden, dat zich de ontroerde geest door zachtheid paaien laat.

OCEAAN.

De poging voor het minst ....

PROMETHEUS.

vernedert zonder baat.

OCEAAN.

Is 't dwaasheid, laat m' in my dien trek van dwaasheid wraken 't Is wijsheid, soms den schijn van wijsheid te verzaken.

PROMETHEUS.

Helaas! dit is te waar.

OCEAAN.

En gy, gy aarzelt niet,

en stoot de hulp te rug, die u de vriendschap biedt?

PROWB l'HEUS.

PBOMETHKUS.

Ik moet. Licht vielt gy reeds dit uur in ongenade,

OCEAAN.

PROMETHEUS.

hem?

OCEAAN.

Ik sloeg den afloop gade van uw vermetelheid, en 'k vvete wat ik waag.

PROMETHEUS.

Zoo ga, en wacht u steeds voor 't geen Jupyn mishaag'.

OCEAAN.

Ik zie het al te wel, uw haat is niet te teugelen! —

Mijn zeepaard trapt sints lang, en geesselt met zijn vleugelen de lucht rondom hem heen. Ik voere hem ter rust.

en my uit de aakligheid van dees rampzaalge kust.

(//ij vertrekt.)

VIJFDE TOONEEL.

PROMETHEUS, DE REI.

Doorluchtig godenkroost, uw lijden

is voor ons mee een bittre smart: de traan, die wy uw jammren wijden,

welt uit een fel beknepen hart!

Streng is uw straf, o Vorst der goden!

maar allerhevigst drukt uw macht op hen die zeiven eens geboden,

en op hun diep vorneêrd geslacht!

TEGENKEER.

In de oorden, die uw grootheid zagen, Prometheus! galmt een kreet van rouw!

PROMETHEUS.

Wie dacht het, dat (iit heir van plagen

op 't hoofd van goden storten zou?

Om 't lot der heemlen treurt nu de aarde!

De sterveling beklaagt zijn goon!

het lot vooral, dat u weêrvaarde,

uw vaderzorg voor hem ten loon!

TWEEDE KEEB.

Die Colchis rijken grond bewonen,

en 't heir der manlijke Amazoonen betreuren 't onheil dat u trof!

In 't woeste Scythië weêrgalmen jammer'oonen,

en paren zich aan uwen lof!

TWEEDE TEGENKEEK.

Zelfs in deze afgelegen streken,

die enkel moordend ijzer kweken,

en waar de strijdbre borst verhard voor deernis schijnt, voelt zich het mannenharte breken,

dat gy in zulk een leed verkwijnt!

DERDE KEER.

'k Zag slechts één held, als gy, die goden had tot ouderen, en onder 't juk zwoegt van hun straf!

'k Zag Atlas vast gespierde schouderen,

wien Jupiter geheel zijn rijk te dragen gaf,

den nooit verpoosden last verrichten,

waardoor de kracht van goOn zelf scheen te zwichten.

DERDE TEGENKEER.

't Gebied der zeeën gromt met ongestuime golven zijn klachten tegen 't noodlot uit!

Ook de onderwereld is verbolgen:

des aardrijks bodem dreunt met naar en dof geluid!

't Bezielt zich al van 't medelijden,

dat we aan uw lot, vervallen heemling, wijden!

PROMETHEUS.

Misduid mijn zwijgen niet, o Nimfen! 't Is geen trots noch achterhoudendheid. De vreemde keer mijns lots houdt op dit tijdstip nog mijn geesten ingespannen!

PROMETHEUS.

Hoe! ik, ik door de goón van uit mijn rang gebannen,

wier macht, mijn ondergang, ik-ze!f heb doen ontstaan!

Gij weet het! zegge ik eer wat 'k verder heb misdaan

uit deernis voor 't geslacht der menschen, door de goden

vernederd en gehaat, maar die ik hulp geboden

en schier tot goon hersteld heb! Hun bestaan

was nietig, 't Voorwerp deed alleen het zintuig aan,

niet meer verbonden aan een werkkring, meer verheven.

De zielskracht sliep. De zelfbewustheid van het leren

ontbrak als in den droom. Zy stichtten nog op de aard

geen schuilplaats, voor de kracht van zon en lucht bewaard.

Een duistre boschspelonk was mensch en dier tot woning,

en niets bestond er dat 't gedierte van hun koning

nog onderkennen deed; want woest en onbeschaafd

was heel de kracht des geests aan 't grove lijf verslaafd,

een hooger vlucht ontwend. — Wie mocht de hemelteekeuen

met de oogen nagaan, en den weg der zon berekenen?

Wie perkte nog 't gebied der jaargetijden af,

of leerde wat gesternt' het bloeiend voorjaar gaf,

wat andren 't feestgetij der herfstgodes voorspellen,

of 't stroomnat met geweld zijn oevers uit doen zwellen?

Door my is 't, zoo zy thands het op- en ondergaan

der sterren en den stand der heemlen gadeslaan,

Het denkbeeld van getal in vast bepaalde klanken

en beelden uitgedrukt, heeft de aarde my te danken!

Aan my meê, dat de taal, die uit den boezem breekt,

tot 's werelds uiterste eind en tot de toekomst spreekt,

in teekens afgemaald, naar 't buigen onderscheiden,

van 't spraakdeel, in wiens vorm de toonen zich verspreiden!

'k Deed d' arbeid van den mensch door 't redelooze dier

verpozen, 't Moedig paard, eens op zijn vrijheid fier,

leerde ik zich in den toom, die hem bedwingt, verblijden.

'k Deed d' uitgeholden boom op de oppervlakte glijden

den waatren, toegerust met vleugelen van doek.

Dit waagde ik en nog meer, die ondanks 's hemels vloek

den diep vervallen mensch gelukkig wist te maken,

maar ach! geen middel weet om dezen boei te slaken.

DE BEI.

Gy lijdt, het is te waar, maar verre dwaaldet gy'!

PROMETHEUS.

Wat ziekte krenkte u dus? Wat wondre razernij dreef u in't dreigend leed? Gy hadt uw lot voor oogen, en thands zijt ge onbekwaam tot redding iets te pogen!

PROMETHEUS.

Ach! tot der menschen heil ontbrak my nooit de macht; Heb ik niet tegen 't heir der ziekten hulp gebracht? Wat wisten zy vóór my van heeling voor hun wonden? Geen balsem kenden zy, maar lagen onverbonden, en stierven zonder hulp of laafnis. quot;s Aardrijks schoot gaf vruchtloos heilzaam kruid, en de onverbidbre dood verraste steeds een prooi, wier zwakheid zich niet weerde, voor dat hun hooger hulp de tooverkrachten leerde dor godlijke artsenij. Geheimen van het lot,

zoo diep verborgen voor het oog zelfs van een god! 'k Vermocht u wederom aan 't rnenschdom te openbaren. Haast spelde hem de kunst, wat heil of wat gevaren hem wachtten; alles sprak tot d' eens verlichten geest. Uen zin des duistren drooms ontwikkelt hy, hy leest zijn toekomst in de vlucht der vooglen, gaat te rade bij bosch- en stroomgedruisch, en slaat elk teeken gade met naauwgezet vernuft. De heilige offerand ter eer van 't godendom is 't eerst door mijne hand ontstoken, en de vlam, die opgolft tot de wolken, en 't rookend ingewand tot nieuwe orakeltolken verheven. Uit het diepst des aardrijks rees de gloed van goud en zilver, die het menschdom met den voet vertrapte, onwetend nog wat schatten de aard hem baarde van vierderlei metaal, waarvan 'k gebruik en waarde hem leerde, voor zijn heil zorgvuldig zonder maat. Ja, deze is de een'ge troost, dien my het noodlot laat, dat wat de stervling ooit voor weldaan heeft genoten, hem uit Prometheus borst alléén zijn toegevloten.!

DE REI.

Ja, zorgloos voor u-zelf, aan andrer heil gewijd,

zoo waart gy! Maar het leed waar ge in gedompeld zijt is nog door buigzaamheid te ontkomen. O! verneder uw hoogmoed, en welhaast groet u de hemel weder zijn burger, die Jupyn in wijsheid evenaart!

FUOMBTHEUS.

PROMETHEUS.

Neen! Niet langs dezen weg is my het eind bespaard

van deze ballingschap. Met onoptelbre rampen

heeft my de wil van 't lot nog opgelegd te kampen;

en ik, ik onderwerp me. O! deze borst heeft kracht

en moed, die met de smert van ijdle kwalen lacht.

Maar om den loop dien zich het noodlot koos te keeren,

is 't vruchtloos iets getracht. Haar vonnissen vereeren

de goón; zelfs Jupiter wijkt van haar wet niet af.

Van haar ontstond zijn macht, van haar ontstond mijn straf;

en wat de ziel vermag, is dulden en verwachten.

DE KEI.

Maar hoe! verwacht gy dan dat weêr de hemelmachten verwisslen zullen, en de zetel van Jupyn!

PROMETHEUS.

Neen! Blijve dit geheim, en wilt gedachtig zijn

dat ik van zwijgen slechts mijn redding heb te hopen!

De dwingland moet 't geheim met mijn ontslag bekoopen!

DE REI. — KEER.

Bewaar, bewaar, o machtig lot,

mijn zwakke ziel van met den god die op d'Olymp regeert in zulk een strijd te treden! O! winne ik zijn gena door offers en gebeden!

Ik zal, ik zal hem steeds ontzien,

hem innig needrig hulde bièn!

Want wat, wat baat het hem te tergen,

voor wiens geweld zich niets vermag te bergen?

TEOENKEER.

Waartoe steeds angst en zorg gezocht?

Waartoe een oogwenk heils gekocht voor rampen, waar 't verstand geen eind aan kan bepalen? Zijn dan ook wy bestemd van ramp in ramp te dwalen, en is der aardbewoonren lot gemeen aan 't leven van een god?

Prometheus! schrikbaar is uw voorbeeld! Een godheid, tot de straf eens stervelings veroordeeld!

PROMETHEÜS.

TWEEDE XEER.

Ga, roep hen thands ter hulp, die gy gelukkig maaktet, voor wie gy 't hemelsch heil verzaaktet!

Wat is het sterfelijk geslacht?

Wat is zijn aanzijn? Wat zijn macht?

Een schim, een schaduw, die een oogwenk doet verschijnen,

een oogwenk wederom verdwijnen,

blind voor 't gevaar, dat hem omgeeft aan alle kant!

Zal u hun dankbaarheid bevrijden van uw band?

TWEEDE TEGENKBER.

O! moet ik u mijn groet in rouwgezangen brengen?

Moet ik hier tranen, zuchten plengen?

ik, de eigen die in vroeger tijd,

den dag aan uwen echt gewijd weêrgalmen deed van andre zangen,

door 't heilgejuich der zeegoön opgevangen,

toen 'k zuster Hesioon uw liefde in de armen bracht? O ommekeer van 't lot, wie had u ooit verwacht!

ZESDE TOONEEL.

PBOMETHEUS, IÖ, DE BEI.

IÖ.

Waar ben ik, wat geslacht van menschen voedt dees grond?

Wat zie ik? aan den top van deze bergen een godheid vastgesnoerd? Wat schrikbaar vonnis bond hem aan dit foltertuig?

(Tot Prometheus.)

Mag 'k u een antwoord vergen, o! zeg my, waar my 't lot gebracht heeft op dees stond? Helaas! hoe wreed is 't nog op my verbolgen!

Hoe rustloos voel ik my vervolgen door 't duizendoogig spook, dat leefde voor mijn straf,

en dat, vergeefs verzwolgen in het graf,