rrp vHtfm •tpw-wWeA»;

, ,

vifi iVfétM

H'quot;

^Pf

^Pf: quot;

■

SODALII! VS . SCK'iRT.VTIS . IESV 'I'RAIECTI . Al) . MOSAM . PUOVI NCl\K . NKKRI.AXDICAK ANTISTITIHVS . SAO RA IIV.M . DISCII'MNAUVM

IN . ECCLESIAK . f'ATHOMCAE DOfiMATlS . IVRIBVS . GESTIS . A 1)8 F, REN DIS PRO . DKiNlTA'l'E . VERSATIS HOC . ('.RATI . ANIMI . ET . OH8HQVI1 . MONVMKNTVM SCRIPTOR . SODALIS EORVM . BENEVOIiENTIAE . SEMPER . VKTVRVS . MEMOI UONO . IJ BENS . DAT

Gratia, pro ut dicitur de bono aliquo alleri collalo, dcfmliur: bonoficiitm ex benevolentia collatum citra cxigonliam eius, cui confcrtni': ad iikuui dc./iinlionem redU illa communis Schola-slicorum: donum gratis datum.

J. »Secmidum communem loquendi morlum (ait s. Thomas I¹¹ li^a0 q. CX, a. ]) tripliciter gratia accipi consuevit: uno modo pro dilectione alicuius, sicut consuevimns dicero quod iste miles liabet gratiam regis, idest rex habet eiun gratum: secundo sumitur pro aliqvio dono gratis dato, sicut consucvimus dicere: hanc gratiam facio tibi: tertio modo snmitur pro re-compensatione bonolicii gratis dati, secundum quod diciiuus agere gratias beneüciorum.quot; Addi potest alia siguiticatio eiusdem uo-minis, pro ut scilicet significat id quod amorem al licit, nempe rei vel personae pulcritudinem, venustatem. Patet lias signifi-cationes esse connexas. Nobis sermo est de gratia secundum alteram significationem indicafcam a s. Thoma, quatenus nimi-rum ea intelligitur bouum aliquod alteri collatum; quod quidem ut sit gratia requirit conditiones in tbesi enunciatas. Ut ergo definitio explicetur; beneficium est res vel actio in alterius commodum aut utilitatem ])osita. Benevolentia est amor, quo alteri bonum volumus. Porro si ratio babeatur animi, quo beneficium confertur, non uno tantum modo potest quis agere aut aliquid facere in bonum alterius: potest enim invitus, potest sponte et boe vel ex amore tantummodo sui, qui est amor concupiscentiae, aut ex amore iliius. cui beneficium confertur, qui est amor amicitiae aut benevolentiae. Advertendum

porro aliiul esse alteri cum hevevolentia benefacere, aliud ex beneeohntki. üicimur enim benefacere e.v bencvolcutia, cum amor benevolus est ratio cur bonujn alteri conferamus; si tantum concomitanter se liabet bic amor, erit beneficium solum cum henevolentia collatvmi. In definitione an tem verba e.v beneco-lentia ita accipiuntur, ut benevolentia sit ratio benefaciendi.

II. V erum benevolentia potest esse ratio benefaciendi vel inadaequata vel adaequata. Est ratio inadaequata, cum praeter iilam, motivum aliud est ])enefaciendi, qnatenvis nempe bonum, quod confertur, aliquo modo debetur, ut contingere ]totest in collatione bonorum ex iustitia distributiva, vel etiam simpliciter debetur (sive directe debeatur illi cui bonum confertur, sive alteri qui exigit ut illud bonum alicui conferatur), ita tarnen ut cum pbysice liberum sit bomini non facerc quod debet, ex arnore trahatur ad exsolvendum debitum. Benevolentia est adaequata ratio, cum e contrario umor benevolus est tota ratio cur quis bonum alteri conferat; ita ut nullo modo debeatur bonum vel illi, cui reapse confertur, vel alteri, qui exigere possit ut illud bonum alii conferatur, nisi haec ipsa exigentia orta sit ex gratuita aliqua donatione. Quae quidem duo signi-ficantur cum dicitur citra exigentiam eins cui confertur: nam cum quis alicui benefacit, quia alter ius liabet ut illi ab eo benefiat, beneficium confertur non tantum ei qui re bonum accipit, sed et alteri qui illud exigit. Porro tum proprie dicitur aliquid ex benevolentia conferri, cum benevolentia est adaequata ratio collationis; ita ut ex qua parte aliquid non ex benevolentia confertur, neque ex ea sit gratia.

(juocirca duo sunt elementa, quibus concejitus gratiae absol-vitur, beneficium et gratuita henevolentia, illud ut materia, liaec tanquam forma se liabet.

III. lam vero hunc esse proprie conceptum illius rei, quae a latinis gratia, a graecis ab bebraeis hhen et hhanna dicitur, cum bis verbis significatur id quod ab altero alteri confertur, constat usu communi tum profano tum sacro.

Usus profani testis est Aristoteles. Ita enim 11 Rhetor, c. 7. definit gratiam: quot;Etivot dij /dotc, xii!)'i]v ó i'/juv /.(yiicj /uotv vnovQyelv np deofitiw, fn) a vi l tivoc, nijd')'ra rl avioi i w vjcovoyovvcL, dlX' 'iva ixulvifvl. Msyd'/.iq JYtr, i] lt;Ujóóou óeof-uvun', ij fxeyiOMV, xul xc0.eniZv, rj tv xiuyoif loiuviuig, /) /mvüc, ij

ttqmioc, 7) /i.(()j,(Jinquot; Sit auteni gratia, secuiulnm quam qui liabet, gratimn dicitnr .subininistraro indigcnti, uon proptiT aliqnid, nequo ut aliqviitl accedat snbmiiiistranti, scd ut bonnm aliquod wit ei cui svibininistratur. Magna autem gratia erit, si detnr valde indigentibus uut si magna et difficilia praestentur ant in luiiusmodi calamitatibus aut si qui benefacit sit solus aut primus aut maxime benefaeiat. (1)

üsus sacri testes damns Augustinum et Tliomam: quorum hie l^a 2quot;¹ q. ('X1. a. 1. ad 2^m haec liabet »Gratia, secundum quod gratis datur, excludit r;itionem debiti. i'otest autem in-telligi duplex delntum, umim qiddem ex nierito proveniens, quod rcfertur ad personam, cuius est agere meritoria opera,.. Aliud est debitum secundum conditionem naturae: puta si di-camus, debitum esse homini quod habeat rationem et alia quae ad humauam pertinent naturam... Dona naturalia carent primo debito, nou autem carent secundo. Sed dona supernaturalia utroque debito carent et ideo specialius sihi nomen r/ratiae vin-dicant, »Augustiniis autem De Gestis Pelagii c. 14. ait.quot; Ipsinn gratiae nomen et eius nominis intelleetus aufertur, si non

est, debitum est ei: si autem debitum est, gratia non est; gratia epiippe donatur, debitum redditur. Gratia ergo donatur indignis, ut reddatur debitum dignis.quot; Hane porro acceptionem gratiae universa Ecclesia suo suffragio probavit, dum errorem proseripsit Pelagianorum gratiam Del secundum merita nostra dari, quae sententia reprobata ideo est, quia si propter merita datur, iam non est gratia.

Quae oiuiiiii confirraantur n.su biblico. Nomine enim gratiae significafcur 1) beneficium ipsum Aet. XT, 17. Rom. I, 5. 2) hmevolentia sive favor illius, a quo beneficium accipitur atque hue spectat ea phrasis qua qui.s Jicitur invenire gratiam coram aliquo Gen. VI. 7. 8. XXXIX, 1.—4. Estlier. II, 17. turn 3) bcnevolentia yratuita ut debitum excludatur, Rom. IV, 4. XI, 6: Ephes. 11. 7. 8. 9. ('f. usum adverbi hhinnam gratis Gen. XX'lX, 15: Exod. XXI, 2. 11; 2 Sara. XXIV, 24.'

IV. Manifestum est ergo usu nedum profano, sed sacro, cum gratia dieitur, eaque significatur id, quod ab altero alter accipit, signiflcari reapse beneficium ex gratuita benevolentia collatum. Haec proinde est ratio fonnalis gratiae, ut gratis nempe citra ullara exigentiaiu alterius, donum ex animo benevolo conferatur; ita ut aliquod beneficium eatenus dicatur gratia, quatenus gratis confertur et quo major est ratio gra-tuiti; eo magis sit gratia; etsi forte mains nou sit in ratione boni. Quare et.si in biblica et ecclesiastica loquendi ratione dicatur gratia etiam id quod nostris meritis rependitur, vel epiod propter merita ('bristi nobis datur, ideo tamen gratia dieitur, quatenus in eo ratio gratuiti erga nos saltera locura liabet.

V. Salet a scbolasticis definiri gratia donum gratis datum. Idem exprimi bac definitione quod praeoedenti, liquet argu-mento extrinseco; nam scholastici onines gratiam, quam defi-niunt, volunt prorsus gratuitam ex sola benevolentia Dei bo-minibus profectam. Sed et argumento intrinseco id patet, analysi nempe instituta terminorum. Sane qui dicit donwn, (licit proprie beneficium aliquod i/nod spontc at nulla, necessitate datur, ut monet Petavius loco in nota superiore citato, beneficiuui nimi-rum, cuius collationis ratio est sola benevolentia donantis. Attamen quia et donum appellari identidera solet, quod propter meritum aliquod confertur, ut ratio meriti excludatur disserte, additur gratis datum, h. e. citra uUam exigentiaiu eius, cui confertur et idcirco ex benevolentia gratuita collatum. Unde Augustinus Tr. III. in loann. n. 9. »Quid est gratia? gratis data, quid est gratis data? donata, non reddita.quot; Ineptus vero esset qui banc definitionem i'astidiret, quia gratia per to gratis explicatur, quod perinde esse videtur. Conceptus enim, ([id subest t(f) gratis determinatus est magis ex uxu communi loquendi quam

conceptus, qui per HinipU'x vocabiilmii iiratiu ('\'|ii'iiiiitiir lie notio indeljiti sen colhiti citm iilluin meritmu liquiiliiiw appuret in ïijü (jratis qiuun in iio lt;jratia. Quo liietuiu est ufc Pelagiani, qiuimvis non abhorrerent ab appellamlis quibusdum divinis nm-neribns noniine gratiae, negarcnt iamon lianc gratiam gratis dari, scd contendorenfc gratiam Dei sccunduni merita dari; Patres vero e contrnrio tuerontur gratiam Dei i/ml.is dari.

CoROt,!,. 1. Principiuni igitur gratiae est bcuevolentia eaifue actuosa, quae scilicet in dona so diifundit. ITinc ju'iuia gratia est ipsa benevolentia. lit euiui ait s. Thomas F. p. q. XXXVIII, a. 2. „Ratio gratnitae douationis est amor, ideo enim damns gratis alicui aliquid, quia volnmus ei bonnm. 1'rinium ergo, quod damns ei, est amor, quo volumus ei bonnm.quot; Cum enim amor sit ad alterum et in bonum alterius, nierito dicitur quod amor amantis datur amato. Ergo benevolentia est primum do-num sive prima gratia quaeiis datur, qnibns benefacimns. Cui quidem dono cum competat non quidem efficientcr esse ex benevolentia, sed formaiiter esse ipsain benevoleatiain rationeinqne in se ipsa continere cur alteri detur, est profecto potissimnm donum, spectata ratione formal! gratiae.

Coiioli,. II. Cam divina benevolentia, quae est fons ceterornm donorum, qnibns creaturas suas locupletavit Deus, sit aeterna, aliqna Dei gratia est aeterna.

Nota. Tradituris divisiones gratiae divinae incijnendum esset a prima divisione, quae est in gratiam incmitum et creatam: verum cum de gratia increata, quae est Spiritus S. totaque Trinitas, liabeatur data opera sermo in Tractatione de ss. Tri-nitate; ut compendium tetnporis facianius et quae tractationis nostrae propria sunt, tantummodo ])ersec[uamur,eain hene libenter praeterimus. Partitiones praecipuas vocamus eas, quae veluti svunnia genera complectuntur, ad quae ceterae revocari possunt et debent.

Gratia crcata tarn in donum natimdc. Iidh in donum superna-tnrede, dispesci poicM: supermtiirala lamo.n' domnn poiiore hire el magi* propria gratia dicitur; ila ut ca dona in ipsa ratione gratine spcci/icc (lilferant.

coiisequuntiu- et ab ea exiguntnr atque omnia, quae horum or line continentur (De DeoCreant. Th. XXXI). Jam voro constat huiusmodi bona a Patribns simpliciter lionestari appellatione gratiae. Sane gratia Dei dicitur lumen naturale rationis, sive imago Dei, quara homo, nt rationalis est, gerit (Atlianasins Do Incani. c. 12, Epiphanins ad Joann. liierosolym. ep. CX. inter opera Hieronymi qui eam interpretatus est), gratia Dei dicitur immortalitas, qua fruuntur Spiritus, qui incorruptibiles quidem Sunt ac immortales, sed secus ac Deus; quippe iste a se, illi a Deo libere creante habent ut tales sint (Sophronilis liierosolym, in Uteris synodicis leetis iu Cone. VI. Act. XI. Hierony-mus Dialogo II. cont. Pelagg. n. 7 ) ac generatiiu gratia dicitur quidquid hominibus inest secundum esae et naturam (Dama-scenus De Fide II. 12).

Inde est cnxod Ecclesia in liturgia publicisque suis precibus postulat a Deo nedum bona supernaturalia, sed et naturalia, cuiusmodi sunt salus corporis, aversio pestileutiae, famis, tem-pestatum, pluvia, aut serenitas aeris, victoria in bello et sirailia atque ita a Deo liaec flagitat, ut divinam indnlgentiarn, miseri-cordiam, pi'tatem exoret Deoque gratias agat, cum ea obtiuuerit.

Idem ab Ecclesia fideles omnes edocti liaec bona a !)eo exposcunt et cum consecuti fuerint quod petunt, gramp;tiam se a Deo accepisse fatentur tabellasque votivas pro gratia aceepta inscribunt.

Quid quod 1'rovidentia Dei, quae omnia regit, ab auctore Sapientiae XVI, 25 dicitur TraviovQÓt/og ócogca et a vulgato inter-prete redditur omnium vutrix gratia?

Hanc doctrimim disserte testati suntquinque Af'ricani Praesules Aurelius, Alipius, Augustinus, Evodius, Possidius Uteris iis, quas in causa pelagiana ad Innocentium dederunt: »Etsi quadam (aiunt) non improbanda rationo dicitur gratia Dei, qua creati sumus, ut nou nihil essemus nec ita essemus aliquid ut cadaver, quod non vivit et arbor, quae non sentit et pecus, quod non intelligit, sed homines, qui essemus et viverenms et sentiremus et iiitelligeremus et de hoc tauto beneficio creatori nostro gratias agere dobeamus: unde merito et istn gratia die! potest, quia non praecedeidia,in aliquoruin operum meritis, sed gratuita Dei honitnte donata est: alia est tamen, qua praodestinati vocaumr. juslilicamur, glorilicamur.quot;

TL Constat idem ratione, quam Africani Episcopi quoque indicarunt. Etenim at gratia sit, oportet ut sit beuoficiuiu ali-quotl sponte nulla necessitate collatuin, quod nulla praeverterint inerita, quae illud exigerent: atqui negari necpiit huiusniodi esse donuni creationis et generatim quidquid cum creatione naturae conneotitur. Speciatim voro si considerentur singillathn dona naturalia, liquet plurima ex lis, praeter earn rationein comnmueni quae iuest creationi, specialem quoque rationein gratiae sihi vin-dicare. Sane naturalia diximus (l)e Deo Creat. I.e.) ea esse dona, quae a natura exiguntur ne frustra sit atque ea omnia proinde, quae eodem ordine perfectionis continentur ac ilia, quae a natura exiguntur, quorum non sunt nisi amplificatio quaedain. Plurima eniin ex iis quae naturae debentur, nou continentur certo numero, sed in indefinitum se porrigunt. lam vero 1) cum species quaevis gradus indefinitos in sua perfectione admittat, ut vis intellectiva quoad aciem ingenii, quisque singillatim ex his gradibus, non secus ac croatio naturae est iudebitus supposita quoque creatione, ideoque gratiae rationein habet. 2) Ipsa ampli-iicatio bonorum naturalium, quae per se necessaria non est, qualis se prodit e. g. in tot ac tam variis naturis inferioribus, quae in nostrum commodum sunt creatae, specialem habet rationein gratiae, neqne enim ea amplitudo proprie debetur. 3) Plura quae naturae ]gt;er se debentur, non debentur naturae concretae sive personae, eo quod aliquis ordo superior, cni natura vel personae subsunt, exigit ut hoc illae priventur; ita e. g. qamvis debita sit naturae integritas membroruin, sanitas organorum et huiusniodi, si tamen eae causae physicae concurrant, quae opus generationis perturbent, quae corpus male afficiant, necesse est vitium exsistere in corpore, ut leges physicae, qnibus nmndus regitur, in tuto maneant: quare si in aliqua persona eae causae ah aliis causis agere pro-hibeantur, id gratiae deputubitur. Imo 1) quamvis generatim ordo physicus, in quo liumana natura versatur, debitus ei sit; quia tamen mnltipliciter jioterat a Deo ordo physicus disponi, hie ordo praesens, qui libere elect us est a Deo, ox quo tot beneficia hominibus obveuiunt, pi'out haec benelicia conseqnuntur, quae in alio ordine, quem Deus potuisset eligere, non exsisterent, gratiae rursus rationein nanciseitur. Tandem 5) quamvis natura rationalis opus habeat auxiliis quibusdam, quibus suas 1'acultates exerceat eaque proinde in genere exposcat, eadem tamen an-

xilia singillatim spectata quamdam gratuiti rationem sibi vin-dicant. Sane ut voluntas agat, necesse est ut in certis adiun-ctis versetur et ut cognitio intellectus praevertat: ut autem in-tellectus actu cogitet, necesse est ut aliquid ei oecurrat quo determinetur ad actum; etsi vero generatim ab intellectu exigatur aliquid, quo determinetur, quod tarnen hoe jjotius quam illud ei occurrat, quod haec potius quam illa sint adiuncta operationis, id ex Providentia pendet, quae libere liunc potius elegit ordinem rerum, quam alium. Adiuncta ergo ea, in quibus voluntas bene operatur, non operatura in aliis, occursus illius rei, quae cogitationem congruam sen opportunam ad bonuin actum voluntatis determinat, inter divinas gratias sunt numeranda. Hanc porro veritatem ipse Pbilosoplius vidit, cuius testimonium citat s. Thomas in Quodlib. I. a. 7. verbaque Pbilosoplii exstant L. Vil. Eudemiorum (si tamen eius est opus) c. 14. »üe hoe dubitabit quis an fortuna huius sit. causa, ut nempe cogitemus quod oport t et quando oportet et ita fortuna sit causa omnium, quippe quae causa est cogitationis et consilii. Non enim quis deli-berat, eo quod prius deliberaverit se deliberare et hoe ipsuin deliberavit. Sed est principium aliquod. Neque quis cögitat, quia cogitavit prius cogitare et hoc in infinitum. Non igitur cogitandi principium est mens neque deliberationis deliberatio. Quid aliud igitur nisi fortuna? ita ut a fortuna omnia pende-ant, si est principium quoddam, extra quod non est aliud. Haec autem qua ratione talis est ut possit hoe facere? Nempe quod quaeritur hoe est: quodnam sit principium motus in anima. Mitnifestum profecto quod, quemadmodum in universo Deus, etiam et in illa principium motus Deus sit. Movet enim omnia quod in nobis exsistit divinum. llationis vero principium non ratio, sed quid praestantius: quid vero praestantius vel ipsa scientia esse potest nisi Deus?quot;

Constat ergo in ipso ordine naturae locum esse pluribus divinis gratiis rationesque piures occurrere, cur Deum exoremus eique pro benefactis gratia,s agamus.

OouoLi.Auiujr. Ex dictis sul) n. 5) colligere licet quod non statini ac auxilii alicuius divini fit mentio, quo facilitates nostrae adiuvantur, cogitandum est de aliquo auxilio supernaturali, ac si in ordine naturae nulla essent divina huiusmodi auxilia. Nam et in ordine purae naturae, si exstitisset, sua fuissont opportuna

auxilia naturalia, quibus homo ad assecutionem finis naturalis adiutus fuisset. Quare oeconomia Divinae Providentiae in eo online non fuisset tantum ea, qua; nunc est, detractis donis et auxiliis supernaturalibus; sed alia fuisset in subministratione opportu-norum auxiliorum secundum exigentiam finis proprii illius status.

TIT. Donum snpernaturale est perfectio, quae neque essentiam rei constituit neque ad essentiam rei necessario consequitur neque ab ea exigitur ne ipsa eiusque vires frustra sint, neque sub genere earum perfectionum continetur, quae a natura exiguntur: si autem id, quod simpliciter mpernatHrule est, prae oculis habea-tur, est perfectio excedens perfectionem omnium bonorum natu-ralium. cf. De Deo (Jreant. Th. XXXT. cuius doctrinam lieic supponimus. Snpernaturale ergo est donum indebitum naturae ideoquegratuitum. Porro si comparentur dona naturalia cum supernaturalibus, evidens est Tquot; quod, quamvis dona quoque naturalia, ut diximus, gratia Dei censeri possint, potiori iure magiscpie proprie nomen gratiae sibi vindicant dona supernaturalia. Etenim quamvis in eo conveniant quod utraque a benevolo animo Dei proflciscantur, differunt tamen, sive ratio boni per se sive ratio (jratuiti consideretur. Nam in donis supernaturalibus, si saltern ea spectentur, quae sunt simpliciter supernaturalia, ut adoptio, iu-habitatio in nobis Spiritus S. beatitude, Incarnatio etc. bonura mains est, cum sint dona secundum perfectionem maiora. Sivero in liis bonis consideretur ratio yratulti, haec licet animadvert ore. a) Si inter dona naturalia spectetur ipsa natura, quae creatur, haec non est positive indebita alicui, cum nullum sit subiectum, cuius meritis non debeatur: sed tantum negativi* est indebita, quia non tenébatur Deus eam creare: unde in dono naturae ratio iudebiti non est propria; nam indebitum dicit ordiuem ad aliquid cui non debeatur; in creatione vero naturae deest terminus realis, cui ea possit dici indebita. At doua supernaturalia sunt positive indebita, referuntur eniin ad naturam, cui accedunt et cui non debentur. Si b) spectentur dona ea naturalia, quae naturam cou-sequuntur et ab ea exiguntur, ea exuludunt quidem meritum ex operibus, non vero meritum naturae: at dona supernaturalia utrumque meritum excludunt, ut ex ipsa definitione constat. Of. testimonium s. Thomae in 'I'liosi pnieced. Si c) spectetur amplitudo donorum naturalium, quae ]ier se non delietur ac certus ordo ule naturalis providentiae, qui rursus debitus nun est; haec tamen

licet specifice non sint clobita, sunt debita genericc et continentur in eodem ordine earura perfectionum, quae sunt debitae naturae. At dona supernaturalia nec specifice nec generice debentur omninoque perfectionem excednnt earum rerum, quae sunt debitae naturae. Supernaturale ergo est positive indebitum, indebitum ne-dum mentis operum, sed et meritis naturae atque nec specifice nec generics debitum est. Itaque potiori iure magisque proprio gratia dicitur et est donum supernaturale; sive enim spectetur ratio beneficii, quod in perfectione collata consistit, sive spectetur ratio indebiti, utraque niaior est in donis supernaturalibus.

Unde Augustinus ait Serm. XL Do Verbis Apostoli: »Excepta ilia gratia, qua condita est humana natura, baec enim Cliris-tianis Paganisque coiniuunis est, haec est maioi' r/ralkt, non quod per Verbum homines creati sumus, sed quod per Verbum carnem factum iideles facti sumus.quot; llinc est quod, ut idem Augustinus monet, cum nomen gratiae in Ecclesia simpliciter usurpatur, soleant bona supernaturalia, non naturalia intelligi: baec est enim gratia, (/mm in lil/ris Dei ler/ere et populis praedicure oath olici antistites consueverunt (epist. cit. ad Innocentimn) et gratia, quam commendat Apostolus non est ea qua creati smnus ut bominos essenuis, sed qua iustijlcati sumus, rum mali homines essemus (epist. CXCIV. ad Sixtum n. 8).quot;

IV. Venim 2quot; quaestio esse potest an discrimen istud, quod in ratione gratiae intercedit inter dona naturalia et supernaturalia, sit tantum secundum gradus, quod innuere videtur Augustinus testimonio paulo ante citato, dicens hanc esse rnaiorem (jratiam, an sit secundum speciem. Discrimen secundum speciem est discrimen secundum essentiam. lam vero specifice certe ditt'e-runt ea, qiue sub una communi sive univoca sive analogica ratione ita se liabent ut alteri insit nota positiva, quae determinat sen circumscribit ipsam rationem generis, alteri autem desit: sive ea specifice differunt quae sub communi ratione constant notis essentialibus diversis, sive utrinque positivis, ut sub ratione coloris viride et rubrum, sub ratione habitus moralis vitium et virtus: sive ex una parte positivis ex altera negativis, ut sub ratione animalis animal rationale et irrationale. Atqui si considerentur bona, quae pressiore sensu dicuntur naturalia h. e. debita naturae, quae nempe naturam supponunt, cui referuntur et ea comparentur cum supernaturalibus, liquet quod licet utraque

quadam ratione sint gratiae, illis tarnen est essentialo esse debitura naturae, istis esse indebitum: quae duae notae profecto essentialiter differunt. Idcirco liaec saltern dona sub ratione gratiae essentialiter diffcrunt. Si vero ipsa naturae creatio spectetur et cum bonis supernaturalibus comparetur, patet rursus illam esse gratiam, quia deest subiectum eui possit oonferri ideoque cui possit quoque deberi, liaec vero esse gratiam respectu ipsius naturae, cui non debentur, licet ea exsistat: atqui liaec duo: esse gratiam quia deest subiectum cui possit conferri et esse gratiam quia exsistenti subiecto, cui confertur, non debetur, differunt certe non acci-dentaliter sed essentialiter. Notae ergo, quae enumeratis donis essentiales sunt, diversae sunt ipsaque ratio communis gratiae determinatur et circumscribitur in donis supernaturalibus nota positiva, quae deest aliis. Quoad alia vero naturalia dona, quae secundum atomam speciem vel secundum numerum non sunt debita; quoniam tarnen generice saltem debita sunt, ea neque secundum essentiam sunt eiusdem rationis cuiu donis supernaturalibus, quae nee generice debentur. Dices: bona naturalia I )eus non debet naturae, sed sibi. Scilicet posita cre-atione naturae, divinae perf'ectiones exigunt ea conferri, ita ut in illa hypotliesi Deus non sit liber ad utrumque. At oppositum valet quoad bona supernaturalia. Ergo. Cf. 1. II. q. ('XI, a. 1. ad 2ⁱⁿ. Augustinus autem non negat quod defendimus: sed usus est laxiore quadam loquendi ratione. Perperam vero ]iressiorem, quam deinceps schola usurpavit, loquendi rationem in 1'atribus semper requireremus.

llalionc habilu hon stahm siiut inlcdrildll* nirc Ik^shu cyntliiviif raiionalis, turn principii meritorü, tjuod projiriiun est (dlcrins status, firatin miic.rnulKrcdin dintiiiijuitnr in gratiam Dei cl gratiam Cliristi,

I. Per liane divisionem non alius auctor gratiae indicatur, cum omnis gratiae superuaturalis sit auctor Deus, sed indicatur 1) alia et alia habitudo gratiae ad diversos status creaturae rationalis, status nempe integrifcatis et lapsus: indicatur 2) spo-cialis habitudo gratiae ad eius priiiei|)ium; gratia enim, quae lioiuinibus lapsis datur, relertar ad Christum Redemptorem,

tanquam causam meritoriam, cuius Rodemptoris meritum in altero statu locum non habet. Cum ergo quoad statum l!i])sus gratia id habeat proprium ut pendeat ex merit-is Cliristi lie-demptoris, ideo proprio nomine dicitur Gratia Christi, iip])el-latione connnuni rjratiae Dei retenta pro ea gratia significanda, quae spectat ad alterum statum. Gratia Cliristi dicitur quoque Gratia Dei per lemm Christum. Cf. Aug. I)e Gratia Cliristi c. 47. Constat enim Deum elevasse naturam huivmnain in primo parente ad ordinein gratuitum supernaturalem (Üe Deo Creant. Th. XLVIII. seqq.), constat liumanam naturam lapsam non instaurari atque ad pristiuuni revocari statum nisi per Christum, qui per oblationem sui ipsius in cruce abstulit peccatum mundi et salutem attulit omnibus, qui perierant. Unde omnis supernaturalis doni in statu naturae lapsae Christus Redemptor est meritoria causa.

II. I am vero ratione habita huius duplicis status merito distinguitur gratia, quae ad utrumque spectat. Nam merito di-stinguitur, secundum ipsaiu rationem gratuiti doni, inter gratiam, quae confertur tantummodo non digno et gratiam, quae confertur positive indii/no: inter gratiam, quae ex benecolentia tantum procedit et gratiam, quae ex henevolentia et misericordid sinuit proficiscitur: inter gratiam, quae confertur simpliciter ut elevet et gratiam, quae confertur ut sanet simul et elevet: inter gratiam, quae confertur simpliciter cjratuito et (jratiam quae ita alits gratuito confertur, ut etiam propter porta merita alterius conferatur. Atqui prior est gratia naturae integrae collata diciturque gratia Dei, altera est gratia collata naturae lapsae diciturque gratia Christi. Gratia enim Christi confertur naturae peecati-iri, ideoque positive iudignae, cui naturae propter peccatum raiserae subvenitur per misericordiam, quae natura peccatrix cum a peccato et eius effectibus liberatur, aegra ad sanitatem restituitur atque haec ipsi a Deo praestantur propter merita Christi Redemptoi'is. Quia vero peccatum deerat in natura Integra, cum aucta est donis gratuitis, gratia ei collata his specialibus characteribus carebat. Hinc ad gratiam Dei pertinet non tantum gratia collata Adamo, sed et gratia Angelis collata.

III. Gratia Dei dicitur gratia elerans, gratia autem Christi dicitur gratia sanans, gratia medicinalh, nou c|uia liaec id tantum ex-sequitur, sed quia ipsa sohi id facit. Natura enim humana in

deterius secundum corpus ct animam commutata, ut ait Synodus Tridentiua, iam medico indiget, quia sana nou est, quo profecto iu statu elevationis non indigebat. Notandnm vero quod gratia sanans et rnedicincdis nou ideo tantum dicitur, quia alicui lan-guori medeatur, qui sit in natura lapsa, non fuisset in natura integra; sed generatiui quia reficit naturam collapsam in d(;te-rius secundum animam ct corpus commutatam. Gratia enim sanans et uiedicinalis iuxta Augustiuum (Dc natura et gratia, cc. 2. ot 3.) non est tantum ea, qua concupiscentia languor sa-natur, sed qua infantes etaetate grandes salvi fiunt, qua nerape omnes homines liberantur a jieccato et iustificantur; quod profecto lit per gratiam siinpliciter supernaturalem et elevantem. Hoc memiuisse iu sequentibus iuvabit. Id tamen non impedit quorainus distiucto duplici eifectu huius eiusdem gratiae Christi, distiuguatur quoque eadem gratia et altera dicatur gratia elevans, altera speciatim appelletur sanans ct medicino.Us, quae vulnera naturae iu ipso ordine naturae sauat. Porro de gratia Christi potissimum Augustiuus agit contra pelagianos.

Gratiam Dei exhibent testimonia Ephes. IV, 23. 24, Coloss. Ill, 8. 10. Gen. I, 2G. Eceli. XVII. 1 (Vulg.) col-lata interpretatioue I'atruui (Do Deo ('reant. Th. XLII.)

Gratiam Christi referunt testimonia 1. Cor. XV, 10. Eplies. I, 3. 2. Tim. I, 9. etc.

Nota, Si quis contenderet gratiam onmem etiam Adaiuo et Angelis collatam esse ex meritis Christi, de qua re uolumus modo disputare; maneret tamen discrimeu inter gratiam Dei et gratiam Christi, turn propter diversam habitudinem ad diversos status, tum quia merita ('hristi pro natura non lapsa non esseut nierita Redemptoris, sunt autem merita Redemptoris pro natura lapsa.

Gratia m par unlit ral it alia est externa, alia interna. Qimnwi» autem non rpiaevis gratia interna sit in raiione entis prae-stanlior gratia lt;put vis externa; in raiione tamen benejicii gratia interna per so praestat cxiernae.

I. Haec non est divisio gratiae Christi, sed gratiae supcrna-turalis; potest enim haec divisio, non secus ac sequentes, valere

etiam in gratia Dei. Tmo liaec divisio, do qua in liac Tliosi agiinus, in gratia quoque naturali locum habere potest; divi-dimus autem tantummodo gratiam supernaturaleni, quia do gratia naturali non est nobis tractandum.

II. Gratia interna sunt dona divina, quae nobis insunt tan-quam in subiecto, gratia externa sunt ea dona, quae extra nos sunt nosque afficiunt. Utramque gratiam exsistere in ordine supernaturali manifestum est. Gratia enim externa est positiva lex Dei, revelatio, praedicatio Mei, incarnatio et exempla Obristi, divina Scriptura, Ecclesiae magisterium et cetera huiusmodi, qui-bus promoventur homines in vitam aeternam. Patet huec esse tuin gratias, quia sunt indebita, turn gratias supernaturales vel secundum quid, ut positiva manifestatio legis naturalis et revelatio veritatum quarumdam naturalium, vol simpliciter, ut revelatio niysteriorum, incarnatio, sacramenta et similia; nam priora sunt medium naturae indebitum clarioris notitiae legis et veritatum, ])osteriora sunt indebita universae naturae et causae aut instrumenta sunt, quibus elevamur ad participationem or-dinis divini. Gratia interna est iustitia Dei, qua Deus non iustos facit, sunt virtutum infusarum habitus, sunt illustrationes mentis et inspirationes voluntatis, quibus donis et filii adoptivi efficimur vitamque divinam vivimus, qua in re ordo ipse supernaturalis essentialiter consistit. Cf. s. Thomam I' II^ao q. GV1. a. 2.

11 1. Distinctio gratiae externae et internae manifeste se prodit in controversia pelagiana; neque enim omnem gratiam negabat Pelagius neque ob id haereticus est habitus: sed cum concederet ad recte et salutariter operandmn nos adiuvari gratia Dei po-sita in lege atque doctrina atque exemplis Obristi, negabat tamen interius adiuvari voluntatem per subministrationem vir-tutis Spiritus S. Haec pars negans reprobata est in ipso ut haeretica: non vero haereticus habitus est quia vellet gratias esse externas, quas Patres omnes cum ipso profitebantur; sed quia excluderet gratiam interiorem speciatim voluntatis, quae comparata cum externa et ratione habita operationis dicitur xai Ëfoyjji¹ gratia, quia ijjsa reapse est, quae facultatem operan-tem elevat principiumque est efficax operis boni supernaturalis. Distinguebant ergo Patres inter gratiam externam et internara et hanc quidem alteri praeferebant, ita ut externa sine into-

riori inntilis liaberetuv; at nihilominns gratias Dei esse quoque ea doua exteriora fatebautur. Nvisquam (ait Aug. ('ont. duas epist. pelagg. Ij. IV. c. 15. n. li) isti inimiei gratiae ad eandem gruiiaiu veliementius oppugnaudam occultiores moliuntur insi-dias, quam ubi legem laudant, quae nine dulntatione laudanda eet. Legem quippe diversis locutionum inodis et varietate ver-borum in omnibus disputationibus suis voluut intelligi gratiam, ut scilicet a Domino Deo adiutorium cognitionis habeamus, quo ea, quae' facienda sunt, noverimus , non ins])irationem di-lectionis, ut coguita sancto amore faciamus, quae propvie gratia est.quot;

IV. Ipsa protectio Dei, qua tentationes et peccandi occa-siones arcentur et ea providentia, cpia quis ad finem vitae perducitur , cum idoneus est ad aeternam assequendam vitam, quandoquidem nihil realiter in anima ponant, sunt gratia ex-trinseca ; gratia auteru vere sunt; quae gratia, ratione liuis propter quam confertur, supernaturalis dici debet; spectat enim ad providentiam supernaturalem. Hinc Aug. Serm. XG1X, n. G. Deum loquentem inducit: «lloc tibi dicit Deus tuus: regebam te mihi, servabam te mild : ut adulterium non committeres , suasor defuit: ut suasor deesset, ego feci: locus et tempus defuit et ut liacc deessent, ego feci.. . . Agnosce ergo gratiam eius, cui debes et quod non admisisti. Mild debet iste quod factum est et dimissum vidisti: mihi debes et tu quod non fecisti. Nullum est enim peccatum, quod facit homo, quod non possit facere alter homo, si desit rector, a quo factus est homo.quot; Ad alterum quod spectat beneficium, illud profecto in-dicatur verbis Sapient. IV. 11. (etsi de Henoch speciatim coll. Gen. V. 24 ea dicta velimus.) llaptus est ne malitia mutaret intellectum eius etc.; hanc autem gratiam esse et per se patet et testatur August. De Praedest. Sanct. c. XIV, n. 29. »Non debent fratres nostri, qui nobiscum pro catholica lide perniciem pelagiani erroris impugnant, buic pelagianae in tantum favere opinioni, qua opinantur gratiam Dei secundum merita nostra dari ; ut quod illi audere non possuut, sententiam veram plane et antiquitus christianam : Raptus est ne malitia mutaret intellectum eius: destruere moliantur. . .. Ita quippe claret in-victum esse cpiod dicimus, gratiam Dei non secundum merita nostra dari.quot;

V. Distinctionem inter gratiam externam et internam iu-cnlcatam a Patribus luculenter tradiderat Apostolus turn in epistola ad Romanos turn in epistola ad Galatas. Distinguit enim Paulas leyem a Deo popvdo ludaeonun traditam, per quam e.st cognitio peccati, a l^ide, qua credinms in Christum, qua justificamur, inhabitante in nobis Spiritu S. et caritatem Dei diffundente. Fides proinde et caritas dona sunt interiora, quibus iusti efficimur. Negat autem Apostolus per legem esse justi-tiam; secus enim frustra mortuus esset Christus; fidem vero gratiam appellat Gal. II, 20. 21. Rom. Ill, 21. seqq. lam vero donum Dei seu gratiam esse legem a Deo traditam per se liquet; est enim mandatum Dei ad vitam, mandatum sanctum, justum et honutn, Rom. VII, 10. 12 ; at nihilominus non est id quod simpliciter gratia vocatur a Paulo ; praeter legem, aliam gratiam necessariam docet, quae nos justos faciat, quae nos intrinsece vivificet. Cum itaque lex sit gratia externa et fides, quae nos intrinsece vivilicat et iustos facit, sit interior; patet distingui a Paulo gratiam interiorem ab exteriore.

VI. Maius in ratione beneficii illud dicimus, quod nobis utile magis est ad nostrani perfectionem et felicitatem ns-sequendam. lam vero gratia externa et interna ita se habent, ut in praesenti ordine, si externa sola conferretur, homo iustus et salvus non fieret: e contrario si conferretur sola interna, homo justiticaretur et salvaretur: utilior est ergo homini gratia interior, quam exterior. Et re quidem vera gratia interior est hnis ceterorum beneficiorum externorum, prout beneficia sunt, sive in nostrum bonum et utilitatem ordinata: finis autem prout talis praestat iis quae sunt ad finera. Et sane per gratiam interiorem homo reapse elevatur formaliter ad or-dinem supernaturaleni; gratia autem externa est vel causa vel dispositio quaedam ut elevari possit et ut maneat et proficiat in eo statu. Ergo maius est beneficium gratia interior, quam exterior. Porro cum ita praefertur gratia interior exteriori, seor-sim utraque spectanda est quoad id quod est ei proprium et quatenus ab alia secernitur potestque separari. Quod si aliqua gratia externa spectetur prout simul internam complectitur, ant vicissim, tunc sub hoc respectu comparatio fieri nequit; quia nulla est oppositio.

ontis . nenipe spectuta intniiseca utniisquo porfoctione ontolo-gica: cviileus est uliquuni saltern «fratiam extenoreiu praestaro intorioi'i; nam incarnatio e. g. Verbi, cjuae gratia est externa, excedit perfectione sua quodcumque aliud donuui nobis col-latum. Ergo.

[. »Cum gratia, ait s. Thomas I. II. q. ('XI. a. 1. ad hoe ordinetur , ut homo reducatur in Deum, ordine qnodam lioc agitur, ut scilicet quidam per alios in Deum reducantur. Secundum hoc igitur duplex est gratia, una quideni per quam ijise homo Deo coniungitur, quae vocatur gratia f/ratuin furieus, alia vero, per quam unus homo cooperatur alteri ad hoc quod ad Deum reducatur: huiusmodi autem donum vocatur (jratia gratis data, quia supra l'acultatem naturae et su])ra meritum personae homini conceditur.quot; Itaqué gratia gratum faciens est donum, ])er quod homo iit intrinsece acceptus Deo; gralia gratis data est donum supernaturale gratuitum, ad aliorum s])iritualen! salutem per modvun miuisterii promovendam collatum. Appellatio haec gratis data non est accipienda sensu exclusi subiecti, ac si i])sa sola sit data gratis ; utraque enim gratia est gratnita: sed cum gratia gratum faciens appellationem certain sortiatur ex proprio munere, alia gratia, ut *ii)gt; ea distin-guatur, retinet generis appellationem, quae proinde accipienda est sensu exclusi praedicati h. e. donum gratis datum tantum, nempe non gratum faciens. Appellatio haec gratis data profecta est a Matth. X, 8. ubi numeratis quibusdam ex his gratiis , subdit Christus: gratis accepistis : gratis date.

Esse hoc aliud donum supernaturale collatum homini praeter illud, quod hominem facit Deo gratum , constat ex doctrina Pauli 1. Cor. XII. 4. seq. Ibi enim sermo est de donis Spiritus S., quae Spiritus dividit singulis pront vult; sunt ergo supernaturalia et gratnita. Porro ibi sermo est de donis, quae non sunt omnibus hominibus destinata, sed alii datur hoe donum , alii aliud et liquet pluribus hominibus , etsi obicem non

pouant, nullum ex ii.s tlonis dari ; at gratia gratiim laciens est omnibus liominibus destinata omnibnsqne eonfertnr, nisi ipsi hominos obioem ponant. Praeterea haoc don a ibi a Panic di-cuntnr manifestatio spiritus: porro manifestatio spiritus non est ])er se in bonvim illius, in quo lit manifestatio, sed illins, cui tit manifestatio h. e. aliorum cpdbus manifestatur; qnamvis inter bos possit esse et ille, in quo lit manifestatio. Hoc vero proprium est gratiae illius, quam dicimns gratis datam. Unde Paulurf ait manifestatiouem Spiritus esse ad utilitatem yioog to (ïtifKfi'oo i', h. e. ad utilitatem eorum cjuihus manifestatur; quae interpretatio probatur etiam ex speciali natura borum donorum. Nam. e. g. senno sapientiae, gratia curationum, operatic virtutam, quae ibi enumerantur, manifestant quidem Spiritum, qui est causa horum elfcctumn; sed utilitas, quae est finis hnius manifestationis, non est propria eius , qui loquitur, qui curat, qui miracula facit, sed propria est omnium, quibus Spiritus per ea manifestatur. Itaque (lonuin yratum faciens per se non supponit nisi personam, cui confertur; donum gratis datum snpponit societatem, in qua alii ab aliis iuvari possint. Cf. Mattli. X, 7. 8. Marc. XVI, 20.

II. Duplex est ergo discriinen inter utramque gratiam. Primum, quod gratia gratum faciens datur per se in utilitatem illius, qui earn accipit, et quidem in bunc finem ut iustus et gratus Deo sit: licet exinde propter eam tiat babi lis ad alios iuvandos ; sed boc est per accidens, iilud per se intenditur, cum ea gratia confertur. E contrario gratia gratis data confertur in utilitatem eamque spiritualem aliorum: quamvis et illi ipsi, qui eam accipit, utilitatem afferre possit; sed boc est per accidens, illud per se intentum. Unde in definitione dictum est per se. Alterum vero discrimen est, quod gratia gratum faciens sit omnibus destinata et aliqua saltern cnnctis bomini-bus conferatur, ita ut opera gratiae gratum facientis sint con-stituta in potestate arbitrii singulornm et ex eo solum sit quod sancti et salvi homines non cvadant; gratia vero gratis data neque omnibus destinata sit ant promissa neque, generatim saltern, in nostra sit potestate illam acqidrere. Dico generatim saltern: excipienda sunt enim duo, b. e. character ordinis sacri ct iurisdictio ecclesiastica, quae,, quia integrum est cuique ilia acquirere, negant quidam inter gratias gratis datas recensenda

esse. Quod immerito fieri censcmus : cum ratio propria gratiae gratis datao maneat et in illis , nenipe domim supcriiatiirale datum in utilitatem aliorum. Quocirca potius subdivisio faci-enda est liuius generis, cpiam novum genus expiscandura. Scilicet nt sit adaeqnata divisio gratiae gratis datae , ita divisio institui potest, nt gratia gratis data sit vel ordinaria (character, iurisdictio ecclesiastica) vel extraordinaria (cetera dona). A])o-stolus sane in lquot; Cor. 1. c. cnumerat ntramque speciem gratia-rum gratis datarum.

Quaenam antem sint singillatim gratiae gratis datae et qno-modo conferantur, discere potes a s. Thoma I, If. q. (quot;Xi, a. 4. collatis Suarez Prolegom. III. De Gratia cc. 4. 5. liellar-inino. De Grat. et lib. arb. Ij. I. c. 10. aliisque Theologis in q. citatam Thomae.

111. Potiorem esse gratiam graium facientem gratia gratis data probatur testimonio Pauli !. Oor. XII. ubi postquam gratias gratis datas enumeraverit, subdit 31. aenudaniini autem eliunsmata meliora et adhuc excellenttorem viam rohis demonstro. Sequitur vero immediate sermo et lans cliaritatis, quae est gratia gratum faciens. Et sane, nt arguit s. Thomas I. II. q. ('XI, a. 5. »nnaqnaeque virtus tanto excellentior est, qnanto ad altius bonum ordiuatur. Semper autem finis potior est his, quae sunt ad lineiu. Gratia antem gratum faciens ordinat lio-minem immediate ad coniunctionem idtiiui finis: gratiae autem gratis datae ordinant hominem ad quaedam jn-aeparatoria finis ultimi, sicut per prophetiam et miracula et alia huiusmodi homines inducuntur ad hoc, quod ultimo fini coniungantur. Et ideo gratia gratum faciens est multo excellentior qua in gratia gratis data.quot;

1. Gratia habitualis simpliciter dicitur illud donum, quo homo formaliter et perinanenter iustus est Deoque acceptus, etsi nihil agat. Sunt autem et alii liabitus supernaturales, qui hominem formaliter perliciunt, quamvis non iustificent, ut

habitus (ulei , s])ei, qui, ne coul'iisio fiat, non vocantur gratia habituali.s, seil simpliciter habitus sen virtntes. Projjrium horvnn omnium est quod homo per ea perficitur secundum statum. Gratia actualis est, qua homo perficitur secuudmu actum sen operationeiu, quae et praecedere potest et subsequi sanctifica-tionem. Proprium est gratiae actualis disponere ad iustificatio-neni, etsi non id solum ipsa praestet: proprium est gratiae habitualis simpliciter dictae, formaliter sanctificare. Gratia ha-bitualis ceterique hahitus sunt aliquid permanens; id enim proprium est habitus.

G ratia actualis est tum auxilium Dei, quod est in nobis principimn actus salutaris, turn ipse actus, qui et ipse donum Dei est potestque esse principium alterius actus salutaris, ut postea videbiiuus. llaec altera gratia vero quae vel in acta est posita, vel propter actum datur, est aliquid transiens, qucmad-modum transit actus.

II. Exsistentia utriusque gratiae nianifesta est. Et primo quidem ex fidei analogia. Constat enim iustos vivere vitam aliquam supernaturalem et divinara. Porro vita dupliciter spe-ctari ])otest, h. e. turn in actu primo, tum in actu secimdo. Tn actu primo est ipsa essentia rei viventis, ipsuni principium , a quo elici possunt actus vitae. In actu secundo vita est ipsa operatic) eiusdem principii: illud est permanens, hoc transiens. Cum autem vita divina non nisi per aliquam participationem sit in nobis , principium vitae supernaturalis nequit se habere nisi ad moduni fonnae accidentalis inhaorentis permanenter et haec est gratia habitualis , qua similes Deo efficimur filiiqiu; eius et umici constituimur. lluius exsistentia evidens est in parvulis baptizatis, qui gratiam Dei luibent, non autem actua-lem, actuum enim incapaces sunt: ergo habitualem. Ut autem vita divina in actu secundo exeratur, divinuin auxilium requi-ritur, quod datur ut actus sit, quod idcirco desinit desinente actu ; est ergo aliquid transiens.

III. Et sane idem evincitur ex disserta testificatione. Occur-runt enim frequenter in Scriptura testimonia , quae utramque gratiam significant. Gratia enim habitualis et permanens sigui-ticatur, cum mentio fit novae creafurae Gal. VI. 15; adoptionis Rom. VIII. 15. 2:5; /iliutioius Rom. VIII. 14: loan. 1. 12; rcyenerat'ioni* Tit. 111. 5; loan. 111. 5; revocation^ ad orir/i-

nalern similitudinem, in qua conditus e.st homo Ephes. IV. 23. 24. l liiec eniiu omnia aliquid liabitualo et pormanens praesefe-rvmt. Gratia vero actualis et transiens sigiiificatur, cum Deus dicitur aptare homines in bono, ut faciant eins volimtatem, fa-ciens in eis quod placeai coram se. Hebr. XIII, 21. cum Deus dicitur operari in nobis veile et perficere. Philip. II, 13. cum docemur quod nemo potest die ere: Ihininc lesu, nisi in Spiritu S. I. ('or. Xli , 3. cum docemur quod non snmus sufjieientes coyitare alitjuid a nobis , quasi ex nobis, sed sujfieientia nostra e.v Deo est. 2. Cor. III, 5. Haec enim, quae jier Deum adiu-vautem exhibentur fieri, actus suut, transeuut; uude et iis trausactis desiuit auxilium illud, quod pro])ter ea datur. Accedit autheuticum magisterium Ecclesiae. Synod. Trid. Hess. VI. De lustificatioue , cauone 3. liaec ait de gratia actuali : si quis dixerit sine praeveuiente Spiritus 8. iuspiratioue atque eins adiutorio, hominem credere, sperare, diligere aut poenitere posse, sicut oportet, ut ei iustiiicatiouis gratia conteratur: A. S. Et cauone 11. haec habet de gratia habituali : si quis dixerit homines iustificari vel sola imputatione iustitiae ('hristi vel sola remissione peccatorum, exclusa gratia et caritate, quae in cordibus eoruni per Spirituni S. diffundatur atque illis in-haereat aut etiam gratiam, qua iustilicamur, esse tantum favo-rem Dei: A. S.

IV. Atque hffic sufficiant ad demonstrationem thesis, quan-doquidem universa traetatio sequens de gratia actuali uberriuie est instituonda. (iratia vero habitualis alium tractatum sibi vindicat, quem, si superis placebit, postea edemus. Itaque agendum nobis est de gratia creata, siqjernaturali, actuali, quae in negotio iustificationis, nisi subiectum impar sit ad actus eliciendos, prior est, cuius proinde notionem Tridentina Syn-odus praemisit alteri: ('1'. Sess. VI. capp. 5. (i. Porro universa traetatio de gratia actuali quinque quaestionibus altsolvetur: lquot; de natura, 2^a de necessitate, 3^a de gratuitate, 4^a de effica-cia, 5ⁿ de distributione gratiae actualis.

T. (Iratia uctualis, de qua disserimns, est principium, quo explicatur in nobis vita supernaturalis iu iietu secundo, ut diximuK, est divinum adiutorium gratuitum, quo iit ut ereda-ravis,- velimus et cetera bona opera, sicut oportet, agere valea-mus (Couc. Arausic. 11. c. (».). Distinctior huius auxilii conce])tus est niodo a nobis prbponendus et confinnandus. Necessitas huius dis])utationis nianifesta est: nisi enini distincte teneamus quid sit gratia actualis, fieri non potest ut in pluribus saltern, quae deinceps consequuntur, quaestionibus, quarum solutio ex essentia gratiae depcndet, non liaereamus dubii et identidem quoque la-bamur.

II. Gratia actualis ideo nobis confertur ut vires nobis ad-dantur ad operandum opera salutis. Opera inquani salutis; nam de vita supernaturali agimus, cuius terminus est aeterna salus. Proinde nomine gratiae actualis non intelligiinus quodvis auxi-lium ad operandum, sed auxilium ad operaudum opera salu-taria. (lonceptus proinde clarns satis, licet nondum plane di-stinctus, gratiae actualis is est, ut ea dicatur mutiliam gratuitum divliihus collatain ad operandum salutariic.r. Sic enim distin-guitur a ceteris gratiis, qnemadinodum liquet ex praecedentibus thesibus eiusque essentia exhibetur, quae iu eo est ut aliquid sit nos adiuvans viresque nobis addons ad opera salutis. Verum quaestio sponte oritur eaque duplex: 1° quid sit illud quod obtinet rationem gratiae actualis sive aliis verbis: quaenam sint ea, in ipiibus gratiae actualis essentia individuatur sen quae sub couceptu universali gratiae actualis continentur: 2° cuiusmodi sint vires, quas gratia actualis coniert. Prior quaestio veluti matcriam, altera formam gratiae actualis attingit. Prior tamen quaestio, ut ex progressu tractationis patebit, hand potent ab-

solvi, quoad partem scilicet negantcni, ante alteram quaostionem. His porro expeditis restiibit 3quot; declarandii liabitudo grutiae actualis ad voluntatem, prout est princiiiium actus salutaris. Triljus ergo articulis lioc caput continel)itur.

Ad ijrcillns aciuale* siicrliuil menlis illuslralioncs linn (|Uiio tantum ab cKti'inscco e.vcUa)itngt;' in nobis, turn jiotissimuin qitm opniTiUn' ijuOiiiK; iirmiodialc Spiritus in moute uosti'a. i'l anion inmimiodi Hlmlralin immvitidla menlis it.rnlxlal in nohin, re-quiritur ex ovdinaria Providimliae lege obiectum exlrhisecus ■proiWHlhnn, quod picim cogilulioncm delenninare vnleat.

I. Ad gratias actuales spoctare mentis illustrationes gencratim acceptas uuiversa catliolica traditio tcstatnr. Docemnr euim Deuni esse qui dat spiritum sapinntiae et revelationis oculosque cordis illummatos Ephes. 1) 16. seq. ipmm illueeve in eprdtOus noslris 2^a Oor. IV, 6. ipsum apevive oculos homhmm, ut eonvertantnr a tenebris in lueern Act. XXVI, 1.6. seq. ilhimivare oculos ii ostras, tenehras nostras Psal. XII, 4. X V i 1, 29. not audi re et discere a Pat re loan. VI, 45. atque su ijieieut iam nostram cogi-tandl (scdutariter) esse a Deo 2^:l Cor. ill, 5. Secundum haec docent Maiores cognitionem sid Filii non sono aut voce Pa-trem nobis immittere, sed illuminatiorie et illustratione mmtis Cyril. Alex, in loan. li. l\^r. c. 7. divinmu verbum veluti paeda-gogum nostrum nos admonere, reprehendere, anjuere , iniiiari Clemens Alex. Pedag. L. f. c. 0. visorumgue suasion thus age re Deum ut velimns et credamus, sive extrinsecus per evangelicas exhortationes, sive intrinsecus, ubi nemo habct in potestate quid ei veniat in meutem Aug. l)e Spir. et lit. c. 31. Et sane »cum ab illo illins adintoriam deprecamnr ad laciendam per-ficiendainque iustitiam, f|uid aliud deprecamnr, (pnun ut aperiat (/nod latehal et suave fiat quod non delectabat?quot; Idem, de pecc. merit, et remiss. I;. II. c. !!•. s\on enim in bominum sed Dei est potestate ut habeant liomiues potestateni lilii Dei tieri: ab

ipso quippe aocipiunt earn, qui dat eonli humano coyitationes pias.quot; Idem De Spir. et lit. c. 8. Hinc in Cone. Arausicano II. c. 7. definitum est: »si quis per naturae vigorem ))oniim aliquod, quod ad salutem pertinet vitae aeternae, cogitare, ut expedit, aut eligere, sive salutari idest evangelicae praedicationi consentire posse contirmat absque Ulamina done et inspiratione Spiritus S., haeretico fallitur spii'itu.quot;

Constat igitur inter divina auxilia, quibus ad pie agendum adiuvamur, habere locum illuminationes sive illustrationes mentis: auxilium vero Dei, quo ad agendum adiuvamur, est gratia actu-alis: ergo. Dices forte probandum adbuc esse quod ea auxilia sint (jratia, b. e. gratis data sive indebita naturae. Vcrum ad-vertendum est modo non agi quaestionem de gratuitate gratiae, sed de eius natura, quare modo supponendum est, quod tamen deinceps probabitur, in locis citatis agi de iis auxiliis, quae naturae indebita sunt gratisque dantur. Ceterum id ex allata testiiicatione Augustiui et concilii definitione satis liquet.

Huiusmodi porro baberi actualia auxilia posita in illustra-tionibus mentis, ratio fide edocta demonstrat, ostendens eorum necessitatem. Etenim vita supernaturalis in actu secundo citra Dei gratiam explicari non potest, cum sit opus supra vires naturae; rursus vita in actu secundo, quae in cognitione et amore consistit, sine illustratione mentis nequit incipere; ergo ad vitam siqiernaturalem con sist enten i in cognitione et. amore, gra-tuita illustratio mentis a Deo procedens postulatur. Haec porro gratuita illustratio est gratia actualis: ergo ad gratias actuales spectat illustratio mentis.

11. Illustratio mentis duplex distingui debet, mcdiata et imrncdiata. Mediata dicitur, cum per extrinseca tantum obiecta sive media excitat Dens in mente notitiam, sive apprebensionem aliquam, qnemadmodum visis plurimis mens nostra moveri potest ad aliquid cogitandum. Immediata illustratio dicitur ea apprebensio sive notitia, quam Deus, proposito quidem extrin-secus obiecto, ipse vi sua excitat, pbysice agens in mente et tangens ipse virtute sua bominum corda, non quidem aliquid revelans, sed indebito lumine confortans mentem ut veritatem rite a])preliendat. Discrimen est inter utramque. Prima notitia, adkibiti) extrinseco medio, naturaliter oritur in mente et idcirco viribus naturalibus intellectus rcspondet: altera, prout imme-

diata est, soli Deo gratuite agenti physice in intellectu et il-luminanti debetur. Prior ])roiiide notitia, suhkctive et ellicicnter spectata, nexa est cum extrinsecis obiectis sufficienter propositi» nexu naturalis consecutionis, ut his exsisteutibus et ipsa sit. Altera autem subiectine rursiis et cjflcienter spectata, cum a Deo sit gratuito earn excitante in i)olgt;is. non cohaeret nexu su]ira-dicto consecutionis cnm extrinseco obiecto. Ohiectire tuinen spectata cohaeret cnm extrinseco obiecto. Quae ut statim decla-rentur, perpende, quod gratia actualis illustrationis per se non eo spectat ut aliqnid novi nobis patefaciat. llevelatio enim eorum, quae cognoscenda sunt ut rite agamus, qnaeque jiroindi' necessaria est omnibus, est publica et socialis facta a ('bristo Ecclesiae per Apostolos, non est privata. Porro gratia actualis illustrationis singulis necessaria est singulisque singillatim con-i'ertur. Dixi per se, potest enim Deus, si velit, illustrando in-tellectum alicuius, novi aliqnid ei manifestare. iSed haec est specialis gratia ad donum spectans ])rojihetiae. Cum ergo gratia actualis illustrationis non eo spectet per se ut aliqnid novi revelet, eo spectabit, ut mens rite sieut oportet apprebendat et cogitet id, quod aliunde ei proponitur ad cogitandnm. Uaec igitur extrinseca propositie veritatis requiritur ut illustratio immediata mentis exsistat. Et sane naturaliter intellectus ab obiecto extrinseco determinatur ad actum; supernaturaliter vero praedicatio verbi Dei est divinitus institnta, ut per eam homines adducantur ad fldem, ad iustificationem atque ad exer-citium sanctitatis (smnimus verbum Dei praedieatum in nni-versa sua am])litudine, h. e. sive sim])liciter jiraedicatum, sive aeqnivalenter b. e. vel seri]itum vel memoria revocatum vel quoquomodo manifestatum vel in sj'mbolis ritibusque sacris aut similibus rebus repraesentatum). (kun ergo hoe tantum modo ex providentia ordinaria aliqnid novit 'r cogitandnm menti proponatnr; sequitur generatim obiectum naturaliter determinans, quod piam cogitationem exeitare potest, requiri ex lege Pro-videntiae ordinaria, ut sit in nobis illustratio immediata. Itaque illustratio mentis mediata non est ea, quae obiecto extrinseens proposito excitatnr in nobis; nam boe et immediatae competit; sed est ea, quae ab obiecto extrinseco divinitus proposito excitatnr naturaliter in nobis: innnediata vero quae . ea, exsistente conditione, vi Dei gratnito in nobis agentis nostramque facnl-

tatem ad excellentius agenrlum elovaiitis excitatur in nobis. Tn liac re duplici qnaestioni per se locus est. Prior est, an in online gratiae actualis sit possibilia utraque illustratio; altera, an reapse in ordine praesentis providentiae utraque illustratio, altera ab altera distinct» detur. Huius vero sccundae quaestionis solutio pendet etiam a quibusdam principiis, quae postea produ-cturi sumus, ex quibus videtur confici nullam esse illustrationis g rati an i tantum mediatam. Quia vero modo agimus tantum de essentia gratiae actualis, licet praescindere paulisper ab examine eormn principiorura, ita ut, si vera sit in hac re sententia negans, accipiantur quae dicimus de illustratione mediata tanquam dicta bypotbetice et ad ordinem spectantia possibilitatis. Defondimus ergo intra amplitudinem gratiarum actualium contineri non solum illustrationes mediatas, sod etiam ac potissimum imme-diatas.

III. Quoad mediatas, si tantum quaestio possibilitatis fiat, nulla est difficultas. Nam revelatio divina, verbum Dei quotidie auditum aut lectmn, exempla ('liristi et Sanctorum, cetera a Deo instituta in Ecclesia et similia eo spectant, ut excitent in nobis notitias salutares et quando baec media rite applicata sunt, naturaliter, secluso qnoqno alio quovis gratuito auxilio, excitare eas notitias valent: quia vero baec media indebita sunt et ad ordinem spectant supernaturalem, eae omnos no-titiae sunt totidem illustrationes gratuitae sive gratiae illustrationis. Et quidem ipsa extrinseca revelatio gratia est illustrationis in actu primo: cum vero ex eius applicatione excitatur in nobis notitia, baec est illustrationis gratia in actu secundo, quae si naturaliter solum oritur ex applicatione obiecti, est tantum illustratio mediata. Hue referri possunt testimonia Scripturarum, ut Psal. XVII1, 8. 9. Lex Domini immaculata convertens animas, testimonium Domini fidele, sajiientiain praestans parvulis; iustitiae Domini rectae laetificantes corda, praeceptmn Domini luciduni, illuininans oculos et l'¹ Petri II. 21. Christus passus est pro nobis, vobis relinquens exemplum, ut sequamini vestigia eius. De eadem forte August, loquitur De Spirit, et lit. c. 34. »Yisorum suasionibus agit Deus ut velimus et ut credamus sive extrinsecus per evangelicas exbor-tationes... sive intriusecus, ubi nemo babet in potestate quid ei veniat in mentem.quot;

IV. Quoad illvist,rationes iramediatas vero, primum liquet possibilcs esse tales gratuitas mentis illustrationes; nam, remota etiam quacumque quaestionc circa modura, quo Deus mentein illustrare immediate possit, certuni esse debet antecedenter rationi turn Deum per se posse immediate id quod per causas secundas non vitales, cuiusmodi sunt obiecta, facit, turn crea-torem ipsum intellectus posse ilium immediate modificare, adeoque et illustrare. At praeterea constat etiam reapse inter gratias actuales illustratioiium mentis recensendas esse illustra-tiones immediatas. Sane de his non infrequenter loquitur Scriptura. Etenim a) 2. Oor. Ill, 5. ait Apostolus: A'on (/nod sujflcimtes shnus corjitare (sermo est de cogitatione salutari) uiii/uid a vohis, quasi e.n nobis: scd sujicientia nostra ex Deo est. Advertendum est quod suMcienUa cogitandi est aliquid subiectivum, sicut virtus; cum ergo dicitur hmiffie'tentia nostra cocjitandi, significatur vim intellectus non esse ex se subiective parem ad cogitandum sicut oportet. Haec quidem interpretatio primum defendenda est. Sane probata ea fuit patribus latinis in controversia pelagiana ac synodorum decretis in causa fidei confirmata (Syn. Arausic. 11. c. 7.): quid ergo impedit ne bunc arbitremur ess(! sensum Apostoli, luibita quoque ratione textns originalisV Ait cl. interpres lustiniani sensum verboruni grae-corum 017 on, ixavot dfffifv, ay éammv '/.oyinaa'dai n esse bunc: nihil posse nos nobis arrogare, imputare, non esse di-guos, qui nobis aliquid tribnamus, quia oinnis nostra dignitas tj txavórrfi ex Deo est. llanc interpretationem anctoritate ('hrysostomi, 'Pbeophylacti ac Oecumeuii confirmat. Addit praeterea cam cum praecedentibus coliaerere, ubi dixerat Apostolus se fiduciam habere per (quot;liristum ad Deum.

Verum ^ Ixavdnjg est certe etiam mfficientta atque Ixavac sutjicicns in idiomate quoque T. N. et Pauli: conleralur in eadem epistola c. II. 0 vel quod perinde est, h.aroc valet idoneus, ut ibid. v. 16 et 2. Tim. II, 2. Pari ter AoyiynHa./ est quoque corjitare vel meditari I. Oor. XIII, 5 et evidentius Philipp. IV, 8. Atqui haec intei'pretatio in loco nostro 2. Oor. ill , 5. cum praecedentibus cohaeret, imo a contextu postulatnr. Sensus enini totius sermonis line redit; gloriamur apud Deum de nostro erga vos ministerio, nihil interim nobis vindicantes, quippe qvii ex nobis ne valemus quidem aliquid cogitare. Par-

ticula xcd et in sequente versiculo — Sed sufficientia nostra ex Deo est, qui et idoneos nos fecit ministros novi testamenti — redun-daret, supposita alia interpretatione. Nam in ea iuterprotatione dujnitm, quae ex Deo est, esset haec ipsa dignitas ministerii: at particula et docet alind et aliud esse, ad quod dicimur facti idonei, in praecedenti versiculo et in sequenti, quod plane in-telligimus, si primum de sufficientia seu idoneitate ad cogi-tandum, tuin do idoneitate ad ministerium senno sit,

His positis certuin est heic esse sermonem lt;le cogitatione in ordine salntari sen de cogitalione salutari: probationem enim vel declarationem insufiicieiitiae suae ex eo quoque petit Apostolus, quod Dens emu fecerit idoneum mmistrura Testamenti novi; sane insnfficientia est in eo ordine, in quo est li-ducia (v. 4.) ad Deum, qui nos sufficientes, idoneos facit; at-qui habetur haec üducin per Christum; fiducia vero Christi meritis inuixa spectat ad ordinem salutis.

Iain vero insufficiens dicitnr mens nostra ad cogitaudum ex se ipsa vel propter rationeni illam comniunem, quia et Deus nos creavit et sine Deo conservante et cooperante possu-mus niliil, vel ex aliqua ratione special!. I'riinum admitti nequit. Nam sufficientia, de qua loquitur Paulus, pendet ex meritis Christi eiusdemque ordinis est ac sufficientia ad ministerium Apostolatus: atqui huinsmodi sufficientia non est ex creatione vel ex ea operatione Dei debita naturae, qualis est conservatio et cooperatio. Praeterea sufficientia, quam Apostolus dicit ex Deo esse, dicitur ab eodem simul quoque nostram esse: cogi-tamns scilicet ex nobis, 'aq' lavnZv; vim proinde habemus co-gitandi, ita tarnen ut hoc ij)sum habeamus a Deo, non quasi e.e nobis ov'l o/c mvrwv : atqui id est plusquain simplex cooperatio Dei. Ratio autem specialis vel est in eo quod indigea-mus extrinseca propositione obiecti cogitabilis vel praeterea intrinseca illuminatione. Primum rursus seorsim acceptnm non est satis; quia reapse id, quod cogitare non possumus eo tantum quia deest propositio obiecti, quodque semel ac obiectum propositum est, cogitare valemus, ad id, more saltern humano loquendo, dicimur esse per nos ipsos sufficientes. Ergo sufficientia haec cogitandi, quae a Deo est, dicenda est aliquod in-triusecum donuni perticiens menteiu, ut mens eo iustructa va-leat quod per se solam facere non valeret: haec autem est quae

vocatur iUnstratio iinmediata. Idcirco docemur quoil exsistente licet obiocto, ni.si Deus adiuvet, vires iuterius subnünistrando, mens sicut oportet cogitare nequit.

/') I. (or. III. T. JStCcju' (jid plantut ent alir/uid, ncjiii' a ut rig cd, sed rjui incrementrim dat Deus. (juid per mefcaphoram plan-tationis et irrigationis significetur, evideus est: nirairum Pidei institutionem, seu eruditionem iutelleetus in ordine salutis per extrinsecum ministerium exliibere. Incrementum a vii^n r vero dare est efficere ut planta explicetur et erescat, efficere niiuirum illud totuni, cpiod est finis plantationis et irrigationis. Deus itaque ó ccri'td'MV increnientuni dans praestat totuni quod intendit et qui plantat et qui rigat. » Qui increnientuni dat, non arborem vel vitem confirmat, sed creat. Ulo enini incremento fit ut etiam lignum plantatinn radicem producat et figat. Ulo incremento (it, ut semen iactum germen emittat.quot; (Aug. L lll.cont. epist. Petiliani). Quare in hoc negotio solus Deus dicitur esse illiquid, aliquid nempe magnum, ]) nies tans (cf. Galat. H, li). Quoinodo autem Deus praebet huiusmodi incrementum? Perpende quod id, quod per extrinsecum ministerium fit, illud idem Deus ut causa principalis per suos ministros operatur. Porro praeter istud Dens incrementum dans, nlind et quidem excellentius operatur (disyue ministeno c vterno. Dico absque miuisterio externo: si ciiiui et illud per ministros ageret; quemadmoduni duo priora, quae Deus ut causa principalis agit, ministris tribunntur, quia per eos Dens agit, ita non esset ratio cur et hoc tertium denegaretur ministris, si et hoc per ipsos fleret a Deo. Igitur incrementum lioc sub-ministratur a Deo per aliquid aliud praeter mediatam illustra-tionem, quae per extrinsecum ministerium babetur. Subministratur scilicet ipsa subiectiva sufficientia cogitaudi et volendi ut oportet, qua fit ut semina iacta suscipiantur rite et cxcolantur et crescant in nobis. (Juare rursus iure dicitur nihil is esse, parum scilicet et per se solum quid insufficiens conferre in hoc negotio qui plantat et rigat, sed aliquid esse, qui incrementum dat; non quia ipsi sub Deo nihil conferant, sed quia ipsi vires non praestant nec se habent ad opus ut causa efficiens, sed solum nt conditio. »Tpse (ait August. De Grat. Ohristi c. 19.) in bonis arboribu,; cooperatnr f'ructum, qui et forinsecus rigat atque excolit per quemlibet miuistrum et per se dat intrinsecus incrementum.quot;

c) 1quot;. loan. li, 20. Vos uncttonein (/glcïfia) habet.is a Sanefo et nostis omnia (it 27. I rmtio (xyict/ia) eias docet vos de pmnibus. Tain vero collatis Act. IV. 27. X, 38. Hebr. I, 9. 2quot;. Cor. I. 21. x(tiafin tinguentnm seil effusum (secus enirn quid eonfert? uncle merito Vulgatus reddidit unctio) multipliciter quidem ab interpretibus accipitur: facile tamen inter omnes convenit eo signilicari donura aliquod infusum, donum autem sapientiae aut prudentiae; nam de doctrina agitur.

Porrobaec uuctio primum interior est quoad effuctum; intellectns est scilicet qui docetur: praeterea interior est etiam quoad ejficwu-tiam, ita ut non solum intellectum doceat Spiritus per extrinsecvun legitimum autlienticuraque inagisterium, sed et insuper innncdiata interiori efiicientia sen operatione. Ratio est quia operatio Dei, quae est inagisteriumextrinsecum suorum ministrorum, uequit appellari unctio Spiritus docentis; unctio enim immediatam operationem iu subiectum repraesentat quod ungi dicitur, quod beic est in-tellectus, qui docetur. Ergo intellectus immediata unctione interiore perfunditur, b, e. immediata illuminatione illustratur. August. in bunc locum Tract. Ill in I. loann. »Nolite putare quem-quam aliquiddiscere ab bomine. Admonere possumns per strepitum

Ubi illius inspiratio et unctio non est, forinsecus inaniter per-strepunt verba.quot; »Audit quippe bonio (ait idem de peccat, merit, et remiss. L. I. c. 25) dicentem bominem vel angelum; sed ut sentiat et cotjnoscat verum esse quod dicitur, illo lumino intus mens eius adspergitur, quod aeternum est, quod etiam in tenebris lucet.quot;

Tandem si conferantur testimonia Scripturae allata in parte praeced. ex epistola ad Epbes. et ex Psalmis, manifestum est quod exoratur a Deo illustratio mentis pro iis, qui extrinsecam revelationeni iam acceperunt et tenent et baec exoratur ut scientia debita babeatur, ue tenebris mortis praeoccupentur; igitur praeter illustrationem mediatam, alterius eiusque interioris, quae a Deo immediate procedit, mentio fit. Ergo.

V. Patres quoque id disserte docent. Praeter Augustinum iam allatum sic canit Prosper Oarm. de ingratis c. 14. Nou boc consilio tantum bortatuque benigno —Suadens atque docens, quasi fbrraam legis baberet — Gratia, sed mutans intus mentem atque reformans •—Vasque novum ex fracto fiagens virtute creandi.quot; Auctor de Vo-

catione onmium gentium L. 1. c. 3. »Ciim igitur verbum Dei per ministerium praedicantium auribus carnis infertur, miscetur ()])e-ratio potentiao tlivinae cum sono voeis luiraanae et qui iueitavit evaugelizautis oiiicium, audiontis quoque (irmavit affectum; dulcescit enim auimae cibus Verbi, veteres tenebrae nova luce pelluntur et obtutus interior caligine antiqui erroris exuitur.quot; Quia nempe »Frustra sermo divinvis exterioribus auribus so-nat, ui.si Deus spiritali munere auditum liominis interioris ape-riat:quot; ut cum Fulgentio in conclusione libri de lucarn. et' («rat. docent Gregoriuw M. liom. VIII. in Ezecbielem, Heruardus De (iouver. ad Olericoa c. I. Thomas Lect. VI. in loan. XIV, 2G. et qui prae ceteris audiendi sunt Patres Conc. Arausicaui II, cn. 7., quo docemur ad eredcndum sic ut oportet necessariam esse illuminutwnem Spiritus S. Porro advertatur definitionem liane latam esse contra semipelagianos et pelagianos, qui gra-tiam externam revelationis mediatamque illustrationem nltro admittebant.

VI. Restat probandum illustrationem inmiediatam esse po-tiorem mediata. Si quidem utramque seorsim consideras, neqnit vere fieri comparatio; quia immediata nunquam sola datur et sola niliil praestaret: sed considerandae illae sunt pront in con-creto se liabeut. l'orro accedeute iuspiratione immediata obtiuet praestantior effectus; ipsa enim est, quae intrinsece facultatem elevat potestatemque et vires suggerit cogitandi sicnt oportet et baec est, quae secundum Patres requiritur ut rite operemur. Ergo.

I. Inspirationis nomine intelligitur generatim adiutorium illud, quo voluntas excitatur redditurque jiotens ad volendum et operandum sicut oportet. Duplex distinguitur diviua iuspi-ratio, qr.a voluntas afficitur, mediata nempe et immediata. Ni-mirum propter ontologicum nexum iut;T exercitium intellectus et exercitium voluntatis fit, ut exsistente illustratioue mentis

sponte exsistat inotus quidam in volnntate proportionatus illi illustratioiii. Quart; qui luentom iiluiiiinat, dicendus est quo ine per hanc illuniiaatiouem movere et excitare voluntatem. Haec est motio sive iuspiratio uiediata. Dicitur ergo inspiratio divina voluntatis niediata ea, quae in volnntate exsistit propter di villain illustrationeni intellectus. Ratio cur dicatur inspiratio niediata, est quia per earn Deus non agit in volnntate nisi mediante intellectu, qui cum est in acta iam propter identita-teni subiecti cogitantis et volentls ac propter nexum naturalem utriusque operationis, movet oliiective voluntatem. Inspiratio mediata duplex distingui jiotest, extrinseca, quae nèmpe sit per illustrationem extrinsecam et mediatam: intrinseca, quae sit per illustrationem immediatam.

Tamvero praeter hanc inspirationem duplicom mediatam, quam hactenus descripsimus, alia est, quae immediata dicitur. Ea scilicet qua Deus physice agit in ipsum principium volendi ipsum-que perficit et elevat. Haec altera inspiratio est gratia distincta al) illustratione mentis atque ex rei natura posset sine liac inspiratione voluntatis illustratie mentis haberi ac vicissim posset sine immediata illustratione intellectus haberi inspiratio immediata voluntatis. Probandum est utramque inspirationem inter gratias actuales esse recensendam.

11. Meutio illius gratiae, quam dicimus inspimtiorwm voluntatis frequentissima est penes Patres. Sane sicut penes Augu-stinum occurrunt appellationes propriae illius gratiae, quae formaliter est in intellectu, ut coyitatio pia (l)e bono persev. c. 8.) vocatio alfa et secreta (Epist. ad Vitalem OOXVII) locutio in cogitatione (Serm. XI, de Elia et Vidua Sarept.) certa srien-tia (De pecc. merit, et remis L. II. c. 18) apeviens (/nod latehat (Iljid. c. 19.) aperitio veritatls (Serm. XVII in Psal. ('XVII, n. 3): ita pariter frequentissime occurrunt formulae, quibus significatur gratia, quae formaliter voluntati inest, ut infnsio iharitatis (('out. duas epistt. pelagg. L. 11. c. 8.) inspiratio dilc-ctionis (Ibid. L. IV. c. 5) spiritus charitatis (ad Simplic. L. I, q. I.) gratia (pia, charitas Dei dijf'undituv in cordibus nostris (De Grat. Christi c. 2()) delectatio (De Spirit, et lit. cuj). 29) delectatio caelestis (Serm. XL1I. de verbis Isaiae n. 3) iucutiditas (in Psalm. LXXXV) vondelectatio (de Nupt. et Concup. L. I. e. 38) voluptas (in loann. Tract. 20) inspiratio suavitatis (Serm.

XVir in Psalm. CXVIII. n. 3) cupiditas hom (C'ont, duas epistt. pelagg. Ij. 11. c. 9) sanctum desidcrium (('out. Maxim. L. T. c. 9) bona voluntas (Do Gratia Oliristi. c. 24). Iain voro quod in-spiratio mediata spectet ad gratiam actualem, certum reliuqui-tur ex praecedeuti thesi. Inspiratie enira mediata nexa est ne-cessario cum mentis illnstratione; hac enim posita ex rei natnra consequitnr motus aliquis in voluntate: cum ergo ad gratiam actualem spectet illustratio mentis, spectabit quoquo necessario inspiratio mediata voluntatis, cum ipsa illustratio iutellectus propter operationem dutur. Quare et inspiratio mediata interior certa esse debet. Quaestio ergo proprie esse nequit nisi de inspiratione immediata.

III. Probandum est ergo quod in censu gratiarum actua-lium inspiratio interior immediata quoque connumeranda est. Advertendum est vero quod modo non agitur quaestio de huius gratiae necessitate, sed solum quaeritur an in censu gratiarum actualium ea contineatur: quae quidem quaestio , ut superius de illnstratione diximus, fieri potest vel de sola possibilitate , vel do facto. lam vero quod possibilis sit li. e. in ordine possi-bilium gratiarum actualium locum quoque habeat liaoc immediata inspiratio facile liquet. Inspiratio immediata est ea, quae, I)eo physice in voluntate nostra agente, exsistit respectu alicu-ius olgt;iecti ab intelloctu propositi. Atqui certum est Denm jiosse ])liysice agere in voluntate excitando actus tum naturalos turn supernaturales; quod quidem Dens simplicissime pr.iestat, li. e. imperio efficacis suae voluntatis; ergo.

Quod voro etiam in roali ordine gratiarum actualium huiusmodi inspiraliones reporiautur, demonstratur ex eo quod de ipsis tanquam de gratiis, quas Deus confert, loquatur Traditio. Sane in Concilio Cartliag. c. 4. definitur non tantum nos adjuyari gratia Dei »quia per ipsam nobis revelatur et aperitur intelligentia mandatorum ; sed etiam per ipsam prae-stari nobis ut quod faciendum esse cognoverimus, etiam fa-cere diligamus et valeamus.... cum utrumque sit donum Dei, et scire quid facere debeamus et diligero ut faciamus, ut aediticante cantate scientia non possit inflare. Duplex ergo distinguitur gratia, noinpe altera qua nobis revelatur et aperitur intelligentia mandatorum; altera qua nobis prae-statur, ut quod faciendum esse cognovenmus, diligere et

t'acero valeamus. Atqui prior est gratia interior iminediatao illustralionis; quod ita probatur. Nam id quod iiifcriore loco a 1'atribus ponitur {non tanhun), revelari nempe nobis et aperiri iutelligentiam uiaudatoruni. corapreliendit qnidquid Pelagius gratiae Dei concedebat; atqui, ut mox dicemus et suo loco certe probabimus, Pelagius concessit quoquo gratiani iu-terioris illastratiouis: ergo. Sane ipsa vis verborum rcvelare et api'i'ive hitellhjenfidin maiidulomin ea;n Dei opcrationeni de-signat, quae in intellectum agit praesentibns h. e. projiositis ex-trinsecus vel quomodocumque ad cogitandum assumptis mandatis Dei. Ergo beic Patres de bac innnediata illu.stratione loqunntnr. Porro ea est iam per se gratia mediatae inspirationis. Atqui praeter lianc gratiam, quae scientia est et iam mediata interior inspiratio, alia gratia adseritur, quae vocatnr caritas, qua fit ut diligamus quae cognoverimas esse facienda. Aliara sane bane esse gratiam a priore vel ex eo patet quod baec altera aedificat no ilia possit inflare, quae nequennt dici de una eadem-que gratia plures tantum babente effectus. llaee porro altera gratia, praeter interiorem illustrationcm, quae est iam interior mediata inspiratio, erit necessario gratia immediatae inspirationis. Hue speetat quoque sententia a Oaelestino allata inter auctoritates apostolicae Sedis. cap. 8. nempe »quod ita Deus in cordibus bominnm ahjne in ipso operatur avhitrio, ut sancta cogitatio, pium consilium omnisque motus bonae voluntatis ex Deo sit.quot; Emphasis est in ea pbrasi atyuc in ipso operatur avhitrio, qua immediata Dei actio in voluntate siguificatur.

IV. Nee alia est doctrina Augustini, qui distincta duplici gratia illustrationis et inspirationis, altera alteram maiorem appellat et supponit priorem sine seennda esse posse. Sane certum est admisisse Augustinnm necessitatem gratiae interioris immediatae illustrationis. Constat ex testimoniis eius citatis in Th. praeced. ]). 29. seq. Quamvis ergo Augustiuus frequenties et potissimum inculcaret adiutorium voluntatis, quia de eo prae-cipua erat quaestio, attamen occasione data illustrationem etiam immediatam et docuit et vindicavit Augustiuus, ut ex testimoniis citatis liquet. Iam vero certa est sententia Augustini, quam contra pelagianos defendit, duplicem esse gratiam Dei cognitionis nempe et dileclionis, alteram ab altera distinctam. De Grat. Christi. e. XXVI. »Istam Dei gratiam in divinis eloquiis mani-

festum otiam Pelagius manifeste fateatnr.... Cognitionem et dilectionem, sicut sunt disceruemla, discernat. Quia seientia in-fiat, caritas aedificat. Et tune seientia non inflat, quando caritas aedilicat. Et cum sit utruraque doniun Dei, sed unura minus, alterum maius, non sic iustitiam nostram super laudem iusti-ficatoris nostri uxtollat, ut liorum duorum quod minus est divino tribuat adiutorio, quod autem maius est humano usurpet arbitrio.quot; Cf. et de Gratia et lib. arb. c. 19. Atqui si inspi-ratio voluntatis est id, quod naturaliter in voluntate exsistit ex illustratione iutellectus, praeterquamquod, ut diximus, in ratione favoris non duplex sed una est gratia; non apparet quomodo gratia illustrationis sit minor, quae est id quod hn-mediate fit a Deo et por quod proprie Deus est principium operum bonorum. Et sane concipi nequit quomodo Augustinus putare potuerit a Pelagio gratiam illustrationis a Deo concedi, et tarnen dilectionem vindicari arbitrii viribus, si Augustinus cogitasset de eo dono in voluntate, quod naturaliter consequitur illastrationem. Dices gratiam cognitionis , do qua Augustinus loquitur , esse gratiam externam legis et doctriuae, ld falsum est; nam si de gratia tantum externa cognitionis Augustinus loqueretur, et ut in liac obiectione supponendum est, suHi-cientem pntaret gratiam inspirationis mediatam, quae est for-maliter gratia interior cognitionis, non opponeret cognitionis gratiam gratiae dilectionis, sed gratiam externam illustrationis gratiae simpliciter internae illustrationis. Cum autem prae-terea ipse immediatam illastrationem admiserit et vindicaverit, pronum est ex his inferre gratiam cognitionis, de qua Augustinus loquitur, compreliendere quoque immediatam mentis illustrationem. Haec sane est donum Dei non secus ac in-spiratio immediata voluntatis, licet sit minus : porro Augustinus connumerat simpliciter utriamque sub ratione doni Dei, Et re quidem vera lieic Augustinus eam gratiam cognitionis proponit, de qua et Patres Carthaginienses locuti sunt in canone 4. porro ca est, ut vidimus, gratia interior. Duplex est ergo Augustino gratia secundum ipsam rationem gratiae et favoris ; altera est enim minor gratia, altera maior. Hinc et priorem sine sccunda esse posse censet De pecóat. merit, et remiss. L. Ill, c. 17: »Nolunt homines facere quod iustum est; sive quia latet an iustum sit, sive quia non delectat

(utique et.si non lateat). Ut autem innotescat qviod lutebat et suave Hut quod non delcctabat, giatiae Dei est.quot;

At dices: fieri ne potest quod gratia inflet? Primo certura est quod nou tanquam causa sod simpliciter ut occasio elationis scientia exhibetur. lam quid prohibet taleni occasionem esse quoqvie gratiam interioris illustrationisV an quia est Dei do-num? sed id commune omnibus aliis rebus : an quia donum Dei prorsus gratuitum? sed id et revelationi conipetit: porro de hac saltern tu accipies verba Patrum , si nostram respuis interpretationem: an quia est donum interius et ut videbimus suo loco intrinsece supei'naturaleV sed etsi lioe a possidente cognoscatur, non video quid conferat nisi ut fucilius inflet nisi obstet caritas. In sunnna talis elationis vitium nullo pacto red-undat iu dona Dei sed in nostram mflrniitatem nut malitiam et sicut quis , immerito quidein, inflari potest propter dona gratis data, ita et propter alia. Sed caritas id praestat ut elationeni compescat et caritas vera actualis nequit cum eo sensu tumoris componi.

V. Quod hactenus vindicavimus, lucem evidentem mutuatur ex sequenti ammadversione in liaeresim Pelagii. Scilicet Pe-lagius concessit tandem adiutorium interioris illustrationis, etsi non ut necessarium simpliciter, sed ut opportunum ad facilius operandum ; hoc autom adiutorio posito sequebatur necessario etiam adiutorium mediatum voluntatis; atqui niliilominus Pe-lagius reprobatus est semper ab Augustino non solum quia vellet gratiam dari tantum ad facilius operandum , sed quia negaret simpliciter adiutorium voluntatis. Id suo loco, cum Synopsim dabimus historicam haeresis pelagianae, in sua luce collocabimus. Nunc cf. Petavium De L'elng. et semip. haer. c. 4. n. 2. Livinum Do Meyer. De pelagg. et inassiil. errori-bus c. G.

Et sane si bene perpendatur Pelagii error, ipse in eo erat quod distinctis Ins tribus , possihilitate sou potentate, voluntate (h. e. volitione), actione, concederet adinvari possibilitatem, negaret vero necessarium esse adiutorium voluntatis et actionis (August. De grat. Christi c. 3. seqq.) Quid porro est adiuvari possibilitatem, non voluntatemV Nempe potestas insita naturae liberi arbitrii, ut in actu primo proximo coustituutur, indiget quibusdam extrinsecis aduiiniculis, quibus notum flat cpdd

opus sit vol expodiafc agere: quure liuiusinodi iidiutorium ad legem et, doctrinam i-evocatnr ab Augustiiio. Non adiuvatnr autem voluntas iuxta Pelagimn , qttia potestas liberi arbitrii per ea, quae extrinsecus sibi sunt, constituta in actu primo iam potens ex se est velle et agere bene. Contra Patres con-tendebant ipsam voluntatem adiuvari, quia ipsa voluntas (vo-litio) bona donum est Dei, qui non solum dat potestatem, scd dat ipsum actum, quatenus illustratione et inspiratione sua praeparat liberum .arbitrium, et praeparatum adiuvat ut velit. Iam vero si inspiratio immediata voluntatis non admittatur, non videtur satis excludi error iste pelagianus, quod scilicet sola possibilitas adiuvetuv, now autem voluntas; nam et ipsa interior illustratio, cum sit extrinseca voluntati, ad ea adininicula potius spectat, quibus possi1)ilitas iuvatur eaque admitti po-terat a Pelagio et reapse admissa aliquando fuit, quin fate-retur adiutorium voluntatis.

VI. liuiusinodi autem adiutorium voluntatis, cuius profes-sionem Patres adeo strenue tuebantur, perperain ipiis et inscite confunderet cum eo concursu Dei, qui omnibus actionibus ox lege naturae necessarius est, ut exsistat operatio creata. Sane cum Pelagius gratiam lgt;ei in eo collocaret quod dedit Dcus nobis potestatem bene agendi, b. e. liberum arbitrium, adver-tebat Augustinus (De Gratia Christi c. 17. seqq.) quod baec potestas insita libero arbitrio est indilferens ad bonum et ad malum, ideoque est capax utriusque radicis, arboris nempe bonae et arboris malae; gratia vero Dei nonnisi boni causa est; per earn arbores bonae nos efficimur , recipientes a Deo voluntatem bonam sen caritatem : nos ipsi vero facimus nos arbores malas per liberum arbitrium deRcientes ab incommu-tabili bono. Sicut ergo falsum est gratiam Dei, qua adiuva-mur ad recte volendum et operandum, esse id quo utimur et bene et male agentes , ita falsum est liberum arbitrium esse gratiam. Tam vero quae excludunt liberum arbitrium a digni-tate gratiae , excludunt quoque concursum ilium naturalem ; nam et ipse indifferens est isque bene et male agentibus praesto est. Quare cum liberum arbitrium excluditur a digni-tate gratiae, ille quoque concursus, qui est eius sequela necos-saria, censendus est exclusus. He eo autem Pelagius mentionem dissertam nunquam legitur focisse nec de ipso Patres sollieiti

VII. Pracinif^a ca animaflvor.sionc, qnam dediimis in «praec. Th. n. VI. demonsiiamus liuius tliesis ultimam partem. Inter gratias actuales principeni obtinent locum eae, ad quas aliae ordinantur ut media, eae quae principium snnt efficax operum salutarium: atqui tales sunt inspirationes voluntatis imme-diatao, quae potentem voluntatem efficiur.t ad merendum et ad quas illustrationes mentis tamquam media ordinantur. ünde Augustinus et potissimum de huiusmodi gratia sermonem habet contra pelagianos et earn praefert priori et cum eo Concilium Cartliagiuiense, ut videre est in locis citatis superius,

I. Nunc declarandum est distinctius quid sit duplex liaec gratia illustrationis et inspirationis. Sententia, quam modo heic proponimus, non est exclusiva. Statuimus tantummodo gratiam actualem complecti certe actus vitales intellectus et voluntatis: quaestio autem exclusive proposita tractabitur paulo post in Th. XVI. Argmnentum liuius Thesis clarum et deinonstrativum hue redit. Notio gratiae actualis, quid nempe ipsa sit, colligi non potest nisi ex iis monumentis, ex quibns solis eiusdein exsistentiam eiusdemque numera infallibiliter edocemur : in id ergo Theologum niti oportet ut ex illis monumentis notionem gratiae actualis animo suo informet. Qna-propter si constabit certe alicni rei determinatae dignitatem gratiae actualis vindicari, ea ]irofecto res inter gratias actuales erit sine dubitatione recensenda. Atqui sive consulantur Scrip-turae sive Concilia sive Patres iique, qui de gratia frequen-tissime et uberrime turn thetice turn polemice disseruerunt, evidens est gratiam actualem exhiberi, quae consistat in actibus vitalibus intellectus et voluntatis. Probatur assumptio. Satis est conferre quae attulimus duabus thesibus praecedentibus. Manifestum est enim gratiam, qua adiuvamur, appellari coyi-lalioncm, scientiam, aperitionem veritatis, suasionem, locutionern in cogitatione, revelutionein, vocationnn, illuiiiinalioncrii, iilurni-

natos oculos, inspiraiionem et infusionem caritatis, caritatem, drsidenum, cupidiiatem, voluptatem, suavitatcm, iucunditatem, dclcctationcm, quam frecjuentissirae voluntatein (h. e. volitionem) bonam.

Atqui 1) cognitio, scientia, caritas, desiderium, delectatio et huiusmodi sunt fonnaliter actus vitales tuin intcllectus tuin voluntatis, nee praetor illos concipi possunt. 2) Illuminatio, revelatio, aperitio veritatis, locutio simt et ipsae actus vitales, turn quia praecedentes appellationes tanquani liis synonymae adliibentur , tuin quia illuminatio intellectus , revelatio eidem alicuius veritatis, locutio ad ipsuni, obtineri nequeunt fonnaliter nisi per aliquem actum cogitationis in ipso excitatum. Unde 3) inspiratio dilectionis, infusio cognitionis et huius-modi significant ipsos actus vitales cognitionis et dilectionis pront excitantnr in nobis a Deo. Itaque appellationes omnes, quibus in omnibus christianis momnneutis gratia repraesentatur, sunt tales, ut exliibeant fonnaliter actum aliquem vitalem sive intellectus sive voluntatis: quapropter id saltem oportct concludere: ergo aliqui actus vitales in censu gratiarum actua-linm sunt numerandi.

11. Et re quidem vera conceptus confusus et al) omnibus receptus gratiae actualis eo redit, ut gratia actualis sit quaedam divina motio nostraram facultatum; inotio vero iu intellectu et voluntate exsistens, pront in ipsis recipitur, iu aliquo act» earumdem facultatum consistere debet; motus euim est actus mobilis, quemadmodum motus meclianicus est actus corporis ; at actus facultatis vitalis, quae agitur prout vitalis est, nempe prout est cognoscitiva aut volitiva, nequit esse nisi vitalis ; igitur divina motio in facultatibus nostris exsistens ad aliquem actum vitalem redit. Ergo id, quod in nobis Deo movente exsistit quodque dicitur gratia actualis, est aliquis saltem actus vitalis.

Aclus vitales, quihus coiiiineliir j nil id actiinlis ilhistmlumis el impiraiionis, quae pyiiicipiinn est (leliberali actus et operis honi, sunt jiriiiin quidem aclus iiideliberati utriusque facultatis turn vero eliuiti aclus deliberati.

ergo actualis , quae in acta vitali con sist it vel alterutcr crit vel uterque. lam vero constat 1) posse indeliberatos actus esse gratiam actualem. Potest enim supernaturaliter excitjyi in mente cogitatio et in voluntate affectio spontanea, qua cogita-tione et affectione moveatur et afficiatur homo ad actum bonum et salutarem: atqui liaec cogitatio et affectio est auxi-lium quoddam ad agendum h. e gratia actualis: ergo.

Constat 2) reapse actibus indeliberatis gratiam actualem contineri. Etenim a) appellationes omnes, quae gratiae actuali fiunt (Th. VIII. n. II.), maxime per se conveniunt actibus indeliberatis. /■gt;) Ita exhibetur eins origo in animo, nt primus motus indeliberatus facultatum evidenter significetur. August, ad Simplic. L. I. q. 2. n. 21. »(iais potest credere nisi aliqua yocatione, h. e. aliqua rerum testificatione tangatnrV (Juis habet in putestate tiili viso attingi mentem suam , lt;(uo eius voluntas moveatur ad fidtm?quot; Et ibid n. 22. » Voluntas ipsa, nisi aliquid occurrerit quod delectet atque invitet animuni, moveri nnllo modo potest; boe autem ut occurrat, non est in hominis potestate.quot; Prosper adv. Collat. c. 71. »Et quis perspicere aut enarrare possit per quos effectus visitatio Dei aninium ducat humanum , ut quae fugiebat sequatur , quae oderat diligat, quae fastidiebat esuriat ac suhita commutatione mirahili quae clausa ei fuerant sint aperta, quae onerosa sint levia, quae amara sint dulcia, quae obscura sint lucidaVquot; August. Ue Spir. et lit. c. 34. Visorum suasionibus agit Deus nt velimus et ut crcdamus , sive extrinsecus per evangelicas exhortatio-nes.... sive intrinsecus , nbi nemo habet in potestate quid ei veniat in mentem.quot; y) Gratia actualis ideoque actus vitales dicnntur esse in nobis, fieri in nobis a Deo sine nobis; atqni hoc est proprium actnnm indeliberatorum, quos liomo physice quidem elicit, non vero prout dominus est suorum actuum , unde non sunt actus bumani. August, cont. duas epist. Pelagg. L. 11, c. 9. »Multa Deus facit in bomine bona, quae non facit homo (loquitur de piis cogitationibus, qnibns praeparatur cor); nulla vero facit homo quae non facit Deus, ut faciat homo.quot; Et De Gratia et lib. arb. c. 17. »Ipse ut velimus operatur incipi-eus, qui volentibus cooperatur perficiens. Ut ergo velimus, sine nobis operatur; cum autem volumus et sic volumus ut faci-amus, nobiscum cooperatur.quot; Bernardus De Gratia, et lib. arbit.

14. idem ait. »Dens tria haec operatnr in nobis, bonum co-gitare, velle, perficere. Primnm profecto sine nobis, secnndnni nobiscum, tcrlium per nos facit; siquidem innnittondo bonam cogitationem nos praevenit.quot; ()) (Jratia pvaevenit opera bona meritoria, omne autem ()])us ineritorium est deliberatnm, gratia ergo praeveniens omnia opera bona, in aliquo actn in-deliberato ponenda est. August. De natura et gratia c. 31. in ea verba : lievela Domino viam hwm et ipsa faciei, ait ; »Nullos videtur attendisse cum dixit: et ipse faa'et, nisi eos c[ui dicunt: nos facimun idest nos {psi nos ipsos insti/icamns. Ubi quidera operamur et nos : sed illo operante cooperamnr, quia misericordia eins praevenit nos. Praevenit autem ut sa-nemur, quia et subsequitnr ut etiam sanati vegetemur ; praevenit ut vocemur, subsequitnr ut glorificemur ; praevenit nt pic vivanms, subsequitnr ut cum illo semper vivamus.quot;

II. 1 'orro indeliberati actus, qui ad illustrationem mentis spectant, sunt tum simplex apprebensio, turn apprehensio comparativa, quae indicium praecedit, vel ipsum indicium. Et sane apprehensiones simplices conferunt ad actus pios et salu-tares initimnque sunt vitae sanctae eaedemque significantur testimoniis iam allatis. Verum et inter illustrationes mentis connumerandae sunt qnoque eae apprehensiones, quae immediate iudicandi actum praecedunt reique indicandae notitiam continent sive, quod perinde est, connumeranda sunt ipsa indicia, quae sponte ex apprebensionibus excitatis fluunt. Et-enini et haec conferut eaeque magis ad actus salutares atque haec quoque a Patribus inter gratias recensentur. Nam ea profecto significantur, cum graliae tribnitur scire i/uid ar/ere dcbeamus (Cone. Carthag. c. 4), exhortntlohibus suacleri (Auctor De vocat. omnium Gentium L. 11. c. 9), doceri (August. l)e (Iratia Christie. 14) atque hue facit quod ait Bernardus De Interiori domo c. 26. »Quando te movet Dens? cum admonet. Admonet autem sic: vane occuparis, o cor sapiens: non te decet his subesse, sed praeesse: tu his neque ad beatitndinem indiges.quot; Hue qnoque spectat quod ait August, in Psal. XXXIV. »Cum dixerit animae meae, sains tua ego sum, tune iuste vivet.quot;

III. Actus indeliberatos voluntatis ad gratias actnales spcctare iam probatum est, Hestat probandum quod etiam

actus salutares delibcrati, non quidem omnes indiscriminatim, seel certi iique plures, inter gnitias actuales sunt numerandi. Sane ut actus vitalis gratia actualis (h. e. auxilium praeparans ad salutariter operandum) dici possit, id postulatur ut sit domnn Dei gratuitum, principium operis boni et salutaris. lam vero actus aliquis salutaris , puta actus liber caritatis, principium esse potest aliorum actuum piorum, qnos ipse de-terminet; ille autem prior actus eo quod et ipse ex gratia actuali factus est, donum Dei reapse est ideoquo gratia: ergo bic actus deliberates gratia Dei actualis dici debet. Scilicet actus aliquis deliberatus meritorius potest esse luiiusmodi, ut nullius alterius ]iii actus possit esse causa, puta ultimus actus bonus in fine vitae: hie actus est Dei donum et gratia, quia ex gratia factus, ideoque a Deo donatum; sed non est propria gratia actualis, quia nequit esse causa actus boni. At si quis actus bonus est ratio et principium alterius , qui sit vel esse possit; turn actus ille, prout ab alia gratia praeveniente pendet, donum Dei est et simpliciter gratia, quia a gratuita Dei ope-ratione procedit: prout vero hie actus utrumque obtinet et a Deo esse et principium esse actus boni, appellationem meretur gratiae actualis. Haec per se satis constant: verum insuper et testificatione Maiorum certa sunt. »Quomodo voluntate credo, si trahor ? (inquit August. Tract, XXVI. in loan. n. 4. in ea verba: Nemo potent venire ad me, nisi Pafer, t/wi mis if rue, tra.ver it earn) Ego dico: parum est voluntate, etiam voluptate traheris. Quid est train voluptate? Delectare in Domino (actus hie delectationis, cum Propheta hominem ad cum exhortetur, est deliberatus) et dabit tibi petitiones cordis tui. Est quaedam voluptas cordis, cui panis dulcis est ille caelestis. Porro si poetae dicere licuit: trahit sua quemque voluptas, non neces-sitas sed voluptas, non obligatio sed delectatio; quanto fortius nos dicere debemus trabi hominem ad ('hiistum, qui delectatur veritate j delectatur beatitudine, delectatur iustitia , delectatur sempiterna vita, quod totum Christus est?quot; Concilium autem Arausic. 11. post canoneni 25 inquit: »Deus nobis nullis praecedentibus meritis et fidem et amorem sui inspirat, ut et baptismi sacramenta fideliter requiramus , et post baptismum cum ipsius adintorio ea quae sibi sunt placita , implore pos-simus.quot; Et canone 17; »Fortitudinem gentilium mundana cupi-

(litfis, fortituclineni Ohristianornm Dei caritas facit, quae diffusa est ia cordibus nostris, non per voluntatis arhitrium quod est a nobis, sed per Spirituin S. qui datus est nobis.quot; Inde est ea Celebris sententia Augustiui De Gratia et lib. arbit. c. 16: »llle tacit ut faciamus pvafhcndo vires efjicacissimas voluntati.quot; Ouiusmodi vero sint istae vires mox explicat nempe voluntas pia, deliberata eadt'iuque magna, qualem .Martyres habuerunt. »Qui ergo vult facere Dei mandata et non potest, habet quidem voluntatem bonam, sed adhuc parvam et inva-lidam; poterit autem cum magnam habuerit et robustam; quoniain cnini martyres magna ilia mandata fecerunt, magna utique voluntate li. e. magna caritate fecerunt.quot;

Ex quo covollavii instur consaiuilur inter auxilia, quibus volioitas adiuvatur, aliqua exsistere, quae sint per se cfdcacia.

I. Actus deliberatus absolutus voluntatis volentis Deo pla-cere, legem servare, tentationibus resistere, est, ut probavinuis, gratia seu auxilium actuate; iam vero liic actus est huius-modi, ut eo exsistente nou possit noli' esse id quod eo actu proponitur atque id tantum deesse possit, si ille actus desinat. Ergo ea voluntas bona est elHcax et intrinseco b. e. natura sua efïicax ulterioris boni; sicut intentio absoluta funs effi-caciter movet ex natura sua ad electionem mediorum ot absoluta voluntas credendi, servandi praeceptum, movet eili-caciter ex sua natura ad actum lidei, ad observalioiiem praecepti. Est ergo auxilium aliquod positum in actu deli-berato efficax per se, uon quidem efficacia, quae arbitrium perimat, sed etiicacia, quae liberum arbitrium adiutuin gratia supponit atque ab eo peudet.

II. Hue spectant quaedam Augustini testimonia, in quibus gratia Dei talis exliibetur, ut intrinsece nexa sit cum eftectu, sive sit per se efficax. Loquitur scilicet de ca gratia, quae in actu deliberato consistit, qui est donum Dei et per se eflicax ulterioris actus meritorii. Tale est Do Unit, et lib. arbit. c. 10: »Certum est nos facere cum facimus, sed ille facit ut

faciamus, praebendo vires efficacissimas volnntati. Cum (licit: faciam ut faciatis, quid aliud dicit, nisi auferam a vobi.s cor lapidcum et dabo vobis carnenm, undo facialis? et line quid est, nisi auferam cor durum, unde non faciebatis, et dabo cor obediens unde faciatis?quot; Profecto nequit esse cor obediens et nou esse observantia le^is, sed cor obediens est auxilium positum in acta deliberate, qui cum sit donum Dei et efficax sit per se ulterioris boni, gratia et auxilium Dei dici potest et debet atque auxilium efficacissimum. Eodem spectat quod ait Augustinus Do Oorrep. et Grat. c. 11. quod primus homo a Deo »acceperat posse si vellet; sed non babuit voile quod posset, nam si habuisset, perseverasset.quot; Hoc enim vellc, quod non accepit, est actus deliberatus voluntatis efficax perseve-randi sou obediendi Deo. Et do dono persoverantiae c. 8. »Sed cur, inquit, gratia Dei non secundum merita liominum datur? liospondeo, cpioniam Dous misericors est. Cur ergo, inquit, non omnibus? Et bic respondoo, quoniam Deus index (iustus) est.quot; Gratia, quae non datur omnibus, est gratia in acta doliborato posita, sive ea gratia praeveniens cum deliberato actu infallibiliter connoxa.

Nota. Probavimus modo ad actuales gratias pertinere actus quoque deliberatos eosdemque per so efficaces; quomodo vero hae gratiae nobis conferantur, non diximus neqne est quaestio huius loci.

I. Praemittimus 1) actus vitales sensus praevertere actus rationales: 2) appetitnm sonsitivum supponi lieic facultatem diversam a voluntate ; si enim eadom est facultas , quod ge-neratim dictum est do actibus indeliberatis voluntatis, acei-piendum est do voluntate pront etiam ad sensibilia inclinatur. Sed si facultas est diversa appetitus sonsitivus (quod minime affirmamus), quaeri potest: an praetor actus voluntatis, actus huius appetitus sensitivi ad gratiam actualom spoctaro possint.

nitionem aclualis gratiae sortiri possint, requiritur et sufficit ut a Deo gmtuito excitentur in nobis nobisque coni'eriint ad opera salutaria. lam vero constat it) posse 1 gt;011111 in phantasia excitare iinaginationeni aliquani deterininatam et qviidem du-pliciter , nempe vel nulla praecedente imaginatione vel aliqua praeoedente. Porro si aliqua imaginatio praecedit, possunt plures aliae ub ea excitari imaginationes naturaliter, potest autem et Deus ex his unam prae altera detenninare, earn nempe quae obiectaiu conveniens intellectui proponat. Constat /5) posse Deum in appetitu excitare determiuatum actum a])-petitionis. Proposito enini per sensum obiecto aliquo, aliquis actus in appetitu necessario exsurgit, sed liivi etiam naturaliter diversus est vel prosecutionis vel fugae, nedum iuxta diversam rationejn obiecti, sed etiam iuxta diversam dispositionem sub-iecti; ita ut propter habitudinem contractam ex praecedente directione rationis ad obiectum quoque per se deleclabile sensu apprehensum, 1° non exardescat statim appetitus, 2° sed potius motionem partis rationalis exspectet eamque sequens a turpitudine, quae seusibiiis quoque est, abliorreat. Haec ex-perientia constant, quae quidem facilius explicantur, si ipsa voluntas est, quae in obiecta bona sensibilia fertur (cf. de Deo Creant. Th. XLIV. n. 111). Possibilis proinde est in appetitu, proposito a sensu obiecto sub certa ratione delectabili, rnotus fugae et aversionis. At potest Deus excitare in appetitu eos motus, qui sunt ei possibiles, etsi nondum exsistat dispositie naturalis eorum li. e. ea habitudo vi rationis contracta: potest ergo Deus detenninare in appetitu eos actus , qui confonnes sint rationi. Item potest Deus impedire ne motus caruis excitentur, quibus imaginatio acuitur et appetitus fervescit, sive mediate removendo causas extrinsecas, sive immediate compe-scendo eos motus , vel motus oppositos in appetitu excitando aut diversos, diversa phantasiae aut intellectui obiiciendo, quae animum ad se magis avoceut. Constat y) ex delectatione vehe-menti spiritus refundi delectationem quamdam in sensum, sive delectationi spiritus participare quoque sensum, quae delectatio sensibilis plurimum confert ad exercitium virtutis. Deus autem ([ui spii'iiui delectationem quamvis infiuidere potest, etiam sensui proinde delectationem communicare poterit. Atqui si hos motus, quos hactenus enmneravimus , excitet Deus in parte

sensitiva, turn aliqnid gratuitum in hoinine operatur, turn operatnr id, quod ad actus salut ares oppido confert: ergo.

HF. Et re quidem vera ad graliam illustrationis mentis spectat quod aliquid nobis occurrat quod piara in mente eogi-tationeni eieat, ut Augustinus docet: extrinsece autem ad id maxime conducit excitatio convenientis pliantasmatis, quod extrinsecum est quidem intellectui, sed intrinsecum homini. Gratia vero inspirationis, de qua loquuntur Patres, est talis, ut appetitui quoque sensitive competere possit. Etenim ea gratia dicitur inspiratie delectationis, per quam suave fit quod non delectabat, quae carentia delectationis potissimum contiugit quando concupiscentia oppugnamur, atqui in ipso sensu sua-vitas liaec excitari potest. Et sane in pluribus martjaibus suavitatem buiusmodi in sensu adversus ipsos dolores corporis excitatam esse acta Martyrum testantur. Praeterea fidelos a Deo postulare solent nedum victoriam contra impetus carnis, sed etiam cessalionem eorumdem (2. Corinth. XII, 8): banc autem gratiam Deus impertitur vel removendo can sas extriuse-cas vel pbysice agendo in organa sensus vel excitando actus appetitus oppositos ant diversos. Ergo tales Dei operationes inter gratias actuates sunt recensendae.

i \^r. Quaeres an buiusmodi actus sensitivi sint censendi supernaturales ? llespondeo esse certe supornaturales quoad modum et ratione finis, ad quem ordinantur ; quod satis est ut sint gratia secundum quid supernaturalis. Vilt;le plura penes Uipalda De Ente Supernat. 1). XLIV. sect. 9.

Itaiio cjraliae aclvalis ad universam quoque providentiam exlev-nam turn povitivam turn negaiivam, qua ad opera salularia et ad healiludinem homines promoventur, extendi debet.

I. Providentia externa dicitur ea, quae disponit ilia, quae sunt circa nos aut circa animum nostrum nibil in ipso realiter efficiens. Hnius plures sunt effectus. De iis effectibus, qui immediate per se eo spectent, ut iutellectus noster illuminetur et voluntas ad recte agendum excitetur, cuiusmodi sunt prae-dicatio verbi, exempla Cbristi etc. iam locuti sumus cum de

gratia illustratiouis ageromus. Sod et sunt alii effectus , qui licet per se inditferentes, tain en ex divinae beuevolentiae di-spositione et spectatis adiunctis, in quibus homo versatur, ad bonum supernaturalo ipsius promovendura conducere possuut, cniusmodi e. g. sunt vel felices eventus vel ipsae calamitates, societas cum certis personis, natum esse inter catliolicos, in-[u'lnitates, mors praematnra, remotio occasionum peccandi et liuiusmodi. Liquet ex his providentiam banc distingui ratione termini posse in positivam, pront aliquid facit et in negativam, prout aliquid reraovet. Supponendum est omnia haec, cjuae nobis accidunt, divina Providentia regi, eaque nos diligente et ordinante in nltimum linem.

TI. lam vero negari nequit banc providentiam externam, quae tot adeo multipliciter circa nos operatur, esse gratiam quandam actualem. Est gratia, nam haec sunt beneficia ex amore Dei profecta, quae singillatim spectata singulis, quibus conferuntur, non sunt debita: praeter quani quod universa Providentiae oeconomia, cum modo sit ratione saltern finis supernaturalis, quatenus talis universae naturae est iudebita. Sunt autem beneficia, quae per se conferunt ad aeternani salu-tem hominum atque hune in finem conferuntur. Quam plurimis profuerunt adversitates et infirmitates, honores quoque et divitiae, mors item anticipata aliis, aliis vero vita producta? Est gratia actualis; quia sita est in operatione Dei per se transeunti, quae hoc et hoc in nostram utilitatem operatur.

Haec doctrina insita est fidelium animis, earn commendant PP^es cf. testimonium Augustini citatum in Th, IV. n. IV. docet Scriptura cum pluries alibi tum etiam cum ad gratiam Dei refert (Sap. IV, 12) quod iustus raptus est ne malitia mutaret intellectum eius, ut Patres exponunt, de qua re loquendum erit cum de gratia perseverantiae disputandum erit.

liuiusmodi providentia vel huius providentiae exsecutio est ratione finis supernaturalis et est identidem quoque secundum effectus suos supernaturalis, cum nempe miracula fiunt.

I. Snpposuimus in praecedentibus vires lioniini per gratiam actualem conferri, quod ipsa eiusdem gratiae delinitio docet; modo quaerirans an id verum sit et cuiusmodi sint istae vires. Thesis haec non est exclusiva; nam gratiam vires quoque ai-terins ordinis conferre docebimus Thesi seq.

Constat gratiam actualem exerere causalitatem moralem erga voluntatem bumanam. Vocat enim, excitat, trabit, allicit eandem ad bonum: imo quia ea est ijisa vocatio, exeitatio etc. obtiuet banc causalitatem moralem ad modnm f'ormae: Deus autem, qui auctor est vocationis, excitationis etc. qui nempe vocat, excitat etc. est sub hoc respectu efficienter moralis causa actuum eorum, qui propter illam vocationem, excitationem etc. Hunt. Verum baec causalitas moralis gratiae distinguenda est secundum rationem saltern (an re ipsa distinguatnr disputabi-mus in fine thesis) ab iis viribus moralibus, quas in thesi di-cimus per gratiam conferri voluntati. Vis enim moralis gratiae vocatnr ea, qua fit ut plus minus facile sit superare ditliciil-tates ortas ex insita nobis inclinatione ad ea , quorum amor non est rationi confonnis; quatenus propter certas cogitationes et attectiones ad bonum inditas nobis a Deo valemus eas diffi-cultates superare , sive quia augetur inclinatio in bonum, sive quia minuitur inclinatio in malum. Appellatur itaque haec vis moralis, quia sita est in carta cognitione, delectatione, inclinatione etc. qua, prout talis est, non physica, sed moralis facultas ad actum obtinetur, eo quod dillicultas quaedam ex-cluditur et facilitas comparatur, exsistente etiam sine ea in nobis physica potestate ad actum.

II. lam vero gratiam actualem huiusmodi vires praestare voluntati manifestum est. Etenim ipsa est cognitio opportuna ad agendum honeste, ipsa est delectatio, suavitas boni, aficctio

animi et inclinatio ad agendum honestc, ipsa est amor et complacentia ))oin, ardor caritatis et inclinatio in bonum; at-qni his exsistentibus minuitur pronitas ail malum et additur vel augetur f'acilitas ad bonum: ergo lus i'ormaliter instructus animus vires morales obtinet ad bonum. Sane experientia nos docet quod cnm difficultatein ad honeste agendum experinmr, id ex eo procedit quod inclinalionem quamdam sentimus plus minus velaementem .'id inhonesta, quam si supervcniens aliqua lux veritatis et affecüo ac suavitas honesti occupet, statim dil-flcnltas magna saltern ex parte evanescit alacresque nos sentimus ad ardua quaoque honesta peragenda: atqui id iit per gratias actuates: ergo.

III. Non erit autem inopportununi de vi et necessitate actuum indeliberatorum in ipso ordine miturali aliquid dispu-tare, ut analoga gratiae indoles intelligatur plenius.

a) Exsistunt ne igitur semper in nobis ante actus deliberates buiusmodi motus voluntatis indeliberatiV Si experientiam primo consulimus, constat quod t'requeiitissirne ex cognitione intcl-lectus excitantur in voluutate motus iudeliberati, qui suut aüectio ad id, quod ut bonum proponitur aut aversio ab eo, quod proponitur ut malum et frequenter constat quod uterque motus, prout diversa sunt obiecta, quae simul proponuntur, vel diversus respectus, qui in uno obiecto ab intellectu con-sideretur, simul excitatur iil voluntate. lam vero causa eliciens hos motus non est libera; quia nondum adest exercitium li-bertatis, sed est causa necessaria; elicit nimirum eos motus voluntas prout est natura. Atqui causa necessaria in iisdem adiunctis agit semper eodem modo: ergo semper in iis ad-iunctis huiusmodi motus exsistunt. lam vero adiuncta, in quibus experientia constat eos motus indeliberatos exsistere, sunt vel sola cognitio alicuius rei praevertens, vel ad summum cognitio rei, quae ad nos aliqua ratione spectet possitque nobis aliquod bonum vel malum proeurare. Ergo quotiescum-que cognitio vel cognitio talis praevertit, exsistant oportet huiusmodi motus spontanei.

b) Quod si quaestio fiat cur isti actus exsistant, primo respondemus banc esse naturam voluntatis humanae, ut cum a potentia in actum exit, paulatiin veluti per gradus procedat et ideo ante actus deliberates erumpat in huiusmodi imper-

fectos actus spontaneos, qui sunt quaedam via et dispositio ad illos. Respondemus secundo quod causa fumlis liorum raotnum indcliberatonun, sive illud quod ipsa natura per cos intendit (quod quidcm est id, quod naturaliter ex iis consequitur) est praeparatio voluntatis ad actus deliberatos, sive sit praeparatio necessaria simpliciter ut sit actus deliberatus, sive sit neces-saria secundum quid, ut nempe suavi modo ct facili actus deliberatus exsistat. Id certe experimur in nobis quod nisi ali-quid nobis sub aliqua ratione placeat, illud non eligimus. Et sane voluntas etiam cum ordinatissime agit, bonum suum quaerit, bonum enim unicuique proprium; idcirco oportet ut intellectns id, quod eligendum sit, proponat etiam ut bonum voluntatis. Tam vero sive quia ex liac propositione intellectns sequatur necessario ea spontanea complacentia voluntatis, sive quia ea exigatur ut voluntas eligat (alterutrum enim esse debet, qnoniam hi actus naturali, ut vidimus, necessitate ex-sistunt), semper verum erit lios actus esse naturale elementum dispositionis et praeparationis voluntatis ad actus deliberatos. Attamen (juemadmodum requiritur quidem aliqua cognitio pro exercitio libertatis, sed non est opus ut illud eligatur quod clariore et certiore notitia apprehenditur, ita etsi requiratur aliqua spontanea complacentia, non est tamen opus ut vehe-mentiorem voluntas , cpiae domina est sui actus, sequatur: quanquam id non raro contingat.

c) De necessitate autem liuius spontaneae affectionis sen complacentiae excitatae in voluntate ex praevertente cognitione loquitur Augustinus L. I. ad Simplician. 9. [T, n. 21: »Quis, inquit, animo amplectatur illiquid quod eum non delectat?quot; et n. seq. »voluntas ipsa nisi aliquid occurrerit quod delectet et invitet animum, moveri nullo modo potest: hoc autem ut occurrat non est in hominis potestate.quot;

Ex liis porro consequitur quod cum tenuis est affectio spontanea erga aliquid et vehemens e contrario in aliud , difficile sit et raro contingat quod voluntas erga illud libere feratur.

IV. Haec gratia, prout suavitatem et facilitatem voluntati indit, est gratia sanans, quatenus haec intelligitur ea, quae vulneri scilicet concupiscentiae medetur, cuius necessitas ex laxato fraeno concupiscentiae oritur; quaedam enim impotentia

honoste agendi inducta est. propter relfixatam concupisccntiam in nobis ex poccato prirai parentis. liane impotentiaan quoad singulos actus minuit aut tollit gratia sanans seu niediciiialis, de qua adeo frequenter loquitur Augustinus. Qua in re ne decipiaris, adverte quod haec gratia est in ordine praesenti supernaturalis et praeter hoe munus sanandi concupiscentiae vulnus, praestat etiam aliud, de quo in Th. soq. In statu vero integritatis loco hnius gratiae, prout est medicinalis ad versa motibiis concupiscentiae, erat donum habituale iutegritaiis, quod gratuitum et ipsum erat.

V. Breviter nunc expedienda est quaestio, quam superius reliquimus in medio: an scilicet causalitas moralis gratiae sit idem cum vi morali quam confert. Respondemus autem quod re sunt idem. Nam causalitas moralis competit formaliter gratiae, quatenus ipsa est formaliter vocatio, excitatio et huiusmodi: atqui haec vocatio, excitatio etc. nihil est aliud reapse quam cognilio, suasio, delectatio, complacentia, suavitas etc. qui sunt omnes actus vitales; his porro instructa voluntas formaliter potentior fit moraliter ad agendum: ergo. Differunt vero ratione; quia causalitas moralis gratiae spectatur prout gratia est a Deo provocante hominem ad bonum, vires autem spectantur prout ipsa gratia exsistens formaliter in facilitate expeditam earn facit ad agendum.

VI. Quod autem docuimus de viribus moralibus collatis per gratiam actualcm non ita est universini exclusive acci]iienduni, ut voluerimus dicere nullas esse vires morales ad honeste agendum sine gratia actuali, vel quamlibet actualem gratiam per se solum conferre vires sufficientes ad perfectionem operis: sed affirmavimus tantum quod gratia actualis, cum confertur, vires praestat morales et quaelibet quidem gratia actualis vires aliquas morales ad aliquid confert.

Potest esse tanta perfectio motuum iudeliberatorum, quos excitat Deus in animo ad consensum aliquem voluntatis ob-tinendum, ut oppositus dissensus voluntatis evadat moraliter impossibilis.

possibile, est tarnen maxime naturae nostrae difficile ideoque spectata communi hominum ratione agendi, vel nunquani vel fere nunquam contingit. Tam vero his praestitntis , quae dixi-mus in praecedcnte Tliesi, manifestum est quod cum cognitio vel duo opposita obiecta repraesentat, vel unum tum sub re-spectu eligibilis, tum sul) respectu non eligibilis, fieri potest ut motus hideliberatus voluntatis in unum obiectum vel in nnam rationom obiecti sit vehementissimus et motus hideliberatus in oppositam sit tenuisshmis. In luie autemhypothesi est moraliter impossibile h. e. maxime difficile ut voluntas eligat id, ad quod exstat motus indeliberatus tenuissimus. lllud autem non eligendo, eliget id, ad quod vehementissime fertur; aliquid enim voluntas coiistituta in actu primo agit necessario, libertate exsistente ad alterutrnm. Atqui potest Deus excitare motus indeliberatos erga aliquod eligibile ita ut ipsi vehemen-tissimi sint et motus in oppositum sint tenuissimi: ergo. Manet tamen possibilitas physica, quia ille vel tenuissimus motus in oppositum est sufficiens ut voluntas possit propter suam in-differentiam illud amplecti, sed deest possibilitas moralis.

Sane Ripalda De Ente Supern. D. CIX. Sect. 2. ait liane esse coiiimuneni Theologorum sententiam nee se nosse unum, qui earn neget. Affert autem ex auctoritate ad hl probandum argumentum ex Prov. XXI, 1. Cor recjis in rnanu Domini, rjaocumque voluerit, inclinahit illud et ex August. Enchir. c. 98. »Quis tam impie desipiat, ut dicat Deiiin malas hominum volun-tates quas voluerit, ubi voluerit, in bomim non posse conver-tereVquot; aliaque similia eiusdem testimonia. Porro ut id verum sit, necesse est ut gratiae haec vis adseratur, qua possit, ma-nente quidem possibilitate physica, moralis gigni impossibilitas dissensns. Suarez in opere postnmo De vera Intelligentia auxilii efficacis c. 35. probat Deum posse quandam necessitatem int'erre voluntati ad actum: disputat autem quomodo id fieri possit, supponit possibilem esse aliquam qualitatem, sed pro-babilius dieit quod fieret per actionem Dei n. 12. Tum n. 17. mentionem facit eins modi, quem explicavimus.

II. T mo si supponatur voluntatem liliere veile non posse id, ad quod spontaneo motu prins (natura saltem) affecta non fuerit; dicendum quoque est, de re possibili loquendo, quod talis etiam esso potest huiusmodi indeliberatorum motuum

divina excitalio, ut siiuul cum iis deliboratus motus voluntatis in oppositum sit physice impossibilis. Heil icet potest efficere Deus non tantum ut motus propensionis iiuleliberatus velie-mentissimus in illiquid exsistat, sed etiam ut desinat seu non excitetur motus ali([uis ineleliberatus propensionis in oppositum, sed tantum ut exsistat aversiouis motus in istud: atqui in luie liypothesi nc duin moraliter, sed j)!iysico est impossibilis dis-sensus voluntatis ; quia nulla exsistente incliuatione naturali indeliberata in aliquid dcest, ut supponimus ex praec. Th. n. III., ratio sufficiens liberi consensus voluntatis in illud. Si vero in hoc voluntas non consentit, in illud utique consentiet; quia aliquiel, ut iam monuimus, vello debet. ('f. Ripalda ibid. Sect. 3.

111. A el verte', cum banc potcstutem Deo eiusque gratiae vindicamus, non docere nos Deum reapse ita agere multoqeio minus banc esse ordinariam et communem divinae Providentiae rationem, sed veile tantum nos ost elide re quid gratia Dei possit, ut eius efficacia moralis penitius intelligatur. Verum censemus absonum non esse arbitrari quod Deus identidem cum Sanctis suis ita egerit et agat; quibus si tunc actu deerit potestas expedita merendi, bic defectns (qui ceteroquin adest nobis frequentissime, ut cum e. g. dormimns) compensabitur eo bono, quod est quaedam praegustatio caelestis beatitudinis. Nonne potest Deus alicui viatori visionem sui brevi alic[ua mora concedero? an id impossibile vel Deo illicitum existima-bitur, quia tunc desineret potestas merendi?

Ceterum adserenda est Deo potestas efficiendi citra coin in u-nicationem suae visionis immediatae atque nulla adhibita coactione, ut peccatum in voluntate sit ])hj-sice impossibile. Probatur ex eo, quod beatitudo naturalis est possibilis; cum certitudine autem et inamissibilitate beatitudinis nequit co-haerere potestas physica expedita ad actum peccandi; banc autem non videtur Deus meliore modo impedire posse, quam eo, quern nunc proposuimus. Ergo.

Nota. Doctrina de efficacia morali gratiae in Th. praeced. tradita, tenenda est accurate; quia, ut postea docebimus, discrimen inter gratiam congruam et non congruam, inter efficacem et pure sufficientem , pendet ex ea efficacia morali gratiae.

Tenendum est actualem graliam nedum morales, sed physicas quoque vires addere facultatibus nostril ad actus salutares eliciendos.

I. (Juorl gratia praeveniens vires morales addat, constat ex dictis. Vis haec moralis, si per se sola spectetur, vim physicam agendi non immutat. Quaeritur itaque utrum physicas quoque vires gratia conferat nobis , ita ut per earn pliysice potestas agendi sit maior. Potestas physica sen vis pliysica est princi-pium efficiens actus, ita ut sine ea non solum difficile , sed absolute fieri non possit id, quod per ipsam fit. Potestas physica oritur ex ipsa entitativa perfectione principii agentis, imo est ilia ipsa perfectio prout est ordinata ad agendum. Cum ergo asseritur quod per gratiam addantur vires physicae facultati ad agendum, dicitur 1) negative, quod vis absolute vecessaria ad eliciendos actus salutares non tota sit a natura: dicitur 2) positive, quod ea vis sit quoque ex gratia; ideoque 3) quod per gratiam formaliter in natura exsistentem vis physica facultatis sit maior, ita ut facultas actum sive effectum in ratione eutis perfectiorem edere possit, quam sine gratia. Hoc porro est quod defendimus, seposita tameu quaestione. quae postea agitanda erit, quid nempe et quomodo natura simul et gratia conferant ad actum salutarem eliciendum.

Demonstratio ad id probaudum petenda est ex eo conceptu gratiae, quem Patres omnes de ea accurate disputantes animo informarunt nobisque tradiderunt.

II. Itaque ratio loquendi testium divinorum de vi et effi-cacia gratiae hue redit: a) sine gratia nihil nos facere quod expedit ad salutem, Deum operari in nobis velle et perficere, sine gratia non esse nos sufficientes ad cogitandum salutariter, per gratiam praestari ut quod faciendum cognoverimns facere valeamus ; sine gratia non posse nos implere divina mandata, fieri in nobis per infusionem et inspirationem Spiritus S. ut sicut oportet agere valeamus : h) gratiam dari nou solum ut facile, sed ut simplicitor possimus implere mandata, per solum naturae vigorem non posse nos nedum omnia aut plura, sed

nee aliquitl agere quod pertinet ad salntem vitae aeternae, Deuni ])raeparando voluntatem per gratiara suam, eonferre potestatem : r) sine gratia nullum opus bonum fieri posse vel minimum: imo d) neque Adamum in uatura Integra, neque Angelos in statu viae potuisse aliquid boni facere sine auxilio eoque actoali Dei. Cf. Auctoritates Apostolicae Bedis allatas a Caelestino, Concilia Carthag. et Arausicanum 11. Angustinum passim in operibus contra Pelagianos, Prosperum adv. Collato-rem etc. Patet quod in bis formulis sermo est non de aliqua tantum dignitate actus, quae illi adveniat ex Dei gratia, sed per se et directe semper sermo e-st de potestate agendi, quae confortur per gratiam, per auxilium Dei ac i)er solum auxilium Dei et de impotentia naturae solius ad idem agendum. Ergo nisi ludere velimns verbis aut lusisso censeamus Patres, vis quaedam et eflicacia bis formulis asseritur gratiae ad opera sa-lutaria. lam vero baec vis vel est movaliis tantum vel etiam p/iysica; alterutra autem esse debet; quia inter eas non est tue-dium. Atqui evidens est non esse tantum nioralem. Nam mani-festum est quod, si solum vis moralis conferretur, falsum esset sine gratia nullum opus salutare esse possibile, illud quoque quod nullam ex naturae corruptione patitur difficultatem, nt ccxjltatio, ita ut etiam naturae integrae et Angelicae impossibile fuerit: etenim si vires morales tantum per gratiam conferrentur, opus salutare sine ea foret tantum difficile, ideoque non quodcumque esset impossibile; sed aliquod, in quo praesertim nulla est ditiicultas et ubi natura non est vitiata, fieri posset et reapse fieret nec infrequenter. Ergo vis , ((iiae adseritur gratiae, est vis pliysica. Dices sine cogitatione congrua naturali nequit fieri a voluntate quodvis bonum naturale et tamen non vires pbysicas, sed morales ea confert. Respondeo falsum esse quod sine ea cogitatione et subsequente affectione indeliberata congrua jhtri non possit bonum, si alia cogitatio eiusdem rei adsit: sed solum verum est quod non fiat et ideo non fiat quia voluntas non vult. Patres autem non docent solum sine gratia nihil fieri boni salutaris, sed nihil posse fieri, non esse in natura vigorem ad ullum bonum vel piam cogitationem , piumve amorem eliciendum; etsi aliae adsint cogitationes ad illud ferentes.

nendum est gratiam actualem esse principium vitae sitae in actu secundo, quae propria est ordinis supernaturalis ; ideoque gratiam eandem intrinsece spectare ad ordinem supernaturalem. lam vero constat ex dictis in Tractatu do ordine supernatnrali (de Deo Creant. Th. XXX. seqq.) quod ipse secundum per-fectionem ontologicam excedit ordinem naturalem; potestas proinde agendi propria ordinis supernaturalis debet ontologice praestare potestati ordinis naturalis: cum ergo per gratiam ea potestas conferatur , oportet quod gratia excellentiorem per-fectionem ontologicam facultatibns nostris tribuat, quod non aliud est quaiu vires physicas ei conferre. Quod quomodo fiat declarare possunms ex iis quae in Th. seq. statuemus.

Non demonstratur inter c/mlias acluales rccansc.ndas esse. (|iiali-tatcs qumdam reales, uon vitales et snapte natura fluenlos, quae pnncipium intrinsecum sint actus vitalis indeliberati supernaturalis: tenere autem licet ijund actualis gratia ahsol-valur him aciibus vitalibus turn divina operalione clevante facultalmn ct cum ea prodvcente actus supernaUiralos.

I. Quidam theologi, praesertim Thomistae, docent praeter gratiam actualem excitantem positam in actibns vitalibus, aliam realiter distinctam gratiam actualem admittendam esse, quae praevertat ipsos actus eorumqne sit principium quaeque propria sit gratia excitans. Huinsmodi gratia facnltati, cui confertur, iuesset ad modum qnalitatis, unde qualitas vocatur, qualitas vero non vitalis; quia non est actus, sed praecedit actum; qualitas praeterea natura sua flucns, quia confertur propter actus; cum itaque actus fluant, non maneant et ipsa cum illis fluit h. e. desinit esse. Ex hac qualitate facilitates informatae assequuntur ut elicere possint quemlibet actum snpernaturfilem, undo bae qualitates sinnd cum facultatibns principium sunt actus supernaturalis. Et quidem duplex genus harum qualitatum a quibusdam tlieologis distinguitur, alterum quod principium sit actuum indeliberatorum, alterum delibera-torum. Sed modo de priori genere proprie dispntamus, quia eo excluso et aliud quoque facili negotio, habita ratione actionis deliberatae sub gratia, excludi potest.

Illud vero corsiderandum est, quod qualitates liae censenhir necessariae, cum desunt habitus supernaturales infusi; his euim exsistentiljus, facilitates iam sunt elevatae et potentes ad actus supernaturales. Cum ergo quacritur an ad gratiam actualem spectent huiusmodi qualitates mortuae; quaestio est do gratia actuali, quae iustilicaiioiieni praecedit et quoad eos actus, quorum hahitus infusi nondum praeexsistunt.

11. Ut ordine procedamus, proponemus prius argumenta eorum, qui has tuentur qualitates, turn sententiam nostram vindicabimus et simul illorum argumentis faciemus satis.

Argumenta eorum hue redeunt. I) Idea gratiae actualis, quam Patres exhibent, hue redit ut per earn Deus excitet, trahat, pulset, vocet, tangat cor hominis: atqui excitatio, tractio, pulsatio, vocatio, tactus non sunt etfective ab eo, qui excitatur, trahitur etc., sed tantum ab excitante, trahente etc.; gratia ergo actualis est aliquid aliud praeter actus vitales; hi euira sunt effective ab homine.

2) Ut facilitates salulariter operentur, elevandae sunt su-pernaturaliter; ideoque elevatio facultatis praesupponitur actui. Porro huiusmodi elevatio debet esse realis et intrinseca; atqui hoc fieri nequit nisi per formam sive qualitatem aliquam rea-lem superadditam. Etenim oportet ut realiter et intrinsece fa-cultas mutetur: atqui iuxta communem doctrinam, nequit aliquid realiter et intrinsece mutari nisi ]ier aliquid novum in eo exsistens, quod prius non erat; si enim nihil novi est in eo, ipsum idem eodom modo erit ac prius; si autem idem eodemque modo, nulla realis mutatio contigit.

D) Gratia est talis, ut sine ea nntura sit esseutialiter im-potens ad eliciendos eos actus; quare ipsa vires novas confert facultatibus et causa est, si non adaequata, saltern praecipua actuum; atqui quod vires reales novas confert facultati, quod est praecipua causa actuum, est aliquid certe perfectius ipsa facilitate, et ab ea distinct urn ipsique ut forma inhaerens: ergo.

4) Gratia Deo est in nobis sine nobis, non tantum sine nobis libere volentibns et merentibus, sed sine nobis vi nostra ipsam jiroducontilnis. Ergo est aliquid prorsus distiuctum ab actibus nostris et a nostra vi naturali. Atqui si talis est, cum certe sit aliquid reale in nobis, necesse est ut sit aliqua

qualitas realis transieus, nam quilibet modus sive qualitas modalis non est reapse distincta ab ipsis actibus et vi naturae.

IIT. Nostra sententia est admittendas non esse huiusmodi qualitates realiter distinetas infusas faeultati, elevationem autem facultatis ad actum supernaturalem eliciendum (cum solum trauseunter facultas elevanda est) nou fieri per tales qualitates, sed fieri immediate per divinam virtutem operantem in facilitate.

Quoad l'Miaec est primo sententia Suarezii (Do div. Gratia L. 111. c. 4) »Supponimus, ait, actus esse superiiaturales et ideo non posse a sola naturali potentia, virtute sua elici: propter liane euim rationem praecipue moti sunt auctores ad dicendum infundi nobis aliam gratiam priorem bis actibus, quae sit principium illorum, quam voluut esse rem creatam et inhaerentem poteutiae , reipsa distiuctam ab actu gratiae et principium eius (en sententia clare expressa, de qua nobis est quaestio), quam voeant motiouem virtuosam puram ita ut qualitas nou sit: alii dicunt esse qualitatem actualem seu trans-euutem a nobis receptam et nullo modo a nobis factam;quot; subdit porro: »Ego vero censeo nullam talem entitatem infundi, quae sit prior tempore vel natura ipso actu gratiae excitantis vel principium proxinium eius, sed solum Spiritum S. immediate ac per se ipsum infundere lios actus, elevando potentiam ad conficiendos illos.quot; Idem docet c. 19. Porro in iis verbis tria continentur: a) nulla entitas infunditur faeultati ut actus gratiae excitantis, puta piae cogitatiouis elici valoat: 1)) quod alii voluut effici a Deo, mediante liac entitate, id Deus praestat immediate per se ipsum: c) Deus ita agendo non solum auctor est actuum supernaturaliura, relicta potentia in suo ordine naturali, ut quidam , nescio cur, somniantur censuisse Suarez, sed simul elevat potentiam ad conficiendos illos actus super-naturales, li. e. ill am collocat in ordine supernaturali. Of. eumdem do Fide HI. S. 3. n. 11. Haec autem et non alia est nostra opinio.

Primum argumentum ducimus ex PP. auctoritate. Talis realis qualitas, principium exsistens actuum supernaturalimn, indeliberatorum, ))iae cogitatiouis, delectationis etc. foret gratia actualis priuceps vel potius ipsa sola esset gratia actualis actusque vitales inter cffectus gratiae potius computandi essent.

ut Card. Grotti facile con cod it in II. p. Tract. VI. q. 2. ad. 2. § 2. Atcjni, si ita est, necesse quoque foret nt penes eos testes revelationis, qui frequentissirae et uberrime de gratia locuti sunt et disputarunt, huius qualitatis vel sub hac vel alio aeqnivalenti nomine mentio aliqua occurreret, praesertim turn cum primam gratiam, cpia Deus nos praevenit, indicare sataguut. Atqui constat 1) de tali qualitate penes eos testes altmu esse silentium, 2) quando ii primam gratiam indicare voluut, a qua pendet totum iustificationis opus, earn ita exli'-bere, ut turn generatim in operatioue Dei, turn speciatim it actu aliquo vitali positinu eaudem esse clare significent. Quoniam igitur nec operatio Dei, nec actus vitales sunt tales quulitates reales mortuae; ex illis tamen tcstibns quidnam sit gratia edoccndi sumus nec fas est nobis pro lubitu res novas et iuaudilas confingere; manifestum est ])ropugnatores cjuali-tatis realis auctoritate maiorum destitui. Hoc est argumentum Suarezii 1. c. gt;ln conciliis, nit, et Patribus nullum vesligium talis gratiae invenimus, quin potius ipsam ins])irationeni jionunt ut gratiam primam et praeterea indicant immediate infundi ab ipso Spiritu 8. et non mediaute alicpia qualitatequot;.

Probatur ergo ultima minor argumenti allati. Et quidem quoad primam partem probatio eo redit ut ostendftlnus, quae a Tbomistis ex Patribus afferuntur ut indicia et argnmenta buius qualitatis, eam reapse non signiflcare. Id praestabimus solventes simul praecedentia argunicnta, quae ratiocinationes continent ex iis collect us, quae gratiae actuali Patres adserunt. Itaque primo argumentum duclum ex appellationibus factis gratiae expediamus. Aiunt (argum. 1 .) doctrinam esse Patrum Deum per gratiam excitare, trahcre, pulsare, vocare, langere cor bominis: porro excitatio , vocatio , pulsatio , tactus non sunt effective ab eo qui excitatur, pulsatur, taugitur, vocatur, sed ab agente extrinseco; gralia ergo est effectus solius Dei : atqui actus vitales sunt effectus quoque facultatis : item gratia Dei praeveniens est in nobis sine nobis; at actus vitales sunt ex nobis (arg. 4.): ergo iudicatur satis clare a Patribus gratia aliqua praeter actus vitales ; quae gratia non potest esse nisi qualitas realis. Vernm 1) constat excitntioiiem, vocation cm, pulsation em, factum esse metapliorice accipienda. 2) Constat quoque bis appellalionibus: Deus e.vcitut, vocal etc. duo signilicari,

nempe formalem excitationem, voca/ionem etc. atque causam efficientem hui us vocationis, excitatiouis etc. exsistcntis for-maliter in homine. Constat 3) causam efficientem et extrin-secam esse Demn, qui efficacia suae voluntatis hunc eifcctum producit. Constat 4) actum moventis in mohili non esse nisi motum ipsius mobilis', ut dooet s. Thomas 1. 2. q. CX. a. 2., excitationem autem, vocationem, etc. esse motum quemdam intentionalem sive actum animae vitalem: sicut enim vis mechanica excitatur formaliter per motum exsistentem in ipsa ex agente extrinseco, qui motus est actus et moventis et moti, ita facilitates vitales, intellectiva et volitiva, quarmn motus non est nisi aliquis actus vitalis earumdem, excitantur formaliter per actus vitales cognitionis et delectalionis ant similes, qui exsistant in ipsa ex special! efficacia Dei agentis. Et sane 5) quo redit iuxta Patres huiusraodi excitatio, vo-catio, tactus cordis etc.? eo profecto ut sit qnaedam illumi-natio intellectus, qnaedam inspiratio dilectionis, delectalionis aut huiusmodi. August, in Psal. CTI. n. 16. »Vocat undique

intimam cognitioncm. In loan. Tract. XXVI. n. 7. »Onmis, qui audivit a Patre et didicit, venit ad me. Videte quomodo trahit Pater, docendo delectaf, non necessitatem iraponendo.quot; Ad Simplic. L. I. q. 2. n. 21: »Quis potest credere nisi aliqua vocatione, h. e. aliqua rerum testificalione, tungaiurf quis habet in potestate tali visa alfirnji mc.niem mam, quo eius voluntas moveatur ad tidem?quot; Episcopi Afri ad Zoshnum: »Praeparatur voluntas a Domino, et ut boni aliquid agant, patevnis ivspira-tionibus suorura ipse tanyit corda fidelium.quot; At cuius rei in-spirationeV illius utique, de qua frequenter Augustinus, nempe dilectionis, dulectationi.i, snavitafis; quemadmodum et Patres Synodi Arausic. 11. c. 7. gratiam necessariam ad operandum bonum quodvis quod pertineat ad salutem vitae aeteruae appellant illuminationem et inspirationem Spiritus S. qui dat omnibus suavitatein in consentiendo et er eden do veritati. Itaque quando dicitur Deus per gratiam suam nos vocare etc. si gratiae nomine donum aliquod creatum intelligitur, ea gratia non est a vocatione distincta; si vero gratiae nomine causa elliciens vocationis intelligitur, ea est Dens, qui profecto solus nos vocat et excitat. In locutionibus quidem Patrum

significatur illiquid praevertens actus vitales; vit cum iidem Patres Arausicani c. 4. et G. docent fieri in nobis per infu-sionem et operationcm Spiritus S. ut purgari a ])eccato velimus, ut credamus et omnia bona agere valeamus: id tarnen nihil est quod suadeat esse cpialitatem aliquam realem inditam a I.)eo; sed est ipsa 1 )ei operatio, qua elevatur facultas redditur-que capax agendi supernaturaliter: de qua operatione mox dicturi sumus. Ad id vero quod ex iisdem Patribus aifertur gra-tiam praevenientem esse in nobis sine nobis facile respondemus difithiguendo. Gratia Dei est in nobis sine nobis libere agentibus et merentibus, trans., sine nobis vi nostrae naturae agentibus, subd., vi naturae elevatae; nego ; vi purae naturae; subd., b. e. ea sola nou sufflcit; cone, ea, cum elevata est, reapse non agit, nego. Hinc Bernardus De Grat. et lib. arbitr. »Deus tria haec, li. e, cogitare, velle, perllcere operatvir in nobis. Primum profecto sine nobis, secundum nobiscum. tertium ]ier nos.quot; Cogitatio, quae est actus vitalis, sine nobis pbysice agentibus fieri nequit: ergo tit sine nobis non excludit pbysicam acti-vitatem facultatis. Alia argumenta paulo post expendemus.

Probatur eadem minor nostri argumenti quoad alteram partem. Patribus quaestio erat cum Massiliensibus de initio Fidei, seu de initio conversionis bomiuis ad Deum; tuebantur autem Patres initium esse ex gratia Dei: porro gratia haec, de qua iu hac controversia loquebantur Patres, est gratia prima, quam nullus actus salntaris praecedit, quae est in ordine exsecutionis primum principium salutis. lam vero cuius indolis est haec gratia? ea est cognitio quaedam, ea est voluntas (seu volitio) quae-dam. Ita Augustinus de Praedestinatione Sanctorr. c. 2. disserit: »(Joinmendans (Paulus) istam gratiam, quae non datur secundum aliqua meiita, sed ej/icit omnia bona merita, non quia idonei sumus, inquit, cogitare aliquid quasi ex nobismetipsis, sed sufli-cieutia nostra ex Deo est. Adtendant hie et verba ista perpen-dant, qui putant ex nobis esse fidei ceptum et ex Deo esse fidei supplementum. Quis enim non videat prius esse eogitare tpiam credere'? nullus quippe credit aliquid, nisi prius cogitaverit esse credendum... Quod ergo pertinet ad religionem atque pietatem (do qua loquebatur Apostolus), si non sumus idonei cogitare aliquid quasi ex nobismetipsis, sed sufficientia nostra ex Deo est, profecto non sumus idonei credere aliquid quasi ex nobis-

metipsis, quod sine cojfitatioiie non possumus, sed sufficiontin nostra, qna credere mcipimus, ex Deo est.quot; Cont. duas cjiist. pclagg. L. II. c. 9. »Sed nimirum quod scriptum est, hominis est praeparare cor et a Domino responsio linguae (Prov. XVI. 1.) non bene intelligendo i'alluutur, ut exsistiment eor praeparare , h. e. bormrn inchoare sine adiutorio gratiae Dei ad lioniinem pertinere. Absit ut sic intelligant filii promissiouis tanquani... cum audierint a Paulo: non quia id one!, sunius cogitare a liquid quasi ex nohistnelipsis, ipsum convincant di-centes ; ecce idouei sumus ex nobismetipsis praeparare ear ac per hoc et honi aliquiil cogitare. Quis enim potest shut bona cogitatione ad honurn cor praeparare?.... Homo praeparat cor, non tamen sine adiutorio Dei, qui sic tangit cor , ut homo praeparet cor.quot; lit c. 12. »Gratia agitur non solum ut faci-enda noverimus, verum etiam ut cognita faciamus; non solum ut diligenda credamus, verum etiam ut credita diligamus. Uaec gratia, si doctrina dicenda est, certe sic dicatur ut altius et interius earn Deus cum ineffabili suavitate credatur infun-dere, ita ut non ostendat tantummodo veritatem, verum etiam impertiat caritatem. Sic enim docet Deus eos, qui secundum propositum vocati sunt, simul donans et quid agant scire et quod sciunt agere.quot; Et c. 20. »Illa possibilitas (nempe naturae), non ut iste opinatur, una eademque est radix. Aliud est enim caritas bonorum radix, aliud cupiditas radix malorum, tantumque inter se differunt sicut virtus et vitium. Sed plane ilia possibilitas utriusque radicis est capax ; quia non solum potest homo habere caritatem, qua sit arbor bona , sed potest etiam cupiditatem, qua sit arbor mala. Sed cupiditas hominis, quae vitium est hominis, hominem habet auctorem... caritas autem, quae virtus Dei est, ex Deo nobis est. »Iam vero manifestuin est his in testimoniis gratiam ab Augustino pro-poni, quae situ sit in cogitatione, voluntate, dilectione; atqui manifestuin pariter est his in testimoniis, quorum simillima plurima alia afferri possent, gratiam cam indicari, quae radix est vitae supernaturalis, quae possibilitati naturae immediate superadditur, per quam incipit in nobis Fides, per quam in-cipit in nobis dilectio, per quam praeparatur cor; atqui haec est gratia, quam nullum aliud genus gratiae praevertit; sed est ea a qua initium ducit operatio Dei in nobis: ergo

Argumentum alteruni cx ipsa rui natura petituin. Talis (jualitas contradictionem implicat. Etenini eo i|)so quocl est realiter distincta qualitas , est quaedam ras permanens: nam non est motus aut actio: quidquid autera non est huiasmodi, est permanens, seu non desinit esse nisi per contrarium aut per actionem positivam alicuius causae : igitur gratia haec actualis esset res permanens. Atqui natura gratiae actualis postulat ut sit quid transiens, non secus ac actio facultatis, desinens absque ulla actione contrarii aut expellentis earn: ergo gratia actualis sita in qualiiate reali realiter distincta, constat notis contradictoriis. Hoc est argumentum Suarezii: »forte non est possibilis spiritualis qualitas, quae non sit actus vitalis, sed per modum actus primi et tarnen natura sua sit transiens et quasi dependens a suo eifectu: nam si ab illo non pendet, cur cessante illo, statim corrumpitur, cum sit in subiecto incorruptibili et a nullo contrario expellatur?quot; Huic argu-mento profecto non lit satis, si dicas banc esse naturam Imius qualitatis ut haec duo simul patiatur: quibus verbis repetis quidem tuam thesim, sed intactum relinquis argumentum contrarium , quod banc naturam repugnare ostendit.

Argumentum tertium in eo situni est ut demonstremus absque buiusmodi qualitate, per solam divinam efficientiam obtineri illud, propter quod isti auctores banc qualitatem exi-gunt, li. e. elevationem facultatis ad ordinem supernaturalem. Supponitur facultas nondum habitibus supernaturalibus in-structa et elevanda transeunter, cum praeparatur, a Deo. (Vim istud demonstraverimus , illud confectum erit, quod secundo loco enunciavimus ab initio (n. 111.), quod per se non est prorsus distinctum a praecedente et sic faciemus quoque satis argumm. 2^J e 3°.

Itaque audiamus primo s. Thomam I. 11. q. CX, a. 2. »Uupliciter ex gratuita Dei voluntate homo adiuvatur. Uno modo in quantum anima bominis movetur a Deo ad aliquid cognoscendum vel volendum vel agendum. Et hoc modo ipse gratuitus elï'ectus in bomine non est qualitas, sed motus quidam auimae : actus enim moventis in moto est motus.quot; Et ita in c :nctis bis quaestionibus de gratia loquitur s. doctor, mentione qualitatis tunc facta solummodo, cum de gratia permanente sermo est. Haec doctriua s. Tliomae tum manifeste

confirmat liactonus dicta, turn viam nobis munit ad id quod nobis nunc declarandum est.

Loquitur s. doctor de actibus salutaribns ideoque supcr-naturalibus; nam agitur de ;/rat nil a Dei voluntate adiuvanto : (uliuvatur out em animus a Deo ad hos actus ponendos ; fit ergo animus potens lios actus elicere ideoque constituitur in ordine supernaturali; attamen nulla qualitas infnnditur; ergo 1) censuit s. Thomas elevari supernaturaliter facultatem per gratiam actualem, ciira ministeiium alicuius qualitatis. At qui fieri id potestV Comparat 2) s. doctor actionem Dei excitantis in animo pias cogitationes, volifiones etc. actior.i moventis mobile. Effatum est toties repetitum a s. Thoma quod actus moventis (non activitas) est ipse motus mobilis. Cum animus movetur a Deo, actus moventis erit quidam motus animi: motus autem animi non sunt nisi actus vitales cognitionis ant vo-litionis; id est ergo quod procedit ab activitate Dei moventis. Corpus quidem mobile patiens tantummodo est: at animus cum sit vivens , motus eius actus vitalis est ad quem vi sua vitali eliciendum movetur a Deo. Oportet igitur ut ipsa vis animi subsit activitati Dei moventis. Et sane in ipso motu corporis, ante actionem motus, exsistit contactus moventis ct mobilis, per quem fit applicatio activitatis prions ad posterius. Aliquid simile supponendum est in motione divina nec est cur neges id suppositum a s. Thoma. Unitur scilicet prius, prioritate naturae, vis creata movenda vi divinae moventi ut unum exsi-stat principium adaequatum motus sen actus secuturi. Tam vero certum est principium quod causa subiugis et excitata ad actum a causa superiore ac sub liac et cum hac operans, non solum potest id, quod per se sola posset, sed et illud ad quod a causa superiore fertur, sive ad id, ad quod poten-tiam habet dummodo a causa superiore moveatur. Deus autem movens animum humanum, potest efficacia suae virtutis movere vel tantum ad id ad quod naturaliter fertur animus, vel ad id quoque quod animus potest sub virtute Dei moventis animum supra exigentiain eius naturae. Sub tali efficacia virtutis divinae explicatur ea, quae dicitur potentia obedientialis animae (de Deo Creante Th. XLL), ut animus sub Deo et cum Deo operans possit edere actus, quos sola vi naturali cum na-turali concursu Dei non valeret, h. c. possit elicere actus

supernatn rales. Quocirca in hoc negotio non est spectanda facnltas tanquam sola operans, sed coniuncta Deo agonti in ilia et siniiil cum ilia atque agouti praeter et supra oxigouliam eius naturae. Propter banc coniunctionem in activitate animus nequit amplius manere intra fines suarum virium naturalium, sed vere et realiter elevatur, novum modum agendi acquirens, cpii respondet suae potentiae obediential!, etsi nulla alia rea-litas sit praeter Deum ageutem et aninmm sub eo et cum eo operantem.

Cum igitur adversarii dicunt: si nulla est qualitas realis insita, habetur sola natura, quae nequit edere actus super-naturales, non bene ratiocinantur et nobis imponnnt id, quod vehementer negamus. Nam priucipium actus non est sola natura, sed natura cum Deo non tantum concurrente sed praeveniente et movente ad agendum et quia Dens praevenit et movet facultatem supra eius naturalem exigentiam, reddens efficacia suae virtutis expeditam ad agendum potentiam illius obedientialem; vires, quibus facultas agit, non sunt na-turales sed supernaturales. Hie nobis videtur esse conceptus doctrinae s. Thomae, qui sub gratia actuali actus supernaturales supponit et negat qualitates infundi a Deo. Necessitas proinde qualitatis alicuius, cum agitur de elevatione i'acultatis permanente sen habituali, aliunde est repetenda vel demon-stranda; sed de hac re nos heic non agimus. Porro his factum est etiam satis difficultatibus reliquis supra allatis; ideo heic fiuis esto.

Constat ita add I per graliam fovmalilev vires turn physicas turn morales voluntaii, nt ex volunlate el ijratia unum comtilmtur principium actus deliberati sahilaris, quod est nempe voluntas elevata, illustruta, inspiratu. 1'orro ex hoc conse iiiitw* Palm, Dc Grat. q

■\) ipsuni liberum arbUrinrn clevalum in online supernalurali conslilui ])otetisiii(c, flfici ut in eo online a(jat secundum ra-tionem suae naturae. Comeqirilur 2) concursum Dei ad uchttn deliberation haheri in ordina supernalurali non secus ac in nalurali, qui coneursu* idcirco non spectet ad actum prhniirn facultatis sed solum ad actum secundum. Conse-quilur 3) action deliberntion salutarem perpernm spectari ut e/jectuin duplicis diversaeque causae, quae sint liumana voluntas et gratia. Conseqiiilur A) action deliberation saluiarem el totion esse voluntatis arjentis secundum circs gratuito 3c-ccptas et lotion esse Dei elevantis et adiuvantis voluntalem. Conscquitur 5) voluntatem partialem causam did posse actus cuiuscumque salularis, partialitate quidem non elj'ectus, sed causae, pront ipsa cum Deo componitnr, a quo gratuito e.le-vatur et excitalur ad agendum. Quod si (!) in hionana iv-lunlate spectetur id tantinn quod ipsa sibi permissa potest natural iter el ila speclata voluntas comparetur cum gratia, sire, quod perinde est, comparetur securn ipsa elevatd, illa-stratd, inspiratü', merito did tar quod in online sulutari nihil nobis, sed totinn Deo referendum est in acceptis.

I. Breviter rem demonstraturi sumus, ea quae contra af-ferri possent, reiicientes ad sequentes theses, ubi de efficaeia gratiae quaestio erit. Ituque primo loco praestituendum est: addi vires physicas et morales volnntati, quod liquet ex dictis Art. praec. Loquimur autem, ut vides, in hac thesi de sola voluntate.

Porro istae vires ita gratuito superadduntur, ut vires sint ipsius voluntatis; per eas enim voluntas constituitur intrinsece potens operari supernaturaliter; homo est enim, qui operatur opera salutis et operatur volendo. Unde liquet non dici lias vires esse ipsius voluntatis, ac si ipsi naturaliter inessent aut ab ea exigerentur, sed dici i])sius esse vires, quia ei gratuito quidem conferuutur, sed ut sint eius, nempe ut per eas ipsa intrinsece potens evadat operari salutariter. Atque haec est ratio loquendi Augustini; qui De Peccat. merit, et remis. L. I. c. ultimo, disserens de impotentia iusti vitandi omnia i)ec-cata, ait: »Sed quoniam divino Spiritu, qui inulto melius quam nos omnia generis huraani novit vol praesentia vel fu-tura, talis vita humana praecognita atque praedicta est, ut lion iustillcetur in conspectu Dei omnis vivens: lit ut per

ignorantiam vel infirraitatem, 71011 exsertis adce.rsus earn (concu-piscentiam) totis virihus (gratuito scilicet collatis) voluntatis, eideni ad illicita etiam nounulla cedamus, tanto magis et cre-brius quanto deteriores, tanto minus et rarius quanto meliores sunms.quot; Cf. ct L. II, c. 2.

Et sane hae vires hue redeunt, ut sint tuin elevatio in-trinseca facultatis, turn actus, secundum banc potentiam, ex-citante Deo, eliciti a facilitate, in qnibus illustratie et inspiratie sitae sunt; atcpii elevatio est propria turn intellectus turn voluntatis, cum gratuito coufertur; est eniin modus eius: actus eliciti, cum vitales sint, nequeunt non esse eius, a quo eliciuntur; ergo vires, quas gratia formaliter confert, vires sunt voluntatis, sive spectetur gratia quae formaliter inest voluntati, sive spectetur gratia, quae formaliter inest intel-lectui, quae ideo confertur ut voluntas sive homo per volun-tatem possit operari.

Operatio quidem Dei et ipsa pertihet ad gratiam. Ea subiective seu prout est in Deo spectata, est volitio Dei per se efficax et quoad gratiam triplex specialis operatio Dei distingui potest: nempe 1) activa elevatio facultatis, 2) excitatie illustratienis et iijspirationis atque 3) cencursus super-naturalis ad actum salutarem. Obiective autem spectata operatio Dei, sive in terniino seu effectu est 1) passiva elevatio facultatis seu potestas edendi actus supernaturales sub Deo ex-citante et concurrente super exigentiam naturae, est 2) illustratie et inspiratie passiva pesita in actibus vitalibus, 3) est ipse actus salutaris ab anima elevata, illustrata et inspirata elicitus. Quocirca ita anima operatur cum Deo, ut in ipsa sit principium operationis; hoc autem principium in ea exsistens illud est quod dicitur gratia creata.

lam vero, si vires, quas gratifi formaliter confert, sunt vires ipsius voluntatis eaeque consistunt in elevatione naturae, illustratione et inspiratione; principium creatum cempletum actus pii et salutaris erit in concrete voluntas elevata, illustrata, inspirata. Cum autem hoc principium cemplectatur duplex ele-mentum, nempe naturam voluntatis quae elevatur, illustratur et inspiratur et ipsam gratuitam elevationern, illustrationem et inspirationem, sequitur ex voluntate et gratia unam constitui com-pletam vim seu completum principium actus salutaris deliberati,

ÏI. Ex liis autem conseqnitur 1) ipsmm liberum nrbitrium elevari et in online supernaturali constitui; nam liberum ar-bitrium ipsa est voluntas: cum ergo voluntas elevatur et ele-vatur ut operetur opera meritoria, elevatur voluntas libera et quatenus est libera. Non igitur gratia destruit liberum arbi-triinn, sed perlicit. Nam elevatio facultatis amplificat potestaten! voluntatis, non minuit; illustratio et iuspiratio, pront cogni-tiones et affectiones sunt, nullo modo adversantur exercitio li-bertatis, imo necessariae sunt ut illud esse possit; prout sunt excitatae speciali mode a Deo, sunt cogitationes et affectiones supernaturales allicientes voluntatem liberam ad actus super-naturales; ergo liberum arbitrium per gratiam perficitur. Ni-mirum voluntas elevata manet libera in online supernaturali, secus enim non ipsa esset, quae elevaretur illudque assequitur per gratiam ut in eo online se exercere possit, sicut per solas naturae vires se exercere potest in online naturali.

Quoeirca, quoniam cuicumque cognitioni et affieetioni, qua liberum exercitium voluntatis praevenitur, voluntas, cum con-senlit, consentit quia vult et potest dissentire, si velit idque velle potest; ita et voluntas elevata cuicumque gratiae prae-venienti cum consentit, consentit quia vult, potens dissentire, si velit atque id velle potest, llaec est doctiina Cone. Trid. Sess. VI. cap, 5. »Per eius excitantem et adiuvantem gratiam ad convertendum se ad suam ipsorum iustificationem, eidem gratiae libere asscntiendo et cooperando, dispouuntur: ita ut tangente Deo cor liominis per Spiritus S. illuminationem, neg tie homo ipse nihil omnino ac/at, inspirationern illarn recipiens, gaippe qui Mam et alnicere potest; neque tamen sine gratia Dei movere se ad iustitiam coram illo libera sua voluntate possit.quot; Cui respondet can. 4: »Si quis dixerit liberum liominis arbitrium a Deo motum et excitatum nihil eooperari asscntiendo Deo excitanti. et vocanti, quo ad obtinendam iustificationis gratiam se disponat ac praeparet, neque posse dissentire, si velit, sed veluti inanime quoddam nihil omnino agere mereque passive se habere. A. S.quot; Quae quidem universalia sunt omnem-que assensum gratiae complectuntur; speciatim autem pro-lata sunt a Synodo ])ro asserenda libertate sub prima praeve-niente gratia, a qua exordium sumit iustificatio adultorum; ibid. cap. 5.

III. ('onsequi diciiuus 2) concnrsum Dei liaberi ad aotum deliberatum iu online supernatnrali nou secus ac in naturali. I'er gratiara elevantom et praeveniontem consiitnitur voluntas in ordine supernaturali: cum autem libero est actura, usura viribus supernaturalibus, illi legi subest cui oranis creatura, ut concurrente Deo agat. Quocirca iste concursus ab liac univer-sali le^e reqnisitus, non diffort ab eo, qui ])raestatur in ordine naturali, si modum Dei agendi spectas; concurrit enim Deus ut causa agat, sive sit causa naturalis sive supernaturalis. Cum igitur concursus Dei tunc se exerat cum iam agens in actu primo constitntum exit in actum secundum, ut proinde concursus supponat actum primuin constitntum, non constituat; id et in ordine supernatnrali pro actu deliberato valebit. Qua-propter concursus Dei non est confudendus cum gratia prae-veniente et jiraeparante voluntatem. At quid concursus commune habeat cum gratia adiuvante, dicemus Tb. seep

IV. Consequitur 3) actum deliberatum salutarem per])er;un spectari ut effectuin dnplicis diversaeque causae, quae sint voluntas et gratia. Sane causa actus deliberati salntaris est voluntas elevata, illustrata, inspirata: elevatio vero, illnstratio et inspiratie sunt illiquid ipsius voluntatis, non sunt qniddam seorsim ab ea valens exsistere, sed sunt modi ipsius; causa proinde actus salntaris est voluntas speciali modo, b. e. super-naturaliter modificata; atqui subiectum quod agit et modus secundum quem agit, non sunt duae diversaeque causae: ergo.

Hinc colliges etiam negari posse et debere suppositum in ea quaestione, qua quaeritur utrum in illustratione et inspi-ratione gratia et facultas agant simul, an ordo quidam priori-tatis inter eas sit, et utrum prior sit gratia an facultas; baec enim quaestio locum habere potest, cum duae reapse sint causae, quae agant. Quomodo ex. gr. potest esse prior gratia illustrationis et inspirationis, quam facultas; cum ipsa illnstratio et inspiratie sint actus eliciti a facilitate? sunt qnidem priores actu deliberate, qui effectus est gratiae.

V. Si autem 4) consideretnr causa, quae voluntatem elevat, illustrat et inspirat et cum ea concurrit, tunc profecto duplex diversaqne causa distingni potest et debet actus deliberati salntaris, voluntas nimiruni et Dens. Utrique autem causae totus effectus adscribendas «st, voluntati qnidem agenti secundum

vires gratnito acceptas; quia secundum lias vires est princi-pium completum eiusdem: Deo autem turn mediate, quia causa est harnm virium in voluntate, turn immediate; quia concursu suo, qui heic est concursus in ordine supernaturali, efficit immediate actum cum voluntate viribus suis utente.

VI. Solent Theologi quaerere utrum natura sit nec ne causa partialis cum gratia actus_A salutaris. Duplici ratione causa di-citur partialis; partialitate causae et partialitate effcctas. Duplici scilicet ratione potest aliquid constitui partialis causa effectus. Primo partialitate effectus, ita ut pars effect us ab una causa, pars ab altera causa procedat. Secundo partialitate tantum causae, ita ut in totum effectum utraque quidem in-fluat, at neutrius vis, quae exeritur, sit seorsim sufficiens ratio effectus, sed una effectum totum producat, quatenus cum altera operatur.

Porro adverte quaestionem ita frequenter institui, ut com-paretur voluntas cum gratia, quam comparationem iam 3) improbavimus. (juaestio tamen fieri potest maiori perspicuitate, si voluntas cum Deo comparetur. Quaestio quidem nunc est nobis de actu deliberate), utrum quoad ilium voluntas sit causa partialis, verum quoniam eadem quaestio fieri potest quoad actus indeliberatos et huius quaestionis solutio ad illius quo-que solution em conducere potest; de hac primum aliquid di-cendam est nobis.

Igitur 5) cum actus primi indeliberati supponant (prio-ritate naturae) elevation em naturae a Deo factam et Dei acti-vam excitationem actuum eorumdem: natura comparanda est cum Deo, qui eam active elevat et exeitat in natura actus indeliberatos. Tam vero Deus, qui ita supernaln.raliter a/jit in natura, est 1) totalis causa elevatiouis totalitate effectus et causae: 2) quod actus vero quos exeitat, non est totalis causa totalitate causae hornm actuum; qui, eo quod vitales sunt, postulant procedere intrinsece a natura. Quare ad exsistentiam borum actuum confert activitas naturae elevatae, confert acti-vitas Dei elevantis; neutra autem seorsim produceret effectum. Utraque ergo est causa partialis. Utraque porro tofi/m effectum producit totalitate effectus. Nam quidquid in actu est attingitur ab activitate naturae operantis cum Deo et punter attingitur ab activitate Dei operantis in natura. Actus cnim totus quan-

tus est, et est vitiilis et est snpernatviralis. (Juiu vero neutra etf'ectum attingit tolalitate causae; utraque est causa partialis partialitata causae. Xoque miruni tibi sit Deuni esse cansam partialem alieuius effect»is; hoe euim non ilerogat cius digni-tati, quemadmodrnn eidom non derogat quod causae secundae aliquid reapse activitate sua efficiant. Praeterea locum quoque habet Dei concursus generalis, de quo Molina in Concordia. Disp. XXVI. »Cum dicimus neque Deum per concursura universalem, neque causas secundas esse integras, sed partiales causas effe-ctuum, intelligendum est de partialitafe causae, ut vocant, non vero de partialitate effeclus: totus quippe effectus et a Deo est et a causis secundis; sed neque a Deo neque a causis secundis ut tota causa, sed ut a parte causae, quae simul exigit con-cursum et influxuni alterius.quot;

Quoad actus vero salutares deliberates, hi supponunt vo-luntatem elevatam et instructam illustratione ac inspiratione; illorum enim actuura causa est, ut dixinius, voluntas elevata, illustnita et inspirata. Cum ergo 1) elevationis, illnstrutionis et inspirationis auctor sit Deus, ipse quoque cum voluntate, quam elevat, illustrat et inspirat, causa huiusmodi actus dicen-dus erit, quatenus causa est elevationis, illustratiouis et inspirationis: et sic est causa mediata Deus actus deliberati salu-taris. Praeterea Deus causa est actus, prout concurrit cum voluntate his viribus instructa operante: et sic est Deus causa immediata actus deliberati; concursus euim est immediatus. Cum vero quaeritur an Deus sit causa totalis totalilate causae actus salutaris, spectatur concursus Dei; quia tunc quaestio habet locum, cum duae causae simul operantur. Porro prout concurrit Deus, est causa immediata partialis partialitate causae; quia ipse solus non facit nee facere potest actus huiusmodi, qui debent ne dum vitaliter procedere a vivente, sed et deter-minari a voluntate libera.

Quare ox his liquet voluutatem humanam, si ea comparetur cum Deo cooperante, quoad omnes actus salutares causam eorum esse partialem partialitate causae.

est actus salutaris, sit totus tribuenchis gratiae sivc Deo, an partim gratiae , partim volnntati, potest etiam ita comparatio institui, ut ex una parte ponatur voluntas prout est natura sola, secundum quam distinguitur et opponitur gratiae et con-sideretur quid per se possit voluntas sola sibi permissa, ex altera vero parte ponatur gratia, non quidem sola, quae esset abstractio quaedam, sed gratia cum natura, seu natura aucta gratia. Quae quidem comparatio est legitima; nam natura quidem potest esse sola et sola operari; potest ergo distingui a se ipsa elevata: gratia autem non operator nisi in natura et cum natura ; quocirca cum gratia spectatur, quae realiter ope-ratur, nequit in consideratione gratiae praescindi a natura. lam vero si hoc modo comparatio instituatur, natura sola com-paratur secnm ipsa elevata, illustratd, inspiratd. Ita autem comparatiojje instituta, merito dici potest: totus effectus est gratiae, nihil est naturae. Nam cum effectus negatur prorsus esse naturae, non excluditur ab eius efficientia natura simpli-citer, sed natura sola ; porro natura sola nihil profecto potest in ordine salutari. Ea ergo formula nihil aliud significatur quam impotentia physica et absoluta naturae ad eosdem actus. Et significatur proinde ideo exsistere in nobis actus salutares, quia natura gratuito elevatur, quia gratuitis illustratiouibus voluntas hominis praeparatur et praeparata adiuvatur. Quae est doctrina asserta a Patribus, qui ea formula sunt usi.

Adverte alia ratione quoque dici posse totum esse Dei; quia Deus ipsam naturam viresque naturales dedit et conser-vat; sed non hoc modo spectatur Deus a Patribus, qui totum Deo tribuunt. Nam Patres totum Deo adserunt in ordine sa-lutis propter gratiam, qua operatur in nobis; iidem vero a censu gratiae ejcludunt naturam, sese pelagiaris opponentes, qui ideo Deo bonum opus nostrum adserebant, quia Deus dedit naturam; sed Deum Patres considerant gratuito et super-naturaliter operantem in natura. Atque hoc quoque modo a nobis Deus in hac quaestione, ut advertenti liquere potest, consideratur. Ceterum cum Patres totum Deo tribumit, id praecipue intendunt docere quod omnis actio bona etiam iuitium Fidei est opus gratiae Dei; ut proinde nihil nobis assent mus sed totum Deo donuts, qui voluntatem praeparat adiuvandam et adiuvat praeparatam.

Gvalid aclualis iiUerloy Diidliiilicilcr (liri.illhir, vonpc in c.rci-tantem sou vocanlcm el adiiii'ftnloin, in operanlvrn el coojie-rantem, in pvaeoenicntem lt;il suhseqmntcm, in anteceilenteni el concomilanlcm. (Jiieiiutdmodiini- vera habila raiionc. nniun (Husdeinque actus sulutaris, una eademlt;fue axl (jraiia avcilam, vocans, praevcniem , operans, antecedens, tin purilcr una eadomjua ent ijmtia adiumns, subsnipieiifi, cuopcrans, conco-inilans. lino haec altera non diU'erl a priori nisi propler differentes ludnliidiniis, (pias (jraiia habel ad actum mlulctrem prout ipue ponitur ant uon ponilur; re nulem ijralia e.rciluns et adiuvans, grutia opera us et eoopuraus elc. idem sunt.

I. Gratia excitans est motio interior illustvationis et inspi-rationis facultatum elevatarinn, qua homo a peccato, a torpore, a desiclia vel inertiae statu excitatur ad pie agendum. Solet quoque appellari gratia vocationis vel gratia vocans, quia per illam vocamur ad exercitium virtutis. Diximus motionem in-intenorem: qnaravis enim excitatio et vocatio extrinsecus quoque fieri possit; attamen cum gratia excitans simpliciter di-citur, gratia interior intelligitur. Gratia adiiicutis, quae oppo-nitur gratiae excitanti, sensu pressiore accipitur. Per se enim nomen gratiae adiuvantis, sicut et nomen adiutorii vol auxilii, cuivis gratiae competere potest. Gratia ergo adiuvans speciatim sumpta est ea, qua voluntas iuvatur ad illud volendum et faciendum, ad quod per excitantem gratiain sollicitata fuit.

Utriusque gratiae mentio occurrit in Scripturis. 2. Timotli. I, 9. Qui nos vocavit vocatione sua saucta. Apocal. Ill, 20. Ecce sto ad ostium et pulso: si quis audierit vocem meam et aperuerit mihi ianunm, intrabo ad ilium. Rom. VIII, 26. Spiritus adiuvat infirmitatcm uostram. I'sal. LXIX, 1. Dens in adiutorium meum intende, Domine ad adiuvandum me fe-stina. August, de pecc. mer. et rem. li. II, c. 18. »Quod ad Deum nos convertimus, nisi i])so excitante et adiuvante non possumus.quot; Bernardus De Grat. et lib. arbit. c. 13. »Conatus nostri et cassi sunt, si nou adiuventur et nulli , si non ex-citentur.quot;

excitans est in nobis sine nobis, quatenns non pendet a nostra libera potestate quod excitemur ant vocemur; gratia vero adiuvans est in nobis et nobiscum , quatenns simul cum ilia est liber consensus voluntatis; sine quo nequit gratia esse adiuvans. 2) Gratia excitans potest sola esse , quin sequatur gratia adiuvans; possumus enim non consentire vocationi: gratia autem adiuvans supponit gratiam excitantem; adiuvat enim voluntatem ad id volendum et faciendum , ad quod est vocata. Unde 3) munus gratiae excitantis expletur sola vo-catione, etsi consensus voluntatis desit : munus autem gratiae adiuvantis expletur cum consensu voluntatis.

Perpende, cum dicitur gratia excitans, si nomine gratiae intelligitur 1 )eus excitans, turn gratia efficientcr e.va'tat; at si nomine gratiae intellijyatur vitalis ille actus elicitus a facilitate

ex virtute Dei, turn gratia formaliter excitat, est enim ille actus ipsa formalis vocatio sou excitatio.

11. Gratia operans et cooperans ita distinguuntur ut operaus dicatur ilia, quae in nobis sine nobis aliquid facit: cooperans vero quae aliquid in nobis facit, consentiente simul libero ar-bitrio. »Operatio enim alicnius effectus non attribuitur mobili, sed moventi; in illo ergo elfectn in quo mens nostra est mota et non movens (b. e. non se determinans), solus autem Dens movens, operatic Deo attribuitur et secundum hoc dicitur gratia operans. In illo autem effectu, in quo mens nostra et mo vet et movetur, operatio non solum attribuitur Deo , sed etiam animae et secundum hoc dicitur gratia cooperans.quot; Ita s. Thomas 1». ID¹, q. CXI. a. 2. (') Gratiae operantis ap-pellatio occurrit Philip. II, 13: Dens est qui operatur in vobis velle et perficere : cooperantis Marei XVI, 20 ; praedicaverunt ubique Domino cooperante. Utramque Augustinus tradit l)e Grat. et lib. arb. c. 17. »Quis istam, etsi parvam dare ce-perat caritatem , nisi ille qui praeparat voluntatem et coope-

rondo perficit quod operavdo incipit? Quoniam ipse ut velimus operatur incipiens, qui volentibus cooperatur perfieiens; utque velimus sine nobis operatur; cum autem volumus et sic vo-lumus, ut fucianms, nohiscum cooperatur; taiuen sine illo vel oper ante ut velimus, vel coo per an te cum volumus, ad bona pietatis opera nihil valemus.quot;

Quaeritur quaenam sit gratia cui competit nomen operantis, et cui cooperantis. Non una est sententia thoologorum. Quidam enim operanteni gratiam earn dicunt, quae in quadam opera-tionum serie concurrit ad primum deliberatum consensum, cooperantem vero , quae ad ceteras subsequentes operaliones concurrit (vide Bellarm. De Grat. et lib. arb. L 1. c. 14.). Alii docent operanteni gratiam esse , quae operatur in nobis liberam intentionem finis, cooperantem, quae efficit mediorum electionem (ita ref'ert Eipalda De Ente super. D. ('XII, Sect. 2. ii. 10.). Alii cum s. Thoma 1. c. operanteni gratiam dicunt, qua Dens operatur actum interiorem, cooperantem, qua operatur actum exteriorem imperatum a voluutate. Tandem alii operantem gratiam eamdem volunt esse ac excitantem atque cooperantem eamdem esse ac adiuvautem. Ita Ruiz De Providentia Tract. IV. Disp. 29. Ilipalda 1. c. pluresque alii, lam vero si res per se consideretur, nulla est ex his senteu-tiis, quae non sit probabilis ; nibilominus cum gratia actualis dividitur in operanteni et cooperantem , si rationis loquendi Augustini et Synodi Tridentinae ratio habeatur et gratia operans presse accipiatur prout opponitur cooperanti, praefe-renda est ultima sententia. Sane iuxta Augnstinum in testi-monio recitato, gratia operans ea est, quae incipit opus salutare; est ergo prima gratia; at prima gratia est gratia excitans seu vocans; gratia cooperans e contrario est ea, quae gratiam incipientem seu excitantem sequitur et cum voluntate libere consentiente operatur; atqui haec est gratia adiuvans. Ergo. Item Cone. Trident. Sess. VI. c. 5: ait »iustiflcationis exordium in adultis sumendum esse a Dei vocatione, qua nullis eormn exsistentibus meritis vocantur; ut... per eius excitantem atque adiuvantem gratiam ad converteudum se ad suam ip-sorum iustificationem eidem gratiae libere assentiendo dispo-nanturquot; Cum assentimus gratiae excitanti, ea exsistit adiuvans, ei autem assentientes cooperamur; porro si ei nos cooperamur.

ipsa quoque nobiscum cooperatur: ergo gratia cooperans est gratia adiuvans et gratia operans est gratia excitans. »Tpsa gratia volnntatem praevenit praeparando ut velit bomun et praeparatam adiuvat ut perficiat. Haec est gratia operans et cooperans. Operans enim gratia praeparat hoiiiinis volnntatem, ut velit bonum: gratia cooperans adiuvat ne frustra velit.quot; Magister in II. D. 25. in fine, et in initio 26.

Et re quidem vera si divisio fiat inter gratiam operantein et cooperantem, ea erit proprie gratia operans, quae nuilo modo est cooperans, sed tantum operans; ea autem erit cooperans quae non est tantum operans, sed quovis modo etiam cooperans: atqui sola gratia excitans est tantum operans, gratia adiuvans est semper cooperans; ergo eadem est gratia excitans et operans eademque gratia adiuvans et cooperans.

III. Oratiae praevenientis et mhscquentis mentio frequens est. Psal. I AMI I, 11. Misericordia etas praeveniet me. Psal. XXll , 6. Misericordia tun snhsequetur me omnibus diehus vitae meae. Utriusque Augustinus meminit De nat. et grat. C. 31. »Praevenit ut sanemur , subsequitur ut etiam sanati vegetc-mur.quot; Atque Ecclesia in Oratione Domioicaé XVI. ])Ost Pen-tecosten: »Tua nos quaesumus Domine gratia semper et praeveniat et sequatur ac bonis operibus iugiter praestet esse intentos.quot;

Non una rnrsus est sententia tbeologorum circa subiectum utriusque appellationis. Etenim praetcr((uani qnod quidam voluut hac divisioue dividi gratiam liabitualem ita ut praeveniens dicatur, prout citra nostra merita nos sanctificat, subsequens vero prout principium est meriti in operibus , quae deinceps fiunt; ii quoque qui banc divisionem ad gratiam actualem referunt, non eodem modo earn accipiunt. Nam secundum ali-quos praeveniens gratia dicitur ea series gratiarum actualium quae praecedit iustificationem, subsequens vero, quae iustifica-tionem subsequitur. Atque affertur testimonium Fulgentii De Incarn. et grat. c. 11. »Praevenit impium, ut fiat instus, sul)-sequitur iustum, ut non fiat impius.quot; Alii voluut \e[ praeveniontem esse gratiam, quae operatur interiorem actmn, rnhm/imitem, quae auxilium praebct ad exsecutionem oj)eris, ad tpiod voluntas cou-seutit, vel pracvenientein gratiam esse earn, quae datur ad quem-dam primuni actum, suhsequentern, quae datur ad perliciendum

id quotl por illuni actum iuchoaimu est. ld Augustinus iiidieusso videtui' Euchir, c. 152. »Nolontom praevenit, ut velit; voleutem subsjquitur, ne frustra velit.quot; Alii generalius, cum gratiae plures sint, et continuata serie se excipiant, eaiu praevenientem dicunt, quae in serie gratiarum aliam praecedit, subsequentem quae subsequitiir , ita ut eadem gratia pront comparatur cum alia ant praecedente ant subsequente sit subsequens, vel prae-veuieus : s. 'IMiomas I. II. q, ( XI. a I!. Alii tandem eamdein voluut esse gratiam ])raevenienteni ac excitantem, eamdem subsequentem ac adiuvantem. Cf', Ripalda 1. c.

Porro idem nobis dicendum oecnrrit ac in altera divisione. I'er se huiusmodi appellationes accomodari possunt omnibus membris divisionum, quas proferunt theologi. Advertimus tauien I) nomine gratiae praevenientis significari a Tridentina Synodo gratiam excitantem 1. c. ait enim »iustificationis exordium in adultis a Dei per I. ('. praeveniente gratia suniendum esse b, e. ab eins vocationequot; etc. Advertimus 2) appellationem praevenientis nulli magis competere quain excitanti; baec enim praevenit onmera voluntatis consensum. Ergo gratia excitans propriissime dicitur praeveniens et si unum idemque opus consideretur, eadem est quoad illud gratia excitans et praeveniens. Si autem praeveniens est eadem ac excitans , subsequens quae contra praevenientem dividitur, eadem erit ac illa, quae contra excitantem dividitur, b. e. adiuvans. Praeveniens ergo gratia et subsequens ration e babita unius eiusdemque operis, ita definiri possunt, ut praeveniens dicatur quae vo-luntatem praeparat ut bonum velit, subsequens, qua voluntas praeparata vult actu bonum. Praeveniens vero altera est pure prui'vcninift, quae scilicet iu quadam gratiarum serie prima est sitaque in actibus indeliberatis, altera est simpliciter praeveniens, quae voluntatem praeparat ad opus.

IV. Antecedentis et eoncomüantis gratiae mentionem facit ïridentinum Sess. VI, c. 1G. Christum inquiens influere in iustificatos virtutem , quae bona opera semper antecedit et comitatur et subsequitiir.quot; Ubi vides suh^qaentem gratiam ac-cipi altero vel tertio ex prioribus seusibus, quos modo ex-plicaviiuas. Antecedens enim et coniitans per se satis clare significant tum eam gratiam quae praevenit et excitat tum earn quae adiuvat et cooperatur; nee ulla est bac in re nova

qnaestio; quare quaestio , quae occurrere posset, est eodem xilodo solvcnda uc praecedentes.

Itaque expositae sunt divisiones usu tritae gratiae actualis probatumque est quod, si saltern miius eiusdemque operis, ad quod gratia refertur, ratio habeatur; eadem gratia sunt gratia excitans, operans, praeveniens et antecedens ; eademque rursus gratia sunt gratia adiuvans, cooperans, subsequens et comitans. Ita Vasquez iuxta Patrum doctrinam in I^il IT¹⁰ disp. CLXXXV. c. 9.

V. Verum qnamvis inter lias identitas realis exsistat, for-malitates tarnen bis nominibus expressae non sunt prorsus eaedem, quae est ratio multiplicationis norainum. Sane cum excitans ant vocans dicitur, significatur proprium munus liuius gratiae, sive eius ratio formalis ; cum dicitur operans, significatur eius spocialis habitudo ad causam suam, qui est Deus: cum dicitur praeveniens aut antecedens, significatur eius habitudo ad subiectum, cui absque eiusdem consensu confertur. Item cum dicitur gratia adiuvans, cooperans, comitans, significatur quidem liber consensus voluntatis, quae cum gratia agit; sed cum gratia adiuvans dicitur, significatur speciatim eius necessitas, cum dicitur cooperans significatur speciatim eius influxus in actum; cum dicitur comitans, significatur speciatim libera potestas voluntatis. Cum vero dicitur subsequens, significatur eius habitudo successionis ad gratiam prae-venientem.

VI. Dicimus praeterea eamdem re esse ac tantum ratione differ re gratiam, quae liac multiplici appellaiione effertur; eamdem nempe realiter esse gratiam sive excitantem et adiu-vantem, sive operantem et cooperantem et ita porro, si unius eiusdem actus, ad quem concurrunt, ratio habeatur; distingui autem tantummodo propter diversas habitudines diversosque effectus eiusdem gratiae. Ita et Vasquez 1. c. et 1. p. disp. X0V1II. c. 2. Loquimur autem de gratia adiuvante, quae posita est iu acta vitali, vel ilium quoque includit. Non intelligimus solum operationem Dei, quae post excitatam voluntatem accedit concurrens eidem operanti: quod quidem aliqui nomine gratiae adiuvantis intelligunt. Illud autem sic probamus. Gratia excitans complectitur intrinsecam elevationem facultatum ad ordinem supernaturalem, actus vitales intellectus et voluntatis

indeliberatos; gnitin enim excitans est in nobis sine nobis: iam vero elevatis facultatibus animi ad oi'dinein supernatn-raleni li. 'u. ex])editiis animus ad agendum secundum potestatem obedientialem et instructus actu, per i I luminal ionem et inspi-rationem, determinata cognitione deterniinataqne actuali pro-pensione, convenienti ordini siipernatnrali, potens est illud velle et agere , ad quod per illustrationeni et inspirationem flectitur, atque ita potens est ut, praeter necessarium semper ad quamvis actionem concursmn, nihil aliud requiratur ut possit agere. Est enim complete constitutus in actu primo in ordine supernaturali ; quemadmodum completus actus primus voluntatis in ordine naturali constituitur vi naturali et actu indeliberato sequente cognitionem. lam vero cum potens sit velle et agere voluntas, ea quod libere vult agit; at tunc principium Imius actus est facultas elevata et instructa illu-stratione tali talique iri.^piratione, quae in actum liberuni iu-fluunt; ideo tunc gratia excitans suum sortitur affectum et tit adiuvans, quia per eam voluntas agit. Idcirco eadem reapse est gratia excitans et adiuvans. Ita profecto explicat Vasquez loco mox citato. Quare et s. Thomas I. II. q. CXI, a. 2. ad 4. »Eadem est gratia opcram e.t cooperans, sed distiuguitur secundum diversos effectus.quot; Et art. 3. ad 2. Gratia non di-versificatur per hoc quod est praevcniens et suhsei/nms, secundum essentiam, sed solum secundum effectus: sicut et de operante et cooperante dictum est.quot; In summa gratia praeve-veniens eadem re est ac gratia sufficiens, gratia adiuvans eadem est ac gratia, quae evadit elficax: quicumque contendit gratiam efficacem esse eandem ac illam , quae propter dissensum voluntatis potuit manere pure sufficiens, concedere quoque debet quod nunc defendimus et argumenta, quae illud probant nos-que suo loco afferemus, id pariter evincunt.

Et sane si praeter illustrationem et inspirationem prae-vertentem requireretur aliquid aliud in voluntate ut actus liber et meritorius sit; hoc vel esset aliquis actus vitalis vel qualitas aliqua non vitalis: atqui non primum; quia actus vitalis adest, quo illustratio et inspiratio continetur, non alterum; quia iam probavimus perperam intrudi has qualitates: ergo.

vans, llespcmdeo, gratiam adiuvantom non esse nisi ad bomnn, concarsum Dei esse ad qneracumqne actum; praeterea gratiam adiuvantem esse aliquiil creatnm in nobis ex Deo utiqne pro-fectum, per quod 1'acultas in ordine supernaturali constitviitur in actu primo expedita ad actum secundum et quo agit facul-tas cum vult. Bicut vero in ordine naturali causa creata etiam in actu primo non venit ad actum secundum nisi concurrente Deo, ita et in ordine supernaturali idem cogitandum est. Concursus vero Dei (qui in Deo est voluntas efficax ut sit actus, si voluntas agit, qua de re alibi) nihil reale ponit in creatura nisi actum ipsum sen effectum causae secundae; id vero pro utroque ordine valet sive naturali sive supernaturali; quoniam et in hoc habemus causas in actu primo expedites ad actum et agentes. Concursus ergo in ordine su-pernaturali ad actum salutarem (') supponit voluntatem constitutam in actu primo, ideoque instructam gratia exci-ante. Cum voluntas ope eius gratiae ipsi inhaerentis agit, divinus quoque concursus adesfc; at nihil ponit in creatura quod spectet ad actum primum, sed tantum ponit simul cum voluntate elevata actum secundum, sicut in ordine naturali ponit actum secundum simul cum facilitate naturali natura-liter praeparata. Voluntas vero elevata eliciens actum secundum iam profecto est voluntas instructa gratia adiuvaute ; idcirco alia est gratia adiuvans, aliud Dei concursus.

Itaque si sermo sit de gratia creata, de qua reapse loqui-mur, eadem est gratia excitans et adiuvans eademqne proinde operans et cooperans etc., quod demonstrandum erat.

Dices gratiam adiuvantem debere esse simul cum opere bono, quod per earn fit: at gratia praeveniens non est simul, sed antea ; praevenit enim. Respondeo gratiam praevenientem praevenire utique ac praeparare voluntatem, sed eandem gratiam non deserere voluntatem, cum voluntas agit. Sane elevatio fa-cultatis non cessat: motus indeliberati intellectus et voluntatis simul sunt cum deliberato, quod ex eo patet quod cum aliquid eligimus, eligimus quia novimus illud bonum et quia placet

(i) Concursus iste Dei cum ad omneni aclionem creaturarum rcquiratur, ctiam pro actihus incleliberatis clicieiulis postulatur, quibus gratia pure praeveniens continetur*

ac noscentes id et complacentes in eo (quae notitia et -compla-centia fnerunt. actus indeliberati a Deo exeitati) eligiuius: ergo.

Diffoïmit vero liae gratiae ratione. Nam !) gratia excitans, operans, praeveniens se habet ut facultas in actu primo: gratia autem adiuvans, cooperans, subsequens, ut eadem facultas iu actu secundo. 2) Gratia excitans, operans, praeveniens, posita in actibus iudeliberatis ad facvdtatcrn spectat pbysice et ne-cessario agentem: gratia autem adiuvans, cooperans, concolni-tans ad facultatem spectat somper libere et moraliter agentem. 3) Ellectus gratiae excitantis (qui eifectus ])roprie dici potest si Deus excitans et operans spectetur) est actus indoliberatus saltern per se; etfectus vero causae adiuvantis est actus deli-beratus. Dico per kc, quia (ut vidimus Th. XII) etiam actus deliberatus potest liabere rationem gratiae, quae sit principium operis alterius meritorii. Hinc 4) gratia excitans, operans, praeveniens, antecedens quoad suum proprium et formalem eft'ectum, efficax est quarnvis consensus liber non sequatur, secns autem gratia adiuvans, cooperans, comitans, subsequens, quae sine eo esse nequit.

VUL Contendit Suarez (De Gratia L. III , cc. 18. IG.) gratiam adiuvantem distingui ab excitante. lit quidem quae affert c. 13. non probant nisi eani distinctionera raiionis, quam nos defendimus. Nam ratio eins est, quia gratia excitans datur liomini, antequam libere opcretur, adiuvans vero non uisi cum operatur. Verum quemadmodum non est aliud et aliud principium operationis in ordine natural! sive cum est iu actu primo sive cum est in actu secundo, ita non est alia realiter gratia, quae praecedit assensum et alia, quae ipsum producit, Addit Suarez Concilium Tridentinum Sess. VI. c. 5. duplieem gratiam distinguere, exntantem et adiuvantem ac multoties eas duas repetere atque duplex officium voluntatis distinguei e, assentiendi nempe gratiae illique eooperandi, quae officia ad duplieem gratiam referenda sunt; assentimur enim excitanti et cooperamur adiuvanti. Verum et baec non duplieem re gratiam, sed duplex munus gratiae probant, quae tum est excitans turn etiam, nobis coopcrautibus, adiuvans: coopcrantes autem illi utique asseutimus, b. e. eam recipimus et secundum earn agimus. Quare ex his non videretur Suarez docere duas esse gratias realiter distinctas sed solum ratione excitantem et Palm. De Gvat. (i

acliuvantem : quod enim (licit gmtiam ucUuvantein esse speciale beneficium; id quidem verum est, sicut maius est bonum po-tentia cum actu, quam potentia sola, sed id non probat duas esse realiter gratias (gratiam diciuius, quae est principimn actionis salutaris). Est etiani maius beneficium gratia adiuvans prae sola excitante, si comparetur cum divina praedestinatioue gratiae sub scientia conditionata, de qua re suo loco. At idem Suarez c. 10. docet ita gratiam adiiivantem addere novum auxilium et beneficium, ut id, quod addit gratia adiuvans ultra excitautem, sit aliquid realiter ab bac distinctum. Ratio est, quia gratia adiuvans addit realem infiuxum in consensum deliberatum voluntatis, bic autem infiuxus realiter distinguitur ab actu gratiae excitantis : ergo. Probatur minor; quia motus gratiae excitantis et actus deliberatus voluntatis vel intellectus realiter distiuguuntur; sed bic infiuxus gratiae adiuvantis est idem realiter cum actu deliberato, quia nihil est aliud quam actio eins prout ab aliquo supernaturali principio procedit: ergo. Scilicet motus gratiae excitantis, qui nihil est aliud quam ipsa gratia excitans sita formaliter in actu sive motu indeliberato, differt utique ab actu deliberato: sed bic actus deliberatus ab illo dependet et eius vi fit; pendet enim et fit a voluntate elevata, illustrata et inspirata ac sic in actu primo perfecte constituta: fit quidem concurrente Deo, sed ut iam monimus, concursus nihil ponit quoad constitutionem actus primi. Gertum est autem quod to esse in actu primo completo et tït esse in actu secundo non difierunt secundum plus et minus virium ad agendum, sed solum secundum efioctuiu, qui sit vel nou sit. Itaque infiuxus, a quo actus deliberatus procedit, est infiuxus gratiae praevenientis , quem infiuxum cave ne credas esse aliquid distinctum realiter ab ipsa gratia infiuente: re enim non est nisi actus salutaris positus vi gratiae praevenientis, quae sic evadit adiuvans h. e. causa actus.

Ex eo autem factum est ut Suarez bas duas gratias realiter distinxerit, quia gratiam excitautem censet moraliter tantum influere in vpluntatem; duin e contrario gratiae adiu-vanti physicum infiuxum asserit. At gratia excitans eadem est ac gratia praeveniens et operans, complectitur enim eleva-tionem facultatis, illustrationem, ihspirationera , quibus prae-paratur voluntas et vires ei conferuntur ad agendum.

iX. Derlinms in liac the,si ilofinitiones gratiae oxcihuitis, operantis, pruevenientis otc. iuxtii coinnmncin sen,sum Scliolue. Eas tarnen, quas praeoptavinuis, improbat lansenins (De (Iratia ('hristi L. IV. c. 17.) cnntendens eas esse alienas a mente Scripturae, Patrura et Ecclesiae. » Xam, ut ipse inquit, Scholastici illi (ii Hempe quos secnti siinius in liarnm divisionuni notionibus tradendis) praevenientes gratias et excitantes omnes illas esse pntant, quae potentiae voluntatis sive nolenti sive iam volenti sive aversae sive iam conversae .sive infirmae sive peifectae, ad volendum actu faciendumque praevie tribunntur. Ex quihus tanien sola ilia praeveniens, operans, excitans in antiquorum sensn est, quae ex nolente volentem, ex aversa conveisam, ex iniusta instam facit. Adiuvantes vice versa, cooperantes ac snbscquentes Scholastici nominant gratias illas omnes , quae post indeliberatos motns voluntati immissos in eiliciendum consensum voluntatis .sive primum sive quoslibet alios per totani vitam cum ipsa potentia voluntatis influunt et c.')ncurruiit. C'uiu tamen Patres nullas gratias subsequentes ant cooperantes aut adinvante.s vocent, quae cum potentia voluntatis sese primum a tenebris ad lumen , a creatura ad cie.itoiem, ab iniustitia ad iustitiam convertente, sive prae-veniendo sive comitando ac simul inflnendo concurrunt. Omnis emm ista gratia, qualiscunupie fuerit... excitans dicitur.quot; Verum monemus I) sensnra probatum lansenio iam Scholasticis fuisse notnm et a pluribus adlnbitiun et a nobis quoque allatuin. --) Sensum improbatum a lansenio, si inodt) praecisio fiat ab appellationibus, quihus efFertur, doctrinani veram, obiectumque xeale continere; verum est enim pro qnocumqne actu gratiam Dei nos praevenire nobisque cööperari. Qaïire 3) quaestio ent aliqua de vocibus. Sed praeterea 4) falsa sunt quaedam, quae heic affirmat lansenins. Itane vero gratia operans antiquorum more non dicitur nisi ca, qua ab iniuslitia ad iustitiam voluntas convertiturV Quomodo ergo dixit Apostolus Philipp. II. 13. Denm operari in nobis no duin veile, quod ad conversionem posset lansenins referre (qnamvis perperain; si contextus perpendatur), sed et perficere, cpiod voluntatem iam conversam supponitV Et Augnstinns cur dixit de Grat. et lib. arbit. c. 17. »bine illo (li. e. Deo) vel operante nt velimus vel cooperante cmn volumus, ad bona pietatis opera nihil

valemns?quot; (juao generalissima sunt omnemque actum bonum iustorum complectnntui^-. Rnrsus , si gratia praeveniens, anti-quorum more, solam earn gratiam significat, qua, millo prae-ceclente merito , a peccato ad iustitiam convertitur voluntas, cur Ecclesia fideles omnes orare docet: —- Actiones nostras quaesumus Domine adspirando praeveni et adiuvando prose-quere = atque — Tua nos, quaesumus Domine, gratia semper praeveniat et sequatur ac bonis operibus iugiter praestet esse intent os V =gt; Cur Caelestinus in Anctorr. Sedis A post. c. 12. ait: gt;Nou dubitamus a Dei gratia omnia hominis merifa prae-veniri, per quam iit ut aliquid boni et velle incipiamus et facerequot; nempe singulos actus bonos Dei gratia praevenit. Neque alienus est ab hoc usu Augustinüs, qui Oper. imperf. L. I. c. 95. gratiam pracvenientem vocat earn , per quam Apostolus dicit quod Deus operatur in vobis et velle; porro Apostolus fideles alloquens boe argumento eis animum addit ad operandum suam salutem; est ergo gratia, ((iiae iam con-versis datur. Itaque, quoniam sensus iis appellationibus a Scbolasticis subiectus verus in se est et usurpatio earum ap-pellationum pro eodem significando frequens est satis in Scliolis et antiquis etiam usitatus et ab Ecclesia probatus, non est cur huiusmodi usus loquendi improbetur.

llursus lansenius ibid. c. 12. improbat explicationem com-mnniter traditam a Tbeologis illius pbrasia, quae occurrit penes Augustinum aliosque Patres , qua munus gratiae prae-venientis designatur, nempe Deum in nobis sine nobis operari, quod ita explicant Tbeologi b. e. sine nobis lihere cooperantibus, quamvis pbysice agentibus b. e. actum vitalem elicientibus. Vult enim lansenius ita accipienda esse , nimirum sine nobis merentihus, ut meritum praecedens quodvis excludatur. Verum etsi verum sit primam gratiam praevenientem meritum quodvis excludere, negamus tamen eam phrasim ita accipiendam esse, ut vult lansenius. Sane perpendantur verba Augustini iam citata. »Ipse ut velimus operatur incipiens, qui volentibus cooperatur perliciens: utque velimus sine nobis operatur, cum autem volumus et sic volumus ut faciamus, nobiscum cooperatur.quot; Manifestum est ex contextu ea verba sine nobis ita integranda esse b. e. sine nobis operantibus, ut oppositio ex-sistat cum eo, quod de Deo dicitur: operatur, cui opponitur

in pniuo inciso coopcratur; to ojierulur vero ojipositum roi cooperatur h. e. operatnr nohiscum operanlibus, est operatur mine nobis operantibm: rursus liuec integratio requiritur ut ea phfasis in altero inciso sine nobis operal.ur, ojipositionem habeat cum alia, quae subditur: nohiscum cooperatur, quae certa supplenda est; nobiscum operantibus. lam vero operatio nostra optime quidem significat exercitium libertatis, in quo propria bominis ojioratio consistit, millo inodo autcni significat nieritum quodvis nostrum. lure ergo Theologi ita accipiunt verba sine nobis, ut significent sine nobis libere operantibus.

' Denionstraturi divinae gratiae necessitatem pro hominibus lapsis, iuitium ducimus ab institnenda quaestione: quid liu-niana natura lapsa possit per se sola; inde enim fict ut clarior et distinctior informari possit couceptus necessitatis gratiae, cum ea demoustrabitur: praeterea errores nonnullos ciiva jkj-testatem naturae refutare liceljit.

In ipsa natura intdlc.ctus humuni poitilum est, ut per solas naturae, vires sit ci irnpossibile cognoscere veritatcs sibi naturales omnes simul collective sumptas. I nest vero per se, intellectui liominis lapsi potestas plujsica coijnoscendi (ptasHhet veritatcs sibi naturales distributive acceptas turn quaslibet partiales collacliones earum. liuec autem plvjsica potestas quoad plura intelliijlbilia naturalia tuin in pluribus intcllectibus tuni in omnibus per accidens proliihclur pltysico (d) acta coniunetaque est cum impotentia quadam morali eareiuli souper errores.

I. Veritates simplieitcr naturales sunt eae, quae possuut circa creatas substantias rerum earumquc proprietates, modos

et i'elationes iniilti})licos sive pliysicas sive morales, turn circa increiitarn substantiam eiusque vires attiugi ab aliquo in-tellectu creato vel creabili viribus suae naturae. Veritates alicnl naturales sunt eae, quas iuxta modum suae cognitionis potest aliquis intellectus assequi. Quocirca veritates intellectui humano naturales sunt eae, quae ope intelligentiae et ratio-cinii colligi sive immediate sive mediate ex iis possunt, quae per sensus nobis exhibentur.

Solent Theologi quaerere utrnm homo lapsus possit cogno-scere omnes veritates sibi naturales collective sumptas. Nos de-fendiraus quod, praecisione etiam facta a statu lapsae naturae, est impossibilis haec cognitio intellectui humano se exercenti secundum suas vires naturales. Et sane nisi dictio haec; veri-tidrs omnes naturales collective surnptue perperam iutelligatur, dubitare non licet. Etenim 1) ex parte obiecti id patet: collectie enim omnium veritatum naturalium, si ex parte obiecti aecipiatur, est absurda; veritates enim vel eae solae, quae nobis naturales sunt, serie indefinita continentur (perpende e. g. veritates mathematicas): atqui repugnat indelinitum colligi in unum; ergo. 2) Ex parte subiecti: intellectus humanus talis est ut per plures actus successive se exerceat, determinatus a diversis obieciis: atqui cognitione successiva veritatum, quae sunt sine fine, nunquam potest obtinei'i cognitio completa omnium; quia infinitum non est pertransire, undo semper restarent aliae et aliae veritates cognoscendae: ergo. Itaque intellectus neque collective uno actn, neque collcctive successive, ita ut tandem nulla sit reliqua, potest naturali vi cognoscere omnes veritates naturales.

II. Restat itaque ut veritates intellectui naturales sumantnr distributive, hoc est singulae, vel plures ex illis seorsim. De quacumque ex illis et de qnavis partial! earum summa afiir-mamus dici posse et debere, quod possit ab intellectu humano, etiam in statu lapsae naturae, cognosci per vires eidem intellectui insitas et naturales, sive inesse intellectui physicam potestaten! quascumque veritates naturales cognoscendi. Cum ex sua natura omnis facultas necessario aliquid possit; potestas pliijsica dicitur ea, quae facultati necessario competit, et qua sive facile sive diilicile, potest aliquid citra nllum auxilium gratuitum. lam vero supponimus quod alibi demonstravimus

(De Deo ('reant. Tli. LXXXVIll.) vires naturae lapsae non clitferre ontologice a viribus naturae purae; ideoque peccatum in natura exsistens non minuere iiuturam eiuscpie vires quoad obiecta naturalia. Quare de viribus naturae lapsae quoad actus natnrales eodera modo ratiocinandum est ac de viribus purae naturae. lam vero evidens est ex ipsis terminis inesse intellectni potestatem banc physicam. Nam certe intellectui quaedam pbysica potest as ojgjnpetit cognoscendi, quae reapse est ipse intellectus: porro cognoscendi quid? an aliquas tantum veritates si bi natnrales? ceterae ergo dicendae erunt non esse ipsi natnrales, quippe quae cum eins vi proportionem non ha-bentes. Contradictio est ergo veritates esse intellectui natnrales et deesse intellectui pbysicam potestatem ad eas cognoscendas.

Et re quidem vera coneedunt omnes posse physice intellec-tum cognoscere aliquas veritates natnrales: atqni si ])otest aliquas, potest quaslibet; sunt enim omnes eiusdem ordinis neque ratio est cur si una conceditur, altera negetnr. Etenim eo ratio tandem redibit quod veritates quaedam longius et accuratius exercitium intellectus requirant; sed id non physicam sed moralem tantum impossibilitatem arguit; si enim vel obstinatissimo labore veritatis alicuius cognitio iicquiri potest, ergo in potestate pbysica intellectus est ea cognitio.

Porro qui contendere vellet aliquas tantum, non qnascumque veritates posse ab intellectu bumano naturali vi ajiprebendi, is rogandus esset, ut designaret quas cognosci posse putat, quas minime, saltem in genere. Defectus rationis sufficientis, quo laboraretin alterutraparte determiuanda, suaderet illi nullam esse ex bis veritatibus, cui par non sit pbysica potestas intellectus.

Haec est doctrina s. Thomae I^:l [I«e q. ('IX. a. 1. qui ait »uuaquaeqne forma indita rebus creatis a Deo babet efficaciam respectu alicuius actus detenniuati, in quein potest secundum suam proprietatem, ultra antem non ])otest nisi per aliquam tbrmam superadditam. Sic igitur intellectus Immanns habet aliquam formam, scilicet ipsum lumen intelligibile , quod est de se sufficiens ad quaedam inteUujibiiia coyhoscenda, ad ea scilicet, in quorum notitiam per sensihiliu possumus devenire. Altiora vero intelligilnlia intellectus Immanns cognoscere nou potest, nisi fortiori lumine perficiatnr, sient lumine tidei vel

proplietiae, quod dicitur lumen gratiae, in qviantnm est naturae superadditnm.quot; Scilicet quaedarn intelligihilia non sunt aliqua tantum ex naturalibus, sed sunt omnia naturalia, ea nempe in quorum notitiam per sensibilia possumus pervenire, quae tamen non sunt omnia intelligibilia, sed quaedam; nam alia praeter ea intelligere possumus, li. e. supernaturalia, pro quibus tan-tummodo lumen superadditnm s. Thomas requirit.

III. Neque illiquid est quod cum probabilitate opponi possit Imic doctrinae. Quod enim de vulnere ignorantiae dicitur, quod per peccatum Adami inflictum est lummnae naturae, illud ad notitiam gratuitam sped at, non naturaliter debitam vel pos-sibilem. Testimonia vero Scripturae et Conciliorum, cuiusmodi est illud: Xon sumn.s sujjicientes cogitare a!iquid a nobis quasi cv nobis, sed sulflckntia nostra a Deo est; loqunntur de cogni-tione salutari; neque accipi possunt de quavis cognitione vel naturali, nisi quatenus divinus concursus ad omnes actus re-quiritur, qui non tollit facultatis potestaten! naturalem.

Nihilominus obiicies 1) nullam notitiam veri posse liaberi absque speciali auxilio distincto a dono creationis, hoc autem auxilium est gratia. 2) Ad cognitionem veri opus esse libera applicatione voluntatis, quae sine gratia fieri non potest.

3) Si haec potestas physica adesset, in pluribus aut in ali-quibus saltem appareret eius actus , quod constat esse falsum.

4) Praeterea Concilium Carthag. c. 4. ait de scientia et cari-tate utrnmque esse Dei domim. 5) Augustinus 1 Retract, c. 9. docet quod »ad miseriam iustae damnationis pertinet ignorantia et difficultas, quam patitnr homo ab exordio nativitatis suae, nee ab isto malo nisi Dei gratia liberatur. G) Solemus Chri-stiani orare Deum pro no tit ijs speculativis rerum; porro auxilium, quod a Deo exoratnr, est beneficium gratiae, sicut arguunt passim Patres contra Pclagianos,

Uespondeo ad l^m Auxilium distinctum a dono creationis, quatenus hoc sine illo esse i)osset, non est semper gratia proprie dicta sive supernaturalis, sed etiam naturalis, de qua recole quae dicta sunt in Thesi II. lam vero dependentia facultatis a Deo quoad hoc auxilium naturale gratuitum, nou aiyuit defectum jdiysicae potestatis in natura, sed arguit tan-tura defectum alicuius conditionis ojiportimae ut facultas secundum suam potestaten! actu facilius agat.

Ad 2^,1l responsio fi) patebit ex dicendis in Thesi sequente, I)) ea necessitate applicationis adinissa, sit eadom responsio ac in praecedenti.

Ad lt;i^ln ratio cur in hoe stadio mortalitalis desit exercitium plenum huius potestatis lirpiebit ex dicendis in parte sequente huius Th.

Ad 4'quot; Patres ('urthaginienses loqnnntur de scientia salu-tari, supernaturali; nee inirmn id esse debet, etsi dicant eain scientiam inflare, nam et scientia snpernatnralitei' immissa potest esse oecasio snperhiae. Cf. dicta p. 36.

Ad 5^m. Ignorantia, de qua Angustinus loquitur, est pri-vatio illins cognidonis gratuito collatae, quae ex institutione ordinis supernaturalis debebat esse in natura.

Ad 6'quot;. Orationes probant gratiam esse su])eriiaturalem id quod petimus, cum petimu.s ea quae nos ordinant in salutem. Cf. quae ad similem obiectionem dicemus in Thesi seq. ad b). Ceterum et gratias naturales petere possumus illudque auxilium, de quo dictum est in responsione ad I¹quot;: omnia vero etiam petere possumus per merita Christi; nam in statu pro-videntiae, quae est supernaturalis, liaec dona intrinsece naturalia evadunt extrinsece supernaturalia.

l\^r. Impossibile moral iter dicitur primo id, cuius exsistentia cum pendeat quoque a moribus hominum, in iis nunquam vel fere nunquam rationem sufflcientem habet cur actu sit. Id est aliquid nimis difficile, et ex hoc habet quod nunquam fere eveniat, nimis enim difficilia homines generatim sectari non amant. Deinde vero pro])ter banc cognationem im])ossibilis mo-raliter cum nimis dillicili, usu inductuin est ut dicatur impossibile moraliter id quod nimis diiHcile est ita ut nunquam vel fere nunquam contingat, sive ex moribus hominum siveex aliis adiunctis id pendeat. Quod dicitur impossibile moraliter suppo-nitur esse physice possibile; quod enim physice repuguat non est cur tantummodo appelletur inqiossibile moraliter.

Dici solet impotentiam, quam intellectus experitur in asse-quendis pluribus et disparatis scientiis, in cavendo quovis er-rore, esse impotentiam moralem vel maximam difficultatem; verum claritatis gratia arbitramur distinguendum esse. Scilicet tunc aliquis actus alicui facultati dillicilis dicitur, cum facultas exsistit in occasione apiendi et ad alt;j;endtini est applicata et

tarnen, licet actus in eius physicn potestato contineattir, nun-quam aut fere nunqiiam ab ea procedit. Si occasio agendi, ui applicatio ad agendum desit, iudicari nequit utrum actus sit difficilis; in ea enim hypotliesi no actus vel facillimus quidem elici poterit a facilitate. Nimirum quamvis habeatur pbysica potestas, postulatur niliilomiiuis detenninatio quaedam ab cx-trinseco, ut facultas actum exerat; ea autem deficiente deter-minatione, actus ne dum difficilis, sed physice impossibilis erit. Quae quidem physica impossibilitas non oritur ex intrinseca natura facultatis, quae potestatem physicam habet ad actum, sed procedit ex defectu pliysicae conditionis, quae postulatur ad actum. Quare haec est impossibilitas physica non mera difficultas: impossibilitas vero physica per arcidens sive ah e.vtrinseco; quia non ex natura facultatis et necessario, sed contingenter ex defectu extrinsecae conditionis pendet.

lam vero si intellectus noster non acquirit plnres notitias, id plerumque contingit, quia non versatur in occasione oppor-tuna cognoscendi, quia non applicatnr ad obiecta sicut oportet. Ita corporum caelestium scientiam exiguam habemus, licet ea sint obiecta sensibilia et per se naturalia nobis, eo quod raro sint nobis, ut decet, applicata; undo ex defectu huius pliysicae conditionis, est nobis physice impossibilis, quousque hie delectus durat, plena scientia earum rerum. Item quod vulgus hominum scientias non tencat quas literati callent, id ex eo est quod studiis operam non dederunt sen non applicatus est eorum intellectus ad obiecta earum scientiarum; porro quae-cumquc sit causa cur non fuerit applicatus intellectus, certum est quod, ea applicatione non exsistente, assecutio earum scientiarum est impossibilis physice. liursus quoniam exercitium activitatis intellectus pendet primum extrinsece ex ministerio sensuum, qui materiam suppeditant cognitionis, si sensus male ad hoc munus dispositi, non eo fungantur sicut oportet; tunc etsi sit in intellectu potestas cognoscendi, tamen ex defectu debiti ministerii sensuum, erit impossibilis physice progressus ille in scientiis, qui illud debitum ministerium sensuum ex-poscit. Quod quidem videre licet in lis, quos dicimus carere ingenio, qui certis in scientiis, quamtumvis nitantur, nihil clarum et distinctum assequi valent. Tandem, cum intellectus noster talis sit ut ab una cognitione ad aliam procedat et

ita successive notitiiis sibi comparet rerum, exigitur ab eo spatium quotlilam temporis ut plures scientias addiscat; uncle si tempus exiguum ei suppetit, vel quia reapse tempus vitae est breve, vel quia etsi in vita longa, non nisi motlico tempore iutellectus in cognoscendis rebus se exercet, fieri nequit ut ipse scientias plures acquirat: sed biiec impossibilitas non est mera difficultas, sed vera impossibilitas physica orta ex defectu conditionis pliysice necessariae.

Itaque ea impossibilitas, quae oritur ex defectu debitae applicationis intellectus ad obiecta, ex imperfectione intrinseca sensuum, ex brevitate temporis, ex eo quod pluribus aliis rebus et negotiis vacare oportet, non dicitur a nobis impossibilitas moralis; quia neque ex moribus pendet hominum, neque est mera difficultas: sed dicitur impossibilitas y)liysica, e.vlrinseca quidem et per occidnvx; quia reapse in iis adiunctis est pliysice impossibilis cognitio veritatum.

V. Verum et cum intellectus ad obiecta applicatur et so exercet, si saltern longa sit applicatio; impossibile est ei semper vitare errorem. Quod quidem experientia communis et con-stans persuadet. Haec autem impossibilitas est moralis, h. e. magna vel maxima difficultas. Etenim potest pliysice intellectus semper cohibere assensum, quando res non est evidens, atque ita cavere errores; verum id difficile est maxime ut semper fiat. Nam ex parte intellectus requiritur attentio iugis ad ideas, ne conl'undantur notiones unius rei cum notionibus al-terius; ex parte voluntatis requiritur tum tranquillitas, quae exercitium intellectus liberum, quousque oportet, sinat, tum im-muuitas ab affectione, quae iam sententiam aliquani praeoc-cupaverit. Atqui conditiones istas difficile maxime est semper adesse. Ex multiplicitate enim idearuni oritur facillime cou-fusio aliqua, ilia iugis attentio est maxime laboriosa, frequenter urget necessitas iudicii ferendi, cui necessitati oportet facere satis et probabilibus contenti sumus, et spoute ea tanquam vera affirmamus, ad quae atfectus gerimus anticipatos, qui indicium intellectus determinare solent.

Lïberum quoque arbilnum gaudcl naluralilav polestale physica semper honeste cujendi servandiqtie lerjem naturalem; quam-vis ad idem praestandum impolenlia quadam morali laboret. Ad actus vera al'upws hnneslos el ad aliquu praecepla leyis servanda polestale turn physica turn morali libemm arhitrium est naturaUter instruclurn.

I. Observatio totins legis naturalis non fit simul, sed successive; uncle nulla hoic occurrit collectio aliqua totalis, quae sit obiectum facultatis; sed observare universam legem naturalem perinde est ac semper observare legem, hypothesi tamen facta quod quaevis eius praecepta, saltern difficiliora aliquando occurrant. lam ut libero arbitrio naturaliter com-petat potestas physica servandi semper legem naturalem, vel semper agendi boneste, liaec duo requiruntur 1) quod potestas liberi arbitrii sit naturaliter proportionata singulis actibus vir-tutum, qui ad observantiam legis exiguntur, 2) quod potestas haec, quae naturaliter competit libero arbitrio, per exercitium actuum non minuatur; atqui utrumque affirmandum est: ergo. Maior patet: si enim pro singulis actibus distributive spectatis potestas naturaliter adest et baec potestas nunquam minuitur, sed eadem semper manet; cum praecepta legis servanda non nisi distributive seu successive occurrant, poterit liberum ar-bitrium semper servare legem.

Probatur itaque minor et primo quoad primam partem. «) Liberum arbitrium essentialiter obligatur lege naturali sin-gulisque eius praeceptis ita nt sine bac norma obligante essentia liberi arbitrii constare sibi nequeat; ergo liberum arbitrium pbysice potest singula praecepta legis naturalis observare. Prol), conseq. si enim pbysice non posset, non esset hie es-sentialis nexus et obligatio.

$) Libero arbitrio competunt omnia elementa constitutiva potestatis Indus. Elementa enim sunt cognitio honestatis actus, amor indeliberatus eiusdem, indifferentia activa; his enim po-sitis potest voluntas velle et elicere actus honestos: atqui quoad oiunes actus honestos potest ratio, quae liberum ar-

bitrinm ngit, cognoscere honestatem eornm, constat ex thesi praocedenti. Quod oiiani eonfirinari potest testimonio 1'auli ad Romanos If, 14. Gentes quae legem non liabent, naturaliter ea, quae legis sunt, faciunt: 10 enim ncduraliter eo spectat ut indicetur medium, quo gentes cognoscunt praecepta legis: quemadmodum enim ludaei, qui legem per Moysem acceperunt, earn revelationis extrinsecae ojjo cognoscunt eamque exsequun-tur sub norma buius revelationis, ita gentes cognoscunt praecepta legis per lumen naturale rationis, quo ipsis lex est manifestata, unde banc normam sequentes ipsi, seu eonun natura, sibi sunt lex. Ergo in ipsa natura est potestas cogno-scendi legem, ideoque cognoscendi quid bonestum sit, quid turpe. Potest autem banc cognitionem sequi amor simjilex et indeliberatus bonestatis cognitae, quia id est in natura positum i]gt;siiis appetitus rationalis; tandem voluntas indifferentia activa gaudet quoad omnia quae ratio cognoscit: ergo.

/) Quocumque in instanti, quocumque urgente praecepto legis naturalis posset liberum arbitrium in statu quoque ]uirao naturae peccare, quod et concedunt ii, qui sententiam, quam defendimus, negant; ergo posset etiam servare legem: prob. conseq. turn quia indifferentia arbitrii est ad utrumque 0])p0-situm, turn quia si non posset observare, neque peccatum tbret non observare, ideoque neque posset peccare.

Probatio minoris quoad secundam partem. Quod per exer-citurn virtutis potestas pbysica non minuatur, evidens est; quia baec potestas est ipsa essentia liberi arbitrii et animae, quae eadem semper manet. Praeterea ob exercitium virtutis, si res per se spectetur, potius augetur vis quam minuatur ; quamvis baec mutatio potestatem moralenr potius quam ])by-sicarn afficiat et per accidens ex alia causa minui possit baec potestas moralis, ut mox dicerrrus.

II. Impotentia moralis redit ad rnaximarrr difficultatenr ita, ut nunquarn vel fere nunquarn fiat, quod tamen facultas po-testate pbysica potest. Origo buius inrpotentiae moralis in facilitate libera praedita potestate pbysica, est ex eo peteirda quod facultas libera ad agendum corrditiones quasdam exigit, ut cognitionem rei et sinrplicem quamdam affectionem ad illarn. Quae tamen variae esse possunt et plus minus opportunae. Si enim adsit pro aliquo obiecto cognitio et alfectio vel levis et })ro

opposito veliemens affectio , id quidem satis erit pro indiffe-rentia voluntatis ad utrumque et pro exorcitio libertatis phy-sicaeque potestatis; at potentia moralis, quae ex potestate physica et conditionibus actioui faventibus exsurgit, maior erit pro ea actioue, cui conditiones fa vent magis, minor pro opposita. Dicitur autem simpliciter potentia moralis haberi pro una actioue et impotentia moralis pro opposita, non cum pro una tantum adsunt conditiones necessariae ad actum, sed cum pro altera maxime sunt opportunae, parum vero pro altera; tunc enim est maxime difficilis operatic liaec. Nunc autem consideramus voluntatem in statu naturae praecisione facta ab auxiliis gratuitis, quae iu pura natura quoque locum habuissent: porro sub nomine legis intelligimus collectionem praeceptorum sive sul) levi sive sub gravi obligantium; sed et his tantummodo spectatis, idem defendimus.

III. 1 am vero difficile esse et maxime difficile libero ar-bitrio sibi relicto servare legem semper et quaevis eius prae-cepta implere constat primum experientia; res est enim iu facto posita homines destitutes gratia sanctificante , quamvis gratias actuales habeant, quae sunt auxilium superadditum naturae, non diu perseverare sine culpa nee resistere semper gravissimis tentationibus eosdemque experiri in se ip.sis banc difficultatem veliementem: multo ergo minus id poterunt solis naturae viribus. Constat deinde ratione ex ipsa liominis natura petita. Per concupiscentiam enim traliitur homo ad sen-sibilia, quorum apprehensio et delectatio vivax est magis magisque adhaerens. Facile proinde consequitur ut animus, relicto consilio rationis, se ferri sinat ab iis, quae sensus suadet. Cum haec porro frequenter minus hoiiesta sint, mo-raliter impossibile est ut homo semper legem servet.

IV. Haec quidem generatim constituta de potentia vel impotentia voluntatis sine gratia ad bonum naturale, satis esse queant ad omnem quaestionem in hac re solvendam. Verum quia non omnes Theologi idem docent et quoad speciales actus negant, quam universaliter asseruimus, potestatem voluntatis, innixi potissimum auctoritati Patrum; idcirco distinctius et enucleatius confirmandum est quod iam generatim statuimus. Itaque 1) quoad potestatem simpliciter' agendi aliquod bonum, advertunt a) doctrinam esse Patrum et Conciliorum nullum

opus boiiuni fieri posse iibsque gratia doctrinanique oppositani esse pelagianam, h) morem esse fideliuni orare Deum pro auxilio ad quemcumque actum boimm, orationeui vero indicium esse impotentiae nostrae; uon enim petimus quod est in nostra potestate, ut arguunt Patres : c) praeterea ut voluntas actum virtutis exerceat, |iraevonii'i debet a Deo aliqua cogita-tione congrua, quae non sit tantum sufficiens sed efficax: atqni liaec cogitatio est indebita naturae ideoque gratia (Vasquoz in I. II. q. CXC. Gregorius Ariminensis in II. Dist. 28.).

2) Quoad speciales actus passim Theologi docent non posse voluntatem humanam solis naturae viribus «) graves tenta-tiones superare, lgt;) diligere Deum auctorem naturae super omnia amore efficaci, lt;:) universamque legem naturalem im-plere: s. Thomas I'¹ 11« q. ('IX. aa. 3. 4. Suarez Op. T. VI. De Necessit. Gratiae L I. c. 2:J. seqq. Gotti op. T. 2. Tract. VI. q. 1quot; Dub. (1. se(j((. Vasquez in I. II. Dispp. CLXXXIX, (IXC, CXCIV. Ueilarminns De Grat. et lib. arbit. L. V^r. cc. 5. seqq.

V. lam vero ut ad l^m respondeamus, aclvertimus in primis duo. Primum est Patres, cum docent nullum opus bonum fieri posse sine gratia, loqui de operibus, quae ordinem habent ad vitam aeternam, ut demonstrabimus in prima Thesi articuli sequentis. Alterum, quod advertimus, est Theologos, qui ad omne opus bonum requirnnt gratiam clistinctam a dono crea-tionis, quae per merita Cbristi nunc detnr, non postulare gratiam , quae sit intrinsece supernaturalis , sed sufficientem censere gratiam, quae sit ordinis naturalis secundum snbstan-tiam (of. Vasquez 1. c. D. CLXXXIX c. 4.). Quam quidem gratiam positam quidam (Vasquez ibid.) voluut in cogitatioue pmeveniente voluntatem eaqne coyitatione conynm, qua nempe voluntas ita alliciatur, ut non solum possit sed reapse agat bene. Hanc vero cogitationem gratiam dicunt; quia non est debita etiam in ordine naturae. Porro huiusmodi auxilium, quod nee in ordine naturae defuisset et sub certa ratione gratuitum fuisset, remedium affert impotentiae morali non pliysicae. Verum id modo ad nostrain quaestionem non spectat; nam nos disputamus de gratia supernaturali, quae nec generice debita est naturae (Cf. Th. II.). Praeterea nos disputamus non de actn, sed de potestate; potestas vero, quam unquam deesse

negamus, est pliysica: potestas tandem agendi tnm quoquo adest cum cogitalio non est eongrua, sed tantum snlïiciens.

His ])()sitis respondemus ad a) Patres gratiam Dei, quam tuentur contra Pelagianos, postulare ad quodvis opus salutare ut sit si cut ojwrtet ad sahitem nssequendam (cf. priraam Th. art. seep).

Ad h) Pro quovis auxilio heic et nunc iodebito aequum est ut Deum exoremus, quemadmodum et pro pluvia et fer-tilitate agrormn, quas tamen nemo negabit esse in potostate pliysica naturae. Ceterum Patres ex orationibus, quibus peti-mus a Deo virtutes et actus bonos conducentes in salutem, merito colligebant ea omnia esse donmn Dei et non esse in nostra potestate. Nam virtutes sunt ea bona, quae, si sunt prorsus in potestate naturae, sunt eo ipso, secus ac bona externa, in im-mediata potestate voluntatis, ita ut sulSciat ea veile ut sint: cum ergo voluntas desit nunquam, nec potestas eius deerit; quare opus non esset ea bona petere a Deo, qui iam virtute ea omnia tribuit, tribuendo liberum arbitnum.

Ad r) Patet responsio ex dictis: ea enim eongrua cogitatio non opus est ut sit supernaturalis pro actibus naturalibus neque ideo ea requiritur, ut sit in nobis potestas pliysica agendi, sed ut cum facilitate sit actus. Et sane etsi desit cogitatio eongrua, si tamen aliqua apprehensio lionestatis actus praecepti et iuhonestatis oppositi adsit (si enim haec deesset, tunc neque actus liber esset possibilis), iam liberum arbitrium pliysica potestate gaudet alterutrum eligendi, quod concedere debet qui contendit ipsum peccare eligendo inlionestum.

Ceterum teste Suarezio 1. c. cp. 28. est praeter raentem omnium Theologorum hominem sine gratia non posse brevi tempore servare omnia mandata naturalia, qui id supponunt esse extra controversiam.

VI. Ad 2. ut doctriua Theologorum intelligatur, ea potest ex Suarezio colligi, qui amplissime de ea disserit, secutus com-muniores sententias. Itaque 1. c. docet non posse hominem lapsum sine gratia superare honeste graves tentationes et unamquamque earum c. 23. multoque minus posse longo tempore ac tota vita resistere omnibus tentalionibus et vitare omnia peccata mortalia c. 26. totamque legem naturalem graviter obligantem implere c. 28. Docet sententiam esse se-

curam et sanam, quae negat posse hominem in statu naturae lapsao ililigere Deum sub couceptu auctoris naturae super omnia amore efficaci, amore neuipe, qui par sit (letermiuamlae et effioiendae universae observationi iegiti, licet deiuceps propter mutabilitatem voluntatis (leficiat aut deficerc possit c. 33. Hinc colligit quod et in pura uatura homo non niagis j)()tiiis-set diligere Deum, quani nunc possit in statu lapsus, quia vires sunt reapse eaedein c. 36. (ex quo quidem antecedente satius fuisset diversam prorsus doctrinam colligere). lam vero 1) ipse iSuarez monet esse quoque muitos Theologos eosque magni nominis, qui secus sentiant c. 32. 2) doctrinam liane negat videri sibi esse de Fide cc. 2(5. 34. ultimumque caput de impotentia amoris Dei super omnia efficacis defendit ut probabilius. 3) Gratia, quam requirit ad servandam universam legem ideoque et ad amorem Dei super omnia efficacem (nam iuxta ipsum est eadem difficultas) non est supernaturalis in substantia cc. 21. 27. 35. 4) Impotentia, quam naturae assent ad vincendas graves tentationes ideoque et ad onmes tentationes semper (nam ait eandem esse mtionem c. 28.) docet esse non pbysicam, sed moralem (c. 23): impotentiam vero ad amorem Dei super omnia efficacem et ad observationem per-petuam universae legis, petit ex diminutione potentiae exsecu-tivae saltem ex parte impedimentorum (c. 34.), quae est impotentia moralis. Tandem 5) negat posse baec, quae asserta sunt, probari efficaciter ex doetrina Patrum; quia ipsi lo-quuntur universim de quovis actu bono, non tantum de diffi-cilioribus c. 2G. 34: onmes autem generatim Theologi illi quoque, qui haec cum ijiso defenduut, concedunt posse hominem lapsum sine gratia aliquid boni facere levesquo superare tentationes. Quae cum ita sint, liquet senteutiam nostram non adversari sententiae communi Theologorum; imo liane contineri iis quae docuimus in l^a et liquot; p. Thesis, et in responsione ad argumenta prioris seriei. Verum expositie , quam nos tradi-dimus Indus doctrinae, distincta potestate physica et morali, nobis videtur clarior, vitata quavis aequivocatione verborum.

Nou est ergo haec uuius Moliuae sententia. Sane praeter id quod ex dietis constat, Caietanus in 11quot;' ll^ne q. 171. a. 2. ait. »Potest homo naturae viribus diligere Deum, sed non meri-torie.quot; Banes ibid. q. 24, a. 2. «Potest homo per naturam

(lillgere Deum. Doniinicus Soto L. 1. De nat. et grat. c. 21. »Habere ([uis potest extra gratiam (sanctif.) imo extra fidem actum dilectionis Dei. Potest enim habere quis naturaliter eam animi affectionem, quae est: volo Deo in omnibus et per omiya placerequot; et c. 24 squemcumque actum potest habere ille, qui est in gratia , potest etiam quantum ad substantiam ilium peccator ex pun's naturalibus.quot; 8cotuS' in 111. D. 27. q. unie. »Ratio recta dictat, solum summum bonum infinitum esse summe diligendum et per consequens voluntas hoc potest ex puris naturalibus; nihil enim potest intellectus recte dictare, in quod dictatum non possit voluntas rationalis naturaliter tendere.quot;

VIL Quod spectat ad s. Thomam, eius 1° certa doctrina est quod »nec homo nee Angelus per peccatum aliquid natu-ralium amisit vel in aliquo diminutus est (in 11. D. 30. q. I. a. 1.)quot; item »diligere Deum super omnia esse quiddam conna-turalc homiiii (1. II. q. 1 Mgt;. a. 3.)quot;. Docet ibid. 2) in statu naturae integrae (h. e. spectata solum integritate naturae, non etiam elevatione per gratiam, cf. art. seq.) potuisse hominem sine gratia diligere Deum super omnia: 3) in statu naturae corruptae , indigere ad hoc hominem gratia sanante naturam: 4) ratio vero est; quia in statu naturae integrae homo referebat dilectionem sui ad amorem Dei, in natura vero lapsa homo ab hoc deficit secundum appetitum voluntatis rationalis, quae propter corruptionem naturae sequitur bonum privatum , nisi sanetur per gratiam Dei. Eodem modo solvit quaestionem art. seq. utrum homo sine gratia per sua natu-ralia possit praecepta legis implere. Atqui t-i haec omnia simul conferantur, liquet impotentiam, quam asserit s. Doctor, non esse nisi moralem; jihysicam enim impotentiam excludit id quod primo loco asserit et quod quarto loco affirmatur in allata ralione; nisi velis dicere quod s. Thomas doceat ne-cesse esse hominem in natura corrupta sequi bonum privatum atque sequi semper (universaliter enim ipse loquitur): quo possibilitas ipsa peccati tolleretur et assereretur id quod ma-nifestae doctrinae eiusdem (I. 11. q. X, a. 3) repugnat. Cf. Ripalda De Ente Supernat. |). ('XIV. Sect. (i. seqq. Livinum de Meyer in Responsione ad librum Henrici a s. Ignatio.

»Cuni l'clagio sentit, qui boni aliquid naturalis, li. e. quod ex naturae soils viribus ortinn ducit, aguoseit.quot; 28'. »i^,elagiamis est error dicere quod liborum arbltrium vuleat ad ullum jioc-cutum vitaudum.quot;

Vllf. Itaque cum plij'sica potestas bone agendi adsit et eum nou semper boncsta sint dKHcilla vel difficiliora inbo-nestis, reliquum est ut ad quaedam opera bonesta sit in libero arbitrio potestas tam pliysioa tum moralis; quae est commuuis, ut lam andivimus, Tbeologorum doctrina.

Mn •ito proscripla (tal doctrina, iiuae statuit ornun, (jaml ajil ■peoeator, peccalum ime ut omnia opera in/ididium ease peccata liberaitupti; arhitriuin sine gratiae Dei adiutorio non nisi ad peccandam valere.

I. Priuumi doctrinae buius caput occurrit inter propositiones pros, riptas Ibiii, proposit. 35 '. Omne quod agit peccator vel servus peccati, peccatum est;quot; et proposit. 40^:'. la omnibus actibus suis peccator servit dominanti cupiditatiquae tarnen propositiones in eins libris editis non exstaut nee eas ut suas agnovisse dicitur Baius , ut testatur llipabla in Diss, prooe-uii.ili operis contra Uaium. Alteram doctrinae caput est pro-positio 25'¹. Baii: omnia opera iniideliam sunt peccata et pbilosopborum virtutes sunt vitia. Tertiutu doctrinae caput est propositio 27. inter baianas damnatas. lias propositiones Baiani tueri nituntnr auctoritate potissimum s. Augustini.

II. Nunc de primo doctrinae capite. In bac sententia peccator non accipitur reduplicative in acta, quod euim Ut a peccatore, prout talis est cum agit, certe peccatum est; ueque id Ecclesia negat. 8ed accipitur materialiter, ille scilicet qui est in statu peccati babitualis sive originalis sive personalis. Ratio cur id Baiani affirment in promptu est. Huiusmodi enini bomo caret caritate, ideoque non agit ex caritate; porro si non agit ex caritate, agit ex vitiosa cupiditate, ex qua non uisi peccatum iieri potest: ergo.

lam vero in bac sententia potest supponi e,c duabus so-* quentibus alterutra bypotbesis; aut quod paccatoro i gratia

actmili sint destituii, aut quod cis eadem suppeditetur; prao-cisione autem facta a determinationc alterutrius hypothesis, propositio per so spcctata est haeretica ct tlaiiuiatii a Synodo Tridentina Hess. VI. can. 7. »Si quid dixerit opera omnia, ijuae ante iustilicationem (ideoque adhuc in statu peccati) fiunt, quacvunque ratione facta sint, vere esse peccata vel odium Dei mereri aut quanto vehementius quis nititur se disponerc ad gratiam, tanto eum gravius peccare, A. S.quot; Et sane certum est hominem peccatorem posse et debere se praeparare et se disponerc actihus suis ad iustilicationein, qui seiie quadam successiva generatim eduntur et semper hoc pacto lieri possunt ut post aliquod temporis spatium ab initio decurrens iustifi-catio obtineatur: absurdum est autem per peccata hominem se disponerc ad rcmishionem pcccatorum consequendam : ergo. Quare quotiescumque Scripturae exhortantur peccatorcs ad opera pietatis ut misericordiam Dei consequantur, toties docet peccatorcs posse bene agere falsumque esse quod omnia opera pcccatorum sint peccata. Ab hac fecripturarum auctoritate ncquis te extricare nisi affinnes primam gratiam, qua incipit peccator se convertcre ad Deum, esse iiispirationem sanctae et perfectae charitalis theologicae: quod quidem, ut minimum dicamus, nimis cum experientia pngnat, cuius testis quoque est Tridentina synodus, quae a lide, iimore, spe, initium ducit Sess. IV. c. 5. Si autem res generatim spectatur, potest in peccatore considerari turn privatio habitualis amicitiae Dei, turn ctiaiu, cum quis acta peccavit et praesertim si frequenter idem peccatuni peccavit, habitus quidam ex actibus inductus in illud idem peccatuni relabendi. lam vero privatio amicitiae Dei tollit quidem possibilitatem efficiendi opera meritoria ex condigno vitae acternae; at non tollit possibilitatem efficiendi aliquod opus bonum morale. Et primo quidem cum non im-pediat auxilia actualia, potest per ca peccator opera bona et supernaturalia facere. Atque praecisione etiam facta ab auxi-lüs actualibus, manent in peccatore omnia principia actus honesti naturaliter, quia per privationem gratiae natura non minuitur; probavimus autem liberum arbitrium posse actus bonos naturaliter edere: porro ut actus aliquis non sit propric peccatuni, non est necesse ut sit actus supernaturaliter bonus, sed satis est, si sit naturaliter honestus. Neque habitualis aversio a Uoo

actum peccatoris inficere potest; nam haec liabitualis aversio (nisi erumpat in actum, cjui tunc esset novum peccatum) non est nisi privatio boni supernatunilis, non autcm defectus prin-cipii alicuius aut elementi actus boni naturalis. Porro habitus quoque peccancli inductus a peccato (qui tamen habitus non gignitur ex quovis peccato) nequit esse ratio cur omnes actus peccatoris sint peccata. Primo quidem quia liabitus acquisitus non inclinat nisi ad certa quaedam peccata, ea scilicet ex qui-))iis processit; deinde quia habitus nou determinat oxercitium facultatis: unde non est necesse ut facidtas agat secundum ilium habitum, sed potest diversa et opposita veile et agere. Ergo.

Til. Aiunt doctriuam esse Augustini, nihil boni absque caritate fieri posse; ait enim De Gratia et lib. arb. c. 18. gt;l^gt;rae-cepta dilectionis id est caritatis , tanta et talia sunt, ut quid-quid se putaverit homo facere bone, si fiat sine caritate, nvillo modo fiat bene.quot; Et de Gratia Christi c. 26. »Non haberemus unde ilium diligeremus, nisi hoc ab illo, cum prior nos dili-geret, sumeremus. Quid autem boni faceremus, uisi diligeremus? aut quomodo bonuni non facimus, si diligarans? Etsi enim Dei mandatum videtur aliquando non a diligentibus, sed a timentibus fieri, tamen ubi non est diloctio , nullum bonum opus imputatur , non recte bonum opus vocatur; quia omne quod non est ex fide peccatum est et fides per dilectionem operatur.quot; llinc contr. 2. epistt. Pelagg. 1. lll.c. 8. ait »libcrum arbitrium captivatum non nisi ad peccatum valet: ad iustitiam vero nou nisi adiuvatum (utique caritate) potest.quot; Porro per caritatem quis sanctus et iustus efficitur; ergo nihil boni potest fieri a peccatore.

Respondeo : Bene facere Augustiuo est facere opera saln-fnria (Cf. Th. primam art. se([.): quare etsi negetur peccatori potestas faciendi aliquid salutare, restat tamen potestas faciendi opera bona naturalia; unde non est necesse ut peccet. 2) Augu-stinum nomine dilectionis, caritatis non intelligere caritatem presso sensu acceptam, quae est actus virtutis theologicae, sed quamlibet dilectionem iustitiae bonamque voluntatem, quae effectus est gratiae actualis ac in peccatoribus quoque esse potest. Sane hoc pacto loqui Augustinus solet: »quid est boni cupiditas, nisi caritas (cont. duas epistt. Pelagg. L. 11. c. 9.)quot;: »quid est diiectio , quam tantopere Scriptura divina

liindfit ot praedicnt nisi amor boni (De Tiinit. Tj. VTFT, c. 10) : »qutisi vcro aliud sit bona voluntas, quiiiu caritas, cjuam Scriptura nobis clainat esse ex Deo (De Gratia XL. c. 21) »i]isa est caritas, quae dicitur bona voluntas (in J'sal. XX W f, Serin. 2. n. 13)quot;. Et liinc est quod virtntem (actum qnidem) generatim definit; »virtus est caritas, qua id quod diligenduni est dili^itrr (Epist. CLXVll, al. 29. c. 4.)quot;, quae idcirco defi-nitio onmem actum virtuosnnr cuiuscumque virtntis complectitur. Onmis ergo bona voluntas, omiris amor boni, omnis actus vir-tuosus est Angnstino caritas; non igitur line nomine ab Augu-stino intelligitur tantmn actus virtutis tlreologicae. Eam bonam voluntiitcin, adiuvante gratia, ])osse esse et iu peccatoribus turn per se patet ex dictis, turn manifeste supponit Augustinus Retract. L. I.e. 15. »Quando peccatum tale est ut idem sit et poena peCCati, i|uautum est quod valet voluntas sub dominante cupiditate, nisi forte, si pia est, ?lt;/ ovi t aiLtiltuni? Potest ergo esse pia voluntas etiam sub dominante cupiditate.

l\^r. Nunc quoad alterum doctrinae caput. Eadeni ac in jiraecedenti quaestione du])lex hy]iotbe.sis excogitari potest, cpiod nempe bomines adhuc intideles gratiis actnalibus super-naturalibus non destituantnr, aut quod iisdem careant ante eas, qnibus ducuntnr ad [idem Christi. De qua duplici bypo-thesi non est cur modo indicium feramns. Ut Indus tlresim partem alteram vindicemus, accipimus eam bypolbesini, quae nobis esse potest infensior dicinlnsquo iniideles, non quidem iiositivos, qui sunt sicnt ceteri peccatores, de quibus iam locuti sumus, sed negativos, qnibus nondum lux Evangelii maniiestata est, etiam gratia snpernaturali destitutos, posse bene agere falsum-que omuino esse, quod omnia eorum opera siut peccata.

Et sane in bomine infidel 1 ent val urn, quae est principinm semper pliysice sufficiens et identidem moraliter quoqne sul-llciens ad bonesta opera naturalis ortlinis: deest fides et ut sup-jiointiir, omnis f/ratia, per quam elicere possit actus salutares; quid ergo restat nisi ut dicamns non posse quidem infideles alt;fere salutariter, posse vero agere naturaliter honesteV Status enhu peccati originalis, in quo sunt, non cos magis impedit, quam status cuiusque alterius personalis peccati et cbricnpi-scentia actualis nec semper urget nec necessitatcm infert vo-luntati.

V. Vevinu, iiiiiiit, linec est certissiiua et disscrtissimc pro-posita Augustini iloctriaa : omnia in fuldium opera esse peccata, fieri, von posse nt ah ana actio uit bona sine /ilt;/e. Atque luie affertuv longum testiiuouium, quod toto capite 3' L. IV. contra Julianiini contiuetur. Inter plura, quae ibi disputat, liaec liabet n. 14: »Soletis negante,s Dei dona esse virtutes, quibus i-ecte vivitur et eas naturae volnntatique humanae, non gratiae Dei tribuentes, hoc nti argumento, quod eas nonnunquara liabeant infideles, ita conantes evacuare quod dicimus neminem recte vivere nisi ex fide per I. ('h. D. N.quot; Et n. :30 interrogante luliano »Si gentilis nudum operuit, nuniquid quia non est ex fide, peccatum estV respondet: gt;prorsus in quantum non est ex fide, peccatum est.quot;

Porro ut doctrina Augustini lioc in capite simililmsque in locis intelligatur, haec ex ordine nionemus. 1) Peccati nomen in quaesiione pelagiana usurpari ab Augustino ad significandum non tantum defectum ilium rectitudinis in actione, ({id culpam proprie dictam constituit, sed etiam defectum cuiusque rectitudinis, ad moralem ordinem mediate spectantis, quae ex in-stitutioue divina in actibus esse deberet quaeque foret, si Adam non peccasset, per quem defectum fiat ut actus careant ea perfectioiie, quae in iis esse deberet. Usus iste appellationis peccati profectus est ab ipso Apostolo, qui concupiscentiam habitnitlem, quae non est certe culpa, est tamen defeetus de-bitae cniusdam rectitudinis ex peccato Adami procedens, appellat peccatum (De DeoCreant. Th. XLIX.) Qui usus ap])e]landipeccatum etiam defectum, qui per se non sit culpa sed tamen adversetur perfectioni iustitiae (de qua frequenter erat sermo cum pelagianis), quae quamlibet imperfectiouem excludit, ipsis pelagianis fami-liaris erat: qui cum dicerent hominem posse esse sine peccato, intelligebant ])0sse esse non solum sine culpa, sed et sine ulla perturbatione animi, sine ulla imperfectione, quae perfectioni iustitiae, b. e. consummatae absolutissimae iustitiae, quam pos-sibilem in liac vita viribus naturae aiebant, adversaretur. Liquet id ex verbis Hieronymi, qui hoc eoruin doctrinae caput tribus dialogis impugnavit. »Qaae enim (ait llieronymus epist. GXXXII1 ad Ctesiphontem, nn. I. 2) potest alia maior esse temeritas, quam Dei sibi non dicam similitudinem sed aequa-Utatem vindicare et brevi sententia omnium haereticorum ve-

nena complecti, quae de Philosopliorum ct maxime Pythagorae et Zenonis principis Stoicorum fonte manarint V Illi enim, quae graci nrithj, nos perturbationes possumus dicere, asserunt ex-stirpari posse lt;le raentibus et nullam fibram radicemque vitio-rum in honiine omnino residere meditatione et assidua exerci-tatione virtutum.quot; »Quomodo ergo, concludit, potest stare hoc, quod dicitur: posse hominem esse sine peccato, si velit.quot; Ubi vides ea, quae per se culpa non sunt sod solum imperfectio quaedam attingens tantum dispositive ordinein moralem, vo-cata ftiisse a Pelagianis quoque peccata: quamvis ii censuerint in potestate esse liberi arbitrii omnes illos raotus non solum cobibere, sed et radicitns exstirpare ab animo; ut idcirco ex quadam culpa hominis fieri dicerent ut illi defectus perseverarent in nobis.

Patres proinde negantes posse in bac vita hominem esse sine peccato vel saltem, cum Aiigustino, posse esse viribus suis (De Perfectione iustitiae c. 7), non tantum culpas proprie dictas, sed et quasvis imperfectiones ordinem moralem vel dispositive attingentes, quae nnnquam saltem ex toto desinunt, obiiciebant pelagianis, concupiscentiam praecipue, ut ostenderent hominem in bac vita non posse assequi pcrfectionem iustitiae seu esse sine peccato. Undo Augustinus De Perlect. iustitiae c. 8. »llaec est nostra in ipsa peregrinatione iustitia, ut ad illam pcricctionem ])lenitudinemque iustitiae, ubi in specie de-coris eius iam plena et perfecta caritas erit, nunc ipsius cursus reditudine et perfectione tendamus, castigando corpus nostrum et servituti subiiciendo. . . quomam in casiigatione corporis frenatur concupiscentia, quae non frenari sed omnino esse nun debet nee erit in ilia perfectione iustitiae, ubi nullum erit omnino pi ceutum.quot;

VI. Hoc praestituto dicimus 2) Augustinum opera in fide-liura vocare peccata duplici ratione et l^a quoad omnia illorum opera, quia carent merito salutari h. e. quia carent ea pcr-fectionc supernaturali, quae ipsis incsse deberet ex institutione divina, qua instructa opera bona disponunt homines vol remote vol proximo ad unicum linem supernaturalem,ad quem iidem sunt destinafi, hac autem idoneitate dostituuntur opera infi-delium. Sic porro acci])it Augustinus peccatum improprie. Ratio 2 ' est, quae non omnia prorsus opera infidelium attingit,

sed solum snb qnadiim generalitate moral i: considerat scilicet Augnstinus opera iufidelium secundum id quod coiniininiter contingit et quae, ut ipse supponit, fere semper malum habeut finem; idcirco peccata ea vocat Augustinus, quia malo fine vitiantur: sic autem peccatum proprie accipitur ab Augustino. Eadem duplici ratione negat Augustinus virtutes iulidelium (sermo est de actibus, non de babitibus) esse veras virtutes. Quae dicimus, ex boe eodem c. 3. L. IV. cont. lulianum pos-sumus evidenter demonstrare. Et quoad l^m Augustinus n. 19. ait: »Non absurde virtus definita est ab cis, qui dixeru/t: virtus cot aniini /lolnlns natiivoc modo attjue rationi vomentaneus. V erum dixerunt; sed rjuid sit cotiseritovemn liberandue (te hea-tificandae naturae, mortalium nescierunt. . . Hoe summum bonum praestari bominibus non potest nisi per Christmn. .. Ideo iustus ex iide ('liristi vivit. l⁽]x bac enim fide prudenter, for-titer, temperanter et iuste ac per boe his omnibus veris vir-tutibus rede sapienterque vivit, quia fuleliter vivit. Si ergo ad consei/wniiam vcram beatitudinem , qnam vohin immortnlem fides, quae m Christo est, vere promittit, nihil prosnnt homini virtutes, nulla modo vcrae posstmt esse virtutes.quot; Veras ergo virtutes Augustinus intelligit, quae ad supernaturalem beatitu-dinem conducunt. »Ideo veras virtutes haberaus, quia verum est propter quod facimus, id est, hoc naturae nostrae consen-taneum est ad salutem et veram felicitatem,quot; n. 18. In ordine autem bistorico Augustinus loquitur, qui non est unicus ordo possibilis bumanae naturae, ut alibi demonstravimus (De Deo Creant. Th. XLI1. XL!II.).

Quoad 2quot; probandum, quod supra statuimus, baec proferri possunt ex Augustino. a) Cum responderit (n. :!()) jirorsus (nudum operiri) in quantum non est ex fide, peccatum est,quot; subdit id explicans: gt;non quia per se ipsum factum, quod est nudum operire, peccatum sit: sed de tali opere nnn in Domino (jhriari solus impius negat esse peccatum.quot; Spectat ergo Augustinus earn actionem prout ponitur cum indebito fine, quem baberi supponit. b) Argumentum quo Augustinus n. 14. probat castitatem iufidelium non esse veram virtutem, hue redit: vera virtus est in anima , anima infidelis, teste Scri-ptura, fornicatur a Deo: atqui in anima fornicante nequit esse castitas sive nequit subiectum idem simul esse f'ornicans et

castum; er^o. Pon.icatio utiquc heic improprie accipitur, sed est tarnen rece^sua positions a Deo per actus malos; liuiusniodi eniiu homines male agentes, eo cpxotl male ugunt, dicimtui in Scripturis fornicari a Deo. Vult autem dicere Augustinus, cpiod si vere dici potest secundum divinam rationem loquendi (quae certe vera est) anima fornicans, eadem nequit diei vore casta; quia haec repugnant, ut ideirco vel aliquid desit ad veram castitatem, quatenus non est ex fide, vel sit aliquid vitium cam inficiens, quia ex malo fine servatur. c) Probat geneiatim n. 22. opera infidelium non esse bona, quia etsi sib iis aliqmi bona fiant, non tarnen Jlnnf bene.: non autem bene injidelis facif »quia facit amando gloriam hominnm inagis quam Dei.quot; Hie autem actus est positive malus ex fine: ergo. Yerum arbitrandnm non est censuisse Angustinnm liunc modum agendi ex malo fine necessarium esse infidelibus sive eos non posse nisi ex malo fine agere; nam et id nunquam asserit et disserta testimonia, quae deinceps afferemus, id aperte negant: sed quod frequenter accidit et universalitate quadam morali verum est, consideravit Augustinus. Quod cpiidon ei ad contutationem Tuliani snfficiens erat; nam Inlianus non aliquas solas bonas actiones infidelium, sod universim cas omues, quae hahita tan-turn ratione eius, (/nod Jit, cssent seemdum rationem, quae pln-rimae certe sunt et frequenter malo fine vitiantur, dicebat esse veras virtutes. Cum vero Augustinus finera docens propter qnem agendum est, mentionein facit solius illius finis, quem fide novimus, id ex eo pendet quod ipse loquitur in hypotbesi historici ordinis supernaturalis et de veris virtutibus, quae propriae sunt Christianorum, disserit.

VII. Oeterum Augustini scopus qnoque in hoc capite est impngnatio cuiusdam portentosae doctrinae luliani. Docebat enim hie virtutes non jinibus sed otficiis discernendas esse a vitiis: gt;gt;o/icium esi autem quod faciendum est; jinis vero propter quod faciendum est.quot; Scilicet, aiebat ille, »ad cogno-scendum utrum verae sint virtutes, hoc tantnmmodo intnendum quod agitur, nec causa quaerenda est cm- agatur (nn. 19, 21). Exinde colligebat ipse Inlianus esse aliquas veras virtutes, quibus nos suinns boni frurtaose, cum nempe officium et finis rectus una conveniunt: esse aliquas praeterea veras virtutes, quibus nos sumus sterditev bom, cum nimirum officium a lecto

fuio separatur (nn. 10, '20, 21, 22). Ex qua quidem docirina tantiim iibsurditatem .se(|ui advertebat Angustiinis, ut »vcram Iiilianus cogerotur ajlpellare iustitiuin, eliam cuius douiinani rcpererit uvaritiaui.quot; Hanc absuvilissiiriaiu doctrinam, quae statuit virtutem veram sou actum honestum esse , nulla habita ratione fmis, propter quern fiat quaeque statuit per virtutes veras nos esse steriliter bonos, impugnat hcic Augustinus. lii-quido vero patet doctrinriu banc luliani non esse earn , quam defendunt ii, qui per naturae vires exerceri posse voluut actus virtutmn. Necpie enim ii volunt a line ])raescindi debere et si eas volunt steriles quoad vitam aeternam, non tarnen eas volunt steriles fore pro line naturali consequendo, si adesset, vel pro consequendis aliis bonis naturidibus. Xeque buiusmodi virtutes steiiles pro fine supenmturali vocant illi vara a virtutes ita, ut pares eas faciant virtutibus cbristianis, sicut f'aciebat Tulianus, qui ad virtutes gentilium provocabat sine gratia factas, ut probaret virtutes, ({iia.s Cliristiani exercent, esse in potestate naturae.

VIif. (Juaeres cur infidelium opera qnaevis non sunt for-maliter peccata, si carent, ut diximus, debita perfectione. Uespondeo quod perfectio superuataralis actibus debita est quideni sed non ex lege praeseribente normam moralitatis. sed ex lege instituente ordinem gratuitum suj)ernaturalein: atqui peccatum est id quod nonnae moralitatis adversatur. 1'raeterea ut propter aliquam privationem sint actus fonnaliter peccata, oportet privationem lianc culpabilcm esse iis ipsis qui agunt; ad hoc autem requiritur, ut ii advertant scianique obligationem illam babendi, ideoque obligationem sciant habendi fulem et operandi ex tide; ciun vero id desit sine culpa infidelilms ne-gativis, eorum opera mituraliter bona carent quidem perfectione ea qua sint idonea ad tineni supernaturalem, at non sunt culpae. »Malum actionis ad aliquem finem ordinatae, ad quern non debito mo do so h abet, peccatum dicitur tam in v(duntariis quam in naturalibus,quot; ait s. Thomas iu coiupend. Tbeelog. n. I 19.

IX. Ut autem extra omnem dubitationem sint cpiae de sententia Augustini stabilivimus, illud rnrsus contirmabinms probantes Augustinum reapse agnovis.se opera bona, lumi.sfu in infidelibus eademque laudasse. Sane De Spiritu et lit. c. 27.

et 28. postquam suam proposuit interpretationem verborum Pauli Rom. II. Genten quae legem non hahent etc., subdit: gt;Si autem, qui naturaliter, quae legis sunt, faciunt, nondum sunt habendi in numero eorum, quos Cbristi iustificat gratia, sed in eorum potius, quorum etiam impiorum nec Deum verura vera-citer iusteque colentium quaedam tamen facta vel legimus vel novimus vel audimus, quae secundum iustitiae regulam non solum vituperare non possumus, verum etiam merito recteque laudamus, (qnanquam si discutiantur quo fine fiant, vix [ergo aliquando saltern] inveniuntur, quae iustitiae debitam laudem defensionemque mereantur): vernmtamen quia non usque adeo in anima humana imago Dei terrenorum affectuum labe detrita est, ut nulla in ea veluti lineamenta extrema remanserint, unde merito dici possit etiam in ipsa impietate vitae suae fa-cere aliqua legis vel sapere; si hoc est quod dictum est Gcntes quae legem non hahent h. e. legem Dei, naturaliter quae legis sunt faciunt, etiam sic ilia differentia non perlurbabitur, qua distat a veteri Testamentum novumquot; etc. Rursus in sermone CCGXLIX, n. 1. »Nos ergo, ait, vestrae caritati sermonem do caritate reddamus. Caritas alia est divina, alia humana, alia est humana licita, alia illicita . .. Haec ergo prima est distributie mea, quod dixi aliam /nimanarn, aliam clivinam esse caritatem eamdemque hnmanarn in duo distribui, quod alia sit licita, alia illicita. Prius ergo loqnor de humana licita, quae non reprehenditur, deinde dc humana illicita, quae damnatur; tertio de divina, quae nos perducit ad regnum.quot; En ea ipsa distinctio, quam quia defendimus, inepti theologi habemur a lansenianis. Pergit Augustinus: »Ut ergo breviter insinuem, licita est humana caritas qua uxor diligitur, illicita qua me-retrix vel uxor aliena.quot; Perpende hie uxoris amorem spectari ab Augustino non materialiter; hoc enim pacto et ad caritatem divinam spectat, sed formaliter h. e. sub hoc motivo, quod est uxor, et quidem eo motivo exclusive accepto, quod per sc pertinet ad caritatem humanam; porro amor uxoris sub hoc motivo, quia est uxor, dicitur ab Augustino caritas licita, ideoque honesta. lam vero Lie amor etsi a lidelibus ope gratiae supernaturaliter exerceatur, potest tamen viribus naturae citra fidem exerceri. sLicitam ergo caritatem habete; humana est, sed, ut dixi, licita. Non solum autem ita licita est ut

concedatur, setl itii licita ut, si defuerit, reprehendatur: liceat vobis liumana cantate diligere coniuges, diligere lilio.s, diligere amicos vestros, diligere cives vestros. Sed videfis istarn caritatern ease posse et impioram id est paganovum, hulacorum, haeretico-rum. .. etc.quot; Caritas ergo huraana, si deest, reprehenditur eademque licita est; est ergo honesta: porro in infidelibus quoque reperitur; ergo. Item Augustiims eum exigit finem et modum operis ad hoe ut honestuin sit, qui plane solo naturae ductu citra tideni obtineri possunt. Ita De pecc. origin, c. 38. »Nuptialis concubitus, quem niatrimoniales quoque indicant tabulae causa procreandorum fieri jiliorum, per se ipsutn prorsus, non in comparatione fornicationis, est bonus; qui tametsi propter corpus mortis, quod nondum est resurrectione renovatum, sine quodam bestiali motu, de quo natura erubescit huniana, non potest fieri; tamen ipse concubitus non est peccatum, ubi ratio libidine ntitur ad bonum, non superatur ad malum.quot; Et serm. LI, c. 14. xlllos ad mensam non ducit nisi concupiscentia carnis, non indigentia refectionis. Itaque isti cadunt in escam et potum. Illi autem qui desceudunt ex oiKcio vivendi, non ideo vivunt ut comedant, sed ideo comedunt nt vivant. Itaque istis prudentibns et temperantibus si offerretur ut sine cibo et potn viverent, quanto gaudio amplecterentur lioc beneficium?quot;

De peccat. merr. et remiss. L. I, c. 22. quaerit Augustinus »Unde fit ut homo ab ineunte pueritia modestiov, ingeniosior, temperantior, ex magna parte libidinum victor, qui oderit avaritiam, luxuriam detestetur atque ad virtutes ceteras pro-vectior aptiorque consurgat, et tamen eo loco sit, ubi ei prae-dicari gratia Christiana nou possitV Alius autem tardus ingenio, libidinibus deditus, ffagitiis et facinoribus coopertus, ita gu-bernetur ut audiat, credat, baptizetur, rapiatur aut, si detentus hie fuerit, laudabiliter hie vivat V Ubi duo isti tam diversa merita contraxerunt, non dico, ut iste credat, ille non credat, quod est propriae voluntatis; sed ut iste audiat quod credat, ille non audiat: hoc enim non est in hominis potestate.quot; Scopus Augustini evidenter ostendit heic talem institui antithesim, ut in infideli virtutes censeantur huiusmodi esse, ut actus boni sint et nullatenus peccata; secus nullum esset discrimen nullaque ratione alter alteri praestaret.

thientiiim, epist. CXLIV, n. '2. et coiitincntiam Alypii aiuici sui, Coufbss. L. VI, c. 10 et Hoiuanonim, epi«t. ('XXXVIII. c. 3, ex qua verba, quancloqiiidem Ivoinauos alloquiiiiur, lt;le-scrib.ere non pigebit. »l^orainus cos, si corrigere non valerans, qui vitiis ivnpunitis volunt stare rempublicam , quam priiui Roiuani constituerunt auxeruntque virtutibvis, etsi non lia-bentes veram pietatem erga Deura verum, quae illos etiara in aeternani civitatem posset salubri religione perducere (en qno spectet vera pietas, vera iustitia): custodientes tameu quamdam sui generis probitatem, quae posset terrenae civitati constituendae augendae eonservandaeque sufficere. Deus enim sic ostendit in opnlentissirao et praeclaro irnperio llomanorum quantum va-lerent civiles etiam sine vera religione virtutes, ut intelligcretur hac addita fieri homines cives alterius civitatis , cuius rex Veritas, cuius lex caritas, cuius modus aeternitas.quot;

Constat ergo Augustinum plum inlidelium opera probasse ut honesta nulloque vitio intrinsece iulecta; quamvis non tantum in eo capite L. IV. cont. luliannm eadem peccata ap-pellet, sed et alibi, ut de (lestis Pelagii c. XV: »Quamtum-libet autem opera infidelium praedicentur, eiusdem Apostoli (Rom. XIV, 23) sententiam verara novimus et invictam: omne, quod non est ex fide, peccatum estquot; ('). Et Tract. LXXXVI. in loan. n. 2. »Non est ut dicas: antequam crederein, iam bona operabar, ideo electus sum. Quid enim est boni operis ante fidem; cum dicat Apostolus: omne quod non est ex lide, peccatum est Vquot;

Restat itaque ut dicamus opera infidelium generatim ab Augustiuo vocari peccata negarique esse veras virtutes propter eas rationes, quas ab initio indicavimus.

X. Quoad ultimam partem thesis. Falsitas huius proposi-tionis, quod nempe liberum arbitrium sine gratia Dei non nisi

(i) Non est opus ut displitcmus an vera interpretatie) huius loci ea sit, quam Augustinus et post cum quidam alii eidem adhibuerunt; animus enim de ipsa doctrina asserta ab Augustino, quae utique vera est et Scripturis contenta, etsi non hoe in loco. Cf. ibid. Chrysostomum. Concilium Later. IV. c. 41. ita ex Apostoli verbis argumentatur. „Quoniam quod non est ex fide peccatum est, definimus ut nulla valeat absque bona fide praescriptio tain canonica quam civilis.quot;

ad peccaudum valoat, iam ox demonstratis et in liac Thesi efc in praecedenti, debet esse manifesta. Heio satis erit expedire ai'g'iunenta iidveraarioruui, qui ex Augustino aliisque Patribus praesidium suae seuteutiae quaerunt. Itaque Augustinus De Spir. efc lit. c. !5. ait: »Neqiie libermu arbitrium quidquam nisi ad peccaudum valet, si lafceafc veritatis via et cum id quod agendum efc quo nitendum est ceperit nou latere, nisi etiam delectet et ametur, non agitur , non suscipitur, non bene vivitur. Ut autem diligatur, caritas. Dei etfunditur in cordibns nostris, non per liberum arbitrium, quod surgit ex nobis, sed per Spiritum S. qui datus est nobis.quot; Et Cont. duas epistt. pelagg. L. II. c. 5: »Peccato Adae liberum arbitrium de hominum natura periisse non dicimus, sed ad peccaudum valere in liomiuibus subditis Diabolo ; ad bene autem pieque vivendum non valere, nisi ipsa voluntas bominis Dei gratia fuerifc liberata et ad omne bonum actionis, sermonis, cogita-tiouis adiuta.quot; Et Patres Bynodi Arausicanae c. 22. »Nemo habet do suo nisi mendacium et peccafcum. Siquid autem homo habet veritatis atque iustitiae, ab illo t'onte est, quem debemus sitiro in hac eremo, ut ex eo quasi guttis quibusdam irrorati non deliciamus in via.quot; Hnc facit quod ('aolostinus liabet inter Auctoritates Sedis Apostolicae cap. 4. »In praevarieatione Adae omnes homines naturalem possiLilitatem (h. o. potestaten! boni agendi) et innocentiam perdidisse et neminem do profundo illius ruinae per liberum arbitrium posse consurgoro, nisi eum gratia Dei miserantis erexerit.quot;

Nihilominus doctrina expressa ea propositione baiana pro-scripta tuit a llomana Sede ; quod argumento esse debet non ita accipienda esse testimonia Patruni, ut accipiuntur a baianis.

Et sane sensus verboruin Augustini hie est: liberum arbitrium naturae lapsae destitntum gratia jiofcest peccare, quia ad hoc sufficit potestas nafcuralis, non potest autem actus bonos edere, actus nempe illos bonos , quos homo in Paradiso ante peccatum edere poterat h. e. actus pares consecutioni sui finis; quia ad id gratia Chrisfci requiritur. (Juamvis vero possit agero actus bonos naturaliter, 1) moralitor id non nisi raro contin-git, ut nempe actus spectatis omnibus circumstantiis, praesertim circumstaufcia finis, sit vel naturaliter bonus, 2) etsi talis sit, cum tarnen non sit actus qualis esse deboret, quales nempe

faernnt actus Adami in Paradiso ante peccatum et hie defectus sit in illis tandem propter peccatum Adami; possuut merito lii omnes actus inutiie.s ad vitain aeternam, prout tales, vocari pec ata: peccatum enim in nobis et ub Apostolo dicitur delectus ille moralem ordinem attingens, qui ex peccuto naturae est. Haec interpretatio, cpi.ae ex hactenus dictis postulatur, confirmatur clarissima doctrina Augustini ( out. duas epistt. pelagg. L. 1 , c. 2 : »Quis autem nostrum dicat quod primi hominis perierit libernm arbitrium de Immano genere? Liber-tas quidem periit per peccatum, sed illu, quae in paradiso fViit, habendi plenam cum immortalilate iustitiam, propter quod natura bumana indiget gratia divina , dicente Domino : 8i vos iilius liberaverit, tunc vere liberi eritis; utique liberi ad bene iusteque vivendmn.quot; Amissa est ergo per peccatum originale libertas tantum sou potestas operandi iuste et sancte, quemadmodum Adam operabatur ante peccatum: plena autem iustitia cum immortalitate est iustitia supernaturalis.

Libertas ergo amissa non est libertas indiffereniiae ad ))ouum et malum morale simpliciter, quae opponitur necessitati, sed est libertas filiorum Dei sen potestas bene et salutariter agendi, quae opponitur servituti peccati. Homines enim per praevaricationem servi effecti peccati et Diaboli, libertatem filiorum amiserunt nec possuut operari opera meritoria salutis, nisi a Filio liberentur.

Hanc libertatem August in us rursus docet amissam ab Adamo per peccatum in Encbirid. c. 150: »Libero arbitrio male utens bomo et se perdidit et ipsum.quot; Nimirum arbitrium primi hominis sanum erat plenaque praeditum libertate propter dona iutegritatis et sanctitatis quibus erat instructum , sed libere peccans bomo sanitatem liberi arbitrii amisit, sen amisit liberum arbitrium sanum. Dices liberum arbitrium amis-sum esse ipsnm liberum arbitrium naturale, libertatem nempe iudillereutiae; nam perdidit Adamus illud idem , quo male est usus: atqui non est ugus male libero arbitrio sano h. e. eo prout sanum erat sen non est usus male gratia; nam his donis nemo potest uti male i usus est autem male libertate iudifferentiae; ergo haec est amissa. Respondeo quod difficultas oritur ex voce perdidit, quae ita accipitur ac si valeret amisit; sed debet aliter accipi: dicitur enim ; et se perdidit; quemad-

modiuu alibi (epist. ad Vitalem CCXVII. c. If.) dicit Adaninnl totiuu iifituram perdidisse, inquiens »hoc opus est gratiae, quam nobis attulit secundus Adam, non naturae, quani totam perdidit in semetipso primus Adam.quot; Bcilicot sensu activo non infrequenti vox perdidit heic est peremit, corrupit, ajflivit, ad pc.rditionem add weit. Idcoquo hie est sensus; Adam utens male libero arbitrio se peremit et peremit liberum arbitrium , qua-tenus illad privavit gratia, quae erat eins sanitas , privavit nimirum vita et vi supeniaturali, non vero vita naturali, quae cum natura ipsa humana mansit integra.

(Jeterorum i'atrmn senteutiae eamdem exliibent doctrinam, quam Augustini testimonia; unde eodem modo explicandae sunt. Itaque bic sit finis liuius thesis et articuli.

(io'luni est, qtt-oiies in monumentis Ecclesia stick doctHnant reva-lalani propoiwiitlbus lerjimvs cmlendum esse (jiiod bonuin alUpwd esse non possll in nabis val aclas cdiquk fieri a nobis non potuil, vil ra au.ciliam gratiae, id de bonk el actibus sahitaribus intelliffendum esse.

I. Dicimus doctrinam traditionis catholicae de necessitate gratiae , quam contra baereticos defendit Ecclesia , respicere bona salutaria li. e. vel ii)suiii salutem tum inclioatam in iusti-licatione turn completam in beatitudine, vel opera, quibus di-sponimur ad utramque assequendam. Nemo quidem Patrum inficiatus est quodlibet bonum naturale esse donum Dei; sed nunc loquimur de iis donis, quae simpliciter gratiae in con-troversia pelagiana appellata sunt a Patribus, cum doctrinam revelatam proponerent. Iain vero 1) nihil est in universa tra-ditione quod cogat recipere aliam interpretationem, ut omnia bona et actus naturales quoque recenseri debeant inter ea, quae gratiae Dei deberi docet traditio divina. Et re quidem vera 2) Patres cum docent gratiam Dei esse neccssariam ad

ugeuJiun , dare significant so loqui de actibus, (^ui spectant ad saluteiu. Hoc qnideni patet vel ex ipsa natura actiunn, quos memorant, cninsmodi sunt credere, se praeparare ad iustificationem etc., vel patet ex dissertis verbis, quibus id exprimitur. Ita Fulgentins i)e incarnatione et grat. c. 21. »Nullus est qui natnraliter possit veile aliquid boni quod per-tlnet ad vitam aeternctm ' et in Cone. Araus. If, c. 7. »Si qnis per naturae vigorem bonnni aliquod i/nod ad salutem pe.rtinet vit tic aetevnop, cogitare ut expedit etc. 1 rident. Sess. \1, en. 1. »Si quis dixerit hominem sine praeveniente Spiritus S. in-spiratione atque eius adiutorio credere , sperare, diligere aut poenitere posse, slcut opoi'td, ut ei iustijlcationis yratia con-feratur, A. S.quot; Frequenter sane Patres banc disserte liniita-tionem cjuod ad pietatem, ad salutem pertinet, prout oportet ad salutem, addunt iis actibus, ad quos gratiam Dei requirunt, vel cum de gratia loquuntur Christianorum. August, de Gratia Christi c. 27. De Pracdest. 88. c. 2. Cont. duas epistt. Pelagg. c. 5. Patres Africani in epist. ad Innocentium. Cone. Arausic. cc. G. 7. Trident. 8ess. VI. cn. 3. Loquuntur ergo Patres de actibus salutaribus. Inepti vero sunt Baiani, qui per luiiusmodi i'orniulas, ut e.i'p/'dit, ut oportet, signilicari volunt ])crfectionein earn actus, quae ei debetur nt sit honestus, qui scilicet fiat ex dilectione Dei; nam hoc niotivum dilectionis aiunt requiri ut actus sit simpliciter honestus (cf. propp. Quesnelli 44— 58.). Verum praeterquamquod satis definite est a Patribus huius formulae significatio, qui disserte addunt ad iustiftca-tioncm, ad salutem, ad vitam aetcvuam, ad salutem vitae netev-nae; si formula ut oportet eo spectaret nt actus fieret ex dilectione, nunquam inter hos actus ipsa dilectio recenseretur: atqui et ipsa recensetur: ergo. Praeterea cogitatio aliqua boni debet praecedere dilectionem Dei; ea ergo non potest exigi ut sit ex aniore Dei; atqui gratia requiritur, ut quaevis cogitatio boni, quod ad salutem pertineat, sit in nobis sicut expedit; erifo ea formula non signilicatur niotivum amoris Dei. Neque ea formula; ut actus sit sicut oportet significatur tantum istud, nempe ut actus sit meritorius, quocumque tandem niodo et cniuscumque tandem boni sit meritorius; quod periude esset ac dicere, ut actus sit moraliter bonus: sed significatur aliqua qualitas actus, quae requiritur ut actus sit meritorius salutis

(quae est supernaturalis) vel ad earn disponat, qua etiam qua-litate deftciente possit tamen esse actus moraliter bonus at praemii naturalis meritorms. Sane praeter quam quod doctrina est Patrum et Ecclesiae (Th. praec.) posse actus moraliter bonos ideoque alicuius praemii meritorios fieri sine gratia: ipsi Patres disserte docent quid .sit illud propter quod opus sit actus ex gratia fieri, li. e. pielutem, vitam aeteniam, ius-tijlcationem. Et haec dicta sint de vi liuius formulae, cuius intelligentiii necessaria nobis erit cum de superuaturalitate actus salutaris agemus. Nunc, quod ad thesim praesentem spectat, colliginius Patres necessitatera gratiae tuentes locutos esse de actibus, qui sint meriloy'd salut.is vel ad earn disponant, b. e. de actibus salutaribus.

II. Idem quoque 3) Augustinus nomine non tantum suo, sod et catbolicorum omnium pugnantium pro gratia contra Pe-lagianos, dissertissime profitetur eodem in loco superius ex-penso ex L. IV. coat. lulian. c. 3. n. 33. »Aut certe quoniam saltem concedis opera infidelium, quae tibi eorum videntnr bona, non tamen eos ad salutem seinpiternam regnumque perducere; scito nos (catbolicos scilicet omnes) illud honnin ho-minum dicc.re, illcnn voluntatcm honain, ill ad opm bonurn sine Dei gratia nemini posse conferri, per rpwd solum homo potest ad aeternum Dei donum rcgnunupic pcrdaei.quot; Ita Petrus diaconus ad Episcopos Africae in Sardinia (Oper. August. Tom. ult. App. p. 1771. Migne) »Siiie liac gratia potest quidem homo cogitare et desiderare humana, non autem potest cogi-tare aut velle sen desiderare divina.quot;

III. Neque 4) aliter Patres in Concilio Carthaginiensi cn. 5. interpretati sunt verba Christi loan. 5: Sine me nihil potestis facere; aiunt euim »de fructibus mandatorum (f'ructus mandatorum est meritum vitae aeternae) Dominns loquebatur; ubi non ait, sine me difficilius potestis facere , sed ait sine me nihil potestis facere.quot; Et rursum Augustinus verba Pauli 2. Cor. Ill, 5: ita enarrat; »Quod ergo pertinet ad religionem atque pietatem, de qua Icq iehatur Apostolus, non sumus idonei cogitare aliquid quasi ex nobisraetipsis, sed sufficientia nostra ex Deo est.quot;

Quibus 5) et suffragium accedit Scholae: teste enim s. Bo-naventuva in 2^,n D. XXVIII, a. 2. q. 3: »Propterea dioimt

tóancti quod nee cogitarc ncc veile potest homo bonum absque iuvaniine divinae gratiae, rjaia locji^Untur ih bono, secundum quod est ordlnaiiim ad assequendaru beatitudlnem.

IVquot;. Tandem 6) confirmatur ac in aperta luce ponitur pro-scriptione trium propositionum 15aii, quibus in propositionibus reiicitur et quai'um pi'oscriptione defenditur et probatur triplex distinetio stabilita a Scbolasticis nerape 1^:| duplicis amoris, na-tiiralis et ijratidli (prop. 31) turn 2« duplicis modi implendi divina mandata, iiiminnn quoad suhxtanlnim opt vis et cjuoad modum meri'orium (prop, (i!.) ntque •gt;' duplicis bonitatis opoiis scil. hordtatis tantum mo rat is et bonitatis meritoriae recpii car-lorum (prop. 02). Nam ilia distinetio triplex eo spectabat ut actus viribus naturae eliciti distinguerentur a salutaribus et doceremur ad bos non ad illos gratiam Dei pertinere et le-quiri. Porro Sedes Apostolica distinctionem banc statuens et propugnans doeet 1) non omnia opera moraliter bonesta esse hoc ipso salutaria: 2) non ad quodvis opus moraliter honestum gratiam requiri, cum et. viribus naturae possint fieri actus moraliter honesti; ideoque 3) cum Ecclesia det'endit ad opus bonum eRiciendum prout oportet gratiam requiri, loqui do certo quodam gcuere actuuin, sen de actibus salutaribus,

Haec doctrina Ecclesiae, quae tam manifeste se prodit in ])roscri])tione propositionum lgt;aii et Quesnelli quoipie (ct. 2. 38. 39. 40. 41.), sedulo attendenda est: cum enim fieri non possit ut doctrina Ecclesiae seculi X\'I et XVII alia sit a doctrina seculi V, imo doctrina Ecclesiae eadem qnidem semper manens, progressu temporis clarius explicetur; consequens erit ut tam manifesto asserta distinetio inter actus naturales et supernaturales a scbolasticis aetate media et approbata deinceps sollemniter ab Apostolica Sede, in doctrina quoque veterum Patruni, quamvis non semper adeo clare expressa, quoad rei substantiara reperiatur.

V. Quid ergo est quod occurrit penes Hieronymum in Dialogo 1° adv. Pelagg. mi. 3 et 4. ubi reprebenduntur illi, »qui jier singulas res, quas agimus, Dei aulerunt adiutorium i Sic enim arguit Pelagianus; »Si in singulis rebus, quas geri-mus, Dei utendum est adiutorio; ergo et calamum temperare ad scribenduin et temperatura pumice terere manumque aptare Uteris, tacere, loqui, sedere, stare, ambulare, currere, comedere,

ieiunare, flere, ridore et cetera huiusceniodi, ni.si Deus iuverit, non potei'irausVquot; respondet uutein catholicus: »Iuxta meum sensnm non posse perspicvium est.quot; His porro non necessitas gratiae praevenientis et adiuvantis, sed naturalis divini con-cursus probari videtur nee do alicpio genere actuum sermo est, sed do (piolibet. Respondeo 1) liane rationem propriam esse llieronyiui , ((ui paulo post exortani liaorosini dialogos scripsit: quo vero conimnnis catholicorum sententia spectaret docuit nos Augustinus testiraonio citato sul» n. 3'. Respondeo 2) scopnm Hieronymi in his dialogis directe non esse impugn atiou em erroris circa necessitatem gratiae, sed alterius, nempe impeccantiao. Respondeo '■]) quod in loco citato asserit Hieronymus et verum esse et valere posse ad probandum non esse in hominis potestate immunem se servare a quovis (vel minimo) peccato, si velit (nempe si solis naturae viribus velit), nt pelagiani conteiulebant.

VI. Itaque ex bis omnibus manifeste patet qnaenam sint bona, ad quae necessarian! esse gratiam b. e. auxilium divi-num gratuitnm indebitnmque naturae praedicavorint Patres. Ad Scripturas vero quod attinet, advertendum est quod, cum et bona naturalia sint dona Dei nihilque secundum naturam possimus sine o])e Dei atque baec sit Veritas maximi momenti; mirum esse non debet quod baec quoque doctrina a Scripturis praedicetur. Verum cum Scripturae gratiam illam praedicant, de qua loqnuntur Patres eiusque necessitatem commendant, eadem et ipsae respiciunt bona, quae Patres respexerunt. tjuod ex ipsa collatione praecipuorum Scripturae testimonioruin facile patere potest. Qua in re adverte , nos non negare plura Scripturae testimonia , praesertim si per se smnantur , siguiHcare etiam bona naturalia auxiliumqne Dei naturale; sed affirmamus ea testimonia, quae necessitatem gratiae significant, gratiae inquam illius, quam contra Pelagianos defendit Ecclesia, re-ferri directe ad bona et opera salutaria et propter ea gratiae necessitatem vindicare. Si autem quaeras quaenam sint baec testimonia, respondemus generatim ea nos intelligere, quae a Patribus adbibita sunt in controversia Pelagiana.

VII. (Juod vero asseriums probari potest I) ex ipsa inter-pretatione Patrum, qui ea adbibentes de bonis salutaribus, ut vidimus, loquebantur. Turn 2j quoad plura, ex ij)sa eorum

iuiiteriii id notnm fieri potest, cum nenipe lt;le fide, de iusti-ficatione, de salute aeterna loquuntur aut huinsmodi. 3) Quoad alia quaedam, quae universaliora videutui¹, idem liquebit, aualysi eorum saltern praecipuorum instituta. Itaque a) quod ait Christus loami. XV, 5. cjnia sine me nihil potestis faceve, eo spectiit ut rationem reddat eius, quod dixerat prius: ego sum vitis, vos pahnites , qui rnanct in me et ego in eo, hie fert frue turn mult urn. Scilicet ut fructum feramus, Christus docet oportere adhaerere ei tanquam palmites viti, quia sine illo niliil possumus facere h. e, si illi ut viti non adhaeramus, nullum fructum afferre possumus: porro frnctus, qui educitur ex vito Chi'isto, est fructus salutaris; Christus enim vitis est in ordine salutari, cuius palmites non homines sed christiani sunt.

h) Verba Pauli 1quot;. Cor. XV, 10. Gratia Dei sum id quod sum et qvafin eins in me vacua non put, sed ahundantius ill is omnibus labor avi, non ego aut cm , sed gratia Dei mecum, de gratia conversionis ad Mem et Apostolatus intelligenda esse docet contextus.

c) Verba eiusdem Pauli 2. Cor. Ill . 5. JS'on quod, snnus suMcientes coqitare all quid a nobis, quasi ex nobis, sed, sujflcien-tia nostra ex Deo est, ad eas cogitationes referuntur quae spectant ad salutem, sen ad ordinem supernaturalem procu-randae salutis. Etenim cum prins dixisset Apostolus se non esse sicut plnrimi, adulterantem Verbum Dei, sed ex since-ritate tanquam ex Deo et coram Deo et in Christo loqui, subdit huius rei seu sinceri sui ministerii testimonium esse ipsos Corinthios, penes quos efficax fuit in salutem mini-sterium suae pracdicationis, hoc testimonium esse omnibus notum atque esse testimonium Christ!, qui cooperando prae-dicationi Pauli testatus est eius ministerium esse sincerum; tum concludit, fiduciam nfirroillïjffiv persuasionem, quod tale sit ministerium suum, habere se ad Deum per ( hris-tum. Ut autem rationem reddat seu explicet cur hanc fiduciam habeat uon in se, sed per Christum apud Deum, subiicit non quod su^ficientes snnus cogitare aliqutd a nobis , quasi, e.r nobis, sed sufficientia. nostra ex. Deo est, qui et idoneos vos fecit rninistros novi testamenti. Itaque cogitationes, ad quas sufficientia suggeritur a Deo, spectant ad ministerium salutis

promovendae in uliis, ideoque ad ordinem salutarem. Cf. verba Augnstini snperius citata sub n. 4.

lt;/) Item verba Pauli Philipp. II, 13; Deus est qui opevatur hi. nobis veile et perjicere, exbibentur ut ratio praecedentium: cum inetu et tremore vestram salutem operamini; sermo est ergo de voluntate et perfectione salutari.

e) Pariter verba lacobi I, 17: Omve datum optimum et omne donum perfectum desursum est, descendens a Pat re lumi-tuirn, exbibent dona salutaria et supernaturalia, cpiae sunt xav é'SoyjjV optima et perfecta, unde buius dicti baec redditur ratio voluntarie enim (jemut vos verho veritatis, quibus verbis spiritualis regeneratie) signilicatur.

Verba l^il. ('or. IV, 7. Qnis te dl.scernit? quid autem Jiahes quod 91011 accepis'i? per se quidem et ratione etiam babita contextus (cf. A. Lapide in b. 1.) de donis quoque natu-ralibus , cuiusmodi sunt sapientia, eloquentia, accipi possunt. Verum et de donis seu cliarismatis supernaturalibus ac bonis salutaribus, ipso quoque permittente certe contextu, accipi possunt, sunt nimirum universalissima. gt;Niliil ex te babes, sed a Deo accepisti.... Non enim baec recle facta tua sunt, sed ex Dei gratia proveniunt. Si fidem dixeris, ex voca-tione illa venit; si remissionem peecatorum, si charismata, si doctrinae verham, si virtutcs, omnia inde accepisti. Quid ergo babes quod non acceperis?quot; (Cbrysost. in b. 1. bom. XII. in 1 m Oor.). Porro secundum liunc alterum sensum verissiraum quoad bona salutaria urgetur semper a Patribus testimonium hoe contra Pelagianos (cf. August, de Praedest. SS. c. 5., et De Corrept. et Gratia c. 7. ac potissimum Patres Gone. Arausicani II, c. 6.).

Tandem si babeatur ratio indolis buius libri, qui est Scri-ptura divina, facile patebit bonum bominis ab ea simpliciter nou exhiberi nisi quod ad unionem cum Deo pertiuet aeter-namqvie beatitudinem. Spectat enim Scriptura hominem non philosophice tantum, sed theologice hominemque considerat non qualis ex se posset esse, sed qualem ab initio condens voluit esse Deus et qualem per Christum redintegravit. Ipsa vero Scriptura eo fine nobis data est ut ad salutem assequen-dam adiuvemur.

stimuHs resistere vnlearans et idcirco asseri hominem sine grafia esae per se impotentem ad frenandam concupiscentiam. Ergo non tantum pro actu salvitari sen supernaturali, sed pro ipso simpliciter actu honesto gratia requiritur secundum Patres.

Respondeo 1) a Patribus non affirmari physicam impoten-tiain ad frenandam concupiscentiam, sed moralem, pro qua aliquod Dei auxilium requiritur. 2) Quod autem auxilium gratiae proprie dictae partae meritis Redemptoris Patres re-quiraut, inde est quia loquuntur Patres de ea resistentia con-cupiscentiae et victoria teutationum, quae valeat ad salutem. Id porro liquet ex liactenus probatis. Si vero quaeratur cur Patres mention em non faciant alicnius auxilii I'rovidentiac pure naturalis, quod necessarium sit ut facilitas liabeatur saltem pro actu honeste naturali, id vel ex eo factum est, quod de actibus pure naturalibus Patres sollieiti non fuerint, cum de iis proprie quaestio non esset et eos inter peccata, ut vidimus, plus minus recenserent; vel ex eo factum est quod eorum mentibus ea sententia insederit, quam defendit Ripalda de Eute Supern. 1). XX.

Cum leslificatione catholica mils comtcl cilra graliam nihil honi et salutaris in hominibuH esse posse, spaciatim afjirmamus gratiae quocpie deheri [idem salutarem eiusdem(jue piuin (juodvis iniiium spiriiumque precnm.

I. Bonum et salutare in liominibus exsistens ad tria capita revocari potest 1) ad finem, qui est beatitudo in Dei visione consistens, 2) ad iustificationem qua constituuntur legitimi huius beatitudinis beredes, 3) ad opera bona sive merita, quibus vel ad iustificationem disponimur vel quibus iustificati vitam aeternam nobis comparamus. Atqui omnia haec gratiae divinae in acceptis referenda esse traditio catholica- docet.

Sane Scriptura primum universim docet omne bonum nostrum esse domim Dei 1 Cor. lV^r, 7. CJuis te discernit, quid autem habes quod non accepistiV loan. VI, GG. Nemo potest venire ad me, nisi fuei'it ei datum a Patre meo, loan. XV, 5,

Sine me nihil potestis fa cere. Rom. IX, 15. Non volenti 8 neque enrrentis, sed miserentis est I )ei. Quae per se universim Viilent et quodvis bonum siilntiirc esse Dei douum significant. Tum speciatim quoad iustificationem, earn c/ratis datam, citra ntcrita nostra, ex misericonlia testantur Scripturae. Rom. Ill, 24. Tustificati gratis por gratiani ipsius, per redemptionem, quae est in Cliristo le.su. Tit. Ill, 4. seq. Cum benignitas et humanitas apparuit Salvatoris nostri Dei, non ex operibus iustitiae, quae fecimus nos, sed secundum suam misericordiam salvos nos fecit per lavacrum regenerationis et rcnovationis Spiritus S., quern effudit in nol)is abunde per l.Cli. Salvatorem nostrum, ut iustificati gratia ipsius heredes simus secundum spem vitae aeternae. Quoad opera bona vel inerita. Epbes. II. 8. seqq: Gratia estis salvati per fidem et hoc non ex vobi.'; Dei euim douum est, non ex operibus, ut r.e quis glorietur; ipsius enim sumus factura, creati in Cliristo lesn in operibus bonis, quae praeparavit Deus, ut in illis ambulemus. I'hilipp, 11, 13. Deus est, qui operatur in vobis velle et perficere. Quoad gloriam beatitudinis: si per gratiani et misericordiam constituimur heredes secundum spem cum iustiticamur; si me-rita nostra, quibus iustificati comparanius nobis gloriam, sunt ex gratia Dei; ergo et ipsa gloria erit Dei douum.

Scnpturae concinunt Patres, quorum testiilcatio ut exhi-beatur, satis erit referre cpiae habet Caelestinus it. P. in auctoritatibus Sedis Apostolicae, vel quae Patres in Synodis dcfinicrunt. Itaque inter auctoi'itates Sedis Apostolicae allatas a Caelestino, e. 4. dicitur: »Neminem esse per semetipsmn bonum, nisi participationem sui ille donet qui solus est bonus:quot; c. 7: gt;gt;Quod nemo nisi per Christum libero bene utatur ar-bitrio.quot; c. 8. »Quod omnia studia et omnia opera ac merita Sanctorum ad Dei gloriam laudeuique referenda sint; quia nemo aliunde ei placet, nisi ex eo quod ipso donaverit.quot; c. 9. »Quod ita Deus in cordibus homiuum atque in ipso operetur arbitrio, ut sancta cogitatio, pium consilium omnisque niotus bonae voluntatis ex Deo sit; quia per ilium aliquid boni pos-sumus, sine quo nihil possuinus.quot; Et Synod. A raus. can. (J: »Si quis sine gratia Dei credeutibus, volentibus, desideranlibus, conantibus, laborantibus, vigilantibus, studeutilius, petentibus, quaerentibus, jiostulantibus nobis misericordiam (licit eonferri

divinitus, non autem ut credamus, velimus vel liaec omnia sicufc oportet agere valeamns, pev infusionem et inspirationera Spiritus S. in no])is fieri confitetur... resistit Apostolo diceut'; quid habes quod nou accepistiV et gratia Dei sum id quod sum.quot; can. 7. »Si quis per naturae vigorem bonum aliquid, quod ad salutem pertinet vitae aeternae, cogitare, ut expedit ant eligere sive salutari idest evangelicae praedicationi con-scntire posse oonfirmat absque illmuinatione at inspiratione Spiritus S. j qui dat omnibus suavitatem in consentiendo et credeudo veritati, haeretico fallitur spiritu, non intelligens vocem Dei in Evangelic dicentis: Sine me nihil potestis facere et illud Apostoli: non quod idonei simus cogitare aliquid a nobis, quasi ex nobis , sed sufficientia nostra ex Deo est.quot; can. 9. »Quoties bona agiraus, Dens in nobis atque nobiscum ut operemur, operatur.quot; can. 20; »Nulla facit homo bona, quae non Deus praestet ut faciat homo.quot; can. 22: »Nemo habet de suo nisi mendacium et peccatum.quot;

II. Quod autem asseratur ipsa gratiae necessitas manifestum est inspectis iis ipsis testimoniis, quae turn in hac tum in praecedente thesi attulimus. Negatio enim universalissima, quod nihil boni sine gratia fiat, non nisi in eiusdem necessitate ra-tionem sui habere potest, quam necessitatem testimonia prae-cedentis thesis explicite affirmant et plura quoque testimonia in hac thesi citata, ita ut sine Dei gratia, sine Dei operatione nihil nos facere possimus, Deo placere nequeamus, nullus bonus motus voluntatis, nulla boni cogitatio sit possibilis et ex nobis non nisi mendacium et peccatum habeamus. Ergo.

III. In errore Massiliensium, qui post pelagianam haeresim fioruerunt, duo considerari possunt, nerape id, quod affirmabant et ratio, propter quam illud affirmabant. I'rius ad praesentem quaestionem pertinet, alterum propria ad quaestionem de prae-destinatione, in qua eos caligara testatnr Augustinus in lib. de Praedest. SS. c. 1. Nam distinctione facta inter fidam et cetera opera salutaria, affirmabant fidein vel saltern initium fidei non gratiae Dei, sed viribus naturae deberi, cetera vero opera sine Dei gratia fieri non posse. Id vero asserebant, ut rationem sibi redderent, cur quamtumvis Daus velit omnes

homines salvos fieri et ad agnitionem veritatia venire, tamen non onmes credant, non omnes salventur.

Ut quod priore loco posuimus breviter declareinus, testis est Hilarins (Epist. OCXXVl inter Augnstinianas) ad August, docuisse Massilienses cpiod ex his duolms: credo et salrns ens, unum exigit a nobis Deus, alteram tribuit: quod fides vel potestas eredendi reraansit in natura licet vitiata per peccatum originale. Ita vero definiebant fulcra, qnam exigi dicebant mate collationera gratiae, ut non esset necessario fides Integra et perfecta, sed satis esset quodvis initimn Mei, sen pia voluntas se convertendi ad Deura. Sicut enim infirmus, aiebunt, uon potest sibi sanitatem dare, sed opus est ut mcdicum quuerat, ipse tamen actus quaerendi medicum et desiderium sanitatis est in potestate infirmi, iieque hoc irapedit quominus vero dicatur: infirmus per se nihil potest, sed a medico sanari debet; ita homo per peccatum originate infirmus f'actus sanitatem per se recuperare prof'ecto non ])otest nullaque opera salutis absque Dei auxilio exercere valet: attamen ])otest sanitatem desiderare medicumque quaerere. Per huiusmodi desiderium aecedit homo ad Deum in cunique credit sanatorem animarum nostrarum; idcirco positive homo per banc fidem disponitur ad gratiaiu su.scijueiidani necessariam ad opera. Porro gratiani, quam ad huiusmodi fidem negabant Massilienses, erat gratia interior, gratiani autem externam supponebant (of. quae dicemus in Synopsi historica huius erroris in ('a]). IV^r.).

Ilic error reapse antiquior est haeresi !Miigiana in occi-dente vulgata; eo enim imbutus fuit idem Augiislinus, cum scriberet expositionem quarunidam propositioiiuni ex epistola ad Romanos, quam ante Episcopatum susceptum scripsit adhuc presbyter circa annum GCOXCIV.

Cetera circa opinionem Massiliensium et ea, quae lansenius omnia pervertens inveuit, ut suam haeresim stabifiret, disce)gt;ta-buntur alio loco.

IV. lam vero, omisso eo capite doctrinae quod proprie spectat ad quaestionem de praedestinatioue, primum, quod breviter exposuimus, facile reprobatur. Scilicet testimonia Scripturac ab Augustiuo in libro de Praedestinatioue SS. et a Patribus Concilii Arausicani If. prolata satis superque sunt ad thesim catholicam contra Massilienses demonstrandam. Te-

stimonia ea in triplicem seriem clispesci possunt. Prima est eomm, ex quibus necessario colligitur thesis catholica: altera est eorum, quibus eadera thesis catholica immediato asseritur: tertia eorum, quibus argumento etiam ad hominem arguitur falsitatis opinio Massiliensium. Ad primam haec spectant. 1. Oor. IV, 7. Quis enim te discernit? quid autem babes quod non accepisti? si autem accepisti, quid gloriaris, quasi non acceperisV 2. Oor. III. 5. Non quod sufficientes simus cogitare aliquid a nobis, quasi ex nobis, sed sufficientia nostra ex Deo est. Gal. 11, 21. Hi ex lege iustitia; ergo gratis Christus mortuus est. In bis testimoniis haec evidentissirae continentur. 1) Nihil esse pii et sahitaris in homine, quod non sit Dei donum gratuitum, 2) in ordine salutis non hominem se discer-nere ab alio homine, sed Deuni esse, qui unum ab alio discernit, 3) quandoquidem si ex lege extrinsecus data esset iustitia, haec ex natura quoque esse posset, bine perperam Christum t'uisse mortuum, si homo viribus naturae salutem comparare sibi valeret, 4) quamcumque bonam cogitationem et quem-cumque bonum motum voluntatis non ex natura, sed ex gratia esse. Atcjui pugnant haec evidentissime cum opinione Massiliensium. Docent enim Massilienses fidem fideive initium desi-deriumque salutis esse actus salutares, actus nempe, qui ratione meriti sui determinant Deum ad conferendam sanitatem gra-tiamque necessariam ])ro omnibus operibus bonis. Fidem autem fideive initium sive desiderium salutis voiunt esse ex nobis per vires naturae, gratiam subsequi merita naturae iisque rependi. Ergo non omne bonum salutare est donum Dei gratuitum, imo nullum reapse est gratuitum donum Dei; quoniam gratiae subsequentes fidem debentur merito fidei, quod autem debetur, non est gratia; ergo snlïicientes smnus cogitare aliquid pii et sahitaris ex nobismetipsis; ergo homo fidelis ipse sê discernit ab infideli; ergo ex natura est iustitia et cum merita naturae paria sint ad gratiam consequendam, Christus gratis mortuus est.

Ad alteram classem haec testimonia referuntur. loan. VI, 44. Nemo potest venire ad me, nisi Pater, qui misit me, traxerit eum. Philipp. I, 29. Vobis donatum est pro Obristo non solum ut in eum credatis, sed ut etiam pro illo patiamini. Ephes. II, 8. 9. Gratia estis salvati per fidem et hoc non ex

vobis; Dpi eiiini donum e.st, non ex operibus, ut ne quis gloriotur. 1. ('or. \I1, 25. Misericcmliiim consecutus u Domino, ut sim fulelis. lam vero in liis testimoniis disserte do-cenmr fidem cssu gratnitum donum Dei et non tantum pro-gressum in fide, sed simpliciter fidem, ideoque et eins initimn omnemque dispositionem positivam ad illam vel meritum. Sane si meritum naturale praecedit, neque ipsa fides est am-plius gratia; si enim ex operibus, iam non e.st gratia, ut ait Apostolus Rom. XT, (J.

Ad tertiam classem refertur ab A.ugustino in lib. de Prae-dest. SS. testimonium loan. VI, 27. 29. Operamini non cibum, qui parit, sed qui permanet in vitam aeternam ... Quid facie-mus ut operemur opera Dei?... Hoc est opus Dei, ut cre-datis in eum, quem misit llle. _Ex quo ita arguit Aug'ustinus ibid. c. 7. »Sed forsitan dicant: ab operibus fidem distinguit Apostolus, gratiam vero non ex operibus esse dicit: non autem dicit quod non sit ex fide. Ita vere est; sed ipsam quoquo fidem opus Dei dicit esse lesus et banc ut operemur inbet. Sic ergo distinguit Apostolus ab operibus fidem, quemadmodum in duobus regnis liebraeoruni distinguitur ludas ab Israel, cum et ipse ludas sit Israel.quot; Scilicet et testante Christo et ex ipsa rei natura patet fidem esse o{)us, non secus ac cetera opera; si itaque gratia non e.st ex operibus sed opera ex gratia; ergo neque gratia erit ex fide ipsam praevertente, sed fides ex gratia.

Doctrinam Scripturaram contra Massi lie vises vindicarunt Augustinus in libro de Praedest. SS. Prosper adv. Collatorem alisque in operibus, (Jaelestinus l{. I'. productis auctoritatibus Sedis Apostolicae, quas ideo collegit et in Galliam misit, ut norma ceria liaberetur doctrinae catholicae ac desineret no-vitas incesscre vetustatem; ex quibus auctoritatibus tanquam ecclesiasticis regulis et ex divina sumptis auctoritate docu-mentis, confici ait Caelestinns »ut omnium bonoruin affectuum atque operum et omnium studiorum omniumque virtutum, quibus ab initio flclei ad Deum tenditui^-, Deum prollteainur auctorem, ut non dubitemus ab ipsius gratia omnia liominis merita praeveniri, per quem lit ut aliqnid boni et velle inci-piamns et facere.quot; Gf. Gone. Arausicanuni 11. cuius plures canones hue facientes iam alibi recitavimus, quod quidem

Concilium auctoritate Seclis Apostolicao probatum cjuaestionein tandem diremit, pacem restituit inter catholioos.

V. Porro ex demonstratis constat orationem ipsam, cpia irnpetramus a Deo gratias salutares, cpiam nempe Deus se exauditurum promisit, esse Dei donum et ex gratia praeveniente proficisci. Nam ea oratio est reapse opus pium et salutare, est initium fidei et sulutis; atcpii quidquid hniusmodi est, ef-fectum esse gratiae in nobis credendum est. Et re quidem vera Massilienses pium desiderium, quo se quis convertit ad medicum animarum petitionemcpie saiiitatis naturae tnbuebant; atqui boe in ipsis reprobatum luit a Patribus: ergo.

Et sane Augustinus Oont. duas epistolas pelagg. L. I \ . e. 1 1. affert et probat verba Ambrosii ex Expositione Isaiae »Et orare Deum, inquit, gratia spiritualis est. Nemo enim dicit Domiuum lesum, uisi in Spiritu S.quot; (-. Cor. Xll, 3). Idem-que Augustinus do Dono Perseverantiae c. 2'^. »Qnis veraciter gemat desiderans aceipere quod orat a Domino, si hoc a se ipso sumere exsistimat, non ab illoV Praesertim, quoniam quid oremus, sicut oportet, nescimus, sed ijjse Spiritus, ait Apostolus, interpellat pro nobis gemitibns inenarrabilibus. Quid est: ipse Spiritus interpellat, nisi interpellare facitV Ipse enim est, de quo alio loco dicit (Gal. Ill, ü.): Misit Deus Spiritum Filii sui in corda nostra clamantem Abba Pater. Et hie quid est damanti'in, nisi clamare facientem, trope illo quo dieiinus laetum diem, cpii laetos facit? (Juod alibi manifestat, ubi dicit (llom. VIII, 15): Non enim accepistis spiritum servitutis iterum in timore, sed accepistis Spiritum adoptionis filiorum in quo clamamus, Abba Pater. Ibi dicit, clamantem, bic vero, in quo clamamus, aperiens videlicet quomodo dixerit clamantem, id est, sicut iam exposui, clamare facientem. Ubi intelligimus et hoc ipsum esse donum Dei, ut veraci corde et spiritualiter clamemus ad Deum. Attendant ergo quomodo fallantur (Massilienses) cpii putant esse a nobis, non dari nobis ut petamus, quaeramus, pulsemus et hoc esse dicunt, quod gratia praece-ditur nierito nostro et sequatur ilia, cum accipimus petentes et invenimus quaerentes aperiturcpie pulsantibus nee voluut intelligere etiam hoe divini muneris esse, ut oremus, h. e. petamus, qnaeramus, pulsemus.quot;

quis per invocationem humaiiiuu gratiam Dei dicit posse con-ierri, non autem ipsam gratiani facere ut invocetur a nobis, contradicit Isaiae proplietae, vel Apostolo idem dicenii: Inventus sum a non quaerentibus me, palam apparui iis, qui me non interrogabantquot; (Isaiae LXV, 1. Hom. X, 20.) et can. G. »Si quis sine gratiii Dei... petentibus, quaerentibus, pulsantibus nobis misericordiam dicit conferri divinitus, non autem ut baec omnia, sicut oportet, agere valeamus, per iu-fasionem et inspirationem 8. Spiritus in nobis fieri conti-tetur .... resistit Apostolo dicenti: quid babes quod non ac-cepisti?quot;

VI. Nevero dillicultas aliqua suboriatnr ex ralione, qua dixi-mus permotos fuisse Massilienses; evidens est eos advertere potuisse gratiam aliquam sufficientem praesto esse omnibus bominibus eaque praeparari et praeveniri omnium voluntates; in potestate vero relinqui liberi arbitrii cooperari illi gratiae vel resistere et hinc contingere, quod non omnes credant, eos autem qui credunt, per Dei gratiam credere.

Quandoquidem in sequentibus opus erit nobis notitia historica baeresis polagianae, quid nempe erraverint Pelagiani, quid adversus eos defenderit Ecclesia, operae pretium duximus beic brevem buius controversiae synopsim subiicere.

Summam baeresis pelagianae exhibet Augustinus in libro de Haeresibus, qui liber scriptus ab eo est sub exitum vitae, post victam et prostrataiu tot operibus suis haeresim pelagia-nam. Porro ita babet n. 88: »Pelagianorum est baeresis boe tempore omnium recentissima a l'elagio monacbo exorta. Quem magistrum Caelestius sic secutus est, ut sectatores eorum cae-lestiani etiam nuncupentur. Hi Dei gratiae, qua ])raedestiuati sumus in adoptionem iiliorum per lesum Christum in ipsuni et qua eruimur de potestate tenebrarum ut in eum credamus atque in regnum ipsius transferamur, propter quod ait: Nemo venit ad Patrom, nisi fuerit ei datum, a Patre moo et qua etfunditur caritas in cordihus nostris, ut iides per dilectionem oporetur; in tantum inimici sunt, ut sine hac posse hominem

eredant facere omnia divina mandata; cum, si lioc vervtm esset, frnstra Dominus dixisse videretar: sine me nihil poteslis facere. Denique Pelagius a fratribus increpatus quod nihil tribuerit gratlae Dai ad eins mandata facienda, correptioni eorum hactenns ccswit, ut non eaui libero arbitiio praeponeret, sed infideli calliditate supponeret dicens ad hoc earn dari hoini-nibus, ut quae facere )gt;er liberum iubentur arbitrium, facilius possint implere ])er gratiam. Dicendo ntiqne ut tacilius possint, voluit crecli, etiamsi difficilius, tarnen posse homines sine gratia divina facere iussa divina. Illam vero gratiam Dei, sine qua nihil boni possuraus facere, non esse dicmit insi in libero ar-bitrio, quod, nullis suis praecedentibus meritis, ab illo accopit nostra natura; ad hoc tantum ipso adiuvanto per suani legem atque doctritiani, ut discamns quae facere et quae sperare debeamus, non autem ad hoc ut per donum Spiritus sui quae didiceriinus esse facienda faciamus. Ac per hoc divinitus nobis dari scientiam confitentur, qua ignorantia pellitur, caritatem autem dari negant, qna jiie vivitur; ut scilicet cum sit Dei donUm scientia, quae sine caritate inflat, non sit Dei donum ipsa caritas, quae, ut scientia non infiet, acdiflcat. Destruunt etiam orationes, quas facit Ecclesia , sive pro infidelibus et doctrinae Dei resistentibus, ut convertantur ad. Deum , sive pro fidelibus, ut augeatur in eis fides et perseverent in ea. Haeo quippe non ab ipso accipere , sed a se ipsis homines habere contendunt, gratiam Dei, qua liberamur ab hnpietate, dicentes secundum nierita nostra dari. Quod quideui Pelagius in Episcopali iudicio Palaestino danmari metuens, damnare compulsus est : sed in posterioribus suis scriptis hoc invenitnr docere.quot; ITactenus Auguslinus de haeresi Pelagii circa gratiae necessitatem. Liceat nobis paululum immorari in hac descriptione pelagianae haeresis , quam Augustinus eiusdem peritissimus nobis reliquit , non quidem ut quaestiones historicas ad eam haeresim spcctantes sollemui quodam apparatu critico dirima-mus, sed ut rccensitis, quae de hac re agitari solent, praecipuis quaestionibus, quid in unaquaque tenendum sit, breviter et di-lucide demonstremus.

i. Et primo, quoniam naturae liberique arbitrii superbus laudator et defensor exstitit Pelagius, quaestio sponte occurrit cuiusmodi fuerit Naturalism us, quem ille propugnavit, shnilisne

illi, qnom tuontuv pluros modcrni hostos revelationis? Discodit profecto Pelagius ab iis modern is rationalistis, qui una natura contenti Deum personalem ab ea distiuctum non admittunt. Verum nee purum Naturalismum, qui simul cum professione ex.sistenüs Dei excogitari possifc, iuvexit Pelagius. Nam et or-dinem quemdam bononun excellentiorem statu purae naturae gratis institutum pro liominibus a Deo, adoptionem nempe filiorum confessus est Pelagius plumque alii dona gratuita admisit. Haeo ex dicendis paulo post manifesta erunt. Praeterea cum duplex sit praecipua rationalis hominis potestas tum co-gnoscendi veri tum recte agendi, de priori potestate naturae praedicanda et amplianda non fuit sollicitus Pelagius, sed totus haesit in extollenda et amplifieanda potestate liberi ar-bitrii ad recte agendum, ut prorsus voluerit quidquid boni et perfecti in exercitio omnium virtutuin etiam earum, quas catliolici supernalurales vocant, obtineri potest, id per se vi-ribus solis suae naturae valeat sibi comparare liberum hominis arbitrium, etsi postea concesserit divinum adiutorium ad id conferre ut facilius id homines assequantur. Talem enim sibi conceptum liberi arbitrii informaverat animo Pelagius, ut eatenus patere crederet eius naturalem ingenitamque ivtoyetav quatenus patet eius indifferentia, si conditiones adsint oppor-tunae ad actum censueritque tolli liberum arbitrium, si ad aliquid in quovis ordine honeste et perfecte agendum neces-sarium sit adiutorium Dei nee sola sufficiat hominis natura. Quare in hoc situs est praeeipue Naturalismus Pelagii: prae-dicabat scilicet fieri posse solis naturae viribus ut homo ab-solutissimum statuin moralis perfectionis dndöciag et dva/iao-ffjrtcag obtineret ('). Et licet, ut diximus, Pelagius concesserit non pauca bona esse gratuita, quae nempe Deus libere potuisset

(i) Imo si Cassiano credimus (De Incarn. L. I. cc. 2. 3. et L. V. cc. I, 2.) haec haeresis piaedicabat quoque I. Ch. natum ex virgine hominem soli-tarium fuisse et anepta postmodo sahitis via id eum pie religioseque vi-vendo obtinuisse ut dignus per liane vitae sanctimoniam lieret, cui se maiestas divina sociaret seu ut ad Dei honorem potestatemque perveniret. Ex quo consequi dicebat ut quemadmodum homo solus lesus Christus sine peccato fuit, ceteri quoque homines, absque adiutorio Dei , in idem niti valerent. Verum quamvis quorumdam Pelagianorum fuerit haec blasphemia, ea tamen nee communis videtur fuisse pelagiauis nee ab eorum principibus tradita. Cf. Garnerium op. inf. cit. dissert. VU. c, ^

homini non destinare, contendebat tarnen, quoad plu va saltern ex illis et praecipua, cuiusmodi est adoptio et regnum eaelo-rum, quod posita eorumdem desliuatione libere fiicta a Deo, homo libero utens arbilrio valerct actibus suis ea sibi pro-mereri (August. De Praed. SS. cc. 18. 19). lam si perpen-das id quod de potestate lil)eri arbitrii praedicavit Pelagius et velis recta conclusione quod ex eo cousequens est colligere, cogeris fateri talem esse Naturalismiim liberi arbitri iuductum a Pelaglo, ut supornaturalis status pro ipso impossibilis eva-dat; nulla enim maior vis quam ea quae ipsi naturalitcr inesse dicitur, nulla perfectio maior, quam quae ei affirmatur debita, couferri eidem potest (of. Tract, de Deo Oreaut. Th. XXXVI.). Ceterum vel ex eo, quod directe et explicite docebat Pelagius, cousequens erat Cliristi Incarnationem et Mortem inutilem fuisse, evcrti proinde totius Cbristianae Religionis fundamentum (epist. 178 Augustiui ad Hilarium et 18G ad Paulinum et ejiist. 5 Episcopp. Afric. ad Iimocentium). Si enim omnia potest natura voluntatis: ergo t'rustra Christus mortuus est, cum praesertim et peccati origiualis propagatio negaretur. Haec profecto ratio fuit cur statim ac in apertum erupit doctriua Pelagii, exhorruerint eam Ohristianae aures et quamvis ab ingeniosis ac subtilibus viris defenderetnr nee semper ab omnibus in singulis partibus refutaretur validis argumentia, tarnen intra paucorum annorum spatium pro-Jligata fuerit et interempta. Oonstabat enim quam esset toti revelationi repugnaus ea doctriua, quae vires liberi arbitrii extollens excludebat universam Cliristi oeconomiam.

Nihilominus etsi Pelagius adeo extulerit vires liberi arbitrii concessit semper tamen remissionem peccatorum esse gratiam gratuitam: qua de re vide n. IV. C. et V. infr.

II. Ex his autem sponte prodit alia specialis quaestio au pelagiani gratiam habitualem admiserint. Sunt hac in re di-versae eruditorum sententiae. lansenius L. V. De haeresi pe-lagiana c. 22. sqq. Natalis Alexander Hist. Eccl. sec. V. c. 3. §. 7. aliique contendunt Pelagium admisisse gratiam habitualem divinitus infusam, quamvis Natalis aliique Theologi catbolici concedant non adaequate professionem pelagianam gratiae habitualis convenisse cuin professione catbolica. Mo-ventur his argumentis; a) pelagiani certe admiserunt gratiam

rcmissionis peccatornni eamque grafcuitam. Augustinus De Grai,. et lib. arb. c. (J. »Cum dicunt pelagiani luiuc esse solam non secundum merita nostra gratiani, qua hoinini peceata diniit-tuutur, illam vero, quae datur in line id est vitani aeternani nieritis nostris praecedentibns reddi, respondendum est eis etc.quot; atqui remissio peccatorum fit per infusionem gratiae sancti-ficantis. Neqne dicas pelagianos distinxisse haec duo et con-cessisse quidem remissionem peccatorum, at negasse sanctifi-cationem interiorem Imbitualem; nam haec divisio, ait lansenius, nunquam eis oxprobratur ab Augustino , sed ex alio capite eos reprehendit, quod nimirum velieut quidein conferri a Deo auxilium quo sanareatur liomines a praeteritis peccatis, non vero auxilium quo iuvarentur ad cavenda futura. b) Omnia attributa quae gratiae habituali competuut eique asseruntur a catliolicis, tribuebantur eidem a Pelagianis. Tribuebant enim illi delere crimina, numdare, sanare, salutem afferre, innovare; facere homines innovando meliores, esse regenerationem, iu~ stitiam, iustificationem, sanctificatiouem, adoptionem iiliorum, ])er eam Christo incorporari, ungi Sancto Spiritu, reconciliari hominem Deo, fieri hominem templum Dei. Atqui his absol-vitur conceptus essentialis gratiae habitualis.

E contrario Garnerius (in Marium Mercatorem parte I. Dissert. VIL c. 5.) arbitratur verbis quidem pelagianos in professione gratiae huius, quae habitualis dicitur, coiicessi.sse cum catliolicis, re antem vera illam amplexos esse sententiam, quam deinceps recentiores haeretici adoptarunt, nempe homines formaliter iustificari vel sola imputatione iustitiae Christi vel sola peccatorum remissione, exclusa gratia et caritate, quae in cordibus eorum per Spiritum 8. dilVundatur, aut etiam gratiam, qua iustificamur, esse tantum favorem Dei. Garnerio plures alii Theologi consentiunt. Opinionem snain ipsi hoe argumento demonstrant: quod etsi pelagiani concederent homines fieri membra Christi per baptisnnun, accipere iios remissionem peccatorum per mortem Christi, Christi obedientia iustificari homines, gratis peccata dimitti et donari Spiritum S.; attamen negarent in iustificatione diffundi caritatem in cordibus nostris, atque adeo hominem interiorem innovari. Porro quae praecedunt absque ultimo doctrinam recentiorum sapiunt omnino.

Nobis liaec scntentia probatur. Nam 1) non absque ra-tione factum esse censendum est, ut| Augustinus gratiam huiusmodi pelagianam, qua mundamur , qua inuovamur, qua instauramnr, revocaverit semper ad solam gratiam remissionis peccatorum , quae per se effectum negativum in anima dicit, non positivum , quails est interior sanctificatio. Speciminis gratia audiatur idem Augustinus De Grat. Christi cc. 37. et 38. referens et explicans verba Pelagii. In capite priore ait »Item in eodem opere (epistola ad sanctam virginem Deme-triadem) alio loco: fjuod si eiiam sine Deo, inquit (Pelagius), homines ostendnnt quales a Deo facti sunt: vide tjaul Chiistiani facere possint, quorum in melius per Christum instaurafu na~ tura est, et lt;jni divinue quoque gratiae iuvuntur auxilio. Na-turam in melius instauratam, remissionem vult intelligi peccatorum, quod alio in loco in hoc ipso libro satis demonstravit, ubi ait: Etiam illi qui longo peccandi usu quodam modo obduruere, instaurari per poenitentiam possunt: Auxilium vero divinae gratiae potest et hie ponere in revelatione doctrinae.quot; Altero vero capite ait: Item alibi in eadem epistola; nam si etiam ante legem, inquit, id diximus, ac rnulto ante D. N. et Saluatoris adventuin, iuste quidam et sancte vixisse referuntur: quanta may is post illustration em ad rent us el us nos id posse credendum est, qui instaurati per Christi gratiam et in meliorem hominem renati sum us, qui sanguine eius e.vpiati at que mundati ipsiusque e.vemplo ad perfectionern incituti iustitiae, mehores iliis esse debemus, qui ante legem fuerel Videte quemadmodum et hie aliis quidem verbis, sed tamen in remissione 'peccatorum et in exemplo Christi adiutorium gratiae constituent.quot; Porro ratio cur Augustinus effectum formalem huius gratiae ex-pressit semper cum ilium declaravit, per remissionem pecca-catorum , ea esse videtur, quia censuerit Augustinus reapse pelagianos nihil ponere reale in anima per earn gratiam. Et sane 2) omnes appellationes eae quae gratiae hunt vel effeetus qui eidem gratiae tribuuntur, ut adoptio iiliorum, possuut accipi pro aliquo favore externo, quemadmodum accipiuntur quoque a Protestantibus: idque fieri poterat ab hominibus versipellibus et latere quomodocumque volentibus, quales fuisse pelagianos certe constat. 3) Neque certum est quod lansenius asserit, Augustinum nunquam exprobrasse pelagia-

nis quod remissionem peccatorum a gratia interioro sanctifi-cante dividerent; nam ut hoc certum esset, oporteret esse certa haec duo: a) Augnstiimm testimonium Pauli: caritas Dei diffusa est in cordibus nostris etc. intellexisse semper de caritate actuali, h) Augustiimm censuisse seiungi posse ex lege ordinaria caritatem habitualem a gratia sanctificante ita ut haec possit esse sine ilia ; si enim haec certa non sunt, quoniam Augustinus reprehendit semper pelagianos quod ei testimonio adversarentur, si Augustinus illud accipit de caritate quoque habituali, dicendus erit Augustinus negatiouem quoque huius caritatis exprobrare pelagianis: si autem Augustinus censuit non posse haberi sine gratia sanctificante caritatem habitualem et vicissim, exprobrans pelagianis negationem caritatis habitualis, dicendus erit virtualiter exprobrasse etiam negationem gratiae sanctificantis , quippe quae mutuo neces-sarioque nexu ambo cohaereant. Atqui ilia duo, quae diximus, profecto non sunt certa, imo certius est oppositum: cf. n. seq. Quare tandem 4) quoniam certum est pelagianos negasse caritatem habitualem, negabant enim quodvis auxilium in-trinsecum immediatum voluntatis, naturae suporadditum, quod per Spiritum S. difFunditur in cordibus nostris, nequit con-cipi quomodo vere gratiam interiorem sanctificantein admi-serint, quae secundum rei naturam et secundum intellectum catholicum individuo nexu cum charitate cohaeret.

111. Nunc pronum est gradum facere ad aliam quaestionem, nempe do qua gratia proprie disceptatum sit Gatholicos inter et pelagianos, de actuali ne an de habituali. Communis est responsio: quaestionem fuisse per se et distinde de gratia actuali. Advertendum vero est quod ea aetate gratia habitualis non iis formulis repraesentabatur, quibus a caritate habituali distingueretur, imo frequenter signitcabatur nomine caritatis diffusae in cordibus nostris, qua interius renovanmr et a morte ad vitam transferhnur. Quocirca eaedem proprie-tates, quae gratiae sanctiiicanti competunt , adserebantur caritati, cuiusmodi sunt interior renovatio, peccatorum deletio, adoptio, vis meritoria pro vita aeterna. Porro caritas a Pa-tribus spectabatur non solum pront est inhaerens sed prout est etiam activa, principium nempe operis salutaris et ratio meriti, sive voluerint principium agendi in iustilicatis esse

ipsum caritaiis habitum sive aliam pi-aeter cum actnalcm gra-tiam quae inspiratie caritatis etiam dicebatur, idcirco ire-quenter utraque gratia sub uno nomine repraesentaretur nempe caritatis, quae instificat et principium est vitae actualis. Cum ertfo frequenter penes Patres gratia nomine caritatis signifi-cetur, cum quaeritur an de gratia habituali an de actuali dispntaverint, quaeritur proprie an, etsi demus quod de ca-ritate liabitualiter sanctificante locuti sint, spectaverint tamen earn (cum nimirum de iustis loquebantur) prout ii)sa est sim-pliciter informans an prout est activa principiumque operis boni. Si enim boc altero modo earn spectarunt, dicendi sunt de yratia actuali disputasse, scilicet de ea, quae est divinmn adiu-torium ad operandum, qua Deus nobiscum agit, quae est principium operis boni. His positis , ut d.einonstremus quae-stionem ea aetate per se et distincte fuisse de gratia actuali, satis erit probation es afferre turn ex iis quae pelagiani tue-bantur et in catliolicis constantissime repreliendebant, turn ex iis, quae continentur decretis Conciliorum et Apostolicae Sedis, quibus liaeresis damnata est: ea enim gratia, quae his decretis asseritur, est certe ilia, quam contra pelagianos defendit Ecclesia.

Atqui «) Pelagius , ut iam vidimus, ita sententiam suam dcclarabat, ut distinctis bis tribus, possilrilitate, voluntate (voli-tione scilicet li. e. actu volendi) et actione , primam Deo con-ccderet, ceteras dnas negaret divino adintorio indigere. Atque liaec erat pelagianorum querela, quam refert Augustinus epist. OXCIV. ad Sixtum »Auferri liberum arbitrium, si nee ipsam bonam volnntatem sine Dei adiutorio babemusquot; et Hieronj'-mus refert ejiist. ad Ctesipbontem; »Hi nihil ago absque Dei

possum, nisi ipse me adiuvaverit; destruitur enim voluntas quae alterius ope indiget.quot; Imo et haec altera querela, quam Augustinus refert ('out. dims epistt. pelagg. L. 11. c. 5. »Sic enim hoc nobis obiiciendum putarunt; sub nomine, inquiunt, gratiae ita fatum asserunt (catholici), ut dicant quia, nisi l)eiis invito et reluctanti bomiiri inspiraverit boni et ipsius iniperfecti cupiditateni, nec a nialo declinare nec bonum possit arripere.quot;

/lt;) Si considerentur decreta Conciliorum et auctoritates Apostolicae Sedis, quas Caelestinus exhibet in sua epistola ad

Gallos iitque ea uuii conferantur, li(juet in iis data opera cla-rissime et constantissime agi de gratia actuali, quae sequentibus insignitur cliaractoribus. Scilicet «) ea gratia exhibetur, quae est adiutorium ad non committenda peccata, qua revelatur et aperitur nobis iutelligentia mandiitorum et nobis praestatur ut valeamus facere quod cognovimus, sine qua non possumus implere divina mandata (Conc. Cartag. cc. 3. 4. 5.): /ï) ea gratia asseritur, quae liberum erigit arbitrium, quam quotidie bomiues assequuntur, ut boni sint, quae necessaria est bapti-zatis ad superandas diaboli iusidias, ad vincendas carnis concupiscent ias, ad perseverandum, sine qua nemo utitur bene libero arbitrio, qua qui aguntur, iustinctu Dei aguntur, ({iia prae])aratur voluntas a Domino, qua tauguntur corda lideliuin, ut boni aliquid agant, qua operatur Deus in libero arbitrio, ut sancta cogitatio, sanctum consilium omnisque motus bonae voluntatis ex Deo sit, per quam aliquid boni possumus, .sine qua possumus nihil, quae necessaria est omnibus actibus, causis , cogitationibns , motibus , ex qua sunt exordia bonae voluntatis et incrementa probabilium studiorum et perseverantia usque in finem , qua inlidelibus donatur fides, idololatrae ab impietatis suae liberantur erroribus, lapsis poenitentiae reme-dia conferuntur, a qua sunt omnes boni affectus, omnia bona opera, omnia studia, omnes virtutes, quae praevenit omnia bomiuis merita, qua fit ut aliquid boni et veile incipiamus et facere, qua Deus agit in nobis ut quod ipse vult, et velimns et agamus. (Auctor. Sed. Apost. cc. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 11. 13): y) gratia ea vindicatnr , qua fit ut Deum invocemus , ut ve-limus a peccato purgari, a qua est initium Fidei, ipseque pius credulitatis alfectus quo perveniinus ad regenerationem, qua voluntas nostra corrigitur ab inlidelitate ad fidem, ab iin])ie-tate ad pietatem, qua fit ut credainus, velimus, laboremus, desideremus , conemur , vigileraus , studeainus , petamus sicut oportet, per quam possumus aliquid boni cogitare et consentire evangelicae praedicationi, qua omnia nostra bona Deus in nobis et nobiscum operatur , quae est necessaria semper renatis et sanctis, quae misericordia Dei est nos praeveniens, quae est caritas Dei diffusa in cordibus, a qua est fortitude Christiana, (jnae ]iraecedit opera bona ufc fiant, quae fuit Adamo quoque integro necessaria , quae praestat homini ut faciat bona, per

quam homines voleutes serviunt divinae voluntati (Cone. Araus. 11 cann. 3. 4. 5. 6. 7. 9. 10. 14. 15. 17. 18, 19. 20. 23. 25): J) gratia ea asseritur, quae continetur illustrationibus mentis et inspirationibus voluntatis (Auctt. Sed. Apost. Oapp. 8. 11. Cone. Araus. 11. Cann. 4. 6. 7). f) Ea gratia tandem defenditur, quae his testimoniis prohatur: Sine me mihil po-iestis fa cere; Non sumus mjjicientes cogitare etc. Deus est qui operatur in nobis velle. Praeparatur voluntas a Domino. Quid h-thes qnod nan acccpisti? (in locis citatis passim).

lam vero doetrina Pelagii eiusque argumenta a) eo spectant ufc gratiam actualem direete impugnent; gratia enim voluntatis (volitionis scilicet) et actionis est fbrmaliter gratia actualis. Neque excogitari potest quid metuere sibi possit libertas a gratia habituali et quomodo quis concipere valeat per eam fatum induei. Porro 1) characteres omnes, c|vii tribuuntur a Patribus gratiae illi, quam propugnarunt contra pelagianos, si pi'aesertim una sumantur, non gratiam habitualem, sed actualem exhibent. Etenim a) plura bona opera fieri possunt sine gratia sanctilicante, ut actus poenitentium ante iustificationem; gratia ergo quae requiritur ad omne opus bonum, piam cogi-tationem omneni motumque omnem bonae voluntatis, non est gratia habitualis, fi) iusti non indigent nec indigebat Adamus gratia nova sanctilicante, y) gratia, a qua sunt exordia bonae voluntatis, praevertit iustificationem, ()) gratia, qua Deus operatur in nobis, est gratia, quae pro operibus datur, f) il-lustrationes et inspirationes nemo dixerit esse gratiam habitualem, t) üs testimoniis fere omnibus, quibus gratia ex Scri-ptura probata est, gratia actualis significatur, ac r/) gratia re-praesentatur semper in iis decretis, quae est operativa, adiuvans liberum arbitrium per se impotens ad agendum eoque semper spectatur ut potestas liberi arbitrii, quam Pelagius asseruerat, profligetur. Ergo.'

2 ■ Idem rursus probari potest ex iis, quae Augustinus dicit, dum statuin qiiaestionis definit Pelagium inter et Ec-clesiam. De Gratia Christi c. 47 : »Quantum attinet ad istam de divina gratia et arbitrio quaestionem, tria ista , quae aper-tissime distinxit, attendite, posse, velle et esse, idest possiln-Utatnn , voluntatem, actionem. Si ergo consenserit nobis non solum possibilitatem in homine, etiainsi nec velit nec agat

bene, setl ipsam quoque voluntatem et actionem idest ut bene velimus et agamus bene, quae non sunt in homine nisi quum bene vult et bene agit: si, ut dixi, consenserit etiam ipsam voluntatem et actionem divinitus adiuvari, ut sine illo adiu-torio nihil bene velimus et agamus eamque esse gratiam Dei per I. O. D. N. in qua nos sua , non nostra iustitia iustos facit, ut ea sit vera iustitia, quae nobis ab illo est; nihil de adiutorio gratiae, quantum arbitror, inter nos controversiae relinquetur.quot; Quaestio ergo eaque sola erat de gratia , qua adiuvatur voluntas et actio, qua fit ut velimus et agamus; haec autem est gratia actualis.

Diximus porro quaestionem per se et distincte fuisse de gratia actuali; de hac enim data opera, semper, directe et clarissime disputatum est ab utraque parte. I lane enim gratiam directe impugnabat Pelagius sua haeresi circa necessitatem et gratuitatem gratiae. Non ncgamus tamen ])er acciclens, h. e. ratione turn alterius capitis doctrinae quod negabat quoque Pelagius, nempe peccati originalis, tum huius eiusdem de gratia scilicet actuali atque covfuse, h. e. prout in doctrina de gratia actuali virtualiter illud continebatur, disputatum etiam esse vel sermonem incidisse de gratia habituali. Et sane cum Pelagius negaret quoque peccatum originate negaretque vitiatam esse naturam, oportuit contra cum statuere necessitatem gratiae, quae baptismo confertur, quae est gratia habi-tualis; sed hoc per se non spectabat ad earn quaestionem de necessitate gratiae, quam Pelagius superbus laudator liberi arbitrii negabat, sed ad quaestionem potius de peccato origi-ginali. Praeterea quandoque gratia actualis, quae peccatoribus datur, eo pertinet ut nos ad formalem iustificationem per gratiam habitualem assequendam adducat, ea autem, quae iustis datur, eo spectet ut iustos in sanctitate con servet in eaque iugiter promoveat. Patres autem disputantes cum pela-gianis earn potissimum gratiam spectarent, quae actuosa est suumque terminum assequitur; hinc non infrequenter Patres gratiam actualem cum suo termino coniungunt, eique appel-lationes eas tribuunt, quae gratiae habituali apprime couve-niunt. Huiusmodi sunt gratiam esse caritatcm diffusam in cor-dilms nostns, per gratiam innovari natnram, et ad pristinum innocentiae statum rest it ui,, eius ope sanari animam, provehi

homines ad adoptionem filiorum Dei, gratiam Dei, i/ua Christiam sniniis; quae quidem formulae, etsi in sensu causali acceptae, gratiae quoque actuali couveniant, si tamen cum effect us con-secutione intelligantur, ita gratiae actuali conveniunt, ut gratiam quoque sanctificantem complectantur. Ceterum characteres ii gratiae, quos superius enumeravimus, gratiae soli actuali convenire possuut. Quod autem Augustiuus ait De Natura et Gratia c. 4. »llaec gratia Christi, sine qua uec infantes uec aetate grandes salvi fieri ])ossunt, non meritis redditur, sed gratis datur,quot; non probat gratiam, de qua cum pelagianis per se et (lislinr/e disputabat Augustiuus in quaestioue do necessitate et gratuitate gratiae, esse gratiam earn, quae communis ex aequo est infantibus et grandibus, ideoque gratiam habitualem; sed probat tantum in ea quaestioue habuisse iden-tidem locum mentionem gratiae quoque, quae infantibus confer tur, turn propter affine dogma peccati originalis, turn ut exemplo adducto ex iustilicatione infantium, gratuitas gratiae actualis, quae non est minus gratia sen minus indebita quam ilia, in luce evidentissima poneretur. Ita Augustiuus Cont. dims epistt. pelagg. L. II. c. 6: »Cur non vos baptismus, qui datur infantibus, common nit quid sentire de gratia debeatis. llaec enim verba vestra sunt: baptisma omnibus necessarium esse aetatibus confitemur, gratiam quoque adiuvare uniuscuius-que bonum propositum, nou tamen reluctanti studium virtutis immittere; quia personarum acceptio non est apud Deum. In his omnibus verbis vestris de gratia quod dixistis, interim taceo; de baptismate reddite rationem, cur illud dicatis omnibus esse aetatibus necessarium, quare sit necessarium parvulis dicite: profecto quia eis boni aliquid confert et idem aliquid uec parvum uec mediocre, sed magnum est... dicite ergo nobis: quicumque baptizati in Christo parvuli de corpore exierunt, lioc tam sublime donum quibus praecedentibus meritis acceperunt V ., . Cur aliquando piorum liliis negatur lioc bonum et filiis tribuitur impiorumV etc.quot;

His demonstratis liquet quam gratiam dicat Augustinus negatam a Pelagio in priore parte descriptionis historicae eiusdem haeresis, quam ab initio retulimus : patet enim esse gratiam actualem. Nam 1) in historica descriptione, eius certo gratiae Augustinus mtiitionem facere dicendus est, de qua

proprie quaestio erat pelagianos inter et Catholicos; atqni haec erat, ut vidimus, gratia actualis. 2) Gratia ilo qua Au-gustinus loquitur ea est quidem per quam adoptamur trans-ferimurque in regnum Dei, eruti ex potestate tenebrarum, secl ea tarnen a qua initium est huius adoptionis , per quam veni-mus ad Putrem , atqui haec est proprie gratia actualis. Sane Augustinus epist. CXGIV ad Sixtum ait: »PosSHnt quidem dicere reraissionem peccatorum esse gratiam, ((naë nullis prae-cedentibus meritis datur. (Juid enim haberi boni meriti possmit peccatores V Sed nee ipsa remissio peccatorum sine aliquo merito est, si (ides banc impetrat. Neque enim nullum est meritum fidei, qua fide ille dicebat (Luc. W'llf, 13) Deus propitins esto mihi peccatori et descendit iustificatus merito fidelis bumilitatis, quoniam qui se humiliat exaltabitur. Restat igitur ut ipsam fidem, undo omnis iustitia sumit initium .... non humano, quod isti extollunt, tribuaiuus arbitrio nee ullis praeeedentibus meritis; quoniam inde incipiunt bona quaecum-que sunt merita: sed gratuitum donum Dei esse fateamur, si gratiam veram, li. e. sine meritis cogitamus.quot; ('um ergo Augustinus verba ('bristi: Nemo venit ad Pat rem etc. de fide intelligat, qua incipimus ad Deum accedere (Cont. duas epistt. pelagg. Ij. I. c. 3. »Legant etiam quod Dominus ait: Nemo potest venire ad me, nisi Pater, qui misit me, traxerit eum. übi ne quisquam putet aliad dictum esse venire ad me, quam credere in me, paulo post cum de suo coi'poi'e et sanguine loqueretur etc.quot; Of. et De Gratia Obristi c. XIV.) et remis-sionem peccatorum ideoque ipsam tbrmalem iustiticationem gra-tuitam dicat, quia gratis datur gratia fidei, qua impetratur remissio, in bac autem expositione liaeresis pelagianae de ea gratia loquatur, quam gratuitani esse negabant pelagiani et (piam exbibeut verba ('bristi: Nemo venit ad Pat rem etc.; consequenS est Augustinum bcic loqui de ea gratia, qua initium iustificatiouis et fides efficienter comparatur; ea porro est gratia actualis. 3) Praeterea gratia de qua ibi Augustinus loquitur, est ea, qua fiunt diviua mandata, haec autem est gratia actualis. 4) Verba quae sequuntur, denique Pelugim etc-connectimtur cum praeeedentibus; referunt enim emendaiiouem quandam erroris, quem Augustinus verbis prioribus descripsit. Obiectum ergo sermonis est idem, h. e. negatio gratiae, sim-

plcx quidem in priori parte sermonis Aiigustini, paululum emollita vero in subsequente; porro in liac sertno est de gratia ad facienda divina mandata, quae necessaria iuxta ca-tholicos est ad posse, iuxta Pelagium vero datur ad facilius posse; atqui haec est gratia actualis. Ergo.

IV. Succedit altera quaestio, ninnrum quam gratiam dicat lieic Augustinus (Denique etc.) concessam fuisse a Pelagio: seu admisit ne Pelagius aliquas gratias actuales et quas et quatenus necessarias?

Respondemus. A) Praeter possibilitatem insitam boni, quae est ipsa potestas et natura lihei'i arbitrii, cum qua nexa est potestas cognoscendae legis naturalis, quae proinde est gratia creationis, plura adiutoria possibilitatis huius, quae nempe complerent in actu primo banc possibilitatem pelagiani pro-fessi sunt. Et primo quidem adiutorium legis positivae extrin-secus datae a Deo liominibus, adiutorium deinde doctrinae Scripturis et Ecclesiae magisterio contentae, turn speciathn exempla Christi, quae gratiam proprie dictam vocabant. Haec iam nimis sunt manifesta ex alibi superius recitatis.

Ad gratiam legis sjiectat quoque fides, quia, ut inquit Pelagius in epist. ad Rom. c. 10: »In boc tempore nemo per-ficit legem sine Ohristo; quia et boc legis est ut ipsi credatur.quot; Porro advertendum est quod cum haec gratia legis et doctrinae eo spectet ut mentem illustret, sitque, ut Augustinus loquitur, gratia cognitionis, consideranda est simul cum ea coguitione, seu mentis illustratione, quae a lege et doctrina extrinsecus proposita excitatur in. mente.

15) lam monuimus Th. VIII, p. 2. arbitrari nos concessisse Pelagium adiutorium etiam illustrationis immediatae; quamvis non ut necessarium et forte ut morem quodammodo adver-sariis gereret, ne videretur omne interius anxilium repudiare. Ita censuit et defendit Petavius in lib. de Pelagiana et Semi-pelag. Haeresi cc. 8 et 9. et Livinus Meyer de Pelagg. et Semipelagg. erroribus c. 5. Movemur bis Pelagii testimoniis. Augustinus (De Gratia Christi. c. 7.) Pelagii verba quaedam ex eiusdem Lib. Ill, De lib. arbit. ita refert: »Tanquam ex-plicaturus (Pelagius) quam dicat gratiam, secutus adiunxit = Quam nos nou, ut tu putas, in lege tantummodo, sed in Dei esse adiutorio confitemur. Adiuvat enitn nos Deus per doctri-

nam et revelationem suara, dum cordis nostvi oculos operit, dum nobis, ne praesentibus occupemur, futura demonstrat, dum diaboli pandit insidias, dum nos multiformi ct ineftabili dono gratiae caelestis illuininat.quot; Turn (c. 41. eiusdem libri sui) ait Augustinns quod »nullum auxilimn gratiae credunt, qua naturae possi)gt;ilitas adiuvetur, nisi in lego atquo doctrina, ita ut ipsas quoque orationes, ut in scriptis suis apertissime affirmat, ad nihil aliud adbibendas opinetur, nisi ut nobis doctrina etiam diuina revelatione uperiatur, non ut adiuvetur mens lio-minis, ut id quod faciendum esse didicerit, etiam dilectione perficiat.quot; Unde subdit Augustinus: »lpsum anxilium, quo possibilitatem naturalem perliibet adiuvari, in lege constituit atque doctrina, (/nam nobis fatetur etiam Spiritu S. revelari: propter quodet orundum esse concedit.quot; lam vero ex his constat Pelagium admisisse aliud adiutorium praetor legem et doctri-nam, adiutorium nempe quo nobis doctrina et lex aperitur etiam divina revelatione. Sane haec revelatio Spiritus S. non est ipsa gratia externa propositae divinae logis et doctrinae; nam aliam esse gratiam ostendit a) ilia particula etiam: ostendit b) id quod subditur, nempe orationes adbibendas esse a nobis ad earn impetrandam; atqui nos orare non possumus ut detur nobis lex et externa revelatio, quae iam immutabiliter datae sunt et liabentur a nobis. Idem occurrit epist. CLXXXVI11. 3 ubi August, rocensens errores Pelagii circa gratiam, ait censere eum ita nos conditos a Deo ut ultra, praetor quod nobis revelet scientiam, nihil nos adiuvet: cf. ibid. mi. 12. 13. Et rursus ex eodem Pelagii opere Augustinus ibid. c. 9, haec excitat verba: »Operatur (Dous) in nobis velle quod bonum est, velle quod sanctum est dum nos torrenis cupiditatibus de-ditos et rautormn more animaliuni tantummodo praesentia di-ligontes futurae gloriao magnitudine et praemiorum pollicitationo succondit, dum revelatione sapientiae in desiderium Dei stu-pentem suscitat voluntatem, dum nobis suadet omne quod bonum estquot;: quid est ista suscitatio stupentis voluntatis ac suasio per revelationem sapientiae nisi aliqua interior Dei operatio in mente V

Pariter in lib. De Gratia Christi c. 23 , haec verba Pelagii ex eiusdem Libro 1. Do Lib. arbitrio referuntur ab Au-gustino: »qua arbitrii libertate qui bono utitur, ita so totum

tradit Deo oinnemque suam mortificat voluntatem, ut cum Apostolo possit dicere: vivo ego, iam non ego, vivit autem in me Christus ponitque cor suuin in manu Dei, ut illud, quo voluerit, ipse declinet.quot; Quod tam magnum adiutorium ut cor nostrum quo voluerit Deus ipse declinet, tune, auctore Pela-gio, ut Augustinus subdit, meremur, cum sine ullo adiutorio nonnisi de arbitrii libertate ad Dominum currimus, ab eo nos regi cupimus, voluntatem nostram ex eins voluntate suspen-dimus eique adliaerendo iugiter unus cum illo efficiinur spiritus.quot; Atqui, ut recte argumentatur Petavius 1. c. c. IX, 8., igt;neque tradere nos Deo vel ex illius pendere voluntate sine huius cognitione possumus, quae per legem ac Scripturas ba-betur et cum inclinatio ilia cordis a Deo facta posterius ac diversuni sit gratiae genus (ntpote meriti fructus), non potest idem esse cum priore , .sed eo louge jiraestantius.quot;

Item in cp. 22. eiusdem libri de Gratia Ghristi refert Augustinus verba Pelagii ex eiusdem epistola ad Demetriadem »llji enim interposito lacobi apostoli testimonio , quo ait: subditi estote Deo, resistite autem Diabolo et fugiet a vobis, subiungit et dioit: — Ostendit quomodo resistere debeamus Diabolo, si utique subditi simus Deo eiusque faciendo voluntatem, divinam mereamur gratiam, ut facilius nequam spiritui, sancti Spiritus auxilio, resistamus.quot; Heic rursus gratia quaedam distin-guitur, quae est eft'ectus meriti operum, quae ex cognitione legis facta sunt; est ergo alia gratia praestantior. Ea autem quoniam certe non est gratia voluntatis, restat ut ilia sit, de qua et alibi loqui audivimns Pelagium, scilicet interior mentis illustratio. Tandem perpeude Augustini verba in descriptione baeresis recitata: deniquc etc. Fratres scilicet increpabant Pelagium quod nihil tribueret gratiae Dei ad eius mandata fa-cienda: at qui hoc pacto increpatur, supponitur quidem ad-mittere notitiam mandatorum Dei, negare tamen necessitatem alicuius auxilii, profecto ab ea simplici notitia distincti. lam vero Pelagius, ut eis fratribus morem ex parte gereret, auxi-linm, quod postulabatur, professus est, licet solum ad facilius faciendum: quodnam vero istud auxilium censebimus fuisse? an lex et doctrina exterius propositaV ridiculum id foret. Quod minimum coniectare licet est illustratio interior, de qua alias loqui I'elagium audivimus.

Tandem certnm est Augustinnni probusso necessitatem du-plicis interioris adiutorii illustrationis et insjurationis certumqne pariter est ipsum in controvcrsia pelagiana sollicitum quidem esse in extorquenda a pelagianis professiono adiutorii voluntatis, de illo distinetissime et constanli.ssiuie disputare atque eo recepto testari quaestionem esse tinitam: do adiutorio autem cogni-tionis nunqnani data opera disputare et non nisi obiter de eo sermonem habere. Quaenam vero ratio hnius diversae methodi, nisi quia Augustinus sciebat hoc alterum non negari a Pe-lagioV

Qui secus pntant, monent Angustimun revocare gratiani pelagianam ad legem et doetrinam atque hoe est eorum po-tissimum argmnentum. Verum advertere licet 1) tbrmulam banc per se solam esse ambiguam ac posse signifieare tum legem et doetrinam extrinsece tantum propositam, tum eandem interiore quoque operatioue manifestatam; nam lioc modo quoque spectata non est nisi lex et doctrina. Aliunde ergo determinatio sensns hnius Angustinianae locutionis est, petenda. Advertere 2) licet Augustinum gratiam pelagianam non op-ponere gratiae interiori generatim, sed speciatim gratiae interior! voluntatis; in hac autem oppositione gratia quoque interior intellectus venire potest sub lege et doctrina (of. De Gratia Christi c. 7. in tine). Sane 3) ait Augustinus De Gratia Christi c. 10: »Ad doetrinam pertinet etiam quod sa-'/nciifla revelatur, ad doetrinam pertinet cum suadetur omne quod bonum est.quot; Idem clare ostendit verbis citatis p. 141.

Dices id, quod gratiam proprie dictam vocabant pelagiani, sunt exempla Christi, quae sunt gratia exterior: porro si ad-misissent gratiam interioris illustrationis, banc proprie gratiam vocassent. llespondeo: ea gratia complectitnr quoque interiorem illustrationem , qua aperitur intelligentia exemplorum Christi, sicut ceteris gratiis exterioribus legis et doctrinae respondet interior aperitio intelligentiae earum: quare quoad hoc non est discrimen inter eas gratias. Institui autem potest coniparatio inter gratiam exemplorum Christi et ceteras legis et doctrinae ratione sui et ita dici potest quod ea est propria gratia', quia est gratia propria Evangelii.

Dices rursus Angustimun, relato testimonio Pelagii in libro De Gratia ('hristi c. 23. quod iam descripsimus, postquam

rcfutaverit doctrinam eo coutentara, ostendens Deum praevenire gratia sua malas hominnin voluntates, ita concludere: »Legant ergo et intelligaut, intueantur, atque fateantur, non lege afi/ue. doctrina imonanle forhisecus, sed interna et occulta, mirabili atque ineffabili potestate operari Deum in cordibus liominum non solum veras revelationes, sed etiam bonas voluntates.quot; Ergo tota gratia pelagiana eaque qua Deus, quo vult, declinat cor ho-minis, redit ad legem atque doctrinam forinsecus somntem, cui opponitur potestas Dei operuns in cordibus hominmn veras revelationes et honas voluntates.

Respondeo in hoc ipso testimonio esse, quo adversarii re-vincantur. Itaque advertimus in iis verbis: non solnm veras revelationes, phrasim illam: non solum etc. adhiberi solere quo-que cum id, quod sijbditur, tum defenditur ab eo, qui loquitur turn etiam ab adversario, quocum dimicat, admittitur: ita ut sensus sit iste in hoc loco; iwn solum veras revelationes, quas pelayiani qaoque concedunt, sed etiam bonas voluntates quod ca-tholici defendant. Cur ergo gratia pelagiana exbibetur tantum ut lex et doctrina insonans forinsecus ? Respondeo haec non exclusive dici spectato toto contextu; mentionem tamen fieri ab initio solius legis et doctrinae insonantis forinsecus, quia haec erat potissimum gratia, de qua loquebantur pelagiani, quam necessarian! quoque, in hypothesi saltern quod Dens velit positiva quadam lege regere hominum voluntates, solum concedebant; tunc enim opus est ut extrinsece saltern mani-festetur et ita fidem sou revelationem necessarian! fateri au-divimus paulo ante Pelagium. Gratiam vero interioris illustra-tionis concesserunt quidem, sed nullo modo ut necessariam eamque potius, ne ullum auxilium interius viderentur negare, concessise videntur.

Porro perpende quod cum testimonia Pelagii a nobis re-citata in hac quaestione desumpta sint ex eius opere de libero arbitrio praecipue et etiam ex epistola ad Demetriadem et hanc anno 413, illud 416 scripserit Pelagius, suam autem haeresim disseminare inceperit exordiente sec. V. probari facile potest sententia eorum, qui ut dissensus criticorum componant, aiunt Pelagium ab initio quidem solas gratias externas ad-misisse, deinde vero sub finem gratiam quoque interiorem il-lustrationis concessisse. Cf. Antoine De Gratia c. 1. a. 1.

*') Praoter lias gratias, quae ad cansas efficientes revocari possunt, alias revocamlas ad causas formales probabant pela-giani. Nempe primo reinissiouem peccatonini, do qua Augu-stinus De Gestis Pelagii c. 35: »Post veteras haereses iiivecta etiam modo haeresis est, nou ab opiscopis seu presb_yteris vel quibuscumque clericis, std a quibusdam veluti mouacbis, quae contra Dei gratiam . . . , tauquam defendeudo liberuni urbitrium, disputaret... et in actibus no^tris Dei adiutorium deue^aret dicendo: ut non peccemus impleamusque iustitiam, posse suf-ficere naturam humanam, quae condita est cum libero arbitrio eamque esse Dei gratiam; quia sic conditi suums, ut boe vo-luntate possimus et quod adiutorium legis mandatorumque suorum dedit et quod ad se conversis peccata praeterita ignoscit: in his soils esse Dei gratiam deputandam, non in nd-iutorio nostrorum actuum singulorum.quot; Of. et can. 3. Cone, ('urtbag. Tuin adoptionem in filios Dei insuper profitebantur pelagiani. Ita (laelestius in liljello, quem Romae obtulit Zo-simo: »Infantes autem debere baptizari in remissionem pec-catorum, secundum regulam universalis Ecclesiae et secundum Evangelii seutentiam coniitemur, quia Domiuus statuit regnnm caelorum non nisi bapiizatis posse conferri, quod, quia vires naturae nou liabent, conferri necesse est per gratiae largitatem.quot; Et Julianus (in opere Augusüni cont. eumdeiu L. 111, c. 3.) sliratia baptismatis non pro eau sis est uiutauda, quod ipsa dona sua pro accedentium capacitate dispensat. Ideoque Christus, qui est sui operis redemptor, auget circa imagiuem suam continua largitate beneficia et quos fecerat coudendo bonos, facit innovando adoptando(]ue meliores.quot;

lain vero ex bis gratiis, gratiam adoptionis putabant omnibus necessarian! non quidem ut quomodocuuique felices essent homines in altera vita, sed ut regnum caelorum consequerentur. Gratiam remissionis peccatorum necessariain peccatoribus adultis censebant, nam parvulos immunes esse a peccato docebant. Ceteras vero gratias datas iu adiutorium possibilitatis negabant esse necessarias , sed eo tantum conferri volebant, ut fadlius liberuni arbitriuui servaret divina mandata. »Ipsa via salutis, (quam per legem, doctrinam et exempla Christi iiivenimus) etiam sola inveniri potest uatura, sed facilius si adiuvet gratia:quot; aiebant teste Augustino De Grat. Christi. c. 41. Quod

rursut patet ex doctriua Pelagii, quam refert Augustinus De Pecc. Origin, c. 26 . . . his verbis »Non igitar, sicut Pelagius et eius discipuli, tempora dividamus dicentes = primmn vi-xisse iustos homines ex natura, deinde sub lege, tertio sub gratia. Ex natura, scilicet ab Adam tam longa aetate, qua lex nondum erat data. Tune eniin, aiunt, duce ratione cognosce-batur creator et quemadmoduni osset vivendum, scriptum ge-rebatur non lege literae sed naturae. Veruin vitiatis moribus, ubi cepit non sulïïcere natura iara decolor, lex ei addita est, qua, velut Luna, fulgori pristino, detrita rubigine, redderetur. Sed posteaquam nimia peccandi consuetudo praevaluit, cui sa-nandae lex parum valeret, Christus advenit et tanquam morbo desperatissimo, non per discipulos, sed per se ipsum medicus ipse subvenit.quot; Ex qua trium aetatum distributione liquet cen-suisse pelagianos nedum citra Cliristi gratiam, sed et sine lege scripta, per solam naturam homines sanctos potuisse esse et reapse aliquos t'uisse. Unde necessitas legis et Christi orta ex vitijs contracüs et nimia peccandi consuetudine, moralis est tantummodo, ut difficultas superetur. Quod de lege dicitur, id multo magis de illustratione iminediata affirnianduui est; nam absolute docent per se sulficere naturam.

Fidem vero Christi, post ipsius adventum necessarian! pu-tabant, ut patet ex verbis Pelagii in epist. ad Ephesios c. G : sQuando iam homines aliter salvari non poterunt, nisi Christi Fide salventur.quot;

V. Quaeslio est dilïicilior utrum nee ne gratiam aliquam voluerint esse gratuitam pelagiani. In primis hoe fuit eorum capitale dogma, nequissinium et subtilissiraum germen aliorum errorum, ut ait Prosper in epistola ad Rufinum, j rat iam scilicet Dei secundum rnerita hominum dari. Quem quidem errorem ab ipso initio sui haeresis pelagiana professa est, ut constat ex iis quae in Synodo Diospolitana anno 415. obiecta sunt Pelagio; quamvis, ut advertit Garnerius, reprobatio huius er-roris in canonibus Concilii Carthaginiensis non reperiatur, ue-que in literis Synodicis Concilii prioris Carthaginiensis et Mi-levitani ad Innocenliura atque in huius rescriptis. Verumcon-siderare licet dogma hoe, gratiam Dei secundum merita nostra dari, cohaerere cum alio dogmate de possibilitate naturae ad pie iusteque vivendum sen cum negatione necessitatis gratiae.

imo haec duo: gratia Dei secundum merita homitmm datur et gratia Dei ne cess aria 9ton est., formulas esse partiales unius adaequati dogmatis, quod totimi ab singulis partim significatur, partim adsignificatur. Nam gratiam aliquam esse pelagiani non negabant, cum plura viderent beneficia esse Dei, quae per se potuisset Deus naturae negare ipsamque liberam creationem naturae liberiqne arbitrii collationem inter gratias praecipuas referebant. Verum cum ipsi apud se statuissent liberum arbi-trium sic a Deo conditum esse sibi sufficiens ad omne exer-citium virtutis totamque perfectionem assequendam ot proinde ad merendam quidquid virtuti respondere fas est, bine 1) negabant praeter ipsam gratiam creationis naturae, necessarian! esse aliam gratiam libero arbitrio ad sancte vivendum atque 2) affirmabant posse naturam meritis ex se partis comparare sibi cetera beneficia sen gratias Dei. Undo caput hoc doctrinae gratiam Dei secundum merita nostra dari, consequens erat ex altero, quod prius fuisset praestitutum, naturam esse per se sufficient em ad sancte vivendum. Vicissim et hoc alterum ex illo priori, quod antecedenter fuisset positum, consequebatur. Si enim gratia Dei secundum merita hominis datur, praecedunt ergo merita, quae non nisi a natura esse possunt et idcirco natura per se est potens ad iuste operandum. Negarunt scilicet pelagiani simul et necessitatem et gratuitatem gratiae. Est autem per se evidens, quod si gratuitas gratiae negatur, ne-cessitas quoqne gratiae quatenus est talis, negatur: quod enim debitum redditur, non est gratia. Et vicissim, si neces-sitas gratiae negetur, quia natura est per se potens ad meren-dum, negatur quoque gratuitas donorum, quae deinceps super-addantur naturae.

Non licet divinare quodnam ex his duobus excogitatum ab ipsis primum explioite fuerit; certum est eos utrumque docuissc et utrumque propriis argumentis lirmasse certumque pariter est quaestionem de gratuitate gratiae agitatam potissimum esse post proscriptam haeresim a Zosimo an. 418. ac gratiae gratuitatem defensam data opera ab Augustino postremis suis operibus. Quemadmodum vero pelagiani necessitatem gratiae negabant, no libertas negata aut laesa videretur, ita et gratiam Dei secundum merita dari docebant, ne iniustus Deus et pereonarum acceptor censeretur.

Quamvis tarnen pelagiani gratuitatem gratiae generatim negarent docentes gratiani Dei secundum merita dari, attamen putandum non est voluisse omnes prorsus gratias rependi me-ritis nullasque gratis conferri. Sane quomodo concipero potue-runt gratiani I'-girf et doctrinae externae , exemploruni Ghristi dari 'nobis secundum merita, cum et nostroruni ningulorum merita eae gratiae praevei'terint et generatim lex et doctrina, ex parte saltern, cognoscatur antequam quis actu mercatur. Cum praesertim iuxta doctrinam pelagianam de distributione trinm aetatum, quam superius dedimus, lex data sit Christus-que venerit eo quod vitiati essent mores et nimia peccandi consuetudo praevaluerit; in genere ergo humano merita mala non bona praecesserant. Non apparet autem quomodo opera Lona subsequentium bominuin lias gratias sibi potuerint me-reri; ergo bas gratias quamvis non necessaiias naturae, gra-tuitas tamen agnovisse pelagiani dicendi sunt. At gratia in-terioris immediatae illustrationis qua aperitur intelligentia niandatorum, qua Spiritus revelat legem, doctrinam et Christi exempla, gratia adoptionis, qua Deus se convertit ad homines atque in suos tilios et amicos recipit, gratia vitae aeternae seu regni caelorum, hae gratiae certe sunt, qvias secundum merita dari adultis (nam infantibus impos.sibile erat) pelagiani volebant. » Intellectum est (ait Prosper epist. ad liufinum c. 2) saluberrimeque perspectum boe tantum eos de gratia confiteri, quod quaedam libero arbitrio sit magistra seque per coborta-tiones, per legem, per doctrinam, per creaturarum contempla-tionem, per miracula perque terrores iudicio eius ostendat, quo unusqui.-ique secundum voluntatis suae luotum, si quaesierit, inveniat, si petierit, recipiat, si pulsaverit, introeat. Quia scilicet gratiae ipsius vocatio boe primum circa nos agat, ut nostrae facultatis arbitrium admoneat nee aliud sit gratia, quam lex, quam propheta , quam doctor, cui circa onmes homines per universum mundura commune et generale sit studium, ut qui voluerint, credant et qui crediderint, instificatio-nem merito iidei et bonae voluntatis accipiaut ac sic gratia secundum bominum meritum tribuatur atque hoe modo gratia non sit gratia.quot; Augustinus haec verba Pelagii refert De Grat. Christi c. 31 : »Quam liberi arbitrii potestaten! dicimus in omnibus esse generaliter in Christianis, ludaeis atque lt; «cntilibus;

in oranibuw est libcrum arbitrium aequaliter per naturam, seel in solis Christianis iuvatnr a gratia. Illi ideo iudicandi atque tlamnandi sunt, quia cum habeant liberuni arbitrium, per quod ad fidem venire possent et Dei gratiam proniereri, male utun-tur libertate concessa. Hi vero remuneraudi sunt, qui bene libero utentes arbitrio merentur Domini gratiam et eius man-data eustodiunt.quot;

Quaestio est tarnen de gratia remissionis peccatoruni. Gar-nerius (in Marium Mercatorem p. I. I). VII. c. 5. £; I!) con-tendit Pelagium fuisse semper in ea sententia quod gratis datur, imo et ceteros eius sequaces, si Caelestium excipias; estque loenlentum Auguslini testimonium De (irat. et lib. arbi. c. 0. »(Jum dicunt pelagiani hanc esse solani non secundum merit a nostra f/ratiam, qua liomini peccata dimittuntur, illam vero, quae datur in fine, idest aeternam vitam, mentis praecedentibus reddi: respondendum est etc.quot; At IVtavius (I. c. c. 3) dubitat an semper in ea sententia fuerit Pelagius, et certe non videt quomodo haec doctrina cum cetera doctrina Pelagii cohaereat. Ipse enim docet iustiflcationem promereri fide, fidem autem meritis naturae acquiri. Et quamvis quae modo dedimus ex Augustino, afiirmentur ab eo in libro scripto anno 424., attamen in libro de Gestis Palaestinensibus scripto anno 417. et in epist. ad Paulinum Nolanum scripta 418. af-firmat Augustinus obiectum fuisse Pelagio in diospolitana Sj'nodo quod doceret: i/uod poenitentlbns venia detur non secundum gratiam et misericordiarn Dei, sed secundum meritum et lahorem eorum, qui per poen it ent iam difjni fiter int misericordia. Quid ergo? vel mutavit hac in re opinionem Pelagius, quod tamen mirum foret nunqnam id animadversum ab Augustino, vel dicendum cum Garnerio hanc fuisse specialem opinionem Caelestii, quae Pelagio obiecta fuerit tantum ob utriusque in haeresi societatem. Sane Pelagius id se docere negavit nec dissimulationis vitium quoad hoc in eo carpit Augustinus.

Quomodo vero Pelagius gratuitam remissionem peccatorum componere valuerit cum cetera sua doctrina, baud difficile intelliges, si per^endas quod quamtumvis sit excellens naturae dignitas ac magna vis agendi ac ingentia sint ilia,, quae crca-tura afferre posse dicitur Deo pro satisfactione , attamen ac-ceptatio satisfactionis est semper libera Deo oft'enso a sua

creatura, sicut et in Christo locum habuit. Acceptat autem Deus, iuxta Pelagium, merifca fidei naturalia et sic reraissio obtinetur per Fidem, quae est opus naturae, condiguum etiam, si vis, in actu primo, sed obtinetur acceptante Deo gratis huiusmodi meritum Fidei. Porro haec ipsa erat senteutia Caelestii obiecta Pelagio in Synoclo diospolitana.

VI. Quaeritur utrum circa necessitatein gratiae pelagiani constantes fuerint afBrmantes semper id quod ab initio docuerant, an quodammodo sententiam suam deinceps mutaverint. Aucto-ritas Augustini persuadet deflexisse processu temporis quadan-tcnus pelagianos a sententia, quam prius conceperant et aliquid voluisse concedere catholicis. Ita August. Serm. CLVI. c. 12. qucm anno circiter 417 recitavit, quo damnata est baeresis ab Innocentio: »Sic vos tarnen scitote agere bona ut sit rector Spiritus adiutor, qui si defuerit, nihil boni omnino agere va-leatis. Nam sicut quidem dicere ceperunt, qui coarctati sunt gratiam aliquando conliteri (et beuedicimus Deum quia vel boe aliquando dixerunt, accedendo enim proficere poterunt et ad id, quod vere rectum est, pervenire). lam ergo dicunt adiu-tricem esse gratiam Dei ad facilius l'acienda mandata. Tsta sunt enim verba eorum. Ad hoe dedit, inquiunt, Deus gratiam suam hominibus, ut quod facere iubentur per liberum arbi-trium, facilius possint implere per gratiam.quot; At quaenam est gratia quam deinceps concessit Pelagius dari fi Deo ad facilius f'acienda mandata, de qua et Patres Carthagiuienscs loquunturV Ea videtur esse illustratio mentis etiam interior, quam de-monstravimus a Pelagio admissam, de qua sermo est quoque in his Augustini verbis Do Gratia Ohristi c. 40. »In quibus eis verbis certe manifestum est ita eum veile nos adiuvari gratia Spiritus S., non quia sine illo etiam per solam naturae possibilitatem non possumus resisfere tentatori, sed ut facilius resistamus. Quod tamen qualecumque et quantulumcumque adiidorium eum credibile est in hoe conslituere quod nobis additur scierdia revelante Spiritu per doctrlnarn, quam vel non possumus vel difficile habere possumus per naturam.quot; iScilicet videtur ab initio Pelagius gratiam eam tantum admisisse, quae posita est in ipso libero arbitrio naturalique boni possibilitate naturalique lege, quae in statu, ut aiebat, naturae sufficiunf, tuin adiecisse gratias, non quidem necessarias sed ad facilius

operamlum, logcm ofc doctrinam interioremqne etiiim imraedia-tiun illustrationem , qua legis intelligentia aperiretur; itaque gratia data ad facilins implendam legem est gratia doctrinae quae nobis manifestatiir per Evangelium et Christi exempla et praecipue, nisi falliinur, est gratia interioris immediatae illustrationis, qua nobis a Spiritu aperitur intelligentia doctrinae Christi, quam gratiara Pelagius, ut diximns, tandem ad-misit. (IV.)

Vil. Ceterum, ut hoe loco dicamus quidquid ad quaestionem historicam de gratuitate gratiae negata a pelagianis spectat, haec monenda esse censemus. 1) Post Tractoriam Zosimi an. 418. illud potissimum contenderunt pelagiani gratiam Dei se-cundum merita nostra dari, seu quaestionem do Gratia sub ratione praecipue gratuitatis agitanmt. Liquet ex disputatio-nibus Patrum post illud tempus, qui illud caput doctrinae i'requentius iinpugnant. AfFerri eliam solet Augustiid testimonium ex lil). De («rat. et lib. arbit. qui scriptus est anno 42lt;3 vel 427: sed ibi forte solum methodus disputandi pelagiano-rum indicatur. Ita c. 14. ait. »Sed cum fuerint convicti non defensores sed inflatores et praecipitatores liberi arbitrii, quia neque scientia legis diviuae neque natura neque sola remissio peccatorum est ilia gratia , quae per lesum Christum D. N. datur;.... ad hoe se convertunt, ut quocumque modo conentur ostendere gratiam Dei secundum merita nostra dari. Dicunt enim: etsi non datur secundum merita bonorum operum, quia per ipsam bene operamur, tamen secundum merita voluntatis datur; quia bona voluntas, inquiunt, praecedit orantis, quam praecessit voluntas credentis, ut secundum haec merita gratia sequatur exaudientis Dei.quot; 2) Pro gratuitate gratiae neganda pelagiani, cum urgerentur diversa sorte parvulorum, illud etiam respondebant quod a Massiliensibus postea adoptatum fuit, nimirum alios eligi, alios relinqui, _? quia eorum futura opera (quae nempe futura fuissent) Deus praevidit. Id testatur Augustinus epist. ad Sixtmn CXCIV. scripta anno 418. n 25. 3) Quamvis pelagiani, ut mox dicemus , gratiam interiorem voluntatis nunquam probaverint, tamen cum docerent gratiam Dei dari secundum merita, videntur ita generatim esse loculi, ut quamlibet gratiam interiorem comprehenderint sive quam ipsi reapse faterentur sive quam Catholici admittendam esse

probarent: hoc est illud speciatim intendisse videntur pelagiaui, ut gratuitatem grutiae negarent, no fatum induceretur, no ac-ceptio personaruin diceretur esse npud Deum ideoque eorum assertio fuisse videtur non solum absoluta quoad eas gratias, quas ipsi profitebantur, sad et bypothetica pro gratia a ca-tbolicis propuguata; nimirum eorum assertio erat buic aequi-valens: quaecumque sit gratia, quae admittenda est, sive etiamsi gratia propria voluntatis sit admittenda , ea tamen datur secundum merita. Id nobis haec suadent a) testimonium modo citatum Augustiui, ex quo videntur de liac ro potissimmn exbiberi solliciti pelagiani ut gratia dicatur dari secundum merita bonae voluntatis, etiamsi per ipsam heme operemnr. h) Usus disputandi Patrum, qui exprobrant pelagianis quod doceant gratiam Dei secundum merita nostra dari, nulla gra-tiarum distinctione facta et etiam cum disserunt de gratia proprie dicta voluntatis. August. Cont. duas epistt. pelagg. Fi. I. c. 3. (anno 420 ant paulo post) »Ne forte dicant ad lioc esse adiutos (homines) ut halierent potestatem fieri filii Dei; ut autem banc accipere mererentur, prius cum libero arbitrio nulla adiuti gratia receperunt: haec est quippe intentio, qua gratiam destruere moliuntur, ut earn dari secundum merita nostra contendant; ne forte ergo banc evangelicam sententiam sic dividant, ut meritum ponant in eo quod dictum est; rjuot-(pint receperunt earn ac deinde non gratis datam, sed buic merito redditam gratiam in eo quod sequitur: dcdif, els pofe-stniem fdios Del. fieri, etc.quot; Et paulo post »Ncmo igitur potest habere voluntatem iustam, nisi nullis praecedeutibus meritis acceperit veram, li. e. gratuitam, desuper gratiam. Hoc isti uolunt elati et supcrbi nec purgando defensores, sed extollendo jiraecipitatores liberi arbitrii. Qui non ob aliud nobis haec dicentibus iudignantur, nisi quia gloriari in Domino dedignau-tur.quot; Suadet r) ammadversio quaedam Augustiui in sententiam quamdam pelagianormn , quae est huiusmodi (L. II. eiusdem operis c. 8). alloc nobis obiiciendum putarunt (pelagiani) i/nod invito et reluctaidi homini neurit dicamus inspirare, non quau-ticumque honi, sed et ipsius imperfccti ciipiditutem. Fortassis ergo i])si eo modo saltem servant locum gratiae, ut sine ilia putent hominem posse habere boni sed imperfecti cupiditatem; perfecti autem non facilius per illam posse, sed nisi jjer illam

omiiino non posse. Vernm et. sic gr.atiam Dei dicunt secundum merita nostra dari , qnod in Oriente Pelagins ecclesiasticis gestis damnari timendo damnavit.quot; »lam vero haec hypothesis, quam Angustinus facit, qnod pelagiani solius imperfecti cu-piditatem tiibuerent. naturae , ut sic def'enderent gratiam Dei secundum merita dari, possilrililatem vero houi perfecti nullam tribuerent naturae, argumento est non visum fuisse Augustino repugnarc qnod pelagiani ut defenderent gratiam Dei secundum merita dari, id unice sal tem contenderent possibilitatem honi imperfecti esse in natura. liane autem repugnantiam deesse potuit dujilici ex capite videri Augustino. Vel quia sciebat ipsos reapse docere tune gratiam esse necessarian! ad bonum per-ficiendum, vel quia videbat ad thesim tuendam, quam tune propugnabaut pelagiani, id satis esse si dicerent ad inchoan-dum bonum sufficere naturam. Atqui primum est falsum: alterum vero luie redit: thesis , quam defendebant pelagiani, nenipe gratia Dei datur secundum merita, satis iuxta ipsos sibi constat, si saltern inchoatio boni est a natura, etsi dein-ceps ad perficiendum bonum gratia etiam voluntatis requira-tur ; quae fuit postea sententia Massiliensium. Porro id tan-tumdem est ac dicere pelagianos ita tum def'endisse gratiam Dei secundum merita dari, ut id unice contenderent gratiam Dei, quaecumque ea demum sit. non esse gratuitam: ideoquo non absolute tantum de gratia sua, sed et hypothetice de gratia quoque catholicorum esse locutos.

\ lil. Sequitur f|uaestio potissima. utrum pelagiani gratiam interiorem immediataiu voluntatis aliquando confessi sint et quidem utrum etiam ante damnationem haeresis, au saltem post haeresim a Zosimo proscriptam. Item cuiusnam gratiae voluntatem adiuvantis professionem postularunt Patres a jie-lagianis, ut catholicis eos accenserent. Haec altera quaestio propius ad nos spectat, qui dogma catholicum iuxta normam Patrum declarare et defendere debemus. Itaque ad priniam quaestionem responsie est; ])elagianos neque ante necjue post damnationem haeresis coucessisse gratiam interiorem voluntatis, earn nempe gratiam, quae voluntatem quoque afficeret, vires ei addens ad operandum.

A) Et quidem quoad earn aetatem, qiiae Tractoriani Zosiini anno 418. praecessit, evidens id fit ex certissimis monumentis.

Satis sit haec afferre. a) Libri ile libero arbitrio scripti sunt a Pelagio anno 416; porro in eis libris nullam gratiam in-teriorem voluntatis subministrantem vires proflteri Pelagium, sed solam gratiam legis et doctrinae sive cognitionis, testis est Augustinus in libro de Gratia Christi, quo eos libros Pelagii refutavit. /?) Episcopi Africae Aurelius aliique tres cum Augustiuo, in Uteris datis ad Innocentium T. sub finem anni 416. qui iisdem rescribens anno 417. haeresim primum damnavit, haec habeut (epist. CLXXVll. inter Augustiniauas) »Sive enim gratiam dixerit (Pelagius) esse liberum arbitrium sive gratiam esse remissionem peccatorum sive gratiam esse legis praeceptum, nihil eorum dicit, quae per submiuistratio-nem virtutis Spiritus S. pertinent ad concupiscentias tenta-tionesque vincendas.quot; y) Eodem tempore Augustinus scribens ad Hilarium fratrem et consacerdotem epist. (ILXXVTII. ait: »Nova quaedam haeresis ininiica gratiae Christi contra Eccle-siam Christi conatur exsurgere, sed nondum evidenter ab Ecclesia sepnrata est, hominum scilicet, C[ui tantum avulent infirmitati bumanae tribuere potestatis, ut hoc solum ad Dei gratiam pertinere contendant, quod cum libero arbitrio et non peccandi possibilitate creati sumus et a Deo mandata, quae a nobis implerentur, accepimus; ceterum ad eadem mandata servanda et hnplenda nullo divino adiutorio nos egere. Neces-sariam vero nobis esse remissionem peccatorum; quia ea, quae a nobis in praeterituln male facta sunt, infecta facere non valemus. Cavendis autem futuris vincendisque peccatis omni-busque tentationibus virtute superandis, sine ullo deinceps adiutorio gratiae Dei, naturali possibilitate humanam sufficere voluntatem.quot; rf) Idem testatur Innocentius in Uteris datis ad Patres Cone. Carthag. et Cone. Milevitani et ad quinque Epi-scopos). e) Idem evincitur ex canonibus 3. 4. 5. Coneilii Car-thaginiensis habiti anno 418. in quibus ii damnantur, qui docent gratiam Dei ad solam remissionem valere peccatorum, negant vero valere ad adiutorium, quo in posterum non com-mittantnr peccata , qui concessa gratia scientiae legis, negant gratiam, qua praestatur nobis ut diligamns et valeamus facere quod faciendum esse cognoverimus. lt;)) Tandem Zosimus in Tractoria sua hunc errorem pelagianorum damnavit. Nam testatur Prosper adversus Collatorem n. 57. quod »Africanorum

Conciliorum decretis beatae recordationis Papa Zosimus sen-tentiao suae robur annexuit et ad impiorum detruncationem gladio Petri dexteras omnium annavit antistitum.quot; Porro Africani Patres hunc errorem potissimum proscripserunt. Unde et Oaelestinus, enarrans quaedam verba Tractoriae Zosiini, sententiam statuit huic errori contrariani et eiusdem Zo.simi auctoritate probat c. 9. inter Auctorr. Sedis Apost. »Quod ita Deus in cordibus bominum atque in ipso libero operetur arbitrio, ut sancta cogitatio, pium consilium omnisque motus bonae voluntatis ex Deo .«it, quia per ilium aliquid boni pos-sumus , sine quo nihil possumns. Ad banc enim nos profes-sionem idem doctor instituit, qui cum ad totius orbis episcopos de divinae gratiae opitulatione loqueretur, quod ergo, ait tempus intervenit, quo eins non egeamus auxilio? in omnibus igitur actibus, causis, cogitationibus, motibus adiutor et protector orandus est. Superbum est enim ut quidquam sibi liumima natura praesumat.quot;

At sunt qui eontrarium opinantur et in suae opinionis confirmationem haec jiroferunt I) verba Pelagii, quae Augu-stinus refert in libro de Grat. Ciiristi c. 10. suntquc desumpta ab operibus Pelagii scriptis ante Tractoriam Zosimi: »Quomodo, inquit, stabit illud Apostoli: Deus est enim , qui operatur in nobis et velle et perficere? Operatur in nobis velle quod bonum est, velle quod sanctum est, dum nos terrenis cupiditatibus deditos et mutorum more animalium tantummodo praesenlia diligentes, futurae gloriae magnitudine et praemiorum pollici-tatione succendit, dum revebitione sapienliae in desideriuin Dei stupentem suscitat voluntatem, dum nobis suadet omne quod bonum est.quot; Atqui haec est gratia interior voluntatis. 2) Eodem in libro Augustinus c. 29. recital is verbis Pelagii ex primo de libero arbitrio: »Ut quod per liberum, inquit, liomines fa-cere iubentur arbiti'ium, facilius possint implere })er gratiam:quot; subdit Augustinus: sTolle facilius, et uon solum plenus, ve-rum etiam sanus est sensus, si ita dicatur: ut quod per liberum homines facere iubentur arbitrium, possint implere per gratiam.quot; Porro non esset sanus sensus, si gratia ea non esset inspirationis; ergo earn gratiam admittebat Pelagius in eoque solum errabat quod non ad posse, sed ad facilius posse tantum dari contenderet. 3) Teste Augustino in eodem opere de Gratia

('Iiristi cc. 2. 7. 10. concessit Pelagius boni possil)ilitatem esse donum gratiae Dei eamque compleri supernaturali adiutorio; atqui ea possibilitas boni est interior adintoriumqiie , qno conipletnr, est adiutorium voluntatis.

Verum ad l^m Augnstinus in eodem libro de gratia ('liristi testatur, quod in nnllo Pelagii opere, qnod ipse legerit, nn-qnam vidit profiteri ipsum gratiam interiorem voluntatis. C. 30. ait: »Istam gratiam, qua iustificamur, idest qua caritas Dei diffunditur in cordibus nostris per Spiritum S., qui datus est nobis, in Pelagii et Oaelestii scriptis, quaecnmque legere potui, nusqnam eos inveni quemadmodum contitenda est, con-fiteri.quot; Ergo fieri non potest nt iis verbis Pelagii ab Augu-stino relatis contineatur gratia caritatis diffusa in cordibus, quae est gratia proprie dictae inspirationis. Et sane iis verbis Pelagii hunc commentariuin snbiicit immediate c. 10. Augustinus: »Quid manifestius nihil aliud eum dicere gratiam. qua Deus in nobis operatur veile qnod bonum est, quam legem at((ue do-ctrinamV... Sed nos eam gratiam volumus iste aliquando i'a-teatnr, qua fnturae gloriae magnitudo non solum promittitnr, verum etiam creditur et speratur, nee solum revelatnr sapientia, verum et ama^fur, nee solum snadetnr omne qnod bonum est, verum et persuadetnr.quot; Scilicet qnod testatur Augustinus ibid, c. 41. de libris Pelagii de lib. arb: »qnaecnmqne pro gratia videtur dicere qua iuvamur, ut declinemus a malo bonumque faciamus, ita dicit, ut nnllo modo a verborum ambiguitate di-scedat, quam discipnlis sic possit exponere, ut nullum auxilium gratiae credant, qua naturae possibilitas adiuvetnr, nisi in lege atque doctrina, ita ut ipsas orationes, ut in scriptis suis manifestissime affirmat, ad nihil aliud adhibendas opinetur, nisi ut nobis doctrina etiam divina revelatione aperiatnr . . . Ab illo enim suo manifestissimo dogmate non recedit omnino, ubi tria illa constituit possibilitatem, volnntatem, actionem et solani possibilitatem dicit divino adiuvari semper anxilio, volnntatem autem et actionem nullo Dei adiutorio existimat indigere.quot; Gratiam scilicet interioris illustrationis iis in verbis Pelagius expressit, ut ex ipsa Augustini interpretatione patet.

Ad 2^m rursus cnm verba ea Pelagii ex libro primo do libero arbitrio desmnpta sint in iisque testetur Angustimis gratiam propriam voluntatis negari a Pelagio, evidens est non

posse en verba I'eliigii ad sensum intentmn ab obiieientibus traduci. Itaque il)i non de natura gratiae, sed de necessitate sertiio est Augnstino: porro si quaestio tautuui fiat de gratiae necessitate, certum est verba Pelagii, detracta vocnla facilius, sensum sanissinnun exhibere. At si quaeras rursns cniusmodi sit gratia necessaria, respondebitnr, id in praecedentibus iam i'uisse ab Angustino deKnitum atque idcirco id modo emu sup-ponere.

Ad 3) autem dicimus nullam ibi esse reapse difficultatem. Etenim possibilitas boni est quidem gratia iuxta Pelagium, sed est ipsa gratia creationis: adiutorium vero, quo possibilitas adiuvatur, in lege posnit et doctrina sive in scientia, non autem in caritate et subministratione virtutis Spiritus S.

B) Certum pariter esse debet pelagianos in eadem sen-tentia perstitisse post haeresim ab Innocentio et Zosimo da-mnatam neque adiutorium voluntatis interius viresque ei con-ferens profiteri voluisse. Sane 1) in prof'essione lidei , quam Julianus aliiqui Episcopi i)elagiani obtulerunt Apostolicae Sedi post Tractoriam Zosimi, cui subscribere detrectarunt, non secus loquuntur ac prius loquebantur nullamqne mentionem iniiciunt gratiae illius, quam prius negaverant. Ita enimaiunt: »l)ivinae legis mandata ob Dei iustitiam possibilia dicimus et fatemur universe posse compleri per gratiam Cbristi, quae omnibus bonis actibus adiutrix semper et comes est et per liberum ar-bitrium bominis, quod et ipsum donum Dei est. Quam tamen gratiam Dei ita accipimus, ut non sequatur nolentem nec desti-tuat obsequentem.quot; Quae quidem ita ambigua sunt ut de sola quoque gratia scientiae expoui commode possint. Unde 2) de luliano, qui princeps factionis pelagianae tunc exstitisse videtur, haec babet Marius Mercator in Subnotationibus in scripta lu-liani: »Haec atque eiusmodi (capitula pelagiana) etiam luliano et ceteris eius commanipularibus placuere, quae cum cognita atque detecta, ecclesiastica i'uissent cum praef'atis personis (Pe-lagio et Caelestio) auctoritate damnata, librorum quoque nu-merositate ab eodem luliano defensa sunt; placuitque ei cum I'elagio et Caelestio in damnatione tertium numerari.quot; Si I'e-lagii et Caelestii doctrinam defendit, quae ecclesiastica auctoritate fuerat damnata, non ergo earn sententiam temperavit. Et re quidem vera 3) ipse [ulianus in libro 1° ex octo ad Florum,

quos anno circiter 421 scripsit, sic suam aperit sententiam, ut refert Avigustimis Oper. imperf. L. I. n. 94: »Gratiam Christi multlpliccm confitemur. Primum munus eius est, quod ox uihilo facti sumurf, secundum quod et viveutibus sensu, ita sentiontibus ratione praestaraus, quae impressa est animo, ut conditoris imago diceretur, ad cuius aeque respicit dignitatem arljitrii concessa libertas. Ita gratia legem in adiutorium misit, ad eius spectabat officium, ut rationis lumen, quod pravitatis exempla liebetabant et consuetudo vitiorum, multimodis eru-ditionibus excitaret atqne invitatu sua foveret.' Ad istius ergo gratiae idest divinae benevolentiae, quae rebus causam dedit, plenitudinem spectavit, ut Verbum caro lieret et liabitaret in nobis, llaec ergo gratia, quae in baptismate non solum pec-cata condonat, sed cum hoc indulgentiae beneficio et proveliit et adoptat et consecrat; haec, inquam, gratia meritum nmtat reorum, non liberum condit arbitrium, quod eo accipimus tempore, quo creamur; utimur uutera, quo valenliam inter bonura et malum discretionis adipiscimur. Bonae itaque voluutati iu-numeras adiutorii divini adesse species non negamus; sed ita ut non per adiutorii genera aut fabricetur quae fuerit arbitrii destructa libertas aut aliquando ea exclusa, vel boni vel mali cuiquam necessitas credatur incumbere (en argumenta pelagia-norum contra necessitatem gratiae voluntatis ; non ergo haec heic asseritur): verum arbitrio libero omne adiutorium coope-ratur.quot; Hie porro locus erat gratiam inteiiorem voluntatis inter ceteras, si eam lulianus probasset, enumerare, at ea si-lentio praeteritur; non ergo inter gratias ea tune recensebatur a pelagianis. (juure 4) Augustinus, qui legerat et duas pela-gianorum epistolas scriptas post Tractoriam Zo,si mi et octo libros luliani ad Florum, non tradit eos docere, nisi quod et primitus Pelagius docuerat. Ita enim ait Contra duas epistt. pelagg. L. IV, c. 5: gt;Nusquam isti inimici gratiae ad eam-dem gratiam vehementius oppugnandam occultiores moliuntur insidias, quam ubi legem laudant, quae sine dubitatione lau-danda est. Legem quippe diversis locutionum modis et varietate verborum in omnibus disputationibus suis voluut intelligi gratiam, ut scilicet u Domino Deo adiutorium cognitionis haheamus, lt;juo ea, quae facienda sunt, noverimus, non inspirationem dilectionis ut cognita aancto amove faciamm, quae proprie gratia est,quot; Et

iu Opere imperf. in quo libris luliaiii respondet, ait L. III. n. 114: »Seil cum quaoritur a voLis quae sint ista acliutoria gratiae Dei, edicitis quae supra commemorasti, Deum adiuvare praecipiendo, benedicendo, sauctificaudo, coercendo, jn'ovocaudo, illuminaudo; quae omnia etiam per homines fiunt, etiam per Scripturas . .. Nou tarnen qui plantat est aliquid, neque qui rigat, sed qui increnientum dat Deus: hoc est autem incremen-tum, ut unusquisque obediat praeceptis Dei, quod non Kt, quando vere lit, nisi caritate . .. Islam caritatem nou dat nisi Deus; caritas eniin ex Deo est. liane vos inter adiutoria gratiae, (juae cornmetnoratis, nominare non vullis, ne hoc ipsum, quod obedimus Deo, eius esse gratiae concedatis. Putatis quippe isto modo auferri voluntatis arbitrium.quot; Idem 5) tandem liquet testimonio Augustini ex libro de haeresibus relato in initio huius disputationis, ab illis verbis: »illam vero gratiam Dei, sine qua nihil boni possumusquot; etc. in quibus testatur August iuus pelagianos gratiam Dei revocare ad legem atque doctri-nam, fateri eosdoiu dari quidem scientiam, sed negare quod caritas datur.

Neque argumenta, quae in contrarium afferuntur, aliquid efficiunt. Aiunt enim 1) quemadmodum ante damnationem liaeresis Patribus quaestio erat de natura gratiae eiusque ne-cessitatem vindicabant, ita post damnationem liaeresis, relicta ea quaestione, ad tuendam gratuitatem gratiae Patres se con-verterunt; quod argumento est pelagianos in prima quaestione dedisse nianus victas et consensisse Catholicis. CJuod quidem probari quoque potest testificatione Augustini, qui ait pelagianos, convictos quod gratia Dei non sit tantum scientia aut natura, aut remissio peccatorum, se convertisse ad hoc ut ostenderent gratiam Dei secundum merita dari. De Grat. et lib. arb. c. 14. loco superius citato.

Verum a) falsum est Patres etiam post damnationem liaeresis non agitasse quaestionem de natura gratiae eiusque necessitate. b) Etsi dicat Augustinus pelagianos fuisse convictos, non cos dicit etiam confessos. Unde c) quod Patres potissinium vindicaverint post Tractoriam Zosimi gratuitatem gratiae non ex eo factum est quod pelagiani in alia quaestione consenserint cum Catholicis, sed turn ex eo quod pelagiani ex ea parte profligati, ne prorsus victi viderentur , instaurarunt bellum in

ea parte, quae prius fuerat minoribus curis tractata conten-deruntque gratiam Dei secundum merita dari; tuni ex eo factum est quod priore quaestione sufficienter discussa et al)-soluta, Patribus non erat opus amplius in ea immorari. 1 line est quod Augustinus, qui loco citato de Gratia et lib. arb. c. 14. dicit, ut. obiiciunt nobis, pelagianos fuisse convictos et ita se convertisse ad impugnandam gratuitatem gratiae, eodera in libro c. 11. idem ait »Quid est ergo quod vanissimi homines et perversissimi pelagiani legem dicunt esse Dei gratiam , qua iuvamur ad non peccandum? Quid est miseri quod dicunt, qui sine ulla dubitatione tanto Apostolo (Gal. II, 16) contradicuntVquot; Adliuc ergo perseverabant pelagiani in errore de natura gratiae necessariaé ad opus.

Aiuut 2).- Augustinus in libro de dono perseverantiae, ideoque ])ostreina sua aetate ad tria tantum capita revocat dociriuain, quaiu Ecclesia contra pelagianos defenderetinter quae capita non illud exstat de natura et necessitate gratiae c. 2. »Tria sunt, ut scitis, quae maxime adversus eos catholica defendit Ecclesia; quorum est uuum gratiam Dei non secundum merita nostra dari____ alterum est, in quantacumque

iustitia sine qualibuscumque peccatis in hoc corruptibili cor-])ore neniinem vivere; tertium est, obnoxium nasci hominem peccato prinii parentis.quot; Ergo, inquiunt, de illo priore capite nulla erat amplius controversia cum pelagianis. Respondemus a) testimonium Augustini esse affirmativum, non exclusivum; h) Augustinum enumerare non omnia, sed quae maxime tunc Ecclesia tuebatur contra pelagianos: c) Augustini testimonii interpretationem exigendam esse ad alia testimonia, quae at-tulimus ex Opere cont. opistt. pelagg. ex Opere imperfecto, et ex libro de haoresibus.

Aiunt 3): saltern concedendum est pelagianos, etsi perre-xerint negare necessitatem gratiae interioris, quae vires conferret vohmtati ad incipienduni, tamen concessisse necessitatem eius-dem gratiae ad perliciendum. Quod probare se putant testimonio adducto ex c. 8. L. II. cont. duas epistt. pelagg. quod superius exhibuimus sub num. Vll.

Verum noluisseAugustinum iis verbis docere quid absolute sentirent pelagiani de gratiae natura eiusque necessitate, evi-dens est ex iis, quae de iisdem pelagianis tradit in aliis

operibus scriptis etiam postrema aetate ex quibus iam testimonia citavimus; ex quibus liquet lumquain vuluisse pelagianos agnoscere gratiam interiorem voluntatis. Quibus testimoniis acldi et lioc potest ex Op. imper. L. TT. n. 198: »Iam erumpite in apertum, iuimici crucis Christi... Aperte dicite, iustificari na-tura, iustificari lege possumus; gratis mortims est Christus. Sed t'ormidantes multitudiueni ('hristianain, pelagianum verbum snp-ponitis et quaerentibus a vobis, qnare mortuus sit Christus, si natura vel lex efficit iustos; respondetis, uthocipsum facilius fie-ret: quasi posset, quamvis difficilius, fieri tamen sive per naturam sive per legem. Christe responde, vince, convince, claina: sine me nihil potestis facere; taceant qui clamant: etsi difficilius, tarnen possumus et sine te facere.quot; Adhuc ergo persistebant pelagiani in sententia sufficientiae naturae ad facieudam iusti-tiam, quod non solum inchoationem, sed et perfectionem com-plectitur atque adiutorii legis, doctrinae et exemplorum Christi, quae tamen gratia ad facilius tantum praeberetur. Porro cum hac doctrina componi nequit sententia asserens ad perficien-dam iustitiam necessarian! esse gratiam interiorem voluntatis. Hue quoque facit quod ait Augustinus de discrimine inter pelagianos et massilienses. De Praed. SS. c. 1. »Pervenerunt isti fratres nostri, pro quibus sollicita est pia caritas vestra, ut credant cum Ecclesia Christi, peccato primi hominis obno-xium nasci genus humanum nee ab isto malo nisi per iustitiam secundi hominis aliquem liberari. Pervenerunt etiam, ut praeveniri voluntates hominum Dei gratia fateantur atque ad nullum opus bonum vel incipiendum vel perficiendum sibi quemquam sufficere posse consentiant. Retenta ergo ista, in quae pervenerunt, plurimum eos a pelagianorum errore discer-nunt.quot; Ergo pelagianorum error erat: ad incipiendum et perficiendum sibi quemquam sufficere.

IX. Restat ut videamus quaenam sit gratia, cuius profes-sioneni exegerint Patres a pelagianis. Quaestio maximi momenti est et accurate tractanda. Quidam enim eruditi viri, ut certa sua systemata tueantur, eam gratiam fingunt et a pelagianis negatam et a Patribus propugmitam, quam ipsi excogitarunt eamque vellent auctoritate Patrum ita mimi tam impouere aliis tanquam dogma revelatum. Tiaec itaque teneantur,

hon est illud , quod clici solet concursus generalis Dei, quod omnibus actionibus cuiusque causae secundae est necessarium. Probatur. Concursus generalis Dei se habet ratione naturae ad onmes actus physice spectatos sive bonos sive malos; atqui Patres Imiusinodi auxilium indicabant, quod esset naturae superadditum donum et quod non esset nisi ad bonum , quo potestas ad bonum non ad malum conferretur. Hue enim facit quod iam advertimus. Th. V^r[II. n. VI.

Praeterea auxilium, de quo loquebantur Patres, asserebatur ab eis necessarium ad actus salutares, ad operandum sicut oportet; atqui concursus generalis Dei est necessarius quoque pro actibus naturalibus; ergo auxilium, quod vindicabant Patres , est speciale aliquod auxilium, distinctum a concursu general!.

Rursus auxilium defensum a Patribus, est auxilium, quo praevenitur , praeparatur, excitatur facultas ad operandum : atqui concursus generalis est tantum cooperans.

Item auxilium propugnatum a Patribus est auxilium pror-sus gratuitum, est auxilium quod pelagiani secundum merita dari contendebant: atqui concursus generalis debitus est naturae creatae nee illud mereri licet , cum primum meritum necessario praevertat. Ergo.

Id tarnen non impedit quominus aliquando Patres, ut superbiam pelagianorum retunderent auxiliiquc divini ad bene operandum necessitatem naturaeque impotentiam, quam adeo eifurebant pelagiani, demonstrarent, illud quoque doctrinae caput in medium afferrent, quod ad Dei concursum generalem redit, ut videtur facere Hieronymus in Dialogo primo contra pelagianos, quorum si verba tantum consideres , quae Hieronymus refert, generalem etiam concursum negare videntur. Sed baec specialis ratio argumentandi, ab aliquo Patre aliquando adhibita, non est confnndenda cum doctrina illa, quam cum omnibus Patribus universa Ecclesia adversus pelagianos asseruit (of. Th. XX1L n. 1).

Adverte etiam, concursum generalem distinctum esse ab eo auxilio naturali gratuito, quo Deus excitat mentem ad congruas cogitationes, de quo in Thesi II. locuti sumus. Quia vero huiusmodi gratuitum auxilium in utroque ordine naturali et supernaturali locum habet, non est consequens, quod,

2) A.nxilium Dei, cuius professionem Patres jiostiilabant a pelagianis, est auxilium interius, anxilium voluntatis suggerens ei vires ad voleudmu et operandum; quin tarnen Patres con-tenderent credendum esse certum quemdam modum, quo ab liuiusmodi auxilio adiuvatur voluntas, sive eam praedetermi-nando, sive, multo minus, ei necessitatem inferendo. Probatur. Pelagiani gratias omnes externas adniittebant, bis tarnen con-tenti non erant Patres; aliquod ergo auxilium interius imme-diatum asserebatur a Patribus. Auxilium autem immediatum praeter illustrationem mentis, quam aperte testati sunt Patres, erat potissinmm auxilium voluntatis, quod eam sanaret vi-resque ei adderet ad operandum sicut oportet. ld postulatum esse a Patribus satis patet ex pluribus auctoritatibus iam eitatis. Porro boe tantum dicimus postulatum fuisse a Patribus, quin solliciti essent ac credendum proponerent modum quemdam , quo divina gratia operatur in nobis. Modum profecto aliquem adesse noverant; quaennm est enim res sine aliquo niodo? 8ed non erat quaestio tune quinam esset iste modus: nee Patres determinatum aliquem modum credendum pelagia-nis proponebaut. Sane Patres Carthaginienses in epistola ad Innocentium (quae est CLXXV inter Augustinianas) et Patres Milevitani ad eumdem in epistola (( 'IA \ \^-!. inter August.) id reprobant in Pelagio et Gaelestio quod nullum relinquant locum gratiae Dei, qua Cbristiani sumus, qua ipsum nostrae voluntatis arbitrium vere fit liberum, quod in eo colloceut gratiam Dei, quod talem instituerit naturam, quae possit per propriam voluntatem implere legem Dei sive naturaliter in corde conscriptam sive iu literis datam; illam vero gratiam nolint agnoscere, qua contra peccati malum et ad operandam iustitiam Deus est noster adiutor, quam praedicat Apostolus dicens: condelector legi Dei secundum interiorem hominem, video autem aliam legem in membris me is repugnantem legi mentis meae et captivantem me sub lege peccati, quae est in membris meis. Miser ego homo quis me liberabit de corpore mortis huius? Gratia Dei per 1. Ch. D. N. Pariter quinque Episcopi Africani ad eumdem Innocentium (epistola CLXXVIl inter August.) id reprehendunt in Pelagio quod sive gratiam

Dei ilixerit esse liberum arbitrium, sivo gratiam esse vemis-sionem peccatorum, sive gratiam esse legis praeceptmn, uil eorum dicat quae per submiuistrationem Spiritus S. pertinent ad concupiscentias tentatiouesque vinceudas atque postulant ut Pelagins gt;illam confiteatur apertissime gratiam, quam doctrina Christiana praedicat esse propriam Cliristianorum, quae non est natura, sed qua salvatur natura, quae natnram non auri-bus sonante doctrina vel aliquo adiumento visibili fovet, sicut plantalor quodammodo et irrigator extrinsecus, sed submini-stratione Spiritus et occulta misericordia, sicut facit ille, qui dat incrementum, Deus.quot;

Item Synodi tuin Carthaginiensis turn Arausicana defini-entes id , quod de adiutorio gratine Dei credendum sit, haec statunnt, per gratiam Dei nobis praestari ut diligamus et valeanms facere, quod cognovimus esse faciendum et non solum ut facilius, sed ut simpliciter possimus legem implore, per infusionem et inspirationem S. Spiritus non per naturae vigo-rem, fieri ut omnia sicut oportet agere valeamus, per eamdem inspirationem Spiritus S. corrigi voluntatem nostram ab iuli-delitate ad fidem, ab impietate ad pietatem, Dcum operari in nobis et nobiscum, ut operemur, ita homines volentes agere quod agunt, ut tamen a Dei gratia voluntas praeparetur ut velit et volens atque agens adiuvetur.

Item in auctoritatibus Apostolicae Sedis a Caeleslino collectis id docemur neminem uti bene libero arbitrio nisi per Christum, neminem aliunde Deo placere nisi ex eo quod ipse donaverit, Deum operari in cordibus hominum atque in ipso libero arbitrio ut omnis motus bonae voluntatis ex Deo sit, ut sit auctor omnium bonorum affectuum et operum.

Porro ex his omnibus licpiet quid reprobaverint in haere-ticis Patres, quid postulaverint ut crederetur, id porro est adiutorium voluntatis; de modo vero quo adiuvat illoque modo, quem quidam comminiscnntur, prorsus nihil.

Idem evidenter constat ex Augustino. Cont. duas epistt. pelagg. L. IV, c. G. ait: »Quid eis prodest, quod in laude ipsius liberi arbitrii, gratiam dicunt adiuvare uniuscuiusque bonum propositum? Hoc sine scrupulo acciperetur catholice dictum, si non in bono proposito meritum ponerent, cui merito iam merces secundum debitum, non secundum gratiam , red-

deretur, sed intelligerent ct confiterentar etiam ipsinn bomun jivopositum, quod consequens adiuvat gratia, non esse potuisse in homine, ui non praecederet gralia.quot; Et de (iratia Christi c. 47. »Quantuiii attinet ad i.stam de divina gratia et adiatorio quaestionem , tria ilia , quae apertissime distinxit, attendite : posse, veile et esse id est, possilnlitatem, voluntatem, actionem. Hi ergo consenserit nobis, non solam possibilitatom in Iioniine, etiamsi nee velit nee agat bene, sed ipsam quoqne voluntatem et actionem idest ut bene veliimis et agamus, quae non sunt in lioniine, nisi quando bene vult et bene agit; si, ut did, consenserit etiam ipsam voluntatem et actionem divinitus adiu-vari et sic adiuvari ut sine illo adiutorio nihil bene velimus (?t agamus eamque esse gratiam Dei per 1. ('h. 1). N. in qua nos sua non nostra iustitia iustos facit, ut ca .sit vera iustitia, quae nobis ab illo est; nihil de adiutorio (jratiae Dei, quantum arbitror, inter iios controvarsiae relinfjuctur.quot; Quid his verbis clariusV Hoe unum postulabatur , faterentur adiutorium , quo voluntas et actio adiuvatur: circa modiim vero dicitur nihil. Non ergo proponebant Patres credendum certum quemdam raodum, quo gratia operetur in nobis, quamvis scirent utique aliquem esse modum; sed de hoe non erant solliciti satisque eis erat si croderetur ipsum actum voluntatis ipsam actionem bonam esse a Deo adiuvante.

Unde istud est, quod Augustinus frequentissime exprobrat pelagianis, quod nolint fateri caritatem Dei dilfundi in cor-dibus nostris, illam autem si fateantur, eos vere correctos affirmat: »lstain Dei gratiam (ait de Gratia C'hristi c. 2G.) in divinis eloquiis manifestam etiam Pelagius manifeste fateatur seque tamdiu contra sensisse non operiat impudent'ssimo pu-dore sed dolore saluberriino aperiat, ut sancta Ecclesia non turbetur pervicaei eins obstinatione sed veraei correctione lac-tetur. Cognitionem et dilectionem, si cut sunt discernenda, di-scernat; quiascientia inflat, caritas aediticat et tunc scientia non iuflat, quando caritas aedificat. Et cum sit utrumque donum Dei, sed unum ininns, alterum mains, non sic institiam nostram super laudem iustificatoris nostri extollat, ut horum dnorum quod minus est, divino tribuat adiutorio, quod autem mains est, humano usur-pet arbitrio. Et si consenserit nos gratia Dei vecipere caritatem, non sic sentiat, tanquam ulla merita bona nostra praecesseriut.quot;

Idem tandem efficitur animadversione adhibita ad contro-versiam cum Massiliensibus. Constat onim (ut suo loco c. TV. art. 1. ostcndemus) convenisse Patres inter et Massilienses quoad indolem gratiae, quae necessaria est pro operibus bonis idque unum postulasse Patres ut ad initium quoque fidei ean-dem graliam necessariam esse faterentur Massilienses, lam vero, fatente ipso Tansenio, Massilienses non admittebant gratiani ullam praedeterminantem: Patres autem gratiani, cuius profes-fessionem exigebant, sic definiebant ut ea esset, qua praevenitur et praeparatur nostra voluntas et qua adiuvatur ad agendum. Cf. quae disputabimus suo loco de Errore Massiliensium.

Liquet ergo Augustinum illud unum postulasse quod cer-tissimum est et catbolicum, nempe voluntatem interius prae-parari et adittvari subministratione virtutis Spiritus S. quod et omnes Theologi catbolici fatentur et demonstrant; cetera vero. quae ad modum spectant, aliena fuisse a controversia, quae tunc babebatur cum pelagianis.

Hoc autem non perinde est ac dicere Augustinum non esse locutum de modo, quo üeus in voluntate agit efficaciter ut actus salutares exsistant; profecto et de bac re non raro lo-cutus est Augustirius idque suo loco videbimus: sed tantum negamus inter Augustinum pugnantem pro dogmate catbolico et haereticos fuisse quaestionem de modo, quo gratia vires suas exerat in animo ut actio salutaris consequatur aut postulasse unquam ab baereticis Augustiuum ut profiterentur certuni quemdam modum, quo Dei operatio efficax est in voluntate.

X. Historian! damnationis baeresis pelagianae breviter per-strinxit Augustinus epist. CCXV. ad Valentinum, n. 2. »Qiwd scrip turn est ad Papam Imiocentium liornae I 'vbis Episcopum de Concilio provinciae earthaginiemis et de Concilia i\ unndiae (en duplex Concilium provinciiile Carthaginiethie et Milevitunnm, quae literas synodicas tantum miserunt Romani quin canones condcrent) et alii/nanto diligentim a quinqm Epkeopis et quae ipse ad tria ista rescripsit (en prima damnatio baeresis aucto-ritate Romani I'ontificis Innocentii, qua causam fmitam esse dicebat Augustinus): item lt;piod 1'apae Zosimo de .l/n'cano concilio scriptuni est (epistola fuit synodalis satis prolixa, qua Pelagii et Caelestii errores perstringebantur) eiusque rescriptum ad univetsos totius orhis episcapos missum (gt; Concilio apud Car-

thaginem habito, ait Prosper in Chronico an. 418. ducentorum quatuorJecim episcoporuni acl Papain Zosimum synodalia de-creta perlata, quihus probatis per totum niunduni haeresis pe-lagiana daumata est:quot; per earn nempe epistolam Zosimi, quam Marina Mercator 'Iractoricmi vocat, qua, nt idem Prosper ait adv. Coll. c. 21. Papa Zosimus gladio Petri dextras omnium Antistitnm armavit ad detruncationem erroris) et ijnml posle-riori Concilio plmano totius Africae contra ipsnm errovem hre-vitcr constituimus (en canones octo vel novem Carthaginienses contra liaerosiiu pelagianam, qui erant brevis recapitulatio eorum, quae in epistola synodali missa ad Zosimum ab ante-cedente Concilio fuerant praescripta atqne a Zosimo approbata) haec omnia et in praesenti legimus cum ipsis et per eos misi-mus vobis.quot; Cf. Fratres Ballerini Operum S. Leonis Tom. 111. Observationes in Dissertationem I3ⁱⁿ. Quesnelli cap. 1. §. 2. sqq.; atque ibid, de antiquis Collectionibus Canonum. Part. II. c. Ill, §. 7^U Cf. Opera citata Petavii et Garnerii et Livini Meyer.

Et de his quaestionibus bistoricis haeresis pelagianae satis nunc actum esto, ne synopsis producta nimis titulum suum impudentis arguat mendacii. Alia suis locis distincta, de Im-peccantia ])elagiana et erroribus Massiliensium disputantes, op-portunius dabimus. Et quia ad historiam dogmatis pertinet quoqne notitia doctrinae Augustini ac explicatio formularum, quibus frequenter utitur, haec in cap. IV. cum doctrinas luie-reticas impugnabimus, tradere conabimur.

Necessitan (jr (iliac actual in ad agendum sicul oportet asserta a Patribus contra pclagiaiios, est nccossitas non solum moralis, sad phi/sica ci ahsoluta.

I. Certum est quod propter infirmitatem naturae difficile admodum est homini ac moraliter impossibile graves omnes superare tentationes semperque legem Dei servare, si solis naturae suae viribus permittatur (Th. XX.); haec porro moralis impossibilitas infert necessitatem moralem alicuius auxilii su-

peradditi naturae. Hoc quidem auxilimn universim snmptuni spectari potest et in ordine pnrae naturae et in ordine naturae elevatae. In ordine purae naturae , etsi ipsum generatim ao-ceptum, debitum dici possit naturae ne ip^i sit moraliter im-possibilis consecutio finis, spectatum tamen in individuo prout his aut illis personis hoc potius quam iliud confertur, rationem haberet favoris gratuili sen gratiae. In ordine vero elevatae naturae, si auxilium istud connexum sit cum eo ordine et conducat ad finem eiusdem ordinis, et sic ipsum quoque in ordine elevationis reperiatur, erit sub hac ratione dicendum gratuitum sicnt ipse ordo elevationis. Quod si elevata sit na-tura, quae per peccatum extidit a prioro stiitu elevationis et sic ei tanqviam positive indignao restituatur adoplio cum ceteris bonis illam concomitantibus, rursus speciali ratione auxilhun huiusmodi quod ad haec dona spectat, gratia dicendum erit. lam vero constat Patres et speciatim Augustinnm necessitatem auxilii actualis frequenter demonstrare ex ea difficultate et impotent ia morali, quae dicitur orta pruecipue ex vitio naturae, quod est concupiscentia: eius autem auxilii necessitatem prae-dicant quod valeat homines perducere ad regnum caelorum. Manifestum est ergo necessitatem saltern moralem gratiae actualis praedicari a Patribus, neque in hac re villa est dillicullas. Sed quaestio est an praeterea alia maior necessitas, quae physica dicitur, affirmata sit contra haereticos a Patribus. Hanc autem quaestionem ingredimur modo.

li. Necessitas quippe gratiae sive auxilii ad operandum multiplex concipi potest. MoraUs necessitas est necessitas auxilii ad posse facile vul facilius, non ad posse simpliciter, orta nempe ex difficultate actus, non ex pura iinpossibilitate. Necessitas hi/pofhetira est necessitas determinata a quadam accidentali hypothesi, quae si desit, nulla est in natura necessitas eius auxilii quod necessarium dicitur. Haec necessitas vocatur quo-quo vovsrqnens; nam aliqua necessitas ideo consequens dicitur, quia hypothesim accidentalem aliquam supponit et sequitur. E contrario necessitas p/ii/sica auxilii est necessitas auxilii ad posse simpliciter, supponens impotentiam non solam difficnl-tatem. Necessitas absoluta est necessitas quae locum habet ante quamcumque hypothesim vel in quavis hypothesi, quae fiat. Quae proinde est necessitas antecedens, non consequens.

Necessitas auteni absoluta aliening medii ]iro certo fine, si finis non est per se necessnrius naturae, snpponit qniclem con-tingentem hypothesira huius finis, hac antem posita, valet ante qnainlibet hypothesira A^rel in qnacumque hypothesi snbiectum, quod ordinatnm est ad finem, constituatur.

Itaqne necessitas pliysica absoluta anxilii ad operandum salutariter pro consecutione finis supernaturalis, est necessitas essentialiter nexa cum natnra per se solam phj'siee impotenti ad agendum, necessitas independens a quavis liypotbesi vel peccati vel innocentiae vel integritatis vel concupiscentiae. Porro Ini-iusmodi est nocesitas, quani Patres gratiae illi viudicarunt, qua adiuvamur ad operandum. Non dicinuis esse tantnmmodo banc et non etiam sub cei'to respcctn nece.-sitatem moralein, de qua iam locuii sninns: sed def'endiinus liane necessitatem pbysicam et absolulam gratiae certe docuisse Patres contra pelagianos.

Quod anteqnam demonstremus, adverte 1° qnod spectat ad rem demonstrandam; necessitatem adseri non posse illi auxilio per se naturali, qnod est cogitatio congrua excitans voluntatem ad actum bonum. Quamvis enim sine bac cogitatione, quae actu obtinet assensnm (undo dicitur congrua) nnnquam fiat actus, falsum est tarnen quod sine ea fieri non possit; nam suihciens virtus assentiendi adest sine ea Kpi'cioli cogitatione. Porro nbi est snfficiens vis bene agendi, neqnit esse pbysice et absolute necessarium aliud superadditum auxilium. Adverte 2quot; qnod spectat ad metbodum deiuonstrationis. Nimirnm doet.rina aliqna tesiimoniis i^gt;ati'uni conflrmari potest vtd quatenus dissertis verbis iisque t'requentibus proponatur ab iisdem, vel qnatenns in iis, quae docent, eadem certissinie contineatur. ( um intellectns catbolicus progressum admittat nee idem semper fnerit modus easdem veritates I'ldci exponendi: nulla debet catbolicus pnlsari difficultate, si nt alicuins dognialis antiqua traditie demonstretur , non producuntur testimonia, quae illud affirment eisdem verborum furmulis, qnibns deinceps intellectns catbolicus consuevit uti. Veniamus igitur ad proba-tionem thesis.

lil. Probatio thesis ita proponi potest. Si Patres 1) cf)n-cedentes naturam humanam posse aliquid boni moraliter agere, negant eidem naturae sine gratia, etiam adbibitis opportunis

auxiliis moralibus gratuitis, possibilitatem iillaiu boni salutaris ne clum ad facilius sod ad siinpliciter faciondnm, sive iucboau-dum sive perficiendnm, si 2) docent homini etiam integro et sano gratiam fuisse necessariam ad operandum : si 3) eamdem neeessitatem adstruunt etiam quoad Angelos: si 4) docent gratiam necessariam esse pro quavis salutari actione vel minima, ad quani ex concupiscentia aliove vitio naturae nulla potest esse specialis difficultas: si 5) comparant miraculis opera salutaria atcpie sub eo respectu, quo miracula sunt supra potestaten! naturae: si (i) gratiam necessariam ad salutariter operandum talem esse docent, ut conferat liomini sanctitatem et iustitiam restituens eum ad eam perfectionem eamque po-testatem operandi, quam ab initio acce])it: si haec, inquam. Patres tradunt, iidem docent neeessitatem gratiae actualis ad operandum salutariter pbysicam et absolutam: atqui baec reapse docent; ergo. Probanda est seorsim maior et minor.

Probatur maior, quae conditionalis est eiusque consequentia est probanda. Itaque quoad primum; ut impotentia sit pliysica naturae quoad aliquid requiritur, ut intrinsece illud natura vel diliicillime non possit, et quod extrinsece etiam, adbibitis nempe opportunis auxiliis, quae gratis conferri possunt et quibus suadetur intellectus et moraliter movetur voluntas, rursus non possit; quando enim ita est comparata natura non sola impotentia morali, sed pliysica laborat; si enim esset sola impotentia morali*, baec et ad difficultatein tandem rediret et adbibitis opportunis auxiliis moralibus posset ea difficultas a natura superari. Ergo si Patres docent nullam esse in natura possibilitatem ne dum ad facilius, sed ad simpliciter faciendum bonum salutare eamque negant ei inesse adbibitis quoque gratuitis auxiliis moralibus, ipsi reapse docent impo-tentiam pbysicam et proinde neeessitatem pbysicam gratiae, qua sola dicunt eam possibilitatem conferri.

Item si natura potest aliquod opus bonum morale, est in ea hoc ipso potestas pliysica ad omnia opera eiusdem ordinis ac sunt ilia, quae potest: quare si concessa possibilitate ilia naturae ad opus bonestum, ei deinceps negatur ulla possibi-litas ad opus salutare, boc dicendum est esse supra ordinem eorum, quae natura potest; quae sunt opera moralia naturalia; ergo opus salutare est supra ordinem operum naturalium: id

Quoad secundum: Si homini integro et sano, qualis fuit creatus Adam, necessaria fuit gratia, ut simpliciter posset sa-lutariter agere: haec profecto uecessitas est physica et al)so-luta. Data enim natura ne dum in suo ordine completa, sed et praeternaturaliter perfecta, ita ut nulla esset pronitas ad malum, nulla difficultas ad bonutn, nulla poterat uecessitas gratiae proficisci nisi ab ipsa natura quatenus natura finita est et creata; atqui haec est uecessitas physica et absoluta.

Quoad tertiuni: Si Angelis (juoque, qui perfectioris sunt naturae quam humana, in quibus nullus est animalis concupi-scentiae femes, quo inclinentur in malum, necessaria asseritur fuisse gratia ut simpliciter possent agere salutariter, huius necessitatis ratio nequit esse nisi impotentia physica et absoluta naturae creatae. Et sane cum Patres certos gradus per-fectionis naturae Angelicae non cognoscerent, quae tamen natura est genere suo perfectior ceteris diversis naturis possibi-libus, non potuissent iidem asserere Angelis quoque esse necessarian! gratiam ad operandum salutariter, nisi cogitassent cuivis naturae creatae, eo ipso quod est natura creata, gratiam esse necessarian!. Haec autem est uecessitas physica et absoluta. Atqui si uecessitas gratiae pro Angelis est physica et absoluta, eo quoque et multo magis pro homine dicenda erit. Ergo.

Quoad quartum: Pariter uecessitas est physica et absoluta, si gratia necessaria est pro quavis actione salutari vel minima, ad quam nulla est specialis difficultas ex concupiscentia aliove vitio naturae; si enim esset tantum impotentia inoralis, aliquid in eo ordine fieri posset; si esset impotentia consequens con-cupiscentiam aliudque vitium naturae, possent ea fieri, in quibus ea nihil obstant. Ergo.

Quoad quintum: Diviua operatio indehita naturae est necessaria necessitate physica et absoluta ad miracula patranda, ergo et divina gratia necessaria est eadem necessitate ad opera salutaria, si haec comparanda sunt miraculis.

Quoad sextum: Si Patres docent gratiam esse necessarian! pro acquirenda iustitia et sanctitate, pro exercenda actuali iustitia vel assequenda vel conservanda eaque iustitia et san-

ctitate, quam Adam amisit; ii profecto necessitatem gratiae non repetunt tantvim ex diffictiltate, quae oritur ex vitio con-cupiscentiae, sed ex dignitate et perfectione operis exercendi per graiiam. Igitur non necessitatem aliquam moralem hjpo-theticam tantum docent, quae tandem ex vitio concupiscentiae oriretur, sed docent necessitatem physicain, absolutam. Nam iustitia et sanctitas, de qua Scriptura et Patres loquuntur, est iuxta eosdem (ut hic supponimus ex Tract. De Ordine super-naturali etiam independenter ab hoc speciali argumento necessitatis gratiae) supra physicas vires et exigentiam creaturae cuiusvis.

Probantur nunc singulae minores supra expositi argu-menti. 1) (Joncessisse Patres naturae potestaten! ad aliquod opus morale liquet ex Th. XX. et XXI. N egasse eidem omnem possibilitatem ad opus salutare ne dum ad facilius sed ad simpliciter operandum sive inchoandum sive perficiendmn, constat ex damnatione haeresis pelagianae, contra quam illud semper nrgebant Patres tum seorsim tam in Conciliis quod ait Augustinus (cont. duas epistt. pelagg. L. II. c. 8.) «Do-minus ut responderet futuro Pelagio non ait: sine me difficile potestis facere , sed ait: sine me nihil potestis facere. Et ut responderet futuris etiam istis (qui videbantur censere per-fectionem operis solam esse gratiae tribuendam) in eadem ipsa evangelica sententia non ait: sine me nihil potestis perficcre sed facere.... Dominus cum ait; sine me nihil potestis facere, hoc uno verbo initiunv finemque comprehendit.quot; Item possi-bilitatem omnem boni salutaris negasse Patres soli naturae liquet ex can. 7. Gone. Araus. II. »Si quis per naturae vi-gorern bonum aliquod, quod ad salutem pertinet vitae aeternae, cogitare ut expedit ant eligere etc. posse confirmat absque

spiritu.quot; Negasse vero eosdem Patres naturae banc boni possibilitatem etiam adiutae opportunis iisque gratuitis auxiliis moralibus patet rursus ex damnatione Pelagii, qui haec auxilia admittebat »quibus oculi cordis aperiuntur, quibus mnltiformi et ineffabili dono gratiae caelestis illuminamur, quibus in desiderium Dei stupens suscitatnr voluntas, quibus suadetur onine quod bonum estquot; (De Gratia ('hristi cc. X'!!. X.) et tamen suflicientia naturae his quoque praesidiis adiutae

negatur ab Angustino (ibid.) et negata est ab omnibus qui Pelagium oa auxilia l'atontcin, quia ca sola fatebatur, baere-ticimi luibui'i'unt. Ergo.

2) Docet alteriim Augustiuus l'lneliirid. c. 10(5. ^Sicut uiori est in hominis potestate cum velit,... ad vitam vero tenendam voluntas non satis est, si adiutoria sive alimentorum sive quorumeunique tutaminum desint: sic homo in Paradiso ad se occidenduni relinquendo iustitiam idoneus erat per voluntatem: ut autem ab eo teneretur vita iustitiae, parum erat veile nisi ille, qui cum feeerat, adiuvaret.quot; Cf. De Genes, ad lit. L. XI. c. 4. De Corrcpt. et Grat, c. 11. epist. OIjXXXV. c. 11. et De Genes, ad lit. L. VI1J, cc. 10. 11. 112. Jiladem est sententia Gelasii Rom. Pontif. adversus pelagianos scribentis: sgt;Si in ipsis primis liominibus, dum sua nimirum felicitate confidant et tarnen Dei gratiam in vacuum recipientes, ncm orando, quod utique nusquam fecis»e referuntur nee do perceptis gratias referendo nee, ut eadem intcnierata durarent, siipMieiter im-plorando, incolumns comtare neqidoerunt'. quanto magis post

possunt (agitur de iis qui iam iusti sunt, ideoque de necessitate auxilii non liabitualis , sed actualis) sine quo nee inteyri persistere potuerunt.quot; Idem confirmatur auctoritate Patrum Synodi Arausic. If, qui linnc canonem probarunt. 19^m »Natura liumana , etiamsi in ilia integritate , in qua est condita, per-maneret, nullo rnodo tlt;e ipsarn, cvecdore suo non adiuvante, ser-varet. Unde cum sine gratia 7ion posset custodire quod aceepit, quomodo sine Dei gratia poterit reparare quod perdidit?quot; Porro perpendatur iis similibusque pluribus testimoniis tradi necessitatem gratiae pro natura integra iisdem formulis quibus asseritur pro lapsa atque comparatione instituta idem de utroque statu affirmari h. e. non posse sine gratia adiuvante ad operandum hominem bene agere. Non ergo sola difficultas, sed simplex impotentia inerat naturae integrae operandi salu-tariter sine gratia, quemadmodum de honiine lapso affirmatur.

3) Tertium docet rursus Augustinus De Civit. Dei L. Xll, c. 9. igt; Tstam (voluntatem bonam in Angelis) quis feeerat nisi ille, qui eos cum hona voluntaie, idest cum amore casto, quo illl adhaererent, creuvif, simul eis et condens naturam et lar-giens gratiamV... Gonlltendum est igitur cum debita lande

creator is , non ad solos sanctos homines pertinere, verum ell am de. sane lis A nc/ells posse dlel quod caritas Del diffusa, sit in els per Spirit urn S. qui datas est eis.quot; Porro ad hoc Apostoli testimonium sexcenties provocat Augnstinns ut demonstret ne-cessitatem gratiae Dei, gratiae iuspirationis, sine qua natura sit prorsus impotens ad bonum. Haec est quoque doctrina s. Anselmi De Casu diaboli c. 1. »Satis patet non minus Angelis quam homini (testimonium Apostoli: quid hahes quod non accepisti?) convenire. Constat ergo quia ille Angelus, qui stetit in veritate, sicnt ideo perseveravit, quia perseverantiam habuit, ita ideo perseverantiam habuit quia accepit et iileo accepit, quia Deus dedit.quot; Eadem autem animadversio circa hoc doctrinae caput facienda est, ac circa praecedens.

4) ('olligitur quartum ex his testimoniis Augustini De Corrept. et Grat. c. 2. »Intelligenda est gratia Dei per I. Oh. 1). N., qua sola homines liberantur a malo et sine qua indium prorsus sive volendo et amando sive agendo faciunt bonum non solum ut monstrante ipsa, quid faciendum sit sciant, verum etiam ut praestante ipsa faciant cum dilectione quod sciunt.quot; Caelestini in Auctorr. Sedis Apost. c. 9. sgt; ita Dens in cordibus hominum, atque in ipso libero operatur arbitrio, ut sancta cogitatio, pium consilium omnisque motus bonae voluntatis ex Deo sit, quia per ilium aliquid boni possumus, sine quo nihil possumus.quot; Cone. Arausic. If, c. 7. gt;Si quis per naturae vigorem bonum aliquod, quod ad salutem pertinet vitae aeternae, cogitare ut expedit aut eligere... posse confir-mat absque illuminatione et inspiratione Spiritus S., qui dat omnibus suavitatem in consentiendo et credendo veritati, hae-retico fallitur spiritu.quot; Omnis heic operatio salutaris subtra-liitur potestati naturae, nulla vel levissima et facillima exci-pitur; quid enini facilius quam aliqua cogitatio? atqui nulla prorsus pia cogitatio, ideoque nec ilia, quae voluntatis deter-minationem praevertit, potest esse in nobis ex vigore naturae. Ergo.

5) Constat quintum ex doctrina Augustini De Spir. et lit. c. 1. ad Marcellinum. »Absurdum tibi videtur dici aliquid fieri posse, cuius desit exemplum, cum, sicut credo, non dubites nunquam esse factum ut per foramen acus camelus transiret et tamen ille hoc quoque dixit Deo esse possibile, legas etiam duodecim

mille legiones Angelorum pro ('liristo, ne pateretur, pugnare potuisse nee tarnen factum... Undo non ideo negare debemus fieri posse ut homo sine peccato sit, quia nullus est hominum, praeter ilium, qui non tantum homo sed etiam natura Deus est, in quo id esse perfectum demonstrare possimus. Hic for-tasse respondeas, ista, quae commemoravi facta non esse et fieri potuisse, opera esse divina; ut autem sit liomo sine peccato , ad opus ipsius hominis pertinere____ et ideo non esse

credeudum neminem vel fuisse vel esse vel fore in hac vita, qui hoc opus impleverit, si ah homiue impleri potest. Sed cogitare dehes, quamvis ad hominem id agere pertineat, hoe quoque munus esse divinum, atque ideo non dubitare opus esse diviuum. Deus est euim qui operatur in nobis, ait Apostolus, et veile et perficere.quot; Et c. 5. subdit: »volo, si potuero, demonstrare illud, quod ait Apostolus: litera occidit, spiritus autem viviflcat, non de figuratis locutionibus dictum, quamvis et illud congruenter accipiatur, sed potius de lege aperte quod malum est prohibente. ( Jtiod cum ostendero, profecto manifestius apparebit bene vivere douum esse divinum, non tantum quia homini Deus dedit liberum arbitrium , sine quo nee bene nee male vivitur nee tantum quia praeceptum dedit, quo doceat quemadmodum sit vivendum; sed quia, per Spiri-tum S. diffundit caritatem in cordibus eorum, quos praescivit ut praedestinaret, praedestinavit ut vocaret, vocavit ut iusti-ficaret. Hoe autem cum apparuerit, videbis, ut exsistimo, frustra dici illa tantum esse possibilia sine exemplo quae Dei opera sunt, sicut de cameli transitu per foramen acus com-memoravimus et quaecumque alia sunt apud nos impossibilia, apud Deum autem facilia et ideo non inter haec deputandam esse iustitiam, quod non ad Dei sed ad hominis opus pertinere debeat: cuius perfectio si est in hac vita possibilis, nullam esse causam cur sine exemplo esse credatur. Hoe ergo frustra dici satis elucebit, cum ipsam humanam iustitiam ope-rationi Dei tribuendam esse claruerit, quamvis non fiat sine hominis voluntate.quot; Qua absoluta demonstratione, concludit c. lt;{5.: »Tibi visum est absurdum, sine exemplo esse rem, quae fieri potest. Hinc exorta est huius libri quaestio ac per hoc ad nos pertinebat ostendere, fieri posse aliquid, quamvis desit exemplum. llinc ex lilvangelio et Lege quaedam posui-

fides in mare transferret, quod tarnen unsquam factum vel legimus vel audivimus.... Sed quia dici potest, ilia opera esse divina, iuste autem vivere ad nostra opera pertinere, suscepi ostendere etiam hoc opus esse divinum , et hoe ogi libro isto loquacius fortasse quam sat est; sed contra iuimicos gratiae Dei etiam parum milii dixisse videor nihilque me tam multam dicere delectat, quam ubi mihi et Scriptura eins plurimum sufifragatur et id agitur ut qui gloriatur, in Domino glorietur et in omnibus gratias agamus Domino Deo nostro, sursum cor habentes, unde a Patre luminum omne datum optimum et omne donum perfectum est. Nam si propterea non est opus Dei, quia per nos agitur, vel quia illo donante nos agimus , nee illud est opus Dei ut mons transferatur in mare, quia per fulem hominum fieri posse Dominus dixit et

plo est in hominibus perfecta iustitia et tarnen hnpossibilis non est. Esset autem tanta, si et nihil eorum, quae pertinent ad iustitiam, non lateret et ea sic delectarent animura, ut quidquid aliud voluptatis dolorisve impedit, delectatio illa su-p er ar et, quod ut non sit, non ad impossibilitatem , sed ad iudicium Dei pertinet. Quis enim nesciat non esse in hominis potestate quid sciat nee esse consequens ut quod appetendum cognitum fuerit appetatur, nisi tantum delectet quantum dili-gendum est? Hoe autem sanitatis est animae.quot;

Manifestum est opus divinum appellari illud quod est supra potestaten! et exigentiam naturae, quod a solo Dei fieri potest: inter haec opera divina recensendam esse quoque, iudice Au-gustino, perfectionem iustitiae sen iustitiam excludentem quod-cumque peccatum vel improprie dictum atque ita recensendam esse inter opera divina, ut id nulla ratione prohibeatur ab eo quod iustitia per nos agitur, sive quia nostra cooperatio re-quiritur. Nihil Augustinus addit, quo banc comparationem perfectae iustitiae cum operibus divinis sive miraculis qua-dantenus ternperet ac significet se id improprie usurpare, sed absolute earn paritatem affirmat , cum tarnen haec paritas subiectum sit disputationis |totius libri, quam determinare accurate profecto oportebat. Porro si perfecta iustitia opus est

diviniim, ipsa iustitia simpliciter dicenda est esse opus tlivi-num; sane line redit probatio Augustini , nempe perfectam iustitiam opus esse divinum , quia bene vivere est opus divi-num; est autem bene vivere opus divinum, quia caritas Dei diffunditur in cordibus nostris, a ([na iustitia per se dependet. üeura proinde posse caritate diffusa, quae tantum delectet quantum oportet, perfectam quoque donare iustitiam: veruni ex iusto eius iudicio hoe donum non conferri modo.

6) Evincere postremnm volumus ex quadam appellatione facta gratiae, cpia quis posset abuti ad oppositum probandum. Itaque doctrina est Augustini aliorumque Patrum, gratiam, qua adiu-vamur ad operandum sicut oportet, esse gratiam medicinalem et sanantem; infirmam quippe esse et vitiatam naturam hu-manam per peccatum primi parentis, fuisse vero eam integram et sanam in primo homilie ante peccatum. Atqui gratia sa-nans ab infirmitate contracta per culpam, est gratia restituens ad eam sanitatem sive eam perfectiouem, in qua prius erat homo, qui iustus et sanctus creatus tuit. Et re quidem vera sanitas, quam gratia restituit, non est ea tantum, iuxta Patres, quae vulnus concupiscentiae curat, sed quae iustitiam et sanctitatem tum formaliter tum eliicienter restituit, qua iusti, sancti (iliique Dei efficimur. Ergo cum dicitur gratia sanans, respicitur perfectio illius status, a quo excessit natura per peccatum primi parentis, quaeque perfectio est non tantum integritatis, sed et sanctitatis. Idcirco gratia actualis sanans, est gratia vires conferens non tantum ad vincendam vel fre-nandam concupiscentiam, quae gratia per se necessitate tantum inorali necessaria est, quaeque per se naturalem ordinem non excedit; sed ^ est gratia vires conferens ad iustitiam et sanctitatem actualem exercendam et iustitiam habitualem vel assequendam vel conservandam et promovendam. Ergo.

Probata est maior, probata est minor; consequens est ergo asseruisse Patres necessitatem gratiae actualis physicam, abso-lutam.

Nota. Probationes thesis desumptae sunt potissimum ab Augustino nullumque est eX iis sex capitibus, quod Augu-stmus non asseruerit. Evidens est ergo Augustinum agnovisse et probasse dignitatem supernaturalem actus salutaris. Nam necessitatem gratiae asseruit vel tantum propter difficultatem

ex concupiscentia ortam, vel propter supernaturalitatem actus praecipue: atqui non primum, quia ea non est necessitas phy-sica et antecedens: ergo.

IV. Contra liane assertam a Patribus pliysieam absolutain-que necessitatem gratiae interioris [immediatae arguunt inepte rationalistae. Aiunt enim indolem naturae intelligent is exigere ut obieetive quideni moveatur, subiective autem i]isa se mo-veat; in hoc enim differt a naturis ratione carentibus, quae subiective raoventur. Cum praesertim subieetiva motio libertati repugnet, quae debet esse principimn detenninans actum. Prae-terea si immediata Dei operatio necessaria est, ut quis bene agat, quotiescumque bene non agitur, ut cum peccatur, liuius causa erit a Deo repetenda qui gratiam negavit, unde habe-retur Deus auctor peccatorum. Rursus doctrina liaec de immediata gratia necessaria fovet mysticorum somnia sensumque privatum cuiusque docet praeferre publico magisterio commu-nibusque opinionibus. Tandem doctrina est, quam ratione as-sequi non valemus; non enim licet comprehendere quomodo Deus f'acultates nostras immediate moveat.

Ad 1). Natura quidem est entimn intelligentium obieetive moveri; subiective autem moveri non possunt ita ut immediate excitetur aut determinetur actus deliberatus, qui non esset eo ipso liber: sed possunt ita subiective moveri ut excitentur in iis actus indeliberati, qui necessarii sunt et secundum quos conveniunt cum entibus non intelligentibus, quae subiective moveri possunt. Porro cum ens intelligens elevandum est ad ordinem naturae suae limites excedentem, oportet ut subiective afficiatur et moveatur.

Ad 2). Si per gratiam suam non operaretur Deus intus nisi ita ut actum bonum determinaret et liaec operatio Dei necessaria esset ut actus quivis bonus exsisteret, concedi posset quod obiicitur: sed si Deus ita operatur ut integrum relinquat exercitium libertatis et in potestate hoininis sit Deum vocantem sequi et non sequi, negandum est quod opponitur.

Ad 3). Negamus 1) suppositum. Supponunt enim innne-diatas illustrationes esse veras revelationes, quibus citra extrin-secum magisterium doceamur. Atqui lioc demonstravimus l'al-sum esse. Ceterum 2) neque verae revelationes eae sunt, quae foveant somnia mysticorum, sed praesuniptae et imaginariae

revelationes et, spiritus snperbiae, qui homines perversos de-cipit, eaclem somnia fovet.

Ad 4). Quamvis ratio assequi nequeat operationem Dei iinmediatam in facultatibus nostris, liaec profecto non est ratio sufficiens ut negetur vel de ea dubitetur; quoniam cer-tissime ea probatur infallibili auctoritate. Ceterura ex iis, quae dicta sunt in 1° capite patet posse hui us rei conceptum satis clarum mente informari.

V. Obiicies contra probationem thesis. 1) Gratia, pro qua Patres contra pelagianos disputabant, est gratia, quae medetur vulneri concupiscentiae, est gratia, cuius primus homo non egebat; August. De nat. et grat. c. 04, »Sed nunc agitur de humana natura, quae vitiata est, agitur et de gratia Dei, qua sanatur per medicum Christum, quo non indigeret, si sana esset, quae ab isto (1'elagio) tanquam sana, vel tanquam sibi g'.ifficiente libertatis arbitrio, posse non peccare defenditur.quot; Atqui gratia, qua concupiscentia, quae est vitium naturae, sanatur, qua Adamus non egebat, non est gratia, quae phy-sica et absoluta necessitate postuletur: ergo.

llesp. Gratia, de qua disputabant Patres, est gratia, qua sanatur concupiscentiae vulnus et sinml id, ex quo concupiscentia processit, h. e. peccatum, restituto homine in amicitiam Dei et in ordinem supernaturalem, conc. est gratia, quae tantum medetur concupiscentiae, neg. Quocirca Augustinus eodem in libro. c. 59. ait quod natura humana per gratiam Jesu Cliristi »vel sanatur qida vitiata est, vel quia sibi non suf-licit, adiuvatur.quot;

Item, Adamus ante peccatum non egebat ea gratia, quam Patres tuebantur contra pelagianos h. e. non egebat ea gratia prout est gratia pugnax, gratia sanaus infiriuitatem naturae , prout est gratia lledemptoris, conc. non egebat ea gratia prout est illustratio et inspiratio, principium exsistens operis salutaris supernaturalis, gratia elevationis, neg.

Aequam esse hanc responsionem manifestum esse debet iis, qui considerent Augustinum docere Adamo quoque stanti et Angelis gratiam luisse necessarian!, docere sanitatem, quae per gratiam Ohristi restituitur, eo spectare ut iustitia et sanctitas amissa per peccatum restituatur, docere impotentiam naturae ad quodvis opus salutare vel minimum, docere scilicet iinpo*

tentiam pliysicam et absolutam naturae ad opera salutaria. Haec componi nequeunt cum iis, quae ab adversariis obiiciuutur, nisi per allatam responsionem.

Nimirum ante peccatuni inerat homini potestas operandi saluturiter absque difficultate, potestas coalescens ex gratia sanctilicante, integritate naturae et gratia actuali, quae quidem gratia actualis erat conveniens illi statui, liberaliter, non mise-ricorditor concessa, non sanans, sed consequens sanitatem. Patrato autem peccato, illi facili potestati operandi salutariter successit impotentia physicd et absoluta operandi salutariter propter amissionera gratiae et impotentia moral is operandi reete propter subortam concupiscentiam. Haec autem impotentia moralis et est certum signum impotentiae prions, quia est certain signum amissionis gratiae et est pars impotentiae totalis, quae in homine subsecuta est peccatum. lino impotentia pliysica operandi salutariter et impotentia moralis operandi recte, non sunt iu homine historice spectato in statu lapsus, seclusa Dei gratia, impotentiae duae separabiles, sed simid necessario constituunt unam totalem impotentiam: umi enim sine altera esse non potuit. Quare dici potest quod conenpi-scentia historice spectata complectitnr quoqno defectum pote-statis physicae et absolutae operandi salutariter, quae potestas recuperanda est per gratiam misericorditer concessam naturae indignae atque medicinalem. Hinc gratia concupiscentiam sanans, necessaria contra concupiscentiam, est gratia, qua non solum aliqua difficultas boni ex propensione naturae in malum orta superatur, sed qua natura, quae vitiata est per peccatum, sanatur et restituitnr ad pristinum statum, ad quem elevata fuerat, qua proinde gratia confertur potestas pliysica et absoluta operandi salutariter. Ceterum cf. Append, in fine huius Cp.

Et adverte fateri lansenium quod Augustinus docnerit ne-cessitatem pliysicam et absolutam gratiae pro hoc statu, velle autem quod Augustinus earn necessitatem docuerit non pro excellentia (dignitate supernaturali) actus, sed pro superanda concupiscentia. Ut id autem fansenius tueretur, coactus fuit adserere turn concupiscentiae, tum gratiae vim detormiuauteiu necessario voluntatem; in hac enim hypothesi, si nempe voluntas necessario antecedenter determinatur a concupiscentia ad malum, est ip.si necessitate pliysica et absoluta necessaria

gratia, qua proliiboatur voluntas a malo ct flectatur ad bonum. Atqui haec sententia no dum falsa ost, sed absnrda, quod et suo loco vidcbimus. Ma autem sententia reiecta, ut intelligatur doctrina Augustini de necessitate pliysica ct absoluta gratiae, non restat nisi ut dicamus Augustinura propter actus excellen-tiam asseruisse earn necessitatein: voluntas eniiu libera sub concupiscentia non potest pati nisi inipotentiam moralem.

Instant tamen. Secundum Augustinum, gratia, quam jieti-mus, est ea qua fit in nobis magna voluntas (De Gratia et lib. arb. c. 17), per quam tantum velimus, t/uanfum sufficit ut vo-lendo faciamus (ibid. c. 16.), per quam homo qui volebat et non poterat, possit ac plane relit (Serm. CLVII1), per quam tanto vehenwntius aliquid volanius, (/uanto id delectat ardentiu* (De pecc. merr. et remm. L. II, 17) per quam Jit suave quod nou delectabat (Ibid. c. 19). Atqui haec bene intelliguntur, si gratia sit delectatio, quae coneupiscentiae adversetur eamquo vincat; at si gratia eo spectat, ut praecisione facta a concupiscentia, conferat potestatem operandi salutariter, nequit in-telligi quo spectet huiusmodi comparatio gratiae cum concupiscentia, ut sit suavitas, delectatio et delectatio maior, vehe-mentior, ardentior. Si enim gratia confert simpliciter posse operari salutariter, otiam non exsistente concupiscentia; neque necesse est ut sit delectatio, neque iste excessus delectationis prae concupiscentia postulatur.

Respondeo in gratia duplicem vim distinguendam esse, phijsicani et moralem (Cap. I. a. 2.). Pliysica autem vis com-petit turn gratiae, quam non sequitur consensus voluntatis diciturque sufficiens, tum gratiae, quae est coniuncta cum actu diciturque ej/ica.v. Porro discrimen gratiae utriusque non est in vi pliysica, quae cadem est in utraque nec potest esse di-versa, sed in vi morali, nec tamen necessario in actu primo, sod in actu secundo ; ideo enim voluntas agit quia libero delectat earn agoro, quae quidem libera delectatio a praecedente indeliberata delectationo ortum ducit. Mine qui de gratia lo-quens earn considerat sub ea ratioue, qua effieax est consen-sumque obtinot, pronum est ut earn spectet potissimum ex parte vis moralis, qua ita allicitur voluntas ut libero quidem oligat id, quod gratia suadet. Porro Augustinus generatim di-sputans cum pelagianis loquitur de gratia efficaci: quaestio

enim erat cuius vi fiant actus boni, qui flunt: agebatur ergo de ea gratia qua fiunt; haec porro est etRcax.

Obiicies 2. Potest esse pli3^,sica et absoluta necessitas etiam doni alicuius per se naturalis, ut in infirmo necessitas alicuius auxilii ad ambulandum: ita in natura vitiata per concupi-scentiam potest esse necessitas gratiae medicinalis physica et absoluta.

Respondeo. Necessitas auxilii pro infirmo non est absoluta pro natura infirmi, sed bypothetica, posita nempe infirmitate, extra quam nulla est necessitas auxilii. At gratia necessaria dicitur naturae ne duin inflrmae, sed et sanae: unde non est eadem ratio.

VI. Itaque si rationem quaeras cur talis sit necessitas gratiae actualis, palet id ex eo pendere quod gratia, quae re-qniritur, debet esse propria ordinis illius, ad quem natura est elovata. Cum vero bic ordo sit supra vires pbysicas naturae, quae proinde ad buius ordinis opera edenda laborat per se im-potentia pbysica; ideirco ipsa pbysica necessitate postulat auxilium, quo ad buiusraodi opera edenda adiuvetur. Quod quidem in sequenti tbesi uberius declarabitur.

I. Dicimus bac Patrum doctrina superiore tbesi explicata contineri gratiam requiri propter entitativara supernaturalitatem actus, qui pbysicam potestatem naturae excedit. Quod ut de-claretur, opus est disserere paulo latius de actus salutaris su-pernaturalitate, quam in capite 1quot; agentes de natura gratiae supposuimus. Itaque baec duo praestituenda. Scilicet constat 1) adoptionis gratiam, qua filii Dei nominamur et sumus su-pernamque beatitudinem esse absolute supernaturales viresque pbysicas naturae simpliciter excedere: liquet ex disputatis praced. Tract, de Deo Oreante. Constat 2) operationes et actus bo-miuis, quibus ad salutem consequendam se disponit, esse di-gnitati filii Dei adoptivi ac excellentiae finis proportionatos et idcirco in eodem ordine , in quo adoptio et linis reperiuntur.

Huinsmodi enim action es sunt sicut oporlrf, sic ut e.vpedit ad veram pietatem, ad iustificationi* gratlam eomef/uendatn, ad. vi-tarn acternani (cf. cloctrinam Patrum in Th. XXI. n. l^a). His positis si quaeratur: A) cur actus salutares sunt supernatu-i'alesV responcletur: ut proportionati sint vitae supernaturali, quam iusti vivunt ac lini, ad quein omnes homines praeparare se dehent. Si quaeratur vero 15) in quo collocanda sit eorum supernaturali tas: respondemus quod generica (quae valet ni-mirum pro omnibus actibus) ratio in eo est quod sint intrin-sece h. e. sua entitafe supernaturales sintque proinde supra vires ])hysicas naturae indigeantqne, ut liant, speciali et indebito naturae auxilio Dei sintque perfectione sua proportionati di-gnitati adoptionis divinae et dignitali finis, ld vero, quantum fieri potest, est latins declarandum.

Cum penes omnes constet actus salutares esse supernaturales, sumpta hac voce in notione maxime confusa, prout nempe significat actus, qui in pura natura esse non possent, actus proportionatos, quacumque tandem ratione, assecutioni finis supernaturalis; quaestio est tamen in quo determinate collocanda sit ratio supernaturalis. Praemittamus quorumdam diversas opiniones.

II. Est itaque I¹¹ opinio: actum salutarem esse superna-turalem, quia acceptatur a Deo tanquam meritorius aeternae felicitatis, ita ut in se quidem sit naturalis, sed ex hac acce-ptatione denominationem extrinsecam accipiat actus supernaturalis. Yerum haec opinio recipi non potest. Nam si ita est, gratia Dei non requireretur ut principium efficiens operis sa-lutaris, ut principium intrinsecum in ipso operante, quando-quidem opus non eliceretur nisi viribus naturae: atqui gratia Dei postulatur ut principium efficiens et intrinsecum operis negaturque naturam naturaeque vigorem posse hos actus edere. Ergo. Praeterea hanc liberam acceptationem Dei operis naturalis Pelagius quoque secundum suam haeresim admittere poterat: nam cum dicebat homines adultos mereri per actus naturae gratiam adoptionis et regnum caelorum, non exclu-debat earn liberam acceptationem Dei, cum poneret ea esse dona, quibus natura carere poterat neque opus habebat ex-cludere earn liberam Dei acceptationem; quia et ea posita, si tantum ea ponatur, semper verum est hominem non indigere

intrinseco auxilio, quo vires ei subministrentur: in qua re sita est haeresis Pelagii.

2^a. Opinio tenet actns salutares esse quidem intrinsece supernaturales in fieri, non vero in facto ease; quemadmodum visus per miraculum restitutus supernaturalis est, qui quoad rei substantiam est naturalis, cuius tarnen acquisitionis modus est supernaturalis. Atqui si ita est, actus salutaris potest aeqne perfecte etiam naturaliter fieri; hoc est enim proprium eorum, quae supernaturalia simt tantum quoad modum, ut possint quoque aeque perfecte fieri per naturam; at doctrina catholica est nullo modo posse viribus naturae fieri actus salutares.

3'. Opinio vult actum salutarem esse supernaturalem propter modum aliquem accidentalem, ideoque separabilem, in-haerentem actui, puta modum maioris intensitatis, durationis, facilitatis, qui modus vires naturae excedat et a gratia de-pendeat. Verum omissa quaestione do hac theoria modorum inbaerentium. quae non est ])bilosophica et omisso quod sen-tentia postulans gratiam tantummodo ad facilitatem actus est disserte pelagiana: advertiinus, quod modi hi intensitatis, durationis et similes , non simt necessarii ut actus sit salutaris, scd per se est talis etiam sine quocumque gradu deter-minato eorum; itaque gratia non foret necessaria per se ut actus esset salutaris, sicut definitio catholica docet, sed solum per accidens: quod redit ad errorem quemdam pelagianorum. liursus iste modus inhaerens vel est totns a gratia tantummodo, vel a gratia simul et libero arbitrio: si a gratia tantum, nihil conferente libero arbitrio; 1) nihil bic modus pro-desse potest ad salutem, quia non fit libero; 2) ipse vore non est modus actus, sed realitas quaedam cum actu exsistcns, quia modus actus debet procedere ab ipso agente, a quo est exercitium facultatis sive actus. Si vero modus est simul a gratia et libero arbitrio , cum actus quoad substantiam sit naturalis, modus quoque procedens ab olicionte actum moralem et ox eadem actione procedens (dico eamdem actionem; quia si diversa est actio , ille qui dicitur modus non erit roapse modus actus, sed alter actus) subicctoque naturali inhaerens, nequit esse nisi naturalis et eatenus dici potorit excedero vires naturae quatenus naturae soli sit inoraliter ille modus agendi

impossibiHs. Atqiü actus salutaris non moraliter tantum, sed physice ost inipossihilis miturae soli. Ergo.

4^:i. Opinio ponit actum quoad substantiam quidem esse naturalem, esse vero supernaturalein propter rationem nie-riti, quae ipsi inest, banc autem rationem meriti mutuari ex gratia; ita ut per gratiam eliciatur quidem actus intrin-sece naturalis, qualis etiam a sola natura elici posset, sed quia elicitur ex gratia %t est opus speciale Dei, rationem meriti sortitur ad vitara aeternam. Verum neque haec opinio est sufliciens. Nam 1) doctrina catbolica est, gratiam re-quiri ut actus dignus vita aeterna fieri possit non tantum ut facile sed ut simpliciter fieri possit et proinde per gratiam addi vires ut actus fiati atqui additio virium eo spe-ctat ut ipsa substantia actus fiat, non tantum ut denominatio aliqua extrinseca ei addatur, cuiusmodi est haec ratio meriti, quae actui, non secus ac is qui in pura natura poneretur, naturali obvenit ex eo quod fit agente Deo. 2) Si actus quoad suam omnent realitatem aeque ]ierfectus fieri potest a natura, quaeritur cur hie actus a natura positus non acceptetur a Deo? sive enim fiat ex gratia sive non, quando in se sit actus aeque perfectus, nulla videtur esse ratio cur Deus unum respuat, alterum acceptet.

Sententia vero docens actus naturales acquirere rationem supernaturalis ex gratia sanclificante, qua subiectum operans ornatur, 1) non valet pro iis actibus qui a peccatoribus fiunt, 2) nec sufficit pro actibus iustormn, quoniara, ut do-cebimus, etiara ad eos gratia actualis requiritur, 3) neque haec duo satis cohaerent, subiectum esse in online super-naturali eiusc|ue operationem, quam edit, ut talis est, esse naturalem (Cf. Suarez. L. II. de Necessitate Gratiae cc. 4. seqq.).

ill. Itaque restat ut dicamus, actum bonum, sicut oportet ad salutem, ea gaudere perfectione, quae sit intrinsece supernaturalis h. e. intrinsece excellentior perfectione ea, quae per vires naturae potest actibus coraparari; ideoque modum perfectiouis, qui per verba sicut oportet, siguifieatiir, esse modum intrinsecum actus, quo eius essentia constituitur; et idcirco propter eam perfectionem, quae actus intrinsece supernaturalis propria est, requiri gratiam ut possit fieri a nobis.

Actus hui'usmodi did solet quoad suhstantiam supernaturalis. Qua in re ne aequivocatio subrepat, accipe verba Suarez 1. c. c. 4. »Si substantia actus pro genera sumatur, clarum est actus supernaturales non esse in substantia supernaturales, sed eos potius cum actibus naturalibus convenire, nimiruni in genere cognitionis vel assensus vel amoris vel spei vel in alio simili. Etenim si banc convenientiam non baberent, non possent esse actus eliciti a nostris potentiis, quia potentiae non possunt elevuri extra sua obiecta saltern universalissima. Sic autem sumpta substantia actus, dicentur bi actus supernaturales quoad moduin, quatenus differentia specifica dicitur modi-ficare genus. Accipi autem vulgo solere actum quoad sub-stantiam ]gt;ro actu considerato secundum rationem generaleni assensus vel amoris circa tale obiectum notat Molina in Concordia q. 14. a. 13. Disp. XV. Hie autem non in hoc sensu loquimur, sed illos actus quoad substantiani supernaturales vocamus, in quibus genus cognitionis vel amoris contrahitur essentialiter per differentiam superioris ordinis id est quae ad quemdam rerum gradum prdinem naturalein snperantem per-tinet, ideoque ad ilium elevat ipsos actus. Unde fit ut nec a nostris potentiis nec ab angelicis nec fortasse (istud fortasse poterat omitti) ab ullo intellectu creabili ])er vires naturales elici possint. Tunc autem talis actus totus est supernaturalis quoad substantiani idest quoad suam entitatem; quia differentia specifica elevat genus cognitionis vel amoris ad super-naturalem ordinem et ita tota entitas est supernaturalis; quia in re non est distinctio actualis inter genus et differentiam et indivisibilis entitas non potest esse in diversis ordinibus naturali et supernaturali.quot;

IV. lam vero certum est quod talis supernaturalitas est possibilis. Nam si qua difficultas esset, ea foret quia actus, qui supernaturalis dicitur, ponitur vitaliter a natura; est enini intellectus , qui credit e. g. et voluntas, quae diligit, si vero ponitur vitaliter a natura, ergo exeritur viribus naturae; natura enim eiusque vis sunt idem: quod autem viribus naturae ponitur quomodo concipi potest intrinsece, quoad suam entitatem, supernaturaleV Verum concedimus naturam viribus suis conferre ad productionem cuiusque actus etiara supernaturalis , quivis enim ex bis actibus debet esse vitalis ; sed

dupliciter conferre potest, nempe vel viribns tantum natiira-libus, vel viribus elevatis h. e. viribus, quae secundum poten-tiam obeclientialem ei competunt qnaeque ad agendum ^illt expeditae per specialem sibique indebitam op'erationem Dei-Quando hoc altero modo natura elicit actus, hi cum sint actus facultatis elevatae, in ordine supornaturali exsistentis, eamdem perfectionem ab ea mutuari possunt, sive porfectionem intrinsecam uancisci maiorem ea, quam vires pure naturales conferre possint; ideoque esse intrinsece supernaturales. Su-pernaturale enim intrinsece non est id, ad quod natura nihil confert, sed est id ad quod natura per so sola citra auxilium Dei elevans conferre nequit.

Ceterum iam in Tract, de Deo Creante Th. XXXVI, n. IV. probavinms possibilitatem actuum supernaturalium, quam demonstrationem confer, sis. Secundum earn qnidem disputavi-mus Th. X Vf., cum cpuilitates non vitales exclusimus a censu gratiarum actualinm. Praeterea si status filiatiom's adoptivae, quo consortes efficimur divinae naturae, est intrinsece super-naturalis (cf. Tract, cit. Th. X X KVTf); ((iioniani est status quidam vitae et operationis, oportet Tit actus quoquc eidein proportionati sint intrinsece supernaturales. Of. Ripalda op. cit. disp. XIjIV. Sect. 3.

Et sane esse reapse actus salutares intrinscve supernaturales probatur ex necessitate ea gratiae, quam asserunt Patres et cui vidimus nullam aliam hvpothesim circa iudolem supernatural] tatis faccre satis. Ex qua demonstratione liquet omnes quoscnmque actus saluiares esse intrinsece supernaturales : nam doctrina Patrum de necessitate gratiae ad omnes pios actus ex aequo extenditur. Quamvis auteni penes Patres appellatio haec intrinmui mpertiaturalis non occurrat formaliter de actibus usurpata, occurrit tamen aequivalenter, ut ex demonstratione liquet.

V. Si autem actus salutares sunt intrinsece supernaturales ideoque eorum entitativa perfectio est maior, cur nou discer-nuntur et qnidem cum certitudine omnes actus salutares a puris naturalibus? Posset forte primum responderi secundüm c|uamdam opinionem (cf. Ripalda Disj). XX) ideo non discerni, quia omnes actus boni, qui in hoc ordine providentiae fiunt saltern a lidelibus, sunt supernaturales; quocirca deest termi-

mis, h. e. actus bonus naturalis, quo cum comparare possimus actus pios salutares. Verum haec responsio reapse non facit satis; nam et ea data, manent semper actus mali, a quibus quoad entitativam perfectionem non differunt boni naturales et quibuscum proinde, ratione huius perfectionis, possent comparari actus salutares, inter quos tarnen et illos secundum perfectionem entitativam non discernitur discrimen. Itaque seposita hac opinione Ripalda, quae certa non est (cf. dicenda in Parergo in fine Cap. II.), quaeque lieic tantum id prae-starat ut solutionem qnaestionis impeditam redderet, ut secundum rermn naturas quaestionem expediamus, haec statuenda censemus. I) Patendnm est actum naturalem ferri posse in idem obiectum materiale et formale, in quod fertur actus supernaturalis. Haec est sententia communis satis (cf. Molina in Concordia in q. XIV. a. 13. Disp. VIL XIV: Meyer Histor. de Auxiliis L. V. c 6: Ripalda Disp. XIv\^,r. Sect. 1. 5. (gt;.). Sane iam vidimus praeeunte s. Thoma (ïh. XX.) posse lio-minem naturaliter diligere Deum super omnia propter bonita-tem snam, quod est motivum formale caritatis; at si id potest, cur non poterit circa obiecta materialia et formalia aliarum virfcutum exerceri facultas naturalis, in quibus certe non est maior difficultas? Et re quidem vera cum quis Evangelii praeco hominibus infidelibus proposuerit et declaraverit my-steria fidei suamqne praedicationem miraculo evidenti confir-maverit, non nisi irrationabiliter negatur esse in potestate naturali rationis tunc credere ea Deo testificanti, cuius testi-ficatio per miraculum certa est. Hi enim possumus credere homini, cur non possumus credere Deo, cuius auctoritas certa est rationi et cuius quoque revel atio propter miraculum ope rationis cognoscitur? Suarez quidem id negat, contendens snpernaturalitatem actus Kidei ex eins motivo formali procedere, De Fide D. 111. S. 3. Verum haec doctrina Suarez conserta est cum eins opinione circa analysim actus Fidei, quae opinio specialis est et non paucis vix intelligibilis videtur. Quocirca Lugus non commotus argumentis eins alitor sensit: De virtute Fidei 1). 1. S. 5. n. 65. »respondetur non provenire Fidei snpernaturalitatem ex motivo , quod babet; nam circa idem motivum potest forsitan versari actus naturalis: provenit ergo supernaturalitas ex natura ipsius assensus, qui in sua entiiate

habet proportionem cum fine supernatimiliquot;: hoc autem ipsum est quod nos defeucliinus. ('i'. enndcin I). IX. 8. 1'. Quod vero Suarez affirniat de fide liaerctici et potest aeque traduci ad fidem illain hominis gentilis, quam modo exemplo proposuimus, nempe haereticum non resolvere fidem suatn iu auctoritatcm Dei, sicut facit catliolicus, sed in suain privatajn pei'suasionem, non videtur satis congrue dictum. Discrinien enim inter utrumque actum (praeter id quod fides catholici est super-naturalis, haeretici naturalis) versatur in eo, quod est conditio ad actum Fidei, nou formale eius obiectum; catliolicus scilicet innititur auctoritati Ecclesiae niaiiife.stantis divinam revela-tionem, haereticus suo privato iudicio interpretanti verbum Dei scriptum vel momimenta Traditiouis; ex quo lit ut fides catliolici sit per se infallibilis, semper enim sub magisterio Ecclesiae attingit id quod vera revelatum est a Deo idque solum, haeretici e contrario fallibilis .sit, nou secus iic suum indicium, cui innititur. Hed ])0sit0 hoc iudicio, asseusus haeretici fertur in aliquid apprehensum sub hac ratione formali quod sit a Deo revelatum. Lugus quidem docet quod in praesenti ordiue actus supernaturales etiam virtutum inoralium differunt alit/uo modo ex parte motivi ab actibus natin'alibus, quia illis attingitur obiectum prout subest revelalioni ac i)eo ])lacet, ibid. 1). IX. S. 1. Verum iuterrogo: nonne, jiroposita extrin-secus revelatione , potest primo idem obiectum cum eo modo ab intellectu naturaliter apprehendiV et post banc appreheu-sionem nonne potest sequi naturalis actus voluntatis iu illud idem quod scitur Deo placereV Id neque Lugus negat, qui loquitur de eo quod solet conuuuniter lieri ab iis , qui revelatione carent. Tandem ut pro sententia nostra doctrinam quoque Ecclesiae afferamus , haec est causa cur ecclesiasticae deiiuitiones non negent simpliciter nos posse credere, sperare, diligere etc. sine gratia, sed negent nos id posse sicut oportet, sicut expedit ad salutem: qua limitatione supponitur nos posse e. g. credere Deo : ac quis credit Deo nisi motus motive formali Dei revelantisV Cf. dicta in Th. XXII.

Tenendum est tamen 2) non posse actum naturalem ferri in idem obiectum actus superuaturalis, secundum eaudem in-triusecam perfectiouem. Ratio est quia actus superuaturalis, eo ipso quod talis est, cum sit supra vires naturae, est intrinsece

perfectior: quanto enini est perfecting principium actionis, tanto est perfectior actioquot; I. li. q. CXIV. a. 2. ad 2'ⁿ. Indicium Imius rei collig'itur e. g. ex actu fidei supernaturalis, cniusmodi est fides catholici, quae est firmior et efficacior; idem videre licet in actu caritatis, qui fertur in Deum dile-ctum amore amicitiae hominique copnlandum unione imme-diata, qui amor proprins est filii adoptivi Dei admissi ad participationem eorum Lonornm, quae sunt propria Dei. Hie modus est intrinseca perfectio caritatis; amor vero naturalis Dei super omnia, caret ea intrinsece perfectione. Attamen in ea omnia, quae obiecto caritatis continentur. potest, sup-j)osita extrinseca revelatione , ferri etiam naturaliter voluntas et licet hie actus sit intrinsece imperfectior, potest tamen conatu naturae simulari eadem perfectio. Nonne et haereses suos martyres habuernntV His positis en solutio propositae difficultatis. Quoniam actus nostros in se ipsis non videmus et perfectio intrinseca seu entitativa actus ac ipsius modi non subest intimo sensni, sed actus nostros ex modo general! ten-dendi in aliquid (puta cognitionis, volitionis) discernimus et ex obiectis distinguimus, in eadem autem obiecta, cum sufficienter extrinsecus proposita sunt, potest ferri actus naturalis et supernaturalis, bine fit ut criterio careamus discernendi in con-creto actus naturales a supernaturalibus.

VI. Verum, inquies, si naturalis actus potest attingere eadem obiecta formalia, quae a supernaturalibus attinguntur, pronum est quaerere 1) cur Deus non acceptat actus quoque naturales, qui secundum dignitatem moralem, quae a libertate dependet, possunt esse pares supernaturalibus? 2) Quomodo certum esse potest indicium Ecclesiae de sanctitate supernaturali alicuius viriV

Respondeo ad l^|n Deus non acceptat eos actus, non quia id repugnet aut Deus non possit, si velit; sed quia Deus vult actus, quibus tendimus in finem, esse in eodem ordine, in quo est finis, qui est intrinsece supernaturalis et vult proinde eorum esse principium per gratiam suam. Quod autem dicitur de dignitate morali, distinguendum est (I¹¹¹ ID⁶ q. (_!X1V. a. 3.) opus meritorium, secundum quod procedit ex libero arbitrio et secundum quod procedit ex gratia Spiritus S. Si primo modo spectetur opus et reapse non habeat nisi eum modum,

opus non est meritonum boni supernatimilis propter maxiinam inaequalitatoiii. »8i vero (prosequitur ibid. s. Doctor) loquamur do opere meritorio, secundum quod procedit ex gratia Spiritus S. (ideoque est supermiturale), sic est meritorimn vitae ueternae de condigno (loquitur do operibus iustoruni). Sic eniin valor merili attendilur secundum virtutern Spiritus S. moventls nos In vit am aeternam. Attenditur etiam pretium operis secundum dignitatem gratiae, per quarn homo consors factus divinae naturae adoptatur in filium , cui debetur bereditas ex ipso iure adoptionis.quot; Hinc daninata prop. 13^a ]5aii »Opera bona a liliis adoptionis i'acta non recipiunt rationem meriti ex eo quod flant per Spiritum adoptionis inliabitantem corda filiorum Dei, sed tantum ex eo quod sint conformia legi, quodque per ea praestetur obedieutia legi.quot;

Ad 2° dicenduni, quod cum finis sit supernaturalis et opera supernaturalia ad emu exigantur eaque sine gratia baberi non possint; tenendum est fidelibus semper praesto esse gratiani Dei ut opera eorum possint esse sicut oportet, eorumque proinde omnes actus bonos, eos saltem, qui fide reguntur, esse supernaturales.

VIL Ut ad ipsam demonstrationem thesis redenmus ; non deerunt qui dicant: auxilimu aliquod naturale e. g. congrua cogitatio est vere gratia Dei, ea porro est necessaria prorsus ad agendum recte: ergo de ipsa possunt accipi sententiae Patrum, cum necessitatem gratiae praedicant, non de aliquo auxilio supernaturali ad actus supernaturales. lam praeoccu-pavimus hanc difficultatem initio praeced. thesis: verum ut penitus disiiciatur.

Respondöo. «) Quod per huiusmodi auxilia fit, potest na-turaliter fieri quoque per alia auxilia, quae effectu carent; unde est in natura potestas physica ad eos actus, qui per auxilia ilia fierent, quae tamen potestas negatur naturae quoad eos actus, qui per gratiam fiunt.

lgt;) Hoc auxilium est tale, ut sine eo nihil boni unquain naturalis fiat, atqui gratia, quam tuentur Patres, est talis, ut sine ea aliquid boni naturalis possit fieri et fiat. Hinc et damnata Baii propositio 29; »Non soli fures ii sunt et latrones, qui Christum viam et ostium veritatis et vitae esse negant; sed etiam quicumque aliunde quam per ipsuni in viam iustitiae,

h. e. in aliquam iustitiam conscendi posse docent unt tenta-tioni ulli sine gratiae ipsius adiutorio resistere hominem posse, sic ut in earn non iuducatur, aut ab ea non superetnr.quot;

c) Ab lioc auxilio natarali non abhorruisset Pelagius, imo iis videtur contentum, qnas Pelagius admittebat, gratiis cogni-tionis a Deo collatis, quibus possibilitas naturae iuvaretur ad facilius operandum. Atqui eae gratiae profecto non sufficiunt. Vide Vasquez in 1. 2. q. ('IX. Disp. 189. e. Iti.

VIII. Dices rursus potentia vel impotentia physica dicitur respectu perfectionis ontologicae effectus: at perfectie super-naturalis, quae competit actui, est perfectio moralis; ergo vel impotentia naturae non est physica, vel cum ea non cohaeret supernaturalitas actus.

Respondeo. Sicut perfectio actus visionis Dei et caritatis eaiu consequentis, est perfectio ontologica, ita et perfectio actuum salutarium, qui ad eos actus disponunt, est ontologica. Unde ad argumentum, transmissa maiore: perfectio superna-turalis ést perfectio moralis h. e. dignitatis et proportionis cum fine assequendo, conc. est perfectio consistens tantum in conformitate cum lege, nego. Id constat quoque ex quibusdam liaii propositionibus damnatis 61. 02. 31. quarum damnatione statuitur discrimen inter conformitatem operis cum lege eiusve bonitatem vol rectitudinem ex obiecto et omnibus circumstan-tiis, atque certum quemdam modum operum, h. e. modum merite rium eo quod sint a vivo Christi membro per Spiritum caritatis. Cf. doctrinam paulo ante rccitatam Thomae.

Eamdam doctrinam necessilatis ijmiiae, (inne secnlo V. a Pa-tribus contra pelagianos propuynata est, iam Patres pracce-dentium seculorum in Oriente et Occidente continenter tra-did era nt.

I. Hoe quidem catholico certum esse debet, qui novit doctrinam quovis seculo ab Ecclesia praedicatam et definitam non nisi antiquam esse posse. Verum hoc extrinseco argumento omisso, propriis argumentis probatur thesis. Et 1) constat id immediate ex testificatione Patrum seculi V_t, qui testantur

doctrinam pelagianam esse novam doetrinamque catholicam a praecedentibus Putribus acceptam esse. Sane August. De Grat. et lib. arb. c. 4. ait. » Talis est haeresis pelagiana non antiqua, sed ante non nmltuni tempus exorta.quot; Et ('onti^-. duas epistt. ])olagg. L, IV. c. 8: »Admoneantur qui pukanfc isto.s (pelagianos) aliquid di-cere, qnemadmodum de lus rebus, ante nova istorura vanilo-quia, catholici antistites eloquia divina secuti sint et sciant a nobis rectam et antiquitus fundatam catholicam fidem adversus recentem pelagianorum haereticorum praesumptioncin perniciera-que defendi.quot; Caelestinns in epistola ad Galliarum Episcopos ait: »Desinat, si ita res sunt, incessere novitas vetustatem; desinat Ecclesiaruiu quietem inquietudo turbare.quot;

Constat 2) sensum comniunem fldelium seculo V. abhor-ruisse a doctrina Pelagii; id vero fieri non potuit, nisi a praecedentibus Pastoribus ita grex ('hristi fuisset institutus. lllud vero rursus testatur Augustinus Serm. XXVI. c. 7: gt;'Iaec vobis contra novellam haeresim , quae tentat assurgere , saepe disputare cogimur . . . Disputantes contra gratiam pro libero ar-bitrio fecernnt auribus piis et catliolicis offensionera. Ceperunt liorreri, ceperunt ut certa pernicies devitari, cepit de illis dici quod contra gratiam disputarent.quot; Idem testatur Vincen-tius Lirinensis in Common, c. 34: »Quis unquani ante profa-num illum Pelagium tantam virtutem liberi praesumpsit arbi-trii , ut ad lioc in bonis rebus, per actus singulos aeliuvandum necëSsariam Dei gratiam non putaret?quot; Erat ergo res omnibus exploratissima ante et post Pelagium.

Exstant 3) directae testifleationes Patrum praecedentiuin, ex quibus aliquas ex ntraque Ecclesiae parte occidentali et orientali recitare sit satis. Ex Ecclesia occidentali. Clemens llomanus in epist. I. ad Corinth, n. 32. docet »omnes gloriam et augmentum consequutos i'uisse non se ipsis aut suorum virtute operum, sed Dei voluntate eodemqne pacto nos iustitiam adipisci non virtute nostra aut sapientia neque 1)onis operibus a nobis puro corde factis, sed per fidem, qua Deus omnes ab initio sanctificavitquot; atqne adeo n. 38. vetat castum superbia efferri; quan-doquidem scit alium esse, qui largitur continentiam. Irenaeus L. III. adv. iiuéres. c. 2(J. n. 3; ait gt;Paulus inlirmitatem liominis annuntians ait: Scio enim quoniam non habitat in carne mea borium, signilicans quod non a nobis sed a Deo est bomun ««-

In/is noxtfue.quot; Et lib. i V, c. G. n. 4, »E(locuit Doniinus quonimn Douui wiire nemo i){)ssit. nisi Deo docente h. o. sine Pco vou cognofsci Dnun.quot; Et eodem lib. 111., c. 17. n. 2. »üominus pollicitus est mittere Piiracletum, r/ia' nos aplavet Deo. Sicnt enim de arido tritico massa una fieri non potest sine humore neque unns panis, ita nec nos multi unuin fieri in Christo lesu poteramus sine aqua quae de eaelo est. Et sicut arida terra, si non percipiat hnmorem, non Irnctificat, sic et nos lignum ariduiu exsistentes primum , nunquam fructificaremus vitam sine superna volunfarla plavia.quot; Tertullianus De Anima c. 21: »Non dabit arbor mala bonos fructus, si non inseratur et bona malos dabit, si non colatur. Et lapides filii Abrahae fient, si in fidem Abrahae formentur. Et genimina viperarum fructum ppenitentiae facient, si venena malignitatis exspnerint. llaec erit vis dicinae (jratiae poleniior nlique nutara, habens in nobis sabiacentem sibi liber am arbitrii potestatem.quot; Cyprianus (ad quem plus semel provocat Augustinus, nt in lib. IV. contr. duas epistt. pelagg. c. 9.) in e])istola ad Donatum: »Scis ipso (miros in ]ne effectus baptismi) nec praedico, in propriaslandes odiosa iactatio est: quamvis non iactatum possit esse, sed gratum quidquid non virtuti liominis adscribitur, sed de Dei inunere praedicatur: ut iara non peccare esse ceperit fidei, quod ante peccatum est, fuerit erroris humani. Dei est, in-quam, Dei omne quod possumus; inde vivimus, inde pollemust inde sumpto et concepto vigore lieic adhuc positi futurorum indicia praenoscimus.quot; Et in lib. 111. Testimoniorum ad Quiri-num docet »in unllo gloriandum quando nostrum nihil sit.quot; Quod et probat testimoniis Scripturae : quid, habrs quod non accepisti etc. Nemo potest quidquam accipere nisi datum fuerit illi de caelo. Arnobius Af'er cont. Gentes L. II. c. 33. »Vos vestram animarum salutem in vobis ipsis reponitis fierique vos Deos vestro fiditis intestinoque conatu. At vero nos nobis nihil do nostra infirmitate promittimus, nuturam intue.ntes nosiram vi-riurn esse nullarum et ab suis affectibus in omni rerum con-tentione superari. Vos cum primum soluti membrorum abieritis e nodis, alas vobis adfnturas putatis, quibus ad caelum pergere atque ad sidera volare possitis; nos tantam reformidamus au-daciam, nec in nostra ducimus esse posituin potestate res superas petere.quot; Hilarius in Psal. 118. v. 5: »lustificationes sunt plures

atque diversae in observanclis singulis officiorum generibus teniperandae, ad quorum custodiaui nisi a Domino dirigamav, infirrni semper per naturam nostram eritnus. Adiavandi igitur per gratia m eins diruptndiqm sunn is , ut praeoeptanuu ordinem iustificationum consequaiuur ... Neque beatae illius vitae aeter-nitateni consequi merito suo poterit, nisi miserationibus eius, qui pater miserationum est, proveliatur.quot; Etin Psalm. 123. n. 2: gt;Quis relictus est nobis gloriandi locus recordantibus omnia ex Deo esseV Si non in omnibus opus est misericordia Dei, etiam omnia nobis, tanquam ex nostro sint, vindicemus.quot; Ambro-sius (cuius plura cum Cypriano lib. cit. refei't testimonia Augusti-nus) in Lucam Lib. 11. n. 8 t. ait » Vides utique quia ubique Domini virtus studiis cooperatur liiunanis, ut nemo possit aedificare sine Domino, nemo custodire sine Domino, neui!) quidquam incipere sine Domino.quot; Et in expositione Isaiae proplietae (cf. August, in op. nunc cit. c. 11.) docet quod quia liumana cura sine diviua ope imbecilla est ad medendmn, Deum auxiliatorem re-quirit et quod orare Deum gratia spiritalis est; nemo enini dicit Dominum lesum, nisi in Spiritu S. Et in lib. de fuga seculi c. I. »Quis tam beatus, qui in corde suo semper ascen-datV sed hoc sine auxilio Dei qui fieri potest? nullo profecto modoquot; et c. 3: »Lex os omnium potuit obstruere, non potuit mentem couvertere et c. 7. »Lex factum damnat, non aufert rnaiitiam.quot;

1'jx Ecclesia Orientali. Ignatius ad Smyrnenses c. 1; »Ego glorilico lesum ( hristum Deum, ipd vos reddidit lain sapientes.'' Quomodo autemV collige ex sequentibus: c. 11. »secundum voluutatem (Dei) dignus effectus sum, non secundum meam conscientiam, sed per Dei j/ratiam, qualem totam mihi concedi rogo, ut per orationes vestras Deo potiar.quot; Et in epist. ad Polycarpum; n. 7. »Vos Deo vacare et Dei opus est et ve-strum.quot; lustinus in Dialogo cum Tryphone n. 102. citans verba rsalmi: Deus mens cs tu , ne discesseris a me, docet ea nos prece doceri, »in Deum, qui omnia creavit, sperare onmes de-bere et ab eo salutem et auxilium quaerere.quot; Cyrillus hierosol, Catech. XIII, n. 8. docet actum fidei donuni esse Dei preci-busque exorandum: »Deus precibus vestris exoratus et nobis, qui verba facimus et vobis, qui auditis, credere eoneedet.quot; Ba-silius in Psalm. 33. v. 3 docet quod »11011 in homiuis potentia

aut sapienlia, xed in Dei c/ratia consislit, salusquot; et in homilia de hmnilltate, n. 3. ait: «iiiliil tibi relictum est homo, do quo gloriari possis; cuius gloriatio et spes in eo sita est ut omnia tua moi'tiiices et futurarn in Christo vitam quaeras, cuius pri-mitias habentes in his nunc sumus, totaliter in (jratia ac dono Dei vi cent es. Et Deus est, qui operatur in nobis veile et efli-cere pro bona voluntate.quot; Nazianzeuus Orat. XXXVII, al. 31gt; n. 31: »('uin illud audis: iVon est voleiitis neque current is , sed mix er er dis Dei, idem tibi existimandum ccnseo. Quoniam enim nonnulli sunt, qui ob recte facta ita animis offeruntur, ut id totum sibi ijisis adscribant nee quidquam creatori et sapientiae eorum auctori ac bonorum omnium sup-peditatori accept urn i'erant, liis verbis eos docet Paulus quod i/mim (tiarn recte veile divino auvilio indigeat, imo, ut rectius loquar, voluntas cjuor/ue ipsa et electio eorum, quae recta et cum officio coniuncta sunt, divinurn cjuoddam heratficium sit, atque a Dei benignitate manans. Oportet enim ut et hoc in nostra sit potestate et per Deum servemur. Idcirco ait non volentis, idest non solum volentis nee eurrentis solum, sed etiam miserentis Dei. Ita quoniam veile qnoque ipsuni a Deo est, optimo iure toluin Deo assignavit.quot; Chrysostomus homil. XII. in 1. Cor. IV. nn. 1. 2 : d Nihil hahes proprium sed a Deo acceptum. Quid ergo te habere prae te fers, quod non habes V ... . Acceptum habes non hoe aut illud, sed omnia , lt;iuae hahes. Aon enim tua sunt haec recte facta, sed Dei f/ratiae. Etiamsi fidem dicas, ea exstitit ex vo-catione et si dicas remissionem peccatorum .. . omnia inde ac-cepisti. Quid ergo habes, inquit, quod non habes acceptum? At ipse ex te ipso recte egisti: Non poles hoc die ere, sed ac-cepisti. Et propterea te effers et tibi places? propter idipsum vero oportebat te intra fines modestiae contineri. Non enim twim est, ijuod datum est, sed eins, qui dedit. Si enim acce-pisti, ah illo accepisti.quot; Idem hom. VIII, in I. Timoth. 111. docet mala omnia ex nostra solummodo voluntate fieri; bona vero omnia ex nostra voluntate et eius adintorio.

II. 1 am vero si haec testimonia conferantur, constat qui-dein duos.se modum distinctiorera proponendi dogmatis, qui proprius est statui controversiae; qui proinde dofectus in pacifica quoque traditione aliorum dogmatum locum habet: ad rei summaiu

quod spectat, licot traditio sit minus distincta, liquet cadem doctrinae capita, quae sec. V. propugnata sunt, fuisse auti-quitus tradita. Constat enim docuisse Patres viribus naturae iusitis coniparari non i)osse iustitiara christianam, necessariam esse gratiam eamque interiorem illustratiouis et inspirationis, qua !Deus ipsum velle operetur, ipsam fidem donet, gratiam, sine qua lex, sive externa gratia non sufficiat, gratiam, quae incipiat in nobis opera bona eaque operetur nobiscum, ut opera dona sint Dei, duni mala sunt tantummodo nostra, gratiam precibus esse impetrandam, totum bonum nostrum esse a Deo et in nullo nobis esse gloriandnm, quia nostrum nihil est. Atqui liaec est ipsa dodrina Augustini et celerorum se-ctilo V. Ergo.

Nota. Ad Ecclesiam Orientalem quod spectat, quouiam nou dubitarunt quidam orthodoxiam eius hac in re vocare in du-bium, iuverit animadvertere quod antequain in Occidente i)e-lagiana baeresis damuaretur, Patres Hyuodi Di.-politanae vix de errore l'elagii et ('aelestii audierunt, eosdem damnarunt ut catholicae adversos veritati Pelagiumque iussernnt eos reprobare , si catholicus liaberi vellet. Pur,sus Epliesina oecumenica Syuodus sub Caelestino Pelagium et (,'aelestiuni et qui eos sequebantur anathemate perculit.

(Ivalid pon'o neci'ssngt;'i(t (ul suluturile)' chjokIkui iis, (jui, ncxdiDu sunt conversi ad Demn et (ixovis hahitu supcrnatumli caro.nt, est (ji'atin duplex interior immediala, nempo illusb'ulionis mentis et inspirationis voluntatis.

I. Seponimus eos, qui quovis babitu supernaturali carent et necdum sunt conversi ad Deiun, ab aliis qui secus se habent. Paiio buius distiuctionis ex ipsa tractatione apparebit. (Juaestio nou est utrum sit necessaria gratia, sed quaenam gratia sit necessaria. Quidam censeut solam immediatam illustratioiiom intellectns sufficere, co quod (ut ipsi putant) ad cognitionem intellectus potest immediate sequi actus deliberatus voluntatis (cf. Suarez De Gratia L. 111. c. 7). Verum assertio certa est (ait ibid. Suarez) et in ea conveniunt omnes moderni spri-

ptores, est enim manifesta doctrina Augustini, quod gratia ex-citans non solum in intellcctu, sed etiam in volnntate infun-ditur ante deliberatum consensum. In hac demonstratione opus non est, ut testimonia, quae afferemus, de iis solis hominibus determinate loquantur: sed satis est quod eos certe compre-hendant, quare id necesse erit, ut post recitata Traditionis testimonia ostendamns ea certo valere in Imiusmodi hominibus.

II. Itaque primo constat gratiam Dei necessariam ad salu-tariter agendum esse gratiam interiorem. Id enim constat a) ex appellationibns quibus frequenter insignitur (quas iam su-perius exposuimus cf. Th. VIII. et Synopsim historicam n. 111.) dicitnr enim infusio S/nrilutt, dijfusio caritatis in cor-dilus nostris per Spiritum S., operatio Dei in cor (lib us nostvis et in ipso libero arhitrio et huiusmodi, quae immediatum illa-psum Dei, sive immediatam Dei operationem significant. Constat h) ex eo quod praeter externam gratiam legis et doctriuae Cliristiqne exemplorum admissam certe a pelagiauis, aliam Patres profitebantvir, qua voluntas et actio iuvaretur; atqui liaec alia non potest esse nisi immediate interior. Unde Augu-stinus Cont. duas epistt. pelagg. L. I. c. 19. gt;Vos autcm in bono opere sic putatis adiuvari hominem gratia Dei, ut in excitanda (excitatione suggerente vires) eins ad ipsum bonum opus volnntate, nihil earn credatis operari.quot; »Quod cum refel-lisset exemplo Pauli, concludit: »Trahitur ergo miris modis (voluntas) ut velit ab illo, qui novit intus in ipsis hominum cordibus operari, non ut homines, quod fieri nou potest, no-lentes credant, sed ut volentes ex nolentibus fiant.quot; Et hinc proscripta est in Synodo Diospolitana Caelestii doctrina Gratiam Dei et adiutorium non ad singulos actus dari, sed in libero arhitrio esse, vel in lege ac doctrina.

III. Porro haec gratia necessaria interior sive immediata, est duplex, immediata nempe illustratio et immediata inspiratio. Qua in re sedulo adverte, quod utraque gratia dnplici elemento constat, nimirnm elevatione facultatis, qua facultas potens fit edere actus supernaturales atque acta vitaii cognitionis cuius-dam et volitionis, quo moraliter (si per se. hoc elementum spectetur seorsim a primo) voluntas flectitur ad actum liberum salutarem. Iam vero prioris elementi necessitas pro utraque facilitate et etiam alterius pro intellcctu est evidentior eamque

absque ullo clubio rleinonstriuit arfjfuinenta, quae sumus allaturi. Verum et altering elenienti pro voluntate necessitas ex cloctrina Patrum cuuficitur, si de gratia voluntatis uecessaria loquentes, earn exhibent sub ratione alicuius actus vitalis voluntatis in-spirati a Deo.

Iain de liau re egiums iu Pcapite, ubi probavimus oxsisten-tiambuius duplicis gratiae; nunc probanda est utriusque necessi-tas. Ex iisdem quidem fontibus argumenta petemla erunt, quae tamen poterunt enucleatius proponi.

Prinuun ergo probamus necessitatem ininiediatae illustra-tionis. Sane illustratio mentis imniediata asserta est uecessaria in Conciliis. 1) In Cone. Carthag. c. 4. docemur gratiani, qua nobis revelatur et aperitur intelligentia mandatoruin, esse do-num Dei simul cum caritate, qua nobis praestatur nt faciamus. Porro gratia, qua revelatur et aperitur intelligentia mandatoruin, quae est gratia ea, quam concedebat Pelagius esse precibus exorandam, est gratia intellectuni immediate afficiens, ut iam alibi demonstravimus. Formula vero, qua dicitur scientia huiusmodi esse donum Dei, siguificat non esse in potestate naturae earn scientiam, sed a Deo nobis conferri; quia vero intelligentia mandatoruin est uecessaria ad ea exsequenda, idcirco jier cam i'ormulani signifieatur necessitas liuius doni Dei, quod ita exbibetur, ut sit aperitio intelligentiae seu gratia imniediata intellectus.

2) In Concilio Araus. II. c. 7. docemur necessariam esse illumimtionem Spiritus S. ut possimm ecangelieae praeclicationi comndirc, nt e.rpedit. At qui haec illuminatio distinguitur om-nino a praedicatione Evangelii, nam propter illam huic con-sentimus et supponitur deesse ea posse , licet haec haberetur. Nequit vero esse alia gratia pariter externa, quia si non suf-ticit evangelica praedicatio, eadem ratione nec alia gratia exterior intellectuni illustrans sufficiet; est ergo gratia illustra-tionis imniediata interior. I'ude id probatur a Concilio verbis Pauli: sufficientiam nostrum cogitandi esse a Deo, quibus dixi-mus (Th. VII.) auxilium aliquod immediate subiectivum signi-ficari.

3) In Concilio Tridentino Soss. VI. capp. 5. (i. docemur iustificationis exordium in adultis sumendum esse a praeve-niente Dei gratia, quae est gratia excitans et adiuvans bo-

mines ad conversionem sui, quae gratia dicitur illum'natw Spiritus S. qua Deus tangit cor hominis; homines autem hac divina gratia excitatos et adiutos, fidem ex audi!a eoneipkntes libere moved in Deum etc. Itaque hie duplex gratia manifeste distinguitur; illuminatio Spiritus S. qua cor tangitur a Deo, et fides, quae auditu accipitur ideoque praedicatio fidei; atqui ea illuminatio, sive spectos distinctionem cius a praedicatione fidei, sive spectes formulam qua describitur, tcmgente Deo cor hominis per Spiritus S. iUuniiitafionetn, (quae est eadem ac ilia qua Africani Patres gratiam interiorem immediatam siguili-carunt in Uteris ad Zosimum, ut refert Oaelestinus c. 8. Auctorr. Sedis Apost.) ea illuminatio, inquam, est interior iiumediata. Tarn vero bis capitibus a Patribus Tridentinis tra-ditur id quod necesarium est ad iustificationem; unde dicitur exordium iustificationis sumendum esse. Ergo.

4) Eadem gratia tanquam necessaria asserta est a Oaelestino ac Zosimi auctoritate confirmata. Ait enim c. D. »Quod ita Dens in cordibus hominum atque in ipso libero operetur arbitrio, ut sanda c u/ilatio, pium consiiiuni onmisque motus bonae voluntatis ex Deo sit; quia per ilium aliquid boni possumus, sine quo niliil possu-mus. Ad banc enim nos profcssionem idem doctor (Zosiiuus) instituit, qui cum ad totius orbis Episcopos de divinae gratiae opitulatione loqueretur: quod ergo, ait, tempus intervenit, quo eius non egeamns auxilio? in omnibus igitur actibus, causis, cof/itutioriibus, motibus adintor et protector oraiulus est.quot; Sermo est ergo de gratia necessaria, de gratia necessaria quoque ad quamcuinqae sanctani cogitationem. I'orro baec gratia ita de-scribitur, ut dicatur Dens ita in cordibus hominum operari ut sancta cogitatio sit a Deo; atqui cor, unde est cogitatio, non est sola voluntas, sed et intellectus: operatio vero Dei in cordibus, quae eadem est ac ilia, qua operatur in ipso libero arbitrio, est operatio iiumediata. Ergo.

5) Earadem doctrinam asseruisse Patres patet ex testimoniis quae dedimus in Th. VII. ex quibus etiam efficitur Scripturis banc docttinam contineri.

lam vero ex his testimoniis constat 1) gratiam illustra-lionis duplici elemento constare, nempe tum cogitatione aliqua, in cpia illuminatio mentis sita est, excitata a Deo tum eleva-tione facultatis; quia est illuminatio Spiritus S., qui per cam

dat potestaten! cogitamli quae non est in natura. Et sane utraque gratia cei'te reqniritur. Requiritur devatio fiiciil-talis; quia gratia datur ut possit mens supernaturaliter co-gitare, assentiri praedicationi, credere etc.: requiritur actualis aliqua cognitio excitata a Deo; quia non sufficit sola clevatio facultatis. Nam elevata etiam facultas jiotest adhuc naturaliter agere, cum vires purae naturae maneant et si ab olnecto na-turali modo determinetur (ut semper contingit) prommi est ut agat tantum secundum vires uaturales. Oportet ergo ut divina virtufce determinetur exercitium virium supernaturalium, sive moveatur intellect us ad aliquam cogitationem a Spiritu S. Atqui si quae a Patribus generatim asseruntur, valent generatim pro omnibus, valent certe pro iis, qui nondum sunt conversi ad Deum et quovis habitu supernaturali carent. Nam unica ratio dubitandi an ea necessitas gratiae quoad utrumque elementum habeatur pro omnibus, haec esset, quia iam conversi ad Deum possunt ex pia praecedente cogitalione ad aliam determinari, et habentes habitum puta fidei iam habent men-tem elevatam ad ordinem supernaturalem. Atqui haec desunt iis qui nondum sunt conversi ad Deum nullumque adhuc ob-tinent habitum supernaturalem: ergo.

I\^r. Nunc probanda est necessitas immediatae inspirationis. Ea sic probatur. 1) In coutroversia pelagiana agebatur de gratia voluntatis (cf. Synop. hist. q. uit.) quae est diylinrta a (/ratia Goynitionis ed(jw; mator (Conc. ('arth. c. 4. Aug. de Gratia ('hristi c. 21)., et de Graiia et lib. arb. c. 1!'). Itaque contendebant Patres ad versus pelagiauos aliam gratiam necessarian! esse praeter gratiam cognitionis admissam vel conces-sam a pelagianis. Atqui 1) pelagiani scientiam interiorem sive immediatam illustrationem concedebant, ut probavimus in Öynopsi. 2) Abstractione facta ab iiac li vpotbesi, si l'atres loquentes de adiutorio necessario voluntatis, putassent sufficere auxilium solius immediatae illustrationis, qua mediate inspira-tur voluntas, illud non opposuissent gratiae cognitionis, cum et ipsum esset tormaliter gratia cognitionis, sed solum opposuissent gratiae exteriori, utpote id habens proprium quod sit interius. Neque ex co capite potuissent illud opponere gratiae cognitionis, quia est adiutorium voluntatis; nam et ipsa illustratio immediata est adiutorium quoddam voluntatis:

ifleo enim datur et luie tantum ratione datur, ut voluntas agere possit. Neque ex eo capite rursus potuissent earn oppo-sitionem instituere, c|uiii inspiratie mediata est subiective in voluutate; nam haec non est novum auxilium, sed effectus necessarius auxilii cognitionis.

Et re quidem vera 2) in eau. 4. Concilii Carthag.: mentio occurrit disserte yratiac turn externae (divina mandata), turn illnstrationis immediatae (qua aperitur intelligentia mandatorum) tum graliae inspirationis immediatae (caritatis nempe, quae aedificat et praestat ut, scientia non possit inflare) atque contra eos qui solum gratiam illustrationis admittebant, definitur necessarian! esse quoque gratiam caritatis atque utramque esse Dei donum caritatem et scientiam. lam vero si gratia voluntatis non est nisi gratia illustrationis, quae ad voluntatem quoque excitandam se porrigit, quoniam haec excitatio sponte sua et naturaliter exsistit ex illustratione mentis; pronum est quaerere: quomodo qui dicuntur admittere gratiam illustrationis , dicantur negare gratiam voluntatis et cur praeter earn gratiam, alia postulaturV ad summum poterat requiri ut fate-rentur pelagiani hunc quoque effectum eiusdem gratiae in voluutate. Yeriun nee potuerunt pelagiani negare hunc effectum, qui ex ea causa necessario oritur nee reapse negarunt imo fassi sunt; docebat enim Pelagius per gratiam scientiae a Deo stupentem suscitari voluntatem. Cf. in Synopsi bist. IV. 13.

Hoc autem in canone non alter ett'ectus eiusdem gratiae in individuo, sed duplex gratia secernitur, scientia et caritas sine qua scientia inflare potest. Igitur in hypotbesi sufficientiae inspirationis mediatae, canon iste nullam habet rationem suf-ficientem sui: atqui; ergo.

3) Ea gratia voluntatis asserta est a Patribus, quae vires subministret libero arbitrio , per quas non solum facillas sed simpliciter possit et sine quibus nihil possit. Atqui haec prae-rogativa nequit competere soli mediatae inspirationi. Nam cum haec sit formaliter in solo intellectu bitque formaliter tantum cognitio, et non moveat voluntatem nisi moraliter , relinquit ipsam formaliter in propriis viribus: quare potest quidem ea gratia esse ratio , cur voluntas aliquid facilius ])ossit ex illa speciali morali motione, non vero cur aliquid simpliciter

i '

possit, qnod sine gratia ilia nullo nioclo posset: atqui; ergo. Hoc arguraentum rationem intrinsecam aperit necessitatis hnius gratiae.

lam vero ex hoc argumento liquet gratiara voluntatis, quae necessaria est, conqjlecti certe elevationem facultatis. Al-terum quoque elementura quod est actus quidem vitalis, quo excitatur immediate ipsa voluntas, gratiam voluntatis com-plecti sic probatur. 1) Gratia liaec, cuius necessitas a Patribus defenditur, dicitur inspmitio: porro haec appellatio motum qnemdam impressum ar.imae signilicat sive excitationem ali-cuius actus. Huiusmodi vero actus vel est actus deliberatus vel indeliberatus. Cum actus quoque deliberatus possit esse gratia (Th. X.), poterit et inspiratio actus deliberati esse gratia voluntatis pro alio deliberato actu seqnenti, Verum inspiratio est quoque gratia praeveniens, qua nempe praeparatur voluntas; talis enim est gratia voluntatis, cuius neccssitatem tuetur Augustinus quam ])rae]iarationem voluntatis negabant pelagiani (cf. cont. duas epistt. pelagg. Ij. IV. c. G. L It. c. 8), ut proinde haec inspiratio dicenda sit necessaria ad quem-libet actum. Inter graiias autem praevenientes est etiam pure praeveniens^ quae nequit esse sita in actu deliberato. Si ergo inspiratio est motio voluntatis ad quemlibet actum, uon omnis inspiratio erit motio actus deliberati, sed et indeliberati in voluntate; ideoque universim gratia voluntatis coraplectetur motionem eius ad aliquem actum sive indeliberatum sive deli-beratum, (jui ab aliquo indeliherato praeventus fuerit.

Sane doctrina est Augustini Deum inspiratione actus iu-deliberati voluntatis , praeter interiorem iilustrationem , prae-parare voluntatem. De Spiritu et litera e. 3. »Nos dicimus humauani voluntatem sic divinitus adiuvari ad faciendam iu-stitiam, ut... praeter doctrinam... accipiat Spiritum S. quo fiat in animo eius delectalio dilectioque summi Boni.quot; Quod deinceps ita explicat: gt;('11111 id, quod agendum est. ceperit t nou latere (incipit autem iuxta Augustinum non latere per interiorem iilustrationem Spiritus S. cf. eius verba in Th. \ 11. I\^r.), nisi etiam delectet et ametur, non agitur, nou suscipi-tur, 11011 bene vivitur.quot; Of. Suarez de Gratia L. III. c. 7.

Concludimus ergo gratiam ])ropriani voluntatis, quae est necessaria ad agendum, complecti utrumque elemeutum, et

elevationis facultatis et excitationis actus vitalis. lam vero nt iterum eodem modo ratiociuemur, si haec generatim vera sunt, certe vera esse debent quoad illos, qui nonduin sunt conversi ad fidem omnique liabitu supernatnrali carent. Eadem enim occurrit ratio, quae superius in parte praecedente allatafuit nec opus est instaurare argumentiun. Probata est ergo Thesis.

V. Niliilominus contra doctrinam duplicis distincti adiu-torii possunt nonnulla obiici. Dices enim 1) in Cone. Arausic. c. 6. banc adhiberi formulam: pev infnsionern et inspirationem Spiritus S. et c. 4. per Spiritus S. infasioncm et operationcm: at infusio non videtur significare aliquid aliud distinctum ab inspiratione vel opcratione. Ergo licet diversa sint nomina, potest eadem esse res: qnare videtur quod et illustratio et inspiratio dici possint esse eadem gratia.

Kespondeo 1) distinctionem gratiarum harum nos non re-petere ex diversis nominibus tantum , sed ex diversis rebus, quas bis nominibus repraesentari probavimus. Quare etsi con-cedamus primam partem consequentis, negamus tamen alteram. Ceterum ut declaremus eas formulas ('one. Araus., advertimus 2) quod operalio , de qua in cn. 4. sermo est, determinatur ex contextu ad significandam inspirationem voluntatis: affe-runtur enim ad eam probandam baec testimonia; praeparatur voluntas a Domino et Deus in nobis operatur velle. Habemus ergo ivfusionem et inspirationem simul positas. lam vore nihil impedit quominus infusio Spiritus accipiatur pro ipsa illustra-tione, ita ut eaedem res exbibeantur per has duas formulas: infusio et inspiratio atque illustratio el inspiratio. Nam infusio Spiritus, quae per gratiam actualem fit, est per se transiens. Porro si considerentur solum operatiemes excitatae in nobis a Spiritu S. et invicem comparentur, prima operatio transiens, quam Spiritus excitat in nobis, est illustratio; quooirca per eam obtinetur formaliter infusio Spiritus, quae ab altera operalione, h. e. inspiratione iam supponitur, undo per inspirationem Spiritus S. non proprie infunditur, sed iam est in-fusus. Cum ergo proprium sit illustrationis, ut per eam Spiritus nobis transeuntcr infundatur, h. e. in nobis operetur excitans aniinum ad prlmum actum, potest illustraLio nomine infusionis significari. Si haec teneantur, roapse infusio signi-licat aliquid distinctum ab inspiratione.

Dices rursua in Cone. Tricl. Sess. VI. cap. 5. eamilem, quae illmninatio dicitur, mox inspirixtionem vocari sgt;ita nt tangente Deo cor hominis per Spiritus S. iliuminationem, neque homo ipse nihil omnino agat, inspirationeni it la in re-cipiens;quot; ergo res eadem est illustratio et inspiratio.

Resp. Inspiratio non signilicatur solum per vocem iliuminationem, sed et per alias t any cute Deo cor hominis, oratione indirecta; nam quoniam cor non est solum intellectus sed potissimuin voluntas, cum tactus cordis dicitur, signilicatur non solum illustratio, quae motum cordis praecedit, selt;l et inspiratio , quae emn motum gignit; quapropter illuminaiio non est id, quo formaliter taugitur voluntas, sed id, quo dispositive ea taugitur.

Ceterum ipse Augustinus ])lus seniel gratiam voluntatis immediatam, quam certe docuit, significavit solo nomine lucis, nec innnerito; cum lux non solum illuminet sed et calefaciat, ex quo traduci potest ad signilicandam metaphorice gratiam voluntatis propriam. Audiatur De Natura et gratia c. 26: »Sicut vulnere verbi gratia claudicans ideo curatur, ut sanato malo praeterito, futurus dirigatur incessus; sic mala nostra non ad hoc solum snpernus medicus sanat, ut ilia iam non sint, sed ut de cetero recte ambulare possimus: quod quidem etiam sani non nisi illo adiuvante poterimus... 8icut enim oculus corporis etiam plenissime sanus, nisi candore lucis adiutus non potest cernere; sic et homo etiam perfectissime iustiticatus, nisi aeterna luce iustitiae divinitus adiuvetur, recte non potest vivere. Sanat ergo Deus, non solum ut deleat quod peccavimus, sed ut praestet etiam ne peccemus.quot;

VI. Obiicies contra assertam necessitatem gratiae interioris immediatae doctrinam Scripturarum, qua Verbum Dei per suos ministros praedicatum commendatur. Etenim Verbum dicitur, in quo cjuis salvatur: Actuum XI, 14. Verbum recon-ciliationis 2. Cor. V, 18. 1 'erhum non hominum, sed vere Ver-bum Dei 1. Thessal. IT, 13. Verbum, i/uod operatur in lis qui credunt ibid, virtus Dei in salutem Rom. 1, 16. Verbum vitae Act. V, 20. per quod in Christo gujnimur. 1. Cor. IV, 15. et qui Verbum annuntiant, dicuntur gujnere filiosque habere ibid, ae ideo missi ut aperiant hominum oculos atque ita con-vertantur homines a tenebris ad lucem et de potestate satanae

ad Deum, ul accipiant remmionem peeeatorum et sortem inter Sancfos per fldem, cpiae eü in Chrisfo Act. XXVI, 18. lam vero huiusmodi loquendi formulae significant efScaciam qnam-dam propriaiu Verbi Dei, quae immediate nexa sit cum acti-bus salutaribus ita, ut propter ipsum Verbum Dei auditum excitetur in animo illustratio et inspiratie supernaturalis pro-pemodum sicut Sacramenta gratiam in nobis efficiunt. Porro si ita res se habet, non est amplius opus illustratione et in-spiratione, quae immediate sit a Deo.

Contra necessitate]u vero iinmediatae illustraiionis videtur esse Augustinns, qui L. I. ad Simplicianum q. 2. n. 2. ait: »Incipit autem homo peicipere gratiam, ex quo incipit Deo credere, vcl interna vel externa admonitione motus ad fidem.quot; Unde mox de Cornelio subdit: quod snullo modo credidisset nisi vel secretis per visa mentis ant Spiritus vel man ife stiorilm s per sensus corporis admonitionibus vocaretur.quot; Cf. et de Spir. et lit. c. 34.

Respondeo 1) Formulae a Scripturis allatae earn certe in-terpretationem non patiuntnr, quam quidam e protestantibus subiicere vellent, quaeque ab ipsa obiectione videtur excludi, nempe illustrationem et inspirationem mentis contiueri actibus qui naturaliter excitentur ex audito Evangelio; liaec euim est liaeresis, quam Patres in pelagianis reprobarunt revocantibus adiutorium Dei ad legem atque doctrinam.

Respondeo 2) Argumentum adversariorum, datis etiam (quae quidem non concedimus) iis omnibus, quae contendunt, probat nihil contra tliesim. Nam ea efficacia, quae Verbo audito tribuitur in obiectione ad actus supernaturales in nobis excitandos, vel simplieis conditionis fines non egreditur, vel aliquain proprie dictae cansalitatis rationem liabet. Si primum, requiritur ergo immediata Dei operatio interior. Si alterum, ea efficacia nequit esse plij'sica, cum neque talis competat Sacramentis, sed ad summum in verbo audito moralis erit, quatenus scilicet ex divina institutione praedicatio Verbi Dei moveat Deum ad infundendas animo audientis illustrationes et inspirationes supernaturales. Atqui in hac liypotbesi po-stulatur rursus illustratio et inspiratio, quae sint immediate a Deo; ergo.

tantum sit, an etiam causa actus supernaturalis: liaec reponi-mus. Cmu Vei'lnnu 1 h'i jjraedicatuin sit aliquid extrinsece sonans et sensibile, se liabet in ratione efBcaciae ail luoveniluin intellectura sicut aliae locutiones naturales. Ea tanien praedi-catione posita adest Deus, qui intriusecus increinentum dat illustrans et inspirans. Qnare interior actus ontologice spe-ctatus est etfectus Dei, at praedicatio Verbi turn se liabet ut conditio ut exsistat actus supernaturalis, turn est etiam causa determinans cur sit talis actus obiective, talis nempe appre-luniMO, talis amor etc. cum divina immediata illustratio uou sit per se revelatio (Th. VII.). Id porro et non auiplius ])o-stulatur ab iis formulis ex Scriptura desumptis, quae afferuntur in obiectione. f'ausulitatis euini moralis, positae in quadam dignitate Verbi ])raedicati derivata ipsi a Verbo Dei, quae moveat Deum infallibiliter ad infundendas gratias actnales, huius inquam causalitalis asserendae sufficientem rationem in iis testimoniis Scriptnrae ac siniilibus non videmus. Circa quae testimonia et formulas , quibus efficacia Verbi praedicati ex-pi'imitur, duo sunt advertenda. Priinnm, quod solet Scriptura effectum, qui a pluribus causis pendet, nni causae adserere, aliis causis non memoratis: Secundum, quod Scriptura frequenter efficaciam Verbi commendans, ipsum non seorsini con-siderat, sed simul cum iis, quae ex lege Dei nexa sunt cum eo h. e. cum gratiis interioribus, quibus ipsum Verbum prae-dicatum viam veluti munit.

Non erit tandem abs re advertere quod ea efficacia, quae Verbo praedicato adseritur, tribuenda est quoque cetcris ex-trinsecis mediis, quae pias cogitationes affectusqiie ])ios excitare valent et quibus exsistentibus gratiam Deus actualem im-pertit. Tribuenda est, inquam, ea efficacia iis mediis saltern analogice, b. e. quatenus Verbum Dei praedicatum plus minus repraesentant eique plus minus aequivalent.

Ad Augustiui testimonia quod spectat, collatis iis quae Thesi VII. ex eodem sunt allata et inspecta doctrina catholica do necessitate illustrationis immediatae, a qua certe Augustinus non discessit, imo quam ipse professus est in Canone 4. Cone. Carthag., cuius auctor ipse fuit, vel quem certe probavit, respondendum est Augustinum non negare iis testimoniis allatis necessitatem immediatae illustrationis. Itaque termini, qui op-

poimntur in luie disiunctiva admonitlo interna vel externa, non sunt illustratio interior immediata et illustratio interior me-diata, sod illustratio ivimediata cam pvacvertcnte extrinseco nri-nisterio, quae illustratio dicifcur admonitlo extrinseca, et illustratio immediata nine extrinseca ministerio, per excitationem internani vel pliantasmatura vel idearum in memoriani vel per simpliceni revelationem quae esse potest.

Ul tandem de necessitate gmliae aciualis pro imtis quoque dis-seramus, priinum adeertendinn est quod cum (jralia prae-veniem dicitur nccemt-rid ad omnes actus salutares, non eo ipso dicitur quod ad sinqidos actus nova gratia praaveniens sit necessaria. Tenendum est porro i{uod iustis quoque ad omnes eoruin actus salutares necessaria est gratia actualis praeveniens el ad imam iunt lUuslrationis turn inspiraiionis; licet non prorsus code in modo ac Us, tpd hubitibus superna-luralibus sunt deslituti.

I. Quod primo loco ponimus pendet ex iis quae docuimus in Th. X. Scilicet cum exsistit series actuum salutarium, quorum posterior a priore determinatur, qui praecedit ratio-nem liabet gratiae praevenientis pro consequente omuesque immediate vel mediate pendent a gratia pure praeveniente , quae ab initio seriei collata est. Novam gratiam in ca serie dicimus earn , quae posita in inspiratione actus indeliberati excitaret et praepararet voluntatem independenter ab actibus liberis praecedentibus. lam vero etsi ad omnes actus gratia praeveniens dicatur necessaria, non eo ipso dicitur necessaria nova gratia praeveniens ad singulos actus etiam lio-minis non insti; illud enim sine isto dari potest. Nam in serie continuata actum salutarium, quorum praecedens determinat consequentem , singuli subsequentes ex gratia Dei praeveniente et praeparante voluntatem (iunt, nec tainen nova intercedit gratia praeveniens. Nec ulla eius apparet necessitas; nam non requiritur nt elevans , cum per priorem actum sit elevata facultas possitque manere ea elevatio, quando actus prior cum posteriore contiuuatur illumque determinat. Nec

requiritur ut excituns voluutatem ad ageiulmu, quia voluntas iu acta deliberato exsistens satis est exeitata ftmv.aliter ad alios actus, qui cum eo connexi sint. iloc sensu accepta de-fendi jiotest seutentia liellaruiiui De Grat. et HIj arb. L. VI. c. 15. Sent. 13.) scilicct non indigere iustuni ordiuarie nova gratia excitante, quod et can. ult. Cone. Arausic. II. suadetur. Itaque cum defendemus in Thesi necessitatem gratiae eliain praevenientis ad oinnes et singulos actus iustorum, cum su-pradicta limitatione accipiendum erit.

II. Disputans Suarez de necessitate gratiae 1. c. c. 8. plures facit 113'potlieses quoad statum liominis iam excitati, quas cum mediocri mutatioue ita proponere possumus: 1) quod liomo infidelis nondum consenserit ulli gratiae Dei vocanti, 2) quod alicui consenserit, 3) quod habeat habitum fidoi et spei, 4) quod iustus sit habeatque omnes habitus supernatu-rales. Secundam liypotliesim distinguimus a sequente, quia cum prima gratia non sit iides, potest homo pluribus gratiis ad eam obtinendam praeparari, ut si interiore vocatione voce-tur ad audiendani praedicationem, turn ad investigandam veri-tatem, turn ad orandum, ut tandem credat. Plures opiniones iu liac quaestione recitat idem Suarez ibid, quas confer, sis, qua-rum opinionum differentia ex eo etiam pendet, quod non omnes eandem significationem subiieiant nominibus gratiae excitantis sen praevenientis et adiuvanlis. Cf. Th. XVI11. (juaeri ergo potest an in singulis his hypothesibus necessaria sit pro omnibus actibus bonis gratia actualis et quae ? ac praecipue quaestio est de gratia immediata voluntatis eaque praeveniente. Adiuvari enini gratia voluntatem cum agit, nemo dubitat. Manifestum est auteni quod si demonstraverimus iustis ipsis quoad omnes actus salutares necessariam esse gratiam ne dum adiuvantem sed et praevenientem illustration is et in-spirationis, idem quoad ceteros quoque demonstratum erit. Id ergo nobis satis erit explicite et data opera demonstrare.

III. Demonstratio breviter hue redit. a) Si gratia actualis eadem , de qua in Traditione sermo est, asseratur necessaria indiscriininatim pro omnibus, ad omves actus, nulla distinctione facta statuum hominum vel conditionis actuum, sed habita solum ratione actus saluturis; dicendum est earn gratiam, quae quibusdam ad quosdam actus, nullo dissentieute, est necessaria,

esse iustis pariter ad omnes actus necessariam: atqui; ergo. Vel h) si in Traditione iustis asseratur necessaria gratia ita, ut ea, quae dicitur iis ad agendum necessaria, sit ilia eadem, quae aliis non iustis et ijiii ad fidem vocantur, necessaria af-iinuatur quaeque dicitur esse gratia illustrationis et inspira-tionis, praeparans et adiuvans; eadem ex integro iustis quoque necessaria habenda erit: atqui; ergo, c) Si dissertis testimoniis fidem facientibus explicite asseratur iustis ad onines actus salutares necessariam esse gratiam prae'venientem et adiu-vantem illustrationis et inspirationis; ea certe iisdem necesr-saria dicenda erit: atqui; ergo, d) Si ratione tlieologica de-monstretur iustis quoque utramque gratiam utroque modo necessariam esse; nulla erit ratio cur id negetur: atqui; ergo.

Probandae sunt minores horum argumentorum. Et primum hoc prae oculis semper habeatur. Patres in suis scriptis atque decretis aetate pelagiana eandem semper cratiam praedicasse et defendisse, gratiam scilicet, quam negabant pelagiani h. e. gratiam voluntatis, quae gratia est qua vocatur, excitatur et prae-paratur voluntas ut velit atque adiuvatur, cum vult et operatur voluntas, ut frequentissime explicat Augustinus; quemadmodum earn explicant quoque Episcopi Africani ad Zosimum (cf. c. 8. Auctorr. A post. Sedis), atque Patres ('one. Arausicani II. c. 4. lam vero quod spectat ad minores primi et alterius argumenti, quae forma tantum ditferunt, pro omnibus actibus gratiam necessariam esse affirmatum est. Ita sane R. P. Zosimus in epistola dogmatica, qua pelagianum dogma per universum mundum proscripsit, cui omnes catholici Episcopi subscripse-runt, gt;quod tempus, ait, intervenit, quo eius non egeamus auxilioV in omnibus igitur actibus, causis, cogitationibus, motibus adiutor et protector orandus est.quot; Item gratiam omnibus necessariam esse praedicatum est Imcque spectant omnia decreta ea aetate edita. Auctorr. c. 6. Quare necessitatem gratiae non ex special! liominum statu sed ex dignitate actus salutaris probant. Inde est enim quod asserant nullum esse in natura vigorem (C. Araus. c. 7.) ad bonum aliquod faciendum, quod ad salutem pertinet vitae aeternae, ad agendum sicut oportet ad salutem, ad bona pietatis opera (cf. Th. XXII.). Et inde est quod nullo liominum discrimine instituto gene-

ratini asserant gratium Dei ad singulos actus dari (Oonc. Dio» spolit.), it a ut sine gratia nihil verae sanctaerjue pietatis habere, cogitare, dicere, agere valearnus (Patres Africani ad Zosi-mum penes Prosperuiu adv. Coll. c. 5.): quorum, testimoniorum in primo de iustis quoque serino est, in altero directe de iustis. Atque ex lioe factum est ut ad necessitatem gratiae pro prima conversione probandani aiferrent ea verba Apostoli Philipp. Ill, 13. Dens est qui operatur in nobis veile et per-fieere (Cone. Araus. c. 4), quae per se directe ad iam con-versos ref'eruntur. Ergo.

Quoad minorem tertii argumenti, ea evidenter lii.s testi-inoniis probatur. Et primum liquet in iis, quae recitata sunt modo ex Zosimo et Patribus Africanis sermonem directe esse de Christianis sen conversis ad Deum, quos certe Patres non supponebant omnes esse peccatores, imo iusti praesumendi sunt. Eodem modo Augustinus loquitur De Grat. et lib. arb. c. 17: gt;Sine illo vel operante ut velimus, vel cooperante cum volumus, ad bona pietatis opera nihil valemus.quot; Ubi vides utramque gratiam praevenientem et adiuvantem dici necessariam ad pia opera indefinite. Idem dp nat. et grat. c. 26. »Mala nostra non ad hoc solum medicus supernus sanat, ut ilia iam non sint, sed ut de cetero recte ambulare possimus, quod quidem etiam sani non nisi illo adiuvanle poterimus.quot; Quod declarat hoc modo: »Sicut oculus corporis etiam plenissime sanus, nisi candore lucis adiutus non potest cernere, sic et homo etiam perfectissime iustificatus nisi aeternae luce iustitiae divinitus adiuvetur, recte non ])otest vivere.quot; Perpende lucem praeveuire visionem singulisque actibus videndi necessariam esse. Cf. quoque quae in Thesi praeced. n. lV^r. dedimus ex doctrina Augustini. inter Auctorr. Apost. Sedis allalas a Caelestino, haec c. -8. affertur ex Patribus Africanis »Praeparatnr voluntas a Domino et ut boni aliquid agant, paternis inspiraiionibus suorum ipse tangit corda fidelium. Quotquot enim Spiritu Dei aguntur, hi lilii Dei sunt, ut nec nostrum deesse sentiamus arbitrium et in bonis quibusque voluntatis humanae singulis motibus magis illius valere non dubitemus auxilium (quo nempe praeparatur et adiuvatur voluntas a Domino).quot; Concil. Arausic. 11, c. 9. (quaravis hie , potius quam canon , habeatur ad erudiiis tan-quam sententia quaedam ex Patribus excerpta, in conlinnatio-quot;

iiem praecedentium canonum, queiuadmoduin et plures aliae sequuntur; est tarnen sententia, quam Patres Arausicani suani faciunt et cui subscribuut): »quoties bona agimus, Deus in nobis atque nobiscum (habes gratiam praevenientem et adiu-vantem) ut operemur, operatur.quot; Et cn. 10. »Adiutorium Dei etiara renatis et sanctis semper est imploranduin, ut ad finem bonum pervenire vel in bono possint opera perdurare.quot; Concilium Trid. Sess. VI. cp. 16. gt;Ipse Christus lesus tanquam caput in membra et tanquam vitis iu palmites, in ipsos iusti-ficatos iugiter virtutem influit, quae virtus bona eorum opera semper antecedit et comitatur et subsequitur.quot; Habes in his testimoniis mentionem gratiae non solum adiuvantis, sed et praevenientis. Porro si adbibeas animadversionem superius lactam, quod scilicet gratia, quam Patres tuebantur, erat gratia voluntatis praeter gratiam cognitionis interioris (cf. si-mul synopsim Iiistor. Itaeresis pelagianae superius datam) h. e. utraque gratia asserebatur necessaria; demonstratum abunde erit e sententia Traditionis iustis quoque pro omnibus actibus suis (cf. primam partem huius Thesis) necessarian! esse gratiam illustrationis et inspirationis turn praevenientem turn ad-iuvantem.

IV. Uestat demonstratio exhibenda ex argumento artificiali theologico. Et sane quod 1° gratia actualis aliqua praeveniens iusto quoque sit necessaria, intrinseco etiam argumento demon-stratur. Nam, utarguit Ripalda (I.e. sect. 3), onmis actussalutaris elicitus etiam ex influxu habituum, supponit necessario prae-vertentem cognitionem atque affectionem quoque (vide dicta in Thesi XIV.) atque utramque supernaturalem circa obiectum, in quod voluntas libere afficitur: atqui ea cognitio et affectio est gratia actualis; ergo. Minor patet ex dictis in Cap. I. Maior quoad id quod dicit praevertere debere cognitionem est evidens: quoad affectionem ex cognitione ortam pendet ex dictis Th. XIV: quoad id vero quod addimus, nempe huius-modi cognitionem, quae praevertit (idem de affectione dicatur, si necessaria per se censetur ad omnem actum), esse supernaturalem, liquet 1) quia cognitio et affectio, quibus voluntas disponitur ad actum et quae sunt quaedam inchoationes ipsius, debent esse in eodem ordine, in quo est actus: 2) quia do-ctrina est Patrum huiusihodi actibus praeparari voluntatem; Pa-

tros autem nullos actus agnoscunt, quibus praeparatur voluntas, c|iii non sint sinipliciter gratia, supra vires naturae h. e. su-pernaturales; ergo. lta(jiie gratia excitans necessaria est.

Quod vero 2quot; excitatie divina pure praeveniens (cf. 1. p. Th.) actualis etiain in voluntate necessaria sit iusto instructo ha-bitibus quibus natura et facilitates elevantur, liac potest ratione denionstrari. Etenini per gratiani sanctificantem et habitus in-fusos elevatur utique natura, elevantur facilitates eisque con-fertnr potentia ad actum supernaturaleni sen efficientia opera-tivae virtutis: unde necessaria non est amplius ea operatic divina, qua dixinuis facilitates transeunter elevari Th. XVI. At facilitates etiain ita elevatue, propositis ab extrinseco ob-iectis, possunt circa ea se exercere naturaliter, etiamsi obiecta sint supernaturalia; (jnia ea, postquani proposita sunt, vis naturae quomodocunique attingere potest. Neque refert facultatem esse elevatam et facultatem necessariam, qualis est intellectus et voluntas quoque quoad actus indcliberatos, agere quantuiu potest; nam principium hoc est ita accipienduni: quod facultas agat quantum potest secundum quod adiuncta, in quibus ver-satur et obiectum quod attiugit, requirunt; praeterea hoc principium collectum est ex analysi earum facultatum, quae uno tantum modo specifico agere possunt. Atqui facilitates elevatae 1) agere possunt et superuaturaliter et naturaliter etiam, quia natura non desinit, unde et peccare possunt, quae est actio pure naturalis; 2) obiecta, quibus percelluntur, possunt attingi operatione quoque naturali et ita attingi, ut facultas naturaliter quantum ]iotest circa ilia exerceatur. Ergo in facilitate etiam elevata nondum est ratio sufficiens cur potius superna-turaliter, quam naturaliter attingat obiecta, sen cur potius eliciat actus supernaturales, quam naturales. Neque id potest per libertatem determinari; nam libertatis exercitium iam sup-pouit actus supernaturales indeliberatos et libertatis est quidem determiuare exsistentiam actus circa hoc aut illud, non vero determinare statum in quo agit sive naturalem sive supernaturaleni; lioc enim ad Deum spectat. Itaque etiam jiosita elc-vatione naturae et facultatis, adhuc complendum restat principium proximnm operis superniituralis lioc est requiritur adhuc ex parte Dei determinalio ad hoc ut facultas agat potius superuaturaliter quam naturaliter. Haec autem determinatio prae-

cedere actum debet; unde nequit esse simplex concursns, qui per se est comitans actum. Neces.^e est igitur ut Deus opera-tioue sua excitet in iuteliectu et voluntate vitales actus super-naturales. Itaque gratia illustrationis et inspirationis necessaria est quoque iustis. Nou est quidam ipsis amplius necessaria ut facultas elevetur; quoad hoc enim iam liabitus iufusus sufli-ciens est, sed necessaria est ad determiuandum exercitium su-peniaturale t'acultatum. Haec gratia ]traeveniens voluutatem consentientem certe regit; nam gratia adiuvans quid est aliud quam gratia praeveniens cum effectu couiuncta? of. Th. XVIIf.

Ex dictis habes cur dixerimus non eodem prorsus modo iustis necessariam esse gratiam ac iis qui carent habitibus supernaturalibus. Quod de iustis vero dicitur, id et de illis dicendum est, qui aliquibus habitibus instructi sunt quoad actus eorum liabituum. In carente habitu requiritur operatio Dei ex-citans actus vitales et simul elevans facultatem; in habente liabitum boe alterum munus non est necessarkim.

Vides proinde necessitatem gratiae pro iustis nou repeti tantum ex infirmitate naturae, quae manet etiam in iustificatis. Ex ea quidem oritur necessitas moralis alicuius auxilii (cf. Thomam 1. II. q. 109. a. 9.); sed necessitas gratiae superna-turalis ex dignitate supernaturali actus repetenda est. Et sane Patres, qui necessitatem gratiae physicam et absolutam tuentur, loquuntur indiscriminatim de iustis et peccatoribus atque ut risque eandem gratiam eodem modo asserunt necessariam. Non est ergo cur pro iustis necessitas gratiae tantum ex con-cupiscentiae vitio petatur. Nam etiam ad vincendas inde ex-ortas tentationes, ad concupiscentiae resistendum non quovis modo sed salutariter, gratia proprie dicta supernaturalis po-stulatur.

I. Augustinus, quotiescumque data opera errores enumerat haeresis pelagianae, mentionem etiam facit impeccantic.e rijg ttvni.iaQTrjaiag: De baeresibus n. 88. »ln id etiam progrediuntur,

ut dicfiiit vihim iiistorum in hoc scculo nullum ommuo habere peecatmn et ex liis lieclesiam C'liristi in hac niortalitate per-fici, ut sit omnino sine macula et ruga: quasi non sit Christi Ecclesia, quae toto terrarum orbe clamat ad Deum, dimitte ■nobis debit a nostra.quot; Et cont. lulian. L. III. c. 1. testatur eos dicere »hominem in hac vita posse nullum habere peccatum, ut non ei sit necessarium quod in oratione dominica tota dicit Ecclesia, dimitte nobis d-bita nostra.quot; Et Cont, duas epistt. po-lagg. li. ill. c. 8. ait urgeri polagianos testimoniis veritaiis, ne dicant »in liomine niortali, quamlibet sancto et bene agente tantam esse iustitiam, ut ei non sit necessaria etiam post re-generationis lavacrum, donee istam vitam finiat, remissio pec-catorum.quot; Hieronymus qui ex primis fuit, qui scriptis suis pelagianos inipugnarunt, luinc potissimuin errorem tribus dia-logis confutavit.

Differt hie error ab errore loviuiani. Nam, ut testatur Augustinus de haeresibus n. 82. lovinianus negabat posse pec-care hoiuinem lavacro regenerationis accepto. Pelagius vero docebat posse hominem, si vellet, esse prorsus sine ullo peccato. Cf. tamen (iarneriunr Op. cit. p. 1. Diss. VII. c. (5. § 3.

II. Indoles Indus pelagiaiii erroris manifestatur nobis a Hieronymo et Augustiuo. I lie enira in epistola ad Ctesiphontem ait: »quae potest esse alia maior temeritas, quaiu Dei sibi, non dicam similitudinem, sed aequalitatem vindicare et brevi sen-tentia omnium haereticorum venena complecti, quae de Pliilo-sophorum et maxime Pythagorae et Zenonis Principis stoi-corum fonte manarunt? Illi enim, quae graece ndOti, nos per-turbationes possumus dicere. . . asserunt exstirpari posse de mentibus et nullam fibram radicemque vitiornm in homine omnino residcre, meditatione et assidua exercitatione virtu-tum.quot; (') Augustinus cont. lulian. L. 11. c. 8: »llinc vultis hominem perfici, atque ntinam Dei dono et non libero, vel potins servo propriae voluntatis arbitrio. . . Quanto melius audinius Ambrosium in libro de Fuga seculi dicentem:—-quod peius est, frequenter irrepit terrenarum illecebra cupiditatnm

(i) Auctor qq. V. et N. Test am. q, 109. ait quod homo, qui id posset (utique solis viribus suis), esset Deo melior, qui nunquam peccat eo quod non potest, ille non peeearet eo quod non vellet.

et vanitatum offusio mentem occupat, ut quod studcas vitare, hoc cogites animoque volvas, quod cavere diffieile est homini, exuere autein inipossibile . .. Non enim in potestate nostra est cor nostrum et nostrae cogitationes, quae improviso offusae mentem aniraumque confundunt atque alio trahunt quam tu proposueris. — Haec si vos non patimmi, ignoscite, non vobis credimus, sed in his potius s. Ambrosii verbis quoddam speculum et hoe si proficimus, communis humanae infirmitatis agnoscimus. Vobis autem etiamsi credamus et dicamus: orate pro nobis, ut nee nos ista patiamur, ita vos invenimus elatos et alta sapientes, ut respondeatis nobis non solum ista vos non pati, verum etiam in hominis esse potestate, ne ista patiatur nee esse causam cur ad hoe Dei poscatur auxilium.quot; Porro ex his Hieronymi et Augustini verbis constat pelagianos ne dum asseruisse homini potestatem resistendi semper concupiscentiae, sed et cohibendi onmes primes concupiscentiae motus et impe-diendi ne insurgant sive exstirpandi ipsos funditus evellendique omnem fibram et radicem vitiorum, lloc alterum proprium est apathiae sive carentiae perturbationnm; at haec apathia vel eadem erat, vel pars certe illius impeccantlae, quam defendebant pelagiani. Sane liane potestatem pelagiani hac formula effere-bant: posse hominem esse sine pecralo. Unde Hieronymus loco citato, postquam probaverit fieri non posse ut homo perturba-tionibus careat, concludit: »quomodo ergo potest stare hoc quod dicitur, ])osse hominem esse sine peccato, si velitVquot; Atque Augnstinus cum recitat errores Pelagii, huuc certum errorem eiusdem eadem formula complectitur: posse hominem esse sine peccato. Cuius amplitudo indicatur ab eodem Augu-stino Contr. duas epistt. pelagg. L. IV. c. 11. his verbis »pelagiani dicunt iustos in hac vita vel esse vel fnisse, qui sine ullo peccato vixerint, in tantum ut vita futura, quae in praemio «pei'anda est, provectior et perfectior esse non possit.quot;

III. Nec minim esse debet pelagianos hoc portentum err oris esse amplexos; nimis enim vires humanae naturae efferebant niinisque imbuti erant falsis doctrinis phiiosophorum, qui Ininc potestatem naturae vindicabant. Hoc sane argumentum Caelestii exhibet Augnstinus de Gestis Pelagii c. 18: » De Apostolo Petro posiiit testimonium : dirinae nos esse consorfes naturae. Et syl-logismum facere dicitur: quoniam si anima non. potest esse

sine peccato; erlt;Tn et Deus subiacet peccato, cuius pars h. o. anima peccato obnoxia est:quot; quod nihil est aliud qnam e sen-tentia Stoicoruni Scripturam interpretari. Et ibid. c. 35. »Hoc in undecimo capitulo libri, non quidem habentis auctoris sui titulmn, sed qui perliibetur esse Oaelestii, his verbis positum ipse le^'i — Quomodo quisquani, inquit, illius rei consortium suscepit, a cuius statu et virtute esse extraneus definiturV— Ideo fratres, qui haec obiecerant, sic eum intellexerunt, tanquam eiusdem naturae aniraaui et Dcuiu et partem Dei dixerit ani-mam: sic enim acceperant, cpiod eiusdem status atque virtutis earn esse cum Deo senserit.quot;

IV. Haec impeccantia sive huius impeccantiae status vo-cabatur perfect!,o iustitiae. fd f'requentissimum in Augustino. De Natura et Gratia c. 62: »f'acere est ergo iustitiam, in vero Dei cultu cum interno concupiscentiae malo interna conflictatione pugnare; perficere autem omnino adversarmm von habere.quot; Et libro de Perfectione iustitiae c. 11. »Nou facere ban am non adiacet, sed per/! cere. Nam in eo quod non consentit, bonum lacit et in eo quod odit concupiscentiam suam, bonum facit... ei tamen perficere bonum non adiacet, quod tunc erit, quando ilia coilcupiscentia , quae habitat in membris eius , nulla erit.quot; Et ibidem ita Caelestio respondet c. 3: gt;Si noliet Deus hominem esse sine peccato, non mitteret filium suum sine peccato, qui sanavit homines a peccatis. Hoc fit in credentibus et proficientibus renovatione interioris lio-minis de die in diem, donee fiat perfecta mstitia taiu/iiam sa-7i!tas plena... Tunc ergo erit plena iustitia, quando plena sa-nitas, tunc plena sanitas, quando plena caritas.quot; Porro epist. CLXVII. c. 5. ait: »Tunc perfecti sumus in cantate quando nihil restat de infirmitate.quot; Nam ut in lib. de Perfect, iustitiae c. 8. ait: »Cnm est adhuc aliquid carnalis concupiscentiae, quod vel continendo frenetur , nou onini modo ex tota aninia dili-gitur Deus. Non enim caro sine anima concupiscit; quamvis caro concupiscere dicatur, quia carnaliter anima concupiscit. Tunc erit iustus sine ullo omnino peccato, quando nulla lex erit in membris eius repugnans legi mentis eius; sed prorsus toto corde, tota anima, tota mente diliget Deum , quod est primum summumque j)raeceptum.quot;

doctrina: 1) quidem, quod perfectionem iustitiae assereret ob-tineri posse viribus naturae, sine gratia Dei; bic enini sonsus erat illius formulae: posse esse hominem sine peccato, si veilt, h. e. in sua tantum voluntate positum id esse; quamvis deinde ad declinandam invidiam adderet: non absque Dei gratia; quam tamen in libero arbitrio constituebat. Lege Epist. Hieronymi ad Ctesiph. et Dialogum 1. cont. pelagg. Deinde vero quod ipsum factum vel possibilitatem perfectionis iustitiae in hac mortali vita doceret Pelagius. De hoe altero sub initium di-sputationis minus sollicilus fuit Augustiuus et quamvis tum quoque sententia negans ei magis probaretur; attamen dum-modo concederetur non nisi per Dei gratiam perfectionem haberi posse, censebat non esse admodum cuui haereticis de hac re pugnandum, sed potius quaestionem esse habendam inter Catholicos, utrum nempe in altera tantum vita an etiam in hac vita perfectio iustitiae obtineri possit et aliquando ob-tineatur. Cf. De Spiritu et litera c. 2. De Nat. et Grat. c. 42 et c. GO. At post editos canones Carthaginienses, quorum sextus, septimus et octavus damnationem continent huius er-roris, absolute hunc errorem cum ceteris impugnavit et inter haereses annumeravit. Ita Lib. IV. Contra duas epist. Fela-gianorum c. 10. ait: »lllud iam tertium videamus, quod non minus (ac praecedentia h. e. negationem peccati originalis et necessitatis gratiae) in istis omne Ohristi membrum et totum eius corpus exhorret, quia contenduut esse in hac vita vel fuisse iustos nullum habentes omnino peccatum. Qua praesum-ptione apertissime orationi dominicae contradicunt, in qua omnia membra Christi dimltte nobis clebita nostra veraci corde et quo-tidianis vocibus clamant.

VI. Ut hunc errorem profligarent Hieronymus in suis dialogis contra pelagianos, Augustinus fere in omnibus ope-ribus adversus eosdem, argumentum etiam (non solum inquam, sed hoc etiam) petunt ex motibus indeliberatis et necessariis concupiscentiae, »quae non frenari, sed omnino esse non debetquot; ut ait Augustinus De Perfect, iustitiae c. 8. Nam, ut rursus ait Retract. L. I. c. 15 : »Perfectio boni est ut nec ipsa con-cnpiscentia j^eccati sit in homine , cui quidem , quando bene vivitur, non consentit voluntas; verum tamen nou perficit bonum, quia inest adhuc conoupiscentia, cui repugnat volun-

tas.quot; Petimt item ex ignorantiii, qua plerumque laboramus, iuris quoquo positivi circa ea quae agenda aut omitteucla a nobis sunt ut iuste vivamus, item ex iis , quae ])er ignorantiam admittimus: nam liaec reapse adversantur per-fectioni illi iustitiae, de qua quaestio erat. lisdem iguo-rantiis appellatio quoque ]ieccuti facta est, tum quia reapse effectus simt peccati originalis, turn quia nomine quoque peccati cao a pelagianis vocabantur, qui docentes perfectionem eam esse possibilem quae omnes perturbationes et radices vi-tiorum evelleret, dicebant hominem posse esse sine peccato. Nihil autem Hieronymo et Augustino frequentius quam ar-gumentimi contra hoe dogma pelagianum desumere ex Hom. c. VU, 15. seqq.

VII. lam vero ita intellecto, uti par est. controversiae statu Patres inter et pelagianos, clarissima erunt nullique obnoxia difficultati plura, quae per fraudem iansenianain pene iuintel-ligibilia et absurda quibusdam sunt visa. Sane intelligitur I) vere dictum esse ab Augustino esse quaedam peccata neces-saria, quae nempe evitari non possunt, quaeque obsunt ne perfecti sinins, peccata scilicet jiosita in motibus indeliberatis concupiscentiiu', in iis quae per ignorantiam fiunt et iu ipsa ignorantia; haec enim obstant perfectioni iustitiae peccatique rationem quamdam habent. Hoc sensu dixit Angustinus de Perfect, iustitiae c. G. »Peccatum est cum vel non est caritas, quae esse debet, vel minor est quam debet sive hoe voluntate vitari possit sive non possit; quia si potest, praesens voluntas hoc facit, si autem non potest, praeterita voluntas hoc fecit.quot; Et ibid. c. 8. de concupiscentia ait »quod non frenari sed omnino esse non debet nee erit in illa perfectione iustitiae, ubi nullum erit omnino peccatum.quot; Qua ex Augustini doctrina non sequitur homines peccare peccato formali etiain in iis, quae necessario agunt; non enim peccatiini proprie dictum, sed peccatum improprie dictum et materiale urgetur ab Augustino contra impeccanliam ])elagianam.

Intelligitur 2) quomodo vere dixerit Augustinus esse quaedam praecepta Dei impossibilia nobis in hac vita. Ut enim Augustinus excluderet dogma pelagianum, cum ipsi obiiceretur praeceptum esse ut diligamus Deum ex toto corde, ex tola anima, ex tota mente, ex omnibus viribus atque ut nou con-

cupiscamus; his vero praeceptis perfectionem iustitiae contineri omnisque motus concupiscentiae exclusionem, possibile autem certe esse quod Deus praecipit nobis; Augustiims censuit di-stingueuda duo genera praeceptorum, praeceptum nempe fa-ciendae iustitiae et praeceptum perfuiendae iustitiae. Concessit lus praeceptis: D'diges Dominum e.r toto corde etc. et non con-cupisces contineri praeceptum perficiendae iustitiae, sed negavit ea praecepta sumpta in tota sua amplitudine implenda esse in hac vita gratiamque praestari ut impleantur asseruitque implenda ea esse in altera vita: nunc nobis autem proponi ut sciamus quo nitendum nobis est ut nunc diligendo , licet adhuc imperfecte, Deum et concupiscentiae resistendo merea-mur tandem pervenire ad eum statum, quo diligamus Deum ex toto corde, ex tota anima etc., nulla in nobis concupiscentia exsistente. De Perfect, iustitiae c. 8. »Non utrum praeceptum sit quaeritur, quod valde manifestum est; sed hoc ipsum , quod praeceptum esse constat, utrum in corpore mortis huius possit impleri, ubi caro concupiscit adversus spiritum et spiritus adversus carnem, nt non ea, quae volumus, faciannus... Quamdiu ergo peregrinantes a Domino per fidem ambulamus... haec est nostra in ipsa peregrinatione iustitia, ut ad illam perfectionem plenitudinemque iustitiae , ubi in specie decoris eius iam plena et perfecta caritas erit, nunc ipsius cursus rectitudine et perfectione tendamus, castigando corpus nostrum et servituti subiiciendo etc.quot; (Jf. testimonium superius allatum ex lib. de Perfect, iust. c. 8. ubi negat ex tota anima diligi Deum, cum adhuc concupiscentia exsistit. Turn de Nat. et Grat. c. 62. »Aliud est non habere peccatum aliudnon obedire desideriis eius. Aliud est implei'c quod praeceptum est: non concupisces et aliud est per quemdam abstinentiae conatum saltern id agere quod item scriptum est: post concupiscentias tuns non eas. Pacere est ergo iustitiam, in vero Dei cultu cum interno concupiscentiae malo interna conflictatione pugnare: perficere autem , omnino adversarium non habere. Nam qui pugnat, adhuc periclitatur et aliquaudo percutitur, etiamsi non sternitur: qui autem adversarium non habet, plena pace laetatur. Et ijtse esse sine peccato verissime dicitur in quo nullum habitat peccatum, non qui per abstinentiam mali operis dicit: iam non ego operor illud , sed id quod in me

Itaque iuxta Augustinum perfectio, quam a nobis in hoc staiiio mortalitatis exigit Deus, est perfectio cursus, quod est facere iustitiam, non est perfectio pads sive quietis, quod est perficere iustitiam. Dicere licet quod e sententia Augustini ita praecipitur nobis diligere Doum ex toto corde etc. atque non concupiscere (extincto etiain concupiscentiae fomite), sicut praecipitur nobis salvare aniinain nostram, quae tainen salus non in hac sed in altera vita obtinctur. Et sicut ])«• illud prae-ceptuin non obligumur nunc nisi ad ea facienda, quibus salus comparari potest, ita per praeceptuni illud dilectionis Dei nunc non obliganiur nisi ad iaciendam iustitiam, ut pos-simus conseijiii pert'ectionem iustitiae, quam consequi ])rofeeto debemus. Unde perfecta iustitia dicitur non in mandato faciciala, sed in praemio percipinida. ('ontr. dnas. epistt. pelagg. L. IV, c. 10. Fieri potest ut Augustini interpretatio praeceptorum: dilü/cs Dominum ex toto corde etc. et non concupisces, pluribus non probetur: verum id modo nihil refert. Doctrina tarnen, quam per banc interpretationem tradit Augustinus, verissima est. Porro ea statuta et posita ea interpretatione , verissime dixit Augustinus quaedam praecepta nunc esse impossibilia ac deesse nunc gratiam, qua impleantur; haec enim sunt ea praecepta quae demonstrant pert'ectionem non exercendam in hac vita, sed assequendam in altera vita, assequendam autem non per actus, qui sint eiusdem perfectionis ac ii, qui erunt in altera vita, sed per actus imperfectiores. Ita ut iis praeceptis obligemur nunc non ad earn habendam perfectionem, sed ad tendendum ad illam. Unde defectus huius perfectionis in hac vita non imputatur homini nec ullo modo peccat homo praecepta periiciendae iustitiae non implendo nunc. Tract. XLI. in loann. n. 12: »Velle iuquit, adiacet viihi, perficere autem honum non. Nuniquid dixit: non mibi adiacet facere bonuni? si hoc dixisset, spes nulla e.sset. Non ait: non mibi adiacet facere, sed non inibi adiacet perficere. Quae est enim perfectio boni, nisi consumptio et finis maliVquae est autem consumptio mali, nisi quod lex dicit: non concupiscesV Onmino non concupiscere perfectio boni est, quia consumptio mali est. Hoc dicebat ille , perficere honum non mild adiacet; quia non poterat facere ut non concupisceret:

faciebat tantum ut concupiscentiam refrenaret, ut concupi-scentiae non consentiret et concupiscentiae membra ad satel-litium non praeberet. Perficere ergo, inquit, bomim non mibi adiacet, non possum implere quod dictum est: non concupisces. Quid ergo opus est ut impleasV Post c.oncuplscentias tnus non ea*. Hoc age interim quamdiu insunt illicitae coucupiscentiac in carne tua. Mane in servitute Dei, in libertate Chi'isti; mente servi legi Dei tui, noli te dare concnpiscentiis tuis.quot;

Adverte discrimen inter facere iustitiam et perficere iusti-tiarn esse veluti specificum, cum illud pugna hoc pace conti-neatur; in ipsa vero perfectione iustitiae infinitos posse esse gradus, qui tarnen accidentaliter tantum differant. Augustinus autem discrimen essentiale vel specificum considerans, duos tantum distinguit modos implendae legis, nempe vel faciendo vel perficiendo iustitiam.

Consequitur ex dictis primum errare Lutherum et Cal-viuum, qui ex doctrina Augustini colligunt iustum peccare formaliter in quovis opere , eo quod sit ei impossibile baec duo praecepta observare: diliges JJeum ex tola anima tua et non concupisces. Nam praeceptum de perfectione iustitiae pror-sus diversura est ab eo quod praecipit actionem iustitiae; dum enim buius unicum est obiectum, illud habet duplex obiectum, alterum mediatum sen ultimum, quod est extiuctio omnis concupiscentiae, alterum immediatum et proximum, quod est cura et conatus imminuendi per exercitium virtutis concupiscentiae vires. Hoc autem est quod nobis modo est obser-vandum. Conseqnitur secundo errare Tansenium, qui quod s. Augustinus affirmat de perfectione iustitiae, ille attribuit actioni iustitiae, ut exinde concludat quaedam praecepta esse homini in hoc statu et relate ad vires, quas habet, impossi-bilia: cum tameu s. Doctor et Patres non de actionlt;: iustitiae, sed de perfectione loquantur et hanc non ita esse praeceptam doceant, ut eam modo exsequamur, sed ut ad aam tantum per actionem iustitiae tendamus.

Intelligitur !}) cur Hieronymus et Augustinus ignorantiam omnem in quavis re, quae ad officium pertineat, sive iuris naturalis sive positivi, appellaverint peccatum ac dixerint peccare eos, qui ex ignorantia vel invincibili operantur. Quidquid enim est huiusmodi, est defectus, est miseria, quae cum per-

fecta iustitia componi nequit. Quare cum ])eliiiriiini coacti os-scnt fateri ignorautiani identidem esse invincibilem; ut suuin dogma tuerentur de possibilitate perfectionis iustitiae, negaruut opus ex ignorantia iuviucibili factum esse malum aliquod vel materialiter, ut dicimus, imo bonum esse volebant ac cum pcrfectissima iustitia congniere non secus ac opera ex scientia legis facta. August, cont. luliauum L. ill. c. 19: »Perge ad cetera et vanis vaniora coutexe. . . quaudoquidem dicis — ex hoc intelligi debere perf'ectam ignorantiam iustitiam nominari, quia dixit Deus ad Abimelech, qui cum Sarra fuerat concu-biturus, ignoraus quod uxor esset aliena: et ego sciebam, quia in corde mundo fecisti hoc. Et ideo uascentium statuin gene-rantium voluntate non laedi; quia etsi mala esset, inquis, ta-men ad illorum nnllo genere scientiam perveniret. - Cur ergo eos non uominas iustos, si perfecta ignorantia iustitiae nomine nuncupanda estV Nihil est namque perfectius ignorantia parvulorum; nihil ergo vocetur et iustius. Ubi est quod su-perius asserendum putasti - nec iustos nasci parvulos, nec iniustos, quod futuri sunt actibus suis, sed tantummodo inf'an-tiam innocentiae dote locupletem V . .. Numquid virtutein di-cturus es non esse iustitiam V Quomodo igitur infans nondum est plenus virtute, sed capax, cum plenus sit ignorantia, quam dicis esse iustitiam, nisi virtutem neges esse iustitiam?quot; Etsen-tentia erat Caelestii relata et damnata in Concilio Diospolitano: quod oblivio et ignorantia non subiaceant peccato; quoniam non eveniant secundum voluntatem, sed secundum necessitatem. Itaque Patres ut ostenderent vanitatem illius perfectionis iustitiae , quam haeretici pollicebantur hominibus, ignorantiam et quae ex ignorantia fiunt, demonstrarunt esse peccata, ea nempe quae perfectioni iustitiae adversautur. Augustinus De Spir. et lit. c. 35: »Ecce quemadmodum sine exemplo est in hominibus perfecta iustitia et tamen impossibilis non est. Fieret enim, si tanta voluntas adhiberetur, quanta suiïicit tantae rei. Esset autem tanta, si et nihil eorum, quae pertinent ad iustitiam, nos lateret et ea sic delectaret animum ut quidquid aliud vo-luptatis dolorisve impedit delectatio superaret.quot; Hieronymus cont. pehigg. Dialogo 1 : »Nunc mihi latissime scripturarum testimonia peragranda, ut doceam errorem et ignorantiam esse peccatum.quot; Atque in medium aü'ert ignorantiam lacobi,

qui quid losepho factum esset ignorabat, ignorantiam Samuelis, qui nesciebat quisnam e filiis Isai ungendus esset in regem et liuiusmodi. Augustiuus item Do Peccat. merit, et remiss. L. I. c. 23: »An nullum est ignorantiae malum et ideo nee purgan-dumV Et quid agit ilia vox; delicta iuventutis et ignorantiae meae ne meminerisVquot; Atque profert in exenipliim ignorantiam parvulorum, liieronymus Dialog. II. cont. pelagg.quot; Da milii (ait Pelagianus) testimonium Novi Testamenti, nbi error et ignorantia et impossibilitas mandati teneatur in crimine.quot; llc-spondet Catholicus »Unum proferam, cui certe contradicere non poteris.quot; Porro affert Rom. VII, 15. seq. et subdit: audi Apostolum apertissime praedicantem: quod enim operor non cognosco, non enim quod volo, operor, sed quod odi, illud fdcio. Sin autem quod nolo, hoc facio, consentio legi, quoniam bona est. Nunc autem nequaquam ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum.quot;

Hinc isti Patres in hac controversia nunquam distinxerunt, ut vult distinguere lansenius, inter ignorantiam iuris naturalis et ignorantiam iuris positivi, imo frequentius ex ignorantia iuris positivi arguere solent; et sane ignorantia quaevis eorum quae ad officia nostra spectant, quaecumque tandem sit, per-fectioni iustitae adversatur.

Itaque peccatum, a quo ignorantia invincibilis non excusat, est peccatum oppositum perfectioni iustitiae, non peccatum oppositum actioni iustitiae, a quo ignorantia invincibilis iuxta Augustinum certe excusat sive non impedit ut ea iustitia sit suosque effectus producat. ('f. lacobum Merlini S. I. Vera Olavis operum s. Augustini, parte 2'.

VIII. Diximus sub nquot; V. Patres adversus impeccantiam pelagianam argumentum etiam petiisse ex inotibus indeliberatis et necessariis concupiscentiae. Quaeritur an eo tantum content! f'uerint scilicet utrum secundum Patres ideo impossibilis sit in hac vita perfectio iustitiae, quia impossibile est omnes impedire motus indeliberatos concupiscentiae, ita ut concedant posse hominem cum Dei gratia frenare omnes motus concupiscentiae sive illi resistere, at quia nequit eos impedire, idcirco deficiat a perfectione iustitiae: an praeterea negent Patres hominem in hac vita, excepto aliquo speciali privilegio, omnibus concupiscentiae inotibus ita resistere ut nunquam vel venialiter

peccet. Ilesponclenduin est doctrinam esse Pal rum, impossibilem esse ia liac vita pei'feetionem iustitiae, non tantum quia motus exsistunt indeliberati concupiscentiae, .sed etiam quia huiusmodi motibus voluntas homims leviter saltern subinde consentit.

Sane Patres doncilii ('artliaginiensis, canonibus G. 7. 8. quibus pelagiana uvuii((oi rjffui proscribitur, de peccatis loquun-tur, quae indigent remissiono, propter quae vere dicimus in ora-tione dominica dimitte nobis dehita nostra: atqui non remittitur a Deo nisi quod voluntarie et libere admissum est; ergo de peccatis sermo erat, C[uae motibus deliberatis quoque concupiscentiae contineren tur.

Et re quidem vera turn cum Augustinus motus indelibe-ratos concupiscentiae obiicit, resjiicit frequenter quoque deli-beratos motus, qui illos consequuntur atque eos motus deliberates aliquando consequi ut certum supponit. Liquet ex testimonio superius citato ex libro de Natura et Gratia c. 02: »Nam qui pugnat, ait, adhuc periclitatur et uüi[iuindo peicutltur, etiamsi non sternitur, qui autem adversarium non babet, plena pace laetatur.quot; Praeterea Augustinus in Lib. 11. De peccatorum meritis et remissione, (quod primum est opus ab eo scriptuni contra pelagianos anno 412) agit data opera de bac quaestione, impugnat scilicet impeccantiam pelagianam. Porro c. 6. qua-tuor proponit seu distinguit quaestiones; ait enim »alia quaestio est utrum esse possit (homo in bac vita sine peccato); alia, utrum sit; alia, hi non est cum possit esse, cur non sit; alia, utrum qui omnino nullum unquam peccatum habuerit, non solum quisquam sit, verum etiam potuerit aliquando esse vel possit.quot; lam vero ad prhnam quaestionem concesso quod per Dei gratiam possit esse; ad alteram respondet c. 7. »Si quae-ratur utrum sit, esse non credo.quot; Quaerens autem in tertia quaestione cur non sit, id respondet quod satis significat Au-gustinum considerare consensus quoque plus minus deliberates, qui concupisceiitiam consequuntur, et propter eos docere hominem non posse esse sine peccato. Ait enim: c. 17.: »possem facil-lime respondere, quia homines nolunt; sed si ex me quaeritur, quare nolunt, inius in longum. Verumtamen etiam hoc , sine praeiudicio diligentioris inquisitionis , breviter dicam. Nolunt homines facere quod iustuni est sive quia latet an iustum sit sive quia non delectat. Tanto enim quidque vehementius vo^jTalm. De Grat. 15

lumus, (lUiinto certius quani bonum sit novinms eoque delectamur arclenlius. Ignorantia igituv et infirmiias vitia sunt, quae iuipe-diunt voluntatem ne moveatur ad faciendum opus bonum vel ab opei'b malo abstinendum.quot; Distinguit ergo duo Augustiuus, h. e. delectationes ardentiores concupiscentiae et voluntatem consequentem illas, quae vel non vult bonum vel vult malum. Porro liaec voluntas est voluntas libera; iam vero in ea vo-luntate ponitur ab Augustino peceatum illud, de quo quaere-batur, cur homo nou possit esse sine peccato; nam delectationes concupiscentiae aifenmtur tanquam ratio exsistentis peccati, peccatum ergo est effectus aliquis earumdem, qui effectus in-dicatur esse voluntas ilia.

Praeterea Augustinus Do Perfect, iust. c. 21. sic disputa-tionem suam concludit. »Quisquis dicit post acceptam remis-sionem peccatorum ita quemquam hominem iuste vixisse in hac carne vel vivere ut nullum habeat omnino peccatum, cou-tradicit Apostolo loanni, qui ait: Si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus et Veritas in nobis non est. Non enim ait: habuimus, sed habemus. Quod si quisquam as-serit (notentur haec) de illo peccato (nempe concupiscentia) esse dictum quod habitat in carne mortali nostra secundum vitium , quod peccantis primi hominis voluntate contractum est, cuius peccati desideriis ne obediamus Paulus Apostolus praecipit; non autem peccare, qui eidem peccato , quamvis in carne habitanti, ad nullum opus malum omnino consentit vel facti vel dicti vel cogitati, quamvis ipsa concupiscentia moveatur, quae alio modo peccati nomen accepit, quod ei consen-tire sit peccare nobisque moveatur invitis : subtiliter quidem ista discernit, sed videat quid agatur de dominica oratione ubi dicimus: dimitte nobis debita nostra, nisi fallor, non

opus esset dice re, si nunquam vel in lupsu linguae vel in ohle-ctanea cogitatione, eiusdem peccati desideriis aliquantulum con-sentiremus; sed tantummodo dicendum esset, ne nos inferas in tentationem, sed libera nos a malo. Nee lacobus Apostolus diceret: in muit is ojfendimns onnes. Non enim offendit, nisi cui mala concupiscentia contra iustitiae rat'wnem appetendo sea vi-tando, faciendum vel dicéndum vel cogitandum aliquid quod non debuit, sive fallens sive praevalens persaadet.quot; Sententia ergo erat Augustini identidem homines per concupiscentiam in ali-

quos illicitos consensus sen in aliqna peccata venialia inducl i(l(jue probari ox verbis orationis dominicae. Idem ergo est intelligendnm, cnra post editos canones Carthaginienses, absolute affirmat sententiae pelagiunae adversari verba dominicae orationis, ut in libro IV cont. duas epistt. pelagg., quod de-dimus sub n. V. ('larissiuie cont. lulianum L. II. c. 10: »In hoc bello laborantes, quamdiu tentatio est vita liumana super ter-ram, non ideo sine peccato non sumus, quia hoc quod eo modo (nempe ut paulo superius dixerat, quia ex reatu primi hominis factum est et rebellamlo nos trahere nititur ad peccatum) peccatum dicitur, operatur in membris repugnans legi mentis, etiam non sibi ad illicita consentientibus; quantum enim ad nos attinet, sine peccato semper essemus, donee sanaretur hoc malum, si ei nunquam consentiremus ad malum: sed in quibus ab illo rebellante, etsi nan lethaliter, sed venialiter tanien vincimur, in liis contrahimus unde quotidie dicamus: dimitte nobis debita nostra.quot;

Idem sensisse putandus est Ilieronymus, qui in dialogo II. contra pelagianos, ut probet nullum homiuem esse dm/iiltiiijiov, plura enumerat peccata iustorum, quae veram culpae ratiouem habent et in epistola ad Ctesiphontem in fine, docet iustos in Scripturis dici non quod omni vitio careant, sed quod maiori parte virtutum commendentur. Vitium autem, quod exsistens in iustis ratio est cur non sint in iis omues virtutes, nequit esse tantum id quod naturaliter et necessario inest nobis; iLlud enim vel nullam vel omnes ex aequo virtutes excluderet, omnibus enim adversatur: est ergo aliquid libere in nobis exsistens.

IX. Itaque etsi Patres ad refutandos pelagianos eorumque refellendam uvuiiaotr^iav, motus quoque indeliberatos concu-piscentiae in medium adduxerint, qui perfectioni iustitiae, quam pelagiani sibi possibilem vindicabant, profecto adversantur, illud tamen etiam addiderunt, hos motus indeliberatos ad aliqua peccata, quae vere et proprie peccata sint, homines iustos ali-quaudo pertrahere nulliusque hominis vitam sine aliquo peccato, quod remissione indigeret, in liae came mortal! trausigi.

Haec autem doctrina Patrum, quae iustos omnes generatim complectitur, non excludit speciale aliquod prmlegium, quod Deus alicui gratis conferre velit. Hanc exceptionem disserte

signilicat Augustiiius disputans cum palagiauis de hac eadem re, li. e. de perfeclione iustitiiie in lib. de Natura et Gratia c. 36: »Excepta itaque Sancta Virgine Maria, de qua, propter houorem Domini, nullam prorsus, cum de peccatis agitur, lia-beri volo quaestionem: inde enim scimus, quod ei plus gratiae collatum fuerit ad vincendum omni ex parte peccatum, quod concipere ac parere meruit, quem constat nullum habuisse peccatum.quot; C'f. Tractatum Do Immaculato Virginis conceptu.

Praestiliito Tridantinaa Synodi Scss. VI. Canona 2.']° hominem iustillcatum non posse ia tola vita peccata omnia etiam venialia vitarc, nisi ex special! privilogio, col I a In quoijuc. Patvum hac super re contra pelagianos doctrina, tmtmdurn eM 1) iusto* gencralim non vilara tolo vil no lempore, nisi par accidens nil admodiitn breve, pr.ccala omnia venialia. JSomine autem pec-cali venialis ea (pioqae peccata inielliijenda sunt, quae cam imperfecta deliberatione et ex subreplione, at aiunt, admil-luntur. Tenendum est 2) impotentiam quandam antecedenlem, licet tantammodo moraleni, inesse iustis ad ea peccata semper vitanda. Porro huius impolentiae ratio petenda videtur ex infirmitate naturae sive defecta inleyrilatis. Quare necessarium est speciale privilecjium, quod alii alteri, praeler Immaculatam Deiparurn, non carlo constat fuisse concessum.

I. Sunt in primis declaranda verba definitionis. Quaeritur ergo primum quid veniat nomine peccati venialis sive quanta sit extensio huius nominis. Respondemus, cum absque ullo addito vox liaec a Synodo usurpetur, indefinite accipiendam esse ac quemlibet actum moraleni, qui peccati venialis ratio-nem habeat, comprehendere. lam vero duplex peccatum ve-niale distingui solet a Theologis, nempe quod veniale est ratione materiae, quae in se lovis est, ita ut exsistento quoque plena advertentia plenaque deliberatione sit veniale et illud quod veniale est propter defectum plenae advertentiae plenae-que deliberationis, quod quidem turn in re levi tum in re gravi contingere potest. Porro ut actus aliquis sit peccatum, sufficit aliqua advertentia et deliberatio; est enim propter eas actus in genere moris et difforrais a lege. Cf. hac de re Theologos

morales. Huiusmodi peccatorum specimen habes penes Augn-stinum De Natura et Gratia c. !38. uhi monct ipse non fuisse coinraemorandum Scriplurae gt;si Abel, qunmvis nierito iustus appellatus sit, paulo iinmoderatins aliquando risit vel anirai remissione iocatus est vol vidit aliquid ad coneupiscenduni vel aliquanto immoderatius poraa decerpsit vel plusculo cibo crudior fnit vel cum oraret, cogitavit aliquid, mide eius in aliud advocaretur intentio et qnoties illi ista et similia multa suhrepsermf. An forte peccata non sunt, de quibus generaliter cavendis atque coliibendis admonemur praecepto ajiostolico, ubi dicit non regnet peccatum in vestro niortali corpore ad obediendum desideriis eius. JJis quippe ne obediamus ad ea, quae non licent vel minus decent, quotidiana et perpetua con-flictatione certandum est.quot; Itaque quoniam ii actus quoque, qui cum imperfecta advertentia ac imperfecta deliberatione admittuntur, peccata venialia sunt et dicuntur, ea quoque comprehendere oportet verbis Concilii: nimirum ut vera sit ea propositio, satis est quod venialia peccata omnia, quae fiunt ex imperfecta advertentia et deliberatione, qnaeque dici solent ex subreptione, non possint vitari.

Quaeritur secundo de qua impossibilitate sermo sit cum dicitur iustus non posse, liespondenuis non significari impossi-bilitatem physicam, sed moralem. Ratio est quia cum dicitur iustus non posse vitare omnia peccata, supponitur quod ipse peccet actu cum aliqnod peccatum non evitat, quod quidem necesse est contingere, si impossibile est omnia vitare: non posset autem peccare, si potestas physica ad illud quodcumque vitandum deesset; ergo potestas physica ad omnia babefcur, igitur sermo non est de impossibilitate physica. Sermo pro-inde est de quadam impossibilitate morali, quae cuiusmodi sit postea videbimus.

Quaeritur tertio quodnam spatium temporis intelligatnr, cum dicitur tota vita. Advertendum est Canonem loqui de eo vitae tempore, quod post primam iustijlcationem decurrit; loquitur enim de honihtc inst.ijlcato. Oicimus autem post primam iustificationem (h. e. postquam prima vice homo per infusionem gratiae sanctificantis factus est iustus, quam sanctitaiein potest rursus per lethalia peccata amittere et rursus per poonitentiam recuperare); quia nulla est ratio limitandi verba Concilii per

se universalia: homo autem prima vice iustificains est reapse homo iustificatus; turn quia Concilium loquitur de tota vita, quae proinde non est coarctanda ad earn partem, quae ex-currit postquam ultima vice homo rediit in gratiam Dei; turn quia verba Canonis 23' respondent doctrinae contentae capi-tibus 11° et 12', in quibus directe sermo est de prima iustifi-catione. Rursus advertendum quod concilium non dixit per lovgum vitae fernjni* , sed simpliciter totd vita. Hinc Theologi quaerunt utrum per aliquod longum vitae spatium possit omne vitari peccatum et respondent non esse tam certum quod per aliquod licet longum vitae spatium non possint vitari peccata, quemadmodum certum est quod non possint vitari per totam vitam: imo quidam acldunt per aliquod breve spatium vitae, puta unius diei, vitari posse omnia peccata (vide Suarez De Grat. L. TX. c. 8. n. 29).

Verum res est declaranda. Si enim quaeratur quid proprie delinitum sit, dicendum est id unum esse definitum, non posse a iusto sine special! privilegio totam vitam transigi sine ])oc-cato et idcirco baereticum non esse qui contenderet posse longum spatium vitae, ets! non totam vitam, traduci sine pec-cato. Verumtiunen si quaestio fiat, quid cum ea definitione apte cohaereat, quid ex ea ratiocinando colligi possit, dicendum est quod sententia docens longum spatium vitae, puta plures annos posse exigi sine peccato citra speciale privilegium, baud facile componitur cum eadem definitione sive eam sententiam a sensu definitionis excludi. Sane si ea sententia recipi potest, licebit qnoque dicere quod iustus, qui 60 annos vixit, potuit 30 et amplius annos vivere sine nil a interruptione absque peccato; at si ille potuit, cur non poternnt tot alii, quorum Integra vita est 30 aut minus annorum? non enim apparet quid ad hoc conferre possit productio subsequentis vitae. Prae-terea si potest ille per 30 annos continue immunem se ser-vare a peccato , cur non poterit aliis annis subsequentibusV non enim videtur magnam experiri difficnltatem in iugi resi-stentia tentationibus et suggestionibus, quae freqnentes occur-runt. lies ergo videretur sine ratione sufficiente. Rursus si comparetur canon bic 23quot;⁵. cum eapite 11quot;. liquet canonem complecti ea quoque peccata , cpuie in eo capita recensentur, quae dicuntur levia et yuotidiana, in quae homines quantumvis

nanrtos et iusfos lahi testator Concilium. Ergo sermo est in canone de peccatis, quorum occasiones quotidie occurruut et quae propter liarum occasionum t'requentiam, difficile omnia vitari possunt; alienum est igitur a merite ('oncilii cogitare aliqnod longum spatium temporis transactum sine ullo peccato, praesertim cum disserte doceat instos in quotidiana labi j)ec-cata. Ea ergo sententia non satis cohaeret cum doctrina canonis.

Quia vero non semper peccat iustus, poterit iustns absque speciali privilegio breve aliqnod tempus tradneere sine ullo peccato. Ineptns vero esset qui definiri vellet quantitatem huins temporis. In huinsmodi enim moralibus rebus non sunt quaerendi certi limites in indivisibili positi, quemadmodum haberi possunt in rebus naturalibns. Id pendet plurimum ex adiunctis, in quibus homo versatur, ex babitibns acquisitis , ex fervore spiritus, quo operatur, ex plus minus copiosa gratia, qua iuvatnr a Deo. Spectatis autem iis quae capite 11°. tradit Concilium, dicendum videtur tempus illud iuxta mentem Concilii non jiosse esse nisi admodum breve, si com-paretur cum communi spatio vitae humanae. Unde si contingat quod quis post instificationem spatium illud breve tantnmmodo vivat, ad enm per acndem non spectabit definitio Concilii, quod verba haec usurpans tota vita spatium aliquod non nimis breve significavit; cum enim dicimus totam vit am, solemus com-muniter spatium aliquod longum intelligere.

Et haec quoad pleniorem canonis hac super re intelligen-tiam. Quod autem in Thesi primo loco defendimus, est res in facto posita: instos generatim non abstinere toto vitae suae tempore a quovis peccato, ea tarnen addita exceptione, nisi admodum breve sit tempus vitae. Quaestio est ergo primum facti atque huins facti nempe tota vita non abstinere instos a peccato quovis. Utrum vero negandum sit quoque per aliquod longum vitae suae spatium instos se custodire immunes a peccato, disputabitur deinceps secundum ea, quae iam praemisimus.

11. De hac quaestione facti ita decernit Suarez De Gratia L. IX. c. 8. n. 18. »Dicendum est absolute iustos et sanctos homines quantumvis perfectos in liac vita non omnia peccata venialia vitasse. Haec assertio sub his terminis est non solum vera, sed etiam theoloijicc certa.quot; Nos addimus in Thesis enun-

ciatione, vocnlam illam (jeneratim, qua significamus nostrae assertioni non obstare, si exceptio ea exsistat in quibusdam, quae cum indole specialis privilegii coliaeret. Exceptio, quam addimus , nisi vitae tempus sit admoditm breve, eo spectat ut declaremus nos conclusione nostra eos non complecti, quorum vitae tempus sit admodum breve, quod quidem tantumdem non est ac affirmare illos eo brevi spatio vitae non peccare.

Itaque factum ita se habere evincitur 1) analysi instituta canonis allati. Ait eniiu iustos non posse tota vita vitare omnia peccata sine specinli privilcgio; ergo est speciale privi-legium vel effectus specialis privilegii, quod iustus tota vita nullum prorsus admittat peccatum. Atqui privilegium idemque speciale est aliquid a communi lege sive conimuni modo vi-vendi communitatis discedens; ergo vitare omnia peccata, quod speciale privilegium est vel effectus specialis privilegii, non est aliquid commune: ergo conmnmiter homines iusti non vi-vunt immunes a quovis peccato. Dices speciale privilegium appellari projiter excellentiam beneficii. Atqui privilegium poise significat aliquid privatum, varum, non commune', neque excellentia beneficii sufficit, ut illud dicatur privilegium, quem-admodum privilegium non dicitur filial io adoptiva et visio beatifica, quibus excellcntius nihil inter beneficia creata: privilegium enim est exceptio a lege prout ea est communis sen universalis.

Id confirmatur ex verbis immediate sequentibus eiusdem canonis cjuemadmodum de Beata Virgine tenet Ecclesia. Ni-mirum Ecclesia tenet Beatae Virgini propter eius specialis-simam dignitatem speciales gratias et speciales praerogativas fuisse concessas , inter quas et ista numeratur, ut audivimus docentem Augustinum in fine Synopsis praecedentis; atqui a sensu christiano abhorret communia arbitral! ea, quae Beatae Deiparae propter eius specialissiinam dignitatem fuere collata; ergo privilegium accipitur sub ea propria ratione, qua oppo-nitur conimuni.

Et re quidem vera haec 2) est Patrum doctrina, qui ean-dem a Scripturis se hausisse profitentur. Docent enim Patres Synodi Carthaginiensis nedum propter humilitatem, sed quia verum est, oportere iustos dicere se habere peccatum ac fal-sum loqui qui negaverit se habere peccatum. Dicimt iustis

necessariam esse petitionem dominicae oratiouis, dimitte nohis debita vostra, ut non tantum pro aliis sed et pro se ij)sis hoe dicant. Provocant vero Patres ad testimonia Scripturae, lacobi lil, 2. in multis offend'unu* omncs 1» loan. 1, 8. si dieenmus quoniam peecatuni non habemus , ipsi vos seducimus et veritas in nobis non est atque ad dominicam orationem, quae iustis quoque est recitanda et qua iubentur dicere dhnilte nobis debita nostra. Quorum similia sunt Prov. XX. 9. quis potest dicere: mundum est eor meum, purns sum a potraio? et Eecles. VII, 21. .\on est homo iustus in terra , qui faeiat bonurn et non pceeet. Quae per se universalia sunt atque illud exliibent, cui poterit quidem ex speciali j)rivilegio aliqua exceptio fieri, sed quod est per se tamon commune.

Patrum doctrinam Augustinus exhibet tum pluribus aliis in locis, tum De Natura et Grat. c. 36., ubi postquam ex-ceperat Beatam Virginem, ait »llac ergo Virgine excepta, si omnes illos sanctos et sanctas , cum bic viverent, congregare possemus et interrogare utrum essent sine peccato, quid fuisse responsuros putamus? utrum hoc quod iste (Pelagius) dicit, an quod loannes apostolus? Rogo vos, quantalibet fuerint in hoe ccrpore excellentia sanctitatis , si hoe iuterrogari potuissent, nonne una voce clamassent: Si dixerimus quoniam pec-catum non habemus, nos ipsos deeipimus et veritas in nobis non est. Au illud humilius responderent fortasse quam veriusV Sed huic (Pelagio) iam placet et recto placet, lundein humilitatis in parte non ponere falsitatis. Itaque hoe si verum dicerent, haberent peccatuin, quod luimiliter quia fatorentur, veritas in eis esset; si autem hoe mentirentur, nihilominus haberent peecatuni, quia veritas in eis non esset.quot; Et de Pecca-torr. merilt. et remiss. \j. II, c. 14. »Sic itaque omnes qui-cumque in liac vita Divinarum Scripturarum testimoniis in bona voluntate atque actibus iustitiae praedicati sunt et quicumque tales vel post eos fuerunt, quamvis non iisdem testimoniis praedicati atque laudati, vel nunc usque etiam sunt vel postea quoque luturi sunt, omnes iusti, omnes veraeiter laudabiles sunt, sed sine aliquo peccato non sunt; quoniam Scripturarum testimoniis , quibns de illorum laudibus credimus, hoc etiam credimus, non iustificari in conspectu Dei omnem viventem , ideo rogari ne intret in indicium cum servis suis et non

tantum universaliter fidelibus omnibus , verum etiam singulis esse orationem dominicam necessariam, quam tradidit discipulis suis.quot; Porro distinguebant tune Patres crimen a peccato, illud graves culpas, boe quaseumejue vel leves complectebatur. August. Cont. duas epistt. pelagg. L. 1. c. 14. »Multi quippe baptizati fideles sunt sine crimine, sine perrato autem in liac vita neminem dixerim quantaUbet pelagiani, quia haec dicimus, adversum nos inflentur et disrunipantur iusania; non quia aliquid pec-cati remanet, quod in baptismate non remittatur, sed quia a nobis in liuius vitae infirmitate manentibus quotidie fieri non quiescunt, quae fideliter orantibus et misericorditer operanti-bus quotidie remittantur. Haec est fidei catholicae sanitas, quam sanctus ubique semjnat Spiritus, non pravitatis haere-ticae vanitas et praesumptio spiritus.quot;

III. Quandoquidem pelagiani provocabant cum loviniano ad testimonium l'¹⁶ loannis III, 9. Ouinis, rpd natas ext. ex Deo, peccatum non facit; quoniam semen ipsius in eo manet et non potest peccare; quoniam ex Deo nntufi est: advertebant Patres primum fieri non posse ut apostolus silji contradiceret; dixerat enim in initio epistolae c. IT, 1: si diverimns quoniam peccatum non hahemus, ipsi nos seducirnus et Veritas in nobis non est. Deinde verba Apostoli ita interpretabantur ut secum ipse et cum cetera Scriptura cohaereret. »Caritas (Augustinus ait De Gratia Christi c. 21) quae virtus est, ex Deo nobis est, non ex nobis, Scriptura teste, quae dicit: Caritas ex Deo est et omnis qui diligit, ex Deo natus est et cognovit Deum, quia Deus caritas est (l^a. loann. IV, 7. 8). Secundum istam cari-tatem melius intelligitur dictum: qui natus est ex Deo non peccat et quia non potest peccare. Quia caritas, secundum quam natus est ex Deo, non agit perperam, non cogitat malum. Cum ergo peccat homo, non secundum caritatem sed secundum cupiditatem peccat, secundum quam non est natus ex Deo.quot; Quatenus ergo gratiam quis adoptionis liabet et caritatem eiusque ductum sequitur, non peccat nec peccare potest. Ce-terum cum Apostolus v. 8. dixerit quod qui facit peccatum , e.r diaholo est, subdit commate seq. quod qui natus (st ex Deo non peccat, non peccare potest, quoniam semen Dei in eo manet: quo nimirnm docemur peccatum non ex Deo esse, sed opus esse diaboli, qui ab initio peccavit divinamque gratiam, qua

regeneramnr, per se excliulere peccatuni et actu quoque pec-cata exclndi, si a gratia uos regi sinamus. Cf. A. Lapide in h. 1.

Itaque turn ex canone Coucilii Tridentini turn ex canoni-bus Carthaginiensibus turn ex Scriptura, adhibita Patrum iu-terpretatione, colligitur certissime Veritas huius i'acti, scilicet instos generatim non vitare tota vita omnia peccata etiam venialia.

Porro ex dictis etiam liquet quid respondendum quaestioni an per longuni tempus iustus vivat sine ullo peccato. Id enim, ut iani vidimus in declaratione, non cohaeret cum canone Concilii Tridentini, non cohaeret cum doctrina capitis 11'eius-dem sessionis; praeterea non cohaeret cum canombus Concilii Carthaginiensis , cum testimoniis Scriptnrae Patrumque inter-pretatione, f(iii omnes doctrinae revelatae fontes exliibent nobis frequcntram eoruni peccatorum, quae nequit componi cum longo vitae tempore tradncto sine ullo peccato.

IV. Quaeres utruiu liactenus probata in hac parte spectent ad (idem. Ilespondeo factum istud nempe, iustos ijcncratim non vitare omnia peccata etiam venialia toto vitae suae tempore, esse veritatem, quae deposito revelationis certe continetur. Li-quet ex demonstratis. Idem dicendmu videtur do alia veritate: iustos generatim non vitare omnia peccata venialia per longuin spatinm vitae suae. Ea enim turn explicite tum implicite tra-ditur simul cum priore. Porro si quaeras ntrum Veritas prior sit per authenticum magisterium definita pertineatque ad dogmata necessario credenda; resjiondeo lt;|iiod in canone Concilii Tridentini haec definitio expressis verbis non continetur; sermo est enim de potcxiate seiunc/a o speciali privilcr/lo. Si 1^1111011 vis sententilt;fè canonis spectetur, in ea dicendum est contineri quoque affirmationem huius facti, iustos nciu]te ge-neiatim non abstinere tota vita ab omni peccato veniali. Iloc enim vere aliis licet verbis dicitur ab eo qui affirmat id fieri non posse sine speciali privileyio; si enim id iieret generatim a iustis , quamvis ope gratiae id heret. falsum foret id fieri ope specialis privilegii, cum donum esset commune; ideoque talsuni esset requiri ad hunc eflectum spcclcde pvioilegium. Ex eo autem quod expressis verbis ea definitio non habeatur, buaiez lianc veritatem vocat tantum theologice certain. Verum

otsi id dicere liccut, si ratio solum liabeatur canonis Triden-tini; si tamen spectentnr Canones Ooncilii Carthaginiensis, videtur negari non posse quod ea Veritas sit definita; liaec enira Veritas in iis canonibus aperte traditur: porro ii canones, probante Apostolica Sede, auctoritatem infallibilem obtinuerunt in universa Ecclesia.

V. De fide est definitum canone citato Cone. Trid. hominem lustum non posse, citra speciale pvirilefjiurn , vita re omnia peccata etiarn venialia. Inest ergo iustis impotentia quaedam. Impotentia autem distingui jiotest duplex, alia consequens seu concomitaus, alia antecedens. Consequens est quae in ipso actu libero rationem sui habet; qui enim facit, non potest simul non facere et qui non vult facere, nou potest simul velle facere. Antecedens est quae est ratio sive adaequata sive inadaequata omissionis actns; quatenus ideo aliquid non fiat, eo quod fieri non potest. lam vero ineptum est arbitrari solam impotentiam consequentem verbis canonis significari; turn quia non negatur simpliciter posse, qui liac sola ratione non potest, turn potis-simum quia ad banc impotentiam tollendam non requireretur speciale privileijinm, quale concessum fuit Beatae Virgini; nam satis esset voluntas, quae omnibus est communis. Et licet Au-gustinus videatnr frequenter solum factum adstruere irao eius necessariam affirmationem in scientiam Dei refundere cum ait: gt;Sed quoniam divino Spiritu qui multo melius quam nos omnia generis Inunani novit vel praeterita vel praesentia vel futura, talis vita hmnana praecognita est atque praedicta ut non iustificetur in conspectu Dei omnis viveus, fit ut per ignorautiam vel infirmitatem non exsertis ad versus earn totis viribus voluntatis, eidem ad illicita etiam nonnulla cedamus, tanto magis et crebrius quanto deteriores, tanto minus et rarius quanto meliores sumusquot; De Peccator. merit, et remiss. L. I. c. uit.; tamen id non est exclusive accipiendura ac si buius rei nulla sit antecedens ratio in nobis. Nam et hoc eodem in loco ratio aliqua talis indicatur, nempe ignorantia et infirmi-tas alibique post conditos saltem canones Cartbaginienses docet s. Doctor quod nemo beic potest vivere sine peccato... nemo potest esse sine peccatis in hac terra huiusque rei indicat in-trinsecam homini rationem cum ait: »Tn quantum Deo nostro fide, spe, caritate conuectimur et eum, in quantum possuraus,

imitamui , non peccamus, sed lilii IJoi sumus: in (|uaiitinn autem e.e orcasione curnali* in firmitatis, quia nonclum morte resoluta, nondum murrectione mutata, motus reprehensibiles iinprobique subrepinit, peccamus: quod ntique fateri nos cüii-venit, ne dura cervice non languor is nostri sanitatem , yed dainnationem superbiae niereamur. Unde utrumque vorissime scriptnm est: qui natus est ex Deo non peccat et si dieenmus quia 'peccatum. non hahemus, nosmetipsos deeipimus. Illud enim ex pnmitiis uovi lioniiiiis, hoe ex reliquiis veteris dictum est.quot; Herin. OC('LI. c. 3. Et sane lmius fact! uiiivevsalissiiiii et cou-stantis, quod nullus instus abstineat semper a quovis peccato, exsistere debet aliqua ratio; haec autem ratio nequit esse ipsa sola voluntas iustorum. Cum enim in singulis adeo siut diversae voluntates, diversa adiuneta, diversae inclinationes et reapse plures saltern iusti vellent omnia peccata vitare, cur niliilominus in hoc onmes conveniunt quod aliquando simndi peccent ? Niliil profecto diceret qui rationem huius rei in solo actu voluntatis poneret. Erit ergo aliquid praeter ipsum actum voluntatis. Hoc autem vel aliquod Dei decretum, vel ipsa impotentia antecedens voluntatis; primum vero est absurdiniK restat ergo alterum. Est ergo impotentia antecedens. Proba-vimus vero iam in declarations impotentiam, de qua Ueic est senno, esse impotentiam moralem. Niminun difficultas actus, sive defectus potestatis moralis ratio est cur non fiat ea perfecta observatie legis.

VI. Quanta autem est haec impotentia moralis? Scilicet id quod impossibile dicitur, ita ne se habet ut rarissime tantum, an etiain nunquam contingat. Dicenduni est cum Suaresio 1. c. n. 14. seq. earn esse impotentiam moralem, ut nunquam quod impossibile dicitur contingat. Porro impossibile dicitur vitare omnia peecata sine speeiali pvivilecjio; igitur nunquam cantingit quod aiiquis instus sine speeiali privilegio evitet omnia peceata. »Haec assertio , ut Suarez ait, sufScienter probatur; quia necessaria est ut definitio Concilii absolutam veritatem habeat. Quia si vel in uno liomine posset contingere ut ilia duo coniungerentur, scilicet carere speeiali privilegio et uiliilo-minus c.ivere omne peccatuiu veniale per totam vitam, propositie Concilii esset simpliciter falsa; nam est absoluta et universalis, ad cuius falsitatem satis est quod in uno deflciat:

turn maxime quia si coutiugere posset aliquem vitare omnia peccata venialia per totam vitam sine ullo speciali privilegio, argumentnm esset alios etiam multos posse moraliter id fa-cere et sua negligentia et desidia id non facere.quot; Hanc impo-tentiam, quae nunquam cum opposito coniungitur, vocat idem auctor n. 17. iinpotentiam simpliciter; »unde, ait, licet recte vocetur moralis; ut non excludat potentiam physicam nec libertatem circa singula peccata , non est tamen moralis eo sensu quod sit tantum secundum quid, quia oppositum raro et difficulter evenit. Potest enim esse impotentia moralis et esse simpliciter impotentia, quia impedimenta et occasiones, ex quibus provenit, tales sunt, ut libere ac moraliter vinci clebeant et adhuc non sufficiant humanae vires, non solum solae, sed etiam solo communi auxilio gratiae adiutae; nam licet ilia auxilia sufficiant ad singula et ad plura, non tamen collective ad omnia.quot; Porro cum dicitur necessitas identidem labendi, nihil aliud dicitur quam liaec moralis impotentia semper cavendi quaelibet peccata; non est aliqua necessitas ex lege, sed quemadmodum quod impossibile est esse, necesse est non esse , ita cum impossibile moraliter sit omnia vitare peccata, necesse moraliter est aliquando labi.

VII. Quaeritur quaenam sit ratio buiusmodi impotentiae. Non satisfacit profecto qui respondet collocandam earn esse in solo defectu alicuius actus nempe congruae cogitationis vel congruae inclinationis voluntatis; nam rursus reddenda esset ratio huius defectus vel ratio cur cogitatio et inclinatio, quae babetur, non sit congrua agenti, qui potestatem habet agendi dummodo cognitio aliqua praevertat: quae ratio debet esse in ipsa natura subiecti operantis. Ratio ergo huius impotentiae ponenda est in aliquo , quod habituale sit: hoc autem nihil aliud esse videtur quam quod a s. Thoma indicatur his verbis I^a. I l^:'^e. q. CIX, a. 8: gt;Non potest homo abstinere ab omni peccato veniali propter corruption cm inferior is appetitus sensua-litatis, cuius motus singulos quidem ratio reprimere potest et ex hoc habent rationem peccati et voluntarii , non autem omnes; quia dum uni resistere nititur, fortasse alius insurgit et etiam quia ratio non semper potest esse pervigil ad buiusmodi motus vitandos (h. e. compescendos).quot; Nimirum propter concupiscentiam (quae late sumenda est, prout tum comple-

ctitur concupiscibilem partem et irascibilem; sunt enini simul apjjetitus sensitivus, tuin etiam complectitur indeliberatos motus voluntatis, quibus fertur in quitlquid siln obiicitur sub ratione aliqua apparentis boni), cuius motus praeveniunt continue rationem voluutatisque assensum trahunt ad ea, quae non conveniunt, necessitas exsistit cuiusdam contiuuae pugnae, qua voluntas libera cum ipsa concupiscentia committitur. Porro in hac pugna, ut omnis consensus etiam imperfecte deliberatus caveatur, necessaria est promptissima aversio libera voluntatis ab iis omnibus, quae naturalis inclinatio suggerit minus con-venieutia rationi. At proniptisniina aversio voluntatis prae-sertim in repentinis suppouit habitum. h. e. liabitualem aver-sionem voluntatis ab iis rebus, quas naturalis inclinatio suggerit; quia in repentinis operamur secundum finem prae-conceptum et secundum habitum praeexsistentem (Aristot. Kth. L. HI. c. 8). lam vero liuiusmodi habitus aversionis isque constans et praevalens quoad aliqua vel plura obiecta poterit quidem per exercitium virtutis comparari: at habitualis aversio praevalens, quae semper fuerit et semper duret quaeque ad omnia se extendat, haberi nequit; quia e contrario habetur habitualis inclinatio ad ea obiecta inconvenientia rationi, quae inclinatio est ipsa concupiscentia habitualis, quae semper ma-net. Haec certe est sententia Augustini, qui ad in fivmitatem provocat naturae, ut banc impossibilitatem demonstret cavendi quodvis peccatum, ut satis liquere potest ex testimoniis allatis in hac Thesi et in pvaecedenti Synopsi.

Itaque fieri nequit ut voluntas libera omnibus motibus appetitus, quibus ad illicita allicitur, semper ut decet resistat.

VII1. Quaestio vero est quomodo liaec duo componantur: non posse iustum immunem se custodire semper a peccato et tamen formaliter peccare cum labitur; id est enim quod as-seritur: fieri non posse ut iustus aliquando non peccet nempe formaliter. Respondetur non posse iustum vitare omnia collective , posse tamen singula. Quae responsio vera est, sed indiget declaratione. Nam 1) non dicimus solum quod sit po-testas ad singula, si ea abstracte et absolute spectentur, sed etiam in concreto et hypothesi etiam facta quod alia iam pec-cata quis vitaverit. 2) Ea impotentia moralis idcirco non exsistit in concreto quoad singulos actus, ad singula scilicet

determiuata peccata vitanda nou habetnr impotontia moralis; sed tantum ad omnia vitanda: nt autem sit moralis impos-sibilitas ad omnia peccata vitanda sive ad semper recte absque villa labe agendum , debet quidem esse moralis necessitas nt aliquod peccatum fiat; verum non est opus ut sit moralis necessitas alicuius peccati in serie reali actuum determmuti: sed satis est esse moralem necessitatem ut aliquod indeterminate peccatum fiat. Hoc enim posito, iam falsum est posse omnia vitari peccata. Porro 3) buiusmodi necessitas non in eo est sita quod propter exercitium virtutis tandem aliquando potestas bene agendi deficiat sed eo redit \it propter inflrmitatem ba-tualem bnmanae naturae, quae prona est ad id, quod non est conveniens rationi, fieri moraliter non possit longo tempore, ut semper libere voluntas adversetur inclinationi habituali naturae, sive identidem ei libere non cedat. Moraliter scilicet fieri neqnit ut longo tempore non exsistat liber aliquis actus conformis habituali et spontaneae inclinationi naturae prae-sertim in repentinis, in quibus agimus secundum habitmn. Quemadmodum fieri moraliter neqnit quin natura generans, cum generationes nmltiplicantur, in quadam natione aliquem foetum vitiatum edat; licet nullus sit determinatus foetus, in quo necesse est vitium contingere et quavis vice possit esse perfecta generatio. Sicut autem baec difficultas pendet ex infirmitate speciei bumanae, ita ilia vitandi quodvis peccatum pendet ex permanente in singulis liominibus infirmitate, sen mala inclinatione naturae, quae uno determinato modo illi inclinationi repugnante et perfecte repugnante nequit moraliter semper per longum tempus operari. Quia vero 4) ex bac infirmitate naturae consequitur morali necessitate ut voluntas identidem ei liljere cedat; est enim inclinatio ad actus deliberates: bine non tollitur sed nianet ratio peccati.

Hinc Deus non iubet impossibilia. Sane singulis vicibus potestas sufficiens adest: neque unquam (quod iam monuimus) ad singula determinata peccata babetur maxima ea difficultas ea scilicet impossibilitas moralis, quae ad omnia habetur; sed singulis vicibus babetur potestas pbysica, quae licet identidem coniuncta sit cum ([uadam impotentia morali sen difficultate magna vel parva, banc tamen superare potest, si conatum omnem bomo adhibeat, quem exserere potest. Cum enim nihil

sit quod possit necessitatem inforro voluntati, oins indifferentl.i activa valet semper ad bouum volenduni et agendum efc idcirco peccat, si male agit.

Itaque si argumentum in forma proponatur: quod est necessarium non est liberum, quod non est liberum non est peccatum; ergo vel non peccat homo cum labitur, vel nulla est necessitas: respondere licet quod est necessarium necessitate pliysica, id non est liberum cone, quod est necessarium necessitate morali suhd. si necessitas haec ipsum actum determinate afficiat. trans, si non ipsum determinate afficiat, sed solum aliqueni actum indeterminate, id non est liberum, ney. Ceterum si quaeratur ratio cur Deus abundantiorem gratiam non iraper-tiatur, responderi potest quod cum ea necessaria non sit ad salutem ac sanctitatem consequendam et propria per se sit status integritatis. Deus non tenetur ad hniusmodi auxiliura conferendum et quemadmodum in pura natura foret haec im-potentia sine ulla culpa creatoris, eadem licet diminuta mariet in ordine elevatae sed nondum perfectae naturae. Augustinus de Spir. et lit. 'c. 35. ait id »11011 ad impossibilitatem, sed ad indicium Dei pertinere.quot; Addit Suarez (1. c. n. 12.) »potuiss6 a Deo iuste fieri, vel in poenam peccati originalis vel ad cu-stodiam liumilitatis iustorum vel ad ostensionem gratiae et iustitiae suae.quot;

Nota. Quae diximus do impotentia morali iustorum vitandi omnia peccata venialia, acciju quoque possunt de impotentia morali hominum gratia destitutorum servandi longo tempore universam legem.

IX. Si per gratiam ordinariam iusti 11011 possunt moraliter evitare omnia peccata venialia, ergo requiritur specialis gratia praeter coniniunem providentiani collata: si ratio huius inipos-sibilitatis moralis est concupisceutia habitualis, ergo requiritur sanitas ab hac infinnitate, quae profecto foret privilegium si)e-ciale. lam vero haec sanitas obtineri jiotest vel per restitu-tionem integritatis habitualis vel per certain seriem continuam auxiliornm actualium efficacium, quae series quoad effectum aequivaleat dono habituali.

Cuiusmodi vero sit hoc privilegium declarat Suarez L c. 11. 11. distinguens triplex speciale auxilium vel donuni gratiae, unum eeoundam legem, aliud supra legem) tertium contra legem. Exem-Palm. De Grat. 16

plum primi ponit donum perseverantiae; nam speciale est, datur autem secundum lolt;fem ordinariam. Exeinplum secundi aftert confirmatiouem in gratia, quae nec pertinet ad ordinariam pro-videntiam gratiae nec est contra aliquam legem generalem. Exemplum Icrtii est conceptio absque peccato originali, quae est contra legem. Porro in liac tertia classe donorum liabet proprie locum privilegium, cuius est in aliquo derogare legi. Arbitratur autem Suarez quod privilegium vitandi omnia pec-cata venialia tam deliberata quam surreptitia per totani vitam pertineat ad hunc tertium ordinem et in liunc sensnm locutum sit Concilium. Ratio est, quia generales regulae Scripturae sunt neminem in hac vita vivere sine peccato et ideo tale privilegium est exceptio a regula et hoc modo dicitur esse contra legem. Monet porro idem ibid. n. 12. quod non oportet legem Dei esse quod homo aliquando peccet, sed sufficit, ut lex Dei sit in omnibus id permittere, vel quod sit lex Dei ut homo reci-piat gratiam in tali mensura secundum statutam providentiam, ex qua sequatur non impediri quominus interdum ex fragilitate singuli labantur, saltern venialiter.

Testatur idem Suarez ibid, aetate sua communem fuisse sententiam Theologorum, nemini praeter B. Virginem privilegium hoc fuisse concessum. Et sane haec est sententia, quae ex Scripturae testimoniis, ex canonibus Concilii Carthaginiensis sponte colligitur; ex his enim novimus universalem esse legem, neminem vivere sine peccato; porro exceptio contra legem universalem adeo certain admittenda non est sine auctoritate, quae fere nulla est quoad reliquos omnes praeter B. Virginem. Et haec certe est sententia Augustini, ut ex eius iam recitatis testimoniis constare potest. Augustini enim doctrina est cum peccato originali nexam esse concupiscentiam, cum concupi-scentin impossibilitatem vitandi omnia peccata. Unde privilegium immunitatis a quovis peccato actual! nexum est cum privilegio immunitatis a labe originali et a concupiscentia, quod soli Dei Matri certo constat esse concessum.

DK SH.VTJCNTIA AUOUSTI-NI CI11CA NKCKS.SJT.VTEII (Ut ATI AK ACTUALIS IX STATU INTKGIUTATIS.

lAfti in ijwihsIione itulayiaiiu (h; i/rdlidc )ilt;;ci;:;sUul(! hac.c Aucju-nliiius ti'udidifril, nimii'iiui 1) lolurabiliMn fiilnmni snnteniiuni Pdagii de. potoslale liberi arbilrü, si de. naUira inteijm qttae-nlio osset; 2) hoe enlm disci'imen csm; iidui' pi'ol(ipafe)il(;.i in-Icijros liiDiiini'fiiur lapsos, ifiiod ii in viribi's tihuri ((ihilrii liicbaj'i'.nl ■pufyamp;oemi'e si vuil ml, hl non nisi n (jvcitin Iikhc ■poteslalem naiiciscanlur; 3) ueque prltnum hominem qratid er/uisse ut bonuin reel parut; hare. tarnen non advevsantnv ne-cessltnll qriUide, ipium inteijrae quocjue naturae vindicavlt idem Auyiistinus.

T. Ut haec intelligantur, recoleiula est primum ratio con-cipiendi natnram humanara, qua nsus est Augustiuus. Talem enini ijise sibi repraesentavit Imnnuiaiu naturara, qualis a Deo immediate coiulita est, ut ad uaturam humanam specteut eique sint veluti naturalia, quae eius originem comitata sunt et cum ea semper ex institutione auctoris esse debebaut. In natura enim, quae generatione propagatur, primum individuum, quod ab auctore naturae exsistentiam habet, est typus et forma ee-terorum. ('onceptus liic naturae humanae non est couceptus presse philoso})liicus, sed historicus; apprehendit enim hominem, qualis in facto positus est a Deo atque theologicus; desumptus enim est a revelatione. Ad uaturam humanam ita conceptam, praeter ea quae essentialia sunt, spectant ea dona, indebita quidem, sed quae ei ab origine collata sunt, ut semper in ea essent et per ipsam naturalem propagationem naturae propa-garentur, gratia nempe adoptionis, immunitas a concupiscentia et ignorantia et proiude potestas operandi iuste et nieritorie pro vita aeterna. Huiusmodi natura est natura sana; nullo enim vitio laborat, nullo est vulnere sauciata omniaque habet, quae postulari possunt iu ea, ut vitam sibi debitam nempe divinam rito vivere possit. Quapropter homo ita se habens non indiget gratia aliqua sive habituali .sive actuali, quae eundem sanet; gratia enim sanans supponit infirmitatem, quae praeces-

serit. Imliget tarnen homo itu constitutus gratia Dei excitante et adiuvante facilitates in operibus salutaribus, neque enim iiii-tnra qnamvis perfecta excludit divinain motionejii ad opus et banc deteniiinatam motionem requiri iatn vidimus Th. XXVIII.

Natura lapsa si comparetur cum ea, quae secundum insli-tutionem esse deberet, est natura manca et ab Augustino ne-gatur esse vere ctc proprk natura. Retract. L. I. c. 10; talis euim est natura ea, quae iustituta a Deo fuit. Sane huic naturae deest gratia adoptionis, inest ignorantia et concupiscentia, deest possibilitas boni salutaris agendi, e.st natura vulnerata, aegrotans, indigens medico.

Quocirca homo, qualis nunc nascitur, indiget gratia sanante ab inflrmitate peccati et a vitio concupiscentiae et ignorantia atque indiget gratia adiuvante ad opera salutaria. Huius du-plieis gratiae sen duplicis muneris gratiae disserte meminit Augustinus De Natur. et grat. c. 59. rcprehendens Pelagium, quod »noluit aliquid dicere de eo, quod ipsa natura gratia Dei per lesum Christum Dominum nostrum vel sanatnr, quia vitiata est vel quia sibi non sufficit, adiuvatur.quot;

Idem dicendum de libero arbitrio, quod caret libertate ea, quae libertas dicitur a peccato, a concupiscentia; caret proinde viribus seu potestate agendi opera salutaria.

Gratia lledemptoris sanat a peccato hahkuaiiter, a concupiscentia vero actualiter, non enim earn tollit, sed vires inde-sinenter suggerit, quibus ei resistere semper eamque frenare et vincere possimus atque potestaten! confert agendi opera salutaria sive, ut aiebant veteres, confert possibilitatem boni.

Gratia sanans, quandoquidem revocat hominem (licet non-dura complete; completa enim restitutio erit per merita Christi in resurrectione) ad eum statuin, ex quoexcedit Adam et ipsa est simpliciter supernaturalis, quemadmodum supernaturalis erat status primi hominis. Sanitas enim, quam homo infirraus acquirit, eo redit ut priorem perfectionem , quam amisit, ac-quirat, non tantum partem eins aliquam eamque imperfectiorem. Quare qui tenet hominem primum fuisse in ordine supernatu-rali constitutum et ab eo excidisse per peccatum et per gra-tiam sanantem ad eum ordinem restitui, hoc ipso quod gratiam vocat sanantem , significat gratiam ordinis supernaturalis.

esse liberare a peccato ideoque adnptionem flliormn restitnere et ita revocare ad ordiuem superiiaturalom, testatur Augustinus De Nat. et grat. cc. 8. et 4: »Natni^-a, inquit, hominis primitus inculpnta 6t .sine ullo viiio creata est ; natnra vero ista lio-minis, qua unnsquisqne ex Adam nascitur, iain medico indiget, quia sana non est.. . Haec autem Ohristi gratia, sine qua nec infantes nec aetate grandes talvi fieri possunt, non mentis redditur, sed gratis datur, propter quod et gratia nominata. lustificati, inquit, gratis per sanguinem ipsius.quot;

II. lam vero pelagiani cou.-iderantes naturam, qualis nunc nascitur, de ea affirmabant quod sana et robusta sit, quod insit ipsi possibiütas boni nul laqué Dei gratia egeat praeter ipsam possi1)ilitatein boni, quae cum naturae intriuseca sit et a Deo creatore collata sit, dici jiotest gratia Dei.

Manif'estum est quod si pelagiani id aflirniassent de natnra, qualis ab initio tuit institnta a Deo, verum dixisseut. lioc uno excepto, quod nempe adbuc ea natnra gratia adiuvante ad opera salntaria indigebat, quod pelagiani negantes errabant.

Atqui boe est reapse quod Augustinus docet cum senten-tiam Pelagii permittere videtur pro statu integrae naturae; concedit quidem futuram veram sententiam Pelagii si disputa-retur de Integra natnra; non autem concedit simpliciter, sed cum addita exceptione eique, quam nos indicavimns.

III. Sane 1) id non esse simpliciter concedendum, sed ali-quani adhibendam exceptionem indicat sntis, cum dicit De Na-tura et grat. c. 49: »Nan ait (Pelagius) seu velimus, sen no-limus, non peccamus: sine dubio enini peccamus, si volumus: sed tamen velimus, nolimus, habere nos asserit non peccandi possibilitatem, quam naturae insitam dicit. 8ed de bomine sanis pedibus toleralnliler dici potest : velit, nolit, babet ambulandi possibilitatem; confractis vero, etsi velit, non babet. Vitiata est natnra, de qua loquitur.quot; Et cap. 51. »Ideo Dei gratiae tribuit non peccandi possibilitatem, quia eins naturae Deus auctor est, cui possibilitatem non peccandi inseparabiliter insitam dicit... Si iste, qui liunc librnm sciipsifc, de illa hominis natura loqueretur, quae primo inculpata et sana con-dita est, nfriuni/ue accept(tretur boe dictum: quamquam insepara-bilem liabere ])ossibilitatem, id est, ut ita dicam, inamissibilem, non debuit illa natura tlici, quae vitiari posset et medicum

quaerere.quot; Qui sententiam aliquam (licit tantum esse tohirahilem et utcumque acceptahilem, significat earn non esse sub omni respectu veram, ideoque aliquam exceptionem adhibendam esse ut non sit nisi vera. Quis enim sententiam affirmantem e. g. exsistentiam Dei vocat tolerabilem ant utcumque acceptabilem?

2) Et re quidem vera exceptionem earn, quam diximus, addit Augustinus eodem in libro c. 48. »Si de Integra et sana hominis natura loqueretur, quam modo non habemns, nev sic rede diccret (/uod non peccare nostrum tantummodo sit, quamvis peccare nostrum esset: nam et tunc esset adiutovium Dei et tanquam lumen sanis ocidis, quo adiuti vi.deant, se praeheret volmtibus.quot; Scilicet quemadmodum oculi. quamvis in se in-tegri et sani, indigent tamen extrinseco adiutorio, qualis est lux, non ut sint oculi, sed ut actn videant; ita natura etiam Integra et sana indigeret adiutorio Dei, quod ab extrinseco ci se pracberet eoque indigeret ad non peccandum seu ad salu-tariter operandum. Ex quo patet unicam saltern rationem cur Augustinus non probaverit onmiuo doctrinam I'clugii etiam pro statu integrae naturae, non earn esse quam tradit lanse-nius, quia scilicet Pelagius volebat cam facultatem boni esse inamissibilem, quod merito reprobat Augustinus in secundo ex allatis tesiimoniis.

Itaque cum hie sit sensus illius effati Augustini, quod primo loco nobis obiicitur; patet nihil in eo esse quod adver-setur doctrinae traditae in 'l'li. XXIV. et XXVIII.

IV. Ex bis patet quoque quid alteri Augustini proposi-tioni nobis ab initio obiectae reponendum sit, quam videre est in libro Do Corrept. et grat. c. 12. Nimirum, omissa nunc subtiliore et exquisitiore investigatione doctrinae Augustini circa discrimen inter auxilium hominis stantis et auxilium hominis lapsi, de quo commodior erit in sequentibus tractandi locus: satis modo sit responclere 1) vires liberi arbitrii hominis integri, de quibus Augustinus loquitur, non esse tantum vires essentiales positas in activitate indiffereuti eligendi, sod esse quoque vires gratuito superudditas ortas ex snpeniaturali gratia et caritate, qua instructus erat homo et ex immunitate a con-cupiscentia et ignorantia, propter quod fiebat ut in ipso potestas esset boni salutaris agendi. 2) ( -um huiusmodi vires noiuinantur, . non cxcludi, imo implicite includi auxilia actualia, quae debentur

honiini in statu supornatunili constituto, quemailmoclum ocvilo lux debetur, ut audivimns ab Augustinn et quemadmodum ibid, de Oorrept. et grat. ait c. 12. quod »voluntas primi liominis fortis et sana (esset) habens virtutem liberi arbitrii, rjuamvis non (lefecturo acliutorio Dei, sine (iuo non ]gt;osset perseverare, si vellet.quot;

V. Profecto, ut ad tertiam Augustini sententiam pergamus obiectam ab initio non dissimilem liuic, is Ue Corrept. et grat. c. 11. ait de primo homine : »ut reciperet bonum, gratia non egebat, quia nonduin perdiderat.quot; Bonum, quod nondum per-diderat, erat gratia sanctitatis, erat sanitas et pntestas liberi arbitrii ad bonum salutare agendum: hoc est bonum, quod ut reciperet gratia non indigebat. At bona merita, quae identidem per actus acquisiturus fuisset vel acqnirere debebat, non erant ex iis bonis, quae ab initio acceperit; unde ad liaec dici ne-qnit spectare quod Augustinus ait primum hominem gratia non eguisse. Et sane legantur verba, quae sequuntur immediate: »ut autem in eo (bono quod receperat) permaneret, ec/ehat gratiue adiutorio, sine quo id omnino non posset et acceperat posse, si vellet: sed non liabuit velle quod posset; nam si ha-buisset, perseverasset.quot; Adiutorium gratiae, quo, praeter id quod receperat, indigebat, nequit esse nisi gratia actualis: ergo.

Vindicasse Augustinum necessitatem gratiae actualis honiini integro praeter testimonia heic et superius allata et verba Ca-nonis 19. Syn. Arausic. II., quae ex eius epist. CLXXX, c. 11. desumpta sunt; his quoque, si opus est, demonstrari potest. De Genes, ad lit. L. XT. c. 4. de primo homine ait, quod set in natura posse et in potestate haberet velle non consentire suadenti, adiuvante lanim Ulo, qui superbis resistit, humilibus autem dat gratiam.quot; Ibidem L. VIII, cc. 10. 11. 12. In ea verba Genesis II, 15. posuit cum in paradiso ut operaretur et custodiret ilium, ait: gt; Est alius in Ids verbis sensus, quem puto non immerito praeferendum, ut ipsum hominem operaretur Deus et custodiret. öicut enim operatur homo terrain, non ut eam faciat esse terrain, sed ut cultam atque t'ructuosam, sic Deus hominem multo magis, quem ipse creavit ut homo sit, cum ipse operatur, ut iustus sit ... Ac ])er hoc Deus idem, qui creat hominem, ut homo sit, ipse operatur hominem atque custodit, ut etiam bonus beatusquc sit. Quapropter qua locutione

dicitur homo operari terram, quae iam terra erat, ut ornata atque fecunda sit, ea locutione (licitar Deus operari homivem, qui tam homo eraf, ut pius sapiensque sit. .. Neque enim tale aliquid est homo, ut factus, deserente eo qui fecit, possit ali-quid bene agere tanquam ex se ipso; sed tota eius actio bona est fonverti ad ewn, a quo factus est et ah eo iastus, pius, sapiens beat usque semper fieri. . . Ille itaque operetur hominem bonum atque custodiat, qui incommutabiliter bonus est: semper ah Ulo fieri semperqae perfici debemus . . . ipsius enim sumus figmentum non tantum ad hoe ut homines simus, sed ad hoe etiam ut boni simus. Nam cum dixisset Apostolus: cum timore et tremore vestram salutem operamini, ne sibi putarent tri-buendum, tanquam ipsi se facerent iustos et bonos, continuo subiecit: Deus enim est qui operatur in vohis. Sumpsit ergo Do-minus Deus hominem, quern fecit et posuit eum in paradiso operari eum, h. e. operari in eo et custodire eum.quot; Et in Oper. imperfect. L. V. n. 57 uegat habuisse Adamum ex se voluntatem bon am; quia secus falsum esset quod scriptum est: praeparatur voluntas a Domino. Porro ex his simul collatis liabes necessitatem in eo quoque statu integritatis, auxilii di-vini ad bene operandum et perseverandum in bono retinen-damque salutem seu gratiam adoptionis, auxilii, quo Deus operatur in nobis veile, quo semper ab eo fieri semperque perfici debemus, quo indigebat Adam ut permaneret in bono quod acceperat, auxilii, quod'adiuvat volentes, sicut lux sanos oculos; atqui haec est gratia actualis; ergo.

Quocirca cum Augustinus vim bene operandi tribuit eius libero arbitrio , hominis vero infirmi tribuit gratiae, non ex-cludit gratiam eamque actualem ab homine sano, cum iuxta Augustinum liberum hominis arbitrium ideo esset tale quia non solum libertate indifferentiae gaudebat, sed quia per donum gratiae immune erat a concupisceniia ac fretus potestate operandi salutariter, non defecturo unquam adiutorio Dei: sed ex-cludit specialem gratiam, quae datur indignis, gratiam sanantem, misericordiam Redemptoris ; ut idcirco comparatione veluti in-stituta inter dona collata naturae stanti et naturae lapsae, haec prae illis quodam proprio iure appellentur gratia. Of. Tract, de Deo Creante. p. 362. seq.

sitfitem gr.itiae actnalis pro statu integritatis. Quaestio tarnen esse potest cuiusmodi fuerit auxilium necessarium nee una est theologorum sententia. Bellarminns (De G!rat. primi hominis c. 7) censet praeter gratiam habitualem, et Dei generalem concursum in orrline supernaturali. nulla alia interiore speciali motione Dei sen gratia excitante opus fuisse primo homini. Eidem consentit Beeanus (De Angelis c. 2. q. 5). Tricassinus (De Praedestinatione parte 2^:, sect. 3^a paragr. 10. punc. 3) putat solam gratiam illustrationis iieeessariam fuisse. Stephanas Dechamps (De Haeresi ianseniana. L. lil. Disp. 3. cc. 15. Iti. seqq.) distincta prima volitione bona a ceteris consequentibus l)onis volitionibus, contendit ad primam opus fuisse gratia iu-spirationis, ad ceteras vero minima, sed fuisse satis gratiam illustrationis. Ifi quidem Theologi et qui eis consentiunt, pro certo habent sententiam saam esse sententiam Augustini atqne ut talem eam tuentur.

Verum ex allatis testimoniis satis constat gratiam interiorem saltem illustrationis admissam fuisse ab Augustino. Quaestio autem esse potest de gratia voluntatis, sive inspirationis. Et quidem si indefinite quaeratur an gratiam jiropriam voluntatis censuerit August inns necessarian! quoque Adamo, id negari non potest ab eo qui meminerit eandem gratiam necessariam asseruisso Angelis eundem Augustinum, at evidens fit ex eius testimonio recitato in Th. XXIV. pag. 173. seq. At doctissimus Stephanus Dechamps contendit ea, quae ibi dicuntur ab Augustino, valere tantum pro primo actu, non vero pro seqnen-tibus, pro quibus ait Augustinum solam gratiam illustrationis in Angelis et in primo homine postulasse. Nihilominus si res penitius perpendatur, facile patebit rationeni non esse suffi-cientem Indus exclusivae sententiae. Sane recolatur testimonium allatum in j). praeced. ex L. VII1. De Genesi ad lit. Ibi de auxilio Dei in sanctificando primo homine illud asserit quod de ceteris hominibus in statu lapsus affirmat et indiscrimiuatim de omnibus simul idem docet; affirmat nempe operatum esse Deum hominem, sicut homo operatur terrain, Dei fuisse hominem figmentum non tantum ut homo esset, sed etium ut esset bonus, hominem a Deo iustum, plum, sapientem, becifutn non tantum prima vice, sed semper fieri; eo quod a// illo semper fieri semperque perjlci debemus et hue spectare Apostoli

dictum: Deus est qui operatuv in nobis, quod proinde aeque ad Adamum ac ad ceteros homines spectat. Atqui haec dicta de ceteris hominibus significant penes Augustiimm operationem earn Dei, qua bonae quoque voluntatis est auctor per imme-diatam gratiam inspirationis. Cum ergo Augustinus doceat oportuisse ut primus homo semper fuiret semperque perficeretuv a Deo et idcirco semper Deus operaretur in illo, quemadmodum in nobis, secundum verba Apostoli; relinqnitur gratiam voluntatis uecessariam Adamo fui.sse continuam, auctore Augustino. Neqne dicas Augustinum non absque ratione in recitando Apostoli testimonio omisisse quod Apostolus addit, scilicet velle et perficere, ne nimirum etiam ad hominem primum haec Dei specialis operatio referretur; nam 1) haec interpretatio excln-ditur a praecedentibus, in quibus de quovis homine, non ex-cepto primo, ait quod gt;semper ab illo (Deo) fieri semperque per fid debemus,quot; 2) huius omissionis probabilior ratio petenda videtur ex eo quod illo in loco demonstrandum sibi assum-psisset Deurn operari hominem, et sic accipi posse verba Genesis: Tulit Dom inns Pens hominem et posuit cum in paradise, nt operaretur ilium. Cum enim in hac locutione subiectum operationis divinae sit ipse homo, non id quod Deus facit iu homine, ex allato testimonio Apostoli illud tantum recitandum putavit quod cum ea loquendi ratione congrueret magis: Deus est qui operatur in vobis, quod per se sumptum perinde esse potest, ac Dens est qui operatur vos, quod probandum erat Augustino. Quomodo autem operetur in homine Deus docet Augustinus et praecedentibus et hoc ipso testimonio Pauli allato , cuius certissimum sensum supponit.

VII. Et re quidem vera cui fundamento theologico inni-titur distinctio haec inter inceptioneni et perseverantiam , ut illi necessaria, huic nhnirae necessaria sit gratia actualis voluntatis? Aiunt gratiam actualem voluntatis ad incipiendum requiri, quia prius natura elicit voluntas actum caritatis quam gratia sanctificante informetur; proinde nondum ex-sistente gratia habituali , necessaria est gratia actualis vo-luntati ut supernaturalem actum eliciat. At gratia habitualis exornans animam habitusque virtntum, qui earn consequun-tur, per se satis id praestare possunt sine adminiculo gratiae actualis. Atqui omissa ilia falsa hypothesi de gratia sanctificante

hand collata ah initio (de Deo Creante Tli. 1j.) cetera quoque concederc non possunms. Eteuim praeter iam dicta, si gratia liabitualis exsistens in anima satis esset absque speciali auxilio gratiae actnalis ad eliciendos actus salutares sicut oportet, consequens esset regeneratis et gratia sanctificante indutis gra-tiam actufilem non amplins esse necessariam: atqui hoc a doctrina Patrum abhorrere falsumqne esse iam ostendiraus. Ergo et gratia liabitualis Adami nou poterat illud praestare. Dices requiri in nobis auxilium actuale [)ropter vitium coucu-piscentiae, quod deerat Adamo. llespondeo, id asseri gratuito, si exclusive accipiatur; vitium euim coucupiscentiae non est ratio adaequata necessitatis gratiae, sed praeter illud praecipua est supernaturalitas actus; quae ratio et in Adamo valebat.

VUL Hue autem redeunt Theologorum aliter sentientium rationes. Aiunt scilicet gratiam actnalem saltern voluntatis non fuisse necessariam 1) quidem quia aberat ab Adamo inordinatio potentiarum, propter quam ea gratia exigi videtur a Patribus; 2) Augustiuus loquens de gratia status iunocentiae necessaria ad perseverandum nominat tantum gratiam illustrationis; !5) neque utitur unc(uam iis nominibus , quibus gratiam propriam voluntatis significat, cuiusmodi sunt delectatio, suavitas etc.; 4) idem Augustiuus adiutorium ])roprium Adami dicit esse adiutoriam in ijuo pevmanet homo De Corrept. et grat. c. 11. porro haec loquendi ratio gratiam aliquam habitualem nou actnalem significat; dicit esse adiutorium qnod relictum fuerit in libero arlritrio /lomiiris et esse adiutorium per ouod posset, non quo Jieret ut vellet: ibid. ; non ergo est gratia praeveniens et excitans voluntatem.

Ad l^m. iam monuimus gratiam praeterea postulari propter supernaturalitatem actus atque banc exigentiam doceri a Patribus.

Ad 2'quot;. et 3^m. dicimus quod, si perpendantur testimonia allata in hac appendice ex Augustiuo , negandum est sim]gt;li-citer Augustinum, cum loquitur de gratia Adamo ad ope-randum necessaria, solius illustrationis mentionem facere et nunquam uti iis nominibus, quibus gratiam propriam voluntatis solet significare: nam et caritatem Dei appellat diffusam in cordibus et de operatione Dei, qua operatur velle, qua semper perfici debemus, disserte loquitur; quibus foruiulis

gratiam propriam voluntatis Augustinus indicare solet. Parum vero refert quod non adeo frequenter adhibeat eas appella-tiones, quas solet cum de gratia lapsae naturae loquitur nenipe dclcrtationis, suavitatis et huiusmodi: neque enini adeo frequenter de gratia prirai horainis disputavit; et praeterea alia forte ratio praesto fuit, quia nenipe gratia voluntatis Adami non erat gratia pugnax contra concupiscentiam , sed solum adiuvans ad salutariter operandum. Porro seutentia Augustini in c. 48. De Natura et gratia iam citato, quae gratiam Adami comparat luci sese sanis oculis offerenti, non eo spectat ut doceatur gratiam Adami fuisse tantum lucem sen illustratio-nem mentis; nam eodem in libro c. 26, gratiam quoque ho-minis sanati ex infirmitate comparat luci (v. pag. 205). Eo autem in loco c. 48. ea comparatio ad hoc spectat, ut osteudat etiam vel perfect issime sano gratiam esse necessariam sicut oculo sanissimo necessaria est lux. Qnare et gratia hominis sanati dicitur lux (1. c.).

Ad 4^m- Monemus a] testimonia Imec, quae obiiciuutnr, desumpta esse ex difficillimo loco inter opera omnia s. Doctoris, ex quo loco lanseniaui immerito quidem patrocinium suae liaeresis quaeruut, e Gatliolicis vero doctoribus, licet ii satis superque demonstrent iueptam esse interpretationem iansenia-nam, attamen cum agitur de definiendo vero seusu , qui Augustini menti obvers itus est, cum ea scriberet, vix est reperire duos, qui ingenium suum aliis non locaverint, (jui in eandem sententiam concedant. Quapropter videmur nobis uti posse hac exceptione : quandoquidem necessitas utriusque gratiae imme-diatae pro statu eliam iunoeentiae demonstrata est argumentis theologicis ex analogia fidei et ex auctoritate petitis, non ex-cepto eodem Augnstino, qui alias clare sententiam, quam de-fendimus, docet; non aequo postulatur, ut sententiam banc deseramus propter qnaedam testimonia, quorum legitima inter-pretatio neque penes ipsos adversarios certa est et explorata.

/?) Porro, reiecta declaratione buius loci ad Caput IV. Imius tractatus, advertiinus heic tantum duo cum Livino de Meyer in opus;ulo de Mente Augustini circa gratiam praedestinationis c. 9. 1) ibi s. Augustinum non loqui de gratia collata Adamo ad quodvis opus bonum , sed de gratia ipsi collata ad perse-verandum, quod perpendendum est accurate; haec enim duo

iiiiixinie diffenint: 2) iic(|iie coniparare g-ratiam Adamo datam ad pei'severaiidum cum gratia, quae in natura lapsa necessaria est omnibus, ut bene agant, sed cum gratia, quae datur per-scverautibus, qua perseveraut. Nos auteni disputamus de graii i necessaria Adamo ad quodvis opus bonuni , quaeque illi certe collata fuit cum bonos actus edidit; neque enim arbitrari licet aliquos actus ainoris Dei non elicuisse autequam peccaret.

y) Ceterum ut obieclis 4quot; loco testimoniis quodammodo uunc faciamus satis, respondemus ad Iquot;¹. Quod Bellarniinus obiicit, priraum probare illud nimis, si prorsus de gratia tantum habitual! accipiatur; excluderetur enim gratia actualis illustrationis, quam absque ullo dubio Augustimis asserit Adamo. Quare secundo, etsi ea verba de gratia habituali accipiantur , illud solum posset concludi quod ibi mentio nou fiat gratiae actualis: quod aliud prorsus est ac Augustimim nunquam earn significasse. Illud tamen et ipsum falsum est; nam haec babot n. ;i2: »L^Tt (Adamus) reciperet bonum gratia non egebat, quia nondum perdiderat: ut auteni in eo perma-neret, eyehat udiutorio yratine, sine ijuo id omnino uon posset, et acceperat posse, si vellet.quot; Distinguitur ergo adiutorium gratiae a bono accepto et in quo pemanendum erat. Hoc autem est donum habituale; ergo illud adiutorium aliud est a dono habituali.

Ad 2^rn. et 3m. Auxilium ijuo fit ut (/nis velit perseverare, vel est ipsa formalis voluntas perseverandi, quae et ipsa gratia est, vel est gratia efficiens perseverantiam uon quidem ante-cedente necessitate sed infallibiliter eam inferens sive est specialis quaedam suavis delectatio boni , qua libere quidem at certe tamen traliitur homo ad volendum perseverare; per negationem autem alicuius ex his non excluditur generatim auxilium actuale voluntatis, sed aliquod solum speciale pro certo fine: unde non est consequens Adamo defuisse auxilia actualia voluntatis. Item adiutorium rclctuin in /u minis libero arlntrio, si haec formula per se spectetur (nam quid per eam eo in loco Augustinus sibi velit declarabimus Th. XLVI.), non est tantum illustratio mentis , sed et ipsa inspiratio voluntatis, quae voluntatem non cogit; quare ea potuisset Adam perseverare si voluisset et ideo per eam uon perseveravit, quia noluit perseverare.

I. Est qui censeat nullum reapse fieri actum moraliter bonum, qvü supernaturalis simul uon sit. Oontradlcunt ]ilures. Horum disputationes heic reterre opportimum duximus, ut nihil desit ex iis, quae ad banc quaeslionem de necessitate gratiae spectant.

Evidens est quod si onmis actus bonus a quoeumque fiat, debet esse supernaturalis, adserenda est necessitas absoluta et pbysica gratiae ad quemvis actum moraliter bonum univer-siu.que dicere in ordine praesenti licet: nihil prorsus boni sine Dei gratia fieri posse.

II. lam vero sententia est, quam tuetur Ripalda De Ente Supern. Disp. XX.: »quotiescumque, ait Sect. 2., homo agit quod sibi datum est, ut actum virtutis naturalem efficiat, iam adesse antecedenter Deum auxilio intrinsece supern aturali gratiae, ut vel eum actum intrinsece naturalem, extrinsece super-naturalem ac subinde salutarem edat, vel simul cum actu intrinsece naturali etiam alium eiusdem virtutis intrinsece supernaturalem eliciat circa idem obiectum formale, quod utri-que actui naturali ac supernaturali commune est: atcjue ita nullas sit con at us moraliter bonus naturae, quam alirjua gratia supernaturalis non praeveniat.quot; Unde colligit (Sect. 3.): »in mea sententia absolute verum est, ad quodlibet bonum opus morale, sive ad quemlibet virtutis moralis actum necessarium esse per se naturae rational! elevatae auxilium theologicum gratiae, de quo Concilia ac Patres Ecclesiae ad versus gratiae hostes disseruerunt.quot;

Censet ergo bic insignis tbeologus nullum in praesenti providentiae ordine actum fieri moraliter bonum, qui non sit supernaturalis ideoque ex gratia praeveniente et adiuvante. Quae sententia distinguenda est a certo modo , quo cam ex-plicat, qui modus potest esse falsus , quin tamen falsa sit ea sententia. En autem argumenta quibus probari vel suaderi baec sententia potest.

III. a) Praesens ordo, in quo bumana natura versatur, est supernaturalis; omnis enim homo destinatus est ad finem su-

pernaturalem onuiibusque gratia sanctificans inesse debet. Hinc, quia omnis operutio hominis moralis debet esse ordinata in finem et debet esse talis ut per earn se disponat homo ad finis sui consecutionem; haec enim est ratio cur operetur; cum finis lioniinis in praesenti ordine non sit nisi supernatu-ralis, Deus ab homine eos exigit actus, qui huic fini sint proportionati. Atqui liuic fini non sunt proportionati nisi actus intrinsece superiuiturales; ergo Deus hunc ordineni providen-tiae instituens, huiusmodi et non alios actus exigit a quovis homine et exigit semper; quia quicumque actus moralis debet esse idoneus ad finis assecutionem sive proximo sive remote, lam vero Deus id exigere nequit, nisi idem praestet quod necessarium est et quod ab ipso solo effici potest nenipe ele-vationem f'acultatis opportunamque illustrationem et inspira-tionem supernaturalem, quibus voluntas praeveniatur et.prae-paretur ad actum convenientem fini; ergo.

h) Scripturae universae, quae adeo frequenter de actibus moralibus loquuntur, ita loquuntur ac si nullus reapse esset actus bonus nisi superuaturalis. Docent enim generatim Deum non postulare ab hominibus nisi observantiam legis (si vis ad vitam ingredi serva mandata): hanc autem docent jjraestari non posse sine auxilio Dei, hoc esse continue exorandum et idcirco quod-cumque exercitium virtutis esse donum Dei, qui illuminat omnem hominem, qui aptat homines in orani bono, qui omnia iu omnibus operatur etiam velle et perficere. Utique Scripturae loquuntur de actibus salutaribus, sed verum est quoque nun-quam indicare Scripturas alios actus honestos, qui non sint salutares. Quicumque enim actus honestus est aliqua obser-vatio legis: liaec autem et conducens ad aeternam vitam ex-hibetur et ab auxilio Dei dependens. Porro huiusmodi Scrip-turarum silentium rationem idoneam reperit in ea hypothesi, quam defendimus. Et hoc est, quod communiter dicere solent Theologi, Scripturam considerare hominem in ordine historico, qui est supornaturalis et idcirco actus eius bonos tantum dicere, qui ad eum finem conducant; hoc enim plene satisfacit, si reapse nullus est actus bonus, qui non sit superuaturalis, non vero satisfacere videtur, si sint actus quoque naturales honesti, nam et hi reapse spectarent ad ordinem historicum praesentis providentiae, quae exigeret ab homine actus mo-

c) Negari nequit miuisterio creaturarum seu externae vo-cationi, qua pei^- se excitantur homines ad actus naturaliter bonos, connexas esse frequenter ex lege Dei gratias interiores supernaturales: ergo probabile est id valere quoque in omnibus universim vocationibns, quibus homo naturaliter excitatur ad actum bonum, ergo nullus probabiliter est actus bonus qui supernaturaliter non ponatur. Prob. Antecedens. Vocationes externae sunt ne dum praedicatio Verbi Dei, sed instructio et exempla aliorum, lectio librorum, contemplatio creaturarum, quaeqne nos excitant ad apprehensionem pulcritudinis virtutis, obligationis bene operandi, atque huiusmodi, quae per se ad actus. naturales excitare tantum valent. Porro huic miuisterio creaturarum coniungi gratias interiores supernaturales probatur 1 \ ex verbis Apostoli Actuum XIV, 14. seq. Nos mortales sumus similes vobis homines annuntiahtes vobis ab his vanis converti ad Deum vivum, qui fecit caelum et terrain et mare et omnia, quae in eis sunt. Qui praeteritis generationibus dimisit omnes gentes ingredi vias snas. Et quidem non sine testimonio semetipsum reliquit benefaciens de caelo, dans plu vias et tempora fructifera, implens cibo et laetitia corda nostra. lam vero Paulus in hoc sermone duplex indicat testimonium, quo Dens hominibus manifestatur, primum ipsorum Apostolorum annuntiantium hominibus Deum vivum et crea-torem, alterum ipsarum creaturarum quibus, ufc Paulus Rom. I. 18. seq. docet, invisibilia Dei manifestantur. Porro haec compositio duplicis testimonii facta heic a Paulo indicat utrmnque testimonium ad idem spectare quamvis diverso modo. At testimonium Apostolorum co spectat ut homines conver-tantur ad Deum; ergo et testimonium creaturarum eo tandem spectat. Atqui conversio ad Deum actus est salutaris et su-pernaturalis, ad quem gratia postulatur; ergo cum miuisterio creaturarum coniungebantur gratiae supernaturales. Et sane testimonium creaturarum spectare ad actus salutares excitandos liquebit etiam consideranti Panlum per ea verba emendationem quamdam adhibuisse verbis praecedentibus; cum eniin dixisset, quod Deus in praeteritis generationibus dimisit onmea gentes ingredi vias suas, subdit: quamvis non sine testimonio semet-

ipsuiu reliquit. Ergo liuiusmodi crut hoe testimonium ut «fontcH ab eo illustratae , si voluissent, potuissent non ingredi vias suas h. e. peccata et idcirco potuissent salutariter operari scilicet converti ad Dominum, ut ait Apostolus in praeceden-tibus: cum ergo Itaec salutaris operatio sit supernaturalis indigeatque gratia, dicendum est ministerio creaturarum, quo homines extrinsece vocantur, connexas esse interiores gratias supernaturales. Idem evinci potest ex Paulo ad Rom. I, 19. seq. qui docet gentes potuisse Deum coguoscere et ad eins cultum excitari ex creaturis, ita ut inexcusabiles sint quod, cum cognoverint Deum, non ipsuin glorificaverint. Idcirco si inexcusabiles sunt, potuerunt glorificare Deum et iuste pu-niuntur quia non praestiterunt Deo earn gloriam, quam ijise exigit. At modo Deus earn gloriam tantum exigit eamque praemio afficit, quae per actus supernaturales ei praestotur; banc ergo poterant praestare gentes: poterant vero propter externam illam revelationem; ergo cum ilia externa revelatione connexa erat et a Paulo connexa intelligitur interior gratia, qua possibiles essent actus supernaturales. Ergo.

lt;i) Probatur idem ex doctrina Augustini Lib. LXXXIIT. QQ. q. 08. n. 5: gt;Qiioniam nee vellc quisquam potest nisi admouitus et vocatus sive intrinsecus, ubi nullus bominum videt, sive extrinsecus per sermonem sonantem aut per aliqua signa visibilia, efficitur ut etiam ipsum veile Deus operetur in nobis... Nunquid ergo latebat Pharaoneiu quantum boui consecuti fuerint terrae illae per adventum losepli? Illius ergo rei gestae cognitio vocatio eius fuit, ut populum Israel mi-sericorditer tractans non esset ingratus... Haec autem vocatio, quae sive in singulis bomiuibus sive in populis atque in ipso bumano genere per temporum opportunitates operatur , altae et profundae ordinationis est.quot; Vocatio extriuseca per sermonem sonantem, per signa visilnUa, per cognitionem rei gestae, est vocatio, qua Deus operatur et veile: atqui bac phrasi Au-gustiims gratiaju ])roprie dictam designat; ergo cum externa vocatione est nexa liaec gratia, qua Deus operatur velle.

Idem in Psalmum (.'II. n. 10. Quid tam longamine, quid tam multum in misericordia? Peccatur et vivitur; accodunt peccata, augetur vita: blaspbematur quotidie et facit solem suum oriri super bonos et malos. Vocut undujue ud correction

«m, vocat undiquc ad poenitentiam, vocat heneficiis creaturae, vocat impertiendo tempus vivendi, vocat per lectorem, vocat per tractalorem, vocat per rnisericordiam consolatioms.quot; Cui consentit Auctor De Vocat. omnium Gentium L. II. c. 8. »Ad conside-rationem revertanmr differentiarum, quibus divinae gratiae opera ac dona variata sunt. Cur secretissima voluntate voluerit in omnibus temporibus super omnes generationes aut super omnes homines inaequales donorura suorum esse mensuras. Siquidem aliter eos iuverit, quos ad cognoscendum se caeli et terrae testimoniis conveniebat, aliter illos, quibus non solum elemen-torum famulatu sed etiam doctrina legis, Prophetarum ora-culis, miraculorum signis et Angeloruni cooperationibus consulebat et multo magis aliter misericordiam suam universis hominibus declaraverit, quando filius Dei factus est lilius ho-minis.quot; Liquet ex toto contextu sermonem esse de cognitione salutari et gratuita. Porro haec per caeli et terrae testimonia comparatur. Atqui id fieri nequit nisi accedat interior gratia supernaturalis; ergo.

Consentit et Prosper adv. Oollat. c. 7°. »Quasi vero po-tentia Dei eos tantum ad Filium trahat, quos aut voce incre-paverit aut poena obtriverit aut terrore tremefecerit: illorum autem mentibus nihil suae virtutis admoveat, qui ad promis-siones Redemptoris sui spe alacri et avido desiderio concur-rerunt. Sed Veritas dicit: Nemo venit ad Patrem , nisi Pater, qui misit me, traxerit cum. Si ergo nemo venit nisi attractus: omnes, qui quocumque modo veniunt, attrahuntur. Trahit itaque ad Deum contemplatio elementorum omniumque, quae in eis sunt, ordinatissima pulcritudo. Invisibilia enim eius a creatura mundi per ea, quae facta sunt, intellecta conspiciuntur. Trahunt rerum gestarum relatores, animum audientis inflam-mant narrantes laudes Domini et virtutes eius et mirabilia eius quae fecit; trahit timor... etc.quot; Orosius in Apologia (Gallandi IX.) idem docet.

Constat ergo ministerio creaturarum sive vocationi externae connexas esse ex lege Dei gratias interiores ne dum ministerio praedicationis Verbi Dei sed et aliis quae superius commemo-ravimus et quae in testimoniis allatis satis indicantur. Quoad ministerium praedicationis Verbi iam speciatim locuti sumus Thesi XXVIL cui hoc testimonium auctoris De Vocat. omn.

gentium L. I. c. 18. addi potest, qui explicans verba: dabo leges ineas in sensu ipsorum et in corde eorum scribara eas, ait: gt;(iii()d utique quotidie facit, dum cordibus vocatorum suam inserit voluntatem et stylo Spiritus 8. quidquid in animae paginis diabolus invidendo falsavit, Veritas miserando rescribit. Gum igitur verbum Dei per ministerium praedicantium ami-bus carnis infertur, miscetur operatio potentiae divinae cum sono vocis liumanae et qui incitavit Evangelizantis officium, audientis quoque firmavit affectum.quot; Pro interiore vocatione supernaturali connexa cum lectioue librorum affertur et illud Lucae XVI , 29. seq. cum enim dives sepultus in inferno ro-gasset Abraham ut mitteret Lazarum in domum suam, qui testaretur fratribus suis locum esse tormentorum, respondit A bra-bam: babent Moysen et prophetas, audiant illos... si Moysen et prophetas non audiunt, neque si quis ex mortuis resur-rexerit, credent. Unde colligitur leclionem Scripturae ex divina institutione cam esse, per quam homines doceantur et addu-cantur ad illud agendum, quo ignem aeternum effugere possint; atqui id sine interiore supernaturali illustratione et inspiratione fieri nequit: ergo.

e) Constat rursus, quod quidem ex praecedenti iain colligi potest, constat, inquam , gentes infideles gratia supernaturali praeveniri et adiuvari ad honeste operandum; atqui si iufulelis ope gratiae supernaturalis operatur, cum bene moraliter agit, nulla est amplius certa ratio cur negetur inio probabile est, quemcnmqne actum bouum snpernaturaliter fieri; ergo. Maior probatur auctoritate Hieronymi epist. ad Cyprianum CXL. n. 5. »Homo a principio conditionis suae utitur Deo adiutore et cum illius sit gratiae quod creatus est, illius misericordiae quod subsistit et vivit, nihil boni agere potest absque eo, qui ita concessit liberum arbitrium, ut suam per omnia opera gratiam non negaret.quot; Quae quidem universalissima sunt omnesque homines sive fideles sive infideles complectuntur. Turn probatur auctoritate Augustini De Grat. Ghristi cc. 23. 24: »Ergo ne ut perveniatur ad adiutorium Dei, ad Deum currifur sine adiutorio DeiV... Quid homini mains, quidve tale poterit gratia ipsa praestare, si iam sine ilia unus cum Deo spiritus effici potuit nonnisi de arbitrii libertate? Sed vellem ut iste diceret utrum rex ille Assyrius, cuius Esther sancta mulier execra-

batur cuLilo,... ad Doniinum iam concurrerat... utrnm se totura Deo tradiderat... Pnto non desipere sed insanire lio-minem, quisquis de illo rege, qualis tune erat, liaec senserit. Et tarnen converiit Deus et transtulit indignationem eins in lenitatem. Quis autem non videat multo mains esse indignationem a contrario in lenitatem convertere atque transferre, quam eor neutra affectione praeoccupatum sed inter utramque medium in aliquid declinare? Legant ergo et intelligant, in-tueantur atque fateantur , non lege atque doctrina insonante forinseens, sed interna et occulta, mirabili ac ineffabili pote-state operari Deum in cordibus bominum non solum veras revelationes, sed bonas etiam voluntates. Desinat itaque iam Pelagius et se ipsum et alios fallere , contra Dei gratiam di-sputando.quot; In Assuero ergo hom ine infideli adliuc (saltem ut Augustinus pro certo babet) operatus est Deus bonam volun-tatem per eam gratiam, quam Augastimis contra pelagianos tuetur h. e. per gratiam proprie dictam, sive supernaturalem.

Item epist. OXLIV, n. 2. de Polemonis castitate liaec babet »Xenocrates Polemonem, ut scribitis et nos ex illis li-teris recordainur, de fruge temperantiae disputando, non solum ebriosum , verum etiam tune ebrinm ad mores alios repente convertit. Quamquam ergo ille, sicut prudenter et veraciter iutellexistis, non Deo fuerit acquisitus, sed tantum a dominatu luxuriae liberatus, tamen ne idipsum quidem, quod melius in eo factum est, humano operi tribuerim, sed divino... Quid enim superbius vel ingratius cogitare potest liumana vecordia, si putaverit, cum carne pulcrum faciat Deus hominem, animo castum ab homine fieri? Hoc in libro Christianae Sapientiae sic scriptum est (VIII , 21.): Cum scirem , inquit, quia nemo esse potest continens , nisi Deus det et hoc ipsum erat Sapientiae scire cuius esset hoc donum. Polemo ergo, si ex luxurioso continens factus ita sciret cuius esset hoc donum, ut eum abiectis superstitionibus quot;gentium pie coleret, non solum continens sed etiam veraciter sapiens et salubriter religiosus exsisteret, quod ei non tantum ad praesentis vitae honestatem, verum et ad t'uturae immortalitatem valeret.quot; Porro haec ratio loquendi et arguendi Augustini ea est, quam ipse adbibot pro tuenda gratia contra pelagianos. Ergo.

cur ad oos tantum limitetur, cum eadem ratio sit pro omnibus actibus bonis et argumenta Angustini si quid probant, probont goncratim do omnibus. Censuitergo Augustinus infidoles quocpio gratia praovoniri et adiuvari ad recto oporandum.

Consontit et Chrysost. hom 7. in loann. »Illuminat omneni hominem vonientera in hinlö mundum: illuminat profecto, quantum in ipso est. Si qui autem sponte sua mentis oculis conniventibus ad liuius lucis radios aciem dirigere noluorunt, non ex luminis natura in tenebris perstitorunt, sod ex malitia sua... Gratia in omnos diffusa est; non iudaeum, non graocuin, non barbarura, non schytam, non liberuin, non sorvum, non virum, non niuliorein, nou senem , non iuvenem exoipifc aut dodignatur. Omnibus eadem est, omnibus so facile exhibet, omnes pari honore advocat. (Jul autem eius munere frui ne-gligunt, banc suam caocitatem silii ipsis iinputont: cum enini detur omnibus, omnibus jiateat ot a nomine prohibeatur, per-diti quidam ot nequam homines propria dumtaxat malitia ingrodi recusant.quot; Hue faciunt testimonia allata in argumento praecedenti, quatenus ox iis colligitur cum externa vocatione coniungi interiorem supernaturalem vocationem; externa enini vocatio communis est omnibus liominibus sive lidelibus sive infidelibus.

Probatur minor propositi liuius argumenti. Etenim si qua esset ratio, cur nogaretur omnein actum honestum esse supernaturalem , liaec i'oret potissimum , quia nempo plures actus honosti locum quoque liabent in iis, qui gratia sanctiticante ot fide carent; nam in lidelibus et iustis quaenam est diffi-cultas admittendi omnes actus salntares seu supernaturales V atqui earn rationem non valere docent Patres testimoniis ci-tatis; ergo.

ƒ) Sextuni argumentum colligi potest ex communi sensu fidelium sive Ecclesiae; quod argumentum ita proponitur a llipalda 1. c. sect. 18. »Denique probatur nostra sentontia ex communi üdelium conceptione, qua credunt quodlibet opus bonum morale , cuiuscumque virtutis sit, factum a iusto esse meritorium gratiae et gloriae ot a peccatore factum esse im-petratorium et praeparativum animao ad gratiam et remis-sionem peccati; quanquam nullum cernant discrimon, quo tale opus a mere naturali distinguant. Atquo ut hominem ve-

nerentur sanctum et iustnm, imo \it Ecclesia in sanctorum numerum referat, sufficit agnovisse (quoad examen virtutum moralium) toto vitae decursu temperantiae, misericordiae, hu-militatis, poenitentiae, religionis et aliarum virtutum officiis de-ditum fuisse, etiamsi illa indifferentia sint ad virtutes naturales et supernaturales. Haec autem communis fidelium conceptio vera esse non potest, nisi verum sit ad quodlibet virtutis exercitium praeire adiutorium gratiae , quod illud salutare et supernaturale reddat.quot; Cuius argumenti vim ut plene asse-quaris, perpende in ipsis iustis, manente naturali vi, manere possibilitatem quoque operandi recte naturaliter: cur ergo plures actus puta temperantiae, iustitiae etc., qui per se possent esse pure naturales, accipiuntur tanquam salutares ideo-que supernaturales, quamvis intentio operantis et modus quo operatur plerumque ignoretur?

q) Rursus doctrina est reprobata ab Ecclesia in proposi-tionibus qnesnellianis liaec, qua affirmatur quod nullae • dantnr gratiae nisi per fidem, quod fides est prima gratia et fons omnium aliarum, quod extra Ecclesiam nulla conceditnr gratia. Cf. proposs. 26. 27.20. Item proscripta est ab Alexandro VIII. propositio bis concepta verbis; »Pagani, ludaei, llaeretici alii-qne buius generis nullum omnino accipiunt a lesn Cliristo in-fluxum adeoqne binc recte inferos, in illis esse voluntatem nudam et inermem sine omni gratia sufficiente.quot; Falsum est ergo voluntatem bominum, qui extra Ecclesiam sunt, paganorum, indaeorum et buiusmodi esse inermem, destitutam omni gratia sufficiente; aliquae ergo gratiae eis conferuntur in eo statu ex-sisten tibus paganismi, iudaismi etc. quibus bene operentur et disponantur ad fidem; atqui si pro aliquibus operibus gratia confertur , cur non pro omnibus operibus bonis V Ergo.

Dices paganis eam gratiam conferri, qua inspiratur fidcs. Respondeo quod si ita est, cum inspiratio fidei praedicationem supponat; nam fides, ad quam gratia movet, est fides ex audita, dicendum erit tibi paganos omnes, qui nihil de Evangelio audierunt, destitutos fuisse, esse et fore omni gratia sufficienti, quod non videtur consonum satis damnationi barum proposi-tionum. Tune enim verum erit pluribus omnino paganis nega-tam semper fuisse omnem gratiam sufficientem, quod tarnen negari videtur proscriptione barum propositionum.

/i) Hanc sententiam confirmat Ripalda auctoritate plurium Theologorum, qui quamvis »noii exprimant istas motiones gratiae, etiam gentilibus continuas, esse intrinsece superna-rales; tarnen docent liaec auxilia esse gratiam theologicam, vi-ribus naturae superadditam ex mentis Cliristi collatam, a Patribus contra pelagianos requisitam, eiusdeni conditionis cum illis gratiis, quae praebentur fidelibus ad opera positive cou-ferentia in salutem. Ubi autem semel ponimus (prosequitur idem) dari auxilia intrinsece supernaturalia et gratiam dispu-tatione pelagiana contentam non aliam esse quam intrinsece supernaturalem, probabilius et conscquentius est supernaturalia asserere ea auxilia, quae ex communi Theologorum doctiina hominibus omnibus etiam gentilibus providentur.quot; Cf. Sect. 19. et 20.

IV. E contrario ('ardinalis Lugus (De Virtute Fidei divinae Disp. XII. sect. LI.) censet durum esse concedere actus bonos supernaturales ante (idem propriam (li. e. presse acceptam, positivae Dei revelationi innixam) ortos ex cognitione naturali Dei ex creaturis vel lionestatis moralis; id vero acceptum absolute et cum ilia universalitate (qua accipitur a llipalda) falsum esse. Et Suarez (opere postumo do vera intelligentia auxilii elficacis c. 11.) ait »quod haec hj'pothesis, sicut impos-sibilis non est, ita non est necessaria nee fundamentalis in Scripturis vel alia gravi auctoritate et videtur esse contra ex-perientiam.quot;

Sane 1) si id detur, dandum est quoque ante fidem esse possibile et frequenter haberi meritum aliquod congruum eius-dem; actus enim bonus supernaturalis est meritorius; atqui, ait ibidem Lugus, communis e.st sententia omnium fere theologorum, qui docent ante fidem nullum dari meritum ipsius fidei et in hoe sensu fidem esse initium et fundamentum nostrae iustificationis. Et sane id videtur esse omnino de meute Augu-stini, qui semper reducit primam gratiam in illud auxilium, quod datur ad credendum, quod, quia non datur ex meritis, ideo dicit primam gratiam non esse ex meritis. De Praedest. SS. c. 7. »ldeo Apostolus docet iustificari hominem ex fide non ex operibus, quia ipsa prima datur, unde inipetrautur cetera, quae proprie opera nuncupantur, in quibus iuste vivitur.quot; Et L. 1. ad Simplic. q. 11. n. 7: »Nisi vocando praecedat mi-

sericordia Dei, nee credere quisquam potest, ut ex hoe incipiat iustificari et accipere facultatem bene operandi.quot; Et epist. 1S'4. ad Sixtum n. 9. »Possunt qviidem dicere remissionom pecca-torum esse gratiam, quae nullis praecedentibus meritis datur; quod enira liaberi boni meriti possunt peccatores? Sed nee ipsa remissie peccatorum sine aliquo merito est, si fides liane im-petrat; neque enini nullum est meritum fidei, qua fide ille dieebat: Deus propitius esto mihi peceatori et descendit iusti-fieatus merito fidelis liumilitatis; quoniara qui se Immiliat exaltabitur. Restat igitnr ut ipsam fidem, unde omnis iustitia sumit initium .. . non bumano, quod isti extollunt, tribuamus arbitrio nee ullis praecedentibus meritis; quoniam inde incipiunt bona quaecumque sunt merita.quot; Idem docent Patres Conc. Arausic. II. c. uit. gt;IIoc etiain salubriter profltemur et crc-ditnus, quod in omni opere bono non nos incipimus et postea per Dei misericordiam adiuvamur, sed ipse nobis, nullis praecedentibus meritis bonis et fidem et amorem sui prius inspirat, ut et baptismi saeramenta salubriter requiramus et post ba-ptismixm cum ipsius adiutorio ea, quae sibi sunt placita, ini-plere possimus.quot;

In verbis Augustini ex epistola ad Sixtum illud perpendere licet quod etsi concedat merita ante remissionem peccatorum, eadem tarnen negat ante fidem: atqui merita ante remissionem peccatorum nequeunt esse nisi merita de congruo; ergo etiam baec merita ideoque omnia prorsus merita negat Augustinus ante fidem.

2) Gratia, de qua loquuntur Patres b. e. gratia superna-turalis, est gratia non communis omnibus bominibus, sed propria Christianorum. »De gratia (aiunt Episcopi Africani exules in Sardinia in sua epistola synodica) non digne sentit, quisquis eam putat omnibus dari; cum non solum non omnium sit fides, sed adbuc nonnullae gentes inveniantur, ad quas fidei praedicatio non pervenit.quot;

3) Si omnis actus bonus est supernaturalis, non apparet cur non posset quis iustificari et salvus esse sine fide. Nam infidelis potest certe praesertim adiutus gratia snpernaturali Deum ex creaturis cognoscere eiusque bonilatem apprebendere; ] orro baec cognitio obiective naturalis satis est ad determinan-dum amorem Dei super omnia, qui naturae est pbysice possi-

bilis, sed adiuvante gratia supernaturali etiam moralitei' est certe possibilis. Tam vero amor Doi super omnia supornaturalis iuslitlcat. Haberes ergo iufidelem iiistiHcatum sine fide. Neqne dicas, ut dicit liipalda (qui id ut saltern probabile concedit et defendit), homineni illum iustiiicari per aliquam fidem, efsi ea sit fides late smnpta: quateims assensus praesfitus veritafibus de Deo cognitis ex creaturis et praestitus propter quamdam illusfrationem et inspirationem interiorem Dei, est assensus praestitus Deo se manifest anti et testanti per creaturas et intus loquenii. ld qnidem dici non potest; nam a) ille assensns determinatus obiective a creaturis, est assensus necessarius propter evidentiam: at iuxta unanimem doctrinam Patrum fides iusfificans est libera; h) suiïicientia illius jidii latae reprobata est ab Apostolica Sede in proscripfione propositionis 23. inter damnatas ab Innocentio XI : /■'Idee late dl du c.r festlmonio crea-tararum siimlive mo/ino, ad rusti/Icatiovm sulju^it.^,' Defendit vero Kipalda earn opinionem ut probabilem, antequam in eam sententia ferretur ab Apostolica Sede.

V. Verum patroni sententiae jtrioris respondent ad primum argumentum duo. Nimirnra 1) cum Patres negant ante fidem instificantem fieri opera quae sint bona, loqui eosdem de ope-nbus, in quihus iuste vivitar, de operibns, quihus corona iusti-tme i/i'heliir; quae non complectuntnr genus ojierum salutarium, sed speciem eamque nobiliorem constituunt. Cuius responsionis ratio liquet ex ipsis testimoniis allatis; mini opera in (juihus iuste vivitur sunt opera quae a iusto iiunt li. e. a snnctilicatis per gratiam adoplionis; item laculfas bene operandi, quae iu-stificationem sequitur, est faculfas operandi meritorie de con-digno. Meritum proinde, quod excludifur ante fidem inslili-cantem, est meritum proprie dictum, quod sinqiliciter meritum dici jiotest. Quemadmodum Concilium Tridentinum Sess. \ 1. docet iustilieationem gratis conferri, quamvis idem doceat prae-cedere actus salutares lidei, spei, timoris et buiusinodi, quibus meriti de congruo ratio competit.

llespondent praeterea 2) eidem priori argumento; nomine fidei, quae omnium prima gratia dicitur a Pafribus et sine qua, iisdem auctoribus, nihil fieri potest, quae proinde omne praecedens meritum vel de congruo excludit, venire quamcum-que inunissam divinitus piam cogitationem. Quod suadent primo

ex comparatione instituta inter hos terminos fides et caritas adlübitos a Patribus. Sicut enim terminus caritas, licet presse significet amorem et amorem Dei, qui est actus virtutis theo-logicae, tarnen non infrequenter usurpatur a Patribus sensu quodam latiore pro significando quovis pio affectu et quavis pia motione sen inspiratione voluntatis; ita nomen fules quamvis presse significet actum virtutis primae theologicae, potuit tarnen adhiberi a Patribus pro significanda quavis pia cogitatione sen quavis pia illustratione intellectus. Cui coniecturae vis proba-tionis non parva accedet, si perpendatnr quod eadem gratia, quae in canonibus Synodorum, in literis Pontificum operibnsque Patrum adversus pelagianos et massilienses bac locutione effertur ut dicatur caritas quae in hominum cordibus diffunditur et fides, quae caelitus donatur, eadem quoque bis fbrmulis expri-matur ut sit sancta voluntatis affectio et pia cogitatio. Sicut ergo quis perperam contenderet ut quotiescumque nomen cari-tatis penes Augustinum occurif, caritas proprie dicta tbeologica intelligatur, sic non minus frustra sunt qui voluut fidei appel-lationem sensu pressiore accipiendam semper esse. Neque Patribus rationes deerant ut nomine fidei honestarent quamcum-que immissam divinitus piam cogitationem. Etenim a) rei cuiusvis incboationi fieri potest appellatio a termino, ad quem tendit; porro pia quae vis supernaturalis cogitatio tandem ad fidem proprie dictam tendit. h) Character fidei analogice con-venit cuivis piae cogitationi divinitus immissae. Fidei enim character est, ut sit Dei locufio et supernaturalis doctrina, qua caelitus erudimur; atqui id asseri quoque potest piae cogitationi divinitus immissae. Ita Bernardus Serm. XXXII. in Cantica: »Sunt quaedam verba Verbi sponsi ad nos nostrae meditationes de ipso et eius gloria, elegantia, maiestate. . . Sciamus pro certo adesse sponsum et alloqui nos, ut non fa-tigemur laboribus, sermonibus delectati. Tu ergo cum tibi ali-qua talia volvi animo sentis, non tuam putes cogitationem, sed illum agnosce loquentem, qui apud prophetam dieit; ego qui loquor iustitiam.quot; Et Augustinus De Praedest. SS. c. 8. gt;Valde remota est a sensibus haec schola, in qua Pater auditur et docet, ut veniatur ad Filium, ibi est et Filius; quia ipse est Verbum eius, per quod sic docet neque agit hoc cum carnis aure, sed cordis.quot;

Tandem r) ne^nri non posse videtur nomine fidei identidem quamcumqua piam cogitationem divinitus immissam Patres in-tellexisse. Etenim ut ostendant necessitatem graiiae illnstrationis praevenientis, provocant non raro ad illud testimonium Apostoli: ornne, quod non est ex fide, peccatarn ent. Ita Augustinus (.'out. duas epistt. pelagiaan. \j. I. c. 3: gt;Nec potest homo boni aliquid velle nisi adiuvetur ab eo, qui malum non potest volle li. e. gratia Dei per I. 0. D. N. Omne enim, quod non est ex fide, peccatum est. Ac per hoc bona voluntas, quae se abstrahit a peccato, fldelis est.quot; Ubi vides inanem esse probationem, nisi per fidem gratia significetur illustrationis.

Ceterum aiunt, cum probationes allatae in praecedenti de-monstrationo satis doceant Patribus persuasum fuisse quod gentibus quoque in statu infidelitatis gratia supernaturalis con-feratur; ne repugnantia loqui putentur Patres, necesse est ut testimonia obiecta alj adversariis intelligamus secundum cum sensum, quem explicavimus.

Ad 2) respondent quod gratia, quae non est communis omnibus, non est, quaevis gratia supernaturalis , sed quaedam specialis gratia h. e. gratia efiicax et immediate adducens ad fidem. Neque enim adversarii negare possunt gentibus quoque ante fidem gratias sulficientes a Deo conferri, quibus adduci potuissent ad fidem et quiljus i]),si resistunt. llaec fere reponit Ripalda in opere de fide divina Di.sji. XVII. Cardinali Lngo, ut sententiam suam ab eius im))ugiiatione tueatur, negans pa-riter sententiam, quam Cardiualis vocat conununem, esse reapse talem.

Ad 3) responderi potest, quod consequens (quod tamen Ripalda lieic permittit, ante aetatem earn tamen, qua ab In-nocentio XI. proscripta fuit ea j)ropositio: dcinceps vero 8ect. 17. concedit simpliciter requiri fidem stricte sumptam) non est necessarium. Fieri enim potest ut ex lege positiva Dei ad iustificationem assequendam non quaevis cognitio supernaturalis sufficiat, sed requiratur cognitio supernaturalis etiam ex parte obiecti, cognitio quae sit fides proprie dicta veritatum reve-latarum. Qua jiosita exigentia, non sequitur nullum actum salutarem praecedere fidem, sed sequitur actus salutares prae-ccdentes eo spectare ut fidem inducant, esse inchoationes quasdam fidei et sine fide proprie dicta et perfecta esse iuu-

VT. Nobis seutentia Ripalda accepta secundum amplissimam suam universalitatem neqnit persuaderi, propter argumenta in contrarium allata, potissime tertium. Si tameu ad solos fideles coarctetur: cum nulla argumenta obstent et pro bac bypo-tbesi maxime valeaut rationes Ripalda, earn censemus veram esse. Nec praeterea negamus auxilia naturalia gratuita gentibus semper praesto esse, quae sint extrinsece supernaturalia ex merito Cbristi data, quibus positis infringi jtotest vis argunnn. c. d. e. g. etiam a. et 1). Cf. Th. 11.

Distincto mrrilo oparix condigno et congmo, doeemm nullum ease posse in nat,urn mariturn, ipto gratia comparatur atque utrumque pari ter merihnn naturae condiguaiii et congruum a Patribns fuisse reieetum,

I. Meritum defuiiri solet: ohsequium ccdcns in utilitatern aid honor em altrrins inunere at/ijuo compcnsandum. (Jua denintione exprimitur id cut cornpctit ratio fornuilis meriti et baec ipsa ratio forrnalis, quae posita est in exigentia praemii, quae inest operi, eo quod opus sit obsequium cedens in utilitatern axit lionorem illius, a quo praemium exigitur. Cum praemium dicitur quoad meritum erga Deum, ne intolligas tantum fiueni seu assecutiouem tinis, sed quodvis bonum, quod redditur merito.

Meritum spectari potest in aclu prima et in actu secundo. Meritum in actu prima est id quod per se est par exigendo praemio; ideoque condignitas in actu primo est intrinseca et essentialis merito. Meritum in actu secundo est id, quod praeterea propter debitas conditiones, puta acceptationem prae-

miantis exigit praemium: quare condignitas in actu sccnndo pendet quoque ab exlrinseco.

Meritum distingui solet in condlgnum (de condigno) et covyruuin (de congvuo): verum illud prins propi-ie dicitnr meritum , hoe alterum non nisi analogice. Sane condir/num est cuius valor, secundum rei exislimationeni inoralem, est aequalis praemio: conyruum est cuius valor non est aequalis praenho, sed tarnen huiusmodi est ut allicere possit aniinnrn benevolnm alterius ad conferendum praemium, propter perl'ectionein operis in eo sitam, quod nempe actus sit honestus in eodem online exsistens , in quo est praemium et quaedam veluti inclioatio eius, vel quod sit ab amico aut 1'amiliari illius, a quo ]gt;rae-minm alteri est conlerendum. Hoe ullimum poninius pro eo merito congruo, quo iustus dicitnr ])osse peccatori mereri gratiam. Liquet meritum condignum et congrumn non con-venire univoce sed anuloyice; jiaiu condignum par est exigendo praemio, congruum non ita, nisi exigentia inipropria: (lilïerunt ergo in modo, quo refermiLur ad ])raemium, quae rehitio est essentialis merito; non ergo univoce sed tantum analogice possunt convenire.

Itaque merito condigno respondet proprie merc.es debila; ratio eius formalis est exigentia mercedi.s titulo vwtiltae.

Ratio tormalis nieriti congrui est tpiaedam convenientia cum praemio, l'undamentum nempe habet non in iustitia, sed in benevola quadum aequitcde. (iuae distinctio inter iustitiam et heneoolam aequitatern non est ex arbitrio conficta. Inter duos terminos enim oppositos ant diversos, ut sunt misericordia et iustitia, potest esse aliquid medium do utroque participans. Sane ut exempla ponamus in iis, quae meritum congrunm dicuntur habere apud Deum; quis congrue mereri potest vel alteri, vel sibi tantum. Alteri quis congrue nieretur numus ab alio propter amicitiam seu familiaritateni, qua vincitur cum potente conferre munus: sibi congrue nieretur propter per-fectionem operis, quatenus opus, quod facit, est inclioatio quaedam in eodem ordine illius boni, quod retribuetur. Ae-quum est enim ut desideria amici compleantur, aequum est ut inchoationi complementum addatur, ad quod illa perse ordinatur, licet nondum sit tiilis aut tanta ut illud exigat. Quia vero iniuria non tieret, etsi positis liis titulis munus

negaretur, liinc non verae iustitiae, sed aerjuitati hevcvolae me-ritum congruum innititur. In ipso autem merito congruo di-gnitas operis qnaedam inest, quae allicere potest altermn, in cuius utilitatem aut honorem fit opus, ad remunerandum, sive haec dignitas sit ratione operantis , eo quod amicus est, sive saltern ratione pcrfectionis operis, quod in eodem ordine cum praemio reperitur et cuius est inchoatio. Unde qui potest congrue mereri, potest incipere assecutionem praemii , potest aliquid conferre ex se ad eins assecutionem.

II. Natura nequit per opera solis suis viribus parta mereri condigne gratiam. Sane error est adinuneratus inter haereses Pelagii, reprobatus a Synodo Diospolitana tum ab omnibus Patribus pugnantibus contra pelagianos et massilienses tum a Concilia Arausic. II. cc. 3. 4. 18., nempe gratiam Dei se-cunclum meriia nostra dari. Merita autem nostra, quae pelagiani extollebant, sunt merita naturae. Atque provocabant Patres ad verba Pauli Rom. XI, (3. »Quo mod o (ait Augustinus De Gratia Christi c. 23.) est ergo gratia, si non gratis datur V quomodo gratia, si ex debito redditur? quomodo verum dicit Apostolus: si autem gratia, iam non ex operibus , alioquin gratia iam non est gratia. Quomodo, iuquam, hoe verum est, si opera tanta praecedunt, quae nobis adipiscendae gratiae meritum faciant, quo nobis non donetur gratuito, sed reddatur ex debitoVquot; »Gratia enim (ait in Psalmum LXX. p. 2^;lt;.) gratis data est, nam nisi gratis esset, gratia non esset. Porro autem si propterea gratia est, quia gratis est, nihil tuum praecessit, ut acciperes.quot; Et Gelasius epist. 6. ad Honorium c. 7. »Illud pelagianorum peculiare virus est olimque detritum, quo putant gratiam Dei secundum merita hominum posse con-ferri, quod absit a mentibus Christianis; cum testetur Apostolus: gratia est quae gratis datur, alioquin, si ex operibus gratia, iam non est gratia; quia merces redditur, non gratis, unde gratia nomen accipit, impenditur.quot; lam vero cum meritum condignum inferat debitum et gratuitum excludat, si naturae opera dignitatem meriti condigni haberent erga gratiam, haec non gratis daretur nee amplius esset gratia.

Idem testatur Apostolus Rom. XI, 35: qitis prior dedit illi et retribuetur ei? et 1. Cor. IV, 7. Quis te discernitV quid autem habes, quod non accepisti? »Contra haec (nimirum

gratiam Dei secundum merita nostra dari) cur non potius (ait Augustinus de Pracdest. SS. cc. 2. et 5.) audimus: qnis prior dedit ei et retribuetur illiV quoniam ex ipso et per ipsum et in ipso sunt omnia? Nihil liuic sensui (quid habes quod non accepisti) tarn contrarium est, quam de suis meritis sic quem-quam gloriari, tanquam ipse sibi ea fecerit, non gratia Dei, seel gratia, quae bonos discernit a malis, non quae communis est bonis et malis.quot;

Ratio per so est evidens. Gratia eniiu actualis spectat in-trinsece acl ordinem supernaturalem principiumque est Opera-tionis supernaturalis; porro opera naturae exigere quidem poterunt bona naturalia finemque naturalem, at nequeunt exigere id quod ipsi naturae est simpliciter indebitum, quod nempe ipsius finis naturalis dignitatem excedit, cuiusmodi est gratia. Et sane quidquid natura per opera sua exigere potest, non est nisi finis sibi proportionatus et ea insuper bona, quae sub fine sunt, nimirum nequit exigere nisi bona naturalia; si ergo posset natura operibus suis mereri condigne gratiam actualem, haec dicenda esset donum naturale et idcirco cetera bona, quae ab ea tanquam a principio dependent, essent et ipsa bona naturalia; ideoque tandem ordo supernaturalis de-strueretur. Ergo.

Porro ex allata ex Patribus et rei natura demonstratione liquet operibus naturae deesse meritum ad gratiam, non solum in actu secundo, eo quod desit acceptatio Dei (ad quod demonstrandum sufficit auctoritas Tfaditionis), sed deesse quoque in actu primo h. e. paria non esse ex se opera naturae ad exigendam gratiam. Quocirca nec a Deo recipi posse tanquam merita, quae nempe exigant gratiam; licet ea libere, si vellet, acceptare potuisset, ut iis positis, veluti conditionibus, gratuito semper tamen, conferret gratiam.

III. Neque operibus naturae meritum congruum competere potest, quo ad gratiam recipiendam natura praeparetur iiat-que idonea. Sane liaec est doctrina Patrum 1) natura per se nihil potest in iis quae ad pietatem spectant aeternaeque vitae salutem: hoc doctrinae caput inculcant Innocentius in rescripto ad Episcopos milevitanos , Caelestinus in Auctoritatibus Sedis Apostolicae, Gelasius epist. G¹¹. ad Honorium , Episcopi African! in Sardinia exules in sua synodica epistola, Concilium

Arausio,. II, Augustinus passim et Prosjior, ex quibus lioc ve-luti theorema colligitur: nempe naturae vigorem imparem esse ad cpiemcnmque bonum motum , quamcumqne piam cogita-tionem, liberum arbitrium caelestibus praesidiis destitutum in egena paupertate versari, semet babere ad opera salutis sicut se habet ocnlus sine Inmino uihilqne habere boni nihilque boni posse eique gratiam non dari quia vult, sed graliam efficere ut velit: atqui haec vera non forent, si meritum con-gruum constare posset operibus naturae; tunc enim ipsa na-tura aliquid reapse posset per se conierretqne aliquid ex sno ad opera pietatis, ad salutem.

2^m. Doctrinae caput huic afSne est initium salutis non esse a nobis sed a Deo per gratiam suam, rationera detemii-nantem sen moventem Deum ad gratiam suam conferendam, non esse a nobis , sed esse divinam bonitatem aut misericor-diam, Deum nihil exspectare a nobis, quo flectatur ad gratiam impartiendam sive praedestinationem ad gratiam esse prorsus gratuitam. Hue spectat potissimum liber Augustini de Prae-destinatioiie SS. hue spectant canones 3. 4. 5. 8. Ooncilii Arausicani, cuius satis sit recitare canonem 4^m. Si quis ut a peccato purgemur , volnntatem nostram Deum expectare con-tendit, non autem nt etiam purgari velimus, per Spiritus S. infusionem et operationem fieri in nobis confitetur, resistit Spiritui S. dicenti: Praeparatur voluntas a Domino (Prov. VUT, 35. secundum LXX.). Hue spectat disputatio Prosperi adv. Colhit. c. 8., probantis definitionem Cassiani, h. e. gt;Non solum netuum, verum etiam cogitationum bonarum ex Deo esse principium, qui nobis et initia sanetae voluntatis inspirat et virtutem atque opportunitatem eorum, quae recte cnpimus, tribuit peragendi.quot; Hue spectat quod Petrus diaconus doeet in epistola ad Episcopos Africanos, quae fidem exhibet uni-versae Ecclesiae Orientalis; nimirum »Manifeste non nobis, sed Apostolo omnino resistit, qui dicit: nisi ergo prius voluero, gratia ad me non venit, quod omnino nihil aliud est dicere nisi hominem prius dare Deo, ut retribuatur illi. Sed nos sequen-tes eumdera Apostolum, omnem bonarum cogitationum originem consensionemque earum et volnntatem ex Deo et per Deum et in Deo dicimus.quot; lam vero haee doctrina sibi non constaret, si meritum vel congruum operibus naturae eompeteret; ergo.

3) Ipsum meritnm congrmim cum sit inclioatio quaechini eins, quod praemio retribuitur et in eodem ordine cum illo contineatur, repugnat operibus naturae quoad obtinendam gra-tiam; quia haec est prorsus in alio ordine nempe supernatu-rali. Quare de eo repetendum illud est quod de condigno di-ximus in tine n. TT.

Dices supernaturale , cuiusmodi est gratia , excludere exi-gentiain: atqui nieritum congruum non est exigentia; ergo. Respondeo: supernaturale excludit solum exigentiam iustitiae, neg. excludit exigentiam naturae ne fruslva sit (De Deo ( Veante Th. XXXI.) su/kI. et liaec haberet quoque locum in merito cougruo, co)u\ non haberet, neg.

IV. Sententia Patrum ex dictis profecto debet esse mani-festa. Et quidem exclusisse Patres a natura meritnm comli-gnum res est adeo explorata tit nemo dubitare pessit. Si quis vero dubitaret sententias l'atrum accipi posse tantum de merito condigno et proinde non reiecisse Patres meritnm illud, quod nos dicimus congruum; ut omnem scrupnlum exnat, liaec advertat. 1) Patres universim quodemnque meritum cxcludunt negantque componi posse gratiam cum merito naturae: atqui dictiones universales adeo frequenter usurpatae in sua univer-salitate accipiendae sunt, nulla adhibita limitatione, quam ipsa rei natura non suadeat; porro indoles gratiae non hanc suadet limitationem, ut tantum merita condigna excludat. 2) Patres reiecerunt meritnm illud naturae, quod Massilienses in medium attnlerunt: atqui Massilienses non postulabant meritnm illud, quod nos dicimus condignum, sed quociunqne merito contenti erant, quod nempe snfficeret ad reddendam rationem cur linie gratia conferatur, illi uegetur; nude quod-vis pium desiderium piusque aff'ectus satis ipsis erat. Atqui hoc non est nini meritnm congruum. :!) Patres earn ratkmem meriti in natura ex doctrina Massiliensium colligebant et im-probabant, quam iidem Patres ultro concedebant fidei ante iustificationem: August. De Praedest. SS. c. 2. »Non ergo receditur ab ea sententia... gratiam Dei secundum merita nostra dari, si non pertinet ad Dei gratiam, quod credere cepi-mns... Quis autem dicat eum, qui iam cejiit credere, ab illo) in quera credidit, nihil mereriVquot; Prosper adv. Oollat. c. 3. »Qnomodo non advertis te in iilud daninatimi incidere: gratiam

Dei secundum merit a vostra dari, cum aliqukl praecedere boni operis ex ipsis hominibus, propter quod gratiam consequantur, affirmas? Non enim uullius meriti haberi potest petentis fides quaerentis pietas, pulsantis instantia.quot; Atqui meritum fidei operumque, quae ex fide fiunt ante iustificationem, non est condignuin , sed illud est, quod nos dicimus congrnum; ergo et illud naturae Patres negarunt. 4. Tandem Massilienses meritum aliquod praecedens postulabant, ut salus nostra non deduceretur in incertum divinae voluntatis, sed in qualecum-que initium bonae nostrae voluntatis. Of. Hilarii epist. ad August, n. 4. et epist. Prosper! ad eumdem n. 4. Porro quod a Patribus reprobatum f'uit, id rursus docendum esset, asserto naturae merito congruo : ergo. Of. quae dabimus in Synopsi historica erroris Massiliensium.

Nota. Plures sententiae Patrum bac in re spectant directe naturam qualis est b. e. lapsam ideoque incapacem propter peccatum merendi aliquid a Deo. Verum neque omnes sententiae Patrum banc patiuntur limitationem et siinul sumpta universa doctrina Patrum universalissima est. Contra pelagianos enim et massilienses illud frequenter argumentum urgent ex ipsa natura gratiae petitum, nempe quod si meritis redditur, iam non est gratia. Cum ergo Patres gratiam indebitam agno-verint etiam comparatam cum natura Integra et pura, tenendum est eosdem negantes merita ulla naturae ad gratiam, eadem negare ne dum naturae peccatrici, sed et insonti sive purae.

V. Obiiciebant Massilienses illud Matthaei XXV, 14: TJni dedit quinque talenta, alii autem duo, alii vero nnum, uni-cuique secundum proprium virtutem, b. e. dona Dei distribuuntur secundum merita naturalia.

Non est una penes catbolicos buius loci interpretatio; plures recitat llipalda De Ente Supern. Disp. X VIF. sect. 8. quas vide, si placet. Nobis satis est respondere verba haec unicuique secundum propriam virtutem vel pertinere solum ad partem symbolicam tanquam apologi complementum, quin aliquid ei respondeat in re significata per parabolam, vel habere qui-dem aliquid sibi respondens in re significata, at in bac bypo-tbesi vel talenta non quamlibet gratiam supernaturalem sigui-ficare sed aliquas ccrtas gratias, vel non siguificari meritum

accipientis. Prior responsie probabilis certe est, cum liaec sit conditio parabolarum ut aliqnid tantummodo ad ornatuni s))e-ctans continere possint. Si autem vis luiic parti parabolae aliqnid in re significata respondere, nt idcirco dona sua, de qnibus lieic loquitur ('liristus , Dens distribuat singulis secundum uuiuscuiusque virtutem, negare primum licet de quolibet dono supernatnrali sermonem esse; quemadmodum enim certe accipi nequeunt verba Ohristi de omnibus donis naturalibus, ita nee de omnibus donis supernaturalibus accipere opus est. Sed ad dona supernaturalia quod spectat, talenta signifieare possunt vel gratias gratis datas, vel alia dona supernaturalia, quae priori dono gratuito prorsus collato sive gratiae iustificanti et meritis ex ea partis superadduntur. Scilicet quemadmodum cum dona naturalia secundum suam virtutem conferuntur ho-mini, ipse supponitur constitntus iam in ordine naturae, ita cum ei dicuntur conferri dona supernaturalia secundum suam virtutem, supponendus est homo elevatus et gratuito instructus virtute , quacum ea dona proportionem habeaut. Deinde vero etsi de quolibet dono supernaturali haec verba ('hristi acci-piamus, advertimus non perinde esse distribui haec meritis uuiuscuiusque et distribui secundum virtutem uuiuscuiusque. Quemadmodum Thomas F. p. q. LXII. a G. contendit dona supernaturalia fuisse Angelis gratuito collata et nihilominus secundum perfectionem naturae distributa fuisse ita ut excel-lentioribus naturis excellentiora dona gratiae sint collata. Quod quidem Deus liberalissime ex iusto arbitrio intelligitur fecisse absque ulla prorsus exigentiae vel aequitatis ratione ex parte snbiectorum. Potest ergo et in hominibus Deus gratiam praesertim pront est operativa (de hac enim loqui in parabola videtur) attemperare indoli naturae cuiusque, quae cum gratia operari debet; gratia enim non destruit sed perfecit naturam. ld autem ex pnro consilio voluntatis suae facit, nullum meri-tum naturae vel operum supponens in natnra.

('eterum interpretatie Imius loei communis Patribus desi-deratur. Quidam dona naturalia mtelligunt nomine talentorum, quidam gratias gratis datas ministerii, praedicationis etc.; quidam virtutem voluut esse fulem. Cf. Maldonatum in h. 1.

Arguebant ex Cornelio (Act. X. 4), qui propter opera bona meruit erudiri a Petro. His respondebat Augustinus (De Praedi

SS. c. 7.) »Solet dici icleo credere meruit, quia vir bonus erat et antequarn crederet. (Juod de ('ornelio dici potest, cuius ac-ceptae sunt eleemosynae et exauditae orationes, antequam cre-didisset in Christum; nee tarnen sine aliqua tide donabat et orabat. Nam quomodo iuvocabat in quem non crediderat? Secl si posset sine fide Cbristi esse salvus, non ad eum aediticandum mitteretur arcliitectus Apostolus Petrus. Nempe (Serm. i.'.). c. G) »huius eleemosynae acceptae mundaverant eum ad quem-dam moduni: restabat ut tanqnam cibus mundus incorporaretur Ecclesiae hoc est corpori Christi.quot; gt;Incipit autem (Ad Simplic. Jj. 1. q. 2. n. 2) homo percipere gratiam ex quo incipit Deo credere vel interna vel externa admonitione motus ad fidem. Sed interest quibus articulis temporum vel celebratione sacra-mentorura gratia plenior et evidentior infundatur. Non enim catechumeni non credunt aut vero Cornelius non credebat Deo, cum eleemosynis et orationibus dignum se praebuit cui Angelus mitteretur. Sed nullo modo ista operaretur, nisi antea credidisset, nullo modo autem credidisset, uisi vel secretis per visa mentis aut Spiritus vel manifestioribus per sensus corporis admonitionibus vocaretur. Sed in quibusdam tanta est gratia Mei, quanta non sufficit ad obtinendum regnum cae-lonim (nondum est scilicet per charitatem theologicam operans), sicut in catechumenis, sicut in ipso Cornelio. In quibusdam vero tanta est, ut iam corpori Christi et sancto Dei templo depu-tentur .. . Fiunt ergo inchoationes quaedam fidei conceptionibus similes; non tamen solum concipi, sed etiam nasci o])us est, ut ad vitam perveniatur aeternam. Nihil tamen horum sine gratia misericordiae Dei.quot;

Arguebant rursus Massilienses, quia Deus non est acceptor personarum; igitur meritum aliquod ex parte creaturae ex-spectat Deus, ut gratiam suam uni potius quam alteri tribuat.

Acceptionem personarum sic declarat Toletus in II^a II^ae q. LXII, a. 1. »Adverte 1) in iustitia distributiva considerari tria. Primum est bonum commune, quod in personas particulares distribuitur, alterum est personae, quibus tale bonum appro-priatnr, tertium est causa et ratio, propter quam bonum illis datur. Quidquid autem est in persona vel circa personam, quod non facit ad causam sen rationem, propter quam bonum illud distribuendum est, nomine personae nuncupatur. 111e ergo di-

spensator, qui sic bona communia distribuit, ut consideret causas et rationes, propter quas talia danda sunt ac ob eas dat, iustus dicitur et est: quando vero non causam ad rem facientem observat sed ob aliud dat, acceptor est personaruni. Unde acceptio personarum est crimen contra iustitiam, quo causae et rationis, prü])ter quam bouum est danduni, non ha-betur consideratio . . . Ad verte '2) ad constituendum lioc vitium debet iutercedere ratio■ debiti; ul)i eniiu alicpiis liberalitate dat, non est acceptio, nisi cum aliquid iustitiae admiscetur, ut si praecedat promissio, ut qui fortius se gerenti praemium mains promittit. Hine est, quod iu Deo nulla cadit personarum acceptio respectu gratiae; mera enim liheralitas est: quam vis gratia supposita, cui promissum est praemium, iustitia intersit.quot; Quibus in verbis babes responsionem ad argumentum : nulla enim potest esse acceptio personae, ubi mera est liberalita douatoris. Oeterum supponunt massilieuses gratiam Dei non omnibus dari; atqui est aliqua gratia praeveuiens et praepa-rans, quae omnibus dutur, per quam omnibus confertur potestas bene operandi; quae c|uidem gratia, si in pluribns etteetu caret, id non a defectu gratiae, sod a malitia lilx'ri arbitri rcpetendum est

Obiici rursus potest meritum congruum non obstare gra tuitati gratiae, nam iustificatio peccatoris adulti gratuita dicitur, quamvis actus salntares peccatoris praecedant, quibus ratio competit meriti congrui ad iustiticationem.

Respondeo. InstilicatiÖ, si accipitur jiraecise pro infusione gratiae sanctificantis et baec cnm meritis cougruis praeceden-tibus comparatur, ea est quidem simpliciter gratuita; quia non praecedit meritum proprie dictum: sed secundum quid deficit a gratuitate; eo quod aliipia merita li. e. congrua supponit. »Nec ipsa remissio peccatonim (ait Augustinus epist. 194. ad Sixtum) sine aliquo merito est, si fides banc impetrat; neque enim nullum est meritum tidei , qua fide ille dicebat: Jkus propilius esto mild peccatori.quot; Si vero iustificatio adae-quate sumitur simul cum graliis actualibus, quae ad illam hominem praeparant, ea est absolute gratuita nullumque prorsus meritum supponit. lam vero gratnitas, quam Patres vindicant gratiae, est gratuitas absoluta, quae oinne excludit meritum; ergo neccsse est ut primam gratiam nulla merita praecedant, li. e. nulla sint merita naturae.

I. Dispositie alia dicitur negatim, alia positiva. Negativa eo redit ut removeat tantum id quod impediret ingressum for-mae. De liac dispositione non loquiinur. Dispositio positiva sic nobis definienda videtur: realis habitudo subiecti, qua subiectuni per se in differ ens actaatum constituitur plus minus proxime idonenm ad formam suscipiendara. Dicitur halntudo realis, quia est modus quidam subiecti non consistens in negatione, sed positiva realitate. Dicitur snhiectum per sn indifferens, quia dispositio est proprie illiquid accidentaliter superveniens sub-iecto ipsumque ad hoc potius, quam ad illud determinans. Si enim bic modus est essentialis subiecto, ideoque iam ex se est subiectum ad aliquid determinatum, ea non proprie dispositio sed potentia dici debet. Dicitur plus minus proxime, b. e. per dispositionem subiectum a statu indifferentiae exiens approximat sen accedit ad formam, ad quam fit idoneum: sed plus minus accedere potest; nam quaedam dispositiones positivae immediate, quaedam mediate connectuntur cum forma. Porro ilia idoueitas sive aptitudo ad formam suscipiendam est effectus formalis dispositionis, imo est formaliter ipsa dispositio.

Non idem est adaequate conceptns dispontionis positivae et meriii eliam congrui. Nam 1) ineritum incltulit in sno conceptu obsequinm praestitum alteri et refertur ad alium, a quo prae-mium esse debet; dispositio haberi potest citra ullum obsequinm alteri praestitum et per se dicit ordinem ad subiectum, cuius est modus quodque lit aptnm ad formam assequendam. 2) Meritum respicit bonum retribuendum ab alio sive ipsi me-renti sive etiam alteri; dispositio respicit tantummodo formam inducendam in subiectum, cuius est dispositio; neque enim dispositio unius potest esse dispositio altering.

Verum et meritum congrunm est aliqua positiva dispositio et dispositio positiva, quae in actibus moralibus consistat, ra-tionem babet meriti congrui saltern, nt dicemus.

11. Certum est 1) naturam non esse per se solam dispo-sitam positive ad gratiam. Tune ciiim gratia non supernaturale bonum, sed natnrale esset et proinde exigentia quaedam esset in natura ad gratiam; subiectiuu eniin ])ositive dispositum exigit qnodammodo formam, vel illiquid aequivalens. Haec autem falsa esse liquet ex theoria ordinis supematuralis.

2) Neque natura per actus morales jiotest se disponere positive ad gratiam. Nam a) terminus potissimum, ad quem per actus morales potest se natura disponere, est finis ultimus na-turalis: atqui ordo graiiae excedit perfectionem liuis naturalis; ergo. h) Si posset ita natura se disponere, reapse natura actibus suis saltem congrue mereretur graiiam, dispositio enim per actus morales inducta est certe dignitas quaedani praemii propter actus honestos libere positos: atqui nequit natura me-reri gratiam; ergo. c) Si se ])osset natura per actus morales disponere ad gratiam, exstaret in ij»sa natura vel exstare posset ratio cur Deus con Ferret honiiui gratiam, nempe ea dispositio viribus naturae effecta: atqui hie est error Massiliensium re-probatus a l'atribns. »Nee, ait Hilarius e])ist. ad Augustinum n. 4. ad incertum voluntatis Dei deduci se voluut, ubi eis, quantum putant, ad obiiuendum vel uniittendum evidens est qualecumque iuitium voluntatis.quot; At Patres eaiu gratuitatem gratiae tuebantur iu omnibus, quae manifeste apparet in par-vulis, in quibus nulla dispositio positiva, nulla ratio ex parte eorum antecedens gratiam assignari potest. August. De l'raedest. SS. c. 12. »()mnis liaec ratio, qua defendimus gratiam Dei per I. 0. D. N. vore esse gratiam idest non secundum merita nostra dari, quamvis evidentissime divinorum eloquiorum testi-moniis asseratur; tarnen apud eos qui nisi uliquid sibi assignent, quod priores dent ut retribuatur eis, ab onini studio pietatis reprimi se putant, laborat aliquanturn in aetate niaiorum iam utentium voluntatis arbitrio, sed ubi venitur ad parvulos et ad ipsum Modiatorem Dei et bominum, lioniiuem Christum lesum, omnis deficit praecedentium gratiam Dei luimanorum assertio meritorum; quia nee illi ullis bonis praecedentibus meritis discernnntur a ceteris, ut pertineant ad liberatorem bominum nee ille ullis bumanis praecedentibus meritis, cum et ipse sit homo, liberator factus est lioniinum.quot;

pugnat directe cum doctrina, quam Patres contra Massilienses defenderuut et cum theoria ordinis supernaturalis.

III. Atque liaec de natura per se spectata. Si vero addas naturam in praesenti ordine esse ante gratiam in statu pec-cati et iniraicitiae Dei, rursus ex hoc capite liquet fieri non posse nt natura se disponat positive ad gratiam; est enim positive aversa ideoque multo magis impeditur, ne ipsa se possit positive disponere ad gratiam.

I. Impetratio proprie dicta est moralis motio liberalitatis aut misericordiae alicviins per hnmilem deprecationem alterius. Quare impetrandi vis tribuitur proprie orationi. Quaeritur utrum impetratio sit quoddam meritum. Si materialiter res consideretur, patet quod oratio hominis ad Deum, cum sit actus bonus, in salutem conducens Dcoque obsequium praestet, est actus quoque meritorius. At si formaliter utraque res consideretur, est ne alia et alia ratio impetrationis et ratio meriti, ita ut impetratio in sui essentia nullam rationem meriti in-cludat, an, licet imperfecte, sub genere meriti impetratio qgt;io-que continetur? Theologi quidam cum Vasquez (l¹. II^ae. D. 21(3. c. 4.) non distinguunt inter impetrationem et meritum congruum. Suarez (De Grat. Ij. XII. c. 31.) sic distinguit, ut impetrationem tanqnam proprium adscribat soli orationi, meritum vero omnibus operibus commune sit. Ripalda (De E. S. D. XV. § 1.) monet impetrationem praecipue et primario denotare vim exorandi superiorem per preces, quod docuit s. Thomas li'. H^ae. q. LXXXIII. aa. 15. 10. distinguens in ora-tione efficaciam merendi omnibus operibus communem ah effi-cacia impetrandi orationis propria. Accedit communis modus loquendi theologorum asserentium inter virtntum actus orationem esse magis impetratoriam apud Deum et actum caritatis magis meritorium. Ergo strieta ac praecipua significatione impetratio denotat vim flectendi alium, quae propria sit humilium precum.

Quod sic €1 priori idem declarat. Aliter nimirum movetur Deus a mentis, aliter a precibus fidelium; ergo motio piarum pre-cum propria recte significatur per impetrationem, cum millo aptius vocabulo significari possit. Antecedentis probatio hue redit. Motio scili(;ct Dei propter merita imiititur iustitiae vel cuidam aequitati; motio vero propria impetrationis innititur miserieordiae eius, qui oratur: suppouitur quidem in eo, qui orat, exclusio alicuius positivi demeriti, quod tale sit ut valeat impedire exereitium miserieordiae alterius, sed id suppouitur tanquam conditio vel dispositio subiecti; at non suppouitur aliquod positivum meritnm praeter id quod ipsi orationi in-trinsecum est, est enim ipsa certe obsequium quoddam prae-stitum ei qui exoratur, at rursus hoc meritnm ita se babet ut propter illud moveatur alter proprie quatenus miserieors est et liberalis, non quatenus iustus est aut ex quadam aequi-tate agens, sed quatenus lil)ero ex sua insita bonitate shut se tlecti ob miseriam alterius: liaee autem motio propria est impetrationis, qua misericordia flectitur et sic orationis proprium est impetrare. Ita pauper eleemosynam petens a divite obsequium quidem ei praestat, sed hoc obsequium ex intentione pauperis et acceptatione divitis eo spectat, ut huius liberali-tatem et misericordiam flectat et veluti ad actum determiuet per ostensionem miseriae suae; ita ut ratio cur dives tlectatur sit, quia er insita bonitate .sinit se Jiecti ad sublevandam miseriam pauperis, non propter aliquam exigentiam eiusdem. Idem de Deo dicatur pront orationes impetrant apud emu. Itaque impetratio convenit cum merito; quia oratio impetrans est obsequium quoddam in honorem alterius nec potest esse acceptabilis oratio quae non sit talis: differt a merito vel congruo stricte sumpto, quia oratio pront talis ad misericordiam ant liberalitatem Dei pure refertur atque ad earn flecten-dam dirigitur, quae proinde si flectitur, ideo flectitur quia sinit libere se flecti ex ipsita sua bonitate: e contrario meritnm ad iustitiam vel benevolam aequitatem refertur.

Quia vero in merito congruo misericordia quoque locum habet, cum ex proprie dicta iustitia nihil ei debeatnr, hinc et meritnm congruum solet vocari impetratio et impetrare dicimur quod hniusmodi meritis obtinemus. Unde Trid. Synodus Sess. XIV. c. 4. ait attritionem impetrare gratiam in sacrameuto

Poeniteiitiae. Hinc vicissim irapetratio sub genere meriti con-grui recensetur; nam misericordiam flectit et quoddam obse-quium est oratio: unde Augustinns dicebat de douo perseve-rantiae quod potest suppliciter ernereri. Liquet tarnen ex dictis quod impetratio presse accepta, si sub merito congruo recensetur, speciem quamdam proprium constituit, quatenus non iustitiam nut aequitatem, sed misericordiam Dei movet.

Tandem sicut in actu orationis distingui jiotest ratio ini-petrationis et ratio meriti, ita vis impetratoria participari quoque potest ab aliis operibus mcritoriis; unde Theologi di-stinguunt in quovis opere bono rationcm meriti et impetrationis. Ratio meriti, quia opus bonum e.st obsequium exigens prae-mium, ratio impetrationis; quia etiam praecisione facta ab eo quod opus bonum sit exigens praemium, ex eo tantum quod actus bonus est obsequium, potest movere misericordiam Dei ad bona eonferenda.

Loquimur autem de vi impetratoria precum non tantum in actu primo, sed et in actu secundo (cf. quae diximus de merito in Th. XXX. p. 1.). Adilimus in tbesi saltern ratione ha-hita huim ordinis Providentiae, in quo vrsamur. Nam utrum in alio Providentiae ordine, sive utrum absolute possibile sit ut natura precibus suis impetret gratiam, disputabimus seorsim in fine thesis.

II. Quaestio ergo hue redit: au Deus velit acceptare preces naturae ad gratiam eonferendam. Solutio huius quaestionis pendet ex cognita voluntate Dei. Si enim constat Deum nolle, evidens est nullam vim iinpetratoriam in actu saltem secundo competere precibus naturae quoad gratiam. Atqui certa est lex Deum moveri nolle ad dona supernaturalia eonferenda, nisi precibus ex gratia factis, sive ex precibus, quarum ipse sit inspirator et auctor. Constat id ex doctrina Scripturae et Patrum, quam attulimus Th. XXIII. qua doclrina asseritur et impotentia naturae ad orandum sicut oportet, b. e. ut Deus fleetatur ad eonferendam gratiam et proinde necessitas gratiae ut oremus sicut oportet. Conferatur in ea thesi huius rei probatio ibid. p. III.; neque enim opus est alias addere pro-bationes.

Dices ideo Patres docore irapotentiam orationis naturae, quia orationeni considerant Patres lit actum meritorium, sive

quia rationem impetrationis non distingmuit a ratione meriti, quae onitioni conipetit; idcirco enim vim iiupetrandi negaut, quia secus gratia daretur secundum merita.

Respondeo 1) ex hac animadversione confirmari quod de-fendimus; sequitur enim ex ea quod iuxta Patres nulla est oratio accepta Deo, nisi sit simul meritoria; hoc enim sup-posito, dici potest quod quia natura mereri non possit, nee orare potest ita ut impetret. Ergo verum est preces naturales vim non habere impetrandi; non enim habent vim merendi at sic verum est nolle Deum acceptare preces solius naturae.

Ceterum 2) cum Patres negant natnrali orationi vim impetrandi gratiam, quia secu.s gratia daretur secundum merita, dicendi sunt significationem meriti ita ample accepisse, ut ea comprehenderet qnamcumque rationem moventem Deum ad conferendam gratiam, propter quam verum foret aliquo sensn hominem iucipere negotium salutis, Deum subsequi, quod Mas-silienses contendebant et idcirco ita Patres ample accepisse meritum ut ipsam vim impetrandi complecteretur. Ergo et vim impetrandi per preces excluserunt Patres a natura.

Ergo in praesenti saltem online nulla efficacia impetrandi gratiam adseri potest precibus, quas virihus suis fnndat natura.

TIT. Verum si quaestio Tiat an repugnet Deum moveri precibus naturae ad conferendam gratiam, vera nobis videtur sententia Ripalda, qui id negat asseritque absolute fieri posse ut precibus naturae vis insit impetratoria gratiae (De Elite Supern. Disp. XIX. Sect 3.). Sane distinguendum, ut dixinms, meritum formaliter ab impetratione. In merito nainque est ante Dei acceptationem aliqua dignitas praemii in actu primo, quod ex iustitia aut benevola aequitate rependitur: in im])e-tratione vero, pront talis est, nulla est dignitas praemii quod ex iustitia aut aequitate rependatur, sed impetratio ad libera-litatem aut misericordiam acceptantis preces refertur eanique movet. Unde quod quis mereatur, non est ex sola benigha voluntate alterius, qui meritum acceptat, sed aliquid in merento supponitur, quod est ratio requirens praemium; etsi illud ]ier se solum non sit ratio sufficiens ant illud ex alia gratia do-nantis procedere potuerit. Hinc meritum opponitur per se gratuitati gratiae. At quod quis impetret, id ex pura miseri-

conlin seu benignitate est donantis, qui talis est nt sinat se flecti ad preces alterius, qui miseriam suam ostendit. Ideo ira-r petrandi vis non obstat per se gratuitati doni alicuius.

lam vero poterat Deus volle llocti etiam precibus solius naturae: in hoc enim nulla repugnantia apparet. Et re quidem vera sola paupertas naturae movit divinam liberalitatem ad earn elevandam et sola miseria naturae lapsae movit divinam misericordiam ad redimendam naturam: atqui liberalitatem et misericordiam, quam natura pauper et misera commovit, poterat certe commovere ipsa natura exorans sive suam pauper-tatem et miseriam confitens Deo eiusque beneficientiam im-plorans; ergo si voluisset Deus, potuisset quoque flecti precibus naturae.

Respondeo 2) quod natura por se potuisset habere notitiam sufficientem ad orandum. Etenim natura rationalis potuisset cogitare Deum, visibilem certe sibi ipsi, posse forte visibilem esse intellectibus creatis, imo hac in re nullam repugnantiam esse cognoscere potuit: atqui vel prior cognitio sufficiens erat quae voluntatem moverit ad desiderandum et petendum hoe donum gratuitum a Deo.

Ex bis tamen inferre non licet inesse absolute precibus naturae in actu primo vim impetrandi eamque frustraneam reddi ex negata acceptatione Dei: sed solum inesse hjpotlietice. potestatem impetrandi, si nempe Deus dignetur acceptare. Nam preces prout tales non movent impetrando nisi eum, qui velit sinere se flecti. Quare preces naturae nee jjabent ex se absolute vim impetrandi gratiam in. actu primo nee earn habent ullo modo in praesenti Providentiae ordine; sed potuissent habere, in alio ordine.

Cnlmnnia eM plurimos gvaecos Patres el nominatini Chryso-stomum primas paries in ordine mlulis tribaisse nularae o.t idcirco yraliam rnerito caidam natarae concjrao rependi affirmasse.

I. Humsmodi sententiae afferuntur I'atruin graecorum, quibus ii prolnsisse haeresi pelagianae vel semipelagianae vi-deantur. E.rpectare Deum, sinceram electionon cuiusque, conferrc. gratiam Us qui credant, yraliam recipere qui ad earn se prae-parel Cyrillus hieros. catli. 1. et 17. , I d coynoscendam via in, quae ducil ad Deum nos sujficere Athanasius Orat. cont. Gentes ii. 30. Dirinuni and Hum in nostra sit um esse volunlale Basilius epist. 294. Omni puhardi aperiri et idcirco inyredi in nostra esse poteslale Nyssenus Üe Beat. or. 5. /tecedere nos a vitiis, cum ratione ac libero avhitrio utimar Nazianzenus orat. 31. Eleclionem honi opus esse voluntatis, au.riiium Dei nos consequi volendo et currendo Chrys. in epist. acl Kom. hom. 2. Abra-hanium idea fuisse electum a Deo, quia ipse suis facultatihus usus sit, ut se idoneum redder el ad earn vocationern accipiendani Chrys. honi. 42. in Gen. Ornnis honestae actionis milium in nostra esse posihun volunlale Methodius penes Damasceniun in Eclogis. Atque aiiae geminae alioruni Patrum graecorum.

IT. lam vercj ita ex ordine probamus Thesim. Ecclesia graeca ante sententiam Innocentii et Zosimi latam contra hae-resini pelagianam, professa est doctrinam catholicain non secus ac Ecclesia latina. Etenim anno ('C(XV. ab Eulogio Caesa-riensi Epis^opo liabita est Synodus E])iscoporuni quatnordecim Liddae, quae est Diospolis, in qua Synodo Pelagius, ne da-mnaretur, damnavit ijise errores suos et Caelestii, inter quos et ilium: yraliam Dei non cal sinyulos actus dari et alterum: yraliam Dei secundum merit a nostra dari. Do actis huius Syn-odi scripsit Augustinus libruin De Geslis Delay ii, quo in libro ostendit universam pelagianam haeresim ea in Synodo fuisse (l .mnatam, licet Pelagius catholicus sit habitus; eatenus enim absolutus fuit, quia ea omnia, quae adversus catholicam fidem do gratia ipsi a se dicta obiiciebantur, ipse damnavit.

Eodem anno quo Romae ab Innocentio proscripta est liaercsis, anno scilicet CCCCXVIL, Constantinopoli ab Attico eins virbis Episcopo coacta Synodo, damnatus est Caelestius litterasque synodicas damnationis misit Atticus in Asiani, Thes-salonicam et Cartliaginem ipseqne Caelestius ex urbe Constan-tinopolitana est eiectus. Testatur liaec Mercator in suo ('om-mouitorio De Causa Caelestii Cap. 1°.

Eodem rnrsus anno et, ut ratiocinatur Garnerius, mense octobri, Tlieodotus Patriarcha Antiochenus Synodura habuit forte Antiochiae, in qua, retractata causa Pelagii, qui Diospoli fuerat absolutus, ipse detectus et damnatus tuit. Mentionem facit huius Synodi diversi a Synodo Diospolitana Marius Mercator in Conimonitorio citato c. 3. his verbis »Adhuc etiam Hierosolymis coustitutus Pelagius accusatus fuit apud Syuodum et primo quidem tergiversando ambiguis quibusdam se pro-fessionibus tegeus et prosequens dubia, vel respondens, illam tune videtur Episcoporum audientiam delusisse (en Synodus Diospolitana); sed postquam evidenter deprehensus, iusistentibus accusatoribus, a posteriore Synodo, cui sanctae memoriae Tlieodotus Antiochiae praesedit Episcopus (Diospolitanae Synodo praefuit Eulogius Caesariensis Primas Proviuciae Palestiuae) atque detectus , a sanctis quoque et venerabilibus Hierosoly-morum locis est deturbatus, quod eiusdem sancti Theodoti ad reverendissimum Urbis Romae Episcopum et sanctae re-cordationis 1 'i'aylii hierosolymitani Episcopi missa scripta testantur, quorum exemplaria ad documentum habemus in manibus.quot;

Habes ergo heic magnam partem Ecclesiae Orientalis, quae in Synodis coacta damnat universam pelagianam haeresim atque uominatim errorem contra gratuitatem gratiae, damnat vero ante quam Zosimus Tractoriam suam mitteret ad universam Ecclesiam (Ijege Caput 3. Commonitorii citati), quae missa est anno C0CCXV1IL imo antequam ipse Innocentius litems suas Apostolicas daret ad Ecclesias Africanas. Tam vero ex his factis evidenter constat ea aetate Ecclesiam graecam consen-sisse prorsus cum latina, quippe quae absque ulla controversia, vix ac Pelagii et Caelestii doctrinam andivit, eam solemniter coudemnavit: atqui id quoque est certissimum indicium Patres graecos illius aetatis atque praecedentium aetatum in eadem

i'uisse sententia; Synodi enini ot quod conimuniter ab omnibus tenetur et quod a Maioribus acceptum est definiunt. Undo Augustinus ('out. duas ejiistt. pelagg. L. IV, c. 8, testatur quod »coram (h, e. pelagianorum) prol'anas vocum novitates Ecclesia ('hrisli ct Occidcntalis et Orientalis liorrucrit.quot;

III. Doctrina Pelagii, vix ac se prodidit, liabita est ut nova in Ecclesia. Earn ita frequenter appellavit Augustinus appellavitque 11. P. Oaelestinus et Vincentius Lirineusis (cf. Th. XXVI. n. 1.), porro et Patres graecos Augustinus legerat, qui et eos in causa pelagiana identidem citat argumentaque dissolvit quae ab iisdem pelagiani pro sua vindicanda luieresi coliigebant (cf. l)e Natura et Gratia c. 64. Contra luliunum L. I. c, 5. seqq. et L. VI. c. 23. Operis imperf. L, VI. c. 7. et 9. Do dono Perseverantiae c, 19.) eorumque Patrum graecoruin doctrinam certe noverat Oaelestinus Romanus Pontifex, noverat Vincentius Lirinensis , qui in damnationo haeresis pelagianae exemplum ponit illius con-sensionis Ecclesiae cum antiquitato, quain adeo egregio illustrat in suo commonitorio.

Atqui non potuit dici nova doctrina pelagiana, si ad sum-mam quod spectat sive ad unum ex suis primis capitibus h. e. gratiae gratuitatem, eadem iam a I'atribus graecis anteceden-tium aetatum tradita fuerat. Qui enim factum esset ut Ecclesia errorem hunc adverterit ct exhorruerit in scrii)tis clanculum disseminatis unius monachi, nunqnam vero adverterit in ope-ribus plurium Patrum, qui publico in Ecclesia docebant quo-rumque scripta plurium manibus terobantur? Et sane quid sibi vellont ea Augustini verba, quibus Massilionsibus ad Patres praecedentes provocantibus respondet de Praed. SS, c. 14. gt;Quid igitur opus est ut eorum scrutemur opuscula, qui priusquam ista haeresis oriretur, non babuerunt necessitatem in bac difficili ad solvendum quaestiono versari?quot; Si baec haeresis reapse orta iamdudum erat, si earn graeci plerique Patres tradiderantV Nonne tunc opus maxime fuisset, ut sicut Augustinus contra Polagium, ita alii priores contra praecedentes auctores haeresis dimicassent et rem disserte explicas-sent? li:; [lie Augustinus ne suspicabatur quidem Patres plures graecos in ea sententia fuisse, quam ipse in pelagiauis et massilionsibus damnavit, imo pro certo habuit sentontiam ca-

tliolicam fuisse Patribus praecedentibus prorsus commuuem. Nullum enim indicat, de cuius doctrina suspicari iure possimus, sed tantum monet generatim eos non data opera, scd hreviier et trameunter in scriptis suis doctrinam gratiae attujisse (ibid.); quod profecto est prorsus aliud ac maucam vel falsam doctrinam docere. Ergo si tunc orta est liaec haeresis cum l'e-lagius et Caelestius docere ceperunt, ine])ti prorsus sunt, (jui earn nedum penes aliquem, sed plerosque omnes Patres graecos praecedentes invenisse se arbitrantur.

IV. Praeterea ut de formulis Patrum graecorum superius recitatis indicium feramus, adverlimus quod formulae, quae occurrunt penes Patres graecos quaeque videntur errorem pe-lagianum continere, eaedem plus minus reperiuntur apud Patres latinos priorum quatuor seculorum. Sane sententiao huiusmodi: ex nobis initium esse, ut Deus per/iciat, inciplendi a nobis oriyinein esse, a Holds esse exordium cum oramus, occurrunt apud s. Hilarium in Psalmum CXVIII. atque hae Do-rninani nohiseum esse quandiu et nos surnus cum Ulo, unum-rjuemque secundum dorninica prornissa et fidei suae merita accipere de Dei ope, prostant apud s. Oyprianum in Exhort, ad Martyr, atque istae: tcdes nos praehere nos oportere bonis studiis et prompta fide, ut Deus nos tri miseratur et vocet nos et non esse exspectandum ut e.vcitet nos Christus, sed potius esse a nobis e.veitandum Christum ■ leguntur apud s. Ambrosium, ilia in lib. II. de Abraham n. 74. liaec in Psalm. 36. atque hae rursus: initia voluntatis in nobis esse, nostrum esse rogare, Dei tribuere, nostrum incipere, illius perficere; videri possunt apud s. Hieronymum, altera in Ezech. c. 3. altera in Dialogo 3». adv. pelagg. hae tandem: totarn libertatern arbitrii in utram-qne partem eoneessam esse, credendi vel non eredendi libertatern in arbitrio positam esse, potentiam suam Deum nostro ar-bitrio derelinquere prior est Tertulliani cont. Marcionem L. II. altera Cypriani Testim. L. III., c. 52. tertia Hieronymi in Isaiam c. 49. Atqui nequeunt ex Patribus graecis propo-sitiones afferri, quae in speciem videantur magis, quam istae, pelagianis favere. Quid ergo erit consequensV si ob tas, quae apud graecos occurrunt, dicuntur graeci Patres reapse fuisse in sententia pelagiana, iam non sola Orientalis Ecclesia, sed et Occidentalis h. e. tota Ecclesia primis quatuor seculis

pelagiana fuit. Nirairum non amplius doctrina Pelagii dif-formis est a traditione Maioruin, sed Augustini doctrina dif-formis dicenda erit atque doctrina IVliigii aufi(|iia, Augustini nova, doctrina Pelagii catholica, doctrina Augustini haeretica habenda erit. Hnc nempe redit studium quormndam theolo-gorura, qui propter amorem catholicae veritatis muun Augu-stinnra praedicant. Itaque sicut repugnat universam Ecclesiain a veritate defecisse, ita quoque falsum censeri debet plures Patres graecos doctrinae pelagianae praelusisse.

V. Neipie defuit ratio cur Patres priraorum seculorum ea doctrinae capita inenlcarent, quae iis fonnulis disserte couti-nentur. Scilicet recolendum est primis Ecclesiae secnlis et gnosticos viguisse et raanicliaeos, contra quos pugnandum Patribus fuit: qui haeretici duplex principium tuin bonum tum malum distinguentes, quo homines vel ad bonum, vel ad malum determinarentur et inducentes fatum, nullum locum libero ar-bitrio relinquebant Deumque bonum ita praevenire voluntates ad bonum statuebant ut necessitatem inferret. Opus ergo erat buiusmodi praevenientem Dei operationem etiam quoad bonum excludere et libertatem tueri, cuius exsistontia nega-batur, quin necesse foret monere non negari per hoe gratiam eiusque necessitatem, de qua nulla specialis controversia ex-orta erat.

Oeterum ut omnis in bis tVnnnulis difficultas tollatur, con-siderandum est fieri posse ut formulae aliquae materialiter spectatae sint eaedem penes catholicos et haereticos, quin tamen sensus earumdem sit idem penes utrosque. Et re quidem vera contingere id posse et identidem contingere possumus ex Augustino ij)so probare, qui formulas quasdam pelagia-norum per se spectatas accipi posse definit, iinprobat eas tamen propter sensum, quem iisdem pelagiani subiiciebant. Ita Cont. duas epistt. pelagg. L. IV. c. G. ad pelagianorum propositio-nem: gratiam adiuvare uniuscuiusque honmn propositum, ad-vertit: »hoc sine scrupulo acciperetur catholice dictum, si non in bono proposito meritum ponerent, cui merito iam merces secundum debitum non secundum gratiam redderetur.quot; Et cum pelagiani priori propositioni banc alteram redderent: non tamen reluct anti stadium virtutis immittere, ipse Augustinus rursua monet quod »posset bene intelligi, si non ab istis , quorum

sensns notus est, diceretur.quot; Porro ex liac animadversione id volumus colligore ipso praeeunte Augustino 1) formulas lo-quendi posse esse communes catliolicis et haereticis, 2) ideo-que nou licero ex solo usu aliquarum formularum arguere orthodoxiam vel lietorodoxiam adhibentis eas formulas, 3) sed sensum earum colligendum esse ex contextu ceterisque adiun-ctis et ex meute ipsa iaui aliunde nota loquentis vel scribeu-tis. Hacc profecto patent, si transferantur ad Patres latinos primorum seculorum; illi enim, si Augustino credimus, do-ctrinam catliolicam tradiderunt et tarnen , ut vidimus modo, iis formulis sunt usi subinde simillimis iis, quas pelagiani et massilienses adliibuernnt: at nihilominus eorum sententia semper habita est catholica; quia aliis ex testimoniis eorum doctrina aperte constabat.

VI. lam vero qualibus testimoniis orthodoxia Patrum latinorum demonstratur, iisdem et orthodoxia graecorum Patrum demonstrari potest. Sane ita lustinus in dialogo cum Tripbone n. 102. ait »quod autem (Christus) dixit: Deus mens es tu, ne discedas a me, simul verbum est docentis, in Deum, qui omnia creavit, sperare omnes debere, et ab eo solo salu-tem auxiliumque quaerere... Nam si Filius Dei, nee quia filius [)ei est nee quia fortis est nee quia sapiens, servari se posse manifeste dicit, sed, quum peccato immunis sit, sine Deo servari se non posse declarat; quoraodo vos et ceteri, qui sine ilia spe salutem expeetatis, non existimatis vos ipsos decipereVquot; Clemens Alexaud. Strom. L. V. c. 1. gt; Gratia ser-vamur, sed non absque bonis operibus: sed oportet quidem, cum natura apti simus ad bonum, ad id aliquod adbibere studium. Oportet autem mentem quoque habere sanam et quae nulla retardetur poenitentia a pulcri venatione, ad quod quidem maxime divina opus habemus gratia rectaque doctrina castaque et munda animi alï'ectione et Patris ad ipsum attractione.quot; Origenes in Philocalia c. 25: gt; Aedificat domum quicumque proficit, custodit civitatem quicumque perfectus: vanum autem opus aedificantis et vana custodia servantis, nisi Dominus aedificaverit et Dominus custodierit... Non solum igitur ad id ut honestus et bonus fiat aliquis, opus est voluntate nostra et divina ope conspirante, quae quantum ad uos arbitraria non est; sed ad il etiam ut qui honestus et bonus evasit, in

virtute persoveret: quod nimirum in ruinam delapsurus sit etiani perfuctus, .si in lionestate fueiit elatus et sibi luiias causam arroget nee debitam gloriam ref'orat ei, qui multo plus ad acquirendam et retinendam contidit.quot; Et rursus in Epist. ad Hom. L. VIT. c. 9. »Nunc vero cum electio eorum (lacob et Esau) non ex operibus facta est, sed ex proposito Dei (t ex vocantis arbitrio; promissionis gratia non in liliis carnis impletur, sed in filiis Dei, qui similiter ut ipsi ex proposito eligantur et adoptentur in filios.quot; Basilius in Oonslit. moaast. c. 15. »Neque ullus hominum in rebus bonis conatus absque superna ope fiet neque accessura unquam est superna gratia ad hominem nou studiosnm. Sed ad perfectum virtutis cimiulum coniuncta simul esse utraque liaec oportet et hu-manum studium et caeleste auxilium per iidem e supernis ac-cersitum. Et quidein in omnibus, quae recte a nobis fiinit, animus causas reclae actionis referat Domino acceptas, nihil omnino suis se viribus recte f'acere ratus.quot; Et in orat. De Hu-militate u. 3. »Nibil unde gloriari queas, re!i(tum est tibi, o homo... Quid igitur die, qnaeso, te ipse quasi de tuis ipsius bonis effers, cum deberes pro acceptis douis graliam largitori habere.quot; Nyssenus in Orat. Domin. Serm. 4. Our autem exora-mus ut nobis sit, quae a Deo est, bona electio? quia impo-teus ad bonum est humana natura, semel propter malitiam enervata.quot; Et De differ, essent. ct hypost. »Dicinms efficaciam esse ex omnia operante gratia.quot; Nazianzenus Orat. 31. inter-pretans verba Apostoli: neque volentis neque currentis, sed miserentis est Dei ait gt;his verbis docet Paulus quod ipsum etiam recte veile divino auxilio indiget, imo, ut rectius lo-quar, voluntas quoque ipsa et electio eorum, quae recta sunt et cum officio coniuncta, divinum beneficium est quoddam. Ita quoniam velle quoque ipsum a Deo est, optimo iure totum Deo assignavit.quot; Oyrillus hierosolym. Catech. 1: »Ipsius (Dei) quidem est, qui lucem omnibus afiert, plantare et rigare, tuum vero fructns f'acere. Dei est gratiam conferre, tuum vero acceptare et custodire. Non ideo spernas gratiam, quia gratis datur; sed religione potius , cum eam acceperis, custodito.quot; Loquitur quidem s. Episcopus de gratia baptismatis, sed cum earn dicat gratis dari et Deum esse qui illuminat, plantat et rigat nt fructus exsistant, satis signilicavit gratiam nullis

tiaturae mentis praeverti, ea nimirum propemodum ratione, qua idem deinceps Synodus Tridentina declaravit in sessione VI. capite 8.

lam vero huinsmodi testimoniis ea doctrina continetur, quae iiecessitateni gratiae ad omnia opera salutaria, atque vel ex-plicite vel saltern implioite ad initium quoque lidei extendit. His testimoniis eae formulae vel iis aequivalentes continentnr, propter qnas doctrina Cypriani et Ambrosii admodum probata luit Augustino tanquam norma catholicae traditionis. Hoc enim Cypriani effatum frequenter inculcat Augustinus contra pelagianos ac massilienses: in nullo gloriandum, f/uanilo nostrum vihil ext ut De Praed. SS. c. 4. atque Gont. duas epistt. pelagg. L. IV. c, 9. Atque in eadem quaestione: utrum ab homine incipiat meritum per liberum arbitrium, cui Deus subsequens gratiae retribuat adiumentuiu, an potius a Deo incipiat, quae fuit postea quaestio niassiliensium, doctrinam catholicam probat liis verbis Ambrosii, quibus refelli pelagianos dicit, nempe »quia huiuana cura sine divina ope imbecilla est ad medendum, Deum auxiliatorem requiritquot; atque his aliis » Vides quia ubique Domini virtus studiis cooperatur huraanis, ut nemo possit aedilicare sine Domino, nemo custodire sine Domino, nemo quidquam incipere sine Domino.quot; Cont. duas epistt. pelagg. L. IV. c. 11. Atqui phrases geminae penes Patres graecos occurrunt, ut conferenti constare potest; ergo vere afflrmandum est non dissimilibus testimoniis ortliodoxiam graecorum Patrum probari ac ea sunt, quibus probatur ortho-doxia latinorum.

VII. Quomodo ergo accipiendae sunt eae sententiae Patrum graecorum similesve iis, quas ab initio thesis recitavimus? Breviter responderi potest, ita eas esse intelligendas, quemad-modum non dissimiles formulae intelliguntur penes Patres latinos: si luie sensum catholicum exhibere possunt, ratio exigit ut eodem modo locutiones graecorum Patrum iuterpretemur.

VIII. Sed praecipue s. loannes Chrysostomus in medium adducitur ideoque in eo paulo attentius est immorandum. Sententiae eius afferuntur, quae doctrinam pelagianam aut semi-pelagianam sapere videntur, quaequc non seniel aut bis, sed frequentissime in eius operibus occurrunt; ita ut affirmare quidam audeant mentem ipsum gessisse pelagianam. Sane spe-

ciminis gratia liaec sint; hoinilia 42'' in Genesim docet Abra-liamnm non per ficleni a parentibus acceptam, secl per scientiam in natiira silarn (yviïaic èv t i] (j van xeijitvh) et a se ipso in magnum pervenisse virtulis fastigiarn; at que ideo Ahrahamam, qui ante gratiam et ante legem fuit, cousecutum esse multam gratiam a Deo, quia ipse primum quod saam erat fecerit: porro concludit eoilem modo nos a ge re oportere, si velimus frui superna gratia; nam cum viderit Deus nos conari et ad virtutis agonem eniti, statim et ipse nos nutu suo adiuvat: homilia 12. in cpist. ad Hebr. ait oportere nos eligere primum quae bona sunt et tune Deum, quae sua sunt, introducere. Et obiiciens sil)i illud Apo-stoli: Non volentis neque currentis, sed mi.scrcnti.s est Dei, respondet id -propterea dictum est, quia cuius est urnplius, totum esse dint. J\^rostru»i enim eligere tantum est et veile, Dei au,tem ejjicere et ad prrfectionem perducere, Deum non antecedere nostras voluntates, ne laedatur liberum arhitrium: et hoiuil. 17. in loan-nem, ad ea verba: ('onversus autem lesus et videns eos se-cpientes, colligit hinc nos admoneri, Deum suis in nos beneftciis nostras non praevenire voluntates, sed a nobis inripiendum esse et cum nos inceperimus et voluntalem nostrum e.vhibuerimus, tune Deus multas nobis confer re salutis occasiones. (luis heic, aiunt, non videt magistrnin Oassiani, qui errorem suum clarius proponere non potuitV Chrysostomus ergo ne duin semipela-gianus, sed auctor quoque seniipelagianismi Cassiano fuit.

IX. Vei'um si argumentis extrinsecis uti priinum licet, ea in promptu sunt, quae cogunt saltern dubitare an veruiu sit quod tanta cum fiducia ab adversariis affirmatur. Etenim Cae-lestinns, qui liaerosim pelagianam et senu])elagiiuiaiii bene no-verat, in epistola ad Maximianuin Episcopum ('onstantinopoli-tanmn, in qua de haeresi jielagiana data opera loquitur, liortans eum Episcopum ad ei resistendum, in ea, inquam, epistola landat scientiam Chrysostomi atque hortatur Maxi-mianum ad eius seqnenda vestigia: »Sequere, ait, priorum, a quibus eruditus es et nutritus, exempla pontificum, beatissimi loannis in praedicando scientiam, sancti Attici in repugnandis haeresibus vigilantiam.quot; Atqui llomanus Pontifex proponens Episcopo, qui haeresi ne duin nestorianae sed et pelagianae resistere debebat, scientiam loannis Chrysostomi sequendara, et earn nosse et in materia de Gratia ut catholicam habere debebat.

Item Gelasius Papa in decreto do libris quos recipit et qnos non recipit Romana Ecclesia, inter ea, quae recipit, simnl cum opusculis Atlianasii, Oyrilli, Augustini aliorumque, ponit et opuscula Beati loannis Oonstantinopolitani Episcopi, dmn tamen inter apocrypha collocat opuscula Fausti Regiensis Gal-liarum ; at si labe pelagiana vel semipelagiana opera Ohryso-stomi adspersa forent, ea non secus ac scripta Fausti reiici debuissent a Gelasio.

Ilursus Atticus Episcopus ('onstan tinopolitanus anno CCCCXVII haeresim caelestianam coacta Synodo damnavit nec ullius dis-sidii aut opinionum discrepantiae in ea Ecclesia mentionem facit Marius Mercator; cogitare ergo licet ea aetate in Ecclesia Constantp. doctrinam catholicam in traijquilla possessione fuisse; at si Chrysostomus, qui tantam sibi conciliaverat auctoritatem, quern eadem Ecclesia adeo venerabatur, alitor docuisset, nonne Alticus discrepantes oj iniones et ad versas offendisset, praesertim cum adhuc nullum liac super re Ecclesiae vel Romanae Sedis universale decrotum cognosceretur?

X. Ut autem ex coniecturis ad argumenta procedamus, cer-tum est C'hrysostomum pluribus in locis dissertissimisque verbis doctrinam catholicam proposuisse et viudicasse, non secus ac tecerit quivis alius Pater. In Psalm. 118. ait »Nemo bouitati suae assignet quod habet aut vindicot sibi quasi proprium quod a Deo accepit.... Qui estis boni assignate illud dono Dei... no perdatis quod habetis et dicat vobis Veritas: quid habetis quod non accopistisVquot; Hom. 29. in Matth. »In gratia Dei totum possumus, sine gratia autem nihil, dicento Apostolo: omnia possum in eo, qui me confortat.quot; Hom. 4. in epist. ad Epbesios, in ea verba: Gratia salvati estis per fidem, ait »Tumorem sustulit dicens: et hoc non ex vobis, ac si diceret: quomodo iam in ipsum potuissemus credereV Itaque quod iidei est meritum, ne nobis quidem adscribendum est; Dei enim donum est.quot; Horn. 12. in epist. 1. ad Corinth, in ea verba: quis to discornit etc. ait: »Sed esto sis laudandus et certe habeas gratiam, sed neque sic oportet suporbia efferri, quippe qui non ex to babes, sed a Deo accepisti. Igitur quod babes, accepisti neque hoc tantum et illud, sod quod babes. Non enim merita tua haec sunt, sed Dei gratia. Quamvis fidem ad-ducas, a vocatione earn accepisti .. . omnia inde tibi provenerunt.

Quid igitur habes quaeso quod acceptum non habeas?quot; Horn. 8. iu 2. Timoth. » Hoc solum scito quod Deus omnia providet, quod alia quidem operator, alia vero permittit, quod nihil mali vult fieri, quod non ex sola ipsins voluntate fiunt omnia, sed ex nostra quoque: mala omnia ex nostra tantuiumodo voluntate fiunt, bona omnia ex voluntate nostra et ipsius adiu-torio.quot; Quid amplius postuluri potest ad professionem catho-licam necessitatis gratiae, quae thetice proponenda sit, non polemice, nulla adhuc exsistente haeresiV

Quomodo ergo haec componuntur ? Difficultas redit ad du-j)licena proponitioiiem, quae penes Chrysostomum occurrit; altera est affirmans, voluntas ivripit et o.r se prius, quod sumn est, offert; altera, huic aequivalens, est negans, Dens non praevenit khu ft rat I a voluntates humanas. lam vero quemadmo-dum duplex est series actuum, indeliheratorum nempe et deli-beratornni, ita duplex distingui debet initimn utrique respon-dens. Id quidem quod est inilium actuum indeliberatorum, est simpliciter primum; sed et alterum in suo ordine initium est. Porro de lioc loquitur Chrysostonnis. Cum enim doceat Chry-sostomus omnia nostra bona, omnia nostra merita esse a Deo, liquet initium quod esse dicitur a nobis, non esse initium pri-mum po.titum in act 'dms indeliheratia, sed esse initium subseqnens ponitiim in actihuft deiiheratU, quatenus a nobis pendet deliberate velle illud, ad quod ])«• gratiam praevenientem excitamur et adiuvamur; non est gratia, quae ad id nos determinat. Per huiusmodi liherum consensum, ope quidem gratiae praestitum, nos disponimus al uberiores gratias consequendas; unde ille prior consensus coniparatus cum his, initii rationem habet. Haec responsio, loqui nempe Chrysostomum de initio posito in actibus doliberatis, valet qtioque quoad testimonia aliorum Patrum qui initium boni operis a nobis repetere videntur, qui simul tamen docent omnia bona nostra esse ox gratia. Hoc' enim tantum niodo haec componi possunt.

Sane ad id persuadendum magis, si necesse id sit, invent haec animadvertere n) Cratia prima iiraeveniens et gratia ali-qua subsequens ac cooperans, ita se habent ut prior communis sit omnibus nec sit in nostra potestate, atque coramuni notitia iidelium aetate illorum Patrum contineretur, altera vero priva sit, a nostra quoque cooperatione dependens; iam vero cum

duo ita se habeant, potest impune silentio praeteriri id quod est commune et quod ab omnibus scitur, ac specialis tantum mentio fieri; cum praesertim sermo dirigitur ad fideles, qui iam primis gratiis prorsus gratuitis instmeti fuerunt et quos ad pro-fectum in virtute adhortari volumus. Atque baec fuit fere conditio eorum Patrum, qui in quibusdam suis sententiis visi sunt arbitrari gratiam Dei praeverti a conatibus liberi arbitrii. Cui animadversioni pondus adbuc accedet, si addas specialem ne-cessitatem exstitisse ea aetate defendendi liberum arbitrium eiusque sub divinae Providentiae regimine indifferentiaiu ad bonum et ad malum. Scopus iste animos Patrum sponte sua intendebat in id quod ab baereticis impugnabatur, non in id quod notum omnibus erat et ab omnibus concedebatur.

fl) Tenendum est frequenter Patres gratiae nomine non quamcumque gratiam, sed specialem quandam et nominatim vel gratiam sanctificantem vel gratiam quoqne illustrationis et inspirationis, sed quae ad obiecta supernaturalia revelatio-nemque Evangelii referretur, intellexissc. Id allatis Patrum testimoniis probat Petavius De Deo Lib. IX. cc. 4. 5. Et re quidem vera gratia sanctiScans, quae terminus est et com-plementum praecedentium gratiarum actualium potiori quodam iure gratiae nomen sibi vindicat, revelatio vero supeinatura-lium veritatum et Evangelii, qua oeconomia religionis divinitus iustitutae continetur, est specialis gratia non omnibus concessa, sed iis, quibus Verbum Dei est praedicatum, quae gratia alias praecedentes gratias interiores supponit (cf. propos. 27. dam-natum Quesnelli). Hinc et interior immediata illustratio et in-spiratio earn consequens, determinatae ab extrinseca bac su-pernaturali revelatione, sunt speciales gratiae, praestantiores aliis actualibus; undo et ipsae jiotiore quodam iure gratiae nomine simpliciter usurpato bonestari possunt; quia sunt proprie gratia cbristiana. Atque bic usus loquendi penes eos potissimum frequens esse poterat, qui vel gentes alloquebantur casque bortabantur ad fidem , quam Christus attulifc mundo et sine qua esse salvae non possent, vel fideles alloquebantur, quos ad profectum virtutis bortari oportebat et quibus gratia , quam a Deo acceperant, qua discreti erant a ceteris, praedicanda et laudanda erat, ut magni illam facientcs in ea pcrseve-rarent.

Dices: potuit esse Chrysostomus aut quisquis alius graecus Pater in ea sententia, in qua fuit cum aliis ipse Augustinus ante suum Episcopatum. Responcleo: quaestio non est quid potuerit esse, sed quid reapse 1'uerit. Ceterum cum testimonia recitata pro sententia catholica Chrysostomi sint adeo clara, ut clariora non sint ea, quae ex Cypriano et Ambrosio contra Massilienses recitat Augustinus, dicendum est et quod Augustinus, iis testimoniis inspectis, habiturus fuisset Chrysostomum ut in primis catholicum et quod non aliter iiulicare debet, qui in omnibus sequi Augusliuuin uiuat.

Etsi illms ilwologici effali: Facienti quod in su est Deus nou (lenegat gratiam, interjn-cUUio, ijvac. slaluil facientein quod in so est viribus naturae, se disponero negatlva dispositione ad gratiam, permUH posttil lanquam non derorfum dujnilati gm-tiar; allumen aniniudverlcndum ci'iincniu*, certmn non esse quod iiuidnm contoidimt, niminon hilerpralnlionom amndem n vclcrihns xcholac Thcologis per plum svcnlu fninse acln imurpulum.

I. Stephanus Brulifer Tbeologus sub finein seculi XV. appellat citatum axioma lleyulam theologicalem in II. D. 28. q. 3. Eins interpretationes a Scliolasticis traditas plures aft'ert Ripalda De Ente Supern. Disp. XX. Sect. 1., quae ad has revocari possunt. Nempe facienti quod in se est per vires fjratiae actualis, (fuas hohet, Deus confert nlteriores (/ratios et sonrtificationem. Vel facienti quod in se est virihus naturae Deus confert snpernaturalem (jratiarn, tanquam merenti illam de con-r/ruo, vel saltern tanquam se ad illam positive disponenti. Tandem facienti quod in se est virihus naturae Deus confert gratiam , non quatenus opera naturae conferant positive qnid-quam ad snscipiendam gratiam, sed tantum conferant negative,

b. e. quia non impediunt peccatis gratiam a Deo paratam. liaec est interpretatio enunciata in Thesi. ilanc porro postre-mam interpretationem ita declarat Suarez De Auxiliis L. Hi.

certissimum est, Deum, quantum in se est, paratum esse ad dandam omnibus gratiam suam et ad vocandum omnes adultos (qui soli sunt proprie capaces voeationis)... hoc ergo modo est in potestate cuiuscumque hominis salvari, quia est in po-testate eius habere lioc divinum auxiliura, non ex merito ant dispositione sua, sed ex liberali et generali largitione Dei. Quamvis autem homo nihil ex se possit efficere, quo divinum hoc auxilium obtineat, sed Deus sola gratuita voluntate sua illud ofterat, potest tam en homo sua voluntate impedire suffi-cienter et quantum in ipso est, ne a Deo actu recipiat hoc auxilium et hanc vocationem, si nmltiplicando peccata, magis magisque illius indignum se ipsum reddat... Hinc est quod si homo habens solum naturale lumen rationis it a se gereret, ut nullum novum impedimentum gratiae adhiberet, infallibili-ter opportuno tempore auxilium vel vocationem gratiae reci-peret, non ex suo merito, sed ex generali ilia liberalitate Dei, qua stat ad omnium ostium et pulsat. In hoc ergo sensn dixerunt illi auctores, facienti lt;/iiod in se est Deum non dene-r/are graf nun et clarius diceretur: non ponenti obicem et impedimentum per id, quod ex se facere potest, Deum ex sua liberalitate dare gratiam, quam homo promereri non potest... Verum est Deum dare gratiam suam non ponenti obicem nec per hoc homini aliquid attribuitur, quo gratiam promereatnr, sed solum quod possit illam per peccatum impedire, vel ad summum, quod possit vitare peccatum contra legem naturae, quod possit illam impedire; potest autem id homo per liberum arbitrium.quot; Hue porro tacit animadversio Erice citati a Ili-palda ibid, nempe aliud esse dari gratiam facienti quod in se est, aliud dari quia facit quod in se est. Nam primum tantum significat factum comicxionis operis naturalis honesti et gratiae, secundum vero praeterea significat ordinem quemdam causali-tatis inter gratiam Dei et opus naturale.

If. 1 am vero qui illud axioma ita iuterpretatur ut facienti quod in se est viribus naturae solam dispositionem negativam ad gratiam concedat, ijise profecto rationem connexiouis gratiae cum opere non ponit ullo modo in ipso opere, sed prorsus in liberali voluntate Dei, qui gratuito statuit gratiam suam omnibus dare. Opus vero naturale est conditio, sed 1) est conditio negativa, h. e. nou est conditio quatenus est opus

bonum dignumqne aliqua existimatione, secl quatenus exsistente opere bono, non exsistit peccatnm, quod potest esse ratio sufficiens cur Deus deneget gratiani. .Et animadvertenduni est discrimen quoad hoc inter opus bonum et opus malum. Quam-vis enini opus bonum naturale non possit esse ratio cur Deus det dona supernaturalia, potest tamen opus malum esse ratio cur Deus neget dona sua supernaturalia gratuita, sicut et cetera alia dona. 2) Est conditio non necessaria, quia vel maximo peccatori potest Deus conferre et aliqnando confert gratiani, qua vocatur ad fidem vel poenitentiam.

Itaque hoc axiomate duo asseruntur; alterum implicite, alterum explicite. Primum est: posse honiinem peccatis suis impedimentum ponere, ne ei gratiam conferat Deus, qui pa-ratus est omnibus earn dare. Alterum est: quandoquidem Deus vult gratiam suam omnibus dare, si quis homo naiuraliter vivens peccatnm non admittat. Deus certe ei conferet gratiam suam; si enim id non faceret, iam verum non esset Deum velle gratiam suam omnibus dare.

Advertendum est accurate quodnam sit punctum quaestionis in hac parte. Non quaeritur utrum axioma illud ita enar-ratum ut in Thesi jiroponitur et hactenns est explicatum, habeat valorem historicum neque quaeritur utrum idem axioma ita enarratnm cohaereat cum universa oeconomia gratiae, cum divina volnntate salvifica, qualem profitemur; sed tantum quaeritur; utrum hoc axioma ita enarratum deroget necue gratuitati gratiae.

111. Et quidem videri potest quod deroget. Etenim eo axiomate statuitur connexio infaliilnlis gratiae cum bene ope-rante naturaliter et statuitur connexio von infaliilnlis gratiae cum male agente naturaliter: si enim quoad utrumque est connexio infallibilis, quid refert dicere facienti cjuod in sn cut? potius esset dicendum: nulli homini Deus denec/cit c/ratiam: si autem neque pro bene operante est connexio infallibilis, illud axioma non est amplius certum. lam vero ratio hnius discri-minis sen ratio connexionis infallibilis gratiae cum bene operante , est ipsa bona operatio facientis quod in se est; neque enim haec ratio potest dici voluntas Dei, quae ex se parata est omnibus hominibus, nemine excepto, gratiam dare. Itaque laciens quod in se est confert aliqnid ad susceptionem gra-

tiae, confert deterniinans nexnm hunc infallibilem, confert ut ratio cur ei polin.s quam ulteri gratia detur. Nimirum exi-gentia quaedam gratiae competere videtur facienti quod in se est viribus naturae; quae exigentia adversatur gratuit,ati gratiae.

Nihilominus concedendum est eo axiomate, accepto eo modo, quo proponitur in thesi, de horaine faciente quod in se est viribus naturae, non derogari dignitati, h. e. gratuitati gratiae. Sane ut collatio gratiae sit totaliter gratuita, oportet ut nulla eius exigentia, nulla dignitas aut dispositio positiva sit in homine atque adeo tota ratio dandi sit voluntas libe-ralis Dei. Non requiritur autem ut neque in homine sit dignitas aut dispositio negativa h. e. carentia indignitatis aut indispositionis positivae ; secus enim gratia collata Adamo et Angelis non fuisset totaliter gratuito donata. Atijui eo axiomate nulla exigentia gratiae, nulla dignitas aut dispositio positiva sed solum negativa ponitur in natura et tota ratio dandi gratiam asseritur esse divina liberalis voluntas; ergo.

Quod quidem ita concipi potest. Supponamus nullum esse peccatnm inhominibus nullumque opus bonum; cum Deus ante-cedenter statuerit dare omnibus gratiam, earn omnibus profecto conferret neque aliquis diceret eam non dari gratis. Si vero in aliquo exsistat peccatnm, tune adest specialis ratio cur ei gratia negetur. Hinc dicitur quod qui bene agit, non ponit peccatnm , quod esse potest impedimentuni gratiae; attamen gratia ei datur gratis, quia hac sola ratione ei datur, nempe quia Deus vult.

Quod ut melius intelligatur, respondebimus argumento in contrarium proposito. Scilicet 1) connexio inf'allibilis statuitur gratiae cum bene operante sen cum bona operatione, quatenus est bona operatio digna aliquo praemio, neg. quatenus est exclusio eius , (piod potest esse impedimentuni gratiae, suhcl. cuius connexionis ratio est bonum opus sen exclusio impedi-menti, neg. est divina liberalis voluntas, cone.

2) Bona operatio est ratio ipsius collationis gratiae neg. huius enim ratio est sola divina voluntas, quae libere et gratuito gratiam suam destinavit; bona operatio est ratio, cur, posita voluntate Dei conferendi gratiam, infallibiliter detur gratia facienti quod in se est, subd. quatenus per eam homo

mcreatur, cxigat ant flat positive dispositus ad gratiam, nrq. quatenus per earn deest in liomine illud, propter quod Dens potest uegare gratiam quani statuit omnibus dare, rone.

:i) Idcirco faciens quod in se est conferfc aliquid ad su-sceptionem gratiae, h. e. homo potest naturaliter se disponere ad gratiam, neg. potest naturaliter ponere ipsi impediinentum, quod tamen nou ponit, cone. Unde faciens quod in se est naturaliter, determiuat collationem gratiae, quae i|)si detur li. e. non ponit illud, quod posset determinare negationem gratiae, (.'otic, ponit illud , quod determiuat Deum ad conferendam ei gratiam, net/.

Itaque potest quidem homo naturaliter impedire sibi gratiam Dei; sed non potest naturaliter se disponere positive ad gratiam neque haec potestas est necessario connexa cum priore; minus enim ad illam exigitur, quam ad banc: ad illam enim sufficit posse peccare , sed ad hanc requiritur quaedam pro-portio dignitatis operum cum gratia, quae proportio operibus naturae deest. Innocentius III. in Serin. 2. de Conversione s. Pauli »Aliud est promereri et aliud demereri. Promereri nemo gratiam potest, sed demereri gratiam quisque potest.quot;

IV. Axioma ita acceptum nullo modo esse semipelagianum et cum doctriua catbolica de gratuitate gratiae apte coliaerere contendunt Lessius Opusc. De Gratia efficaci c. 10. Suarez 1. c. aliique quorum mentionem facit Ripalda 1, c. et est sen-tentia iam iu hac universitate publice propugnata. Of. Theses De Gratia Christi anno MDCCCLXII. Tb. 35. Quare ut in summam quae disputavimus contrabamus, probatio nostra hue redit: ut gratia sit prorsus gratuita , nou postulatur, ut subiectum, cui confertur, careat quoque dispositione negativa; ratio est quia Adamus et Angeli banc dispositionem negati-vam, b. e. carentiam indispositionis positivae ad gratiam ba-buerunt et ipsa humanitas Christi hanc dispositionem uegativam ad gratiam increatam babuit et tamen tuni secundum rei veritatem tum secundum dissertam doctrinam Augustini et Pa-trum, gratia in Adamo et Angelis fuit prorsus gratuita atqne gratuita prorsus fuit unio bypostatica Verbi cum humana natura, quam quidem gratuitam unionem Augustinus ut ty-pum et exemplar proponit gratuitatis gratiae, quae confertur nobis. De Praed. SS. c. 15. alibique. Ergo qui ponit in natura

solam negativam dispositionem, non adversatur ullo moclo gratuitati gratiae. Atqui qui illud effatum co modo, quo dixi-mus, acceptum tuetur, non ponit in natura nisi dispositionem negativam; ergo. Unde nobis neqneunt probari, quae hac in re decernit Vasquez in I. p. Disj). XGI. cc. 10. II.

V. Faciens quod in se est, est faciens id quod est in sua pot estate (s. Thomas qq. De Ver it. q. 24. a. 15) faciens quod potest (s. Bonaventura in II. 1). 28. a. 2. q. 1.) faciens secundum vires, quas actualiter hahet (loannes Gerson in libro de vita spirituali). Porro vires, quas quis actualiter habet, pos-snnt esse vires gratiae, vel vires solius naturae. Scliolasticos intellexisse illud axioma etiam de facientibus quod in se est per vires gratiae, quibus ulterior gratia detur, nemo dubitat. Sed qnaestio est utrum acceperint quoque de faciente quod in se est per solas naturae vires. Quidam profecto, ut Lessius loco superius citato, affirmant veteres Scliolasticos paucis prorsus exceptis, per 300 et amplius annos effatum illud fa-cienti quod in se est Deus non denegat (jratium, accepisse de faciente quod in se est viribus naturae, qui ita faciens quod in se esset, disponeret sese dispositione ea, quam diximus negativam, ad gratiam supernaturalem. Verum si 1) accurate consideretur ratio loquendi communis iis tbeologis, si 2) per-pendatur explicatio illius eifati tradita quovis seculo a tbeologis , si 3) ratio liabeatur dissertorum testimoniorum plurium prorsus theologorum illius aetatis, quae nempe Synodum Tri-dentinam praecessit; liquido constabit id, quod affinnat Lessius, certum baud esse.

VI. Sane quoad l^m. cum Scbolastici veteres gratiam, quae iustificat et nos amicos Dei constituit, distinxerint ab ea, quae principium est operis boni et ad iustificationem disponit et iustificatum adiuvat ad operandum; frequenter penes eos ap-pellatio gratiae simpliciter usurpata significat gratiam eam, quae praestantior est, quae gratos nos b. e. amicos Deo efficit. Id videre est in iis testimoniis tot Scbolasticorum, quae col-legit Carolus de Plessis D'Argentrée (in Dissertatione, cui ti-tulus: Ohservationes in testimonia Doctorum Scholasticorum, qui a duodecimo seculo ineunte ad hanc usque aetatem de (jratia pro conditione corruptae naturae disputarunt). Sed ex testimoniis, quae citabimus, satis quoque id constabit. Hinc homo sine

lt;iratia lis frequenter est homo nondnin iustificatus, destitutus scilicet gratia habituali sauctificante. Et re quidem vera non pauci veteres Scholastici aimit primes parentes in suis nutu-ralibus fuisse creatos seque ita disposuisse ad gratiam; at non exclndunt gratias actuates. Ita e. g. s. Iiouaventura in II. I). 29. a. 1. q. 2. docet primum hominem prius tempore habnisse naturalia, quam gratuita rationemque inter ceteras hanc offert quia »Deus secundum legem commauein requirit aliquam di-spositionem et praeparationem a parte nostra ad hoc quod inluudat alicui gratiam ... et ideo gratia non t'uit homini concreata, sed dilata f'uit, quousque homo ]gt;er actum et visum rationis quodam modo so disponeret ad illam suscipiendam, ut sic verificaretur illud Augustini in primo homiue; qui creavit te sine te, non iustilicat te sine te.quot; Quibus profecto verbis aliqua dispositio positiva significatur. Verum idem Doctor ibid. 1). XXVI! 1. a. 2. q. I. docet et quod sine gratia gratis data {') vix aut imnquam rcperitur qui habet usum li-beri arbitrii et quod sine ea non potest so homo disponere ad gratiam gratum facientem, scilicet gratiam excitantem primam-que dispositionem, quae sit ad gratiam gratum facientem, esse coijUationem et hanc non esse absque dono gratiae gratis datae; quae gratia tenet quasi medium inter gratiam gratum facientem et naturalem libertatem; ea autem gratia gratis data idco requiritur quia gratia gratum facie us est quid divinum et ex-sistens supra liberum arbitrium. lam vero ut haec componantur dicendum est, hominem in naturalibus creatum et operantem in naturalibus vel secundum naturales vires esse hominem ca-rentem gratia sauctificante, non vero quavis gratia actuali.

Igitur si qua testimonia Scholasticoruni dicunt hominem sine gratia, in natui'alibus vel puris naturalibus exsistentem se praeparare ad gratiam, ea possunt commode accipi de homiue carente quidem gratia iustiflcante, non vero carente gratiis actualibus, nisi totius sententiae contextus id postularet, quod profecto in paucis prorsus locum habere videtur.

(I) Commv.nis erat veteribus Scholasticis distinctio gratiae in gratiam gratum facientem ct gratiam gnUis daiam. Gratia gratum faaens dicebatur gratia, quam nos dicimus cum iilis habitualcm; gratias autem actuates inter gratias gratis datas reccnsebant.

Ex hue animadversione et ilia rursus consequitur, nimirnm in ea Scliolasticorum formula hominem c.v rudurtdihns sa prae-parare ad rj rat lam, clistinguendum esse et prlvciphim quo homo agit et id quod homo a (jit; earn porro formulam hunc sensum legitime fundere posse, scilicet hominem operantem ea quae per se naturalia sunt et secundum ipsum lumen rationis recta et cognoscibilia nondumque operantem ea, quae obiective quoque sunt supernaturalia, se ad gratiam praeparare. Hac autem interpretatione adhibita, excluditur quidem actus obiective quoque supernaturalis, sed non excluditur actus sub-iective saltern supernaturalis, quatenus fiat ope gratiae. Posse autem sic accipi huiusmodi formulas penes Scholasticus , turn ex praecedenti animadversione, turn ex sequentibus potissinuun liquebit.

VII. Et sane 2) sensus huius elfati: facienti quod in se Deus non denegat gratiam, disserta explicatio exstat penes ipsos Theologos veteres, qui interpretes haberi possunt et debent sententiae communis. Ad seculum XIII. referri merito potest auctor illius compendii Veritatis theoloyicae, quod Alberto Masno, vel Thomae adiudicatum fuit. Is autem ait L. V. c. 2.

gt;Tnexcusabilis est homo, si gratiam gratum facientem non recipit; quia gratia gratis data semper praesto est liberum ar-bitrium excitare et conunonere, cuius est huic admouitioni consentire et hoc est, quod in se est Jacere: quo f'ueto potest homo ad gratiam gratum facientem se praeparare.quot;

Marsilius De lughen seculo XIV. haec habet in II. q. I8-a. 3. Tradita prius definitione meriti congrui (ut aliquis do congruo mereatur, quando ex qualitate operis 1'acti sibi non debetur praemium sed solum ex liberalitate dantis, attenta qualitate et liberalitate ipsius et pensata qualitate operis quod facit operans) nullaque mentione facta dispositionis negativae, has, inter alias, statuit conclusiones. Oonclusio tertia »Sicut in statu naturae lapsae homo non potest mereri primam gratiam do condigno, ita uec potest mereri ex puris naturalibus de congruo.quot; Oonclusio quarta. »Quanivis nullus ex naturalibus puris primam gratiam post lapsum etiam de congruo valeat promereri, potest tamen hanc de congruo specialibus Dei auxiliis gratis datis sibi quis mereri.quot; Articulum concludit ita: »Et in hoc concordare videntur tnihi opiuiones magistrorum meorum.

Nam illi, qui dlcunt quod peccator ex puris naturalibus possit mereri primam gratiam do congruo, iutelligunt conclusionem iam positam, scilicet quod ex illis, speciali Dei muilio prae-ventus. Qui autem dicmit contrariuni, iutelligunt conclusionem tertiam, scilicet quod nou ex natuvulibus puris a Deo specialiter non adiutis.quot; Et urticulo IV. respondens ad obiectioneni, quam sibi urticulo I. proposuerat his verbis »Septimo: quia ad meritum gratiae de congruo vel sufficit quod homo faciat quod in se est et si sic, cum hoc possit homo ex naturalibus, patel, quod ex eis possit mereri primam gratiam de congruo; vel requiritur aliquid ultra communes vires naturales et si sic, tunc danmandi, qui moriuntur iu mortali continuato, videntur iniuste damnatiait ad Septimum dicendum »quod ad meritum gratiae de congruo in statu naturae lapsae nou sufficit quod homo faciat omne quod in puris suis naturalibus est, sed requiritur aliquid ultra omnes vires naturales, scilicet fides.quot; Unde ilia verba Scripturae: convevt'unini ad me et ego convertar ad vox, ita enarrat »('larius potest exponi, quod sensus Domini sit: convertimini ad me, sequcndo inteviores praeven/iones meas, cjuibus vovo a statu culpae et e;;o convertar ad vos infusione gratiae.quot; Iam vero qui dicebant posse hominem mereri gratiam ex puris naturalibus de congruo, ii erant, qui axioma: facienti quod in se est Deus non denegat gratiam, valere etiam vole-bant pro acquisitione primae gratiae; quaenam autem foret eorum interpretatio, audivimus a Marsilio.

Ad seculum XV. spectat Joannes Gerso, qui inter Reyidas morales ait »Nulli facienti quod in se est h. e. bene utenti donis Dei iam hahitis, deest Deus in necessariis ad salutem.quot; In sermone autem de Spiritu S. ait »Ipsam animam coarctant Scripturae Sacrae, ut se disponat, ut faciat quod in se est, praedictis et similibus modis orando, lacrymando, gemendo vel ut aliquid operetur ad Spiritus S. susceptionem. Nam et Dei vos coadiutores esse tradit Apostolus et certe si nihil prorsus coagit arbitrium, unde meritum? Fatendum est plane, coagit per consensum spontaneum obedientem praemotioni Spiritus S. sed ut ita coagat et obediat, hoc iam non ex se est sine gratia, sed quia gratia praeventnm est et per earn salubriter tractum.quot;

Sub initium seculi XVI. floruit loanues Driedo: ipse vero in Tractatu 5. de Gaptivitate et liedemptione generis humani

sic clisserit: »quod dicinms hominem facere quantum in se est, potest trifai'iam intelligi. Uuo quidem modo facere quantum in se est, est facere quantum ipsa naturu potest ex se, idest ex suis solius viribus a couditore naturae insitis, non peculia-riter attractis a Deo Pat re. .. Et sic faciens quod in se est, neque mcretur gratiam nec ad acquireudam gratiam se ])re-parat, quia ad habendam gratiam praeparatur voluntas a Domino. Secundi) facere quantum in se est, est pro tempore et loco facere quantum ipsa natura absque habituali gratiae dono potest facere ex rationalibus viribus pecuiiaritur a Deo Pidrc ad in ilia Fid at ultra din. Et sic facienti quantum in se est. Deus largitur initium Pidei, ex qua etiam valeat orare, invo-care, quaerere, implorare Dei misericordiam. Et liic iam est primus rationalis animae tractus, qui est ponendus non tan-quam generalis Dei intluxus; . . . sed est pecaiiavis et (jratuitus tractus... Tertio modo facere quantum in se est, est facere quantum natura adiuta Fide desuper data potest facere pro remissione peccati ant pro perseverantia gratiae impetranda et sic Dens facienti quantum in se est, dat gratiam: verum sic facere quantum in se est, uon potest quisquam absque auxilio habitualis gratiae . . . Kt his duohus posterioribus modis in I el-lexer unf. sacrae 'I'lieoloyiae interprctes doeentes Deum illustrare et gratiam facere his, qui faciunt quantum in se est.quot;

VIII. Et sane 3) maior et praestantior pars Theologorum non aliter accepit effatum illud, ac testatur Driedo, Ut sum-morum tantum testimonia in medium producamus, baec lia-beantur. S. Thomas. I. II. q. CIX. a. 0. quaerit utrum homo possit se ipsum ad gratiam praeparare per se ipsum absque exteriori (quod nempe est a principio extrinseco quod est Deus) auxilio gratiae atque inter obiectiones pro parte affirmante pro-ponit illud axioma, quia si homo facit quod in se est, Deus ei non denegat gratiam. Iain vero quaestionem solvit docens quod ut praeparetnr homo ad operandum meritorie pro consecutione beatitudinis, necessaria est gratia habitualis; ut vero praeparetnr ad ipsam gratiam habitualem, gt;oportet praesupponi ali-quod auxilium gratuitum Dei interius animam moventis sive inspirautis bonum propositum . . . , Quod homo convertatur ad Deum, hoc non potest esse nisi Deo ipsum convertente. Hoc autem est praeparare se ad gratiam, quasi ad Deum converti. . .

Homo non potest se praeparare ad lumen gratiae snscipiondum, nisi per auxilium gratuitura Dei interius moventis.quot; Ad ob-iectionem antem respondet, gt;quod nihil homo potest facere nisi a Deo moveatur, secundum illud loannis: Hine mo nihil potestis facere. Et ideo cum dicitur homo facere quod in se est, dicitur hoc esse in potestate hominis secundum quod est itiotus a Deo (h. o. ut supra ait: secundum (juod ei per auviiiuin [jrataitum inspiratar a Dro honum propositum). »Et in q. CXII. a. 3. utrurn necessario delar gratia se pracparanti ad (irutiuw, vel facientl quod in se est-, respondet quod, si praeparatio con-sideretur quatenus est a libero arbitrio solum , nulla est ne-cessitas consecutionis gratiae; quia donum gratiae excedit omnem praeparationem virtutis humanae. Si vero praeparatio consideretnr quatenus est a Deo inovente, tunc habet necessi-tatem infallibilitatis ad id , ad quod ordinatur a Deo.quot; Undo verba Glome allata in 1quot;. obiectione: Deus reel pit cum tpd ad se von fur/It, alller esset In eo Iniqultas, ita enarrat, quod »si referatur glossa ad motum liberi arbitrii ante gratiam (habitualem), loquitur secundum quod ipsum confugium hominis ad Deum est per motlonem dlvlnaw, quam iustum est non deficere.quot; Porro si s. Thomas putasset axioma illud acci-piendum quoque esse de homine faciente quod in se est viribus naturae, non negasset ullam esse necessitatem consecutionis gratiae, nempe necessitatem infallibilitatis, ])osita praeparatione ex libero arbitrio, sed indieasset infallibiliter consequi gratiam actualem. Idem s. Doctor docuerat in QQ. disputatis. De Verit. q. 24. a. 15. et in II. D. 28. q. 1. a. 4.

S. Bonaventura in It. D. 28. a. 2. q. 1. quaerit an II-berurn arhltrlum gratia gratia data, destltatum posslt ad gratiam gratum faclentem safficlenter se dlsponere: arguit porro pro parte affirmanto quod sutjleenter se ad gratiam dlsponit qui facit quod in se est. Respondet autem quod »impossibile est quod liberum arbitrium omni gratia destitutum ad gratiam gratum facientem disponat se ipsum: »quia liberum arbitrium nunquam assurgit nee ad cognoscendam gratiam nee ad petendam nisi aliquo modo a sursum excitetur et per adlutorlum gratiae gratis datae.quot; Ad argumentum vero ita respondet xdi-cendum quod facere quod in se est potest dupliciter intelligi. Ijno modo positive quia facit aliqnid ordinatnm ad gratiam

(nempe illiquid quod liabct ordinem ad gratiam gratum fa-cientem, li. o. aliquid supornaturule excitatione Dei) et tantum facit, quantum potest, et hoc raodo veritatem liabet sermo praedictus. Alio modo potest intelligi privative, ut dicatur facere quod in se est, quia facit quod potest, quamvis illud non s-it ordiuatum ad gratiae susceptionem (li. e. aliquid tantum naturale) et hoc modo libermn arhitrium gratia destitutum potest facere quod in se est et sic praedictus sevmo non hahet veritatem.quot; Itaque praedictum effatum non valet pro eo homine, qui facit quod in se est, gratia gratis data destitutus.

Dices s. Thomam et s. Bonaventuram non agere proprie quaestionem nostrum, quae est utrum facienti quod in se est viribus naturae Deus non deneget gratias actuates, sed aliam, nempe utrum eidem non denegetur gratia habitualis.

llespondeo lioc ipsum argumento esse quod ii Doctores effatum illud non intellexeriut de faciente quod in se est viribus naturae, cui gratia actualis non denegetur; si hanc enim quaestionem specialem nunquani habent, quomodo probas quod ii putaverint gratias actuates non negari iis, qui per vires naturae faciunt quod in se estV Ceterum si in ea sententia fuissent, quod facienti quod in se est viribus naturae gratia actualis non negatur, etiamsi quaestionem instituerint de gratia habituali, monuissent facientem quod in se est viribus naturae, remote ad illam disponi; quia disponitur, licet negative sed infallibiliter, ad gratias actuates, quibus deinceps positive disponitur ad gratiam habitualem. Verum isti doctores vel sim-pliciter affirmant hominem eatenus facere quantum in se est ad gratiam assequendam, quatenus a Deo movetur; vel sim-pliciter negant veritatem habere illud axioma, si homo agat tantum secundum vires naturae.

Auctor antiqui compendii veritatis theologicae iam citatus in L. V. c. 3. distincto auxilio generali Dei ah auxilio spe-ciali quod est gratia gratis data et donum, quo se homo prae-parat ad suscipiendum donum Spiritus S., subdit quod gt; huius gratiae est revocare liberum arbitrium a malo et excitare ad bonura; sine qua nullas facit sufficenter quod in se est, nt praeparet se ad salute in.quot;

Aegidius Romanus in II. d. 28. q. 1. a. 3; ^Quia gratia est quid supernaturale, nunquani infunditur animae, nisi agens

supernatiirale quod est Deus, moveat et impollat animam ad susceptionem gratiae. Iste autem inipulsus et isto niotus divinus ad gratiam sunt compunctioues efc bonae cogitatioues, quas inmiittit Deus peccatori non converse, ut convertatur ad ipsnm et (juas immittit converse, ut magis convertatur ad eum. .. Ergo ad iufusionem gratiae primo praecedit divina vocatio, vel divinarum cogitationum iimnissio, |)ostea sequitur liberi arbitrii ad Deum conversio et postea gratiae iufusio. . . Patet ergo quomodo sine gratia non possimus nos sufficienter prae-parare ad gratiam. Is'isi forte aliquis diceret quod in potestate nostra est facere quod in nobis est et si facimus quod in nobis est. Deus infundet nobis gratiam. . . sed ut patet per iaiu dicta, nisi praecedat divina vocatio et bonarum cogitationum a Deo iramissio, quae est quaedani gratia, non possumns per liberum arbitrium nos sufficienter movere ad gratiam.quot;

Thomas Do Argentina in II. 1). 27. a. 3. concl. 2. »Ex-sistens t-ine gratia jiotest mereri gratiam de congruo: quia congruum essevidetur, quod misericors Pater prodigum et va-gabundum iilinni redeuntem ad gremium paterni domicilii cum pietate suscipiat .. . Unde si facuret totum quod in se est, etiamsi paganus exsisteret, Dens nunquam dimitteret, quin veritatem suae tidei sibi panderet et infunderet gratiam Spi-situs S. . . . Modus autem redeundi, sen gratiam consequendi (h. e. faciendo ijuod in se est) quamvis in praedicta parabola satis sit expressus; potest tamen dici quod primo per gratiam praevenientem ipse Deus admonet per aliquos impetus spiri-tuales ipsum peccatorem . . . talibus enim admonitionibns Deus stut ad ostium (etiam jxujaid) et pulsat et petit a nobis nostram conversionem.quot;

Caietanus 1'. lb¹quot;, q. CIX., a. () : »Nec obstat hie quod communiter dicitur quod homo faciendo quod in se est di-sponit se ad gratiam. Quoniam hoc intelligitur de dispositione et praeparatione non simpliciter sed quantum est ex parte sua. Et rursus de dispositione simpliciter accipiendo, intelligitur ut faciat (/nod in se est mot us specialiter a Dcc.quot;

Plures alii citari possent Scholastici pro bac sententia, quos videsis penes Carolum de Argentrée Dissert, citata. Solent non pauci et iu contrarium produci: verum I) si animadver-siones eae adhibeantur, quas dedimus in hac parte sub numero

VT. patebit, paucis provsus exceptis, quoad ceteros etiam rem esse in iucerto positam, qua incertitiuline exsistente, si, uti par est, eorum doctrina exigatur ad doctriuam aliorum, qui clare Itac in re locuti sunt, vix dubitatio erit reliqua quod sententia horum fuerit communis. Ceterum 2) quoniam plures et ex priucipibus manifeste accipiunt effatum de faciente quod in se. est vi ril rus rjraiiae, consequens est saltern non esse certum quod interpretatio contraria fuerit communis.

IX. Huiusmodi vero effatum, a Tlieologis frequeutatum, iam fuerat a Patribus praeformatum praeformatione tum reali, tum verbali. Praefonuatio realis iis sententiis continetur, quibus dicitur Deus illuminare omnem hominem venientem in hune mundum, omnibus gratiam Dei praeberi eaque illos tantum privari, qui earn recipere recusant. Cf. testimon. Chrysostomi pag. 261. Praefonuatio verbalis per verba aequipollentia continetur iis formulis Patribus usitatis, quibus dicitur nostrum esse incipere, Deum per/lcere, a nobis excitandiun esse Deiun, nostrum esse roe/are, Dei tribuere, tales nos praehere oportere ut Deus nos vocet, quas formulas vide in Thesi XXXIIi.

1. Sane huiusmodi opera sunt opera Spiritus S. moveutis aut etiam inhabitantis, simt opera supernaturalia, in eodem ordine posita ac cetera dona gratiae; ex suo ergo potiore principio et ex sua intrinseca indole dignitatem habent, qua paria sint donis aliis supernaturalibus naturaeque indebitij assequendis. Neque gratuitas gratiae ullum ex hoe detrimentum capit; gratiae enim gratuitas in eo est, ut nullis naturae me-ritis vel impefrationi reddatur ; eatenus enim gratia gratuita est, quatenus est supernaturalis: est autem supernaturalis prae natura, non prae gratia aliqua. At si gratia redditur meritis 0{)e eiusdem gratiae comparatis, ipsa gratia, quae redditur, est prorsus gratuita naturae; quia naturae gratuita fuit collatio primae gratiae, ex qua sola meritum exstitit subsequentium gratiarum.

If. 11 ;iec est doctrina, quam nui versa traditio testatur. Script,urae enim bonis operibus (quae, ut ex iisdem Scripturis constat, ope gratia^ Hunt) vindicant rationem turn impetrationis turn meriti ad gratiam. Matth. VII , 7. Petite et accipietis, quaerite et invenietis, pulsate et aperietur vobis. Cuius quidem rei ratiouem reddit Paulus ad Romanos VIII, 26. Ipse enim Spiritus postulat (b.e. postulare facit) pro nobis gemitibus inenar-rabilibus. Quid vero petendum sit, seu quid orando assequi pos-simus liquet ex dominica oratione, qua saluteni et salutis media flagitamus. Daniel. IV, 24. Pcccata tua eleemosynis redime et iniquitates tuas misericordiis paupenun: forsitan ignoscet de-liclis tuis. Nimirum ut Christus ait Matth. V, 7. Beati mise-ricordes; quoniam ipsi misericordiam consequeiitur. Unde et Tobiae XII, 8: Bona est oratio cum ieiunio et eleemosyna a morte liberat et ipsa est, quae purgat peccata et facit invenire misericordiam et vitam aeternam. Item ad Ilebraeos XIII, 16. Beneflcientiae et communionis nolite oljlivisci, talibus enim bostiis promeretur (/ rc.QiarHKti delectatur, placatur) Deus. Tum Matth. VII, I I. Si dimiseritis hominibus peccata eorum, dimittet et vobis Pater vester caelestis delicta vestra. Atque Apocalyp. XXII, 11. 12. Qui iustus est, iustificetur adhuc et sanctus, sanctilicetur adhuc; ecce venio cito et merces mea mecum est, reddere unicuique secundum opera sua. Porro in his testimoniis exhibetur nexus operum bonorum cum ulterio-ribus donis gratiae, nexus quidam causalis, quatenus nempe opera bona, propter aliquam excellentiam quae in eis sit, ratio sint cur gratia conferatur; liic autem nexus causalis inter opera bona et ulteriora dona est nexus moralis, h. e. cuiusdam Jupiitatis, sive est nexus meriti: ergo. Et advertendum quod nedum nectitur gratia cum operibus bonis iustorum sed et cum operibus peccatorum; unde omnibus operibus bonis aliqua ratio meriti adseritur, licet diversa sit in peccatoribus ac in iustis: de quo tamen discrimine non est modo disputandmn.

111. Hanc esse Scripturarum doctrinam liquet ex Patribus. Patres (Joncilii Arausicani II. c. 8. docent quod debetur merces bonis operibus, si fiant, sed gratia, quae non debetur, praecedit ut Hani.quot; Nempe gratuitas gratiae non id exigit ut nullis cuius-cumque ordinis meritis reddatur, sed id postulat tantum, ut merita, quibus redditur, non sint ex natura, sed (it ipsa ex gratia sint.

Qnam gratianim oeconomiam optime declarat Augnstinus in epist. 194. ad Sixtuni n. 0. »Secl nee ipsa reinissio peeeatorum sine aliquo merito est, si fides hanc impetrafc; neque enim nullum est meritum fidei, qua fide ille dicebat: Deus propitius esto mild peccatori.quot; Idem tradit etiam q. 68. inter LXXXIIl n. 4. »Prorsus cuius (Deus) vult, miseretur efc quem vult, obdurat: sed haec voluntas Dei iniusta esse non potest. Venit enim de occultissimis merit is; quia et ipsi pecca-tores, cum propter generale peccatum unam massam fecerint, non tamen nulla est inter illos diversitas. Praecedit eryo ali-tjuid in peccatoribns, quo quamvis nondam sint iusti/lcati, di/pii ejfic'antur iastijicat,tone et idem praecedit in aliis peccatoribus, qui digni sint obtusione.quot; Et in eadem epistola ad Sixtum de vita aeterna loquens n. 19. ait , quod et ipsa (jvatia nuncupating , non ob aiiud 'nisi quia (j rat is datur nee idea quia non mentis datur, sed quia data sant et ipsa merita, qidbus datur.quot; Igitur gratuitas gratiae optime componitur cum mentis ope gratiae comparatis.

IV. Hinc Tridentina Synodus Sess. VI. Can. 32. definivit hominis iustiflcati opera ita esse Dei dona, ut sint (juoque ipsi us iustijicati mei ita, ac per ea iustuiu mereri auginentum gratiae, \itam aeternam et ipsius vitae aeternae, si in gratia decesserit, consecutionem atque etiam gloriae augmentum.quot; Et Sess. XIV. cap. 4. contritionem fuisse quovis tempore necessarian! ad impetrandam verdam peeeatorum atque praeparare animum ad remissionem peeeatorum eamque contritionem im-perfectam, quae attritio dicitur, esse donum Dei et impulsum Spiritus S. moventis, quo poenitens ad int us viarn sibi ad iusti-tiam parat, ijua disponitur ad impetrandam gratiam Dei in Sacramento Poenitentiae. Atque Sess. VI. enumeratis actibus per gratiam elicitis, qui ad iustificationem adulti praecedere debent, ait cap. 7. quod Jicnic dispasitionem seu praeparationem iustificatio ips i consupatur et cap. 8. docet fidem esse hurnanae saiutis initiuni , fundamentum et radieem omnis iusti/ieatioins. Ergo opera bona ex gratia facta habent tum rationem nieriii erga gratiam et gloriam, tum disponunt et praeparant hominem ad iustificationem viamque ad illam parant et actus bonus, qui est licks, est initiuni saiutis, fundamentum et radix iustifica-tiouis ac per contritionem impetratur venia peeeatorum. 1'orro

vis impetrandi, quae non siraplici orationi, sed actui honesto adseritur, nequit esse seiuncta ac reapse distincta a vi meri-toria saltern de congruo: est enim vis obtinendi aliquod prae-mium propter dignitatem operis, quae est meritiun eaeque dispositiones, quae praeparaut animam ad iustitiam, sunt di-spositiones positivae, quae in actibus moralibus consistunt ideoque meriti congrui ratiouem habent (Th. XXX) et quod est initium, fundamentum et radix iustificatiouis, eodem online cum ilia continetur et rationem cuiusdam causae moralis erga illam habet, h. e. rationem alicuius meriti ut contra Massi-lienses arguebant Patres, quod est certe meritum congruum.

Idcirco quod idem Concilium statuit Sess. VI. cap. 8. gratis hominem iustificari et niliil eorum, quae iustificationem praecedunt sive tidcm sive opera ipsara iustificatiouis gratiam promereri, ita accipiendum est, ut 1) iustificatio sumpta una cum dispositionibus ipsam praevertentibus auxiliisque propter eas collatis, sit prorsus gratuita: ut 2) iustificatio seorsim sumpta ab actibus jn-aevertentibus, pro infusione gratiae san-ctiticantis et remissione peccatoruni, gratis conferatur, quia confertur citra ullum meritum condignum ideoque non ex iustitia datur.

Fiirnutli* perseiwnoilia, licel uil pnr f/mliani, (fKitc ex divinu onlinalione ijms debctur, in polenlalc omnium imlontm; cd lumen adhuc donnrn Dei, dislinclnm a donia lum iiisli/ii^t-lionin lum illius polesla Uk dicinilus col la la e, ideoque donutn speciale alque est domnn in slis (jraluilam; quod lamen iuslus jiolesl suppliciler emereri.

f. Cniu multipliciter dicatur (1. II. q. (quot;IX, a. 10.) perse verantia, nunc loquimur tantum de perseverantia jinuli in. statu, (jratiae, quam vita aeterna consequitur, ante quam per-severantiam plures possunt, licet non semper et necessario, distingui perseverantiae partiales. Perseverantiae nomen signi-ficat proprie actum, non pnrain polestatern perseeerandi atque in bac significatione usurpatum tuit ab Augustino in libro de Dono Perseverantiae; ait enim cap. 1. »hanc certe, de qua

nunc agimus, perseverantiam, qua in Clmsto perseveratur usque in finera , nullo mo do liabuisse dicendus est qui non per-severaverit usque in finem potiusque banc habuit unius anni fidelis et quantum infra cogitari potest, si, donee moreretur, fideliter vixit, quam multorum anuorum, si exiguum temporis ante mortem a fidei stabilitate defecit.quot; Haec est formalis sive actmlis perseverantia, quae quidem ex duplici veluti elemento dependet, intrinscco et extrinseco. Intrinsecum est conservatio stains f/ratiae, quae in adultis ratione utentibus obtinetur per sanctas operationes sive per debitum usum gratiarum, quae iusto conferuntur; ita ut iustus ab ea saltern iustificatione, in qua perseverat, semper inste vivat, sen non ])eccet. Erlrinse-curn elementnm est mors tunc obveniens, cum bomo est in statu gratiae. Porro conservatio status gratiae active spectata, cum pendet scilicet ab operatione bominis, dicitur perseverantia activa: coniunctio vero mortis cum statu gratiae prout ad lio-minem refertur, dicitur pcrseveraniia passiva, quia homo quoad eam passive se babet; instans enim mortis ex sola Dei vo-luntate pendet.

Donum perseverantiae turn formalitcr tum causaliter acci-pitur. Forrnaliter est ipsa perseverantia formalis, quam expli-cavimus: causaliter sunt ea auxilia sive interna sive externa, quibus non solum posse perseverare, sed ipsa actualis perseverantia infallibiliter obtinetur.

II. Docemus primo perseverantiam formalem esse in po-testate iusti utique instructi gratia Dei, b. e. posse iustum, si velit, per gratiam Dei, quae praesto ipsi est, assequi ipsam formalem perseverantiam, ita ut terminus suae perseverantiae activae sit tandem ipsa formalis perseverantia. Ut id demon-stretur, haec duo probanda sunt: a) iusto praesto esse semper auxilia sufficientia, quibus possit rocte agere, lgt;) bis positis posse assequi perseverantiam formalem.

Itaque a) ut a primo exordiamur, docemus iustificatis sub-ministrari semper auxilia necessaria et sufficentia ad operan-dum sicut oportet ad salutem. Non loquimur nunc de omnibus hominibus generatim, sed de iustificatis; non tamen sensu ex-clusivo, ac si solis iustis auxilia necessaria dentur, sed sensu praecisivo: praescindimus scilicet a ceteris et solos instos considerainus; hi enim soli perseverare possunt. Hermo est

de subministratione auxiliorum, quae successive jiat intslo; ideo-qiie cum dicimus iusto subministrari semper auxilia, haec propositio liuic aequivalet: si primis auxiliis iustus bene usus fuerit et iustus manserit, ei rursus alia pro sequenti tempore necessaria auxilia suppeditabuntur et ita porro. Cum dicimus praesto esse auxilia necessaria et sufficientia continue, id iu-telligendum est saltern turn cum iustum oportet operari salu-tariter, quod sine auxilio Dei facere nequit. Loquimur autem, ut patet, de auxiliis salficientihus. quibus uempe ])ossit homo, si velit, iuste agere, non de efficacibus, quae nempe sunt praeterea, cooperante bomine, coniuncta cum effectu li. e. actu salutari. lam vero sic id , quod proposuimus, deinon-stratur.

a) Status iusti exigit buiusmodi auxilia. Etenim iustus est actu et formaliter constitutus in ordine supernaturali, filius exsistens adoptivus Dei et beres regni caelorum, qui ex lege Dei tenetur operari opera convenientia suo statui et fini suo proportionata, ut tandem hereditatem suam mereatur adire. Atqni, posita bac lege, Deus debet subministrare iusto media necessaria et sufficientia ad operandum sicut oportet; buiusmodi enim media non sunt in hominis potestate, cum sint auxilia supernaturalia; ergo Deus reapse confert omnibus iustis baec auxilia necessaria et sufficientia; quod namque Deus ex lege a se statuta debet, profecto facit.

/9) Haec Dei voluntas conferendi iustis auxilia necessaria et sufficientia constat quoque ex doctrina Scripturarum. Sane docemur Scripturis 1) iustos, eo ipso quod iusti sunt, non quia praedestinati, diligi a Deo atque diligi amore actuoso et fecundo, conferente nempe media et auxilia, quibus ipsis est opus, Prov. VIII, 17. 20. 21. X, (5. XII, 2. loan. XIV, 21. Matth. XI, 28. seq. Iloman. V. 8. 9. Psalm. XXII, 4. XXVI, I. XXXII, 18. 19. ]•gt;. Cor. X, 13. docemur 2) iustos certos reddi quod eis vita aeterna retribuetur b. e. quantum est ex parte Dei, parutum esse Deum ac veile iis vitam aeternam retribuere, nisi ipsi sibimetipsis desint. Sapient. V. iti. Psal. XXXVI, 18. Marei XVI, 10. docemur 3) iustos nou deseri a Deo, nisi ipsi prius deserant Deum, Psal. XXXVI, 24. 33. 39. 40. Eccli. II. 12. XXVIF, 9. XXXIV, 19. Ezecb. XVIII, 21 — 32. Atqui haec 1'alsa prorsus forent, si Deus negaret iu-

stis auxilia necessaria et sufRcientia: ergo. Et sane iubemur sperare beatitudinem et auxilia ad eins assecutionem nee ullum est tempus, quo liceat desperare: ergo Deus semper paratas est auxilia huiusmodi conferre et si ea petamus, ut oportet, certe confert possumusque orare semper ut oportet; secus insta esset identidem ratio desperandi. Idem traditum a Patribus Cone. Arausic. II. c. 25. omnes nempe baptizatos, Christo auxiliante et cooperante, posse adimplere quae ad salutem pertinent, si fideliter laborare voluerint. Atque Trid. Syn. Sess. VI. ep. 11. docens quod Dons impossibilia non inbet, sed inbendo monet et facere quod possis et petere quod non possis et adiuvat ut possis.

y) Praeterea habitudo ('liristi cum instis, quae est turn spoufi diligentis et nunquara odio habentis sponsaui Ephes. V, 23. seq. tuin capitis sibi adunantis et regentis membra corporis sui (joIos. I, 18. collato 1^M. Cor. XII, 27. persua-det continuam esse participationem bonornm, quae a Christo communicantur iustis ingemque esse inflnxum, qui a Christo ad instos promanat. Atqui id rursns falsnm foret, si negaret Deus iustis suis auxilia necessaria: ergo. Cf. Cone. Trid. ibid.

(j) Imo addimus ad idem magis confirmandnm, mereri posse iustos huiusmodi auxilia, ideoque propter meritum et quidem condignum instorum Deum conferre iustis ea auxilia, quae sint sufficientia; excepto tarnen primo. Excludendum est enim a merito primum auxilium, quod instificato ad operanclum confertur; hoe enim instilicatus mereri neqnit et loquimur de instificato pront iustiticatns est: nimirnm dicimns primum auxilium non posse esse obiectum meriti exsisteutis post iusti-ficationem. Huiusmodi enim auxilium iustiticatns mereri non potest, quia est principium cuinscumque meriti quod institi-catns acqnirit. Confertur ergo hoc auxilium instificato ex ea lege, quam diximus in parte hac «) argnm. primo. Et quia nexum est cum gratia sanctificante, propter quam debetur ; sicut ea merito condigno non comparatnr, sed solum merito congrno comparari potest, ita et illnd auxilium nequit esse obiectum meriti condigni, sed ad summum meriti congrui quod praecessit iusti ticationem.

lam vero sententia est communis Theologornm instum mereri de condigno auxilia necessaria et sufficientia. Probant

id plures, quia iustus meretur de condigno gloriam, ideoque et media neeessaria ad ipsam assequendam, quae tainen ratio non omnibus probatur. Of. Ripalda I)e Ente Supernat. Dis p. 93. Suarez autem De Gratia Ij. XIF, c. 2(). probat hue rationa. Scilicet iustus eerte mereri potest merito condigno au-ginentum gratiae (Synod. Trid. Sess. VI. Can. 32.): augmenti autem gratiae fructus sunt ea auxiliii actualia, quae i li respondent et propter illud debentur; ideirco iustus merendo augmentum gratiae meretur simul auxilia ca actualia, quae cum eo sunt conserta. Porro cerium est iustuin per gratiam quam habet ita semper operari posse, ut augmentum gratiae liabitualis mereatur ideoque ut mereatur quoque auxilia actualia, quae eidem respondent.

Negat Ripalda 1. c. mereri iustum auxilia actualia, non quidem eo quod desit operibus iusti dignitas sufficiens ad nie-rendum ,. sed quia auxilia necessaria et sufficientia non sunt obiectum meriti, quia iam debentur et destinata sunt ante praevisionem cuiusque meriti , ut liquet ex eo quod diximus in arg. primo. Verum nihil impedit quominus aliquid pluribus titulis diversis debeatur, sicut gloria iustis adultis debetur et titulo hereditatis et titulo mercedis. Id saltern concedere debet Ripalda, quod iustorum merita sunt talia, ut si iustis ex aliqua lege non deberentur auxilia actualia, iis certe propter meritum deberentur ea auxilia, quae augmento gratiae respondent; ideoque concedere debet esse reapse in iustis bone operantibus duplicem titulum (pio auxilia exigi possint.

III. Nunc h) alterum caput probandum 'est: nimirum bis auxiliis positis posse assequi iustum perseverantiani fonnalem. Id vei^-o est evidens. Si eniiu iustus habet haec auxilia, potest semper iuste operari; operans autem semper iustc perveniet in statu gratiae ad exitum vitae quautmuvis longissime is pro-ducatur; perveniens iustus in statu gratiae ad exitum vitae, obtinet perseverantiani fonnalem b. e. actu et fonnaliter perseverat: ergo, cum per gratiam Dei possit iustus semper sancte operari, est in eius potestate perseverantia formalis. Et sane potest omnis iustus salvari, si velit; sed non potest salvari nisi perseverando in gratia (h. e. assequendo perseverantiani fonnalem): ergo potest perseverare, si velit. Conse-quentia (ait Suarez De Gratia L. X. c. 3.) optima est et per

IV. Nunc probanclnm est id, quod specie qnidem tenns inspectum, paradoxum videatur formalem nempe perseverantiam esse tarnen dovuim gratuitum. Fonnalis perseverantia tunc habetur, cum iustus in statu gratiae exsistens a morte occu-patur. Ut ergo perseverantia habeatur, non satis est, quod iustus per gratiam possit semper sancte operando perseverare, sed necesse est ut reapse perseveret seu statum gratiae con-servet pro eo instanti quo moriendum ipsi est. lam vero haec fonnalis perseverantia finalis donum est seu beneficium Dei donumque distinctum a dono iustificationis et potestatis per-severandi atque est donum gratuitum. Quod dicimus donum distinctum a dono iustificationis et potestatis collatae perse-verandi, possumus vocare donmn speciale, ita ut per terminum hunc speciale non cius raritas, sed distinctio ab aliis donis saltem inadaequata significetur. Quod autem asserimus demon-stramus ex duplici capite ita tarnen ut potissimum pro adultis vim faciamus in secundo, ut postea declarabitur, ut idcirco primum non sit seorsim accipiendnm ab altero , licet in illo specialis quaedam ratio quoque reperiatur.

Itaque 1) perseverantia ex eo pendet quod mors coniun-gatur cum statu gratiae sive in eo instanti contingat, quo homo est in gratia. Atqui coniunctio liuiusmodi «) est donum sive beneficium Dei; nam potuisset bomo mori in alio instanti, in quo vel fait, vel futurus fuisset in peccato: h) est beneficium distinctum a ceteris donis; nam et pluribus, qui babue-runt gratiam sanctiticantem et potestaten! perseverandi, n n est datum: c) est donum gratuitum; quia iustus quantumvis sancte operatus sit et operetur, in nullo instanti acquirit ius exigendi ut tune morte rapiatur, cum est in statu gratiae; terminus enim probationis situs est prorsus in potestate et libera voluntate Dei Domini vitae et mortis, cuius dominii actus est praestituere singulis terminum probationis. gt;Videte (ait August. De Dono perseverantiae c. 17.) a veritate quam sit alienum negare donum Dei esse perseverantiam usque in finem buins vitae, cum vitae liuic, quando voluerit, ipse det finem; quem si det ante imminentem lapum facit hominem perseverare usque in finem.quot; Atque ad idem probandum provocat ad verba

Sap, TV. 11. Raptus est 110 malitia mularet intellecfcum eins. (Do Praedest. SS. c. 14.).

Gratia haec , qua perseverantia datur , non est gratia interior, sed exterior est provident ia , quae fineni vitae statuit pro eo instant i, quo quis iustitiam Imbet. floe autem tantuin-modo donum perse verantiao confei'tur infantibus baptizatis atque iis, qui ]ióst acceptam iustificationem usque ad mortem non sint capaces actuuni liberorum.

Verum 2quot;. ut in adultis, quos post acceptam iustificationem sancte operari oportet, mors coniungatur cum statu gratiae, necesse est ut ab iisdem gratiae status conservatus fuerit; quare ipsa conservatio status gratiae, quocum tandem coniun-gitur mors, elementum est doni perseverantiae. Haec autem conservatio ex eo pendet quod instus sancte operatus sit, b. e. consenserit gratiis a Deo acceptis et per eas operatus sit. Porro gratiae quidem omnes, quibus homines excitantur ad sancte agendum , accomodatae sunt iis, quibus dantur, ita ut sequi excitantem possint si velint: plures tamen ex illis, propter culpam hominis, effectu carent: aliae, cooperante homine ef-fectum obtinent et hae efficaces et congruae speciali ratione vocantur, quarum effectum int'allibiliter obtinendum Deus, cum eas destinat, novit. Destinat quidem eas gratias Deus ex in-tentione ut sit actus bonus; quod quidem est commune desti-nationi cuiusque gratiae. lam vero hae gratiae congruae sunt, quas perseverantes habent et propter quas aetu perseverant: eas autem quatenus tales, etsi plures ex illis potuerit iustus suppliciter emereri, Deus tamen gratuito dat; ut paulo post heic demonstraturi sumus. Petimus scilicet a Deo ut ipse in nobis operetur bonum, faciat nos facere, adiuvet nos et nobiscum operetur, quod est petere collationem earum gra-tiarum, quas Deus novit fore efficaces; eas proinde oratione impetramus, nou tamen merito condigno easdem promeremur. Collatio ergo gratiarum, quae non solum sint sufficientes, sed et futurae sint infallibiliter efficaces, est cansaliter collatio conservationis status gratiae ideoque et perseverantiae. lam vero collatio huiusmodi gratiarum a) est donum sen beneficium Dei; datur enim per ea perseverantia, quae sine iis non ha-beretur, h) est donum distinctum a dono iustificationis et po-testatis perseverandi, quae per gratias sufficientes babetur,

donum proinde speciale ; nam hae wine illo possunt esse il-ludque prioribus illiquid superaddit: lt;■) est donum gratuitnm iustis; quia iustus ius tantum liubet ad gloriam assequendam post vitam et ad media ad hoe necessaria: haec autem media sunt gratiae sufficientes, quibus jjotest, si vult, perseverare; quod enim gratiae , quas habet, non sint actu eiKcaces, id homo sibi imputare debet, qui mediis sufficientibus non utitur. Quare iustus nequit unquam mereri de condigno ut sibi cou-ferantur eae gratiae, quae praevisae sunt a Deo fore effi'caces. Igitur ex liac quoque parte, spectatis nempe auxiliis, quibus iustus iuvatur in conservanda iustitia, quam accepit atque ita in perseverando , perseverantia est donum Dei, distinctum a ceteris donumque gratuitnm. Unde Augustinus 1. c. cp. G. »At enim (aiebant qui negabant donum esse Dei perseveran-tiam) voluntate sua quisque deserit Deum, ut merito deseratur a Deo. Quis (respondet Augustinus) hoe negaveritV sed ideo petimus ne inferamur in tentationem, ut boe non fiat. Et si exaudimur, utique non fit; quia Deus non permittit fieri. Nihil enim fit nisi quod aut ipse facit aut fieri ipse permittit. Potens ergo est et a malo in bonum fiectere voluntates ct in lapsum pronas convertere ac dirigere in sibi placitum gres-sum.quot;

Gratiae vero efficaces quibus bona operatic) et conservatio status gratiae obtinetur, non sunt tantum gratiae interiores sed et extoriores, cuiusmodi sunt remotio occcasionum peccati, cohibitio tentationum, occasiones bene agendi, consilia, sancta exempla et similia (cf. Th. II.).

Ex bis porro coliigitur donum perseverantiae quoad adul-tos non esse imam simplicem gratiam, sed coalescere ex col-lectione plurium gratiarum tum internarum, tuin externarum, inter quas postremas potissima est mors decreta pro eo in-stanti quo homo iustitiam obtinet.

V. lam vero advertere licet quoad adultos penitiorem ra-tionem, cur perseverantia sit beneficium Dei distinctum, esse earn quam attulimus secundo loco. Nam si supponas quod quis semper sancte victurus sit (id enim fieri potest si velit), mors, quae aliquando con tingat oportet, ipsum in statu gratiae reperire debebit et idcirco ex eo quod 7iunc potius (juatn alia vice rapiatur, non obtinet is beneficium speciale perseverandi,

quod certe obtineret quocumquo alio in instanti vocaretur. Exemplum' habes in beatissinia Dei Matre. Verum etiam tunc ionum est speciale perseverant ia; quia donum sunt speciale gratiae eae efiicaces turn internae turn externae, quibus sancte operatus est et operaturus esset iustus. Et sic demon strata est baec pars thesis.

VI. Certa est sententia, posse iustum impetrare, siv(! suj)-pliciter emereri et quidem infallilnliter formalem perseverantiam finalem, impetrare nempe ut gratiae efficaces non desint utriue tunc rapiatur cum est in statu gratiae et idcirco impetrare illud donum, quod diximus gratuitum. Haec est sententia Au-gustini, quam docuit De Dono perseverantiae c. 0. »lloc Dei donum suppliciter emereri potest; sed cum datum fuerit, amiiti contumaciter non potestquot; (loquitur de ipsa perseverantia for-maliter accepta). Et sane in eo libro Augnstinus probat perseverantiam esse Dei donum quia ilia est nobis a Deo po-scenda; atqui quod iubemur poscere a Deo, possumus quoque certe impetrare , si, ut par est, oremus. Et re quidem vera sunt universalissima verba Cbristi: petite et aeeipietk: omnis, qui petit, aeeipit, quae verba proinde etiam perseverantiam comprehendunt. Perseverantiam ergo formalem, quam a Spi-ritu S. docemur petere a Deo , possumus certe impetrare , si oremus sicut oportet. Sane po.isumus certe impetrare a Deo, quod oraiione dominica continetur; atqui, si Augustino cre-dendum est, gt;ipsa oratione, quae dominica nunenpatur, quia earn Dominus docuit, quando oratur a sanctis, nihil pene aliud, quam perseverantia posci intelligitur.quot; Lib. citato c. 2. Hue profecto spectant petitiones secunda, tertia, quinta, sexta, septima, quibus si quod petunt iusti assequuntur, perseverantiam certe obtinebunt.

Quia vero vis impetratoria orationis innititur manife-stae promissioni Dei , quae fallere nou potest; liinc impe-tratio perseverantiae, quae, sicut oportet, petatur, est iu-fallibilis.

VII. Diximus si oreiur sicut oportet; servandae enim suiifc conditiones requisitae in oratione, ut ea elfectum suum nan-ciscatur, de quibus heic non est opus disputare. Duas tantum indicabimus, quae rei quoque declarandae conducent. Scilicet primo iugis et constans, quoad iustus vivit, debet esse petitio

huius doui. Nam, ut ait Suarez De Gratia L. XII. c. 38. n. 14: »Duobus modis potest intelligi iustum mereri vel impetruve donum perseverantiae. Piiino per miuiu actum vel per plures in certo tempore vol usque ud cerium instans vitae factos, impe-truudo perseverautiam et quasi confirmationem in gratia pro reliquo tempore vitae. Secundo successive por totum vitae tempus quasi per partes perseverautiam impetrando, verbi gratia nunc impetrando auxilium efficax ad non cadendum in praesenti occasione et post illam iterum orando et impetrando aliud auxilium ad servandum praeceptum iterum occurrens et sic consequenter semper orando et nunquam deficiendo. I Hco ergo, priorera modum merendi vel impetrandi perseverautiam non esse in-fallibilem. Hoc suadet a posteriori argumentum Medinae (nempe quia viri sanctissimi post multas similes orationes saepe ca-dunt et quia alias iustus sic orans posset esse securus et absque timore et tremore salutem suam operari, quod videtur esse contra Paulum). A priori vero ratio est, quia nulla ex-stat de luie re divina promissio... quia ex promissione facta orationi talis infallibilitas colligi non potest. Probatur, quia ilia promissio facta est sub certis conditionibus, quibus non concurrentibus, oratio non infallibiliter impetrat,... una autem est perseverantiaquot; (nempe in orando). Altera conditio est, quam ibidem Suarez docet, gt; quamvis absolute loquendo, oratio possit esse impetratoria, etiamsi orans non sit in gratia; iii-hilominus liane orationem, qua petitur perseverantia in gratia, ratione rei postulatae, quae intrinsece gratiam supponit, po-stulare gratiam in orante, ut impetratoria sit et consequenter postulare perseverautiam in gratia, ut infallibiliter impetratoria sit; quia ut oratio liabeat perseverautiam debitam, perdurare debet cum illis circumstantiis moralibus, quas a principio habere etiam debuit, ut congrue fieret. Unde eo ipso quod novum impedimentum ponitur (peccando) effectui oratiouis, deficit perseverantia in orando, saltem debito modo.quot;

VIII. Quaeres utrum iustus possit quoque mereri congrue hoe donum perseverantiae? Respondeo solere siuiiil Theologos nomina impet ration Is et mriti conc/rui hac in re usurpare, ut videre est in verbis citatis Suarezii, cf. quoque üellarminum De lustificatione L. V. cap. ultimo. Porro ad quaestionem affirmative respondet Ripalda De Ente supern. Disput. XCIV.

Sect. 2. quia in online praesentis Providentiae impetrandi vis nexa est cum merito saltern congruo, quod ex eo probat iste theologus, quod Patres ut removeant merita uaturalia gratiae, negaut illam dari desideriis ac petitionibus naturalibus, quia non (laretur sine merito naturae, quod naturae orationibus impetraretur. Censent ergo Patres orationem oninem esse quo-que meritoriani. Igitur actus orandi est etiam meritorius. Quod si actus oraudi meritorius est, cur non etiam alii actus, qui quoad rationem meriti excellentiores oratioue esse possuntV Et generatim quoad omnes actus bonos iustorum idem a priori probat Hipalda, non quidem quod omnes actus mereantur, sod quod aliqui, pnta praestantissimi, possint mereri; quia nempo iis actibus dignitas tanta inest, quae valeat Deum movere ad conferendmn donum perseverantiae. Haec sententia probabilis saltern est ; verum inonendum est cum Suarezio 1. c. quod »infcillibilitas (consecutionis perseverantiae) non convenit merito de congruo ratione sui, ut ita dicam (h. e. ex dignitate per-fectionis operis), sed ratione impetrationis, quae proprie soli orationi, ut talis est, respondet. Ratio est, quia haec infalli-bilitas solum fundatur in promissione divina, quae non inve-nitur facta operibus iustorum, quatenus meritoriis de congruo, sed tantum orationi. Quare ut fructus buius meriti certior sit, adiuugenda semper est petitio perseverantiae.quot;

Couou.muum. Ergo iustus potest perseverantiam fiualem assequi non tantum quia per gratias sufficientes sibi debitas perseverare potest; sed etiam quia orando, ut oportet, potest infallibiliter impetrare donum perseverantiae. Id vero non officit doctrinae traditae sub n. IV.; nam et oratio eaque talis qualis oportet, fructus est gratiae efficacis.

IX. Synodus Tridentina ad banc quaestionem quod spectat, quatuor docet. Primum, perseverantiae donum esse magnum Sess. VI. cn. lü. Alteram, sine speciali auxilio Dei non posse iustum perseverare iu accepta iustitia ibid. cu. 22. Tertium, cum eo speciali auxilio posse ibid. cn. 22. Quartum, neminem perseverantiae donum absoluta certitudine polliceri sibi debere, quamvis in Dei auxilio firmissimam spem collocare et reponere omnes debeant ibid, et cp. 13. Porro primum ex bis facile intelligitur. Tantum enim gratia habitualis perseverans in nobis usque ad fiueni vitae, nos introducit in regnum cae-

lorum; icleoque persevcrautia, quae ipsam gratiani sanctificantem iucludit, donum est ratione lenefirii praestantins gratia habi-luali se sola, quae in ilia includitur et quaiu tarnen potest aeterna perJitio consequi. Est ergo magnum Dei donuin per-severantia; comparata enim cum ceteris donis praecedentibus, est complemeutuiu eornm seu ratio est cur ea nos frustra non obtinuerimus. Quoad secundum et tertium quaestio occurrit quid sit illud au.riiium spedute. Adverte non dici speciale pri-vilegium, sed tantum auxilium speciale. Quaeritur ergo quale sit hoc auxilium speciale, sive in quo sita sit liuius auxilii specialitas. Nimirum triplex potest afferri interpretatio. Vel enim auxilium speciale sunt gratiae actuales sufficientes turn externae turn internae, prout sufficientes sunt, vel sunt gratiae actuales prout sunt congruae et efficaces, vel tandem sunt sim-pliciter gratiae actuales in confuso utramque determinationem complectentes, quae efficaces sunt in perseverantibus, inefficaces in non perseverantibus. Priusquam vero quaestionem dirimamus, advertimus probabile baud esse quod inter auxilia, quorum mentio fit in eo canone 22quot;. voluerit Synodus comprehendere ipsam coniunctionem mortis cum statu gratiae seu mortem, quae tunc obveniat cum liomo est in statu gratiae. Nam 1) baec gratia potius quam auxilium ad perseverandum, est ipsa perseverantia formalis collata, 2) de eo auxilio loquitur Synodus, quo etiam dato supponitur a Synodo posse esse aliquem qui dicat: quod iustus non possit perseverare, ut liquet ex secunda parte canonis; atqui Tridentinis Patribus imaginari non licuit esse aliquem qui dicat iustum morientem in statu gratiae non posse perseverare. Itaque Tridentini Patres lo-quuntur de iis auxiliis sive externis sive internis, quae prae-cedunt perseverantiam formalem. Ex facta animadversione etiam liquet sermonem esse in canone de perseverantia iustorum adultorum, non infantium.

Itaque in primis certuiu est auxilium hoc speciale non esse gratias actuales sufficientes sub hac praecisa ratione qua-tenus manent tantum sufficientes et non sunt efficaces; nam neque sub hac ratione dantur a Ueo haec auxilia nec ulla causa excogitari potest cur Synodus sub hoc respectu auxilium Dei spectaverit. Erunt autem qui censeant auxilium speciale Dei esse gratias actuales turn extrinsecas turn intrinsecas, con-

gruas et efficaces, quatenus tales sunt; nam huiusmodi sunt reapse special', auxilium, qnippe quod non datur omnibus at-que iis vere perseverantia obtinetur. Verum difficultas statim occurvit; nam docemur eo canone quod sine eo auxilio spe-ciali iustus pei'sevefare nequit et cum eo potest, atqui sine iis a\ixiliis congrnis instus quidem non perseverabit, sed habet veram potestatem perseverandi. Et licet supposita scientia Dei, quae videt auxilia quaedam 1'ore ineflicacia, dicere liceat quod nequit homo cum iis auxiliis perseverare, sicut nequit Deus falli; liaec tamen est impotentia consequens ipsum factum, quod certe praevidetui^- a Deo eoque redit ut dicatnr quis non posse cum iis auxiliis perseverare; quia non potest perseverare qui non perseverat. lam vero non arbitramur Synodum loqui de huiusmodi impotentia consequente; quis enim illam negabat, aut quae controversia poterat de ea esse? Dices auxilium speciale esse auxilia congrua, quae sunt in nostra potestate, quia auxilia congrua possunt infaliibiliter impetrari, et hac ratione sunt in nostra potestate, sicut oratio. Verum orandum est et orandum sicut oportet; oratio autem et ipsa fit per auxilium congruum. Porro hoc auxilium non datur omnibus; secus omnes, ut oportet, orarent et sic assequerentur infallil)iliter perseverantiam. Non ergo de hoc auxilio loquitur Synodus; nam redit difficultas prior: etenim sine ea potestas est orandi et ita potestas impetrandi perseverantiam et tamen negatur sine Dei auxilio speciali posse perseverari.

Restat ergo tertia interpretatio; nec alia re opus est nisi ut declaretur cur hae gratiae actuates dicantur auxilium tpc-ciale. Scilicet speciale auxilium est quia diversum et distinctnm est ab eo, quo quis fit instus h. e. a gratia sanctificante et habitibus virtutum. Docemur nempe quod ad perseverandum non satis est esse iustos gratiaque sanctificante instructos, sed praeterea requiri alia auxilia ut in iustilia accepta per bona opera perseverare possimus. Haec sunt auxilia, quae postulat s. Thomas, auxilia nimirum dirigentia et protegentia contra tentationum impulsus, quae sunt gratiae actuates I. II. q. C1X. a. 10.

Quartum, quod docet Synodus, post ea quae hactenus in hac Thesi dicta sunt, non amplius indiget explicatione.

omnes iustos posse perseverare si velint: constat omnes iustos posse infallibiliter consequi formaleni perseverantiam; nihil vero refert cos liane non posse de condigno mereri, quando certum sit cos posse illam infallibiliter assequi, si orent sicut oportet, quod est certissirae in eorum potestate per auxilium Dei. Cum timore quidam et tremore operanda est nostra salus; quia Deus est qui operatur in nobis velie et perficere, scilicet quia salus nostra pendet ab auxilio Dei, qui propter negli-gentiam nostram negare nobis potest auxilia efficacia; at si Dei gratiae, quae subinde nobis confertnr, non defuerimus, spem firmissimam concipere debemus, quod (jui cepit in nobis opus bonum, ipse perficiet.

X. Obiicies. Sententia est Augustini perseverantiam iusto dari a Deo gratis; at si in potestate iusti est perseverare, non est vcre gratuitum perseverantiae donum. Praeterea non vi-dentur satis haec duo cobaerere: in potestate iusli esse perseverare si velit et tarnen perseverantiae donum esse gratuitum.

Respondeo ad lⁱⁿ. Augustinus docens perseverantiam esse gratuitum donum, excludit primo merita naturae, quibus mediate perseverantia redderetur , ut notum fiet in Bynopsi seq-

Deinde quia etsi in potestate iusti sit perseverare; quod tamen actu perseveret, donum est gratuitum Dei, qui sciens dat eas gratias, quas efficaces praevidit, non eas, quas ineffi-caces vitaeque finem imponit cum homo est Deo acceptus, qui posset alio tempore mori.

Ad 2. dicimus quod ad perseverandum active satis sunt auxilia sufficientia, quae profecto sufficientia non torent, si non essent satis. Oportet quidem haec auxilia esse efficacia seu coniuncta cum effectu, sed haec coniunctio pendet ab ipsa vo-luntate recipientis auxilia; undo in ei\is est potestate perseverare. Nec negamus iustum mereri jiosse auxilia, quae accedente buo consensu possunt esse efficacia, sed negamus posse do condigno mereri seu exigere ut ei conferantur ea auxilia, quae certe i'utura sunt efficacia, non alia quamvis sufficientissima atque ut morte occupetur in eo instanti in quo est Deo acceptus. Porro in bis consistit perseverantiae donum et hoc probavimus esse gratuitum.

XI. Verum si quaeras cur huic concedantur gratiae, quae ex scientia media praevisae sunt efficaces, alteri concedantur

gratiac, qiias ox culpii quidein hoininis carituras ofFectu Deus praevidet, sicut si quaeras cur Imnc Deus revocet a vita cum est in statu gratiae, ille iustus permittatur cadere et ante re-parationem moriatur; si haec, iuquaiu, quaeras, attingis quae-stionem do gratuita distributiono gratiarum, in qua raysterium esse libenter fatemur. Cf. ultiinam Th.

Prius jiuun Theses statuamus, nocesse ost submovero quosdam errores in liistoria dograatis. Et quod spectat ad doctrinam Pelagii, iam in Synopsi historica docuimus quaenam sit gratia voluntatis, quam defouderunt Patres (n. ultimo). Hue quoque spectat quod do sontontia 1'atrum et praecipue Augustini circa libertatem dedimus in Tract, de Deo creant. Th. LXXX. Restat una quaestio historico-dogmatica; idooquo sit

I. Ad removendos errores circa efficaciam gratiae plurimum conducit nosse quid orraveriut Massilienses, quid in eis ropro-baverint Patres; ox perversione enim historiae controversiae huius factum est ut tanquam dogma catholicum propugnatum a Patribus obtrudoret nobis lansenius haeresim suam, cuius haec est quarta propositio inter quinque damnatas »Semipela-giani admittobant praeveniontis gratiae intorioris necessitatem ad singulos actus, etiam ad initium fidoi et iu lioc erant hae-retici quod vellent eam gratiam talem esse, cui posset humana voluntas resistere vol obtemperare.quot; Quae quidem damnata ost a Sodo Apostolica , ut falsa et haeretica. Quare e sententia

Tansenii Patres, qui Massiliensium doctrinara catholicae fidei adversam esse docuonmt, impugnarunt tanquam haereticam doctrinam asserentem quod talis sit gratia ut ei possit hu-mana voluntas resistere et obtemperare. Id sponte consequitur ex his duobus principiis, quod talis fuerit doctrina Massiliensium et quod doctrinam Massiliensium Patres habuerint ut haereticam. De altero principio non est quaestio; virus omne latet in primo. Ut ergo ab hac calumnia vindicemus Patres, quandoquidem id agimus in hoc articulo, enarranda est fideliter historia controversiae, quae cum Massiliensibus Patres com-misit. Earn breviter et ex ordine sic exordimnr.

II, Augustinus docuerat, non secundum merita naturae, sed secundum propositum voluntatis Dei vocari homines ad fidem et saluiem Deumque esse, qui gratia sua discernat fideles ab infidelibus, iustos a peccatoribus, non homines esse, qui se ipsos discernant donumque gratuitum Dei esse perseverantiam atque banc praeparationem gratiarum factam ab aeterno esse iu consilio divinae voluntatis, quae gratiam suam, qua actu iustificeutur et salventur, quibus voluit, misericorditer praepa-ravit. Ex qua quidem doctrina nou consequebatur (ut Prosper postea advert it in Responsionibus ad Capitula Gallorum obiect. 3.) quod gt;qui in mala prolapsi sine correctione poenitentiae defecerunt, ex eo pereundi necessitatem habuerint quia prae-destinati nou suntquot;: cume contrario »ideo praedestinati non sint, quia tales futuri ex voluntaria praevaricatione praesciti sunt.quot; »Quamvis enim (ut idem ibid. obi. 15. n. 7. ait) onmipotentia Dei potuerit vires standi praebere lapsuris, gratia tamen eius nou piius eos deseruit, quam ab iis desereretur. Et quia hoc ipsos voluntaria facturos defect ione praevidit, ideo in praede-stinationis electione illos non habuit.quot; 8ive (ut ait idem in responsionibus ad capitula obiectionum vincentianarum obi. 12) »quia praesciti sunt casuri, non sunt praedestinati. Essent autem praedestinati, si essent reversuri et iu sanctitate ac veiitate mansuri.quot; Cf. utrasque responsiones. Quas quidem Prosperi responsiones pro tuenda et explicanda doctrina, quam Augustiuum semper docuisse idem Prosper testatur, magni faciendas esse ducimus nou solum quia in operibus s. Doctoris versatissimus t'uit Prosper, sed etiam quia, cum eadem aetate viveret, facilius assequi ille poterat vim verborum ac senten-

tiarum totamque rationera loquendi et cogitandi Augustini, quam nos qui adeo longe distamus: habet enim quaelibet aetas certain quamdani loquendi et cogitandi circa res easdem rationem. Itaque Augustini doctrina eo spectabat ut assererct quidquid boni et salutaris fit ab hominibus, id ex dono gratiae Dei esse, qui eandem gratiam praeparavit ab aeterno quique occulto et inscrutabili quidem iudicio sed iusto (cuius rei exemplum affert in parvulis) non omnibus sed quibus voluit eas gratias praeparavit, quas in praescientia sua, quae falli non potest, congruas et efficaces futuras praevidit. llic erat Augustini modus explicandi et defendendi dogma catbolicum, ut se opponeret baeresi pelagianorum dicentium: in natura liberi arbitrii, citra gratiam, esse sufficientem potestatem iuste et perfecte vivendi ac salutein consequendi et idcirco homines iustos esse et salvari ideo quia volunt, peccatores iilios erse et non salvari ideo quia nolunt. Hoe autem sensu accipie-bant ea verba quia volant, nempe quia in eorum voluntate natural! sola est positum iustos evadere et fieri salvos, ideoque eorum voluntas ex naturae viribus est adaequata ratio iustitiae et salutis: eodem pariter modo accipiebant verba (juia nolunt, nirairum quia unica ratio, cur non bene agant et non salven-tur, est defectus eorum voluntatis, non gratiae Dei, quae prae-terea requiratur. Vel mitius accepta verba ea i/uia voluut, quia nolunt, Inuic fundebant sensuin: quia hominvim est incipere et per bonos actus viribus naturae elicitos determinare veluti Deum ad gratiam conferendam, ut ex eorum proinde sola vo-luntate dependeat salvari, si volunt, non salvari, si nolunt incipere. Hunc errorem ut profligaret Augustinus, coactus est ostendere omnia tandem non ab luimana sed a divina voluntate pendere, quae gratiam, qua bona opera fiunt ideoque efficacein, quibus vult, distribuit.

III. Sensum Augustini, queinadmodum paulo ante quidam Adrumetini Monaclii in Africa, ita et multi postea servorum Cbristi in Massiliensi urbe et aliis etiam locis Galliarum con-sistentes non sunt assecuti. Et sane facile erat nou bene per-pendentibus universum Augustini doctrinam eiusque specialem loquendi et disputandi rationem , qui prae oculis praecipue habebat gratiam congruam et efficacem , al iter accipere Augustini verba ac eius sententia reapse ferret, quod et pluribus

aliis deinceps accidit. Itaqvie Massiliensibus, teste Prospero in epist. ad Augustinum c. 2. et 3, (inter Augustinianas CCXXV. scripta anno 428 vel 42!).) non probabatnr quidquid in suis operibus s. Pater de vocaiione electorum secundum Dei propo-situm disputaverat. Et quidem in eo sensu, quo ipsi accipiebant doctrinam Augustini, non immerito improbabant. luxta Augustinum enira electio Dei secundum pro posit nm est electio gratuita, independens scilicet ex mentis naturae praevertenti-bus fidem et prout est destinatio gratiarum efficacinm pro operibus bonis atque perseverantia, independens quoque a meritis condignis iustorum; electio pendens idcirco a proposilo liberae voluntotis Dei. ('f. De Corrept. et Grat. c. VIII. et cont. duas. pelagg. 1. 11. c. uit. At Massilienses doctrinam Augustini ita interpretabantur ut in consilio divinae voluntatis f'uisset ab aeterno absque ulla praescientia meritorum non solum eligendorum ad liegnum sed et reiiciendorura a Regno facta discretio. Quocirca aiebant: »]ioc propositum vocationis Dei, quo vel ante mundi iuitium vel in ijisa cónditione generis humani, eligendorum et reiiciendorum dicitur facta discretio, ut secundum quod placuit Oreatori alii vasa honoris alii vasa contumeliae sint creati et lapsis curam resurgendi adimit et sanctis occasionem teporis adfert; eo quod in utraque parte superfluus labor sit, si neque reiectus ulla indnstria possit in-trare, neque electus ulla negligentia ]gt;ossit excidere.

Scilicet Massilienses reiiciebant eam electionem secundum propositum, ut secundum lt;pwd placuit Creatori aha sint vasa honoris alia item vasa contuttielicie^ nulla ratione liabita men-torum. Negabant scilicet discretionem bominuin tum fidelium ab inlidelibus, tum electorum a reprobis (quae discretio non causaliter tantum sed formaliter accipienda est sive in actu secundo) pendere ex solo beneplacito divinae voluntatis; nam, ut ipsi dicebant, quantum est ex parte Dei Deus vult omnes homines salvos fieri et ad agnitionem veritatis veniie, qui nniversis hominibus, nullo excepto, propitiationem, quae est in Sacramento Sanguinis Christi, proponit, qui oninem hominem ad credendum et sperandum divinis institutionibus ad-monet et invitat. Et quia, ut diximus , discretio hominum duplex distingui potest, altera, qua fideles discernuntur ab infidelibus, altera, qua tideles perseverantes discernuntur a

nou perseverantibus (quemadmodum indicatur etiam in tosti-monio paulino vult Deus omnes homines salvos fieri et ad aynitionem veritatls venire); utriusque discretiouis rationem esse quoque in nobis Massilienses contendebant.

Hactenus vero nullus est error in sententia Massiliensium. Oertum est enim, quod praeter Dei gratiam, quae nulli deest, nostra quoque requiritur cooperatio, qua praevenieuti gratiae momn geramus; ideoque discretiouis aliquam obnoxiam rationem in nobis quoque esse et homines reprobar! solum propter eorum mala merita. Neque id Augustinus unquam negavit.

TV. Error autem niassiliensinm in eo f'uit quod, ut id tuerentur, certum quemdain detenninatum modum coustitue-rent , quo discretiouis illius ratio in nobis esset; qui modus doctrinae fldei de Gratia non parum repugnabat.

Scilicet 1) volebant fideles discerni ab infidelibus eo quod per aliquem actum initialem bonae voluntatis, pium affectum credendi, pium desiderium salutis lidemque in Deum medicum animarum et salvatorem, qui actus viribus naturae eliciatur, se praeparent sen dispouant ad gratiam suscipiendam: quemadmodum aegrotus medicum rogaudo se disponit ad recupe-randam sanitatem et licet nequeat se sanare, potest tameu sanitatem desiderare ac medicum rogare (de qua re uberius in seq. Th.). Hie naturalis actus dicebatur esse ex gratia ini-tiafi, quae non erat Massiliensibus aliud quam hoinun naturae, (|uo naturae bono bene usus (juis ad salvantcm gratiam perve-nire potest (Prosper ad August, c. 4.). Ex quo consequens est, ut Deus qui vult omnibus gratiam suam largiri, exspectet hos pios naturae motus atque ita volentes ad gratiam pertectao lidei et iustificationis adducat, nolentes dorelinquat. Teste enim Prospero. ibid. c. O. docebant gt;quantuni ad Deum pertinet, omnibus paratam vitam aeternam, quantum autem ad arbitrii libertatem, ab his earn appreheudi, qui Deo spoute crediderint et auxilium gratiae mcrito credulitatis acceperint... quia si proliterentur ab ea (gratia) omnia merita praeveuiri et ab ipsa ut possint esse douari, necessitate coucederent, Deuiu secundum propositum et consilium voluntatis suae, occulto indicio et opera manifesto, aliud vas condere in honorem, aliud in contumeliam... Ac sic, cum in his, qui tempus aoce-perunt liberae voluntatis (h. e. adulti), duo sint quae hu-

manam operentur sahitem, Dei scilicet gratia et hominis obedientia; prwrem voluut ohedientiam esse quam gratiam, ut initium salutis ex eo qui salvatur, non ex eo credendnm sit stare qui salvat et voluntas hominis divinae gratiae sihi pariat opem, non gratia sihi humanam suhiiciat voluntatem.quot;

V. Advertere licet Cassianum, qui veluti princeps inter hos errantes habetur, ita rem temperasse, ut concesserit quidem aliquando initium fidei esse a gratia, sod negaverit necessitatem gratiae ad illud. Hoc est docebat (Oollatione XIII.) aliquando Deuin praevenire gratia sua voluntates ut credant, sic\it contigit in Paulo et Mattbaeo, aliquando exspectare et exigere motum pium voluntatis praevertentem, quern gratia excipiet, sicut contigit in bono latrone et Centurione. Et hoc intelli-gebat, cum diceret duo esse principia actuum salutarium, nempe tum voluntatem hominis tum gratiam Dei. Cf. Prosperum adv. Collatorem. etc.

YI. In eodem errore negante necessitatem gratiae ad initium fidei versatura se fuisse ante initum Episcopatum testa-tur Augustinus De Praed. SS. c. 3. Putabat enim »fidem, qua in Deum credimus, non esse Dei donum, sed a nobis esse in nobis et per illam nos impetrare Dei dona, quibus temperan-ter et iuste et pie vivamus in hoc seculo... Quem meum errorem , ait, nonnulla opuscula mea satis indicant ante e])i-scopatum meum scripta. In quibus est et illud quod comme-morastis in Uteris vestris, ubi est erpositio (piarumdam propo-sitionum ex Epistola, quae est ad Romanos.quot; Hunc errorem iam refutaverat Augustinus in pelagianis (Cont. duas epislt. pellagg. L. It. c. 8.). In hunc errorem rursus negantem necessitatem gratiae ad initium lidei incidisse videntur quidam Adrumetini monachi, ad quos exstat Augustini liber de Gratia et libero arbitrio et alter de Correptione et Gratia. Eundem errorem defenderat Vitulis quidam Carthagine , ad quem scripsit Augustinus pro doctrina catholica epistolam, quae est CCXVII. scripta circa annum -427.

VII. Porro cum obiicerentur Massiliensibus tum multi iu-fantes, qui absque culpa sua et alterius sine baptismo dece-dunt, tum multae gentes, quibus Evangelium nunquam fuit praedicatum; respondebant quoad illos »tales perdi talesque salvari, quales futuros illos in annis maioribus, si ad activam

servarentur uetatem, scientia divina pracvuleritquot; et pariter quoad is tas aiebant »praevisos a Domino credituros et ad unamquamque geutem ita dispensata tempora ac miuisteria magistroruni, ut exortura erat boiianini crodulitas voluutatum:quot; nempe dicebant »id praescientiae esse diviuae, ut eo tempore et ibi et illis Veritas aununciaretur, quando et ubi praeno-scebatur esse credenda.quot; Prosper epist. cit. c. 5. Hilarius epist. ad August, (inter Augustinianas COXXVI.) c. 3. Eadem responsione utebatur Vitalis superius memoratus. Cf. epist. Aug. citatam, c. 22. imo et pelagiaui. vide pag. 151.

Nota stultum esse et in sanctum virum Prosperuni atque Hilarium ipsuiuque Augustiiuini quoque contunieliosuni, arbi-trari ipsos liane responsionem e cerebro suo finxisse et im-posuisse Massiliensibus. Certum est ergo ita Massilienses re-spondisse atque luxe ratione voluisse declinare difficultatem, quae inerat sententiae suae. Atqui id (jiioque eertiores non facit et extra omnem controversiam ponit sententiam Massi-liensinm do initio salutis eam reapse fuisse, quam Prosper intellexit et Augustiuo signifieavit. Nam si Massilienses de initio eo locuti fuissent, quod gratiam praevenientem subse-quitur, nihil eis erat opus hac responsione uti praesertim quoad genies; imo nulla fuisset difficultas, qua premi possent.

Nunc accurate perpende quaenam esset gratia, cuius col-lationem Massilienses meritis naturae rependi docebant: gratiam fidei, gratiam salutis , gratiam scilicet qua quidam sunt actu fideles, aliis manentibus in infidelitate. Hoc est loquebantur de gratia, quae effectum consequitur, propter quam datur, de ea gratia nempe, quam nos solemus appellare efficacem. Quae ratio fuit cur Augustinus disputans cum illis, de huiusmodi gratia-rum praedestinatione data opera loquatur.

VIII. Volebant 2) fideles perseverantes a non perseveran-tibus discerni eo quod illi voluerint perseverare sive sibi mer tier int perseverantiam a Deo, ita ut rationem gratuiti, quae in perseverantiae dono reperitur, negarent. lies est pau-lulum declaranda.

Quaeri enim potest quo sensu negaverint Massilienses perseverantiam in iinem esse Dei donum. An bic error erat tantum consequens praecedentis erroris, quatenus si prima gratia datur ex meritis naturae, cetera series gratiarum con-

nexarum cum prima ipsaque perseverantia mediate saltern meritis naturae dicenda esset rependi? Id quidem in sententia Massiliensium continebatur; verum liic non esset reapse nisi unus error: atqui videtur duplex fuisse error, cum utriusque distinctam mentionem faciant Patres, uegatae scilicet gratuitae fidei et gratuitae perseverantiae. Praeterea 1° si ex eo tantum quod prima gratia datur naturae meritis negassent Massilien-ses Dei donum esse perseverantiam , negassent eadem ralione Dei dona esse cetera opera bona inter fidem et perseverau-tiam; atqui aliter prorsus ratiocinabantur ut mox patebit. Sane Auguslinus seorsim distinctis lil)rls utnunque impugnat errorem. Solet vero hie error a quibusdara ita proponi: Deus ab aeterno praescivit eos omnes, qui solis naturae viribus primam Mem essent habituri soUscjue naturae viribus usque in flnem cusenf perseveraturi, quos propterea praedestinavit in suum regnum et gloriam. Cf. Alticotium in Summa Augusti-niana p. 5^a. Praefationis n. 1. Quod quidem signiiicare videtur Augustinus De Dono Persev. c. 17. his verbis: »ii, qui solum initium fidei et usque in finem perseverantiam sic in nostra constituunt potestate, ut Dei dona esse non putent, neque ad haec babenda atque retinenda Deum operari nostras cogitationes et voluntates, cetera vero ipsuin dare concedunt, cum ab illo iinpetrautur credentis fide etc. »Verum fatendum est explicationem earn esse intellectu difficilem. Et sane constat certissime, ut demonstrabimus inferius et ex boc eodem allato Augustini testimonio liquen; potest, Massilienses docuisse quoad cetera opera bona post fidem, necessitatem illius gratiae prae-venientis et adiuvantis, quam Augustinus defendebat. Cum ergo perseverantia sit continuatio operum bonoruni usque in finem, quomodo liaec duo in Massiliensium mentibus poterant componi, nempe omnia opera bona fidelium gratia Dei prae-veniri ideoque esse dona Dei; at nihilominus perseverantiam in bona fide , cui vita aeterna esset reddenda, solis naturae viribus deberi? Perseverantia enim in fide secundum Massilienses est ea perseverantia, quae praemium aeternum meretur, quae proinde a Prospero dicitur perseverantia in fide bona; est ergo perseverantia in operibus bonis ex fide; at si omnia opera bona effectus sunt gratiae; quomodo perseverantia ef-fectus est solarum virium naturae?

Respoiidemus itaque Massilienses illud nolt;^asse, quod duobus li))ris adversus eosdciu scriptis propugnavit Augustinus. Atqui Augustinus ibi id unuui defendit perseverantiam esse Dei dünuiu non solum quia non tribuitur mediate merito naturae quod praecesserit fidem, gcd quia etiam iustis gratis datur, quatenus etsi ab iis suppliciter emereri possit (quod Augustinus affirmat), tamen vero condigno merito, ut modo nos loquimur, obtineri nequit. Unde iis argumentis probat Augustinus gratuitatem perseverantiae, quibus probat gratuitatem gratiao congruae seu efficacis. Hanc ergo specialem gratuitatem perseverantiae, praeter illam gratuitatem, quae proeedit ex gratuitate primae gratiae, Massilienses rem parum accurate perpendentes negasse censemus, voluisse scilicet homines iusti-ücatos et gratia Dei adiutos ita posse perseverare ut citra nllam specialem auxiliorum praedestinationem Dei, actu perseverantiam consequerentur qui vellent, non consequerentur qui nollent. »Qui credituri sunt, aiebant, quique in ea tide quae per gratiam sit iuvanda, mansuri sunt, praescisse ante mundi constitutionem Deumquot; (epist. cit. Prosperi n. 3.): ne-gabant vero sanctis nunc »tale adiutorium perseverantiae dari ut eis perseverantia ipsa donetur, non solum ut sine isto dono perseverantes esse non possint, verum etiam ut per hoc do-num non nisi perseverantes sint.quot; Sed volebant dari donum illud quo possint perseverare si velint, ([uemadmodiun adver-tebant locntum fuisse Angustinum de gratia perseverandi data Adaino (epist. cit. Hilarii n. G.). Ita arbitramur accipiendum esse hoc doctrinae caput Massiliensium.

JX. Dices: (Juo ergo sensu distinxerunt Massilienses inter opera bona et perseverantiam, ut ilia esse Dei dona affirma-rent, hanc negarentV Si enini perseverantia non est gratuita, cpio iure affinnarunt Massilienses opera bona h. e. gratias pro illis efficaces esse gratuitas?

Respondeo. Non constat profecto Massilienses admisisse earn specialem gratuitatem gratiarum efficacium, imo si id negarunt pro gratia perseverantiae, dicendi sunt et negasse quoad alias gratias efficaces. (Jratias uticjue pro operibus dona Dei esse profitebantur quia natura quidem desiderare et petere eas potest, non vero exigere, sine illis autem nihil boni potest natura: prout ergo in natura non agnoscebant meritum illud,

quod nos dicimus condignum, sed solum congruum efc irape-trationis, ita gratiarum pro operibus gratuitatem tuebantur. At gratuitas ilia , quae propria est gratiarum efficacium pro ipsis iu.stis (cf. Th. praeced, nu. IV. V.) ignota fuit Massiliensiluis non secus ac gratuitas perseverantiae illamque negasse dicendi sunt, cum banc negarunt. Gum enim donum perseverantiae non sit una simplex gratia actualis sed potius series gratiarum actualium , quae pro operibus dantur, eo ipso quod gratuitas perseverantiae negatur, et gratuitas quoque pro iustis gratiarum efficacium negatur. Consequenter negabant praedestina-tionem gratuitam factam esse a Deo iusiis gratiarum efficacium, quibus iusti nonnisi perseverantes esse possent. Sane Augu-stinus disputans adversus eos duobus libris demonstrat turn gratuitatem gratiarum efficacium turn eodem pacto ac illas ostendit gratuitam perseverantiam.

X. Duplex ergo est veluti pars doctrinae Massiliensium impugnatae ab Augustino. 1'rima: quod initium fidei sit a nobis, ex quo consequitur gratias datas deinceps ad opera ipsamque perseverantiam mediate refundi in meritum saltern congruum naturae. Altera: quod perseverantia iustorum non sit speciali ratione gratuita. Verum adverte quod prior error proprius character est doctrinae Massiliensium et in Concilio Arausic. 2. solum contra ipsum canones conditi; ut quaestio altera inter profundiores et difficiliores partes incurrentium quaestionum, quas latins pcrtractarunt qui haereticis restite-runt, recensita videatur.

Error ergo collocans principium salatis in homine dictus est aetate Prosperi et Augustini pclagianorum reliquiae (epist. Prosperi cit. n. 7.) serins Semi pclagianorum appellatio usur-pata. Porro quaeres f'ortasse: nonne 11 li docebant errorem iam reprobatum in pelagianis, praesertim cum et hi identidem, ut gratiae gratuitatem excludereut, luiius ipsius erroris mentlonem iniecerint, volentes saltern initium fidei seu conversionis ad Deum esse a nobis (cf. Synops. hist. haer. pelag. n. VII.); cur ergo haeretici non habebantur? Respondeo. Proscriptio hae-resis pelagianae continebatur Uteris Innocentii, Tractoria Zo-siiui, cuius fragmenta solum supersunt ac canonibus carthagi-niensibus. Iam vero ex bis omnibus colligitur quidem, ut collegit Caelestinus post allatas auctoritates Apostolicae Sedi.s,

gt;omnium operum, quibus ab initio fidei iid Deum tenditur, Deum esse auctorera,quot; sed disserta exclusio erroris Massilien-sium non continetnr, cum ii distinctione tuin usitata fidem ab operibns secernerent. Sane in canonibus ('arthaginiensibus nihil est explicite de gratiae gratuitate. In ceteris quoque monn-mentis eatenus dogma oppositiun errori Massiliensinm con-tinetvii', quatenns necessaria traditnr gratia pro quovis actu , motu, cogitation e; sed, ut nionuimus, haec poterant accipi de operibus distinctis ab initio fidei: reprobatio vero eins erroris , lt;inod Deus ut prinwrn dat yratiavi exspectat volantu-tem vos tram, explicite non habebatur.

Caelestinus R. P. accepta a Prospero notitia bui us erroris, silentium quidem errantibus indixit normamque proposuit cn,'-dendi ex praecedentibus auctoritatibus Apostolicae Sedis, in quibus virtute reprobatio illius quoque erroris continebatur: sed nee- rem peremptoria sententia definivit nee alienos decla-ravit a fide et Ecclesia qui secus crederent.

Augnstinus quidem in pelagianis (cf. L. 11. cont. duas epistt. pelagg. c. 8.) et in aliis reprobavit liunc ipsum erro-rem, quo gratiae gratuitas negatur vel minuitur: sed non po-terat ipse sua auctoritate efficere ut res esset de fide.

Synodus Palaestinensis autem nihil reapse definivit, luillum canoneni edidit: recepit Pelariuin quia inter cetera negavit etiani gratiam secundum merita nostra dari. Eins cuicuinque ciuctoritati nulla accessit confirmatio Apostolicae Sedis.

XT. His praestitufis, quaestio est tractanda nobis circa duo capita doctrinae Massiliensinm. Quaeritur enim 1) quani gratiam ad salutare initium fidei necessariam negabant Massili-enses. lansenius contendit ab iis ne dum exteriores «n-atias praedicationis et buiusmodi, sed et gratias interiores illustra-tionis et inspiratiouis easdemque ut necessarias probatas fnisse; haereticos autem babitos fnisse eo quod censuissent gratiae interiori posse voluntatem resistere, si velit. Catholici e con-trario h. e. ii qui decreta Apostolicae Sedis venerantur, negant Massilienses praeter gratiarum exteriorum admisisse necessi-tatem gratiae interioris ad initium fidei atqne hunc esse errorem, qui tum a Patribus et deinceps a Synode Arausicami II. reprobatus fnit.

cessariam ad cetera opera bona; clissensus enira liae in re exsisiit inter ipsos Theologos Oatholicos.

Ut apte et ordinate procedamns, inoneraus 1) quaestionem esse de senteniia eorum, quos Hilarins, Prosper, Angnstinus impugnarunt primum ac tandem Arausicana Synodus II. et Bonifacius II. R. P. damiuirunt; earn cnim senteniiam quae-rimns, quae a Patribus et ab Ecclesia reprobata fuit in Mas-siliensibus sen pelagianorum reliquiis. Unde 2) ut constet quinam sit error eorum circa gratiae necessitatem ad initium fidei, spectandum esse potissimum quid in eia Ecclesia reproba-verit et proscripserit. 3) Ad primam quaestionem quod spe-ctat: quaestionem esse, non quidem utrum Massilienses gratiam admiseriut ad initium fidei, sod utrum admiserint earn esse necessariam ad illud: li. e. non est quaestio utrum factum, sed utrum necessilatem probaverint. 'rum quaestionem esse nou de quovis initio lidei, sed de initio salutari, de quo tantummodo loquebantur Patres, utrum ad hoc gratiam postulaverint Massilienses. Tandem quaestionem esse de grutin interiori immediata, utrum banc fassi siut illi necessariam esse ad initium fidei.

XII. Quibus positis, seutentiam, quani defendimus in prima quaestioue, bac flu-si elferre ita possumus.

Massiliaiises ncgarvnl rid salutari; fidri initium nocesmriam rsse gratiam interioram immediatcnn praevenientem.

I. Quod autequam probemus, declarandum est breviter id quod convenit inter omnes, ailmisisse neinpe Massilienses gra-tias aliquas exteriores easque necessarias ad initium tidei. Sane testatur Prosper epist. ad August, c. 3. banc f'uisse seutentiam Massiliensimn gt;onmem hominein ad credendum et sperandum divinis institutionibus adnwneriquot; idemque refert Hilarius epist. ad August, c. 2. »id conveniens asserunt veritati vel congruum praedicationi (quod nempe publice doceantur fideles) ut cum prostratis et nunquam suis viribus surrecturis annunciutur obtinendae salutis ocrasio, eo merito, quo voluerint et crediderint a suo morbo se posse sanari, et ipsius fidei augmentum et totius sanitatis suae consequantur effectum.quot;

rent a difficnlbnte petita ex iiegatu pluribus gcntibus praerll-catione Evangelii, confugisse ad scientiam Dei quandam futurorum, quae nunquam essent futura : atqui liaec responsio indicat eos arbitratos esse quod adultis necessaria sit aliqua exterior vocatio Dei; etenim si certum lioe ipsis non fuisset, respondissent ntique potuisse ac posse eas gentes aliis mediis ad fidem venire ideoque defectum praedicationis argumentuni non esse quod probet Deum non veile omiies homines credere; ut Prosper cum aliis contra eos arguebant.

Praeterea Massiiienses, ut suara doctrinam tuerentur, pro-vocabant ad quaedam opera s. Augustini praesertim ad Expo-sitionem quarumdam propositionum in epistola ad Romanos ac fatebantur se acceptare et probare omnia, quae ibidem docuerat, ut testatur Hilarius epist. ad August, c. 3. Ipse autem Augustinus De Praed. SS. c. 3. testis est se cum ea opuscula scriboret in eodem fuisse errore, ac tunc Massiiienses versabantur. lam vero in ea Expositioue Augustinus docebat necessitatem gratiae exterioris. Ait enim in eo cap. 3. De Praed. SS. «Similiter errabam , putans {idem, qua in Deum credimus, non esse Dei donum, simI a nobis esse in nobis et per illam nos impetrare Dei dona, quibus temperanter et iuste et |)io vivamus in hoc seculo. Neque enim lidem putabani Dei gratia praeyeniri, ut per illam nobis daretnr quo l poscerem is nil liter, nisi (jida credere nou possemntt, si nou prun ederet prae-coniam veritalis; ut autem praedicato nobis Evangelio consen-tiremus, nostrum esse et nobis ex nobis esse arbitrabar.quot; Ergo.

Quare ii, qui teste Prospero ibid. c. 4. dicebant hominem ad gratiam Dei vocari sive per nataralem sive per scriptam legem, sive per evangelicam praedicationein, distinguentes ita inter naturalem legem et scriptam sive extrinsecus traditam; dicendi sunt nomine legis naturalis statum signiHcasse, qui dici-tur legis naturae, qui prol'ecto plures gratias exteriores tuin extrinsece turn intrinsece quoque supernaturales non excludebat.

Et sane cum ille primus actus diceretur a Massiliensibus fides, fides in ( /instam, credidifas, desideriiim sanitalis, medici et salvatoris postulatio, requirebatur aliqua revelatio positiva, perquam morbus et medicus agnoscerentur, qui sola revelatione cognosci possunt et cui revelaiioni tides responderet, quae Dei loquentis auctoritati innititur.

il. His expeditis vemamus ad clemonstrationeiu Thesis, l'ln-ribus earn arguraentis probant Theologi. primo quidcm testilicatione eorum, qui seculo V. et VI. mentionem feceruut errorum Gallorum circa gratiam eumque refutarunt. Constat enim ex bi.s teslimoniis Massilienses initium fidei soli naturae vindicasse, voluisse naturam praevertere, gratiam subsequi meritoque credulitatis viribus naturae parto gratiam tandem conferri. Atqui haec est aperta negatio necessariae gratiae interloris et immediatae ad initium fidei; necessitati enim in-terioris immediatae gratiae repugnat contradictorie id quod asseritur, soli naturae deberi initium fidei, naturam praevertere, gratiam subsequi etc. Testimonium Prosperi iam dedimus in synopsi historica ]»raecedente n. VI. Idem Hilaritis ad August, refert c. 2. »Haec sunt, quae Massiliae, vel aliis etiam locis in Gallia ventilantur. Novum et inutile praedicationi, quod quidam secundum propositum eligendi dicantur, ut id nee accipere valeant nee tenere, nisi cvedendi voluut ate donata. Excludi putant omnem praedicandi vigorem, si nihil quod per eum excitetur in hominibus remansisse (post peccatum Adami) dicatur. ('onsentiunt omnem hominem in Adam periisse, nee inde quemquam proprio arbitrio liberari. 8ed id conveniens asserunt,quot; et cetera quae paulo ante dedimus. Augustinus De Praedest. SS. c. 1. »Pervenerunt isti fratres nostri...ut prae-veniri volantates hominum Dei gratia faterentur atque ad nullum opus bonum vel incipiendum vel perfieiendum sibi quemquam sufficere posse consentiant. Retenta ergo ista, in quae pervene-runt, plurimum eos a Pelagianorum errore discernunt.quot; Tum paucis interiectis pergit c. 2. gt; Prins itaque fidem, qua Christiani sumus, donum Dei esse debemus ostendere: si tamen diligentius id facere possumus , quam in voluminibus tot tantisque iam fecimus. Sed nunc cis respondendam esse video, qui divina testimonia, quae, de hac ve ad/nhuimus, ad hoe dicunt valere, ut no-verimus ex nobis quidem nos habere ipsam /idem, sed incremen-turn ei us ex Deo, tanquam fides non ab ipso donetur nobis sed ab ipso tantum augeatur in nobis, eo merito, quo cepil a nobis.'¹ Confer et apertum hac super re testimonium paulo ante recitatum, in quo suum errorem veterem similem linie descri-bit. Et in fine libri concludit, dicens quod nova quaestio eum ad disputandum eompulerat. Explicat vero cuiusmodi sit nova

qnaestio; nimiruni »cum in prioribus opusculis nostris satis idoneis testimoniis eglssenius donum Dei esse etiam fidem; in vei)tam est cpiod contradicaret ur ad hoe valere illa testimonia ,

ostendant Dei donam esse incremcntum Jidd; initium vero Jidd, (jno in. Christum primitus creditur, ah houiine ipso esse vee esse donum Dei, sed hoe e.rujere Deum , ut cum id prae-cesserit, cetera tawjuam hoe merlto conseauantur, qitae Dei dona sunt.quot; Bonifacius II. in epistola ad Caesarium, qua Canones Synodi Arausicanae TL coufirmavit, ait c. 1. »ludicas quod aliqui episcopi Galiiarum, cum cetera iaiu bona ex Dei acquie-verint gratia provenire, jhlem tantum, qua in Christo credimus, naturae esse velint, non gi'ali.io.quot; Porro opus non est monere per huiusmodi phrases: Dun am Dei, c.v Deo esse, significari penes Augustinum ceterosque eins aetatis Patres contra pe-lagianos, id quod per gratiam suam Deus operatur in nobis, id quod uatura viribus suis efficere aut assequi non potest. Atque e contrario liae phrases: a nobis cste, esse a nutura, vel naturae significabant penes eosdem id, quod per solas naturae vires , citra auxiliuni gratuitum Dei, fieret vel obtine-retur a nobis.

Deinde idem efficitur si considerentur theoremata, quibus Massiliensiuin systema veluti continebatur. Eteuiiu statuebaut primo in uatura, licet vitiata et corrupta per peccatum prinii hoiuinis, remansisse aliquid boui, illud nempe quo posset credere et velle sanari. llilarius 1. c. c. 4. »Nec de hac fide posse dici (aiunt) quid habes quod non accepisti? cum ineadem uatura remnnserit, licet vitiata, quae prius sana et perfecta donata sit.quot; Statuebaut secundo earn habitudinem esse inter fidem et gratiam, ut fidem Deus exigat, exigat a uatura et ideo exigat, ut eius merito gratiam rependat. llilarius !. c. c. 2. »Quod enim dicitur: crede et saivus en's, unuin horuni e.ri(/i asseruut, aliud offerri, ut propter id quod exigitur, si redditum 1'uerit, id quod otfertur deiuceps retribuatur. Unde consequens putant exhibendam abeo lidem, cuius naturae Id roluntalcconditoris concessum est et nullam ita depravatam vel exstinctam putant, ut non debeat ve) possit se velle sanari.quot; Statuebant praetorea hoc esse discrimen inter opera et fidem, ut fides tantum prae-sciatur a Deo, opera vcro etiam praedesiinentur. Praedcstinare dicitur Deus ea quae so facturum ex aeterno decreto cognovit.

Augustinus De Pracd. SS. c. 19. »Se(l hi nostri, de quibus et pro quibus nunc agimus, forsitan dicunt pelagianos hoe apo-stolico testimonio refutari, ubi dieit (Ephes. f. 13.) ideo nos electos in Ghristo et praedestinatos ante mundi constitutioneui, ut essemus sancti et immaculati in co'nspectu eins in caritate. Ipsi (pelagiani) enini putant acceptis praeceptis iam per nos ipsos fieri liberae voluntatis arbitrio sanctos. . . quod futurum qnoniam Deus praescivit, inquinnt, ideo nos ante mundi con-stitutionem elegit et praedestinavit in ('iiristo. ... Nos autem, inquinnt (Massilienses), dicimus, nostrum Deuni non praescisse nisi lideiu, qua credere ineipimus et ideo nos elegisse ante mundi constitutionem ac praedestinasse, ut etiam sancti et immaculati gratia atque opere eius essemus.quot; Statuebant tandem, ut iam vidimus, aliquos ideo non vocari per praedica-tionem Evangelii ad lidein, quia praevisi erant non credituri bona voluntate naturae. Prosper. 1. c. c. 5. Hilarius 1. c. c. 3.

Atqui, qui haec omnia statuit is profecto negat ad initium fidei gratiam dari et requiri, negat gratiam immediatam, ]gt;er quam tides sit opus Dei: ergo.

Iam tertio probatur, si considerentur argumenta, quibus contra Massilienses usi sunt Patres, quae profecto nihil valerent, si pro initio Hdei gratiam necessariam iili fassi esseni. Hue enim redeunt argumenta usurpata a Patribus. «) Testimonia Scripturae huiusmodi: miaerhordiam consecntiis sum ut fidcli* ensem: vóbis datum ést pro ( 'hristo non solum ut in cum crade tis, varum etiam ut pro eo patiandni; (jrntiu salvi facti estls per fldem et hoe non e.r, vohis; Del enim donum est. (August. De Praed. SS. Cone. Araus. II. c. 25. et Bonifacius 11. in epist. ad (Jaesarium). Atqui his testimoniis non conlradicit, qui lideni fructum esse docet gratiae interioris praevenientis. p) Argu-mentum desumptum ex verbis Apostoli: cjuid Itabes lt;/uod non aceepisfl: unde consequens esset quod beatus Cyprianus docet, in nullo esse lt;iloriamlum , (/uia nostrum nihil est (August, ibid, c. 3. Africani Episcopi in Sardinia exules , in Synodica Epi-stola cc. 3. 5.), ex quo colligebant Patres lidom quoque esse a Deo: atqui si Massilienses concessissent iidem etiam esse ex gratia, et ipsi fassi essent nihil nos habere quod non accepis-semus et nostrum esse nihil; ideoque nullam vim contra eos hoe argumentum poterat exercere. y) Omnium nostrum bonorum

Deum esse auctorem omniumque virtutum, quibus ab initio fidei ad Deum tenditur, qnemadmodum Antistite.s Apostolicae 8edis tradiderunt (Caelest.inus in Auctorifc. Sedis Apostolicae):

atqui neque linie doctrinae contradixissent Massilienses, si fidem consensissent gratia Dei immediata praeveniri. lt;)) Massilienses interimere veram rationem gratiae, eo quod in eorum sententia non amplius esset gratuita. August. De Praed. ÖS e. 2. »Non ergo receditur ab ea sententia, quani Pelagius ipse in episco-pali iudicio palaestino, sicut eadem gesta testantur , damnare compulsus est; (jratiirn Dei secundum merita vostra Jon', si non pertinet ad Dei gratiam quod credere cepimus.quot; At per-peram contra eos hoe teluin intorqueretur, si fides elfectus esset gratiae Dei. i) luxta Massilienses voluntatem Inunanam praecedere, gratiam subseqni, priorem esse obedienliam hominis,

quam gratiam. Prosper epist. ad August, c. G. »Priorem volant esse obedientiam, quam gratiam, ut initium saluiis ex eo qui salvatur, non ex eo credenduni sit stare qui sal vat et voluntas hominis divinae gratiae sil)i pariat opem, non gratia sibi lui-manam subiieiat (quatenns praevenit) voluntatem.quot; Quod qui-dem cum ratione gratiae eompfmi necjuit. At si pro initio quoqne iidei gratiam praevenioiitein postulassent Massilienses, non inxta ipsos humana voluntas praecederet, gratia sequeretnr: ergo.

Sententiam enim Massiliensium perstringit Ponifacius 11. eon-firmans decreta ('oncilii Arausicani 11.; porro cos damnat, qui docent /idem tantum, qua in C/iristo credimus, naturae es.se, non gratiae, qui negant /idem rectum in Christo totiusque, honac,

voluntatis initium p:gt;r prarrenientem Dei gratiain sinr/ulorum sensibns iuspirari; qui gt;naturae l/onwm, (/nod Adae peecato nose unt depravatum, auctorem nostrae fidei diennt esse magis quam Christum. Eadem Synodus puriter damnat eos, qui docent jier innocationem huinanum gratiam eonferri, Deum evspectare nostras vohnitates, imlium fidei ipsamqne crcdulitatis affectum non esse D' i donurn, misericordiam Dei confern, u's, qui sine (jvatia de-siderant, pet unt, pulsant, per naturae vigor tn posse hominem eonsentire Eodtvj 'l'wae pr.i 'dicati.om, per liheniin arbitrium posse hominem venire ad gratiam haptismi cann. 3. 4. 5. G. 7. 8. ac tandem can. 25. statuit et probat Scripturae testimoniis fidem non per bonum naturae sed per gratiam Dei esse in nobis.

Porro si argumenta hactenus prolata perpendantur, liquebit Massilienses ad initium fidei negasse necessitatem cuiuscumque gratiae interioris immediatae li. e. ne dum gratiae inspira-tionis, sed etiam illustrationis. Sane testificationes Patrum tra-dunt negatam gratiam ad initium fidei fuisse a Massiliensibus ita ut unive^sim, absque ulla limitatione, id testentur. Theore-mata Massiliensium: naturae ess/t fidem, honae voluntati naturae rcpendi gratiam ideoque oppositio instituta inter naturam sive vatiirar honum (/uod post peccatum remamit et gratiam, manifeste excludunt aliquani supernaturalem interiorem gratiam, quae fidei sit necessarium principium. Item definitiones Synodi contra eosdem, quae statuunt ad consentiendum praedicationi evange-licae necessitatem gratiae illustrationis et inspirationis, persuadent utriusque gratiae necessitatem quoad illud negatam fuisse a Massiliensibus.

III. Ex completa demonstratione hactenus allata constat 1) certissime Patres id coarguisse in Massiliensibus quod nc-cessitatem gratiae ad initium fidei negaverint. 2) Ex cunctis monumentis sive referentibus sive impugnantibus sive proscri-bentibus errorem Massiliensium constat pariter certissime id unum in eis fuisse reprobatum, negationem nempe necessitatis gratiae, non vero negationem cuiusdam modi agendi gratiae, quo scilicet ad unum determinet voluntatem: inio de modo agendi gratiae ne quaestionem quidem fuisse.

TV. Quid itaque lansenius? Is (quodque improbari satis non potest, consentientibus nonnullis ('atholieis non deterritis a danmatione propositionis quartae iansenianac) De haeresi pelagiana L. VIII. c. G. statuit primum, et recte quidem, sibi non omnium semipelagianoruni sensum esse indagandum, cum non una fuerit omnium sententia, »sed illorurn dumtavat, lt;juo-rarn opinionem ac dogmata 1'rosper et Uilarins Aur/ustino cen-senda et refutanda prodide runt. Hrnintium quippe opiniones nosse non ita nuiltum prodest, nisi simul ((iiid de singulis iudican-duni f-it, ipiid fugienduni, quid tenendum, quid tolerandum, cert i probataque alicuius doctoris interposita auctoritate no-scatur.quot; Porro de sententia horum itadecernit: »Massiliensium opinionibus et Augustini doctrina diligentissime ponderata

certum esse et indubitatuni esse debere sentio, quod Massi-lienses praeter praedicationem atque naturam, veram etiam et internam et actualem ad ipsam etiam iideni, quam humanae libertatis et voluntatis adscribunt viribus, necessarian! gratiam esse faterentur.quot; Vult enim [ansenius quaestionem fuisse cum Massiliensibus de modo agendi gratiae in nobis Patresque con-tendisse adversns Massilienses id negantes, talein esse gratiam, quae lapsis bominibus conf'ertur, ut voluntatem ad unum de-tenninet neque in potestate proinde sit liberi arbitrii uti gratia, vel non uti, consentire, vel dissentire. (De haeresi pelag. L. VIIT. c. 8. coll. De Gratia Christi L. 11, c. 4.). Ea tanien lansenii assertio, quae videtnr compleeti omnes Massilienses, de quibus Prosper ad Augustinum retulit, reapse non compre-bendit omnes; nam iam snperiore Ij. VII. c. 2. lansenius con-cesserat quosdam semipelagianos negasse gratiae interioris actualis necessitatem atque id probaverat ex testiinonio episto-lae Prosperi ad Auguslinum, in qua sermo est profecto de iis Massiliensibus, quorum opinionem Prosper Augustino ceusendam et refutandam prodidit. (Amcedit ergo lansenius aliquos Massilienses negasse necessitatem gratiae ad initium fidei, imo ad universa opera, ut ipse quidem censet, sed pariter contendit alios e Massiliensibus, de quibus Prosper et llilanus ad Au-gustiuum, admisisse gratiae interioris actualis necessitatem ad tidei milium.

Y. Verum, ut id breviter dicamus, huiusmodi distinctio inter eos Massilienses, quorum opiniones Prosper et Hilarius Augustino detulerunt (de bis enim et nos loquimur) inter vanae mentis commenta est reiicienda. Ea innititur praecipue Ins Prosperi verbis in epistola sua ad Augustinum, quibus aliquos, ut lansenius putat, inter ipsos Massilienses Prosper designat, qui pelagianis omnino consentirent gratiaeque necessitatem liuiflitus tollereut. 8ic enim babet c. 4: gt; Quidam vero liorum in tantum a pelagianis semitis non declinant, ut cum ad con-fitendum eam Cbristi gratiam, quae omnia praeveniat mcrita bumana, cogantur, ne si meritis redditur, frustra gratia nomi-netur; ad conditionem (ci'eationem) banc veliut uninscuiusque bominis pertinere, in qua eum nihil prius merentem, quia nec ex-sistentem, liberi arbitrii et rationalem gratia ('reatoris instituat. ut per discretionem boni et mali et ad cognitionem Dei et ad

obedientiam mandatorum eins possit suam dirigere voluntateiu atque ad hanc gratiam, qua in Ohristo renascimur, perveuire per naturalem scilicet facultatem petendo, quaerendo, pulsando, ut ideo accipiat, ideo inveniat, ideo introeat; quia bono naturae bene usus ad istam salvantem gratiam initialis gratiae ope meruerit pervenire .. . Et quantum ciuisque ad malum, tantum babeat t'a ultatis ad bonum parique momento animus se vel ad vitia vel ad virtutes moveat.quot; Ecce aiunt, expressa sententia pelagiaua negans necessitatem gratiae ad initium fidei: atqui baec a Prospero dicitur esse sententia aliquorum; ergo alii probabant earn gratiae necessitatem, quam isti negabant.

Respondeo quod isti quidam non discernuntur ab aliis Mas-siliensibus, eo quod diversa dogmata docereut; sod eo quod ad incitas redacti ut gratiam praevenientem omnia merita fate-rentur, aliis formulis uterentur, iis nempe, quae propriae erant pelagianorum dicentes f/roticrn proevcnicntcm esse natnram ti-herumque arhltrium, quae r/ratuilo cotlaUi fneni.ii/ per erea-lloiiem. A qua explicita explicatione abstinebant alii, dicentes potius: 11011 penitns per percaturn Adami corrupturn et extluctani esse potestatem ah eo acceplam ad bonum, sed aliqidd remansUm; in nat ara, Heel vitiata. Hae duae formulae loquendi, si bene consi-derentur, dicuntidem; sed altera turn obscurior tmn modestior est minusque sapit impudentiam pelagianam. Itaque distributio baec Massilieusium in duas clas^jes ut commentitia est reiicienda. Cetera autem, quae ad eandem probandam distributionem alfe-runtur, ])lusquam inania sunt.

VI. Quare ut efficacius demonstront Massilienses admisisse necessitatem gratiae interioris etiam ad initium lidei, provocant ad Scrip tores certe, ut ipsi censent, semipelagianos, nempe Cas-sianum, Faustum llegiensem, Aruobium iuniorem, (lennadium, quorum in scriptis professio eius necessitatis aperte continetur; unde colligunt semipelagianos non ex negata buiusmodi necessitate reprobates fuisse (lansenius De Haeresi pelag. L. VIT. cc. 2. 3). At quibus do Massiliensibus controversia nobis est? certe do lis, quorum opiniones Prosper et Hilarius ad Augusti-num dotulerunt. Porro opinionesFausti, Gennadii, Arnobii Prosper et Hilarius non potuerunt Augustino significare. Quid autem docuerint ii, quorum orrores Prosper et Hilarius ad Augustinum retulerunt, ex borum scriptis, quae supersunt, omnino colligon-

dum est nee nisi sophistica methodo , iis sepositis, ad alios ineptos testes provocatur. Item controversia nobis est de iis, quorum opiniones Synodns Arausicana et Bonifacius If. pro-scripsenmt. lam vero ab iis error proscriptus est ille, qui negat gratiam necessariam ad initium fidei, non error qui, admissa ad omnes prorsus actus necessitate gratiae, negat quemdam specialem modum operandi gratiae. Quocirca, ut rem breviter concludamus, alterutrum de duobus; vel auctores citati concedunt gratiam necessariam ad omnes omnino actus bonos, non excluso initio fidei, vel negant. Si negant, perperam ad eos provocatur; si concedunt, nego esse eo.s commmerandos iis, de quibus disputamus, eos nempe, quorum opiniones Prosper et Hilarius Augustino prodiderunt et S\'iio(1uh Arausicana et Honifacius damnavit.

VIL Insuper quomodo probatnr auctores citatos admisis.se necessitatem gratiae ad omnes actus, etiam initium fideiV Nempe productis quibusdam testimoniis , quibus eam docent vel docere videntur. Verum argumentum istud simile est linie: Cassianus iilius sectae massilienamp;is facile princeps, disserte ])ro-fessu.s est, teste ipso Prospero contra Collatorem, doctrinam catholicam; ergo Cassianus ceterique massilienses non nisi catholice senserunt. Nimirum videndum restat utrum consen-tanei sibi semper fuerint omnes Massilienses, utrum omnis eorum de gratia doctrina, au tantum ea, qua sibi ipsis con-tradicentes a catholica deficiebant, fuerit rejirobata. Atqui constat aliquos, quorum doctrina fuit a Patribus improbata, tensisse identidem prorsus catholice, ut in Cassiano liquet et tantum impugnata fuisse a Patribus ea capita doctrinae, cpiibus sibi ipsis catholice sentientibus contradicebant. Ergo testimonia quorumdam, quae asserant necessitatem gratiae ad omnes actus, non probant ipsos non negasse necessitatem gratiae ad initium fidei et propter hunc errorem non fuisse reiectos a Patribus (Cf. Franciscum Annatnm in opere Amjustinus a JUnauis rhi-tficulu* L. VII, c. 2. §. 2). Ceterum utrum omnes ii auctores citati fuerint necne in errore semipelagiano, discere potes ab Alticotio Summa Ault;nistiniaiia, in Praefatione partis \^r.

VIII. Simile est praecedenti argumentum, quod petunt ex operibus Augustini (lansenius De haeresi pelagg. L. VlU, c. 8.;. Augustinus enim De Praed. SS. c. 3. testatur se aliquando

liaesisse in ea opinione, quae fuit postea Massiliensiuiu aitque id satis indicari n noiniulUs opuscalit ante siium episcopatum lt;dgt; ro scripfis. Quid ergo moliuntur lansenianiV Plura ipsi opera ab Augustino nondum episcopo scripta (Tiib. 83. qq. q. 0. 8 — De quantitate animae c. 28 — Lib. de beata vita u. 35 — Soliloq. L. I. c. 1. L. 11. c. 6.) evolvnnt, reperiunt in ipsis traditani lueulenter necessitatem gratiae ad omnes actus; ergo, concludunt, negatio necessitatis gratiae ad initium fidoi non est ille error, quo Aügustimis aliquando imbutus fuit, quem nonnulla eius opuscula scripta ante initum episcopatum satis indicant.

Verum quis indicavit lansenio cos esse libros, in quibus Augustini error quaerendus sit? an dixit Augustinus omnia sua opuscula ante Episcopatum scripta esse eo errore infecta? Rnrsus incertosne nos reliquit Augustinus, cuiusmodi esset hie error, ut il'um divinare oporteret? nonne ibidem de Praed. SS. apertissime significavit errorem in eo esse , ut fidem non crederet Dei gratia praeveniri, cetera autem opera praeveniriV Igitur an ex opusculis Augustini (quorum quaenam sint adeunda nescimus, cum ipse Augustinus ea omnia saltern non indicaverit) error eius est determinandus, an potius ex errore, quem Augustinus aperte significavit, determinandum est quae-nam sint ea nonnulla opuscula labe semipelagiana aspersaV id sine dubio faciendum. At lansenius maluit priorem inire viam, ut posset tanquam haereticam nobis traducere doctrinam ca-tbolicam.

Et re quidem vera haec in primis sunt certa: alterum, in suis lletractationibus Augustinum emendasse et explicasse ac-curatius quidquid in suis operibus ei videretur minus recte dictum, praesertim si quid pelagiano errori quoquomodo favere posset; alterum, cum initio sui Episcopatus scripsit libros ad Simplicianum, intellexisse plene Augustinum doctriuam catbo-licam de gratuita electione ad fidem, sicut ipse festalur I)e Praed. 88. c. 4. lam vero L. I. Itetrat. recensens online (•lironologico libros oinnes scriptos ante Episcopatum, in omnibus usque ad c. 23. nihil advertit a se minus cante ant vere dictum in hac materia, de qua agimus. Capite autem 23. refractans Expositionem quarumdam propositionum ex Epistola ad Romanos, notat hunc suum errorem, in quo, cum cam

scriberet, versabiitur. Item ia capite 24 et 25 recensens ex-positionem Epistolae ad Galatas et iiichoatam expositionem Kpistolae ad Romanos, aliquid in iis notat (piod posset er-rorem ilium saltern subobscure iudieare; ait enim c. 2 t: gt;ltem quod dixi: gratia est qua nobis donantur peccata, vit reconci-liemur Deo; pax antem, qua recouciliamiii^- Deo: sic accipiendum est, ut tarnen sciamus etiam ulrumque ad generalem Dei gra-tiaiu peitinere, quomodo in igt;()])ul() Dei aliud specialiter Israel, aliud specialiter ludas et tarnen utrumque generaliter Israel.'' Idem repetit c. 25. Restat opus de Mendiicio ])ost pnwcedentia scriptum ante initnm E]iiscopatum, in quo nihil quoad boe notatur. Turn sequuntnr libri ad Simplicianum. Igitur libri, in quibus ille error quaerendus est, sunt eae expositiones supra citatae in epistolas Pauli.

IX. Et sane, quandoquidem, iuxta lansenium, error, in quo Augustinus fuit ante Episcopatum, non est positus in negatione necessitatis gratiae ad fidem, sed in negatione certae cuiusdam gratiae, quae dat ipsum actum determinando ad unum voluntatem, liic autem error, teste Augustino, in nonnullis .suis scriptis ante Episcopatum reperitnr; profecto si Augustinus illum arbitratus esset errorem, quera lansenius putat, idem Augustinus retractans omnia sua opuscula scripta ante Episcopatum, notasset eunidem errorem in aliquibus ex lus opusculis. Atqui nunquam Augustinus notat illum errorem, nunquam in-dicat se ideo aliquando errasse quod negaverit vel non do-cuerit earn gratiam determinantem. Somniatur ergo lansenius.

X. Tandem lansenius (De baeresi Pelag. L. VIII, c. 6. seq.) advertit Massilienses reprehensos fuisse a Patribus quod 1) af-firmaverint omnibus paratam esse salutem, si tamen illam accipere velint, 2) cunctos gratia vocari et invitari, sed proprio quemque arbitrio parere vocanti (Prosper. carm. De Ingr. v. 253. 25G), 8) Nulli se gratiam subtrabere, sed cupidos recti iuvare ac illustrare volentes (ibid. 259), 4) Deum exspectare voluntatem nostram ut a peccato purgemur (Synod. Araus. c. 4). Atqui, ait, bae sunt formulae, quibus utuntur ii, qui gratiam negaut ex se efficacem; ergo banc gratiam negabaut Massilienses atque banc Patres adstruere volebant.

Veruni cum Massilienses aiebant bomines accipere gratiam si velint, proprio arbitiro parere vocanti, adiuvari, illustrari

volentcs, eorum voluntatem exspectari, 1) de voluntate loqne-bantur naturali citra gratiae interioris auxilium elicita et hoe est quocl Patres refellunt; 2) gratiam, qua Massilienses dico-bant homines vocari, gratiam exteriorem intelligebant; gratiam vero interiorem immediatam subsequi volebant ad merita naturae et lioc est rursus quod damnant Patres. Porro nullum ex liis asseritur ab iis, qui negant gratiam ex se efficacem atque efficacem ita ut actum determinet. Neqne magis id probat quod idem lausenius ex Prospero prof er t (epist. ad August, c. 0.) repre-bendente Massilienses, quod detrectarent earn gratiam fateri, quae gt; Iniinanam sibi subiiciot voluntatem.quot; Etenim liaec gratia non ea est, quae voluntatem constringit et subiugat determi-nando ad unum, sed gratia, quam subsequitur bona voluntas, gratia nempe praeveniens, uon praeventa a voluntate naturae, ut ex toto contextu et omni controversia cum iniissiliensibu-; liquet.

Denique ut dissolvas argumentum, quod lansenius proponit (De baeresi Pelag. L. VIII, c. 1. seq.), adverte Massilienses non docuisse tantum hominem posse ad iidem venire libero arbitrio, sed tolo libero arbitrio; ideoque nomine naturae, cui banc potestatem concedebant, intellexisse naturam quovis super-naturali intrinseco praesidio destitutam. Idcirco et Augustinus, cum negat Massiiiensibus liberum arbitrium naturamque sufficere, accipiens, ut par est, eas voces eadem significatione, qua acci-))iebantur ab adversariis, naturam et arbitrium intelligit omni interiori gratia destitutum. Qui sensus apparet in ea sententia (üe Praed. SS. c. 5) posse habere, fldeni naturae est horninurn; habere ant em i/rntiae est ficlelitim. Quocirca, etsi Augustinus alibi nomine naturae et liberi arbitrii significaverit naturam et liberum arbitrium auctum gratia, quod ex eiusdem declara-tionibus satis liquet; non sequitur hoc eodem sensu accepta f'uisse ea nomina ab Augustino in hac quaestione cum Massiiiensibus et proinde etiam Massilienses nomine naturae et liberi arbitrii intellexisse naturam et liberum arbitrium prae-ditum aliqua gratia.

Merito ergo proscripta est a Sede Apostolica tanqnam falsa prior pars propositionis 4^a,'. lansenii superius recitatae. Et quidem ea censura falsitatis ad priorem partem propositionis spectat, shut censura haeresis ad posteriorem; neque enim

poterat absque nota praeteriri ea pars, a qua altera prorsus penderet, ita ut si prior permitteretur, non posset amplius secunda pars ut haeretica dainnari, nisi notam haeresis aut suspicionem eius omnibus iimrendo Patribus, qui Massilionses impugnarunt.

swit, in se «pedelur pront est auxUium ad operandurn, esl illn eadem (jixttin , tpiam Aiupistinas co)itra pelaijianon defendit.

I. Dicimus si in se spectetur, boe enim vitio laborabat in sententia Massiliensium ea gratia, quod meritis naturae re-penderetur; sed praecisione facta ali hac relatione gratiae, in qua est error, de quo lam locuti sumus, gratia a Massilien-sibus admissa propter opera, quoad sui nataram d ejjicaciatn illa eadem erat, quam vindicavit Augustinus necessariam esse omnibus prorsus actibus Ijouis, etiam initio lidei, erat scilicet auxilium idem.

II. Demonstratio facilis est, testimoniis dissertissimis allatis. August. De Praed. SS. c. 1. ait »Pervenerunt isti fratres ut praeveniri voluntates hominum Dei gratia fateantur atque ad nullum opus bonum vel incipiendum vel perficieiulum sibi quemquam sufficere posse consentiant. Retenta ergo ista, in quae pervenerunt, plurimum eos a pelagianorum errore di-scernunt.quot; Et de Dono Persev. c. 17. ait: »]i qui solum ini-tium lidei et usque in finem perseverantiam sic in nostra con-stituunt potestate, ut Dei dona esse non putent;... cetera vero ipsum dare concedunt, cum ab ipso impetrantur credentis fide.quot; Et ibid. c. 24. gt;Satis docuisse me existimo, vel potius plusquam satis, dona Dei esse et incipere in Dominum credere et usque in finem in Domino pennanere. Cetera vero bona ad vitam piam, qua Deus recte colitur, pertinentia, etiam ipsi propter quos liaec agimus, Dei dona esse concedunt.quot;

nullum opus vol incipiendum nedum perficiendum, quemquam sibi sufficere posse consentiunt; neque enim alicui operi cura-tionis eoruni annuraerandum putant, exterrita et supplici vo-luntate unuinquemque aegrotum voile sanari.quot;

III. lam vero ut opera nostra sint Dei dona, debent au-etore Augustino , esse ex gratia interiore voluntatis, ex ea nempe gratia, quam ipse contra pelagianos defendit: quos ergo Augustinus testatur credidisse esse dona Dei opera bona, ii dicendi sunt gratiam illam admisisse, quam Augustinus pro-pugnavit. Sane Augustinus non habebat catliolicum eum, qui illam gratiam voluntatis non fateretur prorsus quam ipse pro-pugnabat: atqui idem testatur Massilienses ([iioad gratiam necessariam operibus, secretos esse a pelagianis, ideoque cum Oatholieis (ut testimonio mox afferendo aperte docet) senlire: ergo. Et re quidem vera, si gratia pro operibus admissa a Massiliensibus alia fuisset ae ea, quam probabat Augustinus: iiic duplicem debuisset cum illis instituere disputationem, alteram de necessitate gratiae ad fidem, alteram de qnalitate gratiae necessariae ad o]gt;era; atqui haec quaestio non tit et ideo non tit quia dicuntur massilienses consentire quod omnia opera bona sint Dei dona, dentur a Deo: ergo.

IV. Idem evineitur argumentatione, qua Augustinus et post eum Bonifacius 11. Massilienses eorumque sectatores per-stringebant. Sic enim eos impugnat Augustinus De Dono Persev. c. 17. negantes correptionibus et bortationibus esse amplius locum, si initium fidei et perseverantia sunt ex gratia Dei. C'ur ergo nobiscum (non ergo erat hac in re discrimen) praedicant dona Dei esse sapientiam et continentiam? Quod si haec cum dona Dei esse praedicantur, non impeditur bortatio, qua homines hortamur esse sapientes et continentes; quae tandem causa est, ut existiment impediri exhortationem, qua exbortamur homines venire ad fidem et in ea permanere usque in tinem, si et haec dona Dei esse dicantur? »Atqui haec argurnentatio ad hominem valeret. nihil, si prorsus alio sensu ac Augustinus intelligebat, dixissent Massilienses opera cetera esse Dei dona. Ergo.

V Quare Massilienses, qui fidem praesciri a Deo concede-bant, praedestinari autem negabant, h. e. negabant esse etle-ctum gratiae praeparatae a Deo ab aeterno, protestabantur se

concedere cetera opera praedestinari. »Nos antem, iiiqniunt, dicimus, nostram Deum non praescisse nisi fidem, qua credere incipiinus et ideo nos elegisse ante mundi constitutionem uc praedestinasse, ut etiam sancti atque imniaculati gratia atque opere eins essemusquot; (De Praed. 8S. c. 19.). Atqni Augn-stinus, ut catholice sentiant de gratia, nihil aliud a Mas-siliensibus postulut, nisi ut praedestinationem etiam ad Hdem et perseverantiain concedant (ibid coll. c. I. et c. 10. n. 19.); professio ergo praedestinutionis est professio illins necessaiiae gratiae, quam Augustinus asserebat: atqui Massilienses praedestinari concedebant cetera opera praeter fidem; ergo.

VI. Ergo Massilienses profitebantnr suppeditari a Deo au-xilium ad opera, hoe auxilium necessarium esse illudque idem auxilium profitebantnr, quod a Catholicis ceteris admittebatur: huius enim auxilii prof'essione secernebantur plurimuni a i)e-lagianis et nihil aliud , ut catholice prorsus sentirent, al) iis postulabatur , quam ut earn gratiam ad initiuni quoque fidei et ad perseverandum necessarium praedicarent; ergo.

Igitur massilienses quoad opera f'atebantur necessifatem interioris immediatae gratiae ne dum illustrationis, sed etiam inspirationis; liane enim Augustinus gratiam semper propu-gnavit.

VII. Adverfe naturam ontologicam auxilii divini eiusque efficaciam non ab aliquo negari, eo ipso quod alicui naturae met ito rependi dicat. Nam coneipi potest eadem esse in se gratia, quatenus est auxilium necessarium etsi repöndi dicatur merito naturae. Potest enim manere, aut certe coneipi potest manere (licet per errorem) adhuc donum entitative superna-turale , etsi ad illud conlerendum Deus exigat aliquod con-gruum meritum naturae. Miitatur quidem ratio gratuiti seu beneficii; sed res, ut in se est, eadem manere potest aut certe coneipi potest (licet per errorem) quod eadem maneat.

CoiioLi.viiiUM. Etsi Massilienses et Augustinus inter se dif-ferrent in quaestione de tevmino, quem attingit gratia et do gratuitate eius; consentiebant tamen plane in eo quod spectat ad indolem gratiae, pront est auxilium ad agendum. Afqui , docente ipso lansenio, Massilienses non eam graliaiu fateban-tur , quae volimtateni determinaret ad unum , sed eam imo , cuius usus esset in potestate liberi arbitrii; ergo neque Au-

gustinus unqnam docuit gratiam determinantem ad unum vo-luntatem, seel c contrario illam gratiam asseruisse dicendus est, cuius usus sit in potestate liberi arbitri, cui voluntas possit consentire pariter et dissenlire.

Uaerelica csl sntitenlia, quae, statuil ita vohinlalem humanam per gratiam Dei antecedenter moveri, ul Hberlate indifferentiae sub eadem gratia sit destituta.

I. Est aliqua necessitas, quae libertatem perimit. Ea dicitur antecedens, quae nempe praevertit exercitium libertatis, non illud includit, ut necessitas consequens. Si vere loqui velimus, perinde est dicere: voluntatem antecedente necessitate in agendo premi et voluntatem drstituiam esse potestate electiva. Ne autem quaestiones inutiles heic inseramus , dicimus ita nos accipere necessitatem antecedentem, qualis communiter a philosopliis accipi solet et ab ipsis haereticis accipitur, ut nempe excludat libertatem indifferentiae.

II. lam vero doctrinam calvinianam ita proponit Scharpius calvinianus homo De Lib. arb. L. II. c. 3. gt;Status tertiae con-troversiae inter nos et Pontificios est: sitne homo postlapsum (ante lapsum concedebat Calvinus ver! nominis libertatem) vere liberi arbitrii in iis rebus, quae pertinent ad pietatem et quamvis nihil possit sine auxilio gratiae, tinnen per gratiam praevenientem excitatus et a Deo adiutus ita valeat operari, ut possit ctiarn non operari. Affirmativam partem tuentur l?el-larminus et Concilium Tridentinum Sess. VI. Nos vero dicimus

in liomine post lapsum Deum ita efficacitcr agere et volnn-tatem fleetere, ut hominis voluntas Deum conversionem lio-minis volentem et operauteiu nou sequi non pos,sit; licet nou coacte, set! sponte sequatur.quot; Et Dordrectana Syuodus cal-vinianae factiouis ait: art. 3. »nos affiruiainus, quod Deus voluntatem lioniinis gratia sua movet, nou, ut Pontiticü tra-dunt , ut nostrae postea sit electionis raotioni obtemperare aut refragari; sed ut iliiLiu efficacitcr et necessario ad obso-quium flectat.quot; lïaec autem est necessitas, quam nos dicimus antecedentem. Ipse Calvinus in Lib. 11. adversus Pigluum n. 24. »Si coactioni opporutur libertas, liberum esse arbi-

autem negamus, quia propter iugenitain liomini pravitatem , ad malum necessario feratur nee nisi malum appetere queat.quot; Et Lib. VI. n. 19. »Non euim hoe quaeritur: agatne voluntas, quod extra dubium est, sed acjatm a seipsa... quis enim nescit per voluntatem fieri ut velit homo? sed Paulus illic (Philip. II, 13.) voluntatem asserit Dei spirihi guber-nari ut ad bonum inclinet et adspiret ideoque propriam esse eius (Oei) actionem , si quid boni animo concipimus.quot; Et lib. VI. n. 4. sNego gratiam sic nobis offerri, ut nostrae postea optionis sit vel obtemperare vel refragari. Nego tantum iu hoe dari ut iiubecillitatein nostram subsidio suo adiu-vet, quasi in nobis alias quidquam sit situm, sed boe in solidum illius opus esse conlirmo, ut cor nostrum ex lapideo in carneum vertatur.quot; Quocirca cum conveniret inter ipsum et catholieos: quidquid in nobis boni est Deo tribuendum esse, advertit quaestionem esse de inodo: Lib. VI. n. 1. ysed cum modum exprimere imipimus, quo bonorum omnium auctor in nobis sit Deus; bic statim resistit (Pighius); quia tantum non aliter tribui Deo sustinet nisi ut pars ho-mini relinquatur,quot; nempe liber motus voluntatis a se ipsa. Hinc in Antidoto adv. caput 6. Sess. VI. ait; »Dico aperte pugnare quod hie pronunciant Tridentini Patres cum ilia Ghristi sententia: quisquis audi vit a Patre meo venit ad me. Nam ut prudenter advertit Augustinus, inde sequitur nullum a Deo audire et discere quiu simul in Christum credat motum-que Spiritus S. sic esse efficacem , ut fidem semper gignat. Constituunt autem hoc in hominis opticme ut Dei inspirationi,

si velit. auscultet. Haoc nullo modo inter se conciliari pos-snnt: omnes qui a Deo didicerint (quot;liristo credere et non aliter valere ratamque esse Dei inspirationein, nisi homines ex se ipsis assentiantur.quot; Declarat porro Caivinus quam necessitateni adstruat, cotifci/aouiaa scilicet non constK/neidis. Tn Instit. Ivib. 1. c. 16. »Quod statuit Deus sic necesse est evenire, ut tarnen nee praecise nee snapte natura necessarium sit. Exeinplum in Christi ossibus familiare occurrit. Quum induerit corpus nostro simile, fragilia i'uisse eins ossa nemo sanus negabit; quae tamen frangi f'uit impossibile. Unde iterum videmus non te-mere in scholis inventas i'uisse distinctiones de necessitate secundum (jaid et ubsoluta, item consequentis et consequenliac.quot; Actus scilicet voluntatis sub gratia per se contingens est; quia poterat non esse, poterat enim Deus ilium non determinare, proinde cotisequcns est contingens: at graliae motione posita, nequit ille actus non esse; unde habetur necessitas consequen-tlae. Eandem doctrinam asseruit Lutherus. 01'. inter eius Articc. 3(i^m.

III. Sententiani banc esse haereticam breviter, neque enim pluribus in re lam manifesta est opus, probamus. Primum re-probata est a Cone. Trid. Sess. VI. cn. 4. de quo postea aliquid dicemus. Damnata est quoque proscriptione propositio-nis lansenianae: ad merendam vel demc rend am in statu naturae lapsae non requirltur libertas a necessitate, sed suj/icil lihertas a coactione. Nam meremur cum ope gratiae operamnr. Sub trratia emo exsistit libertas a necessitate sive voluntas im-

munis est ab antecedente necessitate, ita ut possit agere et non agere, cum a gratia est excitata ad agendum.

IV. Porro Scriptura et universa Traditio huic pestilentis-simo errori aperte adversantur. Sane 1) opera, quae per gra-tiam in statu praesenti tiunt, ita a Scriptnra exhibentur, ut lege lata praecipiantur hominibus lapsis, qui gratia Dei prae-veniuntur et excitantur ad agendum, merces et praemium iisdem liominibus ea agentibus proponantur, connninatione poenae deterreantur iidem ab omissione eorumdem operum, turn suasiones et exhortationes adbibeantur hominibus ad sancte operandum; atqui liaec omnia absurda forent, si homo ope gratiae agens necessitate antecedente esset ad bonum de-terminatus: ergo. Maior constat ex repetitis legibus, praece-

ptis, adhortationibus, consiliis, quae frequentissinio in utroque Testamento occurrunt, quibus sua sanctio praemii poenaeve adiuncta est. Rursus eae leges, exhortaliones, suasiones respi-cimit liouiines ope graiiae adiutos ad bene operiindum. Nam sermo est de operibus salutaribus, quibus amicitia Dei obtinetur aut augetur, quibus ad aeternam gloriam assequendam effici-mur digni: atqui constat ex eadem Scriptura iiaec sine Dei gratia iieri non posse. Ergo. Minor autem ex ipso rationis lumine evidens est. Ergo.

2) Scriptura adserit voluniati hominis lapsi, quoad opera pietatis, quibus Deo placeat, fucultainn eligcncli Deuter. XXX, 19. Testes (ait Moyses ad populum) invoco liodie caelum et terrain, quod proposuerim vobis vitam et mortem, benedictio-nem et maledictionem. Elige ergo vitam, ut et tu vivas et semen tuum et diligas Dominum Deuin tuum at que obedias voci eius.quot; Cf. et losue XXIV, 15. 22. Eccli. XV, 14. seqq. Deus ab initio constituit hominem et reliquit ilium in maim con-silii sui, adiecit mandata et praecepta sua; si volueris mandata servare (liaec verba ad bomines praesentes, homines lapsos , diriguntur a Scriptore iuspirato) conservabunt te... Apposuit tibi aquam et ignem, ad quod volueris, porrige mauuratuam: ante hominem vita et mors, bonum et malum: quod placuerit ei, dabitur illi. (Juocirca testatur Scriptura potestatem indif-feventem faciendi et non faciendi inesse voluntati. Ecc li. XXXI, 8—10. Heatus dives, qui inventus est sine macula... qui potuit transgredi et non est transgressus, facere mala et non fecit:quot; et idcirco hominem hene facere i/uia vuil, non faeere quia nou vult; ut in loco citato Eccli. XV. et Isaiae 1, 1G. 20. Lava-mini , mundi estote, auferte malum cogitatiouum vestrarum ab oculis meis... Si volueritis et audieritis me, bona teirae comeditis; qui si nolueritis et me ad iracundiam provocave-ritis, gladius devorabit vos. Matth. XIX, 17. Si vis ad vitam iugredi, serva mandata. Atqui clarius et evidentius liberum arbitrium nequit i'epraesentari. Cum ergo liberum repraesen-tetur quoad ea opera, quae ope gratiae Dei fiunt; liquet liberum esse arbitrium suh gratia Dei.

3) Scriptura testatur voluntatem hominis lapsi resistere aut resistere posse gratiae Dei sive Deo vocanti et excitanti Apocalyp. Ill, 20. Ecce sto ad ostium et pulso; si quis

audierit vocem meam, et aperuerit mihi ianuam, intrabo ad ilium. Prov. I, 24. Vocavi et remüstis; extendi manura meam et non fuit, qui aspiceret. Actuum VII, 51. Dura cervice ct incircmncisis cordibus, vos semper Spiritui Sancto resistitis. Isaiae V, 3. 4. Indicate inter me et vineam meam. Quid est quod debui ultra facere vineae meae et non feci ei ? an quod expectavi ut faceret uvas et fecit labruscas? Matth. XXIH , 37: lerusalem, lerusalem, quae occidis prophetas et lapidas eos, qui ad te uiissi sunt, quoties volui congregare fllios tuos, quemadmodum gallina congreat pullos suos sub alas , et no-luisti! Rom. 11, 4. Au divitias bonitatis eius et patientiae et longanimitatis contemnis? ignoras quoniam benignitas Dei ad poenitenüam te adducitV Atcjui resistere homo non posset, si gratia necessitatem agendi inferret voluntati: ergo. Evidens est autem in his testimoniis sermonem esse liberi arbitrii hominis lapsi: ideoque vanam esse exceptionem et absur-dam, quod nimirum de libero arbitrio iutegro ibidem sermo sit.

V. Ad Patres quod spectat, generatim manifestum est do-cuisse eos et contra baereticos defendisse indifterentiam activam voluntatis quoad opera salutaria in liominibus lapsis. Nequc opus heic est plura congerere testimonia. Conferantur quae dedimus in Tbesi LX X X. De Deo Creante. Vide Mattel Istoria Theologica Libb. IV. V. VI. Verum, quod potissimum heic valet, habemns hac in re consentientem ipsum Calvinum, qui concedit doctriuam suam novam esse veteribusque ignotam: Voluntatem (alt Insiit. L. II. c.3.) movet Christus, non qualiter muilis retro seculis traditum et credilum est, ut poslea nostrae sit electionis motioni aut obteinperare aut refragari, sed illam efficaciter afficiendo.quot;

VI. Speciatim in controversia pelagiana idem vindicatum est. Ita Petrus Diaconus in epist. auissa ad Episcopos African os exules in Sardinia c. IV. n. 3. gt; Pater caelestis revelat (lidem) cui voluerit. ad veram eum attrahens libertatein, non violent n necessitate, sed infuiidendo suavitateni per Spirit am S, vit mox crcdentes dicamus quia Doniinus est lesus: quod nemo per naluralem arbitrii libertatein potest dicere, nisi in Spi-rilu B.quot; Et A fricani Episcojti iidem epist. ad loaimem, \Cue-rium etc. c. 10. gt;Quod autem vos dicitis sola Dei misericordia

salvari hominem, illi autem dicunt: nisi quis propria voluntate concurrerit et elaboraverit, salvus esse non poterit, digne utrumque tenetur, si rectus ordo servetur divinae misericordiae et voluntatis lunnanao, ut ilia praeveniat, haec seqnatnr; sola Dei misericordia initium salutis conferat, rui deinde voluntas hominis cooperatvir suae salnlis e.vsis'at; ut misericordia Dei praeveniens volnntatis Inmianue dirigat cursum atque humana voluntas ohediens, eadem misericordia suhsei/uenta, secundum in-tentionem currat ad hrarintn.quot; Et c. 12. »Et por lioc, quoniam hahet homo libenun arlntriwm, audit praecepta, quae faciat, sed ad impleuda divina praecepta liberum arbitrium idoneum nul-latenus efficitur, iiigt;i divinitus adiuveiur.quot; Prosper in Respon-sionibus ad Capitula Gallorum, respons. 6quot;. » Li he cam arbitrium nihil esse vel non esse perperam dicitur; sed ante illuminationem fidei in tenebiis illnd et in umbra mortis agere non recte ne-gatnr... InstiHcatus itaque bomo, nullo praecedente bono merito accijiit donum, quo dono acqnirat et meritum, ut quod in illo inclioatum est per gratiam ('hristi, etiam per industriam liberi augeatur arbitrii, nunqnam remoto adiutorio Dei. Prae-destinationem autem Dei sivo ad bomuu sive ad malum in ho-minibus operari ineptissime dicitur, ut ad ntmirque hominis quaedam necessitas videatar impel leve.quot;

VII. Augustinum vero quod spectat, his argumentis rem conficimus. Augustinus etiam ])ost exortam baeresim pelagianam, contra eosdem pelagianos defendit tum gratiae necessitatem , tum liberum arbitrium. Testis, prae ceteris, est liber scriptus De Gratia et libero arbitrio. Porro certa sunt liaec duo 1) ipsum quoad definitionem sive essentiam liberi arbitrii, quod in hominibus lapsis meriti et deiueriti est capax, convenisse prorsus cum pelagianis: probavimus id Tbesi cit. n. VI; at pelagiani indifferentiam activam faciendi et non facieudi vin-dicabant voluntati. Constat 2) Aiigustinuni convenisse cum Massiliensibus quoad indolem et efficaciam gratiae; id demon-stravimus Tb. XXXVTIL; atqui Massilienses gratiam asserebant, cui posset humana voluntas resistere et consentire, ut ipse lansenius testatur. Haec autem doctrina Augustiui adversatnr prorsus doctrinae, quam in hac lliesi impugnamus. Ergo. I'nnm autem sufficiat proferre dissertissinmm testimonium ex lib. de öpiritu et liit. c. lt;51. »Attendat et videat non ideo tantum

istaiu voluntatem (bonain) divino inuneri tribuendam, quia ex libero arbitrio est, quod nobis naturaliter concreatum est, ve-rum etiam quod visorum suasionibus agit Deus nt veliraus et ut credamus sive extriusecus per evangelicas exhortationes . .. sive iutrinsecus, ulji nemo liabet in potestate quid ei veniat in mentem: scd consentire vel dissentire propriue. voluntatis est. Plis ergo inodis quando Deus agit cum anima rationali, ut ei credat (neque enim potest credere quodlibet libero arbitrio, ^i nulla sit suasio vel vocatio cui credat), profecto et ipsum veile credere Deus operatur in homine et in omnibus miseri-cordia eius praevenit nos, consenfire autern vocationi Dei rel ah ea dissentire, sic ut di.ri, propriae voluntatis est. Quae res non solum nou infirmat quod dictum est: (pad hal/es rpiod non ac-repisti? verum etiam confinnat. Accipere quippe et habere anima non potest dona, de quibus hoc audit, nisi consentiendo ac per hoc quid habeat et quid accipiat, Dei est; accipere autem et habere utioue aecipïutis el /lahenlis est. lam si ad illam profunditatem scrutandam quisquam nos coarctat, cur illi i)a suadeatur ut persuadeatur, illi autem non ita; duo sola occur-runt interim, quae respondere mihi placeat: O altitudo diri-tiaruin: Numrjuid iniijuitas apud J)eum? Cui responsio ista dis])licet, quaerat doctiores, sed caveat ne inveniat pi-ae-smnptiores.quot; ITabes heic libertatis et gratiae oeconomiam clarissime propositam. Cf. Petavium De Opificio sex dierum L. IV.

VIII. Et re nuidem vere si historia dogmatum perpen-datur, liquebit Ecclesiae magisterium non minus sollicitum tüisse defendendae necessitatis et gratuitatis gratiae, quam ad-screndae potestaüs lil)eri arhitrii a gratia adiiiti eligendi inter bonuin et malum seque ad alterutrum pro lubitu determinandi. Sicut haeresis pelagiana proscripta est, ita et penes veleres proscripti maniehaei, proscripti mathematici sive astrologi as-sertores fati et jienes recentiores proscriptus Wikleffus (art. 27.) proscriptus Lutlierus (artic. .gt;().) proscriptus l/utherus et Cal-vinus (Cone. Trid. Sess. VI. cann. 45.), qui omnes liberum arbitrium negarunt.

IX. Et quod spectat ad canonem 1'quot; Hess. VI. Trid. Synodi, adverte eo damnari qui dixerit liberum arbitrium a Deo motum et excitatura nihil cooperari assentiendo Deo

excitant! et vocanti et non posse dissentire, si velit, sed veluti inanime quoddam iiiliil omnino agere, sed mere passive se lia-bere. lam vero cpiaestio fieri potest quid per ultima verba Synodus intellexerit. An damnare eos, qui dicerent voluntatem nihil prorsus agere ideoque statuere tantum quod voluntas aliquid agat sub gratia, ita ut fiat satis definitioni Concilii, si dicatur voluntatem spontanee tantiuu agere sub gratia? Neque enim voluntas sponte agens se liabet ut inanime quoddam nihil omnino agens. Respondendum est tamen, turn ex scopo huius definitiouis, turn ex contextu Canonis hunc sensum cx-clusivum excludi. Nam primo scojuis Concilii erat proscribere errorem protestaniium circa liberum arbitriuni: atqui liutherus, Calvinus ceterique non negaverunt motus hos spontaueos voluntatis sub gratia; nihil ergo ad eos damnatio spectasset. Negabant autem motus liberos a necessitate immuiKs; lios ergo vindicare voluerunt Patres Tridentini. Hnrsus haec postrema verba cohaerere debent cum praecedenfibus: atqui in praecedentibus asseritur hominem ita cooperari Deo assentieudo, ut posm't dissentire si velit, quae verba accipienda in sensu composito cum gratia. Si enim haec deest, poterit non esse consensus, non esse actus; sed non poterit esse dissensus, cum enim dissentimus, dissentimus alicni, h. e. heic Deo vocanti per gratiam. Neipie pariter poterit ea i/nifia ahiici, ut dicitur c. 5. quid enim abiicias quod non habesV (undo, ut modo per transennam id iuuuainus, liquet trails vel inadvertentia eorum, (pii verba Tridentini: potest dissentire, accipiunt tanquam syn-onyma istis : potest nou agere). Atqui his immunitas a necessitate docetur: nequit ergo sequentibus statui tanquam suffi-ciens sola activitas spontanea voluntatis. Et sane I'atribus Tri-dentinis idem erat voluntatem sive hominem aytere et agere libere ;

spectabant nimirum actus, qui liumani dicuntur, quibns proprie nos dicinntr agere. Unde in capite 5. cui canon ille 4. respondet. Patres negaverant hominem nihil omnino agere inspirationem Dei recipiendo, quippe qui Htam et abiieere potest. Nimirum ideo agit; quia ita recipit, ut possit non recipere, non acturus prot'ecto, si id non posset. Atqui liaec est actio humana, cuius domini sum us; ergo.

X. Argumento ex auctoritate petito accedat etiam ratio ducta ex indole gratiae actualis. Etenjm gratia actualjs con-

sistit, ut diximus, in elevatione facultatis et actibus vitalibus. lam vero elevatio facultatis id solum praestat, ut voluntas in altiore online valeat operari, non ut careat ])otestate sibi cs-sentiali. Actus autem vitales, in quibus illustratio et inspiratio praeveniens est posita, vel sunt indeliberati, vel etiam delibe-rati. Si deliberati, quidquid ex eis consequitur, rationem sui in exercitio libero se detenninantis voluntatis habebit et idcirco immune erit ab antecedente necessitat/!. Per in deliberates autem actus, ad quos gratia pure praeveniens spectat, afficitur quidem voluntas ad aliquid; sed manet potestas voluntati eligendi unum ex iis, ad quae per motus indeliberatos inclinatur, qui ideo in voluntate exsistunt, ut exercitium libertatis esse possit: ergo. Cf. Th. XVII.

Praeterea, ut ex eorum quibusdam principiis adversaries convincamus, concedunt imo contendunt gratiam Angelis et primo bomini in statu innocentiae nullam indidisse necessitatem: atqui si primus homo sanus necessitatem non patiebatur a gratia sibi collata, neque homo lapsus necessitatem pati debet a gratia, quae ei nunc confertur. Etenim gratia bominis lapsi est gratia sanans, medicinalis h. e. restituens hominem ad earn perfectionem quoad actus meritorios, a qua lapsus est; atqui non esset' reapse gratia sanans, si homo gratia adiutus non posset se movere sicut prins, sed tantum posset moveri; sicut medicina non dicitur, quae adhibita pedi infirmo, ut eum sanet, non illud efficit ut per se possit, sicut ante infirmitatem, movere, sed solum ut ab alio moveri possit. Itaque si libertas inditferentiae amissa est per amissionem gratiae, restituta gratia eaque sanante voluntatem, ea libertas restituenda erit: ideoque etiam voluntas bominis lapsi sub gratia erit libera.

Senteniia lansemi: (jralium Dei ita o.me efjicacctn, ul inter iimm el liberinlem exsistat habitus hinc quhlem deleelationis inile-liberatae iiraevenienti* rirlricis, inde aule)n voliDilatis viclae el ad unum in^uperabilih'i' drlerininalae, (/!(« parte staluil graliam neecsnitatem infnrenlem, haereliea est nee a praeee-dente di/ferl; ({ualetms rem ijraiiam, ijuae neeesvilalein inferl, in deleelatioiu; collocal, /(dsa est.

I. lausenius üe Gratia Ohristi L. IV. c. I. ait: »N(m exigaa inter Doctores recentiores controversia est, quid ilia gratia sit, qua Deus cor hominis convertit et in eo bonum operatur. Alii nanique putant esse sanctam cogitationem, alii esse quosdam indeliberatos motus amoris, timoris, spei vel similis cuiuspiam affectionis, qua voluntas ad aniandum, timon-dum, sperandum excitatur, alii esse physicam praedetennina-tionem potentiae voluntatis ad operandum . . . Vestigiis sanctis-siiui et securissinii Doctoris inhaerere qui statuerit, non multuin in ista difficultate, quae tantopere nuiltoruni recentiorum in-dustriam oxercuit, laborabit. Videbit enim perspicue ex omnibus opcribus eius ac locis inter se concinentibus, gratiam istani ('liristi Salvatoris medicinalem, quaiu e'ficaceni Schola vocat, non aliud esse, quam caelestem quandam atque ineffa-bilem suavitatem, sen spiritualem delectationem, qua voluntas praevenitur et tlectitur ad volendum f'aciendumque quidquid earn Deus veile et facei'e constituent.quot; Cuius rei probationibus allatis, subdit c. (3. »Ex his iani perspicue intelligitur, tantopere esse necessarian! istam delectationis divinae gratiam, quando cum terrenarum rerum tentationibus ac delectationibus dimi-canius, nt nisi maior fuerit quam terrena, qua noster affectus detinetur, lieri non pos.sit quin propriae voluntatis infirniitate vincaniur. Maior enim delectatio nunquain sane delectatione minore superabitur, sed eam sequetur animus, quae magis emu aiüciendo suavitate delinuerit. .. Cum igitur ad opus iustitiae qualecumque faciendum, necessarium sit ut ex maiore iuslitiae ddectalione uascatur, hinc fit ut istam Christ! gratiam Augn-stinus epitheto ad hoc ipsum exprimendum propriissimo atque

efficaci ornare soleafc. Nam plerumque vocat eam ddectationern victricem vel illo ipso vel alio aequivalente vocabulo.quot;

Porro L. IV. c. 11. »delectationem istam seu suavitatem ait lansenius esse partiiu indollberatum alfectura animae, qui actualis complacentia est, partim etiam et crebro esse desiderium indeliberatum, quibus anima suaviter ac delectabiliter in bo-num appetendum rapitur, ut voluntas ei actu lil)ero consentiat ac bonum diligat tanto vehementius, (_iu;uito fortius illis actibus rapitur.quot;

Huius antem auxilii necessitatem ita lansenius declarat c. 7. »Idcirco in ista cum tentationibus diraicatione magnam adeoque maiorem ac victricem delectationem esse necessariam, ut delectatio terrena superetur; quia alioquiu voluntas tam maguas volendi vires adbibere non potest seu, ut Schola loquitur, tam intense ac fbrtiter veile nequit, quantum necesse est, ut tentatio seu delectatio opposita superetur.quot; Cur veroV En ratio ibid. c. 9. ait »vera ratio cur caelestis delectatio ad actus bonos necessaria sit, ex natura medicinae seu medi-ciualis adiutorii petenda est. Voluntas enim per peccatum primi hominis in libidinum imperium praecipitata est, ex quibus fit ut in omnibus actionibus ante gratiam, delectatione quadam libidinosa praeeunte ac titillante provocetur, cui con-sentiendo jieccat... (statuerat iam L. II. l)c statu naturae lapsae c. 24. omnia peccata, quae in statu naturae lapsae admittuntur ab hominibus, concupiscentia 'incitante ct voluntatis assen .turn impetrante perpetrari). Et quia quamdiu in liac vita vivimus, terrenis delectationibus undique titillantibus ad ci-ea-turarum dilectionem a creatoris dilectione vocamur; liinc ille couflictus delectationum, de quo diximus ex Augustino, qui sopiri non potest, nisi altera alteram delectando superaverit et eo totum animae pon dus vergat.quot;

11. H uic autem gratiae non posse ab bomine resisti docet nee eam proinde unquam suo carere effectu L. II. cc. 21. 25. quemadmodum nec jjotcst homo resistere terrenae delectationi, si ea sola sit vel maior, ut Lib. VUL c. 9. docet. Idcirco ])er gratiam uni parti affigi voluntatem docet, imo, ut ipse ait, astrirtisnmarn fieri L. VIll. c. G. atque in bunc sensum adhibet eas phrases voluntatem humanam divina gratia inde-dinabiliter et aisupcrabiliter agi. De Gratia Christi L, II, cc.

4. 5. Tandem Ij. VIII. conciliaturus cum luiiusmodi gratia libertatem, monet primum c. 3. quod gt; quumvis tanta inter physicnm praedeterminationem, prout a Scholasticis defendi solet et medicinale t'hri.sti adiutoriuin discrepantia sit (sane praedeterminatio pliysica est in genera causarum pliysicarum, delectatio lanseniana proprie in genere causarum moralium, praedeterminatio jiliysica astruitur necessaria omnibus actioni-bus cuiusvis causae, delectatio vero solis actibus hominis in statu naturae lapsae etc. C'f. 1. c. caput 2¹quot;. praecedens) in hoc tamen, ut diximus, cum eo convenit, quod officium pbv-sice praedeterminandi voluntatein ei vere competat, eoque vocabulo non abstracte sed concrete sumpto merito appellari possit.quot; Scilicet hoc adiutoriuin »voluntateni inclinat, applicat, determinat et quia praevenit ipsam voluntatis determinationem, etiam praedeterminat, non solum moraliter, sed vera reali et physica determiuatione. Monnis eiiim praedetcrminalio (subdit) ilia dicitur, quae tantum se habet ex parte obiecti, queniad-modum i'acit ille , qui consulit, suadot etc.; sed haec (gratia Christi mediciualis) se habet in ipsa potentia voluntatis, quam proprie suae suavitatis niagnitudine ad volendum applicat et applicando determinat, utpote causans in ea hoc ipsinn ut se determinet ideoque praedeterminat.quot; (Cf. Suarez De Gratia L. V. c. 6. ii. 17.). Tum c. 5. seq. proponens nioduin, (jueni ipse ex Augnstiuo colligere se putat, quo gratiae efficacia cum libertate concilietur, ilium ad hoc unice revocat, quod voluntas sub gratia velit, quod gratia faciat voluntatein velle; quia ergo volitio immimis est a coactione, ideoque libera; hinc manet libertas cum gratia, quae facit ut velimus, etsi neces-sario velimus. Est eniin lansenii (De Deo creant. Th. LXXX.) certissima sententia; libertatem, quae competit voluntati in statu naturae lapsae, non esse immunitatem a necessitate, sed tantum a coactione. Hanc vero gratiam efficacem docet lanse-nius unicam esse, quae in statu naturae lapsae hominibus conferatur. De Gratia Christi L. 111.

111. Duo ergo lansenius statuit circa gratiae efficaciam, alterum, gratiam necessitate antecedente determinare ad unum voluntatein; alterum, gratiam hanc esse delectationem caele-stem oppositam delectationi terrenae, eaque maiorem ac vi-ctricem. Vult enim, ut vidimus, lansenius sola delectationi:

(luci et trahi voluntatem et quiflein delectations pracvalente .sive victrice; li. e. ut voluntas veiit, necessariam esse praeve-nienteni delectationem .sive caelestem sive terrenam, quae vel sola sit, vel contraria maior eamque necessario deterniinare assensum voluntatis. Itaque sententia lansenii est: voluntas hominis in statu naturae lapsae caret dominio sui actus sen libertate indifferentiae ac reliqua ei est tantum potestas sponte agendi; illud autem vult, ad quod ipsam vel delectatio terrena vel delectatio caelestis trahit, ita ut semper necessario voluntas earn delectationem sequatur, quae ex se, non ex aliqua libera determinatione eiusdem voluntatis ideoque antecedenler maior est.

IV. lam vero quod spectat ad primum nempe gratiam necessitate antecedente determinare ad unum voluntatem eamque proinde eatenus liberam esse quatenus e.t immunis a coactione ; baec sententia iis argumentis reiicitur, quibus liae-resis Calvini, cuius est instauratio. Et sane baec doctrina lansenii proscripta est proscriptione duarum propositiomnn ijisius , secundae nempe et tertiae. «Interior! gratiae in statu naturae lapsae nunquam resistiturquot; et »Ad merendum et de-merendum in statu naturae lapsae non requiritur in homine libertas a necessitate sed sufficit libertas a coactione.quot; Si eniin gratiae resisti potest, si ad merendum, quod sine gratia non fit, requiritur libertas a necessitate; evidens est gratiam esse buiusmodi ut non inferat necessitatem, non determinet ad unum voluntatem. Eadem doctrina adversatur definitioni Cone. Trid. Sess. VI. cap. 5. et can. 4. Gertum est enim ex illis posse bominem abiicere gratiam I hi et dissen tire , si vel it et proinde libere eamdem recipere, quod adversatur prorsus lansenii sententiae, qui gratiam adstruit indeclinabiliter et insu-perabiliter sibi subiugantem liberum arbitrium.

V. Ad alterum vero caput doctrinae quod spectat, nempe quod baec gratia antecedenter necessitans sit caelestis delectatio, advertimus 1) aequivocationem latere iu nomine delecta-tionis. Ea enim potest primo intelligi (/uilibet indeliberatus motus voluntatis , quo baec disponitur et allicitur ad actum deliberatum, potest deinde intelligi eertas indeliberatus motus, quo quadam suavitate perfundatur voluntas sive homo, qui jnotus strictiore sensu vocatur delectatio. Sane experimur non

infrequeuter iu nobis motusiudeliberatos, quibus sentimus nos altralii erga lionestum üt iustum, quin proprie possimus af-fivmare quoil illud nos delectet. lam yero lansenius delectatio-nem caelestem iiccipit hoc altero sensu. Nam a) illam oppo-nit delectationi terrenae quae non est ij),si quilibet indeliberatus motus erga id quod non decet, sed specialis motus indeliberatus nempe concupiscentiae sensibilis qua, ut ipse ait, titillanuir et ferimnr in inhonesta, a (jua omnia peccata oriri supponit. h) Ipse , ut iam audivimus, non vult gratiam esse quoslibet indeliberatos motus amoris, tinioris, spei vel similis cuiuspiam affectionis, qua voluntas ad amandum, tirnendum, sperandnm excitatur, sed solam caelestem delectationem, quam vel immediate et necessario sequitur caritas, vel quae eadem est ac caritas proprie dicta, quo fit ut utraque appellatione passim a lansenianis nominetur (cf. Gurlen De Gratia Christi L. IV. Diss, l¹¹.): accipit ergo lansenius proprio quodam et deter-minato magis sensu nomen delectationis. Et sane quoniam in voluntate liominis lapsi ipse non vidit nisi facultatem sponte agendi, earn nimirum quae competit quoque appetitui sen-sitivo brutorum, consequens tuit ut idem quoque motivum agendi, quod proprium est bruti, attribueret liomini, b. e. ut delect atione ferretur ad actum; delectatio vero qua di-cuntur bruta moveri, certo quodam determinato sensu ac-cipitur.

Advertimus 2\ delectationem quamlibet indeliberatam sive late sive presse acceptam per se non impedire exercitium li-bertatis, nee voluntatem necessario ferri in id, ad quod indeliberate afficitur magis; hoc enim est proprium appetitus rationalis, ut dupliei re proposita duplicique affeetione solliei-tatus, dominium sui actus servet et in alterutrum ferri possit atque ita efficere valeat, ut quod indeliberate delectabat minus, deliberate delectet magis, quatenus illud prae alio eligit eo quod doininus est sui actus magisque proinde diligit. Quare licet Theologi omnes cum Angustiuo admiserint ae necessarian! censuerint gratiam inspirationis immediatae voluntatis sitam in actu indeliberato, quae debet esse motus quidam quo for-maliter voluntas allicitur, inclinatur ad consentiendmn Deo vocanti, qui motus ideirco vocari potest cum Augustino aliqua caelestis suavitas, iucunditas , delectatio; nemini tamen venit

Ex quibns aniinadvei'sionibus j)atet quod immorito prorsus et falso qais contenderet systenui lausenii consequi ex eo quod asseratur uccessitas alicuius actus iudeliberali in voluntato, qua alliciatur ad actum liberum. Ergone ex asserta inspira-tione immediata voluntatis sequitur peremptio libertatis? Error lansenii est quod censuerit gratiam esse tantum quamdam delectationem stricto sensu acceptam, quod censuerit delecta-tionem in actu primo maiorem secmn terra necessario necessitate non morali tantum sed pliysica, ut hit proinde opposilum in sensu composito impossibile, consensum voluntatis atque eadem physica necessitate nihil posse velle voluntatem si utra-que delectatio in actu primo sit aequalis; ut idcircp sub alter-utra delectatione non sit reliqua voluntati vis electiva sed sola facultas sponte sequendi delectationem.

VI. lam vero certum est 1quot;. gratiam Cbrisli, quod ad voluntatem spectat, non esse soluni inspirationem caritatis seu inspirationem caelestis delectationis presse acceptae, ex qua caritas immediate sequatur Etenim a) doctrina catbolica certum est iidom spam et caritatem tras esse virtutes distinctas atque ad earum actus exercendos gratiam Dei praevenientemquot; requiri; fidem vero et spem posse esse et exerceri sine caritate: erit ergo etiam inspiratio propria lidei et spei; h) constat eadem doctrina catbolica esse affectus salutares timorem Dei peccati-(pie detestationem ex metu poenarum ac turpitudine peccati, dasiderium nostraa beatitudinis et huiusmodi (cf. Trid. Syn. Bess. XIV, c. 0. Luc. XII. 5. Psal. CXVIII, 112.); pro bis ergo actibus quoqua praesto sunt inspirationas, quae non sunt proprie inspirationes caritatis nec illius caelestis delectationis, ad quam ipsa immediata consequitur. Cum autem Augustinus Cont. duas epistt. Pelagg. L. IV. c. 5. ait de inspiratione di-lectionis ut cognita sancto amore faciamus, quod aa proprie gratia est, non opponit inspirationem dilactionis inspirationi aliorum atfectuum et piorum actuum voluntatis, sod adiutorio cof/nitionis quod tantum volabant concedere Pelagiani. Itaque gratia propria Christi sau oeconomiae cbristianae non est sola inspiratio caritatis , sad est universim gratia interior turn ha-bitualis tum actualis, quae posterior sita est in qualibet pia

illustratione et inspiratione ad quoslibet actus salutares. Non est igitur unica gratia Christi caelestis illa delectatio, quam vel immediate sequitur caritas vel quae est eadem ac cailtus.

2. Falsum est delectationem indeliberatam sive caelestem sive terrenam vel cuiusque gradus, si sola sit, vel maiorem, si ei alia opposita coexsistat, impedire electionem voluntatis, seu necessitatem inferre. Haec quidem necessitas determina-tionis ad id quod unice delectat, vel delectat magis sequitur in eo appetitu qui solum spontaneo motu ferri possit et non sit liber, cuiusmodi reapse supponitur a lansenio voluntas liominis lapsi. At si voluntas ex se libera sit, nequit necessitatem pati ex delectatione inaiore; nam haec omnia, delectatio scilicet maior et delectatio minor spectant ad constitutionem actus primi: atqui proprium est libertatis ut perfecte consti-tuta in actu primo servet dominium sui actus valeatque veile aut nolle quidquid ei proponitur, veile lioc aut illud.

VII. Et sane id potest argumento ad hominem quoque contra lansenium demonstrari. Etenim primus homo utpote immunis a concupiscentia liber fuit sub gratia iibertate indit-ferentiae. Atqui si Adam liber fuit sub gratia, potest et debet homo quoque lapsus pari Iibertate gaudere sub caelesti delectatione. Nam docet lansenius utramque delectationem parem esse posse, ita ut voluntas in aequilibrio consistat. Ponatur ergo delectatio caelestis par secundum efficaeiam delectationi carnali: voluntas erit in aequilibrio, h. e. se habebit ac si nulla delectatione alliceretur, se habebit scilicet sicut voluntas Adami integri. Si ergo illi voluntati in aequilibrio constitutae gradus alius delectationis caelestis addatur, hic se habebit ad eam voluntatem sicut se habuit gratia ad voluntatem Adami; nam vis omnis concupiscentiae extincta est per parem delectationem caelestem ideoque perinde ea se habet ac si non esset. Potest ergo tune et debet gratia nova accedens, sive gradus alius delectationis liberum relinquere exercitium voluntatis. Atqui quotiescumque gratia obtinet eiïectum, vel sola est delectatio caelestis vel est maior; ergo semper quoties bene agunt homines lapsi, possunt et debent esse immunes a necessitate. Cf. Stephanum Dechamps Haeresis lanseniana L. III. c. 5.

Hacretica rd vim divinae gratia^, (juum (Jtiesnnllus syatema lansanii ttmendnturioi tt'culidit, ut sit nempi; ipsa otmiipoten* Dei vi)liintn* val opcrcdio iihoiiix sint volmdalin l)i:i omni-polentis.

T. Sententia de gratia Christi sita in delectatione victrice totumque systema de dnplici delectatione victrice et victa iani vivente Arnaldo, qui in secta munus magistri post lansenium su-sceperat, cepit lansenianis displicere et a CJnesnolio, qui Arnaldo Kuccessit, reiectuni est, alio prorsus systeniate substituto. lllud systema Quesnellus non defendit neque in eius propositionibus damnatis comparet. Quid porro Quesnellus excogitavit? Rem levissimam simul et absurdam: gratiae nimirum, quae res creata est, substituit ipsum auctorem gratiae, qui immediate et irresistibiliter actus salutares excitaret in nobis. Scilicet do-cuit gratiam sitam esse in omnipotentia divina sive actione seu operatione Dei omnipotentis, cuius terminus immediatus et ne-cessarius sit actus salutaris, cui operationi divinae non possit resisti: quid enim resistit omnipotentiV Haec notio divinae gratiae exbibetur propositionibus damnatis lOquot;. ll^a. 19'gt;. 23^:l. 24'. coll. 12^a. 1:3'. 10'. 20*. 22^. Docet proinde Quesnellus gratiam Dei nihil esse aliud quam omuipotentem eius volun-tatem seu operationem maims omnipotentis Dei, quam nihil impedire potest et retardare et idcirco etfectum indubitabilem actum nempe salutarem sequi quocumque tempore quocumque loco velit Deus aninuun sal vare, nullam voluntatem humanam gratiae iuteriori resistere; quia nihil resistit omnipotenti, Deum scilicet imperare et hoc ipso omnia fieri gratiaeque operationem significarj per eam, qua Deus creaturas ex niliilo producit et mortuos revocat ad vitam.

II. 1 am vero 1° gratia quidem omnis est operatio Dei, si operatio effective accipitur, hoc est terminus est quidam creatus Dei operantis in nobis atque est operatio Dei omnipotentis sive Dei, qui est omnipotens et certo quodam sensu est operatio quoque Dei quatenus est omnipotens; quia nempe omnipotentia Dei requiritur ad elevandam naturam viresque conferendas

supernaturales. At non est operatic Dei omnipotentis hoc sensii, ut quoad effectum obtinenduni, qui est actus salutaris, efficiicin oinnipotentiao exeratur, cui propter vim infinitam, qtia Dei potentia pollet, nihil resistere valet; gratiae enim Dei resistitur. Hoc autem sensu dicitur a Quesnello gratia operatio voluntatis omnipotentis.

2°. Praeterea idea luiius gratiae quesnellianae talis est, nt possit esse gratia Dei sine ullo effectu creato Dei praevertente actum salutarem et praeparante voluntatem: »gratia Dei non est aliud (inquit prop. ll^:i.) quam voluntas omnipotentis Dei iubentis et facientis quod iubet.quot; Atqui voluntas haec est simplex volitio immanens Dei, virtualiter transiens ad extra, propter quam actus salutaris, cpii iubetur, exsistit, eadem nempe volitio efficax, qua res creatae exsistunt, cui idcirco comparatur a Quesnello gratia Dei. Haec autem volitio immediate attingit effectum, h. e. cum producit quin inter effectum volitum et volitionem Dei efficacem intercedat aliud, quod etfectum ii Deo i)raeparet voluntatem et sit principiuiu aut causa illius ultimi effectus intenti, h. e. actus salutaris.

Atqui gratia divina non est haec voluntas Dei aut operatio voluntatis Dei sed est eius realis effectus, aliquid nempe crea-tum in anima, quo ad salutariter agendum eadem praeparatur. Constat id ex universa traditioue, quae allata est toto Capite 1. Proiude quid ineptius quam illustrationes et inspirationes, quae actus sunt nostri vitales atque elevationem facultatis, quae est modus quidam noster, esse voluntatem Dei, li. e. DeumV

3. Gratia Dei non est voluntas Dei iubens exsistere actus bonos; haec enim iussio ipsa est lex, quae a gratia profecto distinguitur: sed gratia est benigna et misericors Dei voluntas vires suppeditans et adiuvans ad faciendum id quod Deus iubet: quid hac re clarius in Augustini doctriunV

4. Efficacia autem gratiae, qua Deus obtinet actus salu-tares, si quando cos infallibiliter velit, non a sola virtute di-vinae omnipotentiae depeudet, sed ex iufallibili quoque scientia, nt cum Augustino deinceps declaraturi sumus.

111. Inepte Quesnelliani provocant ad ea Scripturarum testimonia, in quibus affirmatur vel quod Deus omnia quaecunique vult facit Psal. CX111, 3. et CXXXIV, C. vel quod nemo

possit resistere voluntati Dei, si decreverit ipse salvare Israel Esther. XIII , 9. Nam distinguenclum est primo inter ea quae facit Deus solus et quae Deus vult facere uobis libere coope-rautibus: ilia effectus sunt solius potentiae Dei, haec a nostra quoque voluntate pendent atque ita pendent ut libere fiant. Deinde distinguenda est duplex resistentia divinae voluntati legislatrici: altera qua eidem praecipienti non obeditur, altera qua ei non obediens eius quoque vindictam eiFugere valeat. Tandem distinguenda est duplex ratio cur impossibile sit quod illud non fiat quod Deus decrevit: altera orta ex sola efficacia divinae omnipotentis voluntatis, altera orta ex infallibili scientia, qua regitur decretum Dei. lam vero citata loca Scri-pturarum, commendantia efficaciam divinae voluntatis omnipotentis, vel loquuntur de effectibus, qui a sola Dei voluntate dependent, vel si loquuntur de iis effectibus, pro quibus liberfie voluntatis luimanae concursus quoque postulatur, cum docent impossibile esse quod aliter fiat ac Deus decrevit et bomo re-sistat voluntati Dei, non excludunt scientiam Dei, qua divina voluntas regitur et qua fit ut infallibiliter id divina voluntas obtineat quod decrevit.

Nec alia est Augustini doctrina. Ideo enim iuxta Augu-stinum a) voluntas Dei omnipotens est semperque fit; quia vult Deus aut legem suam servari aut transgressores puniri: alterutrum autem semper fit nec valent transgressores eius fugere ultricem potestatem. De Spir. et lit. c. 33. baec liabet: gt;^11^ Deus omnes homines salvos fieri et in agnitionem ve-ritatis venire; nou sic tamen ut eis adimat liberum arbitrium, quo vel bene vel male utentes iustissime iudicentur. Quod cum fit, infideles quidem contra voluntatern Dei faviunt, cum eius Evangelio nou credunt: nec ideo tamen eam vincunt, verum se ipsos fraudant magno et summo bono malisque* poenalibus implicant, experturi in suppliciis potestatem eius, cuius in donis misericordiam contempserunt. Ita voluntas Dei semper invicta est; vinceretur autem, si non inveniret quid do cou-temptoribus faceret aut ullo modo possent evadere quod de talibus ille constituit. Qui enim dicit, verbi gratia, volo ut hi omnes servi mei operentur iu vinea et post laborem requie-scentes epulentur, ita ut quisquis eorum hoc noluerit, in pi-strino semper molat; videtur quidem quicumque contempserit,

contra voluntatem domini sui facere; sed tunc earn vincet, si et pistrinum contemnens effagerit, lt;]uo(l nullo modo fieri potest sub Dei potestate.quot;

Vel lgt;) iuxta eumdem Augustinum ideo semper fit quod omnipotens vnlt, quia vel fit quod ipse vult vel fit quod sinit fieri; volens autem nou nolens sinit. Ita in Eucliir. c. 95. oni-nipotentiam Dei praedicans ait »non ergo fit aliquid nisi Omnipotens fieri velit, vel sincndo ut fiat vel ipse fadendo:quot; et c. 100. gt; Quantum ad ipsos (malos) adtinet, quod Dens no-luit f'ecerunt, quantum vero ad oinnipotentiavu Dei nullo modo id efficere valuerunt. Hoc qiii|)i)e ii)so quod contra voluntatem eins fecerunt, do ipsis facta est voluntas eius. I'ropterea nam-que macjna opera Domini e.vijnlsita in ornnes volunlales eius, ut miro et ineffabili modo non fiat praeter eius voluntatem, quod etiam contra eius fit voluntatem. Quia non fieret si nou sineret nec utique nolens sinit, sed volens nec sineret bonus fieri mala, nisi omnipotens et de malo facere posset bene.quot; Cf. notas Faure in utrnmqne caput.

e) Asserit quidcm Augustinus (De (quot;orrep. et Graf. c. 14.) quod non est dubitandum, voluntati Dei, qui in caelo et in terra omnia quaecumque voluit fecit, humanas voluufates non posse resislere, quominus faciat ipse quod vultquot; atque lioc ipsum Deum non facere gt;ni8i per ipsorum liominum voluu-tates,quot; quippe qui liabet gt;sine dubio inclinandorum cordium quo placet onmipotentissimam potestatem.quot; Haec autem onmi-potentissima potestas in eo sita est, ait, quod non potest effectus misericordiae Dei esse in bominis potestate hoc pacto ut cou-tingat Deum quidem velle efficaciter misereri, frustra vero id velit eo quod homo nolit (Ad Simplicianum L. I. q. 2^a. n. 13.). lam vero id ex eo fit xjuia si vellet Deus ipsorum misereri, posset ita vocare quomodo illis aptum esset, ut et moverontur et intelligerent et sequereutur. llli enim electi, qui congrucnter vocati... Nullius frustra miseretur Deus; cuius autem mise-retur, sic eum vocat quomodo scit ei congruere ut vocantem non respuat.quot; Ibidem. Id autem est quod dicebamus, certitu-dinem effectus nou a sola potentia sed et a scientia dependere.

Ineplo vera nd plures Scviplurarum loculiones provoennt hacn;-tici, ut mam haeresim iucanlur.

I. Scripturarum locutiones, quas colligunt haeretici Calvi-iiiani, Lmseniani, Quesnelliani, eae sunt, quibus docemur, vel quid per se valeat homo in ordine salutis, vel quoraodo ant quid operetnr gratia in nobis. Ad lⁱⁿ. classem eae spectant, quibus homines dicuntur mortui in peccatis Ephes. IT, 1. caeci Luc. IV, 19. tenehvae Matth. VI, 23. avhor mala Matth. VII, 18. servi peccati Rom. VI, 17. exsistentes hi came, quae non potest se subneere legi Dei Rom. VIII, 7. animales 1. Cor. II, 14. nihil posse ex se ipsis tanejuam ex se ipsis. 2. Cor. Ill, 5. Ad 2'quot;. classem pertinent eae locutiones, quibus dicitur Deus creare cor mundam Psalm L, 12. facere in nobis cor novum Ezech. XXXVI, 20. excitare ex movtuis et vivijieare Ephes. II, 5. cor aperire et circumeidere Deuter. XXX, 6. auferre cor lai idewn i t dare cor carneum ae facere ut in praeceptis eius arnhulemus Ezech. XXXVI, 26. eompellere intrare Luc. XIV, 23. Irahere loan. VI, 44. Ad 3ⁱⁿ. classem referuntur eae locutiones, quibus totum Deo adscribeudum esse asseritur, quippe qui sit ille, rjui, omnia in nobis operatur Isaiae XXVI, 12. Ephes. I. 11. 1. Cor. XII, 6. qui incipit et qui perjicit Philip. 1, 0.

II. 1 am vero ad prima testimonia advertimus 1) metapho-rc is esse plerasque ex his locutionibns et si eas presse acci-pias ac a re signiflcata excludere velis quidquid ]ier eas locutiones signiflcari potest exclusnm; debes nedum actum Hberae determinationis detrahere voluntati, sed et actum spontaneum, qui actus vitalis est nec potest a mortuo procedere. Id porro et eis adversatur, qui haec testimonia nobis obiiciunt. Itaque 2) norma aliqua praestituenda est, ad quam exigatur inter-pretatio huiusmodi metaphorarum. Haec autem norma iuxta ipsos haereticos alia esse nequit quam doctrina de eadem re proposita a Scriptura verbis propriis vel clarioribus. Atqui constat ex praecedenti Thesi clarissima Scripturae testimonia asserere libertatem homini agenti per gratiam; ergo nequit

esse earum locutionum metaphoricarum sensus iste, qui pote-st.atem voluntatis so libere deteminanteni sub gratia excludat. (iuocirca 'A) sensus earum locutionum obvius satis liic est: ni-mirum spectantur homines secundum id, quod se ipsos peccando et quidem libere fecerunt sive peccato primi liominis sive pec-Ciitis propriis actualibus; sunt enim propter liaec mortui, caeci, in tenebris, animales, servi peccati. Hpectantur proinde homines secundum id, quod a se ipsis habeut, destituti gratia Dei. Porro de his vere affirmandum est quod vitam supernaturalem non vivant nee vivere possint, quod indium actum luiius vitae edere valeant, quod nullam salutarem cognitionem possint lia-bere. Hoc autem quid facit ad quaestioneni: utrum homo sub gratia libere se determinetV Praeterea homo peccator dicitur arbor mala, sed arbor mala non natura est aut facultas voluntatis, sed proprie ipse actus sen volitio dicitur, sive arbor mala est homo volevs male sen mala et sicut libere est arbor mala; quia libera volitio initium est et origo plurium pecca-torum, ita libere evadere potest arbor bona homo, mutando voluntatem, quod quidem sine gratia Dei non potest, sed gratia excitatus et adiutus facit se homo arborem bonam, ut Christus ipse docet Matth. Xll.ïi:5. (('f. Eucbirid. August, c. 15. cum notis Faure). Sapientia (juictein carnts nequit sc subiicere legi Dei: sed id tantuuidem est ac dicere, quod qui vult pec-care nequit esse obediens Deo ; sapientia enim earnis sunt ea practica et libera indicia, quibus se homines regunt secundum desideria carnis, quibus profecto exsistentibus est homo ini-micus Deo nec esse potest amicus. Porro lu sunt, qui dicuntur ab Apostolo esse in carne, qui nempe libere vivunt secundum desideria carnis , non qui tantum concupiscentiam habitualem gerunt eiusque motibus indeliberatis sollicitantur. Negat enim Apostolus iidoles esse in carne, qui tamen certe adhuc concu-pisceutiae obnoxii erant et corpus corruptibile gerebaut. Quod tandem dicitur nihil tios posse, ex nobis ipsis, id gratiae neces-sitatem ad actus salutares docet, nou eius efficaciam determi-nautem ad unum atque id dicit terminis propriis, quod priores formulae metaphorice significabant.

III. Ad alteram classem testimoniorum adhibenda est primo eadem responsio, quae sub numeris l^u et 2quot;. data est primis testimoniis. Sane ita in Scripturis Deo iustificatio nostra tri-

buitur, ut etiam fere iisdem formulis adseratur nobis. Etenim inclinatio cordis et Deo 1. Reg. VlII, 58. et homini Psal. CXVIII, 112. tribuitur, immutatio cordis Deo 1. Sara. X, 9. et homini Eccle. II, 3. adseritur, circumcisio cordis homini quoque tribuitur Deuter. X, 16. item aperitio cordis Apoc. III, 20. Deo conversio cordis Psal. LXXX1V, 5. sed et homini vindicatiw loei. II, 12. Act. Ill, 19. Deus dicitur facere in nobis cor novum, sed et homines idem dicuntur facere Ezech. XVIII, 31. Deus scribit legem in cordibus, sed et homines dicuntur earn in suis cordibus scribere Prov. III, 3. VII, 3. Deus animas nostras lavat, sed et homines se lavant lerem. IV, 14. Deus est (pn hominem statuit et conjirmat, sed et homo est qui stat et se confirmat I. Cor. XVI. 13. lacobi V, 8. Deus sanctificat hominem et homo quoque se sanctificare dicitur 1. loan. Ill , 3. Porro his nihil evidentius ad demonstrandum, quod Deus non ita agit ut ipse solus agat, ipse determinet. Turn deinde respondemus ideo iustificationem asshnilari crca-tioni, vivi ficationi, resurrectioni, quia in hoc negotio homo ex se solo nihil potest; Dens est qui ex nullo merito praece-dente, imo ex positivo demerito praeexsistente novam vitam contort, conl'ert autem quatenus dat tuni potestateui ut filii Dei homines efficiantur, praeparando voluntates ac praeparatas adiuvando, turn ipsam filiationera adoptivam largitur infusione gratiae sanctilicantis. Vivificat ergo et regenerat ac resuscitat efficienter per praevenientem gratiam in nobis sine nobis ope-rando, sed ita ut actus bonos meritorios nos cum illo operemur libere assentiendo gratiae, cui possemus, si vellemus, rcsistere. Deus autem anfert cor lapideum sive indocile et dat cor car-neum sive docile atque facit ut faeiamus, non voluntatem co-gendo aut determinando seu inspirando immediate ipsum actum deliberatum sive ipse unus totum efficiendo, sed praeparando voluntatem, et praeparatam adiuvando, ita ut non soli us po-testatis, sed actus quoque nostri Deus sit auctor atque auctor princeps. Hac praeterea locutione et similibus significatur cer-titudo seu infallibilitaH eft'ectus: at distinguenda est infallibi-litas effectus ah eins necessitate.

Quod spectat ad testimonium Lucae, compelle intrare ctvdyxaaov eiaeXiïelv, evidens est sermonem non esse de necessitate physica, qua indifTereutia voluntatis periniatui^-; nam qui

compellit aut coinpellere (lel)et, non est Deus, sed servits li. e. homo apostolicus, qui potest quidem suadere et nilicere ho-mines ad fidem et ad Deum, non autem determinare eorum voluntatem ad unum. Sermo est do quadani niorali vi posita in suasionibus atque etiam in minis et poenis, cum iuste ad-hiberi possunt.

Quare non est huic simile quod in quadam oratione (Sab. ante Dominic. Passiouis) Ecclesia a Deo fliilt;fitat: vostras m! la rebelles compelle voluntates. His autem verbis ea fortitudo et suavitas divinae providentiae et gratiae significatur, quibus certissime obtinetur effectus, non ea vis quae necessitatem in-ferat.

Verba loannis sic enarrat Augustinus in loan. Tract. XXVI. n. 7. »Videte quomodo trahit Pater, docendo delectat, non necessitatem imponendo.quot; Non ergo allatis similibusque locu-tionibus significatur efficacia gratiae determinantis ad unum, sed exprimitur ejjicacia i/ratiae conferentis vim ociendi salutariler et iwhiscum opercmtis.

TV. Ad tertium, iam vidimus qua ratione in opere salulis sit totum Deo adscribendum (Th. XVII, Vil.). Non enim totum Deo dandum est ac si ipse sit causa unica actus vel unica causa libera actus, sed quia et causa est unica elevans efficienter voluntatem viresque supernaturales ei conferens et quia propterea in exercitio f'acultatis ipse est causa princeps actus salutaris atque ita cuiusvis actus boni etiam initii eius auctor est Dens per gratiam suam. Voluntas autem simul est causa eiusdem actus salutaris et quidem causa principalis non tantum instrumentalis; quia est ea quae determinat actum, quem tamen ope potestatis acceptae elicit.

Perpemm e.v iix, (/««« pelaijidni ac vtaMUieuse* contra Aaiju-sliin (toctrinain obiicicbanl atque c.c dil'f'wuUale, iniain Ipsa Augustinus .sc c.cpcriri falcbalur in conciliando ulroipir, ilo-(juiatc libertutis et (jratiae, coUicjutit haercdd. sevtcnlium, (jnarn ipsi di'l'inidunt, esse ipsain Auyuslini doclrinaw.

I. Constat pelagianos conquestos frequenter esse Augustini doctrina libermn destrui arbitrium, voluntatem non agere sed

agi fatumque induci (cf. Oper. imperf. L. I. c. 78. seq. Cont. duas epist. Pelagg. L. II. c. 5. Serm. CLVI. c. 11). Constat jiariter massilienses illud obiecisse quod per Auguhtini doctri-uam fatum induceretur, quod in 8ynopsi eorum controversiae vidimus. Constat tandem ipsura Augustiuum expertum fuisse difficultatem eamque non levem in componenda libertate cum gratia (cf. De Gratia Christi c. 47. — Cont. Iiüian. L. IV^r. c. 8 — De Praed. SS. c. 14. — Cont. Petilianum L. II. c. 84. De Peccat. mer. et remiss. L. II, c. 18. Epistola CCXIV. et CCXV. ad Valentinum). lam vero, aiunt, si Augustinus eam gratiam docnisset, cui voluntas resistere potest, cuius usus est in potestate arbitrii; nullus his querelis fuisset locus, nulla difficultas foret in concilianda gratia cum libertate.

Onmis haec argumentatio aequivocationi innititur. Ut iu-telligatur sensus obiectionis pelagianorum conquerentium de-structionem libertatis, repetendum est et accurate perpendendum id, quod iam in praecedentibus monuimus (Synops. bistor. n. 1.) pelagianos talem animo suo iuformasse libertatis conccptum ut potestatem efficaciae cum potestate indifferentiae confunderent (Cf. ds Deo Creante. Tb. IjXXX. III.). Quia enim voluntas ex natura sua quocumque bono proposito potest illud velle, potest nolle, concludebant quod voluntas vi suae naturae potest facere quodcumque bonum; quod si id negaretur, destrui boc ipso libertatem , eo quod ea potestas destrueretur. Attamen liquet maximum inter ea duo esse discrimen. Voluntatis proprium est posse velle et nolle id quod positis omnibus ad agendum requisitis agere valet bomo; quod autem id valeat, id plerum-que ab extrinsecis causis pendet nec in sola natura voluntatis sive bominis positum est. Instructus bomo navi potest velle navigare, potest nolle idque ex sola eius voluntate libera de-pendet; sed quod possit navigare, b. e. babeat navem paratain, id profecto sola eius voluntas efficere non potest. Unde patet id locum quoque habere quoad obiecta naturalia. Venuntamen si sermo sit de virtutibus naturalibus et de eorum actibus eli-citis, potestas efficaciae aeque patet ac potestas indifferentiae ac dicendum est hominem posse vi suae naturae virtutem onmein naturalem exercere; frustra enim lex esset, si potestas in natura deesset. Et quia pbilosophi gentiles non alias virtutes cognoverunt, ideo potestatem virtutum simpliciter adserebant

ir:

voluntati. At si loquamur de virtutibus snpernaturixlibus, ma-nifestum est liaec duo esse distinguenda: nimirum potest ex natura sua veile aut nolle bonum supernaturale, cum potestas illud efficiendi ei inest; sed potestatem banc non a se babet, sed a Deo: ciuemadmodum si homo idoneas baberet alas, vello et non volle volare; at jiotestas baec volandi nou

ex natura honiinis vel voluntatis esset, sed gratis f'oret collata a Deo. Ita praeclare Bernardus de Gratia et lib. arbit. c. 8.

tinet aut aliquando pertinnit -postte vel mpeve sed tantum veile nee poteutem facit creaturam nee sapientem , sed tantum vo-lentem.quot;

potestatem agendi quodcumque bonnm etiam illud, quod ad vitam aetemam conducit, quod est bonum supernaturale, ipsi naturae voluntatis liberae vindiearent, quia voluntas indiffereus est ad illud volendiim vel nolendum.

Atqui si ita est, expedita est responsio ad argumenta cal-viniana, Oniisso enim, quod non satis apte ex obiectionibus et querelis bominum, qui sopbismalis uti debebant, colligitur sen-teiitia illius, quem illi impngnant; responsio baec esto: pelagiani querebantur lihcrtafem ah Aiir/ustitio dettlnit, roluntafem in ems senfentia agi non aff ere; quia ad naturam libertatis spectare volebant pelagiani potestatem agendi quodcumque bonum, potestatem scilicet non solum indifferentiae positis omnibus ad agendum requisitis, sed universalis efficaciae ad quodvis bonum; Angustinus autem negabat potestatam boni salutaris esse a natura, sed gratia conierri aiebat. (Juapropter (quod advertenduni est) ])elagiani interitum libertatis non ex modo, quo Angustinus doceret gratiam agere, sed ex necessitate gratiae colligebant. lam vero ut ex pelagianorum querelis aliquid possent calviniani concludere, opus 1'oret ut que-relae pelagianorum versarentur circa modum, (|uo gratia agit;

11. Eodem spectunt querelae do fato inducto, quod non ex certo modo, quo gratia ab Augustino diceretur operari , . jlS

sed ex necessitate asserta gratiae eiusdemque gratuitate pelagiani deducebant. iSic enim Angustinus eorum exponit querelam

Cont. dims epistt. pelag^. L. If, c. 5. gt;Catliolicos sub nomine gratiae ita fatum asserere ut dicant, quia nisi Deus invito et reluctanti (ita scilicet interpretabantur Pelagiani, vel ita lo-cpiebantur ad invidiam conflandam catholicis) liomini inspira-verit boni et ipsius imperfecti (initii nempe boni) cupiditatem, nee a malo declinare nee bonum posset arripere.quot; Quid sibi his vellent pelagiani explicat Augustinus ibid. c. 8. gt;Isti enim volunt in homine ab ipso hominc incipere cupiditatem boni, ut liuins caepti meritum etiam periiciendi gratia consecpiatur.quot; Contra Augustinus defendebat primum bonum motum esse opus gratiae ideoque homines nondum bonum volentes vel etiam nolentes converti per gratiain et fieri volentes atque idcirco discretionem bonornm a malis deberi gratiae non naturae. Hoc est quod veluti fatum improbabant pelagiani, qui nostrarum esse partium volebant saltern exordiri negotium salutis , ut a nobis libere volentibus nostrae salutis assecutio penderet; quam sententiam massilienses suam deinceps fece-runt. lis Augustinus respondet ibidem c. 8. »I loc nobis obii-ciendum putarunt quod invito et reluctanti homini Deum dicamus inspirare non quanticumque boni, sed imperfecti cupiditatem... Verum et sic gratiam Dei dicunt secundum nierta nostra dari. Si enim sine gratia Dei per nos incipit cupiditas boni, ipsum caeptum erit meritum , cui tanquam ex merito gratiae veniet adiutorium.quot; Itaque rursus haec querela pe-lagianorum et massiliensinm ad quaestionem nostram nihil facit.

III. Qu od spectat ad difficnltatem, quam Augustinus fate-tur se experiri in componenda libertate cum gratia, respondent primo Catholici Theologi id optime valere contra Calvinum et lansenium. Etenim si libertas, ut vera sit, non postulat nisi inununitatem a coactione, nullo negotio componitur libertas cum gratia detenninante adununi; imo nulla est difficnltas neque esse potest. Si ergo Augustinus arbitrabatur libertatem necessariam ad opus bonum esse positam in sola immunitate a coactione, quamnam excogitabat difficnltatem in combinanda libertate cum gratiaV Potuisset forte dicere aliis rem videri diflicilem , sed ipse id negasset; nihil enim facilius ad expli-candum, cum evideus sit gratiam determinantem ad unum non cogere voluntatem coactione propria dicta.

Responclemus secundo animad versionem prins a nobis f'a-ctaiu valere quoque pro explicanda difficultate, qua Augustimis laborabat. Cum enim libertas coucipiatur potestas boni et mali et tarnen potestas boni salntaris non sit nisi a gratia, bine est, ut Angustinus advertit, quod qui libernm arbitrinm defendit, videtur negare gratiam et qui defendit gratiam, vi-detur negare liberum arbitrinm (De Grat. et lib. arb. c. 1quot;.). Hanc vero difficnltatem Angustinus solvit secundum earn di-stinctionem, quam superius tradidimus. Concedit enim ad liberum arbitrinm spectare quod velit aut nolit bonnm: »Noli vinci a malo, sed vince in bono malum. Et ntique cai dicitur noli vinci, arbitrinm voluntatis eins sine dubio convenitur. Velle enim et nolle propriae voluntatis est.quot; Ibid. c. 3. n. 5. (Vmtendit autem potestatem volendi bonnm per gratiam con-ferri ibid. c. 4. n. 0. »Sed metnendum est ne ista omnia divina testimonia (quae hactenus attulerat) et quaecumque sunt alia, quae sine dubitatione sunt plnrima, in defensione libeii arbitrii sic intelligantur, ut ad vitam piam et bonam conver-sationem, cui merces aeterna debetnr, adiutorio et gratiae Dei locus non relinquatur.quot; Unde post plura concludit c. 10. »Certnm est nos mandata servare, si volnmus; sed quia prae-paratur voluntas a Domino, ab illo petendum est ut tantum velimus, quantum snfficit ut volendo faciamns. Certum est nos velle, cum volnmus; sed ille facit nt velimus bonnm, de quo dictum est: Praeparatnr voluntas a Domino et Dens est qui operatur in nobis et velle. Certum esse nos facere, cum faci-mus; sed ille facit nt faciamns, praebendo vires efficacissimas voluntati, qui dixit, faciam ut in iustificationibus meis ambn-letis.quot; Ita Angustinus ntramque , gratiam et libertatem com-ponit, nee aliam unquam solutionem adhibet; quod evidens est argnmentum difficnltatem, de qua ipse loquebatur, non oriri ex modo, quo gratia agit, de qua re nunqnam fuit quaestio: sed oriri ex necessitate et gratnitate gratiae. Ergo et ex hac difficultate nihil colligi potest pro baeresi calviniana et ianseniana.

Ntiqm proficiunt vudjis afferentes doclrinam Aiujustini, qua ivn-(Utiif e.t explicatnr sive {fratiam operari ipsion velle, fucere id velimus, dure honarn voluntatem, dare omnia merila, totuni esse graliae, sive gratiam esse, quae nos discernit el opus bontint non esse volenti» ant eiirrentis, sed miserentis Dei, sive gratiam esse omnipolentissimani, e/ficacissinmtn, insu-perabilem indeelinahiiem el a nullo duro eorde. respni. Frnslra qitoque contendunt formulas esse a Putribus reprobatas eus, quae probandae sunt lis, qui qralinin calvinianam el ianse-niannm reiiciunt.

T. Ut vis harum formularum intelligatur, quae non secundum usum loquendi recentis aetatis sed secundum Augustini mentem intelligendae sunt, haec quae brevite-r subiicimus, con-sideranda sunt. «) Gratia pelagiana erat gratia i/uae dat posse sen gratia possibilitatis, gratia nempe qua ])ossil}ilitas b. e. po-testas datur, quae est ipsa vis liberi arbitrii quod gratuito datum est a Deo et praeterea gratia qua possibilitas haec iuvatur b. e. gratia cognitionis, per quaiu fit ut f'acilius exseri possit ea vis seu potestas naturae, quin ulliie vires pbysicae naturae snperaddantur nulloque auxilio immediato voluntas adiuvetnr, itaque gratia buinsmodi in boo sita est, ut positive sit potestas ipsins naturae ad sancte volembun et agendum eaque gratia cognitionis licet non necessario adiuvetur, negative excludat necessitatem alicnius gratuiti auxilii, quod vires conferat ad sancte volendum et agendum quodqne sit principium bonae voluntatis et actionis. Quare gratia possibilitatis buius colla-tione liberi arbitrii continetur et est pure naturalis; gratia vero cognitionis, quae adiutorium possilnlitatis dicebatur, quin tamen vires pbysicas conferat ad agendum, non erat necessaria iuxta pelagianos. Nota tamen vitium non esse in nomine sed in re significata per nomen. Nam gratiam possibilitatis, quae sit gratia proprie dicta, agnoscit quoque Augustinns Lib. XXU. adv. Faustum c. 23. gt;Natura humana per cam possibilitatem (irenandi delectationem ab illicitis) instauratur, per qi:ani, si voluisset, non occidisset.quot; Cf. et Auctoritates Apost. Seclis, n. 1. ft) Huic adiutorio opponit Augustinns adiutorium voluntatis

(volitionis scilicet) et actionis, iuliutorium neinpe, quo ne (linn illustratione sed et inspiratione praeparatiir homo ut velit, quo adiutorio fit bona voluntas efc bona actio, quo adiutorio ni-mirum vires grutuito conferuntur voluntati ut bene velit et bene agat, sine quo uutem natura nihil potest. Hoc proinde adiutorio non sola possibilitas adiuvatur, ita ut maneat sola possibilitas naturae, sed adiuvatur ipsa voluntas et actio viribus supernaturali-bus lioinini collatis, quatenus per eas pouitur bona voluntas sen volitio et actio, quae sine iis fieri non possent. Linde liaec ap-pellat io facta gratiae adiutorii voluntdt is et art loins ? I'rinio quideni ad discernenduni ipsura ab adiutorio pelagiano, quo non adiuvabatur homo h. e. non obtinebat vires ad volenduni et agendum praeter eas, quas a natura haberet: deinde quia reapse tali adiutorio vires adduntur homini ut salutariter velit et agat ita ut salutaris volitio et actio vi illius tantum adiutorii poni valeant.

y) Quapropter gratia, (/uae dat posse, quae prout alteri op-ponitur est gratia, quae dat posse tantum, f/ratia nempe possi-Inlitatis, penes Augustinum non est gratia sufficiens catholi-corum, sed est ea gratia pelagiana, quam diximus. Huic autem opponitur gratia catholica, quae quia dat vires easque gra-tuitas ad volendum et agendum, quod per se natura nequit et est reapse, quotiescumque homo bene vult et agit, principium efficax boni actus qui sine eo non posset esse, dicitur gratia voluntatis et actionis, gratia, (/uae dat honam voluntatem, f/aai; dat veile, dat actum, facit u', faciamus.

Itaque gratia (/uae dat veile, dat actum, facit ut Jaciainus, non significat apud Augustinum gratiam quae determinat actum nee, si terininos tantum spectemus, significat per se gratiam, quae sit coniuncta cum actu; sed signilicat gratiam, quae est in nobis principium voluntatis et actionis, quae dat vires ad volendum et agendum sive sequatur actus sive secus , quaeque cum actus exsistit, eiusdem causa est.

Probatur id 1° ex oppositione cum gratia pelagiana atque scopo disputationis. Nam «) non opponitur gratia, quae dat veile, gratiae illi quae vires naturae superaddat ad volendum, sed oppjnitur ipsi naturae, quae viribus insitis liberi arbitrii in creatione accepti dicitur posse iuste et sancte agere. Non opponitur h) possibilitati, quae sit tantum ad bonum, cuius-

modi est possibilitas per gratiam, sed possibilitati, quae »tam nos facit bona posse, quam malaquot; fl)e Grat. Christi. c. 17.). Porro gratia his opposita non est concipienda gratia semper coniuncta cum actu multoque minus determinans actum, sed gratia vires suppeditans ad actum. Atque de hac re unice tunc controversia erat; quaestio enim erat non utrum gratiae resisti possit, quod nemo negabat: sed de necessitate et gratuitate gratiae h. e. de necessitate anxilii gratuiti praeter vires naturae.

Probatur 2) verbis eiusdem ex Lib. De Spirit, et lit. c. IM. Inquit enim: gt;liis ergo modis quando Deus agit cum anima rationali ut credat (neque enim credere potest quodlibet libero arbitrio, si nulla sit suasio vel vocatio, cui credat), profecto et ipsum velle credere Deus operatur in homine et in omnibus misericordia eius praevenit nos: consentire autem vocationi Dti vel ab ea dissentire propriae voluntatis est.quot; Vocatio, a qua dissentiri potest, ita descripta est, ut per ipsam operelur in nobis Deus velle credere: ergo hac formula signilicatur gratia quae iat vires, cui resisti potest, non gratia semper coniuncta cum effectu. Of. Faure in Enchir. not. in C. LII.

Et sane 3) gratia per se, prout talis est, est gratia coniun-genda cum effectu, qnippe ad ilium ordinata; qtiocirca hKjice concipi debet cum effectu, ut eius vis intelligatur. Distiuguenda est ergo coniunctio logica a coniunctione reali. Porro con-ceptus gratiae coniunctae logice cum eli'ectn est communis gratiae cui consentitur et a qua dissentitur: conceptus autem iste exhibet gratiam, quae facit ut faciamus, quae dat actum, quae nempe subministrat vires ut facere valeamus et cum facimus, ope eius facimus, ideoque ipsa praestat ut faciamus. Ergo gratia quae dat velle, facit velle, dat actum, facit ut faciamus, est adiutorium quo vires gratuitae et supernaturales conferuntur ad sancte volendum et agendum et quo, cum actus libero fit, ipse actus reapse ponitur, non est gratia determinans aut ne-cessitans voluntatem. (Haec ex Tract, mss. Bolgeni de Gratia.)

Et haec modo satis sint; complebitur enim huius rei de-monstratio, postquam de gratia sufficiente disputantes proba-verimus eam ab Augustino cognitam et vindicatam f'uisse. Cf. idcirco Th. XLVI1I. p. K

II. Scilicet iis formulis primo propositi's non significari gratiam necessitantem dupliciter probari potest 1) ail liomii)oin, 2) per so. Ad hominem ita: certum est, iuxta lanseuium, gratiam primi honiinis et Angelorum non fuisse gratiam, quae voluntati inferret nllam necessitatem : atqui ex Augustini sen-tentia gratia qnoque primi hominis et Angelorum operabatvir ipsum veile, dabat bonara voluntatem, faciebat ut vellet oimiia-que eius merita erant ex gratia (Appendix ad c. U. p. 249.); ergo fieri nequit ut iis phrasibus Augustinus signiticare velit modum, quo gratia agit eumque modum, qui positus sit in antecedente determinatione ad unum.

Sane illis formulis contra pelagianos adsertis id unum si-gnificatur necessariam esse liomini gratiam, quae praeveniat et praeparet voluntatem eamque gratiam principium esse effieax in nobis actus boni; nulla proinde esse merita ante gratiam, sed a gratia incipere et pendere. Si enim tale principium est gratia, vere Deus per illam facit ut faciamus, dat actum bo-num, dat ipsum velle salutare, quod natura dare nequit. Audi doctrinae Augustini interpretem Fulgentium ad Monimum Lib. 1. c. 14. »quid est facium ut facial/* nisi mei erit opens omne bomim quod operati fueritisV Ipse ergo facit ut faciamus, quo in nobis operante fit omne bonum, quod facimus.quot; Atqui aliud prorsus est docere, gratiam esse in nobis necessarium principium immediatum officieus actus salutaris et aliud docere modum, quo gratia hoc munere fungatur eumque modum in eo esse positum ut necessitatem inferat voluntati. Porro non lioc secundum, sed prius ab Augustino tantummodo traditur. Ergo.

III. Pariter ilia formula quod fotmn .tit yratine Dei tri-hnendam spectat ad asserendam necessitatem gratiae pro omnibus actibus, gratiae praevenientis et adiuvantis ut non ali-quid sit a natura sola, puta inilium conversionis ad Deutn, ut pelagiani saltern postulabant et post eos massiiiensas, partim sit a gratia (utique una cum natura), sed totum h. e. quodlibet opus bonum vel minimum sit a gratia h. e. a Deo prae-veniente, praeparante et adiuvante per gratiam voluntatem. Perperam vero prorsus haec formula adhiberetur ad signifi-candum modum, quo gratia agit, nisi quis vellet dicere quod Deus solus agit et voluntas passive tantum se habet, quod alienissimum est ab Augustini meute. Of. Th. XV1L

Nota. Haec generatim dicta sunto. Forte eniin aliquando penes Augustinura formula ista: f/rati a facit ut faciam us mu-nus quoddam gratiae, quae dicitur efficax, significatur: verum quia nec talis gratia efficax iuxta Augustinum necessitatem infert voluntati et de gratia elHcaci postea loquendum erit, ideo illuc quoad hoc reiicimus auditores.

TV. Aiuut: si usus gratiae praevenientis libero permittitur arbitrio sive si voluntas, cum praeparata est per Dei gratiam, ipsa est quae se determinat libere ad bomim, dicendum est hominem esse, qui so discernit; discernitur eniin fidelis ab iu-fideli, iustus a peccatore per actus bonos: atqui haec est sen-tentia pelagiana, quam Augustinus semper impugnat, contendens Deum esse, qui per gratiam suam discernit iidoles et iustos ab infidelibus et peccatoribus.

Responsio, ut in parte praecedente, duplex est. Nam secundum Augustinum valet quoque in Angelis id quod Paulus de hominibus profert: Quis te discernit: quid habes quod non accepistiV De Civ. Dei L. Xi. c. 19. haec habot; »Cum lux ilia prima facta est, Angeli creati intelliguntur et inter sanrlos A ii gel os et hnmundos fuisse disc return, ubi dictum est: et (I{visit Deus inter lucern et tenebras (Deus ergo discrevit) et vocavit Deum lueem diem et tenebras noctem. Solus quippe ille ista discernere potuit, qui potuit etiam priusquam caderent, praescire casuros.quot; Et Lib. XII. c. 9. »Simul ut facti sunt, amore adhaeserunt eoque sunt isti ab illoram (maloritrn) societate discreti (si discreti amore, quem acceperunt a Deo, ergo di-screti a Deo , secundum Pauli argumentationem), quod hi in eadem voluntate bona manserunt, illi ab ea deficieudo mutati sunt, mala scilicet voluntate hoc ipso quod a bono defecerunt. Istis mala voluntate cadentibus, illi amplius adiuti ad eam bea-titudinis plenitudinem, unde se nunquam casuros certissimi Herent, pervenerunt.quot; Atqui Angelorum voluntas sub gratia immunis erat a necessitate, auctore ipse lansenio. Ergo di-scretio Dei non exigit ut Deus voluntates nostras determinet.

Itaque cum Augustinus docet homines non a se ipsis sed a gratia discerni, excludit operationem et conatum naturae ac merita praecedentia naturae, quae a pelagianis et massi-liensibus adstruebantur, non vero excludit liberam coopera-tionem voluntatis gratiae Dei, a qua fuerit praeparata et a

qua adiuvetur. Nimirum ideo Deus uos disceruit, quia Deus est auctor in nobis bonae voluntatis, quae nisi eo dante esse non potest: unde idem hac formula docet Augustinus, quod superioribus tradidit. Sane Augustinus epist. CLXXXVI. ad Pau-linum c. 2. ita enarrat testimonium Apostoli »Quis nos, nisi qui venit quaerere et salvare quod perierat, ab ilia perditionis massa et concretione disceruit? Unde Apostolus iuterrogat dicens; quis enim te disceruit? ubi si dixerit homo, fides mea, bonum opus meum, respondetur ei quid enim habes quod non accepisti? si autem accepisti, quid gloriaris, quasi non acceperis? Hoc utique totnm ideo, non ut homo non glorietur, sed ut qui gloriatur, in Domino glorietur, non ex operibus, ne forte quis extollatur. Non quia bona opera frustrantur, cum Deus reddat unicuique secundum opera eius, sitque gloria et honor et pax omni operanti bonum, sed quia opera ex (jratia, von ex oparlhus gratia; quoniam fides, quae per dilo-ctionem operatur, nihil operaretur, nisi ipsa dilectio Dei diffun-deretur iu cordibus nostris per Spiritum Sanctum qui datus est nobis. Nec ipsa fides esset in nobis, nisi Deus unicuique partiretur mensuram fidei.quot; Et in L. II. De peccat. merit, et remiss, c. 18. gt; Quoniam quod a Deo nos avertimus, nostrum est et haec est voluntas mala; quod vero ad Deum nos con-vertimus, nisi ipso excitante et adiuvante non possunius et haec est voluntas bona: quid est quod non accepimus ?quot; Scilicet formaliter discernimuv fide, voluntate bona, operebono; discer-nimur autem efficienter a Deo, quia a Deo accipimus fidem, voluntatem bonam, opus bonum ; accipimus vero, quia ipsi excitanti et adiuvanti libere consentiendo credimus, volumus, agimus bene. Non ergo nos Deus disceruit, eo quod nos deter-minat, sed quia auctor est per gratiam suam actus salutaris, qui sine gratia Dei esse non posset.

Ad banc discretionem concurrit quidem et nostra voluntas, sed voluntas praeparata et adiuta a Deo, non viribus propriae naturae, sed viribus gratuito acceptis; ideoque causa est ob-noxia et secundaria, cum Deus e contrario sit causa princeps. Ita Thomas 111. p. q. XIX. a. 3. »Hoc dicitur aliquis habere per se ipsum, cuius est sibi aliquo modo causa. Prima autem causa omnium bonorum nostrorum per auctoritatem est Deus et per hunc modum nulla crcatura habet aliquid boni per se

ipsam, secundum illud lquot;^e. Cor. 4. quid habes quod non ac-cepistiV Potest taniou secundario aliquis esse causa sibi ali-cuius boni babendi, in quantum scilicet in hoc ipso Deo coo-peratur.quot; Hanc discretionem nunquam negavit Augustinus, qui tantum negat voluntatem virihus suae naturae, sine gratia et ante gratiam se discernere, quod pelagiani et massilienses do-cebant.

Nota rursus quamdam discretionem referri ab Augustino-identidem ad gratuitaiu praedestinationein gratiae efficucis; verum baec interpretatio neque omnibus Augustini testimoniis accomodari potest neque infert liaec sententia gratiam neces-sitantem aut praedeterminantem, ut suo loco patebit.

V. Quoad ilia verba Apostoli (neque volentis neque cur-rentis etc.) en enarratio Augustini in Enchir. c. 32. »Quomodo non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei, nisi quia et ipsa voluntas, sicnt scriptum est, a Domino praeparatur V Alioquin, si propterea dictum est non volentis etc. quia ex utroque fit, idest voluntate hominis et misericordia Dei,... tanquam diceretur: non sufiicit sola voluntas hominis, si non sit etiam misericordia Dei; non ergo sufficit et sola misericordia Dei, si non sit etiani voluntas hominis ac per hoc, si recte dictum est: nan volentis hominis, sed miserentis est Dei, quia id voluntas hominis sola non implet; cur nou e contrario recte dicitur: non miserentis est Dei, sed volentis est hominis, quia id misericordia Dei sola non implet? Porro si nullus dicere Christianus audebit: non miserentis est Dei, sed volentis est hominis, ne Apostolo apertissime contradicat; restat ut propterea recte dictum intelligatur: non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei, ut totum Deo detur, qui hominis voluntatem bonam et praeparat adiuvandam et adiuvat praepa-ratam.quot; Ergo, aiunt, voluntas non se discernit determinando potestate indifferenti actum, sed discernitur determinata a Deo; secus dici eodem iure posset, non miserentis Dei, sed volentis est hominis.

Respondeo. Augustinus nou excludit voluntatem et cursum hominis libere cooperantis gratiae, a qua praeveniatur; sed excludit voluntatem et cursum quae praecedant et mereantur gratiam Dei: nempe excludit ilium errorem, qui fuit deinceps massiliensium et quern ipse tradiderat in Expositione quarum-

dam propositionum Epistobie ad Roniimos, in qua cxpositione enarraverat testimonium illud Apostoli secundum eum sensum erroneum, quam enarrationem modo improbat et reiicit. Sane non excluditur libera cooperatio hominis, 1) quia de gratia id tantum asseritur quod praeparet et adiuvet, non quod deter-minet voluntatem; potest vero praeparare et adiuvare, quin inferat necessitatem. 2) Admissa gratia praeveuiente, licet ea relinquat dominium actus, verissime dicitur, quod nequeat in-verti ea propositio Apostoli et dici: non miserentis est Dei, sed volentis hominis; quia ipsa voluntas hominis bene volentis est iam opus misericordiae Dei praeparantis et adiuvantis voluntatem, ideoque iam continetur sub termino miserentis Dei. (»si enim Deus miseretur, etiam volumus: ad eandem quippe misericordiam pertinet ut velimus.quot; Ad Simplic. L. 1. q. II. n. 12). At si negetur gratia praeveniens, tunc aequo iure dici posset; non miserentis est Dei, sed volentis hominis; quia voluntas distingueretur prorsus a misericordia Dei, a qua non penderet, quaeque necessaria foret ut gratia subsequeretur. Asserit ergo Augustinus gratiam praevenientem, non gratiam inferentem necessitatem. Cf. Faure in hunc locum.

VI. Monendum est priinum non dici ab Augustino gratiam esse omnipotentem, sed voluntatem vel potestatem Dei esse omnipotentem, quae duo sunt prorsus distinguenda; gratia enim creatum est aliquid, cui omnipotentia competere nequit. Poetice quidem a Prospero in carmine do ingratis dicitur gratia omnipotens. gt;At vero omnipotens hominem cum gratia salvat. Ipsa suum consummat opus etc.quot; Sed ideo ita appellatur, quatenus consideratur nexa cum Deo, cuius instrumentum ve-luti est.

Quo posito respondemus adhibita rursus duplici responsione, ut prins. Si enim Calvinus et lansenius colligunt voluntatem a gratia determinari antecedenter ad unum, quia, auctore Augustino, Deus habet inclinandorum cordium, quocumque voluerit, omnipotentissimam potestatem, concedere debent et Angelorum voluntatés et cuiuscumque possihilis creaturae in-telligentis non posse non determinari necessario ad unum a gratia Dei, quae illis conferatur; nam non quoad solas voluntatés hominum lapsorum, sed quoad omnes sive Angelicas sive possibilcs, verum est et altirman debet Deum liabere omnipo-

tentissimam potestatem, vel voluntatem Dei esse omnipo-tentissimam, h. e. posse facero quidquid velit. Etenim haec potestas divinae voluntati competit, turn quia ipsa infinita est, turn quia voluntates sunt finitao et creatae: atqui idvalet pro quavis voluntate. Et sane Augustinus hanc omnipotentiam non vindicat Deo tantum quoad voluntates nostras, sed quoad an-gclicas quoque et generatim quoad omnes. Enchir. cc. 05 seq. gt;Deus noster in caelo et in terra omnia, qnaecumque voluit, fecit. Quod utique non est verum, si aliqua volnit et non fecit.... Neque enim ob aliud veraciter vocatur omnipotens, nisi quia quidquid vult potest nee voluntate cuiuspiam crea-turae voluntatis omnipotentis impeditur effectus .... Quantae-libet sint voluntates vel Angelorum vel hominum vel bonorum vel malorum, vel quod Deus vel aliud volentes quam Deus, omnipotentis voluntas Dei semper invicta est.quot; Unde De Civ. Dei L. XIV. c. 27. ait: »quis audeat credere aut dicere, ut neque Angelus neque homo caderet in Dei potestate non fuisse?quot; Itaque si voluntas omnipotens Dei, cui voluntas creata subsit, ratio est cur gratia Dei hanc creatam voluntatem necessitate obstringat; cur volunt hi haeretici Adamum et Angelos fuisse immunes a necessitate? et si ii fuerunt innnunes, cur immunes non erunt nunc humanae voluntates?

Quocirca dicendum est falsum esse prorsus quod Augustinus docuerit gratiam Dei determinare ad unum voluntates nostras eo quod docuerit gratiam esse operationem in nobis omnipotentis Dei, qui potest in nobis et ex nobis facere quod velit. Nimirum ex hac omnipotenti potestate sequitur quidem quod Deus possit in nobis facere quod velit; sed non sequitur quod possit eo speciali modo quern volunt haeretici; imo modus, quicumque sit, is debet esse, ut libertas nostra maneat in tuto. Atque id supponit Augustinus. Potest ergo Deus omnipotens obtinere ex nostra voluntate infallibiliter eum effectum, quem voluerit, non perimendo liberum arbitnum, sed interim et occulta, mirabili ac ineffabili potestate operando in cordibus hominum bonas voluntates (De Gratia Christi c. 24.), nempe sic vocando et excitando homines, ([uomodo scit eis congruere ut vocantem non respuant (Ad Simplic. L. I. q. 2. n. 13.).

A^rll. Ad alias appellationes quod speclat, quibus gratiam putant haeretici dici ab Augustino inmperahilem et indeclinu-

büein; eae desumptae sunt ex Lib. De Oorrept. et grat. c. 12. gt;Subventum e.st infinnitati voluntatis humanae, ut divina gratia indeclinahiliter et insuperahiliter (') ageretur.quot; Sed errant manifeste liaeretici in earum vocum interpretatione. Putant enira per eas significari habitudinem gratiae ad voluutatem, quae nempe a gratia superetur, quae invicte inclinetur, quo Deus vult; quando e contrario significant habitudinem voluntatis auctae gratia ad concupiscentiam seu tentationes, quae babi-tudo effectus est gratiae; quatenus nimirum per gratiam voluntas assequitur ut a concupiscentia aut tentationibus noti superetur, non Jlectatur hinc inde ad mala; sed invicta con-sistat, inclecluifihililer, non dediuaudo ad dexterura vel sinistram, pergendo in via salutis et hiKuperaJiilis exsistens ab adversariis suis. Est nempe caelestis delectatio, qua non voluntas, sed »omnis terrena delectatio supcratnr.quot; Serm, XLIf. c. Unde et appellatione inctclismm Augnstinus utitur, cum ett'ectuiu gratiae alicuins significat, qua nempe, ut ibidem ait, bomines »invi-ctisfiirne quod bonum est vellent, et lioc deserere inviótissime uollent.quot; lam vero huiusmodi habitudo voluntatis insuperahilis et hivictisxiniae erga concu])iscentiam non dicit voluutatem de-termiuatam ad unmn, sed dicit voluutatem iis auctam viribus, quibus libere quidem valeat resistere omni concupiscentiae motui et tentationi atque etifim iis infallibiliter resistat.

Atque hue redit appellatio eflicacissima, quam Augustinus subinde facit tum vocationi, qua vocamur (De Gratia et lib. arb. c. 5.) tum ocenltae potestati, qua cor convertitur (Cont. duas epistt. pelagg. L. T. c. 20.); hac enim appellatione signi-ficatur gratia, quae vires efficacissimas voluntati praebet contra concupiscentiam aut adversus tentationes quaeque etiam infallibiliter effectum obtinet propter quem datur.

VIII. De Praed. SS. c. 8. gratia praedicatur, quae a nullo duro corde respuitur, a Deo quippe tribuitur ut cordis duritia primitus auferatur. Id utique verum est, sed ut talis sit gratia idque efficiat, negamus uecesse esse ut voluntati necessitatem inferat, sed satis est ut ex scientia Dei sit ita congrua gra-

(l) Quidam voluut legi insepafdmiter; sed nulla est ratio critica huius lectionis et contextui minime congruit.

IX. Tandem quoad id quod ultimo loco dicitur de certis formulis , vide eas in Thesi XXXVII. n. X. lam vero , etsi concedendum sit has formulas fuisse a Patribus reprobatas: falsum est tamen eas reprobatas fuisse in eo sensu, quo a catliolicis accipi possunt; sed reprobatae sunt in sensu pela-gianorum et massiliensium, quatenus nempe merita naturae dicebantur praecedere gratiam et secundum ea gratiam dari atque ab iis collationem gratiae determinari, quae prorsus adhorrent a sensu catholico. Cf. 1. c. explicationem earum fonnularum eumque sensum, quo a catliolicis reprobatae sunt; nec enim iuvat idem repetere.

Inscite quoqut! lansenius ahulUur Aujusiini doclr'uia in lucpo-silione KpixloUut ad Galalas: (|iiod amplius nos delcctat, secutulum id operenmr necesse est uUjue niijicllatiniii'. victricis 11 icla ijraiiac, ul evincal a niaiori ddecluliomt vdunlalh c.onsensmn necesmrio exloniueri.

1. Ita lansenius arguit in L. IV. Do Gratia ('hristi c. U. docens: »ad opus qualecumque iustitiae faciendum neccssarium esse ut ex maiore iustitiae delectations nascatur.quot; Probatio nostra continetur rursus duplici responsione, altera ad hominem, altera diracta ex ipsa analysi contextus Augustini. Prior est haec, tradita iam ab lllustriss. Fenelon in suis dialogis. Expositie Epistolae ad Galatas scripta est ab Augustino ea aetate, qua adhuc versabatur in eo errore, qui fuit deinceps Massiliensium. Id lansenius quoque fatetur, qui nullo discri-mine facto, ex libris ab Augustino ante Episcopatuin con-scriptis, quos inter iste est, vult colligere quinam fuerit proprie error massiliensium. Iam vero iuxta lansenium error Jlassi-liensium hie erat, quod vellent gratiam talem esse, cui posset huinana voluntas resistere et idcirco iuxta eumdein lansenium hie est error, quo Augustinus tenebatur ante suum Episcopatuin. At si voluntas potest gratiae Dei resistere, nequifc certe a maiore delectatione caelesti praeveniente, quae gratia est,

necessario train et superari; qnapropter quaiiflo Augustinus arbitrabatur jiosso humanam voluntatem resistere gratiae, non poterat docere quod voluntas a maiori delectatione caelesti praeveniente necessario superetur. Atqui cum Augustinus con-scriberet Expositionem Epistolae ad Galatas versans in errore Massiliensiuin, arbitrabatur, anetore Tansenio, ]iosso voluntatem gratiae resistere. Quo iure ergo vel qua fronte lansenins obiicit nobis testimonium illud Augustiui et adeo frquenter illud repetit et inculcat, quo testimonio, ipso auctore Tansenio, doctrina illa maioris deloOtationis victricis contineri nequit?

11. Altera responsio est haec. Delectatio duplex est, inde-liberata et deliberata. Indeliberata non trabit secum assensum voluntatis, sed frequenter homines libere sequuntur delectatio-quot;nem maiorem. Delectatio deliberata est voluntatis actus, quo libere aliquid eligimus et quo proinde aliquid nobis magis placet, nos magis delectat; quo exsistente actu, necessitate utique consequente ipsum exercitium libertatis, necesse est ut faciamus ea quae vobmms. Turn delectatio alia est actualis et transiens, alia habitualis ex actibus orta, quam subinde foves vel negligis exuere, etsi posses. lam vero probandum primo esset lansenio in boe testimonio quemadmodum et in similibus, sermonem esse de delectatione indeliberata; quod tamen non facit. Deinde 1° probabilius est beic sermonem esse de delectatione deliberata. Sane si delectatio esset indeliberata, compararetur cum actu voluntatis qui earn sequitur; si autem est deliberata, comparari nequit nisi cum operatione, quae voluntatem sequitur. lam vero Augustinus non dicit: secundum id velimw necesse esf, sed opcremiir necesse est. Delectatio ergo ea significatur, quae est ratio opera!lont» , quam solet Augustinus, sicufc et pelagiani soliti fnerunt, a voluntate sen voli-tione eaque libera distinguere. Significatur igitur delectatio deliberata posita in actu libero voluntatis. 2) Adbuc magis probabile est beic sermonem esse de delectatione babituali, deliberate utique snscepta. Quod satis ex ipso contextu maui-festnin est. Ait oniin »Ueguant autem ista bona (fructus uempe Spiritus , caritas, gaudium etc.) si tantum delectant, ut ipsa teneant aniraiun in tentationibus, ne in peccati con-sensionem ruat. Quod enim aniplius nos delectat, secundum id operemur necesse est: ut verbi gratia occurrit forma spe-

ciosae feminae et movet ad delectationem fornicationis; sed si plus delectat pulcritudo ilia intima et sincera species ca-stitatis, pei- gratiam, quae est in fide Christi, secundum hanc rim'mus, et secundum hanc opcramur.quot; Delectatio, quae animum munit in tentationibus, ne cadat, qua, occurrente quadam forma speciosa, plus placet pulcritudo iustitiae, quae regnat in animo, habet omnes characteres delectationis habitualis, quae, data occasione, erumpit in actum. Porro necessitas, quam quis experitur, est plus minus moralis. At gratia actu-alis non se habet ut habitus quidam; ergo huie delectationi, de qua heic Augustinus loquitur, non esset comparanda gratia actualis, quam Augustinus dicit sitam in suavitate.

('eterum aliud est dicere, quod nos plerumque eligimus id, quod nos indeliberate delectat magis, quae sententia libertati non obest et aliud dicere, quod necessario voluinus deliberate id quod nos indeliberate magis delectat; id quidem libertatem perimit: at id nunquam dixit aut significavit Augustinus.

III. Delectatio identidem vidrix ab Augustino appellatur, sive vincens. Et quidem appellatio victricis seniel tantum fit ab Augustino delectationi de Pecc. merit, et remiss. L. 11. c. 18. Alibi delectatio vincens nominatur vel ei tribuitur (jnod vincat. Atqui 1) delectatio vincens non dicitur respectu voluntatis, ac si delectatio voluntatem vincat sibique subiuget, sed respectu concupiscentiae. Cont. duas epistt. pelagg. L. 1. c. 13. gt;Concupiscentiae reatus generatione tractus, regeneratione dimissus est, ut ideo iam non sit peccatum, sed hoc vocetur sive quod })eccato facta sit sive quod peccandi delectatione moveatur etsi el, vincmte delectatione iustitiae non consentiatur alibique pluries. 2) Delectatio vincens est deliberata; nam haec est reapse quae ordinem iinmediatum dicit ad concupi-scentiara eamque vincit, atque hanc indicat disserte Augustinus pluribus in locis, nt in Enchir. c. 118. »Si respexerit Deus et ad implenda, quae mandat ipse, adiuvare credatur et agi homo ceperit Spiritu Dei, concupiscitur adversus carnem fortiore rohore caritatis, ut quamvis adhuc sit quod homini repugnet ex homine, nondum tuta infirmitate sanata, ex Jute turnen iustus vivat iustei/ue vivat, in quantum non cedit malae concupiscentiae, vincente delectatione iustitiae.quot; Delectatio, qua vincente non ceditur concupiscentiae et qua iuste vivitur

quaeque robur est caritatis, est delectatio viucens concupi-scentiam at deliberata et meritoria.

III. Ceterum ad tliooriam ianscniauam de maiore victrico delectatione avertendam sufficit piano Augustini locus classicus e Civ. Dei L. XT1. c. li., quem perperani pervertere nititur lansenius. TTeic describendus est, quamvis sit longior. Quaerit ibi s. Doctor causam cur Angelorum alii steterint, alii non steterint eoque i^-eni deducit ut evincat ex eorum voluntate causam ultimam esse repetendam; nam voluntas mala est causa mali, voluntatis autem malae nulla causa efficiens quae-renda est, sed tantum deficiens. Exemplum autem ])onit in duobus hominibus, quos ita describit: »8i aliqui duo aequa-liter affecti animo et corpore videant imius corporis pulcritu-dinem, qua visa unus eorum ad illicite perfruendum moveatur, alter in voluntate pudica stabilis perseveret; quid putamus esse causae , ut in illo fiat, in illo non fiat voluntas mala V Quae illam res fecit, in quo facta est? Neque enim pulcritudo ilia corporis; nam earn non fecit in ambobns, quandoquidem amborum non dispariliter occurrit aspectibus. An caro intuen-tis in causa estV Our non et illiusV An vero animusV cur non utriusque V Ambos enim et animo et corpore acqualiter affectos fuisse praediximus. An dicendum est, alteram eorum occulta maligni spiritus suggestione tentatumV quasi non eidem suggestioni et qualicumqCie suasioni propria voluntate consen-serit. Hanc igitur consensionem, banc malam, quam male suadenti adhibuit, voluntatem, quae in co res fecerit quaerimus. Nam ut hoc quoque impedimentum ab ista quaestione tollatur, si eadem tentatione ambo tententur et unus ei cedat atque consentiat, alter idem qui fuerat, perseveret, quid aliud ap-paret nisi unum voluisse, alterum noluisse a castitate deficere? Undo 'nisi propria voluntate; ubi eadem fuerat in utroque corporis et animae affectioV Amborum oculis pariter visa est eadem pulcritudo, ambobus pariter iustitit occulta tentatio; propriam igitur in uno eorum voluntatem malam quae res fecerit scire volentibus, si bene intueamur, nihil occurrit.quot;

Ait lansenius homines hos duos, in quibus exemplum Augustinus ponit, spectare ad statum integrum. Nihil ineptius, ut bene refellit Stephanus Dechamps Haer. lansen. L. 111. D. 8. c. 2. Nam 1) verbum illud videant statum praesenteni refert.

2) In statu integro non fuere duo homines, qui unius corporis pulcritudinem viderent. 3) Quia hi duo homines alliciuntur ad illicita voluptatis sensibilis, quod in statu innocentiae esse non poterat, iuxta ipsum Augustinum. 4) Quia mentio fit carnalis concupiscentiae: an caro intuentis in causa fuif,? porro haec aberat ab integritatis statu. 5) Quia Daemonis s'igge-stione interiore hi homines tentantur, quod rursus et in homilie stante, nondum Diabolo mancipato, esse non poterat. Ponit utique Augustinus in illo , qui peccat ex his duobus, fuisse, ante voluntatem malam, naturam bonam: ita enim, pergit gt; Si dixerimus quod ipse eam fecerit, quid erat ipse ante voluntatem malam, nisi natura bona, cuius auctor Deus?quot; Sed hoc ideo facit quia considerat naturam distinctain a con-cupiscentia, quam simul cum obiecta pulcritudine et tentatione Diaboli ponit ex parte adiunctornin sive conditionum peccati; non enim concupiscentia est causa actus mali voluntatis, sed tantum allicit voluntatem: modo autem quaeritur causa peccati. Ergo si causa quaeritur, si investigatur id quod potest esse causa, ante voluntatem malam non invenitur nisi natura bona. Unde concludit quod, cum natura prout natura est, quia bona est, non possit esse causa mali, ideo ilia causa est mali non quia natura est, sed quia ex nihilo natura est; ideoque causam mali non efficieiitem, sed deficientem esse. Itaque naturam bonam Augustinus non ponit ante voluntatem malam ut significet se loqui de eo primo peccato , quod acci-dit in natura non antea vitiata, ut vult Tansenius.

lam vero isti duo homines in iisdem conditionibus prorsus exsistentes, eadem quoque urgentur delectatione sensibili. Nam quod eos aliqua delectatio sive amor pudicitiae praevenerit, constat ex eo quod qui non peccat, dicatur in voluntate pu-dica stahilis pemécemre. Quod vero eadem in utroque ea de-lectatio caelestis supponatur, liquet ex eo quod dicatur c.adein in utroi/ue animau affectio. Hoc posito si consensus voluntatis non sequitur nisi maiorem delectationem, maior caelesti fuisse dicenda est in peccante delectatio terrena, maior in alio de-lectatio caelestis. Atqui hoc est contra ipsam hypothesim Au-gustini; nam utraque delectatio fuit eadem in utroque. An ergo fuit maior in utroque delectatio caelestis? at cum eadem fuerit quoque in alio, cur hie peccavit? Idem die de delecta-

tione sensibili. Si vero luit aequa delectatio caelestis delecta-tioni terrenae, cur alterutra in alterntro praevaluit: cum duae paves delectationes, iuxta lansenium, se invicem destruant et necessariii sit aliqua delectatio maior, ut assensus voluntatis sequatur? Scilicet exemplum hoe Augustini nequit prorsus componi cum doctrina lansenii ipsamque funditus labefactat. Doceraur eo nimirum, posita praeveniente gratia et suasione concupiscentiae, penes voluntatem esse potestaten! indifferentem se determinandi quocunque voluerit, non rationem deterinina-tionis petendam esse ex aliqua delectatione praeveniente et superante contrariam vel sola exsistente; si enim ex liae pe-tendum f'oret, in ea hypotliesi Augustini nullus fuisset jtossi-bilis consensus voluntatis.

Falsa est doctrina, qttam lansenitts asscvit, enarrans distinctioncm ah Augustino (De Correp. et (1 rat. cc. '10. 11, i'2.) traditam duplicis adiutorii, nempe adiutorii sine quo non et adiutorii quo; falsaquc est pariter interpretalio ah eodem lansenio ad-hibitci iis Aiajustini locis. Porro dcclarula primum doctrina priorïbus illius libri ccipitibus comprchensa, docemus utrumque adiutorixun esse tjratiam perseuerandi, adiutorium qnidem sine quo non ex habitualibus donis et gratiis actuaHbas coa-lescens praebuisse Adamo ad modum causae efficientis pote-statem persever audi, adiutorium vero quo esse gratiarum seriem sive divinam provide niiam erg a sanctos complectentem turn interiores gratias turn exteriores et quidqaid ad salidem prae-destinati confert ipsamque perseverantiam passivam, qua pro-videntia ita iustus regitur, ui tandem acta perseveret. Discri-mina autem ah Augustino statutu inter utmmque adiutorium nullam rationem sufficientem suppedilant asserendi ex Auqu-btini sententia gratia)n ex se determinantem voluntatem persever andi in iis, qui per sever ant.

I. lansenius (De Gratia Christi L. II. c. 4.) post Calvinum probationem suae sententiae, tanquam in inexpugnabili arce collocatam esse affirmat in capitibus 10. 11. 12. Libri Augustini de Corrept. et Gratia. Ex iis doctrinam banc colligit lansenius. 1) Discrinien esse inter auxilia collata naturae in-

tegrae ot, auxilia, quae naturae lapsae conferuntur. Adam enim, secundum Augustinum, habuit quidem gratiara, sed disparem (c. 11. n. 29); duplex proinde Augustinus distinguit adiu-torium, nempe admtovium sine quo non et adiutoriurn quo: illud datum f'uisse primo homini docet, hoc sanctis in statu lapsus (cap. 12. n. 34).

2) üiscrimen hoc in eo esse positum, quod anxilium primi hominis «) esset in potestate eius liberi arbitrii, quo scilicet auxilio homo uteretur, si vellet: »Nec ipsum (Adamum) Deus esse voluit sine sua gratia, quam reliquit in eius libero arbitrioquot; (c. 11. n. 31.). »Deus dederat homini bonam voluntatem. . .. dederat adiutorium sine quo in ea nou posset permanere, si vellet; ut autem vellet, in eius libero reliquit arbitrioquot; (e. 11. n. 32). Poterat nimirum primus homo dissentire, sicut reapse contigit. Erat ergo adiutorium tale ut non determinaret actum voluntatis, sed determinatio actus boni ex gratia per-mitteretur ipsi voluntati liberae; hoc enim est quod iis verbis significatur: ut vellet homo, relict urn esse in eius libero arbitrio. Quare huiusmodi adiutorium erat gratia quae dabat posse, non vero dabat h. e. non determinabat ipsum aclum, erat gratia indifferens, versatilis, cuius efficacia a voluntate hominis pendebat. Ex quo consequebatur b) quod merita hominis primi essent merita propria liberi arbitrii eique potius quam gratiae sive Deo tribuerentur: »quia noluit (Adamus) permanere, pro-fecto eius culpae est, cuius meritum fuisset, si permanere vo-luisset; sicut fecerunt Angeli saneti, qui cadentibus all is per liberum arbitrum, per idem liber urn arbitrium steterunt ipsi et hui us permansionis debitam mercedem recipere meruerunt'' (ibid). gt;Unde autem non glorietur caro coram Deo, nisi de mentis suis? quae quidem potuit habere sed perdidit et per quod habere potuit per hoc perdidit, h. e. per liberum arbitrium; propter quod non restat liberandis nisi gratia liberantisquot; (c. 12. n. 37). gt;Nunc autem per peccatum perdito bono merito, in his, qui liberantur, factum est donum gratiae, quae rnerces meriti fu-tura eratquot; (c. XL n. 32). Nimirum cum homo esset, qui usnm gratiae actumque bonum determinaret, ipse se discer-nebat, ipse sibi bonum comparabat, non a Deo accipiebat.

E contrario auxilium, quod in statu naturae lapsae con-fertur, non est relictum in potestate liberi arbitrii, quod

amissum est per peccatum; seel est auxilium quod se habens ad modum causae fomalis, ipsum dat actum bonuni et neces-sario dat actum bonum, ita ut dissensus voluntatis esse non ])ossit; quemadmodLim nequit non esse effectns fonnalis, ex-sistente causa formali. »Aliud est adiutorum, nine quo aliquid non fit, et aliud adiutorinrn, quo aliquid fit. Nam sine ali-mentis uon possumus vivere, nec tamen cum adfuerint alimenta, iis fit ut vivat qui mori voluerit. Ergo adiutoriuni alinientorum est sine quo non fit, non quo fit ut vivamus. At vero beati-tudo, quam non habet homo, cum data fuerit, continuo fit beatus. Adiutoriuni est enim non solum sine quo non fit, ve-rum etiam quo fit, propter quod datur.. . Primo itaqvie.. . datum est adiutoriuni perseverantiae, non quo fieret ut perse-veraret, sed sine quo per liberum arbitrinm perseverare non posset. Nunc vero Sanctis in regnum Dei per gratiam Dei praedestiuatis non tale adiutoriuni perseverantiae datur, sed tale ut eis perseverantia ipsa donetur: non solum ut sine isto dono perseverantes esse non possint, verum etiam ut per hoc donuiu uon uisi perseverantes sintquot; (G. 12, n. 34.). gt;Adam non babuit gratiam? Imo vero habuit magnam, sed disparem. . . Etsi non interim laetiore nunc, verumtamen polentiore gratia indigent isti (Sancti in hoc statu)quot; (c. 11. im. 29. 30). Ex eo autem quod liuiusmodi adiutoriuni ita in hominibus operatur determinando actum bonum, consequitur Deum esse, qui lio-minem ab liomine discernit Deumque esse causam nostrorum meritorum, non liberum arbitrinm totumque Deo referendum esse in acceptis.

3) Causam discriminis inter duo adiutoria repetendam esse ex diversitate virium naturae integrae et lapsae. »Si in tarda inJlrmitate vit.ae Ziuius ipsis relinqueretur voluntas sua, ut in adiutorio Dei, sine quo perseverare nou possent, manerent si vellent, nec Deus in eis operaretur ut valient; inter tot at tantas tentationes infirmitate sua voluntas ipsa succumberet et ideo perseverare non possent, quia deficientes infirmitate nec vellent aut non ita velleut infirmitate voluntatis ut possent. Suhventum est igitur infirmitati voluntatis humame, ut divina gratia indeclinahiliter et insuperahiliter ageretur; et ideo quamvis infirma, uon tamen deficeret neque adversitate ulla vinceretur . . . Fortissimo quippe dimisit atque pennisit facere quod vellet;

infirmis servant, ut, ipso donante, invictissiine ((iiod bonum est vellent et hoe deserere invictissiine nollentquot; (c. 12. n. 38). Et sane alia auxilia debentur homini sano, alia infirmo nee quod hominem sanum iuvat, eonferri plenimque potest homini aegroto. Diversis proinde adiutoriis adiuvanda erat natura sana et natura hip,sa tantninque discrimen inter-cedere debebat inter adiutoria, quantum inter naturam sanam et lapsam h. e. inter naturam a eoncupiscentia immunem ple-nisque viribus liberi arbitrii instructam ac naturam concupi-scentiae obnoxiam, prostratis ac fractis viribus liberi arbitrii.

4) Quocirca discrimen hoc inter adiutoria utriusque status, necessarium esse; quia ab indole diversa utriusque status deter-minatum atque esse essentiale: differunt enim essentialiter modi quibus ea adiutoria operantur, sicut pariter essentialiter differunt status naturae integrae et status naturae lapsae. Hactenus lansenius.

Duo asseruntur a lansenio. 1) Talem esse naturam gratiae turn primi hominis turn eeterorum talemque esse rationem differentiae inter utramque, qualem hactenus docuit: 2) doetri-nam banc esse Augustini atque ab eo tradi disserte iis capi-tibus 10. 11. 12. De Corrept. et Gratia. Atqui utrumque falsum est, quod seorsim demonstraturi sumus.

11. Doctrina Tanscuii hue redit; «) necesse est statuere essentiale discrimen inter auxilia naturae integrae et auxilia naturae lapsae, quia naturae infirmae nequeunt ea con venire, quae conveniunt sanae. h) Gratia propria naturae integrae et sanae est gratia, cui resisti potest: gratia propria naturae lapsae est gratia, cui non potest resisti; quia natura, quae sana est, habet integras vires liberi arbitrii, minus proinde opus habet ut a Deo iuvetur satisque ei est auxilium , cuius usus eins libero arbitrio permittatur; at natura lapsa, cuius arbitrii vires fractae sunt, maiori auxilio indiget nec potest auxilium Dei eins libero permitti arbitrio, quod yitiatum pe-neque totum deletum est. c) Gratia, cui resisti potest, non est gratia, quae discernit iustum ab ininsto, non est gratia, quae sit proprie causa meritorum, causa totius operis boni: e con-trario gratia discernens, gratia causa meritorum totiusque boui, est gratia, cui non potest resisti. d) Quare Angeli boni per libennn arbitrium se discreverunt, Adam se per liberum arbi-

trium potuit discernere; merita Angeloram faerunt merltrt liberi arbitrii et talia esse ])otiiisseiit merita Adami; o con-trario in natura lupsa sancti discernuntur per gratiam eornm-(jue merita totumque bonum quod habent, ex gratia sunt.

111. lam vero primum doctriuae caput falsum est. Etenim gratia, quam defendimus cum Patribus necessariam, est gratia intrinsece supernaturalis; porro pro utroque statu naturae eadem est eins gratiae necessitas pro actibus supernaturalibus et in utroque statu natura est pariter impotens ad opera su-pernaturalia. Essentialiter ergo eadem esse debet gratia. Ratio autem petita ex eo quod aegroto ea apta non simt remedia, quae sanum decent, inepta prorsus est. Nam 1) etiam hoe dato, cum tarnen infirmus recuperat sanitatem, potest iis mediis uti quibus prius utebatur ante iulirmitatem; iam vero homo lapsus per gratiam iustificantem ad sanitatem restituitur, ])o-terit ergo homo iastificatus per eam gratiam operari, qua operabatur Adamus. 2) Si id quod remedii vim habet, habet etiam rationem simpliciter medii, quo natura sive sana, sive aegrota oj)iis habet ad aliquid faciendum; idem, quamvis non sub ratione remedii, adhiberi quoque poterit naturae sanae: id videre est in pluribus sive alimentis, sive aliis externis rebus, quibus utimur, quae per se necessariae sunt naturae ut vivat quaeque usui esse possunt sano et infirmo, quamvis in-firmo id quoque conferant, quod ad consecutionem sanitatis invent. Atqui talis est gratia, quae per se est necessarium medium naturae pro actibus supernaturalibus ideoque naturae quovis in statu necessarium : at praeterea propter banc eamdem rationem medii, habet quoque rationem medicinae; cum enim potestaten! conferat agendi salutariter et actus salutares, si a peccatore fiant, disponant ad iustificationem h. e. sanitatem recuperandam, gratia hanc potestatem peccatoribus tribuens, medicinae rationem habet. !i) Eadem gratia quae vires phy~ sicas et morales praebet ad agendum supernaturaliter, si sub-iectum reperiat concupiscentiae obnoxium, valere quoque potest ad eam refrenandam, sive eius morbum curandum. Vi enim concupiscentiae, quae moraliter agit suadendo aut alliciendo vis ipsa moralis gratiae quae suadet bonum et allicit divinitus ad illud, idonea satis est ad resistendum; quare discrimen non est in ipsa gratia, sed solum quoad aliquem effcctum, qui ab Palm, De Grat, 2O

ea procecUt in lioc statu, non in priore procedebat, ubi deerat illud, quod eum effectum exigebat. Notandum vero quod bic effectus per se spectatus non est ratio adaeqnata necessitatis gratiae, quae propter supernaturales actus datur et sine qua concupiscentia l'renari posset.

IV. Alterum doctrinae caput rnrsus est falsum. Nam quamvis verum sit gratiam naturae innocentis et Angelorum earn fuisse, cui posset voluntas resistere; falsum tarnen est quod gratiae, quae naturae lapsae datur, non possit resisti. Id iam in superioribus probavimus satis. Ratio quoque quae affertur, primo falsum supponit, deinde, etiam eo dato, con-cludit nihil, imo oppositum demonstrat. Supponit enim per peccatum primi hominis amissas esse vii'es liberi arbitrii quibus se potest ad bonum et malum determinare, quod falsum est; sicut iam probatum est. Sed eo quoque concesso; quoniam gratia, quae nunc confertur, eo spectat ut naturam sanet, restituens nempe sanitatem pristinam, quoad ea saltern, quae necessaria sunt ad vitam aeternam merendam, libertas autem indifferentiae erat pars sanitatis Adami et necessaria in ea sanitate ad merendum; ea quoque nunc dicenda est restitui per eara gratiam, qua ea sanitas restituitur. Probat igitur ea ratio oppositum eius, quod demonstrare volebat.

V. Tertium quoque doctrinae caput itemque quartum falsa sunt. Nam, ut iam vidimus in Thesi XLIV. gratia di-scernens est ea quae merita naturae excludit, quae initium est omnis operis boni; ad id autem non requiritur gratia determinans, sed gratia praeveniens et praeparans voluntatem. Rursus ii)se Adamus et Angeli sancti per gratiam fuere discreti: atqui ea gratia talis erat, cui posset resisti; ergo. Praeterea gratia est principium meriti, causa totius boni in nobis; quia dat ipsum actum bonum, dat autem quatenus et sine ea nihil salutare possumus et ipsa incipit praeveniendo voluntatem et subsequitur praeparatam voluntatem adiuvando: ad id vero non postulatur gratia determinans, sed gratia praeveniens et adiuvans, vires physicas et morales conferens voluntati. Quare et quoad Angelos quoque et Adamum gratia dabat actum bonum eorumque merita ex gratia erant, quamvis non ex gratia indignis collata, sed ex gratia non dignis in ipsa naturae conditione donata et eatenus dicuntur speciali ratione

ea merita fuisse per liberum arbitrium, nostra autem ex gratia, qnatenus merita primi hominis et Angelorum non eiiiut ex gratia raisericorditer superaddita naturae peccatrici et indignae. Hcilicet quemadmodum humana natura, ita et liberum quoque arbitrii,mi comparari potest turn prout natura solum quaeclam est, cum gratia simpliciter sumpta, tuin prout talis uatura est iustituta a Deo li. e. natura elevata et recta, cum aliqua gratia, quae rectitudinein culpabiliter aniissam , raisericorditer reparet. vSi prima comparatio fiat, dicendum est merita primi hominis non ex natura vel ex libero arbitrio fuisse , sed ex gratia; si altera comparatio instituatur, dicendum quod merita primi hominis per liberum arbitrium fuerunt, nempe per liberum arbitrium a sua institutione rectum et nondum in-digens gratia reparante defectum naturae, quem libere con-traxisset.

VI. Nunc probandum est falsum prorsns esse quod doctri-nam liactenus impugnatam tradiderit Augustinus iis in locis de Oorrept. et Gratia. Id probaturi sumus, instituta jirius brevi analysi eoruin, quae praecedunt disputationem Augustini de duplici adiutorio.

Itaque notandum quod Augustinus liunc librmn De Cor-reptione et Gratia scripsit, ut probaret aliquibus bonis Mona-cliis Adrumetinis corrigendos esse eos, qui male agunt, quara-vis bene agere donum sit Dei et gratia non naturae meritis rependatur , sed gratis detur. Utrumque autem tuetur Augustinus et correptionis utilitatem et gratiae gratuitatem; nam utrumque ab iis monaclüs irapetebatur, qui dicentes nou cor-ripiendos esse male agentes, sed tantum orandum esse Deuni, vit det eis bonam voluntatem, eo rem deducebant, ut, si mali corripiendi sunt, negandura sit donum Dei esse opera bona, sed ea tribuenda sint hominum voluntati.

Quod spectat ad gratiae gratuitatem illud Augustinus defendit, quod prins iani contra pelagianos defenderat; porro ipse nunquam prius eam gratiam propugnaverat, quae det actum bonum determinando ad unum voluntatem ita, ut ei non possit resisti. Et sane nihil huiusraodi occurrit in respon-sionibus Augustini ad singulas obiectiones monacliorum. Non abs re esse arbitraraur sumniatim rei'erre et obiectiones et responsiones, quibus continetnr prior libii pars, ex quibus

occasio nata est tractandi de duplici adiutorio; ita enim mens Augustini erit nobis perspicua magis.

Monachi aiebanfc (n. 4.) »Ut quid nobis praedicatur atque praecipitur ut declinemus a malo et faciamus bonum, si boe nos non aginius sedid veile et operari Deus operatur in nobis Vquot;

Augustinus respondet: falsum esse quod nos non agamus; sed verum esse nos non agere ex nobis et requiri praevenien-tem gratiam. Porro huius gratiae necessitas non facit inutilem Superiorum praedicationem et praeceptum; nam praedicatio et praeceptum eo spectant ut ostendant quid faciendum sit et cuius viribus flat cum fit et quis sit orandus cum vires desunt; sicut ergo gratia externa legis non est inutilis, quamvis ne-cessaria sit interior gratia, quae gratis datur, ad facienda opera legis, ita nec praedicatio nee praecepta Superiorum sunt inutilia.

Instant Monacbi (n. 5.) »Ergo praecipiant tantummodo nobis quid facere debeamus, qui nobis praesunt et ut faciamus, orent pro nobis, non autem nos corripiant et arguant, si non fecerimns.quot;

Augustinus respondet omnia fieri debere, quia sicut in praeceptione cognoscis quid facere debeas et in oratione co-gnoscis unde accipias quod vis habere; ita in correptione cognoscis tuo te vitio non huhere quod habere debes. Correptio ergo utilis est, quia per earn docemur nostro vitio nos non accipere a Deo bonum.

Monachi (n. G.) »Quomodo meo vitio non habetur, quod non accepi ab illo , a quo nisi detur non est onmino alius, unde tale ac tantum munus habeatur?quot;

Augustinus monet paululum heic esse immorandum et dein-ceps difficultatem eorum repetens, eos ita loquentes inducit.

Monachi (ibid.) »Praecipe mihi quid faciam et si fecero, age pro me gratias Deo, qui mihi ut facerem dedit; si autem non fecero, non ego corripiendus sum, sed ille orandus est, ut det quod non dedit... ora ergo pro me ut accipiam carita-tem... liecte corriperer si earn mea culpa non haberem, hoc est si earn possem mihi dare vel sumere ipse nec facerem, vel si dante illo , accipere noluissem. Cum vero et ipsa voluntas a Domino praeparetur, cur me corripis, quia vides me eius praecepta facere nolle?quot;

Augustimis (mi. 7. 8.) prins qnaestionem circumscribit quoad eos, qni non facinnt praecepta Dei iam silii nota, cuiusmodi erant illi Monachi. Turn respondet: 1) quicumque Dei praecepta iam sibi nota non facit, «uo vitio malus est; idcirco 2) si corripi non vult, eo ijiso corripiendus est, quod corripi non vult; quia non vult, sua vit ia sibi demonstrari. 3) Per correptionem, qua vitia demonstrantur, excitatur utilis dolor, quo nempe quaeratur medicus, ostenditur propria dif-tbrmitas et ita excitatur homo ad desiderandum ct orandum reformatorem. Quare 4) correptio medium quoddam est, quo pervenimus ad accipiendum a Deo, quod ab ipso est petendum: quamvis ipse solus citra superiorum correptionem dare possit. Sed et ipse solas dare potest gratiam citra orationem et fidem, citra praedicationem et nihilominus hi monachi non negant orationis ct praedicationis utilitatem: fateantur ergo utilitatem quoque correptionis. Responsio ergo hue redit: non esses corripiendus, si tuo vitio non esses malus, si correptio non esset medium, quo utitur Deus ad gratiam dandam , concedo, vel transeat: sed si e contrario, tuo vitio sis malus et Deus cor-reptione utatur ad gratiam conferendam; nego. Porro adverte quod cum Augustinus dicit eos suo vitio esse malos, dicit eo ipso illos quidem praeveniente gratia fuisse vocatos a qua sola datur potestas agendi et quae gratuito datur , sed eos noluisse vocation! consentire; nam consentire vel dissentire propriae voluntatis est.

Monachi non contenti adhuc urgent argumentum idem (n. 0.) »Apostolus ait: Quis enim te disccrnit? quid autem babes quod non accepistiV Our ergo corripimnr, arguimur, reprehendimur, accusamur? Quid facimus, qui non accepimus? Obedientiam non accepimus; quid itaque corripimnr, quasi nos earn nobis dare possimus et nostro arbitrio dare nolimus?quot;

Augustinus in primis advertit quod qui haec dicit, extra culpam se videri vult, in hoc quod non obedit Deo; quia utique ipsa obedientia est munus Dei. Turn respondet respon-sione bimembri. Distinguit earn: qui ita loquuntur vol sunt iam regeneruti, vel non sunt regenerati. Si nondimi sunt re-generati, iure corripitur in eis inobedientia, quae in ipsis est, quia haec non a Deo est, qui fecit hominem rectum, sed ab homine peccante et cum peccatum eius sit ita commune

omnibus, ut et singulorum sit proprium: merite in singulis inobedientia corripitur. Hoc est, ea ratione, epia peceatmn originale nostrum est, eadem possunt ob ipsum illud gerentes reprehendi, non repreliensione proprie dicta, epia culpa vo-luntati personal! imputatur, sed repreliensione, quae perinde sit ac reprobatio rei raalae, quae locum habere potest ubi-cumque haberi potest damnatio; propter peccatum originale vero iure homines damnantur. Atque id ab Augustine dictum est, ut intelligant homines non esse iniquitatem apud Deum, et ut homines sibi ipsis displiceant, qui se malos fecerunt. Verum id petius per transennam dictum est ab Augustine: non eniiu Monachi illi, quibuscum agebat, tales erant, aut in hac hypothesi lequebantur.

Itaque si regenerati sunt, qui haec obiiciunt, Augustinus negat quod non acceperint. Perpende hanc responsionera, quae mentem Augustini aperit nedumque solvit difficultatis, quae totam disputationem legentibus forte subrepit et meinorure qui sit scopus proprius huius disputationis: malos nempe esse corripiendos. Ait ergo: »Si iam iustificatus in malani vitam sua voluntate relabitur, certe iste non potest dicere: non accept, quia acceptarn gratiarn Del sua in malum libero amisit arhitrio.quot; Si iustus qui peccat non potest dicere: non accepi obedientiam; quia culpa sua amisit gratiarn quam acceperat: ergo cum ea gratia ceniuncta erat potostas obediendi ideoque defectus obedientiae ipsi imputandus est, non Deo, a quo, si voluisset, et actualem obedientiam accepisset, ad quod bonus usus gratiae acceptae sufficiebat. Hie est sensus responsionis Augustini.

Addit Augustinus quod qui gratiarn acceptam amisit, si correptione compunctus salubriter ingemit et ad meliora re-vertitur, in co profecto utilitas correptionis apparet. Quare rursus patet correptionem utilem esse.

Monachi contra acrius puguant (n. 10.) aientes: gt;l^gt;ossuin omuino, quando me arguis quod ex bona vita in malani mea voluntate relapsus sum, dicere adhuc: quid ecjo feci, qui nou accepi? Accepi enim Mem, quae per dilectionem eperatur; sed in ilia usque in finem perseverantiarn nun accepi. An quis-quam dicere audebit istam perseverantiarn non esse Dei do-nuniVquot; Scilicet quoniam donum Dei est perseverantia, ea

haberi nou potest nisi accipiatur a Deo; eyo autem a Deo non accepi, qui non perseveravi; nam perseverassem si ac-cepissem: ergo possum dicere: non acccpi.

Advcrte istos monaclios non potuisse de se affirmare nisi defectum porseverantiae partialis usque ad certum tempus; defectus enim perseverantiae totalis usque in finem vitae nequit nisi in ipso fine vitae cognosci, sicut et perseverantia. Nihilominus, quia perseverantia usque in finem postulat at iustitia accepta tandem retineatur et iustitiam deserere est quaedam via ad non perseverandmu usque in finem; liinc isti monacln aiunt se non aceepisse perseverantiam in finem. personam veluti induentes eorum, qui ita iustitiam deserunt ut non perseverent finaliter.

Auguslinns respondens 1) concedit imo, quia prima vice de hac re disserte et explicite agit, probat longa oratione (n. 10. 21.) perseverantiam esse Dei donum. 2) Docet vere dici posse: gt;hoino in eo, quod aiuliercts et tenueras, in eo per-seoerares, d vellesquot; (n. 11.). Confer line cum responsione prae-cedente: inculcatur enim eadem Veritas. 3) Contendit quod etsi donum Dei sit perseverantia; non sequitur illud, quod ultimo monucbi colligebant ex his omnibus h. e. non esse eos corripiendos; nam iuste corripiuntur, qui »e,» bona in ma lam v 1.1 am sua voluntate mutati simtquot; (n. II) et quia correptio valere potest ut resipiscant et sic finalem ])erseverantiam asse-quantur, si sunt secundum propositum vocati (nn. 13. 25.). Si ex bona in malam vitain sua voluntate mutati sunt; ergo rursus haec mutatio non defectui gratiae, qua potuissent boni per-manere, sed abusui gratiae huius tribuenda est. Aliis verbis praesentia gratiae vere sufticientis indicatur. Sed de hoc alibi.

Ex hac disputatione liipiet Monachos illos Adrumetinos non esse assecutos sensum earum propositionum, quae non sunt Augustini, sed Scripturae: bona opera esse Dei dona, I)earn operari nostrum roluutatem, nihil nos habere nuod non aece-pi'vimus; ita enim eas intelligebant, ac si excluderent onmem operationem voluntatis, quae e contrario non excludunt coo-perationem liberam voluntatis gratiae praeveuienti et merituin ex gratia partmu pro gratiis subsequentibus, sed tantum operationem naturae antevertentem et merentem gratias vel ex se sola sutHcientem ad operaudum salutariter.

Ad Augustinum quod spectat, patet ipsum in hac dispu-tatione habuisse semper prae oculis ultiraam conclusionem Adrumetinorum, quam impugnat, nempe nude agentes non esse corvipiendos atque ad eius impugnationem tela suae argunienta-tionis potissimum dirigere.

Inspicienti responsiones Augustini patet quoque ipsum re-spondere quantum satis est ad infringendnm vim argumentorum adversariorum nee adeo sollicitura esse uberioris explicationis et penitioris demonstrationis in re satis evidenti: posse nempe malos corripi, etsi bene agere sit ex gratia Dei.

Tandem basis totius responsionis Augustini baec est: nos vitio nostra mali sumus: non manemus in iustitia accepta, quia nolumus: Deus dedit potestatem iusti; manendi in iustitia, sive potestafem perseverandi. Atqui baec basis nullo modo cobaeret cum doctrina gratiae necessitantis. Ergo quae in boe libro praecedunt capita illa de duobus adiutoriis, non f'avent profeeto interpretationi iansenianae.

VIL Ceterum advertendum quod Augustinus de gratia et de iis qui per gratiam vocantur beic disputans , babet prae oculis, ut frequenter solet, tuin (jratiarn corujrm.m (qua nempe quis vocatur sicut aptum est ei ut vocantem non respuat, ut ait ad Simplicianum L. I. q. II. n. 13.) tum vocatos secundim propositumi b. e. electos seu praedestinatos, quos et /Ilias pro-missionis appellat. Quare disputationem cum Adrumetinis sn-sceptam, qua prima pars libri absolvitor, ita concludit c. 9. n. 25. gt;Nemo ergo dicat non esse corripiendum qui exorbitut de via iusta, sed ei reditum et perseverantiam a Domino tantum esse poscendam: nemo prudens et fidelis boe dicat. Si enim secundum propositum vocatus est iste, proeul dubio illi etiam quod corripitur Deus cooperatur in bonum. Utrum autem ita sit vocatus, quoniam qui corripit, nescit, faciat ipse cum caritate quod scit esse faciendum; scit enim talem corri-])iendum, facturo Deo aut misericordiam aut indicium, miseri-cordiam quidem, si a massa perditionis ille qui corripitur gratiae largitate discretus est et non est inter vasa irae, quae perfecta sunt in perditionem, sed inter vasa misericordiae, quae praeparavit Deus in gloriam, indicium vero, si in illis est damnatus, in bis non est praedestinatus.quot; Hnec autem limitata ratio concipiendi gratiam Dei, paido obscurani et impeditara

redd it responsionem Augustini, quae secnndimi plenam doctri-nam catholicam brevissime et clarissime illis bonis nionachis reddi potuisset. Cf. quae dieemus Th. XLVIII.

lam vero doctvina ab Augustino explicata in ultima re-sponsione suppeditavit occasionem quaestioni de gratia perse-verantiae collata Adamo et .sic explicationi duplicis adiutorii.

VIII. Doctrina autem Augustini do duplici adiutorio (ciq)]). 10—12) line redit. Agit data opera de gratia sive adiutorio perseverantiae. Comparat ipse Adamum non perseverantem in statu iustitiae originalis cum Sanctis perseverantibus usque ad mortem aitque habuisse Adamum (nliufoviurn, sine nuo von poterat perseverare et quo poterat perseverare, Sanctos habere adiutorium (juo fit ut perseverent sen quo perseverant.

Declaratio prioris adiutorii continetur bis capitibus doctri-nae, quam ibidem Augustinus tradit. Adam babuit gratiam magnam (n. 29.), qua poterat pemianere in bono quod acce-perat (n. 32), babuit adiutorium, quo poterat non peccare (n. 34), quo poterat perseverare si vellet (n. 32), adiutorium, quod desereret , cum vellet et in quo permaneret, si vellet (n. 31), nou fieret ut vellet (n. 31), adiutorium relictum in eius libero arbitrio (n. 31), adiutorium, quod et Angeli sancti babuerunt, qui per liberum arbitrium steterunt (n. 32), adiutorium quo perseverare posset, non quo ipsa perseverantia do-naretur (n. 34.).

M contrario adiutorium quo perseverandi, illud est quo non solum potestas perseverandi, sed perseverantia ipsa donatur (n. 34.), quemadmodum per beatitudinem, quae data fuerit, continuo fit homo beatus (ibid.), est adiutorium Dei, sine quo perseverare non possunt, in quo non solum permaneant, si velint, sed tale, ut in eis Deus operetur ut velint (u. 38), est potentior gratia, qua nunc indigent sancti (n. 30), est adiutorium, quo inlirmitati voluntatis hunianae subvenitur, ut iu-declinabiliter et insuperabiliter agatur a gratia Dei (n. 38.).

IX. Advertunt erudili (cf. Zacharia Thesaurus tbeologicus. Tom. V. Controv. 3. opusc. 7.) talem ab Augustino exbiberi notionem adiutorii Adami, ut concipere oporteat aliquid in habitu positum et permanens, non aliquid tantum actuale et trausiens. Et sane adiutorium, in quo qui* per man et, quod deserit homu cum cult, aliquid permanens signiticat (ueque his

loquendi mod is gratiam actualem solet Augustinus significare. Verum, .^ci haec exclusive accipiautur, probai'i nobis uou pos-sunt. Nam efc certa est Augustini senteutia, Adamum indiguisse gratia actuali turn intellectus tum voluntatis atque pro quovis opere bono eadem indiguisse eique utramque fuisse praesto semper (App. ad. c. XL) et lieic quoque satis Augustinus in-dicat gratiam actualem praeter habitualia dona. Dicit enim (n. 32) quod ut Adam in bono, quod ucci'perat quodque non-dam perdidcrat, permanerct, egchat adiutorio gvatiae, sine quo ill onni'mo non posset et ncceperat posse, si vellet. Satis distm-guitur beic adiutorium gratiae a bono, quod acceptum fuerat et in quo permanendum erat. Atqui bonum acceptum, quod nondum amissum erat, est ipsa iustitia et sanctitas originalis» quae gratiae babitualis est donum.

Dices : adiutorium quo diversum ab adiutorio dato Adamo, exhibetur tale, ut per ipsum dicatnr Deus (n. 38) operari velle; ergo adiutorium Adami non operabatur velle ideoque non erat gratia voluntatis.

liespondeo: quandoquidem lieic non est quaestio nisi de adiutorio perseverantiae: illud velle non est simpliciter quodcum-que velle, s«d velle nerseverare. Cur autein dicatur Deus operari in Sanctis banc voluntatem, non esse operatum nec fuisse operaturum in Adamo, constabit ox dicendis.

Quocirca adintoram sine quo non ita complectitur habitualia dona, ut includat quoque gratias actuates, quae per s'e pertinent ad statum iustitiae et ex lege Dei iusto cuivis debentur. Ergo adiulofium sine quo non ex utroque elemento constabat. Utrumque elementum spectat ad constitutionem principii po-tentis perseverare; mule adiutorium siju; quo non, quod potestaten! banc constituebat, spectat ad genus causarum efficien-tium. Indoles tamen eius propria secundum quara differt ab altero adiutorio distiuctius recognoscetur, cognito adiutorio quo-

X. Itaque adiutorium quo 1) comparatur causae fprniali. »Aliud est adiutorium sine quo aliquid non fit, et aliud est adiutorium quo aliquid fit. Nam sine alimentis non possumus vivere nec tamen cum adfuerint alimenta, eis fit ut vivat qui niori voluerit. Ergo adiutorium alimentorurn, est sine quo non fit, non quo lit ut vivamus. At vero beatitudo, (juam non habet homo, cum data fuerit, continuo lit beatus. Adiutorium

est enim non solum sine quo non fit, verum etiam quo fit propter quod datur... Nunc Sanctis in regnura Dei per gra-tiam Dei praedestinatis tale adiutorium datur, ut eis perse-verantia ipsa donetur; non solum vit sine isto dono perseve-rantes esse non possint, verum etiam ut per hoc donum non nisi perseverantes sint.quot; Huic adiutorio respondet novissima libertas non posse peccare et novissima felicitas perseverantiae bonum non posse deserere, quae sunt bona potiora aliis, nempe posse non peccare et posse non deserere bonum, quae respondent alteri adiutorio (n. 33). Porro adiutorium , quo fit ut quis perseveret et quo dato fieri non potest ut quis non per-severet, quo perseverans fit, ut per beatitudinem quis fit beatus, est certe ipsa perseverantia fbrmalis vel ipsam sine dubio complectitur,

2) Istud adiutorium comprehendit quoque ea auxilia effi-cacia, quibus perseverantia activa usque in finem obtinetur. Sane adiutorium hoc, quod (n. 34) appellatur adiutorium quo, est ilia gratia, cuius characteres describit (u. 31.) »Haec prima est gratia (adiutorium quod desereret, cum vellet. . .) quae data est primo Adam; sed hac potentior est in secundo Adam. Prima est enim qua fit ut habeat homo iustitiam, si velit; secunda ergo plus potest, qua etiam fit ut velit et tantum velit tantoque ardore diligat, ut carnis volimtatem contraria concupiscentem voluntate spiritus vincat.quot; Adiuforiuin i/uo est id quo fit ut Sancti »invictissime, quod bonum est, velint et hoc deserere invictissime noliutquot; (n. 38), Est adiutorium, quo »tantum Spiritu Sancto accenditur voluntas eorum, ut ideo possint quia sic voluut, ideo sic velint, quia Deus operatur ut velintquot; idque »inter tot ac tantas tentationes, quibus infinui-tate sua voluntas (sine gratia) succumberetquot; (ibid.). Atqui liaec est gratia sive series gratiarum efficientium perseverantiani activam.

3) Haec gratiarum series complectitur etiam exteriores graiias, quibus occasiones bene ageudi suppeditantur et occa-siones peccandi arcentur vel occasio resipiscendi otfertur et mors differtur, cum homo in peccato est et infertur, cum iustus est. De iis enim, qui actu perseverant, dixerat (n. 13): »non esse dubinm quod et procnrat ur eis audiendum Evangelism et cum audiunt credunt et in fide, quae per dilectionem

operatur, usque in fiuem perscvemnt et si quanclo exorbitant, correpti emendantur. .. et nonnulli accepta gratia (iustifica-tionis) in qualibet aetate, periculis huiits vitae mortis celeritate subtrahuntur.quot; Ac de iisdem dicit (n. ol.) quod »fides eorum perseverabit usque in finem, nee earn nisi manentem vitae huius inveniet finis.quot; Atque talibus docet omnia cooperari in bonum gt;usque adeo prorsus omnia, ut etiara si qui eorum deviant et exorbitant, etiam hoc ipsum eis faciat (Deus) pro-ficere in bonum, quia Immiliores redeunt atque doctiores.quot;

Quapropter certa est sententia eorum, qui docent adiutorium (jno non esse unam gratiam, sed seriem gratiarum sive divinam providentiam erga Sanctos complectentem turn gratias interiores turn exteriores et quidquid ad salutem praedestinati confert ipsamque perseverantiam passivam, qua providentia ita iustus regitur ut tandem actu perseveret.

XI. Quaeritur ergo an ex cliaracteribus utriusque adiutorii hire lunsenius collegerit Augustini doctrinam esse, quod gratia, quae in lioc statu naturae lapsae et reparatae datur et quam ipse Augustinus contra pelagianos tot operibus defendit, ne-cessitatem inferat voluntati atque hoc sensu accipiendam esse doctrinam Augustini de gratia naturae lapsae in omni eius controversia cum pelagianis aut semipelagianis.

Respondeo contendere quidem haereticos distinctionem du-plicis adiutorii traditam in lib. De Correp. et grat. clavem esse necessariam pro aperienda intelligentia totius doctrinae Augustini circa gratiam; verum id perperam affirmatur. Et

1) quidem quia id nou videtur censuisse ipse Augustinus, qui in contentione pelagiana, dum ferveret disputatio, nunquam duplicis adiutorii mentionem vel minimam iniecit, quod tamen facere dehuisset, si ea distinctione omissa, doctrina eiusdem de gratia est inintelligibilis: devictis tandem pelagianis, ad quosdam pios monachos scribens, eam distinctionem profert in medium, quae una tantum vice in tot operibus comparet.

2) Quia haec nova distinctie spectat e seutentia eiusdem auctoris non ad gratiam generatim sed ad gratiam perseverantiae; in controversia autem pelagiana disputatum est generatim de gratia necessaria ad bonum opus, ad fidem, ad quemcumque actum bonum, sive perseveraturi sint qui bene agunt, sive secus.

Qnamvis autem ea distinctio non sit clavis necessana pro aperienda intelligentia doctrinae augustitiianae do gratia; negari tarnen non potest quod, cum ab Augustino tandem producta sit, luceui quandam afferre possit ad clarius iutel-ligenda quaedam capita doctrinae eiusdem aut ex ea saltern liceat argumentari pro tueuda certa iuterpretatione doctrinae Augustini.

XII. Quare ad quaestionem propositam respondeo directe negans iure lansenium collegisse, quae colligit. Nam I) heic Angustinus non disputat de gratia necessaria ad singulos actus eademque efficaci, quae datur etiam non perseverantibus quae-que data est quoque Adamo, qui certe aliquid boni operatus est ante peccatum, sed de gratia perseverandi, et quidem quoad Adamum non de gratia perseverandi in iustitia usque ad finem vitae, quam ipse quoque habuit, sed de gratia perseverandi in statu integritatis; quoad iustos vero de gratia perseverandi usque in finem in statu restitutae sanctitatis. Atqui quaestio nostra cum lansenio est de natura gratiae actualis quae datur ad singulos actus. Haec proinde doctrina Augustini non spectat ad nostram quaestionem.

2) Ut paucis rem expediam: quidquid de utroque adiutorio affirmatur, rite intelligitur, si adiutorium (juo prout est efii-ciens, dicatur esse scries auxiliorum turn ex divina virtute valentium non solum ad salutariter agendum, sed et ad con-cupiscentiam ceteraque impedimenta superanda, turn ex divina praescientia infallibiliter efficacium, quae absoluta intentione a Deo conferantur ut certissime perseverantia obtineatur: adiutorium autem sine quo non dicatur esse auxilium sufficiens ad operandum salutariter collatum tamen citra absolutam inten-tionem ut Adam in eo statu integritatis perseveraret.

Sane in hac hypotliesi vere dicitur 1) gratiam et perse-verantiam relictam fuisse in libero arbitrio (') Adami; non

(i) Ea enim quorumclam interprctatio nequit nobis probari, qua asseritur his verbis significari quod gratia Adami fuerit gratia solius cognitionis , gratia praedestinatorum sit gratia quoquc voluntatis: nam neque heic sermo est de gratia necessaria ad singulos actus, neque intelligitur cur gratia voluntatis non sit rclicta in libero arbitrio sanctorum, nisi nostram admiseris interpreta-tionem et praeterea falso supponitur Augustinum non admisisse pro statu integritatis gratiam voluntatis, ut superius vidimus.

vero in arbitrio libero Sanctorum. Nam non exsistcnte absoluto decreto perseverantiae Adami in statu integritatis, neque erat voluntas conferendi oa auxilia , quibus certissime obtineretlir ea perseverantia: sed datis opportunis auxiliis, a sola volimtate Adami primum pondebat determinare perseverantiam illius status. Secus e contrario contingit quoad perseverantiam Sanctorum , quae primum dependet ex decreto Dei conferendi seriem gratiarum infallibiliter efficacium, quibus datis fieri nequit ut homo nolit. Gerte non decravit Deus absoluta aute-cedente voluntate ut status integritatis perseveraret, sed volimtate absoluta antecedente decrevit ut gratia reparatae salutis in pluribus efficax esset aeternumque maneret. Eo enim ipso quo decreta Redemptione, voluit Christum esse caput, voluit et esse corpus quod ei perpetuo aptaretur, ne imquam vilio nostro fieret ut caput maneret sine corpore. ld se cura-tnrum Deus certe statuit ut in aetermun f'orent, qui Christo essent incorporati, sancti scilicet in aetermun beati. liane oeconomiam divinam prae oculis heic habet Augustinus eamque in concreto iis sanctis applicat, qui reapse aeternum salvantur. Vere dicitur 2) quod gratia Adami dabat posse, gratia Sanctorum dat actum; quia reapse defuit ibi actus, beic est. Vere dicitur 3) quod gratia Adami non fiebat ut vellet: liac enim pbrasi Deus operatur id vdint non significat Augustinus tantum gratiam voluntatis simpliciter sicut alibi (cf. Tb. XLIV. p. 1». et Th. XLVIll. p. 1quot;.), sed specialem gratiam Dei; est enim ea gratia, qua indeclinabiliter , insuperulnUter et in-vivtissime homo vult bonum, quae nempe infallibiliter effectum assequitur. lam vero talis non fuit gratia Adami: gratia ergo Adami non fiebat ut vellet: per gratiam autem Sanctorum Deus operatur ut velint, non solum quia in illo defuit actus perseverandi, in his est: sed quia Deus his ex voluntate absoluta ut sit perseverantia, confert ea auxilia, quibus ipse infallibiliter perseverantiam eorum assequatur; operatur ergo Deus sen facit ut velint nec permittit ut nolint perseverare: aliter vero se gessit Deus erga Adamum. Verum dicitur 4) quod potentiore gratia modo homiues indigeant, atque hac subventum sit infirmitati humanae , nt indeclinabiliter et in-superabiliter agatur a gratia Dei: nam his praeter quam quod siguificatur «) gratiam medicinalem maiores vires exercere,

fjiiia et contra concupiscentiam infirmitatemque naturae robm' addere debet h) ei usque gratiae moralem necessitatem in hoe statu haberi c) ac gratiani perseverantiae earn nunc conferri, qua ini'allibiliter obtineatur eöectus: significatur praecipue d) oeconomiam huius antecedentis praedestinationis perseverantiae susceptam esse a Deo pro hominibus lapsis , propter ma-iorem, ex parte infirmitatis naturae, difficultatem perseverandi in bono; quod quidem utruni verum sit nee ne disputare lice-bit; sed nunc sententiam Augustini proponimus, qui ita censuit.

ilaec omnia non postulant gratiam detenninanteni volun-tatem ad unum, sed solum gratiam, quae ex se robusta sit contra impedimenta et ex divina praescientia sit infaliibiliter effectum consecutura. Novit enim Deus vocare homines sicut aptum est eis ut vocantem seqnantur. Hue redit explicatio Merlini oper. cit. pag. 224. p. 1quot;. d. uit.

(iratia onmin polexlalem iribuens oigt;cnnidi ml vnvc sul'liciens ad id propter quod daliir, aim; oparalio comequalur sice, non. Pariier gratia omnia est elïicax, si efjicax illud dicalur, ut merilo dicitur, quod potest cdiquid efficere. Quia vero non omnis gratia sumn sortitur effectum, ideo rationa habita termini aire effectus, (jui adeat vel ahesl, gratia diriditar in suffidentem et eHicacem; ut efjicax vocetur iUa, quae cfliciens est, sen cum effectu coniuncta est, aufficiens, quae licet po-teatatem antecedentem et completam Iribuat operandi, cam effectu tarnen non coniungilur. JIuiaa realia diuisionia afjir-matio eo spectat, ut atatuatur non eas aolaa a Deo hominibus lapsis dari gratias, quae sint cum effectu coniunctae, sed alias quoque a Deo conferri, quae potcatatem quidem antecedentem et completam ad agendum trihuant, auo tarnen effectu, ex hondnia arhitrio, sint deslitutae ideoque gratiae Dei posse resisti, (June quidem est doctrina, quam contra haereticos catholica adserit F.cclcaia.

1. Oranis potestas est sufficiens ad id ad quod est ordinata seu aliis verbis ad id quod potest; in hoc namque est posita sufficientia virtutis, sufficientia enim dicitur quoad aliquem

effectum determinatum et tunc virtus sufficiens dicitur cum illud potest, sen cum potestatem habet ilium faciendi. Porro omnis potestas comparata cum eo ad quod ordinata est et quod ea dicitur posse , est potestas , quae non requirit aliam vim sibi superadd! ut illud possit; secus enim falsum esset quod ipsa illud possit, sed f'oret ad sumum potestas alterius effectus minoris. lam vero gratia omnis potestatem confert operandi salutariter, non quaevis gratia cuiuscumque actus potestatem dat, sed singulae gratiae pro certis et determinatis actibus dant potestatem. Haec potestas, quae est ratio cur actus sit, est potestas antecedens ipsum exercitium facultatis. Itaque quoad illos actus, propter quos gratia potestatem confert, eadem gratia sufficiens est; omnis ergo gratia est sufficiens ad id propter quod datur. Cum ergo sufficientia posita sit in potestate et haec prior sit actu sive operatione ideoque sit etiam non exsistente actu; bine sufficientia gratiae eadem manet, sive actus, propter quem datur, exsistat, sive secus.

II. Penes probatos latinos Scriptores terminus efficav si-gnificationem habet potestatis; illud nempe signifieat ijnod potest ejicere, sive actu efficiat, sive non: actuale enini exercitium non requiritur ut vere alicui adseri possit appellatio ej/icacis. Si igitur hoc sensu, quem ncm » reiicere potest, su-matur terminus efficax, tunc omnis gratia est vere ejjica.r., sicut et vere sufficiens, sive potest ilium actum propter quem datur.

III. Our ergo distinguitur gratia in mjjldenfcm et ejjica-ceml Abstractione facta a quovis systemate speciali, quod non spectat ad fidem et interpretatione adhibit a, quae admitti debet in quovis systemate quaeque ad fidem sufficit; distinctio haec petitur ex termino extrinseco h. e. effectu, qui potest esse et non esse et reapse modo est, modo nou est. Ilia ergo gratia, quae suum sortitur effectum, quae actum bonum voluntatis reapse producit, dici consuevit gratia ej/lca.v (satius diceretur cfficicntt), ut per tenuiniim efficax non sola potestas efficiendi sed actualis efficacia significaretur. Porro contracto termino efficax ad earn specialem significationem, gratia quae cum actu bono non coniungitur, non dicitur efficax , sed re-tinet appellationem siij/lcientis, cuius appellationis Veritas sola

potestate absolvitm¹. Ut haec propria significatio, qua exclu-clitur positio actus, ma^is determinetur, solet quoque gratia vocari pure suffwiens. Ttaque hac ilistinctione non discrimen naturae, sed t'acti significatur.

Ratione eniiu naturae utraque liabet ej/tcaciam virtutis; utraque enim est sufficiens, sed ad factum quod spectat, deest alteri connexio cum actu libero salutari, quam altera habet et ideo ea manet in statu purae sufficientiae.

IV. Porro ut haec distinctio sit vera in ordino logico, satis est quod gratia possit concipi coniuncta cum eifectu et possit concipi seiuncta ab eifectu. Ut autem sit vera etiaiu in ordine reali sive historico, necesse est ut gratia aliqua per se sufficiens et efficax in actu primo, sit quoque efficax in actu secundo et aliqua gratia per se sufficiens et efficax in actu primo, non sit in actu secundo efficax. Id porro est quod affirmatur ab iis, qui distinctioneni banc gratiae in sufficientem et efficacem affirmant esse realem.

Quaeritur enim utrum omnis gratia, quae a Deo confertur bominibus lapsis, sit efficax b. e. cum actu bono coniuncta. Affirmant calviniani et ianseniani, idcirco negant exsistere gratias pure sufficientes. lansenius De Gratia Cbristi. L. III. ('f. Stepbanum Decbamps L. I. Disp. 8. Negant Catbolici, qui proinde contendunt gratias dari quoque pure sufficientes. Quae-stio est maximi momenti. Si enim non dantur gratiae nisi eUicaces; quotiescumque effectus abest, defuisse quoque dicenda est gratia, ut docet lansenius De Grat. Cbristi. L. II. c. 25. et ideo quotiescumque bomo peccat, caruit gratia, qua posset agere salutariter. Mine prima propositio lansenii: »Aliqua Dei praecepta bominibus iustis volentibus et conantibus, secundum praesentes, quas babent vires, sunt impossibilia, deest quoque illis gratia, qua possibilia fiant.quot; Et quia gratia manens pure sufficiens est ea, cui voluntas resistit; bine ea gratia sufficiente negata, sequitur quoque altera lansenii propositio: »Int(riori gratiae in statu naturae lapsae nunquam resistiturquot;; gratiae enim efficaci b. e. coniunctae cum effectu non resistitur.

V. Probandum est igitur dari gratias quoque pure sufficientes b. e. non omnes gratias, quas Deus confert, suum sortiri effectum, sed ab actu bono seiunctas esse. Et quia haec seiunctio non ex natura gratiae repetenda est, quae,

Siifficiens cum sit, par est per so effectui proclucendo; ex solo arbitrio voluntatis ea repeti potest. In tliesibus praecedentibus negavimus necessitatem consecutionis actus boni et proinde affinnavimus possibiiitatem delectus eiusdein , heic praeterea factum quoque asserimus, asserentes reapse dari gratias, quae siut pure sufficientes, gratias nimiruin quae potestatem ante-cedentem et completam operandi tribuunt, carent tameu ef-fectu sive ab actu bono, propter quem dantur, seiunctae sunt.

Gratia itaque pure sufficiens est gratia, quae dat potestatem ad actum potestatemque integrum, ita ut ex parte principii agentis nihil aliud postuletur; secus enim non esset sufficiens, est gratia, qua praeparatur voluntas a Domino, qua ut boni aliquid agant tangit Deus paternis inspirationibus corda fide-lium, est ca gratia, iuxta Angustiuum, quae dat veile, facit ut faciamus (Cf. Th. X LIV. p. l^a.) Est tarnen simul talis ut cum effectu non sit coniuncta, et ideo vocatur pure suj/ieiens, seu simpliciter sufficiens. Huius exsistentia probanda est.

VI. Probatur 1) auctoritate Scripturarum. Ex Scripturis docemur praecepta legis Dei obligare omnes homines, saltern qui ea noverunt tum iustos, tum peccatores, pariter ex Scripturis docemur observationem legis, quam Deus exigit sal tem a iustis (ut minimum dicamus) esse observationem salutarem, quae nempe in vitam aeternam iustos perducere possit: constat autem ex iisdem Scripturis observationem legis salutarem sine gratia Dei fieri non posse. lam vero ex bis consequitur, ergo omnes homines, iusti saltem, possunt observare salutariter legem Dei, ergo gratiam habent necessarian!, quae conferat banc potestatem, ergo cum non observant et peccant, poterant observare salutariter, ergo cum peccant, gratiam habebant qua poterant, si voluissent, observare ; porro plures iusti peccant reapse: ergo ii habuerunt gratiam ne peccarent: ea autem gratia sine effectu fuit; ergo reapse gratiae jiure sufficientes dantur.

Et re quidem vera reprehenduntur peccatores a Deo et reprehenduntur eo quod cum Deus omnia iis media ad bene vivendum abundanter fuerit impertitus, ii tamen peccare vo-luerint. Isaiae V, 15. seqq. Nunc ergo habitatores lerusalem et viri luda, indicate inter me et vineam meam. Quid est quod debui ultra facere vineae meae et non feci eiV An quod ex-spectavi ut faceret uvas et fecit labruscasV Vinea penes pro-

phetas frequenter est populus clectus (cf. fsaius III, I k XXVlt, 2. Matt.'XX, I. seqq. XXf, 33. seqq. Luc. XX, 9.). Somniautur vero. qui vineam, de qua heic est sermo, volunt esse Adamum; quid enim sibi volunt quae immediate sequuntur V Et nunc ostendam vobis quid ego faciavi vineae meae; nuferam sepem eius etc.? Nonne I)eus ipse interpretatur allegoriam v. 7. vinea enim Domini exercituum domus Israel est... V Sermo est ergo hoc in loco de liominibus lapsis. lam vero testatur Deus et se omnia praesidia vel auxilia ad indicium et iustiliam fa-ciendam contulisse iis liominibus et cos noluisse bene agere atque liaec est ratio reprehensionis, quod ii non fecerint quando Dens cuncta iisdem, quae necessaria et opportuna essen^ quantum in ipso erat, praestitisset: atqui inanis foret et iniusta haec repreliensio, si illi homines caruissent gratia potestatem conferente; ergo.

Kursus in hoc testimonio adverte quod collatis auxiliis» dicitur exspectare Deus bonum usum eorumdem; ideoque do-cemur voluntatem relinqui sub gratia cum potestate iudifferenti et in ipsa, nullo autem modo in defectn gratiae, rationem esse cur actus non sit; poterat ergo voluntas, si voluisset: gratia igitur aderat, quae suo termino caruit ob culpam hominis.

Item qtteritur Dens divitias gratiae suae contemni a pec-catoribus eiusqne gratiae, quae peccatores ad poenitentiam ad-ducit Rom. II, 4; at non posset dici quod peccatores conte-mnant eas gratias, quas non acceperunt et gratia, quae adducit ad poenitentiam, confert potestatem integram poenitendi: ergo.

Pariter peccatores Deus arguit comparans eos cum iis, qui iisdem auxiliis instructi, operati essent bene. Matth. XI, 21: ergo unica causa, cur bona operatio in prioribus defuerit, fuit voluntas eorum; ergo potestatem integram habebant pcccatores bene agendi: ergo.

Item reprebenduntur homines quod Spiritui S. resistant Act. VIT, 51; datur ergo de facto gratia, cui resistitur: non omnis igitur gratia est efficax.

V1T. Probatur 2) auctoritate Conciliorum. Arausic. II. can, 25. »Iloc etiam secundum fidem catbolicam credimus, quod accepta per baptismmn gratia, omnes baptizati, Christo auxi-liante et cooperante, quae ad salutem pertinent, possint et debeant, si fideliter laborare voluerint, adiinplere.quot; Habent

ergo oinnes baptizati gratiam ut bene agant: at frequenter plures ex lii.s male agunt; gratia ergo in iis fuit ab effectu seiuncta, quia noluerunt fideliter laborare.

Concilium Trident. Sess. VI. cap. 11. »Nemo temeraria ilia et a Patribus sub anathemate probibita voce uti debet, Dei praecepta liomini iustificato ad observandum esse impossi-bilia; nam Deus impossibilia non iubet, sed iubendo monet et facere quod possis et petere quod non possis et adiuvat ut possis . . . qui enim sunt filii Dei, Christum diligunt; qui autem diligunt eum, ut ipse testatur, servant sermones eius: quod utique cum divino auxilio praestare possunt. .. Deus namque sua gratia seniel iustificatos non deserit, nisi ab eis prius deseralur.quot; Cum igitur iustus j^eccat et Deum deserit, poterat praecepta Dei servare et poterat per auxilium divinum; secus prius ilium Deus deseruisset: hoc ergo auxilium caruit effectu suo ; ergo.

Ibid. cap. 13. Quoad perseverantiam ait gt;ln Dei auxilio firmissimam spem collocare et reponere omnes debent; Deus enim, niamp;i ipsi illius gratiae defuerint, sicut cepit opus bonum, ita perficiet operans voile et perficere.quot; Ergo qui non perseverat , defuit ipse gratiae Dei, non gratia defuit ipsi; gratia igitur aliqua Dei vacua in se fuit, sen ab actu bono seiuncta. Ergo. Cf. Cann. 18. 22.

VIII. Probatur 3) auctoritate Apostolicae Sedis. Inter propositiones baianas baec est 54^a. »Definitiva haec sen-tentia: Deum liomini nibil impossibile praecepisse, falso tribuitur Augustino, cum Pelagii sit.quot; Adde et duas propositiones lansenii superius recitatas et 13ⁱⁿ. Quesnelli: »Quando Deus vult animam salvam facere et eam tangit interiori gratiae suae maim, nulla voluntas bumana ei resistitquot; et G^m. inter damnatas ab Alexandro VIII. 7 Decemb. 1690: »Gratia sufficiens statui nostro non tam utilis quam perniciosa est, sic ut proinde merito possimus petere: a gratia sutliciente libera nos Domine.quot;

IX. Probatur 4) auctoritate Patrum; baec enim doctrina Fidei Scripturis contenta, a Conciliis et Ronianis Pontificibus autbentice proposita, semper a Patribus tradita fuit. Irenaeus adv. liaer. L. IV. c. 37. 1. »lli, qui non operantur bonum, indicium iustum recipient Dei, quoniam non sunt operati bonum, cum possent

operari illud.quot; Hieronyni. cpist. 140'gt;. 5. »Homo a principio conditionis suno ])co utitur adiutore et cnm illius sit gratiae quod creatus est, illius misericordiae quod subsistit et vivit; nihil boni opei'is agere potest absque eo, qui ita concessit liberum arbitrium, ut suam per omnia gratiam non negaret.quot; Ambrosius in Luc. L. VI. c. antepen. »Dividit escas Dominus lesus et ille quideni vult dare omnibus, negat nemini, dispen-sator est enim omnium . . quid respondebis ei, aut quomoclo excusabis? Non potes dicere quia escam non iledit, qui dat omnibus. Et non potes dicerc quia noluit te bonum facere, ante quem posuit bonum et malum, ut non ex necessitate bonum tuum esset, sed volnntarium.quot; ('hrysost. bom. VII. in loann. gt;Gratia in omnes diffusa est, non iudaeum , non graecum, non barbarum, non scytbam, non lihorum, non ser-vum, non virum, non mulierem, non senem, non iuvenem ex-cipit aut dedignatur, omnibus eadem est, omnibus se facilem exbibet, omnes pari bonore a lvocat: qui autem eins munere trui negligunt, banc suam caecitatem silji ipsi imputent; cum enim omnibus detur, omnibus pateat et a nemine probibeatur: perditi quidam et nequani bomines propria dumtaxat malitia ingredi recusant.quot;

X. Probatur 5) speciatim auctoritate Augustini. Capita doctrinae sanctissimi Patris in bac materia baec sunt «) Gratia Dei a peccatoribus in vacuum suscipüur. De peccat. mer. et remiss. L. 1. c. 39. gt;Habet (baptizatus) concupiscentiam, cum qua pugnet eamque adiavavtc Deo superet; si non in vacuum gratiam eins susceperif,, si reprobus esse noluerit.quot; Unde in Psalm. CXXIV. c. 1 »Cor eorum (qui prosperantur in boe seculo) congelascit adversus Deum et fit durum adcersus im-hrein cjratiae ipsius, ne frucliim ferat.quot;

[I) Qui peccat, c/ratiam igt;ei contemnit et istc contemptus in culpam deputatur Ij. III. De Lib. arbit. c. 19: »0um Deus ubique sit praesens, qui multis modis per creaturam sibi Domino servientem, adversum vocct, doceat credentem, consoletur sperantem, diligentem exhortetur, conantem adiuvet, exaudiat deprecantem; non tibi deputatur ad culpam quod iuvitus ignoras, sed quod negligis quaerere quod ignoras, neque illud quod vulnerata membra non colligis, sed quod volentem sanare con-temnis. Ista tua propria peccata sunt.quot; Et De Spir. et lit. c.

33.: gt;Tnfideles quidem contra Dei volnntatem facinnt, cum eius Evangelio non credunt; . .. experfcuri in suppliciis pote-statem eius, cuius in donis misericordiam coniempsernnt.quot;

y) Deus non cleserit nisi dese.ratar. De Nat. et grat. c. 26: gt; Deus , cum . .. iustificat impium ,. . . et ad perfectam vitam iustitiamque perduxerit, non deserit, si non deseratur ut pie, iusteque vivatur. Sicut enim oculus corporis etiam plenissime sanus, nisi candore lucis adiutus non potest cernere; sic et homo etiam perfectissime instificatus, nisi aeterna luce iustitiae divinitus adiuvetur (sermo est ergo de gratia actuali, quae iustificato coufertur eaque Deus non deserit nisi deseratur), recte non potest vivere. Sanat ergo Deus non solum ut deleat qund peccavimus, sed ut praestet etiam ue peccemus.quot;

rf) Ut non adiuventur homines gratia Dei, in ipsis causa est, non In Deo. De pecc. merit, et remiss. L. II. c. 17. gt;Ut in-notescat quod latebat et suave fiat quod non delectabat, gratiae Dei est, quae hominum adiuvat voluntates: rjua ut non adiuventur, in ipsis itidevi causa est, non in Deo.'' In quae verba Augustini liaec ait Fulgentius ad Monimum , L. 1. c. 28: »Iii istis s. Augustini dictis attende quaeso, mi carissime, primum quia ut homines nou adiuventur a Deo, in ipsis causa esse dicitur, non in Deo.quot;

e) In potestate eat iusti, qui non perseverat, perseverare. De Corrept. et grat. c. 7. »l)ici potest: homo in eo quod audieras et tenueras, in eo perseverares, si velles.quot;

c) Dei esse vocare et suadere, consentire vera vel dissenlim rocationi esse voluntatis humanae. De Spir. et lit. c. 34. haec habet: »Visorum suasionibus agit Deus ut velimus . .. bis ergo modis quando Deus agit cum anima rationali ut ei credat (neque enim credere potest quodlibet libero arbitrio, si nulla sit suasio vel vocatio cui credat), profecto et ipsum veile credere Deus operatur in homine: consentire autem vocationi Dei, vel ab ea dissentire propriae voluntatis est. Quod non solum non infirmat quod dictum est: quid enim habes qiu^d non accepistif vernm etiam confirmat. Accipere quippe et habere anima non potest dona, de quibus hoc audit, nisi consen-tiendo ac per hoc , quid habeat et quid accipiat Dei est; accipere autem et habere utique accipientis et habentis est.quot; Ubi vides accipere dona Dei esse consentire Deo vocanti per

C) Dem neminem damnat inhjuo iadicio quamvis occulta: nam mala voluntas praecessit quae meruit poenam. Respondens Augustinus iis, qui obiiciebant aliquos a Deo excaecari et ob-durari, ait gt;etiam hoc eorum voluntatem meruisse respondeo. Sic enim excaecat sic obdurat Deus deserendo non adiuvando (h. e. negato adiutorio eflicaci): quod occulto iudicio facere potest, iniquo non potest.quot; Tract. LIU. in loan. n. 6. Haec est ratio cur indicium Dei iu deserendis quibusdam peccatoribus sit iustum, quia nempe eorum voluntas id meruit: si meruit id, poterat ergo bene agere quamvis non egerit; at certe non potuisset gratia Dei destituta, iuxta Augustinum: ergo.

Distinguenda est vocatio Dei, quam consensus hominis non sequitur et vocatio, quam consensus hominis sequitur, quae vocatio est eüectrix bonae voluntatis, quam vocationem Augustinus special! nomine misericordiam appellat. Ideo duplex distinguenda est gratia, congrua nempe et minus congrua, cui deest consensus liberae voluntatis. Item distinguenda duplex suasio, altera, qua ita alicui suadetur nt persuadeatur; altera, qua suadetur ita ut tarnen non persuadeatur. Sane De Spir. et lit. c. ol. Augustinus ait »Iam si ad illam profunditaicm scrutandam quisquam nos coarctet, cur illi ita suadeatur ut persuadeatur, illi autem non ita; duo sola occurrunt interim, quae respondere mihi placeat: o altitndo divitiarum et nnmqiiid iiiiquitan apud DeumV In libro autem I ad Simplic. q. II. n. 13: »Verum est ergo: rnulti vocati, pauci clccti. Illi enim electi, qui congruenter vocati (al. qui congruebant vocationi): illi autem, qui non congruebant neque coutemperabautur vocationi, non electi; quia non .secnti, quamvis vocati. Item verum est: non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei; quia etiamsi multos vocet, eorum taraen miseretur, quos ita vocat, quomodo eis voeari aptum est ut sequantur. Falsum est autem si quis dicat: igitur non miserentis Dei, sed volentis atque currentis est hominis; quia mlllius Deus fïustra miseretur: cuius autem miseretur, sic eum vocat, quomodo scit ei congruere ut vocantcin non respuat.quot; Distinguit ergo Augustinus vocationem et misericoi'diam, maxionem simpliceni et per suasion em: Deus omnibus suadet, quod sine gratia actuali fieri nequit.

Deus onines vocaf: persuadct autem ros vol miseretur eorum, quos congruenter vocat, qui et elecii sunt. Qui autem vocantur et tarnen electi non sunt, ideo non eliguntur quia non sunt secuil vocationem. Vocatio ergo conyrua suppouit et includit liberum consensura voluntatis vocationem sequentis, quo consensu deficiente, vocatio congrua nou est. Praeter gratiara ergo, qua Deus electorum actu miseretur, est gratia quoque, quam plures non sequuntur, ex quo fit ut acta Deus eorum non misereatur, quae est gratia minus congrua. Perpende haec omnia doctrinae capita desiunpta esse ex libris, quos scripsit Augustinus vel cognita iam haeresi pelagiana vel postquam Deus illi revelaverit, quid in quaestione do initio fidei tenendum esset, quod ei contigit cum scriberet libros ad Simpli-cianum (Do Praed. SS. c. 4,).

XT. Jansenius, ne cum ipsa evidentia pugnaret, gratiam aliquam concedit praeter efficacem, gratiam, cui voluntas re-sistit, illud nimirum non agens ad quod ab ea movetur. Verum haec gratia non est gratia sufficieus ad deliberate volendum et faciendum id quod inspirat, sed est tantum lenis velut aurae tenuis afflatus coniplacontiam Cjuamdam voluntatis te-nuissiinam impetrans, qua celerrime et quasi furtim volunta-tem post se rapit (De Gratia Ohristi L. II, c. 27.). Atqui absurdissime dicitur voluntas resistere gratiae, cum voluntas et facit illud totum, ad quod gratia earn trahit et non facit illud, ad quod gratia non impellit. Quis enim resistit illi, cui tantum cedit quantum ab eo trahitur et solum in eo non sequitur, in quo non trabiturV Porro haec gratia sufficiens ad complacentiam tenuissimam furtim obtinendam, insufficiens ad voluntatem et actionem deliberatam, ad illam non ad liane trahit voluntatem: illam vero semper obtinet; nunquam ergo gratiae Dei resistitur iuxta lansenii doctrinam.

Ut fjmliae ])ure ssuffieMmtis tloclnna calhoUca hnpugnelur, frmlm ohiicitvr 1) quod Avgustinm aliam gmliam non agnoverit nisi effwaccm aim prantcr hcoie non agnovarit nini iinlumlcm possibiliUtlr.nt pdaginnam, (fuod dociicrit gvatiam Ih'i a nulla duro cardie rc.xpui neijaveriique gratium Dei. omnibus darl, SJ) cjuod idem cemuaril freguenler gralinm di'esse, qua tcnin-tiones superari ac. praacepia servarl possint. Fruslra obiicilnr qr toque -S) doeeri nos ab ICcclesia pet ere a Veo non solum polestulem, sed ttclunr boniDU, 4) gralinm esst', iptae divecruil, 5) bene operantibus couferri beneftciuni quod ttou opernnlibus non confertur ac tandem (i) mouslri siniilem esse cam gru-tiam, quae nunquam aliquid facit.

I. Aiunt ergo Augnstinnm non aliam agnoscere gratiam qnam cfficac,ein h. e. earn, quae consensum voluntatis obtineat sen cum effectu coninncta sit. Id quidem non demonstraretur per so ex eo tantum, qnod de hue sola Augnstinus loqnatur; nam liaee duo simul componi possnnt, nempe quod ex duabus rebus do una quidem tantum fiat sermo et alia tarnen non intelligatur exclusa sivo fieri potest quod sermo de priori non sit exclusivus. Verum si babeatur ratio controversiae pelagianae, iu qua universim agebatur de necessitate gratiae prout est princij)|um gratuitum bonae voluntatis et actionis et de insuf-ficientia naturae ad opera salutaria et jiraeterea consideretur plurimos in hac quaestione conseripsisse libros Augustinnm omniumque consensu teneri. quod gratia, qnam Ecclesia necessarian! praedicat, fuerit ab Augustino defensa; inqiossibile apparet penes Augustinnm mentionem non occurrere gratiae alterius praeter eflicacem, si baec altera ex revelationis aucto-ritate tenenda est.

II. Itaque baec breviter ex online statuimus. yl) Concedimus non infreqnenter Augustinnm , cum do gratia disputat, earn prae oculis habere, quae dicitur efficax vel congrua. Sane ea est, de qua disserit cum disputat de J'racdestinatione Sanctorum , quae ab ipso deflnitur praesclenfia et pracparatio hrne-Jlciorum, quihm certissime liberantur quicumgue liberaiitar; nam huiusmodi beneficia vel gratiae, quibus certissime liberantur

quicumque liberantur, sunt certe gratiae effieaceSi Qnare liane gratiam dicit a nullo duro corde respni. c. 8. Item gratiam efficacem Augustinus prae oculis luibet cum de dono Perseve-rantiae disputat, quod donum non liabet qui non perseverat. Rursus ad gratiam efficacem respicit cum coarctat sensum verborum Pauli: Deun vult omnes homines salvos fieri et ad agnitionem vcritatis venire. Gratiam quoque efficacem forte si-gnificat (vide quae dicemus inferius) cum epist. ad Vitalem CCXVTT. c. 5. inter dogmata certo tenenda de gratia, hoc quinto loco ponit: (jratiam Dei nou omnibus dari. Quod et Episcopi Africani in Sardinia exules faciunt epistola ad loan-nem et Venerium, etc. docentes c. 9. quod »de gratia Dei non digue sentit quisquis eam putat omnibus hominibus dari; cum non solum non omnium sit fides, sed adhuc nonnullae gentes inveniantur, ad quas fidei praedicatio non pervenit.quot; Tandem gratiam efficacem considerat Augustinus sive cum in lil). Üe Corrept. et Grat. disputat de adiutorio quo sive generatim cum de ea gratia disserit, quae, datur clertis, vocatis secundum propositum, Jiliis promissionis (cf. De Gratia Cbristi. c. 13. seq. De praedest. SS. c. 6. De Persever. c. 9. etc.)

III. 7?) Verum negandum est Augustinum amplitudinem gratiae Christi coarctasse ad solas gratias efficaces. Etenim 1) frequenter quoque loquitur disserte de gratia prout est suffi-ciens, de gratia nempe conferente vires voluntati, quae effectu caret solum ob culpam hominis; 2) loquitur quoque de gratia prout est genus iudifferens ad pure sufficientem et efficacem; 3) gratiam sufficientem tum etiam adsiguificat, cum de gratia loquitur efficaci.

a) Sane ad demonstrandum primum satis esse debent testimonia allata in praeced. Thesi, quae ex operibus Augustini desumpta sunt scriptis in causa pelagiana quaeque non sunt certe omnia testimonia quae afferri possent.

ft) Alterum paulo fusius probandnm est; res est enim non minimi momenti, a Bolgeni in suo Tract, inedito Do Gratia rite explicata, sed non ab omnibus animadversa satis. Hue facit primo quod explicavimus in Th. XLIV. p. I^a. de vi harum formularum : gratia quae dat actum honum, quae facit ut faciamm. Praeterea mentio gratiae apud Augustinum frequenter occurrit sub lioc respectu potestatis collatae ad agen-

clam, quin determinate concipiatur exsistentia actus salutaris. De Nat. et Grat. c. 2G. Sanat Deus non solum ut deleat quod peccavimus, sed ut praestet etiarn nc peccemus.quot; De Gestis Pelagii c. 10. »Hanc gratiara, quam in Catholica Ecclesia notissiinam noverant, Episcopi credidevunt Pclagium confiteri, cum audirent eum dicere; hominem a peccato conversum pro-prio labore et Del gratia passu esse sine peccato.quot; Ibid. c. 14. »Gratia, quae in ('hristi Ecclesia praedicatur, subministratione Spiritus S. datur ut ad nostros siiu/ulos actus adiuvemur.quot; Serin. CLXXVI. n. 5. Ut implorares excitavit cor tumn et posse implorare donavit tihi: Deus est enim, inquit, qui opera-tur in vobis voile et operari, quia ut habeves honam voluntd-tem illius vocatio praecessit.quot; Cont. duas epist. pelagg. L. IV. c. 5. »Inspiratie dilectionis, ut cognita sancto atnove faciamns, quae proprie gratia est.quot; In Psal. CXVIII. Serin. XXII. n. 7. Haec est ilia suavitas, quam Dominus dat ut terra nostra det frnctum suum, ut honum vere bene idest non mali carnalis tbrmidine sod boni spiritualis delectatione faciarnus.quot; Oper. unperf. Ij. II. c. 165. »lustificat impium Deus non solum di-mittendo quae mala fecit, sed etiam donando caritatem declinet a nralo et faciat honum per Spiritum Sanctum, cuius snbministrationem iugem poscebat Apostolus eis , qnibus dice-bat: oramus ad Deurn, ne quid faciatis mali.quot; De Grat. et lib. arb. c. 4. gt;( )ratia Dei, sine (put nihil houl ageve possumus.quot; Porro his formulis non repraesentatur gratia, quae sit historice coniuucta cum effectu, sed quae potestatem et vires det ad elfectum: ergo gratia ab Augustino exhibetur sub notione generica indifferenti ad pure sufficientem vel efficacem. Similia autem Augusliui testimonia non infrequenter occurrunt; quae proinde eodem modo explicanda erunt.

y) Restat demonstrandum tertium, nimirum gratiani sufficientem adsigniticari ab Augustino turn quoque, cum de gratia efficaci loquitiy. Gratia enim sufHciens adsignificatur, si, cum gratia efficiens actum repraesentatur, significetur eidem gratiae posse resisti eamque idcirco manere posse in statu purae sufHcientiae. lam vero De Praed. SS. c. 5. ait: »Ubi dicitur: (/uid habes (juod von accepisti? quisquis audet dicere: habeo ex me ipso fidem, non ergo accepi, profecto contradicit huic apertissimao verjtati: non quia credere vel non credere non

est in arbitrio voluntatis Immanae, seel in dectis praeparatur voluntas a Domino.quot; Heic oxhibetur gratia electorum, ii autem sunt qni consentiunt vocationi, qui congrue vocantur vit con-sentiant, h. e. quorum voluntas praeparatur (praeparatione congrna) a Domino: cum vero dicitur quod in arbitrio est voluntatis bumanae credere vel non credere, significatur quod electus, qui consentit, poterat dissentire; ideoque poterat ea praeparatio voluntatis esse sine effectu. Item de Gratia Christi c. 13: »Sic docet Deus eos qui secundum propositum vocatisunt, simul donans et quid agant scire et quod sciunt agere.quot; Sermo est de gratia, quae datur vocatis secundum propositum; hi autem sunt in quibus gratia est efficax. De hoc autem docendi modo subdit. c. seq. gt;De isto docendi modo etiam Dominus ait: omnis qui audivit a Pat re et didicit, venit ad me. Qui ergo non venerit, non de illo recte dicitur: audivit quidem et didicit sibi esse veniendum , sed facere non vult quod didicit. Prorsus non recte dicitur de isto docendi modo, quo per gra-tiam docet Dens. Si enim , sicut Veritas loquitur, omnis qui didicit, venit; quisquis non venit, profecto non didicit.quot; Per-pende heic non dici tantum qui audit sed qui audit et diseit; sermo est nimirum de ea gratia, qua non solum suadetur, sed et persuadetur. (cf. verba Augnstini in Th. praeced. sub. lit. £.) Sequitur: »quis autem non videat et venire quemquam et non venire arbitrio voluntatis? Sed hoc arbitrium potest esse solum, si non venit: non autem potest nisi adiutum esse, si venit et sic adiutum ut non solum quid faciendum sit sciat, sed quod scierit etiam faciat. Ac per hoc quando Dens docet non per legis literam , sed per Spiritus gratiam, ita docet, ut quod quisque didicerit, non tantum cognoscendo videat, sed etiam volendo appetat agendoque perficiat.quot; Itaque qui venit, venit adiutus et sine hoc adiutorio non poterat venire: qui autem adiutus venit, poterat non venire; quia venit arbitrio voluntatis. Nexus autem necessarius esse dicitur inter diseere et venire: qui didicit, venit: qui non venit, non didicit : atqui auctore Augustino, venit libere, ergo et libere didicit: secus enim necessario veniret. Scilicet discere est con-sensum praebere verbo audito, qui consensus ope gratiae Dei fit, sed libere fit. gt;Discere, ait s. Thomas l^a. 2¹quot;^ q. CXI 11. a. 3., non est sine motu liberi arbitrii; addiscens enim con-

sentit docenti.quot; Distiuguuiitur proindo turn dhcere turn voleudo appetcre et cu/endo perficere, quite sunt ipsum venire, sicut primus actus liber a sequentibus. Ergo haec gratia effectum non obtiuet citra cousensum voluntatis liberum. Poterat igitur sine effectu esse h. e. nianere pure sufficiens: ergo.

Quocirca haec declaratio; credere qmnujiiavi vel non credere, venire vel non venire arbitrio voluut alii, intelligenda est ex mente Augustini ubicumque de effectu gratiae sive de gratia efficaci disserit, secunduui id quod disserte docuit de Spirit, et lit. cc. 33. et 34: ergo ubique vel explicite vel iniplicite cum de gratia efficaci loquitur, gratiam sufficientein adsignificat.

IV. Si quaeratur cur Augustinus gratiam frequenter ex-liibeat sub ratione auxilii efficacis, non una ratio afferri potest. Primo quidem, quia familiare est Augustino, cum plures veluti species sub uno genere contiuentur, in cam speciem intendcre aciem mentis, quae praestantissima est eamque appellatione generis antonomastice significare. Of. quae habet Faure in nota ad c. Im. et 2^m. Enchiridii, quae istud idem quoque ef-ficiunt, quod dicimus. Deinde ratio ea esse potuit, quae ipsum coegit circumscribere interpretationem textus Paulini: qui vult omnes homines salvos fieri etc. Tertio advertendum est quod quaestio pelagiana de necessitate gratiae ita poterat quoque proponi: fides, bona voluntas, bona actio et rjcnei'atim actus (juiiibet bonus et saluiaris suntne donum Dei oratuitum ex viribus per (jratiavi collaiis, an sunt ex viribus naturae quae a Deo est? porro si ita proponatur, quaestio reapse instituitur de ipsis actibus bonis, qui fiimt et gratia, quae asseritur ne-cessaria, est ea, quae cum effectu coniungitur. lam vero vi-detur frequenter Augustinus quaestionem de gratia hoc modo spectare, sicut certe spectat in libris de Praedest. SS. et de Dono perseverantiae. Tandem accurate et subtiliter conside-randum est gratiam pelagianam ita proponi consuevisse ut diceretur gratia, quae dat posse, vel gratia, qua possibilitas adiuvatur: vidimus quo quidem sensu id diceretur, qui est prorsus alius a notione gratiae sufficientis (Th. XLIV. p. 1.): attamen quia et oportct modum loquendi haereticorum devi-tare, ne occasio erroris vel suspicionis erroris detur; bine factum esse arbitramur ut Augustinus ab ea formula ambigua abhorrens satius duceret cam gratiam potissimum praedicare,

quae actuosa nedum est sed et reapse efficit atque hanc op-ponere gratiae pelagianae, quippe quae ab ista maxime distat.

V. Porro cum de hac gratia loquitur Augustinnö, qua Deus ita vocat hominem ut hie vocantem sequatur, iure dicit earn a nullo duro corde respui: »quis enim dicat modum, quo ei persuaderetur ut crederet, etiam Omnipotenti defuisse?quot; (Ad Simplic. L. I. q. II. n. 14.).

Rursus de Christi gratia loquens Augustinus epist. 217. ad Vitalem c. 5. negat earn omnibus dart. Cum eo consentiuut Patres Africaui in Sardinia exules epist. Synod, c. 9. Videtur id prima specie prorsus alienum a doctrina catholica; vermn si scopus polemicus et ratio loquendi Patrum spectetur, nulla erit difficultas. Scopus polemicus fuit ut se opponerent Pela-gianis, qui dicebant, turn gratiani Dei omnibus dari, eo quod omnibus datum sit cum natura liberum arbitrium et lex, turn si qui sunt qui non credant, non bene agant, id non repeten-dum ex defectu gratiae, quae omnibus datur (naturae nempe liberique arbitrii ac legis) , sed ex sola libera uniuscuiusque electione. Hoc erat virus, quod latebat in ea sententia: gratia Dei ominhus datur, ut nimirum gratuitas gratiae ac necessitas supernaturalis doni negaretur. Catholici proinde docentes gratiani Dei non esse naturam aut liberum arbitrium aut legem, ,sed donum interius gratuitum, superadditum naturae, cuius primus effectus in parvulis est ipsos iustiticare, in adultis ipsos vocare ad fidem et advertentes hanc gratiam non omnibus parvulis dari nec omnibus adultis proximam vocationem ad lidem, quae ordinarie coniuncta est cum praedicatione Evan-gelii, cum non tenerentur autem alias gratias praevertentes hanc vocationem credere esse supernaturales (nam reapse na-turales esse possunt intrinsece, per quas tamen se disponat homo negative ad lidem cf. Th. XXXIV. et Parergon pag. 254.) ideoque pressiore sensu gratias; ipsum factum affirmarunt: gratiani Dei, gratiam iustificationis, gratiam fidei non cunctis dari, qua quidem afHrmatione illud adstruebant gratiam Dei non esse naturam aut liberum arbitrium aut naturalem legem, quae cunctis sunt data et gratiam Dei gratis dari. Cf. verba citate episcc. africc. Affirmatio autem pelagiana gratiam Dei omnibus dari, accepta sensu suorum auctorum, erat prorsus haeretica: quid ergo miruin quod reiecta fueritV

VI. Haec omnia si teneantur, evidens orit lalsmn esse pror-sus quod aiuut iauseniani, nonnisi gratiam efficacera praedicari ab Augustine ac praeter eain nou aguoscere ipsum nisi possi-bilitatem pelagianaiu.

Quocirca discutienda est adlmc iuxta praedicta difficultas qiiorumdani testimonioruni, ex quibus videtur Augustinus nihil collocasse medium inter gratiam enm effectu coniunctam et possibilitatem pelagianam. Sane jiost verba superius recitata ex lib. De Gratia Cliristi, c. 14. ait gt; Isto divino docendi modo etiiiin ipsa voluntas et ipsa operatio, non sola volcudi cf operandi naturalis possihilitas adinralur. Si enim solum posse nostrum liac gratia iuvaretur, ita diceret Dominus: omuis qui audivit a Patre et didicit, potest venire ad me: non auteui ita dixit etc. Rursus de Praed. SS. c. 5: »Posse habere fidem, sicut posse habere caritatem, naturae est hominnm: habere autem iidem, quemadmodum habere caritatem, gratiae est fide-lium Ilia itaque vaitifa, in r/ua nobis data est possihilitas Iki-hendi jidern, non discernit ab liomine hominem: ipsa vero fides discernit ab iuildeli fidelem.quot; Et post pauca cumdixisset: in dectis praeparari voluntatern a Domino, subdit paulo post: alius praeparari, aids non praeparari rohndafem a Domino; eorum ergo, qui electi non sunt, non praeparatur voluntas a Domino : qui ergo male agunt, carent gratia, quae sufficiens vere sit; per earn enim praeparatur voluntas ad bonum.

lam vero ad primum quod spectat, dicitur gratia non ad-iuvare solum possibilitatem na fur a leut h. e. non ita iuvare hominem, ut potestas naturalis liberi arbitrii, etsi adminiculis variis cognitionis adiuta, solis suis tamen naturalibus viribus tandem agat ut oportet. Hoc est Augustino demonstrandum. Probatur autem, quia gratia Christi efficit bonam voluntatern bonamque actionem, scilicet principium est superadditum naturae , a quo bona voluntas et bona actio procedit. Porro ut haec demonstratio valeat, non est necesse ut ea gratia semper fiat opus, sed ut per cam eamque solam fiat cum fit seu fieri possit. Id est ergo quod lieie iutendit Augustinus. Quocirca Augustinus nihil statuit medium inter possibilitatem naturalem et gratiani qua fit opus, quatenus est gratia, qua potest fieri opus: cone, quatenus est gratia qua reapse fit opus, neg. cf. heic n. III. p.

Quoad secundum: Massilienses volebant esse a natura ini-tiutn ildei naturaeque merito fieri discretionem fidelium ab in-fidelibas. Hoc Augustinus impugnat, qui idcirco docet, nou potestate naturae (nos dicimus potentiani obedientialeui) quae communis est, sod fide discerni fideles ab infidelibus, fidem aufcem esse Dei donum. Haec autem rursus ut vera siut, non est opus, ut gratia, qua datur fides, sit semper cum ipsa fide coniuncta; sed opus est tantum ut per gratiam naturae indebitam detur fides, ideoque gratuita sit fides; id est enim quod Augustinus lieic intendit. Quare nihil ponitur medium inter potestatem naturae et gratiam fidei prout ea est gratia qua iules a Deo datur; covc. prout est gratia, qua accipitur fides, li. e. gratia cum ipsa lide coniuncta; nei/.

Ad tertium liquet praeparationera, qua aliquibus praepa-ratur voluntas, esse lieic earn praeparationem, qua ita quis vocatur, ut vocantem sequatur, ita suadetur ut persuadeatur: esse autem aliani vocationem et suasionem, a qua homo dissen tiat, docet ipso Augustinus, ut patet ex superius allatis: ergo nihil ex hoc testimonio extundi potest.

At restat illud ex eodem libro de Gratia Christi c. 47. »Si consenserint nobis non solum possibilitatem in homine, etiamsi nec velit nec agat bene, sed ipsam quoque voluntatem et actionem idest ut bene veliinus et agamus bene, quae non sunt iu homiue uisi cum bene vult et bene agit; si ut dixi, consenserint etiam ipsam voluntatem et actionem divinitus ad-iuvari, ut sine illo adiutorio nihil bene velimus et agamus... niliil cle adiutorio gratiae, quantum arbitror, inter nos contro-versiae relinquetur.quot; Ubi perpenditur duo ab Augustino distiu-gui adiutoria, adiutorium possibilitatis quae tunc etiam est cum non agit homo bene, adiutorium voluntatis et actionis, ut bene velimus et agamus. Atqui hoc alterum adiutorium ut bene velimus et agamus dicitur non esse in homine uisi cum bene vult et agit; cum ergo non bene vult et agit, adest tantum adiutorium possibilitatis, quod esse adiutorium possibilitatis pelagianae ex tota serie disputationis eo in libro satis patet: ergo.

Respondeo negando minorem , vel claritatis gratia distin-gueudo. Affirmat Augustinus non nisi cum homo bene vult et agit esse in ipso adiutorium ut bene velit et agat, nej, affirmat

non nisi cum bone vult tint agit esse in homiue bonam voluu-tatem et actionem, conc. Id grammatice constat; non eiiini (licit: rjuod non est. .. sed quae non sunt.

Ita distinguo consequens. Ergo cum non est bona voluntas et actio, deest terminus qui intenditur a gratia quiquo expri-mitur iis verbis : ut bene velimns et agamus , vonc. deest inl-iutorium ut bene velimus et agamus, vires nempe ad id sup-peditans ideoque adest tantum possibilitas pelagiana, neij. Pari autem ratione expedies sim ilia, quae obiici possint.

VII. Aiunt lanseniani Augustinum non raro pro certo habere quod in tentatione positis gratia desit. Scilicet id An-gustinus docet, quod oninos plus minus experiunt ur. Nempe cum tentatione vebementi urgentur homines, cxperiuntiir non statim se habere vires ad ilium funditus conterendam, habere se tamen vires resistendi pro praesenti instanti et habere vires orandi ad impetrandum auxilium, quo penitus liberentur ab ea molestia, quod certe assequentur, si ut possunt, pergent orare et sic resistere. Id porro est habere etiam ab initio gratiam sufficientem. Ilationemque reddit Augustinus cur Deus statim ab initio non conferat gratiam, qua prorsus hostis conteratnr seu cur non subito liberet a tentatione, nempe ut agnoscat et sentiat homo infirmitatem suam et ita in humilitate solidetur. In Psalm CVI. it. 5. »Secunda tentatio est diiHcultas in bone operando. Exclamat ad Doinimun (en oratio et potestas orandi), liberat Dominus de necessitatibus, rumpit vincula difficnltatis . . . Potuit hoc Dominus sine difficultate (quani scilicet homo in tentatione positus experitur) praestnre: sed si hoc sine difficultate haberemus, largitorem huius lioni non agnosceremus. Si enim primitus cum vellet, posset et non sentiret adversum se obnitentes cupiditates nee vinculis suis gravata anima col-lideretur , suis viribus tribueret quod se posse sentiret.quot;

VIII. Ut autem hac in re doctrina Augustini plenius de-claretur, considerandum est duplicem penes Augustinum di-stingui gratiam, alteram proximam, quae est potestas completa implendi legem, alteram remotam, initialem, quae sit potestas aut gratia proxima quaerendi et petendi. Porro gratia posterior dicitur ab ipso a liquid dilectionis, gratia aliquantula: gratia vero proxima dicitur ab eodem simpliciter gratia, gratia adiw vans, adiutorium.

Sane considerelur jirimum quod Augustiuus frequenter supponit, turn gratiam deesse honiini, qua tentatio superetur, tuin hominem eundem orare Deum pro gratiae Imius conse-cutione. Ita in Psalm. LXX. serm. 1. n. G. gt;Ego qui de ea-ptivitate volo liberari per gratiam tuam, clamo ad te. Libera me de manu peccatoris , do potestate eins, no cum saevit, ad-ducat ad consensionem, no cum insidiatur, porsuadeat iniqui-tatom.quot; (Of. Serm. CLXV. nn 1. 2. in Psal. CXV1II. Serm. X. n. 5. et in Psalm. CVI. n. 4.). Habos ergo duplicera indi-catam gratiam, alteram, quae desideratur, ut non consentiamus suggestionibus inimici, ut faciamus quaeque proinde adhuc deest, alteram, qua oramus, qua petimus; neque enim sine gratia orare utiliter possnmus, auctore Augustino; quae gratia iam adest et excitat hominem ad orandum. His consona sunt quae liabet epist. CLVII. ad Hilarium c. 2°. n. 10. gt;qui Deo dicit: Adiutor mens esto, confitetur se velle implere quod iussit, sed ab eo qui iussit, adiutorium poscere ut possit. Sic et iste, cum sciret neminem esse posse continentem ui.si Deus dot, adiit Dominum ot deprecatus est, utique volens adiit, volens deprecatus est nec petiissct, nisi esset voluntas; sed nisi petiisset, quantum posset voluntas? Quia etsi possit ante-quam petat, quid ei prodest, nisi illi agat gratias ex eo quod potest, a quo petendum est, quod nondum potest?... Adiu-vabit autem (Deus), si non de nostris viribus praesumentes . .. et do iis, quae iam possumus, gratias agamus et pro iis, quae nondum possumus, Deum suppliciter inhiante voluntate posca-mus.quot; Serm. CLXI1I. c. 10. gt;volo ut velis, sed non sufticit ut velis. Adiuvandus es ut plene velis et impleas quod velis.quot; Serm. CLV, n. 4. »Superabundavifc gratia, quae delevit cuncta peccata, quae invenit et ad non peccandum voluntati nostrae conanti adiutorium subministravit.quot; Itaque cum nondum habet homo adiutorium, quo adiuvetur ad aliqua opera bona, ad implondam legem, aliquid iam potest, potest vclle, potest conari, potest orare, quod sine gratia non fit. Vides autem nomine r/mliae adiuvantis, adiutor ii venire gratiam pro-ximam.

IX. Earn gratiam vero, qua iam aliquid possumus, saltern orare, vocat, ut iam monuimus, Augustiuus aliquid dilectionis, gratiam aliquanhdam. De Gratia et lib. arb. c. 18. gt;Ciir ergo

dictum est: Diligamus invicem quia dilectio ex Deo est (l¹. loann. IV. 7)? nisi quia praecepto admonitum est liberiun arbitrium ut quaereret Dei donum: quod quidem sine sua fructu prorsus admoneroiiir, nisi prius acciperet alujuid clile-ciionit, ut addi sibi quaereret, unde quod iubebatur impleret.quot; Serm. ('Xiv\^r. n. 5. »Lex terret de se praesumentem, (jmi'n adiunat in Deum sperantem. Vide eniiu ilium captivum. Videt aliam legem in membris suis repugnantem legi mentis suae, .. Eece vincitur, ecce trahitur, ecce captivatur, ecce subiugatur. Quid ei profuit: non concupisces ? audivit ut nosset hostem, non ut vinceret. lam vidisti hostem, pugna, libera to, assere te in libertatem, prematur iucunda suggestio, perimatur illicita delectatio. Armare, habes legem, procede, vince, si potes.quot; Haec dicuntur spectato homine tantum sub lege. Pergit: »Qnid enim est quod e.v alir/uantula iarn fjvatia condelectaris legi Dei secundum interiorem hominem?quot; Heic aliquid aliud praeter legem supponitur, gratia interior propria testamonti novi. Subdit: »sed vides aliam legem in inembris tuis .... captivum te ducentem in lege peccati. Ecce unde timenti tibi abscon-ditur multitudo ilia dulcedinis, absconditur timenti: quomodo perficitur speranti? ( 'lama sub hoste, quia habes oppugnatorem, habes et adiutorem, qui te exspectat pugnantem, sublevat laborantem, sod si invmiat sperantem', odit eniin superbientem.quot; Sicut igitur, auctore Augustino, est iides inchoata et perfecta ac sunt quaedam inchoationes fidei similes conceptionibus (ad Simplic. L. I. q. 2. n. 2.), ita et caritas inchoata et perfecta est et inchoata caritas est inchoata iustitia (i)e Natura et Grat. c. 70.) atque ita est voluntas parm et invalida ac vo-lantas magna et rohusta: ea nondum possunt impleri mandala, hac possunt (De Gratia ct lib. arb. cc. 15. 17).

Habes igitur duplicem ab Augustino distingui gratiam, initialem nempe aut aliquantidam, qua orare, petere possit homo et sic pro instanti necessitate resistere tentationi atque adiuvantem, qua lex impleatur.

X. lam vero cum Augustinus supponit gratiam deesse, non de quavis gratia, sed de adiuvante sive proxima loquitur. Etenim cum gratia deest, monet petendam earn a Deo esse: idcirco iam supponit adesse gratiam initialem , deesse igitur tantum gratiam magnam et robustam. De Natura et Grati

e. 43. »Deus impossibilia non iubet, secl iubendo admonet et facere quocl possis et petere quocl non possis.quot; Oper. imp. L. I. c. 93. gt;Conveiiit Scriptura plerumque honiinis voluntatem, ut quod non habet vel non potest, admonitus sentiat et ab eo, a quo sunt bona omnia, indigens poscat.quot; Sane idem Au-gustinus docet praecepto coniunctam esse commonitionem ])e-tendi auxilium. De Gratia Cbristi. c. 8. »lubet (lex) magis quam iuvet, docet morbum esse, non sanat, imo ab ea potius quod uon sanatur augetur, ut attentius et sollicitius gvatiae medicina quaeratur... Quid est ergo quod iste legem atque doctrinam deputat gratiam, qua iuvamur ad operandum iusti-tiam, quae , ut inullum adiuvet, ad hoc adiuvat ut gratia re-qairatur... Proinde per legem gratia demonstratur, ut lex per gratiam compleatur.quot; Et De Grat. et lib. arb. c. 15. Magnum aliquid pelagiani se scire putant quando dicunt: Non iuberet Deus quod sciret uon posse ab homine fieri: quis lioc nesciat? Sed ideo iubet aliqua, quae non possumus ut noverimus quid ab illo petere debeamus.quot;

XI. Tandem ut omnis cavillatio disiiciatur, advertenda sunt haec tria. lⁿ. Advertenda est ratio quaedam loquendi Augu-stini. Ipsi enim gratiam non habere non perinde est semper ac carere auxilio, sed uon consentuv Deo vocanti et madenti: liquet ex verbis Augustini citatis in Th. praeced. sub n. X. c.

2°. Impotentia, qua identidem dicuntur laborare homines, est impotentia consequens, orta ex eo scilicet quod nolint uti mediis, quae habent et ita gratiam impetrare, qua possent. Ita Tract. XCVI. n. 1. in loannem ait de Apostolis gt;Mori pro Christo nondum erant idonei tunc Apostoli, quibus dicebat: non potestis me sequi modo. Undo primus eorum Petrus, qui lioc iam se posse praesumpserat, aliud expertus est, quam putabat.quot; Verum haec impotentia eratne impotentia antece-dens orta ex defectu gratiae, quam Dens libera sola sua vo-luntate negaret, an impotentia consequens liberum non nsum gratiae illius, quam iam habebant et qua potuissent uberiores gratias impetrare; ut ideo non potuerint, quia non voluerintV Si illud prius , cur Apostolos Christus hortatus est ut ora-rent? Praevidit itaque Christus futurum ut non possent, quia futurum erat ut non orarent, non in Deo spem suam po-nerent.

3°. Cum snbinde August,inns de homine volente bene agero illud docet quod uit (De Perfect, iust. c. 3.) »uec tarnen cum vult, continuo potest, sed cuin fuerit adhibita curatione sana-tus et medicina adiuverit voluntatem,quot; praeter id, quod dixi-mus sub n. VII. se(|q. id etiam vult docere, voluntatem salutis per se non sufficere, liisi adsit gratia, scilicet voluntatem, quae

quia quoad potestatem superamli infirmitatem naturae possunt esse plures gradus, petunt eas gratias, quae ita respective validae sint, ut certe sint coniungendae cum actu: desiderant nempe illam gratiam quae sit futura efticax et quamvis sciant a sua voluntate pendere quod gratia actu sit efficax , sciunt etiam quod possunt dissentire et quibusdam gratiis dissentient, Deum vero nosse quaenam gratiae sint, quibus ita cou-gruenter vocentur homines, nt vocantem seqnantnr: idcirco has gratias petunt, quia cum his h. e. cum bona operatione nectitur ussecutio felicitatis divinaeque legis actualis custodia.

et potestatem et actum, li. e. gratiam quae ita conferat potestatem, ut det quoque actum.

XIII. Ut gratia, non voluntas, discernat, necesse non est ut ipsa determinet actum, sed satis est quod ipsa gratis col-lata principium sit operum bonormn, quae sine ipsa a voluntate sola fieri non possent. Cf. Th. XLIV. n. IV. Clarius gratia, quae datur ut discernat homines a massa perditionis et transferat cos in regnum Christi, est ea quae potest omnes discernere , non tarnen omnes actu discernit, sed in pluribus remanet tantum suificiens ad discernendum. Unde datur et gratia efficax et gratia pure sufficiens. Gratia vero quae actu

' ^:^P

11; ¹¹

discernit bonos a malis, praedestinatos a reprobis, non est omnis gratia, quae a Deo distribuitur hominibus , sed certa gratia, h. e. gratia efficax; unde non sequitur praeter eam non aliam dari.

XI\^r. Qui bene operatur, habet et potestatem et actum, qui effectus gratiae cum sit, donum est; habet nempe donum et donum ex dono. Habet scilicet gratiam tum praevenientem tum adiuvantem: qui autem non operatur, non habet nisi

donum sea gratiam praevenientem. Quod si ntraquo gratia, turn quae efficax est in operante , turn quae pure sufficiens manet in non operante, considerentur in praescientia divina, quae novit quid voluntas cuiusque sub his vel illis gratiis aclura esset, quaeque praedestinationem gratiae praecessit, liquebit facile collationem gratiae, quae praevisa est futura efficax si conferatur, maioris beneficii rationem habere maio-risque amoris signum esse.

XV. Monstri similis est ea gratia , quae sufficiens dicitur et tamen nunquam operatur ex defectu alicuius principii ad actum prinium requisiti, quod non est in potestate voluntatis, concecliwus: ea gratia, quae turn effectum suum obtinet turn non obtinet propter liberum arbitrium voluntatis, quaeque cum non obtinet, ad factum hoc tantummodo indicandum, ap-pellatur pure sufjiciens, monstruosa est, si prout est pure sufficiens, nunquam suum effectum assequatur, nei/amus. Id in quavis facilitate , quae potest quideni agere, sed modo agit, mod ) non agit, locum habet. Supponunt adversarii gratiam sufficientem diversae esse naturae a gratia efficaci ac effectum deesse propter defectum alicuius principii se tenentis ex parte actus primi; sed haec non est doctrina, quam catholica Ecclesia defendit. Gratia sufficiens effectum suum reapse obtinet quotiescumque voluntas bene operatur et tunc proinde efficax in acta secundo est: aliquando non sortitur effectum et tunc dicitur a nobis pure sufficiens, quae proinde prout talis nunquam cum effectu suo coniungitur. Scilicet hac appellatione non natura gratiae, sed factum tantum, h. e. defectus liberi consensus significatur.

Sunt qui jiKlunt yratiam efficctccm, per qicam Dims pmeslal ut velimus, esse moliomm Dei in vohmlati; receptam eamque praeoiarn priorilalu salie»! nutnvae ml action seciiiidum, quae ex ipsa sua na turn sit efficax Ha, ut earn necessano necessitate conseqnciiiiae sequalur voluntatis consensus aIque Ha ne-cessario sequatur, ut quamvis voluntas libere vere agat, atiamen conlradictionein Impliccl ca ijvatia praeparari vohmlatem can-ilenupie voluulalrm ci qratiae non conse/ilire. (Juare qralia haec est physice cl per modum actus primi pracdeterminans vólunlalein; Heet cc qiribusdam ex illis llieologis non satis cohacrentcr dicalnr ca pertinerc ad actum secundum. Hanc porro graliam nccessariam esse eontendunt ul bonus actus voluntatis cxsistal, adeo ut hnpossibile sil cam abesse cl ha-heri consensum Deo vocanli. lam vero Iheologice de hae re dispulanles affirmandum censemus huiusmodi qmliam, quae praeveuil consensum vohinlatis eumque nccessario infer!, ul repugnel dissensus quaeque necessaria est vt sil actus bonus, adversari doclrinne, quae ex Seriplurae Icstimoniis , coram analgsi insiilula, colligi rite potest, non posse cornponi cum defndlione Iridentina: lioiDinem u Deo inotuin ot cxcitaturu posso abiicero gratiam Dei, posso dissentirc, .si velit, toUere e medio liberlaletn el graliam sitfjicienlem, tandem graliae concept am perverlere.

Ad habendam uotitiam huius sententiae conierri debent Thomistae. Eos ergo pvoducamus in medium, optimum huius rei expositorem secuti (Zeitschrift für katli. theol. Innsbruck. 1877.).

I. Sententia thomistica, quae a Domiiiico lianez originem liabet, quoad gratiam ef'licacem hi.s primum principiis innititur. Principium 1'quot;. est ex dignitate causae primae. Nimirum agens quodlibet creatum nequit agere nisi divina motione applicetur ad agendum. gt;Praecipuum thomistarum ai-gumentum petitur a rationa entis, quod solus Deus, tanquani universalissima

causa efficiens omnium rerum, per praevium, realem et phy-sicum influxum producere potest (Graveson. Epistt. theol. polem. T. T. ep. Aliis verbis: »Niillii secunda causa potest

operari, nisi sit efficaciter determinata a primaquot; (Banez in l^am. p. q. XIV. a. 13.). Haec motio quidem, si vere motio est, debet esse praevia actui creaturae et prior natura ac causalitate quam actio creaturae, sicut omnis actio prior est suo effectu; ideo merito dicitur praemotio ((joudin Phil. p. VI. D. 2. q. 3. a. 2.). Scilicet gt;illa praepositio prae niliil aliud denotat aut deuotare potest quam Deum esse priorem et primam causam, prius natura et causalitate moventem, appli-cantem, inclinantem et determinantem voluntatem quam ipsa voluntas se determinet... ita ut ista causalis sit vera, ideo voluntas se determinat in actn secundo, quia prius natura a Deo determinatur in actu primo (Lemos in Actis p. 1065.).quot; Non est quidem prior praemotio actione causae secundae quoad exsistentiam, sod causalitate (Reginaldus do novit. et antiq. noniinis praedeter. pliys. 7. II. c. 36.). gt;l[acc autem motio praevia sive auxilium actuale realiter distinguitur ab opera-tione causae secundae... nam omnis causa efficiens realiter distinguitur a suo effectu (Alvarez üe Auxiliis I). XIX. concl. 5.).quot; Porro »haec divina motio in creatura recepta a thomistis p/ii/sica appellatur... quia ex propria essentia et ab intrinseco est efficax, independenter a quocumque creato consensu (Gonet Clypeus Thomist. D. XI. a 5.).quot; lam vero gt;cum Deus banc motionem dot causis secundis sciens et volens atque adeo cum cognitione et intentione certa cuiusdam determinati effectus, alias iiaec essent a casu respectu Dei; consequitur illam prae-motionem pbysicam esse praedcterminationem (Reginaldus 1. c.).quot; jgt;Dicitur praemotio physica praedeterminatio, quia determinat voluntatem ad unum, non tantum quoad specilicationem sed etiam quoad exercitium, licet non ad moduin naturae (Nazarius in l^m. p. q. XXII. a. 4.).quot; Deus nempe gt;causas liberas sic praedeterminat ut eas faciat infallibiliter operari non quidem naturaliter sive ex necessitate absoluta, sed libero et contin-genter iuxta proprium naturam (Alvarez op. c. 1). XXIII. n. 13.)quot; »Physica proinde est praedeterminatio... qua Deus liominis voluntatem praedeterminat in actu primo , ut ipsa voluntas cum omni sua libertate se infallibiliter et libere do-

torniinet in acta secunflo (Lemos 1. c. ]). 1063.).quot; Haec autem niotio divina locum habet pro quolibet actvi voluntatis. »Deus causat actionem peccati jihysice praemovendo ad illam, non ut mala est, sed praecise ut actio est (Goudin 1. c.).quot; Quo-circa »Deus certe et infallibiliter cognoscit omnia peccata futura in decreto, quo statuit praedetenninare voluntatem creatam ad entitatem actus peccati, in quantum actio et ens est et pennittere malitiam moraleni peccati sen peccatum ipsum, ut peccatum est, non dando auxilium efficax ad illud vitandum (Alvarez 1. c. 1). XI. n. 3°.).quot;

Principium 2^m. ex inditferentia voluntatis petitum. «Proprium est divinae voluntatis se ipsam, independenter a qua-cumque alia causa determinare; voluntas autem areata priusquam se determinet, a Deo debet determiiiari, quia scilicet indifferens sit eaque indifi'erentia non aliter solvatur quam per praeviam Dei motionem (Gravcson op. cit. ep. XI.).quot; Quocirca »liberum hominis arbitrium , quia creatum est, licet determinet sihi actum, ilium tamen determinat praedeterminatum a Deo (Alvarez 1. c. D. XXII.).quot; Nempe »impossibiIe est quod actus deternnnatus procedat a potentia indeterminata in actu primo (Lemos op. cit. p. 1234.).quot;

Principium 3^m. ex praescientia Dei. «Snblata a Deo phy-sicae praemotionis efficacitate nulla relinquitur alia in Deo sufficions causalitas respectu determinationis liberorum actuum et consequenter neque in Deo esse poterit talium praescientia futurorum; qua remota, rationem divinae providentiae et prae-destinationis respectu dictorum actuum auferri necessc est (Nazarius 1. 1.).quot;

His quidem argumentis physicam praemotionem ac prae-determinationem cniuslibet actus probare volunt Tbomistae, quae si quid valent, valere pariter debent in ordiue superna-turali non secus ac in natnrali. Monent tamen (quod non im-merito mireris) quod »generalem praedeterminationem aduiit-tuut diuntaxat tbomistae ut probabilem secundum rationem naturalem et non necessario cum tide catholica connexam. Gratiam vero per se efficacem tenent ut conclnsionem theolo-gicam ah Augustino et Aquinate certissime traditam et post articulos tidoi omni exceptione maiorem , in proxima et veluti ultima dispositione definibilem. Unde etiamsi nulla ad actus

more naturales et morales pliysica praedeterminatio admitte-retur, cam tamen in ordine supematurali ad recte christia-iieque vivendum admittendam contendimus. Generalem prae-motionem ideo solum adstruimus nt per earn ad gratiam per se efficacem uberius fortiusque stabiliendam viam muniamus ad eamque propugnandani serviat etiam philosophia (Oonten-sonus Theol. ment. et cord. L. VIII. Diss. 2. specul. 3.).quot;

II. Quapropter de gratia per so efficaci haec statuunt. »Praecipuura ox praerequisitis, ut homo per libernm arbitrium producat actum, puta conversionis ad Deum, est efficax Dei decrotum ab aeterno et pliysica motio sive auxilium efficax quo praemoveat Deus voluntatem ad talem actum (Nazarius

1. c.).quot; Idcirco »nunquam de facto voluntas creata producit actum supernaturalem, nisi auxilio efficaci praomovoatur physice et praedeterminetur ad eundem actum efficiendum (Alvarez 1. c. D. XCI. n. 8.).quot; Haec coleborrima schola (ait Graveson op. cit. T. II. ep. 3.) firmiter adhaorens doctrinae ss. Augustini et Thomao nullam agucfscit gratiam versatilem, indifferentom at-que ita subditam libero hominis arbitrio, ut ipsius efficacia vol inefficacia pendoat a solo consensu vel dissensu eiusdem.quot; Hinc aiunt: »gratia sufficiens in sensu thomistico intellecta non complectitur in so omnia, quae sunt necessaria ad actu agendum, sed roquiritur alia gratia, quae est per se ab intrin-seco efficax quaeque complectitur omnia, quae sunt necessaria ad actu agendum (Sorry Schola thomistica vindicata praolect.

2. cf. Gotti Tom. II. Tract. G. q. 2. Dub. 4. Alvarez 1. c. DD. XXIII. et LXXX.).quot; »Nullus quidem unquam thomista inficias ivit voluntatem creatam instructam gratia sufficienti thomistico intellecta, habere in eo sensu veram completam proximam et expeditam potentiam ita ut tamen praetor gratiam sutficientem alia ox parte Dei indigeat ad actu agendum gratia sou gratia per so efficaci (Graveson 1. c. Tom. I. ep. Iquot;.).quot; Discrimen vero exsistit uliquod in ratione loquendi inter veteres et recen-tioros thomistas; nam »thomistao Alvarezio posteriores, qui potentiam, graiiis mere sufficientibus datam, plenam vocitant expeditam, completam ac etiam proximam, minus profecto cum antiquioribus conveniunt (Sorry D. Augustinus 1). Thomao conciliatus praolect. 111. c. 26).quot;

per se efficacis? Scilicet gt;quantumlibet Petrus lihere o])eretur dum disponitur ad gratiam, implicat tamen contradictionem quod simul stante eodem auxilio efficaci nou consentiat Deo vocauti ct praeparauti (]5aiquot;iez 1. c. a. 7.)quot;. Sive »repuguat simul coniungere cum illo auxilio gratiae contrarium dissensum; quia sic coniungere dicit expresse compositionem duorum op-positorum (Lemos 1. c. ]). 1052).quot; Nimirum »repugnant ad invicem auxilium efficax ad consentiendum et actualis dissensus (Alvarez 1. c. I). XCIT. n. 6).quot; Quocirca idem Eanez in 2^il. 2quot;«. q. 10. a. 1. doc. 3. admissa definitione tridentina can. 4. Sess. VI. subdit: »cum hoc tamen stat in veritate quod luiec copulativa sit impossibilis: Deus tali auxilio excitat et movet liberum arbitrium hominis et liberum arbitrium hominis non consentit Deo sic excitanti atque vocanti; lioc enim contradict ionem inijilicat.quot;

IV. Hoc auxilium efficax spectat ne ad actum primum an ad secundum V »Quidam (ait Xantes Mariales Bibliotli. Interp. 7. 4. Relect. 9. sect. 3.) concedunt motionem esse complementum actus primi, alii negant. Qui negant, negant esse complementum formaliter pertinens ad actum primum perficiensque intra limites actus primi, quod verissimum est. Qui affirmant, affirmant esse complementum extrinsecum, per-ficiens non intra limites actus primi, sed potius intra lineam actus secundi, saltern reductive, quatenus applicat actum i)ri-mum ad efticiendum exercite secundum, quod etiam verissimum est.quot; Verum est nimis evidens quod id quod est necessarium ad agendum atque est necessarium ut causa quodque proinde prius est quant actio prioritate naturae et causalitatis, spectat ad constitutionem actus primi, etsi cum actio fit, sit simul cum ilia. Certe (ut ait Lemos 1. c. p. 1058) »antequam voluntas dicat: volo, antecedit prioritate naturae auxilium praeveniens divinae gratiae, faciens quod ipsa velit et ita faciens ut non stet simul dissentire. Neque hoc est contra Cone. Trid. imo est de illius expressa mente.quot;

V. At quomodo haec efficacia gratiae cum humana libertate componitur? Hand difficile, aimit: quid enim est libertasV «Nihil aliud est libertas quam ipsissima potentia voluntatis ut connotans obiectum indiffercnter propositum (Sebille Interpres thomisticus L. 111. c. 1. sect. 5.).quot; »Iiidifferentia positiva et

activa nihil aliud est quain positio alicuius actus sou deter-minationis voluntatis cum potentia ad oppositnm (Graveson op. c. Tom. 1. ep. 8).quot; »Actus secundus dicitur liber . .. per indifferentiam quani habet ad suum principium, quatenus scilicet poterat ab ipso produci et non produci et productus potest continuari et non continuari (Xantes Mariales op. cit. Tom. 111, contr. 10. a. 10. c. 4.).quot; Sic porro argumentatur Graveson (1. c.): indifferentia activa voluntatis oritur tanquam ex radice ab indifferentia iudicii, manente luie radice, et illa inanet. Atqui gratia per se efficax illam radicem non tollit: ergo.

lam vero, si andiamus Sebille (1. c.), implicat quidem quod in statu, quo actu voluntas retinet praedeterminationem ad amorem, sit possibilis actualis positio non amoris. At dicimus, ait, quod sub praedeterminatione ad amorem voluntas est vere proxime potens ad non amandum, in hoc sensu, quia licet sit inipossibilis positio non amoris,. retinetur tamen proxima potentia ad non amandum (si cum adhuc est inipossibilis actus, potentia est proxima, quando is possibilis erit, cuiusmodi potentia eritV), quia ut haec proxima potentia habeatur, non requiritur quod illud extremum etiam retenta praedeterminatione sit pos-sibile, sed sufficit quod sit possibile absolute. Quocirca idem scriptor ait: gt;Schola thomistica constantissime tenet ad liberam elicientiam actus pro aliquo instanti suf'ficere quod voluntas sit proxime pro eodem potens non agere, licet pro codem ipsa negatio actus sit inipossibilis ratione alicuius praerequisiti tunc exsistentis, cum quo negatio actus essentialem habet rc-pugnantiam.quot; Scilicet gt; stantibus omnibus praerequisitis ad agendum, liberum arbitrium potest in sensu composito (cum gratia) non agere, potentia separata et non reducenda ad actum; non autem potest non agere potentia coniuncta sou reducenda ad actum ... si repli. atur banc potentiam esse frustra, nego hoc, imo absolute non implicat ad actum rednci» sed tantum stante praedeterminatione (Xantes Mariales 1. c.).quot; De Avila vero (loco inferius citando) ait: gt;Nos firma tide te-nemus hominem a Deo motum hoc auxilio mirabili eflicaci et ef'ficienti physicoque, libere Deo vocanti assentiri et cooperari absolute et simpliciter loquendo et in sensu diviso: si vero in sensu composito versetur sermo, quamdiu firma stut ist.a sup-

positlo quod De.n,ft vos hor. irnpellit au.vilio , similiter secundum fidem profitemur nos necessario et wfallibiliter actus liberi ar-hitrii operari.quot; Quid ergo sil)i voluut Thomistae per liane distinctionem sens us compositi et sensus divisi .sive quiuam sunt termini, quid concipiendi sunt vel simul componi vel ab invicem dividiV »Docent thomistae hominem, dum gratia per se efficaci est instructus, retinere veram ei dissentiendi sou non agendi potentiam in sensu diriso, h. e. retinere potentiam gratiae per se efficaci dissentiendi, divisam tamen et seiunctam ab actuali dissensu, in qua potentia sistit genuina horainis libertatis ratio: hominem tamen praeditum gratia per se efficaci non retinere potentiam ei dissentiendi in sensu composito, h. e. non retinere potentiam ei dissentiendi coniunctam cum actuali dissensu (Graveson I. c.)quot; »In praesenti controversia (ait Alvarez op. cit. 1). CXIV) quando dicitur hominegu motum auxilio efficaci non posse dissentire in sensu composito, nihil aliud significatur nisi quod motio ilia efficax et actualis dissensus non sint simul in eodem homine, non autem est sensus quod motio efficax et potentia ad dissentiendum sit incompossibilia in eodemquot;, potentia tamen non reducenda ad actum; nam (ut ait Bahez 1. c. q. XXIIT. a. 3) »ratio est evidens: voluntati enim eins (Dei) quis resistitVquot; (') » Fatemur (ait idem Alvarez ibid.) Concilium Tridentinum sect. VI. can. 4) loqui de potentia physica', quae potest reduci in actum absolute loquendo; sed tamen ilia potentia nunquam reducitur in actum, stante in homine auxilio efficaci; quia ipsum auxilium facit quod ilia potentia non re-ducatur ad actum eidem auxilio repugnantem.quot; Si repugnat, ergo est impossibilis actus posito eo auxilio praeveniente. Concedunt ergo Thomistae quod stante auxilio efficaci maneat potentia absoluta ad oppositum, ad dissensum, potentia tamen nunquam ad actum reducenda sub eo auxilio. Turn negant esse et fuisse unquara suum sensum compositum et division hoc pacto explicatum aut explicandum, ut voluntas possit in sensu diviso gratiae h. e. ablata gratia per se efficaci et non possit in sensu composito gratiae h. e. posita gratia per se efficaci; nam, ut aiunt, manet absolute potentia, non reducenda tamen

ad actum sub eo auxilio, eo quod actus repugnat eiclem. At nonne id periude est ac dicere quod voluntas non potest nisi divisa a gratia? tinieo ne ludaiuus verbis. Tn S¹¹ Congregatione De Auxiliis coram Paulo V. (H. Controv. Livini De Meyer L. VI. c. 9.) sic Bastida distinctionem thomisticam sensu compo.nl,i et divisi proposuerat. gt; Posse dissentire in sensu composito de-finiunt posse coniungere consensum cum dissensu in volnntate. Posse dissentire in sensu diviso diennt esse retinere arbitrium, etiam cum sub motione et excitatione est, potestatem carendi consensu ad quem haec gratia movet, si tamen ilia gratia ca-reat et ab ea dividatur: ita ut sensus definitionis sit, liberum arbitrium, etiam dum motum et excitatum est, retinere potestatem ad carendum consensu vel ad habendum actum con-trarium, non quidem simul cum hac motione, sed si ab ilia dividatur.quot; Ad haec res pond it Lemos (ibid. c. 10): »Revercndus Pater sic procedebat: quod posse dissentire in sensu diviso nihil dicat nisi liberum arbitrium habere potentiam ad dissen-tiendnm, si ablata 1'uerit gratia efficax: sed hoc non sufficit ut arbitrium positum sul) gratia efficaci habeat libertatem. Ad hoc respondetur quod non solum si auferatur gratia efficax, sed etiam ilia posita et dura est posita, habet liberum arbitrium potentiam absolute et simplicitev ad dissen tien dum.quot; Utique, sed tamen potentia nunquam sub eo auxilio reducenda ad actum eo quod illud auxiliura inferens necessario consensum, eadera necessitate excludit dissensum. Ergo licet termini, qui componendi forent (in sensu coraposito) sint consensus et dis-census, quia tamen consensus non est nisi vi gratiae efficacis et necessario est ea exsistente nec est aut esse potest nisi ea exsistente, eo res vere redit ut termini compositionis sint gratia efficax et dissensus ideoque negetur posse esse dissensum in sensu coraposito cum gratia, ut bene explicabat Baslida ; quod quam sit alienum a doctrina Tridentini, paulo post vi-debimus.

VII. Ex hactenus expositis satis patet quod posito isto auxilio per se efficaci adest quaedam necessitas agendi. »Quam-diu firma stat ilia suppositio, quod Deus nos hoc impellit auxilio, similiter secundum fidem profitomur nos necessario et infalli-biliter .actus liberi arbitrii operariquot; (De Avila De Grat. et Lib. arb. relatus a Bastida H. Congr. Livini Meyer L. VI.

c. 15. prop. 2). Verum, aimit, necessitas est eonser/uentiae, non consequentis. Voluntas scilicet movetur per gratiam se ipsa efficacem: ergo non potest non agere; consequentia ne-cessaria est. Consequens non, seel ad inodnm antecedentis li. e. gratiae, quae libera est 11011 solum libertate Dei moventis, sed liominis, quae involvitur in gratia per se efficaci; quia non esset efficax nisi faceret hominem libere velle (cf. Reginaldum et Nazarium 11. cc.). Sane »cum Deus sit prinmni liberum et eminentissimo modo contineat omnem detenniuationem nostrae voluntatis, nequit praemovendo auferre, sed imo pruestat liber-tatem. Sicut suppositio consequens non tollit libertatein, a fortiori nec antecedens suppositio divinae praedefinitionis, quia, nt docent tliomistae, tale decretum oritur a prima radice et principio libertatis, infinita scilicet divinae voluntatis et'ficacia. Implicat autem quod aliquid libertatein antecedat lit causa libertatis et quod libertatein destruat (Gonet op. cit. 1). IX.).quot; »Movet nempe Deus non solum ad siibstantiam actus, sed etiam ad modum eius, qui est libertas (Billuart De Deo D. VIII, a. 4.).quot; »Ideo actus contingenter et libere erit, quia Deus de-crevit ut libere et contingenter sit (Goudin Tract. Theol. 1. tract. 2. q. 2. a. 3).quot;

Vlll. Gratia efficax hactenus descripta differt essentialiter a gratia sutficiente. »Gratia thomistice sufflciens (ait Graveson op cit. Tom. 1. cj). 1''.) ita ex natura sua essentialiter distin-guitur a gratia thomistice efficaci, ut nunquam et in nullo casu gratia thomistice sufficiens evadere possit gratia efficax thomistice, nec unquam ponatur actus secundus, nisi accesserit gratia efficax thomistica.quot; Auxilium autem vere sufficiens dari omnes tliomistae concedunt. Ita Petrus Ledesma (De Auxiliis art. 1G.) tenendum putat secundum fidem dari auxilium sufficiens distinctum ab efficaci et illud esse sufficiens in omni rigore et esse supernaturale intrinsecum et dari in omni oc-casione, qua urget obligatio jtraecejiti. Item loannes a s. Thonia in l^m. p. q. XXII I. a. 3. ait necessarium esse ponere tale auxilium dans sufficientiam et posse; quia.... requiritur fa-cultas proxima et proportionata ad operandum.

Qua ratione ergo talis gratia dicitur sufficiens? Nempe »iii gratia sufficiente totum id continetur quod ad potentiam bene operandi exigitur, nou autem totum id quod ulterius requiritur

ad actum. Certum e.st enim in omni causa agente aliquid ])lus ad actum quam ad potentiam requiri (Gazzanica Prael. theol. D. V. c. 6. cf. Reginaldum n]). cit. torn. I. c. 42. Serry de divina gratia prael. 3'quot;.). Idcirco »licet gratia sufSciens virtus sit suf-ficiens ex parte actus primi, nunquam tarnen, nisi praesto adsit gratia per se efficax, coniungenda est cum actu secundo (Grave-son op. cit. torn. I. ep. 1.).quot; »Auxilium praeveniens sufficiens est ad salutem , non tarnen per se solum potest salutem assequi, nisi homini efficacis auxilii lumen affulgeat, sicut visas est sufficiens ad principium videndi, non potest tamen acta videre sine lumine (Franciscus Avila apud Suarez De vera intelli-gentia auxilii efficacis c. 17.).quot; gt;Aliud nempe est posse ope-rari, aliud actualiter operariquot; (Alvarez op. cit. I). XVI11. n. 20.).quot; Porro adverte cum Ferdinando Bastida (H. Oontr. Livini L)e Meyer De Auxiliis L. V'l. c. 17.) quod primi thomistae cum Banez aflirmabant auxilium efficax praedetenninans esse necessarium ad posse, at alii deinceps fracti difficultate affir-marunt solum requiri ad operari. At illi quidam sibi coliae-rebant, non isti. Ita Didacus Nuhes (in 3^m. p. q. 2. De Auxiliis) afïïrmat quod habenti auxilium sufficiens »simpliciter loquendo, non deest aliquid ex requisitis ad operandum... Et ad argumentum quod deest illi aliquid necessarium, distingui-tur ipsa propositio: necessarium ex parte potentiae ita ut illa non sit omnino completa, sit aliqao modo ligata vel impedita, negatur; deest aliquid necessarium ex parte actus, quod datur simul cum ipso actu et transeat.quot; Verum quia, talis responsio non omnibus thomistis forte probabatur, alia est excogitata. Ut ergo plures thomistae se a difficultate expediant quod tale auxilium non videatur sufficiens, aiunt quod »talis est gratia sufficiens thomistarum, ex qua non modo actus prodire possit, sed etiam reapse prodeat, quoties voluntas creata ipsi non deest; licet fateor ad gratiam efficacem pertinere ut voluntas gratiae sufficienti nou desit (Goudin... De Gratia q. V. a. 2.).quot; Nimirum gt; auxilium sufficiens ita sufficientiam tribuit ad operandum, si homo velit, quod defectus operationis nullo modo provenit ex insufficientia aliqua ipsius auxilii, sed tantum ex defectu arbitrii, quod ei resistit et impedimentum ponit (Le-mos Panop. T. IV. p. 2. Tract. 3. c. 2.).quot; »Nam Deus tri-buens auxilium sufficiens, in eo offert efficax et quia homo

resistit sufficienti, privatnr efficaci quod sibi otterebutur (Icloril ibid. c. G.).quot; Gui consentit Alvarez (op. eit. D. CXVIII.) in-quiens; gt;Deus, quamdiu oliligat praeceptum, tribuit de facto cuiiibet boniini auxiliuiu sufficiens , paratus ei dare auxilium efficax, nisi eidem auxilio inipedimentum praestet.quot; Atque baec est (teste Goudin 1. c.) sententia omnium thoiuistaruiu etiam rigidiorum quod »homo auxilio sufficienti resisteiido, iuipedimentum posuit, ne Deus sua gratia progrederetur ulte-rius,quot; ut ait Alvarez (ibid. 1). LXXX.).

Haec est ergo de gratia Dei doctrina certissima imo, si Bannesio credis, credenda. »Sed assertores (ait in I¹quot;, j). q. X. a. 1.) contrariae seiiteutiae aiunt se non posse intelligere quo-modo homo libere credat, speret et diligat etc. si auxilium Dei ita sit efficax, ita proficiscatur a divina praedefinitione quod non si mul possint stare haec duo: iste homo recipit tale auxilium et iste homo non convertitur etc. Ad liane eryro

obiectionem responsurus, nequeo satis mirari huiusmodi theo-logorum ignorantiam, ne dicam temeritatem; nam primum omnium delmisscut credere (juod aiunt se 'non, posse intellit/ere; credimus enim catholici myslerium Trinitatis, etiamsi non in-telliganms.quot; Quod et repetit q. XX111. a. 5. quo nihil temere magis minusque sapienter dictum esse patet.

IX. Itaque «« eilium vel gratia efficax dicitur communiter ca, qua praestat Deus ut actu velimus, quae eftectuni nempe sor-titur propter quern datur, quae coniuncta est cum consensu voluntatis. Quaeritur unde oriatur haec actualis efficacia gra-tiae: isti theologi aiunt oriri ex ipsa indole auxilii, quod ex natura sua efficax est ita, ut non ideo auxilium sit actu efficax, quia voluntas consentit, sed e contrario ideo voluntas consentiat, quia auxilium est efficax et quidem efficacia ab iutrinseco; ita ut eo exsistente et eius vi, necessitate consc-quentiae ponatur actus et repugnet non poni.

X. Ex dictis declarare licet nomen ab his theologis usur-patum plnjsicae praedcterminationis. Cuius tria sunt declaranda, nempe quid determination quid ilia praepositio prae, quid /dn/-sica sibi velint: unde etiam rursus patebit quid ex tali gr.itia sit consequens.

JJeterminatio voluntati tiibuitur, diciturque tum divina turn creata voluntas se determinare et esse determinata. Porro

duplex primum determinatio distinguenda, nimirum a se et a/gt; alio. Ea est quae procedit ab eodem pvincipio quod est doter-minatum , cum scilicet aliquis se ipsum detenninat; haec est quae procedit a principio distincto ab eo quod est determina-tum. Haec altera intelligenda est cum gratia efficax dicitur praedeterminatio; quia a Deo procedit. Determinatio vero ab alio rursus duplex distinguenda est, scilicet determinatio ohiectl et determinatio mbiecti. Etenim 1) aliquid dicitur determina-tum, eo quod est terminus determinationis voluntatis; ita ex-sistentia Ecclesiae fuit ab aeterno a divina voluntate detenni-nata. Unde eius determinatio est determinatio ohiectl. 2) Aliquid dicitur determinatuin eo quod recipit ab alio in se entitatein ali-quam vel aliquem modum vel motionem per quam ad aliquid faciendum vel recipiendum determinatur; ita a specie sensibili determinatur ens sensitivum ad sentiendum. Quod determinatur, subiectum est eiusque determinatio est determinatio mhiectl. Determinatio obiecti est extrinseca ipsi obiecto quod denomi-natur determinatum non ab aliqua intrinseca forma vel intriii-seco modo, sed ex sola habitudine ad causam determinanten!. At determinatio subiecti est intrinseca determinato, quod dicitur detenninatum propter intrinsecam formam vel modum, quo realiter mutatur.

lam vero cum voluntas dicitur a gratia praedeterminata, intelligenda est determinatio subiecti non obiecti. Est enim determinatio, quae in ipsa voluntate exsistit, quemadmodum gratia quae determinat. Scilicet non ideo voluntas dicitur de-terminata eo quod eius actus sit terminus diviuac voluntatis ilium determinantis mvc iubentis; sed ideo dicitur determinata eo quod in ipsa voluntate ponitur a Deo aliquid, nempe gratia, qua intrinsece mutatur et determinatur ad agendum. Quocirca non est confundenda huiusmodi determinatio cum simplici praedefinitione aeterna actuum bonorum, quae concipi posset; haec enim non est nisi in Deo , nihilque ponit in voluntate, cuius actus sunt praedefiniti.

Nunc de particula ]gt;roe. Voluntas, secundum bos auctores, potest esse determinata turn in acta secundo, turn in actu primo. Determinatur in actu secundo per proprium actum, quem ipsa vitaliter elicit: determinatur in actu primo per aliquid prae-cedens actum, quod proinde non est aliquid vitale, sed ad

modum cuiusdam qualitatis vel motionis ponitur a Deo in voluntute. Quocirca quoad hanc deteminationem voluntas non se habet nisi passive. Quod a Deo in voluntate ponitur, dici-tur a quibusdam esse aliqua entitas, vel forma sive qualitas, a quibusdam dicitur esse tantum motio: certe est juodill-catio realis, cuius causa adaequata est Deus et quae vitalis non est. Non est autem opus, aiunt, ut tempore praevertat haec motio actum secundum , sed sufficit si praevertat na-tura; nempe eo modo praevertit, quo necesse est ut actus primus praecedat secundum. Ut ergo haec vox Jctcrminatio coarctetur ad significandam detenninationem priorem natura actu secundo, additur ilia particula prae et sic dicitur pran-déterminatio.

Cur tandem dicitur physical Ad verte hanc appellationem fieri prai'determinalioni. Vox haec physica aliquid proprium significat praedeterminationis. Non ideo ea vox additur ut solum signiticetur gratiam esse causam realem , causam effi-cientem nedum moralem sed et physicam actus salutaris; id enim non est proprium determinationis eius, quam ii theologi defendunt, neque ab eorum adversariis negatur, qui docent gratiam esse causam efficientem et physicam actus boni. Sed ea vox physica additur praedeterminationi, ut praeterea signi-ficetur auxilium praedeterminans non ex aliqua extrinseca cir-cumstantia, vel congruitate, sed ex propria sua entitate, natura, (j van habere quod praedeterminet voluntatem.

Porro haec efficacia praedeterminandi, quae ex sua intrin-seca natura competit auxilio efficaci, secundum eius auctores tanta est ut eo ipso quod in voluntate illud auxilium ponitur, implicet contradictionem voluntatis consensum non seqni. (Juod enim omnes theologi docent repugnare ut gratia sit actu efficax et non sit actus, transfertur ab iis theologis ad hanc suam gratiam praeviam ad actum et nihilominus exigentem ex sua natura ut actus sequatur.

Necessitas consecutionis actus dicitur ab iisdem necessitas consequentiae, non necessitas conseqnentis. Necssitas consequential' , quia nexus est necessarius inter auxilium antecedens et actum consequentem: non necessitas consequent in; quia actus consequens consequitur libere, accipiens libertatein participa-tam ex divino libero arbitrio movente liberum arbitrium crea-

turn fortlter et suaviter iuxta modum suae naturae. Bannez in l^m. p. q. XXIII. a. 5.

Huiusmodi auxilium physice pragdetei'ininans necessarium est ut actus sit; ipsum est enim quod dat actum bonum et sicut ipso cxsistente, necessario est actus bonus; ita non ex-sistente acta bono, necessario dicenduin est ipsum auxilium defuisse.

Hoc auxilium efficax differt essentialiter ab auxilio sufficiënte. Auxilium autem sufficiens dat quideiu posse, ut aiunt, sed non potest esse actus nisi adsit quoque auxilium efficax. Imo sicut necesse est ut exsistente auxilio efficaci sit actus, ita impossibile est ut exsistente solo auxilio sufiicienti sit actus: si enim per ipsum solum exsisteret actus, illud esset efficax et quia auxilium sufficiens potest coniungi cum dis-'' sensu, haberetur auxilium efficax , quod ex sua natura non esset necessario nexum cum consensu, quod repugnare aiunt. Differunt ergo intrinseca natura auxilium sufficiens et efficax: cum illo solo fieri non potest ut coniungatur consensus, cum hoc fieri nequit ut coniungatur dissensus atque id ex propria natura utriusque.

Auxilium efficax dicitur et plujsire praedefermnians et etiam physica praedeterminatio. Praedeterminat enim ad modum causae fonnalis; nam eo exsistente in voluntate est hoc ipso voluntas praedeterminata.

Patet expositionem sententiae thomisticae, quam exbibet Thesis, sinceram esse. Illud quoque, quod addimus, non satis coliaerere sibi qui negant auxilium efficax pertinere ad actum primum, sen constitutionem actus primi, manifestum est. Nam quod necessarium est tanquam principium et causa actus secundi etinest ipsi facultati, spectat evidenter ad actum primum: atqui omnibus thomistis fatentibus tale est auxilium efficax; ergo.

XI. Ingressuri autem banc disputationem protestamur nolle nos ullo pacto notam aliquam theologicam inurere systemati, quod impugnamus: id nostrum non est atque reverentia, qua c.itbolicos doctores prosequimur, vel ab eo cogitando nos retrahit. Ut autem quod nobis videtur exponamus, oportebit utique ex Scripturis, ex Conciliis, ex Patribus, ex ratione ar-gunieuta colligere: ita tamen omnia sunt accipienda ac si di-

camus: quantum quidem in nobis est, id nobis videtur cx iis principiis consequi, id nobis certum apparet; ceterum indicium rei penes eos sit, ad quos spectat.

Modo quaestio non est utrum gratia Dei sit aliqua entitas vel qualitas mortua posita in anima a Deo. De hac re iam locuti sunms Th. XVI. Neque quaestio est de physica eflicieutia gratiae, quam ibidem nos quoque adstruximus. Quaestio ver-satur tantum circa modum eificiendi sen efficaciae, quern ii theologi gratiae per se efficaci tribuunt atque circa sufficientiam gratiae, quam vocant sufficientom. Cjuaeritur nimirum 1° utnun r/rdtia prnevenism, qnam m/uitui' consensus voluntatis ita sit c.r sua natura efficav,, at consensus voluntatis sequatur necessario cx vi naturae ciusdem yratiae, ita ut contradictionem iinplicet con-iuvf/i sit nul in voluvtate liane y rat iam cum dissensu vel cum carcntia consensus. Quaeritur 2quot;. utrum sub hac gratia maneat exercitium libertatis. Quaeritur 3'. utrum posita necessitate buius gratiae vere di d possit quod qui bene actu nou ope-rantur, instructi fuorint gratia sufficiente ad bene agendum. Id affirmant Theologi, qui Dominico Bannez adstipulantur: nos negamus. Omissis aliis argumentis, bis modo contenti sumus, ne nimis in longum disputatio producatur.

XII. a) Mattli. XI, 21. I^rae tibi Corozain, vae tibi Jieth-saida; quia si in Tyro et Sidone factae fuissent virtutes, quae jactae sunt in vobis, olim in cilicio et cinere poenitentiam cgissent, Supponendum est 1) baec Cbristi verba veritatem infallibilem continere, 2) repreliensionem Cbristi legitimam et iustam esse: utrumque persuadetur ex persona loquentis. Supponendum est 3) cum virtutibus, sive miraculis exterius factis couiuactus fuisse gratias interiores; nam siue illis salutaris poenitentia, quam Christus postulabat, fuisset impossibilis. His positis rur-sus advertimus reprehensionem Cbristi esse comparativain, ui-mirum non tantum Corozaitas redarguit, quod non egerint poenitentiam visis Cbristi signis, sed quod non egerint poenitentiam instructi ca copia mediorum, quae si habuissent Tyrii, ipsi poenitentiam egissent.

Iam vero his praestitutis, baec certa esse debent: 1quot;. Tyriis ad poenitentiam agendum uon fuisse necessarium aliud auxilium praeter ea, quae data sunt Oorozaitis; nam si fuisset necessarium aliud auxilium, tunc vera foret baec propositio: si facta

fuissent in Tyro quae facta sunt in Coro/aiu, I yiii non egissent poenitentiam; porro haec est contradictoria proposi-tionis Christi: fallax ergo Christus, si ea propositio est vera. Cum ergo Christus falli et fallere nequeat, ea propositio di-cenda est falsa atque dicendum est nullum aliud auxilium praeter collata Corozaitis fuisse Tyriis necessarium.

Certinn 2quot;. esse dehet. potuisse Corozaitas poenitentiam acre re per ilia eadem auxilia, quibus potuissent I yrii atque ea anxilia quibus poterant certe Corozaitae poenitentiam agere, fuisse eadem ac ea, quibus poenitentiam egissent ïyrii, non fuisse minora. Secus enim reprehensio ilia comparativa iniusta foret. Potuissent nainquc iuste respondere Corozaitae: quid nobis obiicitur poenitentia Tyriorum et ex ea redarguitur im-poenitentia nostra, quod non egerimus poenitentiam iis instructi auxiliis, quibus eam egissent TyriiV dentur nobis auxilia eadem ac ea quae data fuissent Tyriis et tunc, si non agamus poenitentiam, nos reprehendas licet comparatos cum illis.

Ergo 1) Tyrii facturi fuissent poenitentiam illis iisdem auxiliis, quibus non fecerunt Corozaitae et ut actu esset luiec poenitentia, requirebatur tantum praeter ea auxilia, positio conditionis, h. e. ut actu ea auxilia conferrentnr.

Ergo 5) Auxilium sufficiens et efficax natura non differunt. Porro hae omnes conclusiones adversantur directe sententiae, quam impugnamus : ergo.

li) Isaiae V, 8. seq. Quid ext. quod dehni ultra facere (hebr. (ju'ul ad hue erat ad faciendum) vineae rneae et non feci ei? An quod (hebr. cur) e.rspectavi ut faceret uvas et fecit labnixcas? Nimirum cur me exspectante ut faceret uvas, fecit labruscas? Supponimus 1) fructum, quern vinea h. e. populus Dei (ct. v. 7.) ferre debebat, esse opera salutaria, quibus homines Deo placent; haec enim Deus exspectat ab hominibus, indicium nempe et iustitia, vit ait Dominus v. 7. 2) Auxilia, quae Dens testatur se exhibuisse vineae, esse non solum externa sed et

maxime interna; quia haec necessaria sunt dicitque Deus se omisisse nihil. 3) His hominibus non esse datum auxilium physice praedeterminans, quandoqnidem actus del'uit.

lam vero si ad agendum esset necessarium auxilium praedeterminans, sive auxilium, quo non posito impossibile est sequi actum, 1°. falsum esset quod Deus focisset quidquid de-liebat ut actus esset; nam ut actus foret, necessarium erat hoe auxilium, quod Deus negavit: debuisset ergo illud dare, non quatenus debitum esset hominibus, sed quatenus necessarium erat ut elfectus a Deo intent us consequeretnr. Si enim Deus vult aliquid et id fieri nequit nisi sii])i)eclitiito medio quod ipse solus dare jiotest, debet profecto Deus illud praestare. 2Per-peram Deus exspectasset a vinea uvas, cum sciret negasse se illud medium, quod solum uvas actu dare posset; quid enim exspectas quod certo seis non posse evenire? 3quot;. Iniusta quo-que foret querela divina; quid enim conqueritur vineam non tulisse fructum, quae exculta ab ijiso fuit, cum defuerit necessarium medium ad fructum ferendum?

Ergo 2) gratia sufficiens evadit actu efficax sou effectus obtinetur, non per aliud auxilium diversae naturae superad-ditum, sed per consensum voluntatis.

Ergo 4) gratia, quae actu efficax est, non est necessario connexa cum actu bono, sed potest coniungi cum dissensu et tune manet pure sufficiens.

Haec si teneantur, facile patebit et cetera loca Scripturaruni, ubi de gratiae contemptu redarguuntur homines, idem docere. Sane e. g. quid sibi voluut, r) verba Christi. Matth. XXIH, 37. lerusalem, lerusalem ... quoties volui congregare filios tuos... et noluisti ! Absentia liiiins effectus coadunationis tribuitur malae voluntati ludaeorum eo quod noluerint: Deus voluit, ipsi noluerunt, idcirco quod Deus voluit, non exstitit. At si Deus reapse voluit, profecto usus est iis niediis, praestitit ea omnia, quae necessaria erant, quae accedente libero consensu

voluntatis, obtinmssent effectum. Secus si quae Dens praesti-tisset talia fuissent, ut etiam accedente consensu voluntatis lumianae, non fuissent obtentura effectum eo quod a¹i id efficax auxilium deerat; an verum esset Deum reapse voluisse? an vere diceretur quod effectus non exstitit quia homo noluit et pro-pterea homo merito reprehenderetur? Si ergo homines voluissent u(i auxiliis, quae Deus illis contulit volens eum salutarem effectum, ea auxilia effectum essent consecuta h. e. eadem auxilia, quae pure sufficientia manent deficiente consensu voluntatis humanae, efficacia in actu secundo evadunt ipsa consentiente.

XIII. Concilium Tridentinum Sess. VI. can. 4. definit lihe-rnm arbitvium a Deo motum et excUutum cooperari cmsentiendo Deo e.vrltanti et voeanti et posse dissentire, n velit. Aiunt ii theologi verba Concilii accipienda esse in sensu diviso non in sensu composito. Sed quid intelligunt per sensum compositum et divisum? Scilicet aiunt, posse dissentire in sensu composito est habere potestaten! dissentiendi ita ut dissensus componatur cum consensu, quod repugnat; ideo nequit in sensu composito dissentire; posse autem dissentire in sensu dieiso est retinere sub motione divina potestatem dissentiendi, non tamen redu-cendam ad actum dum est consensus (v. sup. n. VI.). Quocirca liceret quoque hunc sensum compositum et divisum hoc pacto explicare: habet voluntas sub gratia efficaci potestatem dissentiendi, potestatem tamen coniungibilem cum actu dissensus, negant, non coniungibilem, concedunt. Verum 1quot;. cum quae-ritur utrum Concilii verba accipienda sint in sensu composito, non intelligitur ille sensus compositus, quo consensus cum dissensu coniungatur; sed intelligitur sensus is compositus, (|no nempe dissensus cum gratia coniungatur. Sane propositio di~ citur accipi in sensu composito cum praedicatum subiecto competit se habenti eo modo quo expriniitur in proposilione; mule dicitur quod haec propositio caecus videt falsa est in sensu composito; quia nequit praedicatum competere subiecto exsistenti eo modo quo in propositione expriniitur. lam vero haec est propositio Concilii: liberum arbitrium a Deo motum et excitatum potest dissentire, si velit; non dicitur: liberum arbitrium consentiens potest dissentire; quae loquendi ratio posset suppeditare occasionem excogitandi eum sensum compositum ; quamvis etiam turn idem evinceremus, ut liquebit

analysi instituta alterius siniilis phrasis e capite 5. eiusdem Sessionis. Verum ex parte subiecti ponitur tantum motio et excitatio Dei. Sensus ergo compositus huius propositionis est, ut possit libere (si velit) coniungi simul dissensus cum motione et excitatione Dei sen cum libero arbitrio moto et excitato a Deo. Quaeritur igitur utrum secundum hunc sensum composituin intelligenda sint verba Concilii, an secundum sensum divisum, nempe liberum arbitrium motnm et excitatum a Deo retinero simul potestateiu dissen tien di, qui tarnen dissensus poni non possit nisi ea motione et excitatione deficiente.

2. Perpendenda sunt verba Concilii: poioft diftscntire, ngitur scilicet de dissensu possibili, non generatiiu de quolibet alio actu non salutari, sed de dissenm: dissensus autem est dissensus alicui, heic vero non est sermo nisi de gratia, cui possit homo dissentire; dissensus ergo, de quo lieic est sermo, est dissensus gratiae seu Deo vocanti et excitanti. lam vero potest ne esse dissensus gratiae, si gratia non sitV potest ne esse dissensus Deo vocanti et excitanti, si Deus non vocet et excitetV ld prorsus impossibile. Ergo si possibilis est dissensus, ipse est possibilis tantum sub gratia, sul) Deo movente et excitante, ideoque in sensu composite cum gratia.

Non est ergo quaestio utrum ex doctrina Trideutini sub gratia maneat voluntati aliqua absoluta potestas alitor agendi vel male agendi, sed utrum sub gratia maneat potestas voluntati aliter vel contrarium agendi, quae reduci possit ad actum sub ipsa gratia. Istud est quod nos dicimus concilium allirmare atque at'lirmare de gratia quoque ei'licaci idque ne-gare adversarios qui in suo systemate possunt tantum conce-dere manere quidem sul) gratia efacaci potestatem ad aliud et oppositum agendum, at negant posse earn reduci ad actum sub gratia.

Sane quoad primum quod dicimus atlirmari a Concilio, patet ex dictis modo n. 2. Evidens est enim affirmare Concilium quod sub gratia maneat potestas resistendi eidera gratiae. ld enim evidentissime demonstratur ex illa vocula dissentire; potest enim liberum arbitrium dissentire: sed dissensus esse nequit nisi sit aliquid a quo dissentiatur; dissensus ergo po-stvdat simul esse cum eo a quo dissentitur, heic autem est gratia, sive Deus movens et excitans, cui dicitur liberum ar-

bitrium posse dissentire; simul ergo esse debet gratia et dis-sensus qui poni potest. Secus si gratia removeatur, si liberum arbitrium non inoveatur, cui dissentiet vel dissentire poterit? Foterit agere nihil, agere malum, sed dissentire non poterit.

Idem eflicitur ex parallela phrasi cap. 5. quod nimirum homo recipiens inspirationem Dei potest illam abiicere. Nam actus abiiciendi gratiam nequit esse nisi simul cum gratia; quid enim abiicias quod non babes? Porro adverte in bao altera phrasi occurrere eum sensum divisum, de quo adversarii lo-quuntur. Dicitur enim homo recipiens inspirationem posse illam abiicere; patet non posse esse simul ahiectionem et rereptionem (quae est consensus praestitus inspirationi), sed ahiectio quem-udmodum et receptio debent esse simul cum gratia; unde quoad hoc propositio intelligenda est in sensvr composite.

Itaque non solum sub gratia manet potestas dissentiendi, quae tamen potestas venire in actum non possit nisi ablata ea gratia; sed manet potestas dissentiendi, quae venire in actum valeat, ipsa exsistente gratia: secus dissensus gratiae, Deo vocanti esset impossibilis.

Atqui (ut alterum quod affirmavimus demonstremus) baec gratia, cui potest liberum arbitrium dissentire, est gratia ef-ficax. Probatur 1) quia est ilia eadem gratia, cui homo coo-peratur, can. 4. ilia eadem, quam homo libere agens recipit, cap. 5; est ergo gratia, quae dat actum: atqui haec est gratia efficax; cum sola gratia enim sufficiente iuxta adversaries mm-quam est consensus aut cooperatio. Probatur 2) quia verba Ooncilii debent accipi de quavis gratia praeveniente et non de aliqua tantum, quae ex natura sua sit quidem sufficiens, non autem efficax. Nam Concilium absque ulla limitatione loquitur de ea gratia actuali, qua homo disponitur ad iustificationem; ergo nulla gratia praeveniens ex iis, quae ad iustificationem disponuut, est talis ut ei non possit dissentiri; si enim aliqua esset, et quidem ea, quae actu disponit hominem ad iustificationem, propositio Ooncilii esset simpliciter falsa; nam propositio indelinita accipitur universaliter, h. e. ut vera sit, debet esse vera universaliter, secundum earn universalitatem cuius subiectum est capax. Atqui universaliter accepta propositio Concilii falsa foret, si homo non potest resistere gratiae efficaci, qua actu praeparatur ad iustificationem. lam vero cum eiusdem

rationis sint gratiae actuales quae ante et quae post iustifica-tionem conferaiitur, sequitur quod nulla est gratia praeveniens cui resisti actu non possit. Et sane 3) Concilium eo canone sicut verbis allatis ex capite 5. patet, vult asserere libertatem ho-minis sub gratia, quia potest ei dissentire. Ergo proprium est libertatis posse dissentire gratiae. Porro ex hac demon-stratione eonsequitur quod si alicui gratiae non potest homo dissentire, is sub ea non sit liber. Qui ergo negat definitione Concilii comprehendi etiam gratias efficaces, is tueri debet sub iis gratiis homines liberos non esse. Quod si sub quavis gratia est liber homo; concedatur de quacumquegratia loqui Concilium. Probatur 4) sententia Concilii lata est contra Calviuum: in eo ergo sensu prolata est, quo Calvini doctiina excludatur et damnetur. Atqui Calvinus docebat hominem non posse re-sistere illi gratiae quae efficax est, quae nempe operatur actum bonum in nobis; ergo gratia, cui Tridentini Patres docent resisti posse, est gratia efficax.

Ergo ex Concilio habemus ])osse hominem dissentire gratiae efficaci nullamque esse grutiam praevenientem, quae ex natura sua sit necessario coniuncta cum actu: atqui gratia physice praedeterminans est talis, ut ei non possit resisti, ut ea sit ex natura sua necessario coniuncta cum actu; ergo gratia physice praedeterminans nequit componi cum definitione Concilii Tridentini: q. e. d.

XIV. Libertatem destrui ostendit .sic Bastida (H. C. L. ^ 1. 17). »Ostendo iam destrui libertatem ex eo quod dicant hanc gratiam physice praedeterminare voluntatem. Nam libertatem nostram positam esse in indifï'erentia sive indeterminatione omnes una naturae voce clamant (exercitium scilicet libertatis non in hoc est situm quod voluntas acium edat, qui posset non esse, quod omnibus causis est commune; sed in hoc quod voluntas in actu primo exsistens maneat semper active indifferens, et non sit in actu secundo prius natura determinata quam ipsa se detenninaverit, licet id faciat viribus acceptis a Deo; hoc enini est habere dominium sui actus; secus autem nullum discrimen habetur inter causas necessurias et liberas). iS'ihil autem excogitari potest magis contrarium indifferentiae et indeterminationi quam ]ihysica ad unum praedeterminatio (quae exercitium facultatis natura praevertit) nee mente coucipi po-

test aliquem simul esse indifferentem sive indeterminatum ad utrumque et praedeterminatum ad unum. Nec faciliore via posset Deus a voluntate anferre indiiferentiam et indetermina-tionem ad utruralibet, quam ponendo in ea formam (sen mo-tionem), a qua physice praedeterminetur ad unum antequam (natura saltern) agat. Igitur cum per hoc auxilium efficax ponatur in voluntate praedetenniuatio ad unum, aufertur hoc ipso indifferentia sive indeterminatio voluntatis ad utrumlibet.quot; Et quia essentiale est voluntati creatae ita agere ut non nisi praedeterminata a Deo possit agere saltern salutariter, hinc nec ulla potest concipi in voluntate potestas activae indifferen-tiae; sicut enim indiiferentiam hanc in exercitio tollit auxilium praedeterminans, ita eius potestatem tollit esscntialis voluntati necessitas eiusdem auxilii.

Sane libertas h. e. exercitium libertatis totum est in hoc quod actus ponatur nulla necessitate consequentiae ex positis omnibus ad agendum requisitis: haec est enim delinitio libertatis ut positis omnibus ad agendum requisitis possit velle, possit nolle, possit velle hoc, velle illud: atqui in systcmate adversariorum haec ipsa necessitas consequentiae adstruitur: posita enim gratia efficaci requisita ad agendum sequitur necessitate consequentiae, ut ipsi loquuntur, consensus; ergo nullum est exercitium libertatis. Sane ostendant quemodo heic definitio libertatis verificetur. Posita gratia solum sufficiente nondum voluntas potest velle; quia actus est impossibilis ea ipsa sola exsistente, quoniam requiritur essentialiter gratia efficax: posita gratia efficaci non potest voluntas nolle: ergo. An dices definitionem earn libertatis spectare solum ad liber-tatem in statu potentiae non autem cum actu se exercet? Nimirum cum. se exercet unumque actum ponit, nequit simul alium ponere: sed ea definitio exposcit ut hie actus nulla necessitate consequentiae ex adiunctis positis eliciatur, ut idcirco sub iisdem adiunctis potuerit alium ponere. Secus nulla est libertas. Ceterum cf. Th. LII.

Nec dicas Deum praedeterminando se accomodare naturae causae liberae; nam contradictoria haec sunt, talis scilicet praedetenniuatio et accomodatio motionis Dei causae liberae: quocirca eo ipso quod Deus se acccomodat causis liberis, nequit eas praedeterminare. Est utique doctrina s. Thomae in

2^,n. D. XXV. q. 1. a. 1. cf'. Tliesim cit.) quocl Deus ino-vendo se accomodat naturis causarum quas movet, sed pro-pterea cxiiide intulit quod gt; h'teniiuialio actionis et /tuis In poteslate Ubsri arhitrü const,ituihir.quot; »Perperam proiude (ut ait 1. c. Bastida) ex accomodatione Dei cum causis secundis, duin illus movet, iuferunt lii auctores Deum physice ]iraedeter-minare voluntatern salva eius libertate, cum ex eodem omnino antecedente contrarium consequens iutulerit s. Thomasquot; et inferendum sit. Cf. Th. LI. et LH.

('oncludit Hastida, »quodEaimez praedeterminaiionem suam a nobis tanquam ss. Trinitatis mysteriom credi iubet, ridi-culum profecto est, quasi nos eius commeutis, hac solum de causa quia ipse dixit, tanquam fidei decretis assentiri debea-mus... Sicut eiiim captivare intellectum in obsequium fidei et pium et debitum munus est, ita id alicui particulari auctori deferre impium et execrabile esset.quot; Quod et aliis doctoribus iu similibus quaestionibus dictum esto.

XIV. Si necessaria est ad operandum gratia physice prae-determinans, tollitur e medio gratia sufficiens: nimirum qui-cumque mm bene operatur, caret non tantum auxilio el'licaei, si enim iliud haberet, certissime et uecessario operaretur; sed caret otiam auxilio sufficienti. Sane auxilium sufficiens dicitur illud, quod confert potestatem operandi, potestatem comple-tam, praeter quam niiiil aliud requiritnr ad constitutionem principii operativi in actu primo: atqui qui caret auxilio effi-caci praedeterminante, caret quoque hac potestate; ergo. Et re quidem vera Hamiez concedit 1. p. q. XIV. a 13. quod gt; nulla causa secunda potest operari nisi sit cjjicaciter a prima de-terminataquot; concedit nempe deesse potestatem operandi, cum deest auxilium efiicax praedeterminans; atque ita primi asser-tores physicarum praedeterminationum loquebantur, magis apte et logice (cf. Disputationum Bastidae penes Livimnu de Meyer L. VI. c. 15. art. 1. § 1. quarta propositio). Verum mutata deinceps sententia, defensores gratiae praedeterminantis dixerunt earn nccessariam non esse ad posse sed ad operari et idcirco per gratiain sufficiontem tribui posse. Atqui 1) id falsum e.-₃t, et immerito hi discesserunt a doctrina Bannez. Si enim auxilium efficax praedeterniinans non est necessarium ad posse, non spectat ipsum amplius ad actum primum, sed ad secuu-

dum, et sic non est amplius auxiliuni praeveniens sed solum concomitans neque est aliquid, quocl Deus in nobis sine nobis operator, quae prorsus repugnant naturae luiius auxilii qualis ub eius assortoribus defenditur. At defensores auxilii efRcacis praedeterminantis docere debent illud spectare ad actum pri-nuun illudque Deum in nobis sine nobis operari.

2) Sed etsi tantum sit necessariura ad actum, quoniam tamen necessarium est ut determinans actum et causa eius; sequitur evidenter quod cum illud deest, sit impossibilis lio-inini actus. Scilicet contradictoria dicuntur, cum dicitur auxi-lium sufficiens dare posse et tamen ad actum necessarium esse auxilium efficax, quod diversum ab illo est, nee est in nostra potestate. Si enim deest auxilium efficax, impossibile est actum ponere et quidem impossibile propter defectum principii ne-cessarii ad actus productionem; atqui stante hac impossibili-tate, absurdum est dicere baberi potestatem actus , baberi id quod sufficit ad ponendum actum.

Neque 3) dici potest assecutionem auxilii efficacis neces-sarii ad actum esse in potestate illius , qui iam habet auxilium sufficiens. Nam ea assecutio est in eius potestate vel quia potest consentire auxilio sufficienti illudque reddere actu efficax atque ita mereri vel impetrare auxilium efficax , vel quia per aliquem actum naturalem potest mereri ant impetrare auxiliuni elficax. Atqui hoc alterum esset baeresis jie-lagiana vel semipelagiana; primum in sententia adversariorum est impossibile; nam fieri nequit ut cum solo auxilio sufficienti consensus coniimgatur; baberetur enim tunc efficacia gratiae pendens a consensu voluntatis non ab intrinseca natura gratiae et falsum foret necessariam esse ad actum quemlibet gratiam efficacein praedeterminantem.

Aiunt; bonus aedificator sufficiens est ad domum aedifican-dam in genere causae efficientis, quamvis in genere causae materialis ad actu aedificandum egeat lapidibus, calce etc. Ita gratia sufficiens est sufficiens in suo genere, nempe ut det posse, etsi non in omni genere, quia ad actum requiritur alia gratia (cf. Card. Gotti Tomo II. Tract. VI. q. 2. D. 4.).

Respondemus. Si princeps bonuni buiusmodi aedificatorem carcere includeret detractisque ei lapidibus, calce, ceterisque necessariis ad aedificandum, iuberet ilium aedificare domum

et domo non aedificata, ipsum poena capitis damnaret: essct ne ullus iiomimim qui liane principis sententiani iniustissimam non diceret et qnidem liac simplici ratione quia rem impossi-bilem princeps postulabat, quia non poterat iile bonus aedi-iicator aedificareV ]⁽ït tarnen haec est idea divinae iu.stitiae, quae sponte prodit ex systeinate gratiae praedetermiuantis. His enim exemplis explicatur ab ipsis indoles gratiae suffi-eientis. »Sic bonus aedificator est sulHciens in genere causae efficientis ad domum aedificandam; quamvis in genere causae materialis ad actu aedificandum egeat lapidibus, calce etc. Et pictor arte peritus sufficiens est ad pingendum, quamvis ad actu pingendum indigeat pennicillo. Ita gratia sulHciens ad ficlem erit vere sufficiens; quamvis ad actu credenduni indigeat ulteriori gratia; quia in suo genere et ad effectum ad quem proximo datur, nimirum ut hominen faciat aptum et disposi-tum ad credendum, se ipsa sut'licit: quod autem ulterior gratia requiratur ad actu credendum, extra genus gratiae sufficientis est et ad genus gratiae efficacis pertinensquot; (Card. Gotti ibid, n. IX.). Itaque quicuraque peccat, car uit certe gratia praede-terminante, quae necessaria est ad bene agendum et cavendum libere peccatum et tarnen damnatur, quia non fecit quod im-possibile erat ei facere, nam actus est impossibilis sine gratia efficaci. Imo ut videbimus deinceps, qui peccat ne duin caret gratia praedeterminante necessaria ad bene agendum, sed lia-bet praedeterminationem efficacem ad actum peccati, quae praedeterminatio infert necessario necessitate consequentiae actum peccati, sicut gratia praedeterminans actum bonum.

Quocirca negandum est ilium aedificatorem habere potestaten! ad actum aediticandi in iis adiunctis; liabet qnidem aliqua elementa eius potestatis , sed desunt alia et deficiente aliquo elemento, potestas non est completa: potestas vero non completa non est potestas pro eo, pro quo debet esse potestas, quia illud non potest. In summa, potestas ad impossibile non datur: atqui deficiente principio necessario ad actum , actus est impossibilis; ergo deficiente auxilio efficaci deest potestas actus nullaque est gratia sufficiens, vere, inquam, sufficiens, licet nun negenius sufficientem esse thomiiiice, ut ipsi aiunt.

Et sane nonne est evidens contradictio? Gratia sufficiens dat posse; posse quid? actum bonum puto; nam propter eum

datur gratia huiusque potestas est potestas bene agendi. Et nihilominus repugnat ut sola gratia sufficiente fiat ullus actus bonus vel minimus: ergo liaec gratia dat posse et non dat posse; h. o. dat posse nihil. An potest esse.aliqua potestas sine intriuseco ordine ad actum? quid est ergo liaec potestas quae obtinetur per gratiam suflicientem tbomisticam, potestas bene agendi, cui intrinsece actus bonus repugnat? (^uod aiunt vero, plus vctjuiri ad actum «d posse, declaratione indiget. Nam

si senno sit de posse in pura potentia, cuiusmodi est potestas intelligendi absque ulla determinatione ad agendum, id vorum est; sed tune negamus liaberi potestaten! suflicientem ad in-telligendum, quia deest elementum necessarium: si autem sermo sit de posse proximo sen potestate in actu primo; tunc concedimus haberi potestatem sufficientem et concedimus etiam plus requiri ad actum quam ad posse, formaliter tamen nou efficienter; hoc enim plus, quod requiritur, non est nisi ipse actus, non vero aliquid ex parte principii actus; eo proinde eil'ato nihil aliud dicitur, nisi jilus realitatis haberi in potentia agente, quam in potentia potente agere et tamen realitas actus est ab ipsa potentia quae potest.

XV. (Jratiae dicimus concepttim destrui in line systemate; quod breviter sic probamus. Gratia est auxilium suppeditans vires ad operandum et faciens ut operemur, dans ipsum actum in ordine salutari: id porro praestat gratia in hoc systemate eo quod praedeterminet voluntatem ad actum, quod nisi faceret, verum non esset quod egeamus auxilio Dei, quod Deus faciat ut faciamus, quod det actum bonum. lain vero pari modo Deus agit in nobis quoad actus malos. Nam praedeterminat voluntatem ad actum physicum , sine qua praedeterminatione impossibile 1'oret ipsum poni, et qua exsistente impossibile est ipsum non poni: ideoque haec praedeterminatio est auxilium suppeditans vires ad agendum, faciens ut faciamus, dans ipsum actum. Discrimen quidem fingi potest in intentione dantis auxilium ; at prout est auxilium dans vires et efficieiis , par est alterum alteri. Idcirco si ratio habeatur eius quod Deus physice nobis praestat ut agamus, non egemus diverse auxilio Dei ad operandum salutariter quam ad operandum non salu-tariter. Atqui auxilium Dei praebens vires ad agendum pie et salutariter differens prorsus est ab ea divina operatione, qua-

liscumqnc ea sit, qua voluntati male agenti physice cooperatui'. Tale enim debet esse discrinieu, ut verum sit quod Augustimis frequenter docet: »Ex quo homo incipit uti voluntatis aibi-trio, et peceare et non peccare potest. Sed altermn lioruni non facit nisi adiutus ab eo qui dixit; sine me nihil potestis facere; alteram vero propria voluntate.quot; Scilicet gratia est udiutorium praestans potestaten! et faciens actum bonuni: at cum peccatur, Deus potestatem non suggerit voluntati, non facit ut faciat, sed sola voluntas sufficit sibi. Ergo pervertitur notio gratiae sen auxilii necessarii ad agendum salutariter, cum constituitur in auxilio praedeterminante ad actum eoque ne-cessario ut voluntas agat. Secus vero se habet in alia senten-lia, ut ostendemus suo loco (Th. LV.).

Omiwa, quia non amplhis nnimnaria, rc^ponsioni' (id (irtjumauln (///.'((! itx Irslimoniit Scriplurarum pclunlnr, ad Aur/ustinmn ijiiod spuelal, cni prnecipua vel iinice e.x Palribus innitunltir (iowtnvs Aui/iiHlininti ('Aim Iraditrc, nolionem (/ivliae, ffiine llicorknii ymikte pliyme pruedclermlnanlis prorm* ex-cludal.

I. Ut suam tuantur doctrinam provocant Thomistae ad haec testimonia Seripturarum. loan. VI. 45. Oinnis qui audivit a 1'atre et didicit, venit ad me. Philip. II. 13. Deus est qui operatur in nobis velle et perticere pro bona voluntate. Ezech. XXXV1. 2G. Auferam cor lapideum et dabo vobis cor car-neum, faciam ut in praeceptis meis ambuletis. I^a. Cor. IV. 7. Quis te discernit: quid babes quod non accepisti? loann. VI. 44. Nemo potest venire ad me nisi Pater qui misit me tra-xerit eum. loan. XV. 5. Ego sum vitis, vos palmites. Psal. L. 12. Cor mundum crea in me. Dens. Ephes. 11. 10. Oreati in Cb. I. in operibus bonis. lam vero opus non est argumenta ex his deducta dissolvere ; nam 1°. in his testimoniis agituv generatim de effectu Dei operautis in nobis per gratiam suam; nunc autem cum Thomistis quaestio est de modo, quo talis effectus a Deo obtinetur: 2°. si quando modus indicari vide-tur, argumentatio thomistarum eadem est ac ilia, quam iam reiecimus in Th. XL11. seqq. ideoque opus non est alia ad-dere: 8'. sane eadem argumenta iam a Calvino et calvinianis Palm. l)c Grat. jo

usurpata fuoraut (cf. Disputationera Bastidae apud Livinum De Meyer L. VI. c. 15. a. 3. § 1.).

II. Ad Patres quod attinet, Thomistae Augustino potissi-mum innituutur seque eins doctrinam sequi gloriantur. Cum Augustinus data opera de (Jlratia contra haereticos disputaverit eiusque doctriua quod ea saltern capita, quibus haereticis ad-versabatur, suffragimn Ecclesiae tulerit, licet earn quaestionem directe non tractaverit, quam modo agimus, quod tarnen non onmes concedunt; net'as est Theologo arbitrari disputa-tionem liane absolutam esse, non bene cognita Augustini doctriua. ld nunc praestare studebiruus. Itaque affirmare licet alienum prorsus esse Augustinum a sententia 'rhoniistarum. ld ex certis doctrinae capitibus Augustini et ex apertissimis declarationibus, quibus gratiae efficaciam declarat, manit'estum fieri potest. Sane 1) Augustinus gratiaui, qua Deus operatur in nobis actum bonum , constituit in actibus vitalibus intel-lectus et voluntatis (cf. ea quae dedimus cap. L); atqui cum bis nullum habeut uecessarinm nexum praemotiones ])li_iysicae ad actum deliberatura; ergo.

2) Augustinus docet Adamo ad perseverandum fuisse sut-ficiens illud adiutorinm, quod liabuit, quo perseverasset, si voluisset et quo plures Angeli actu perseverarunt: atqui illud adiutorinm erat gratia ef'Hcax; nam eo Angeli perseverarunt: poterat tamen coniungi cum dissensu et non erat praedeter-minans, quia caruit effectu in malis Augelis et iu Adamo ; ergo. Et nota quod adversarii necessitatem gratiae praedeter-minantis tuentur uon pro solo statu lapsus, sed pro quovis statu; illam enim probant ex necessaria dependentia causae secuudae a prima, quae ratio valere debet pro quavis creatura saltem in ordine salutari; unde si pro aliqua creatura neces-sitas eius gratiae nulla sit, universum systema corruat uecesse est. Hiuc intelligis ad rem non facere quae Card. Gotti (1. c. Dub. 5. u. XXI.) iubet candidatum suum semper prae oculis habere; gt;liberum arbitrium liominis in hoc naturae corruptae statu esse attenuatum ad bonum et curvatum ad sensibilia et quamvis per gratiam iustificantem sanetur quantuni ad men-tem, egere tamen gratia actuali, qua ejjicacifer sanetur quantum ad carnem rebellem.quot; Hanc animadversionem licuit sug-gerere lanseniauo, uon Tliomistae.

3) Angustinus tlie.sini liane = gratia facit ut velimus ~ o]i-ponit huic alteri = gratia nobis datnr quia volumus — (cf. I'ljiist. CCXV1L ad Vitalem n. 17. L. I. ad Simplic. n. 12.) vel isti — gratia dat posse, voluntas bona et bona actio sunt a libero arbitrio quod accepimus a Deo = (cf. De Gratia Christi c. 47.). Atqui ex his duabus, quibus Augustini thesis oppo-uitur, prior earn sententiam continet, quod voluntas bona vi naturae exsistens praecedat, gratia meritis naturae reddita subsequatur; altera sententiam pelagianam exhibet, quod neinpe a Deo sit tantum possibilitas boni, quia ab eo creatum est liberum arbitrium, volitioiies vero bonae ceteraeque opera-tiones a libero arl)itrio fiant absque o])e alicuius superaddili auxilii conferentis vires. Porro ex hac oppositione liquet Augustini thesi adseri hoc unum: quemlibet actum salutarem esse effectum gratiae et gratiam naturae superadditam esse principium efficiens actus voluntatis ceterarumque bonarum operationum. Atqui id prorsus aliud est ac dicere: gratiam physice praedeterminare; ergo.

4) Augustinus docet Deum facere x;t velimus praebendo vires efficacissimas voluntati (De (Iratia et lib. arb. c. 10.): atqui id prorsus non cohaei'et cum gratia praedeterminante. Nam vires et quidem efficacissimae ideo liomini praebentur, ufc ipse ex se agat seque moveat; non est vero opus ut alteri vires conferantur, cum liic ab alio irresistibiliter et invin-cibiliter trahitur: non ergo Augustinus gratiam praedeter-minantem concipiebat, sed gratiam sitam in viribus super-naturalibus, quibus collatis relinquit Deus libero arbitrio determinationem sui actus. Neque dicas opus esse viribus ut voluntas libere Deum praedeterminantem sequatur: etenim ut id faciat, sufficit ei se habere passive ac certe sufficit esse creatunuu; nam ut cum Bannesio arguamus, voluntati Dei quis resistitV et profecto quo minus instructus quis est viribus, eo facilius se sinit ab alio trahi; ergo.

5) Augustinus explicat non uno in loco accurate quomodo Deus operetur velle; explicat autem ita. Ad Simplic. q. II. n. 10. docet quod Deus homini »velle et currere praestat vocando... ut velimus enim et suum esse voluit et nostrum, suum vocando, nostrum sequendo.quot; Et n. 13. explicans quomodo, si certa quaedam vocatio Dei, de qua loquitur Apostolus

mquiens: Deus est qui operator in nobis veile et perficere et non volentis neque currentis, sed misereutis est Dei, .si ista vocatio ita est effectrix bonae voluntatis, ut omnis earn vo-catus sequatur; explicans , inquam; quomodo verum sit mui-tos esse vocatos , paucos electos , haec liabet quae dubitantis quidem in modum antea proponit, postca vero probat. »An 1'orte illi, qui hoc modo vocati non consentiunt, possent alio modo vocati accomodare tldei voluntatem, ut et illud verum sit: multi vocati, pauei electi; ut quanivis nmlti nno modo vocati, tan o i quia non omnes uno modo atfeeti sunt, illi soli sequantnr vocationem, qui ei capiendae reperiuntur idonei et illud non minus verum sit: Igitur non volentis neque currentis sed miserentis est Dei, qui hoc modo vocavit quomodo aptum erat eis , qui secuti sunt vocationem. Ad alios autem vocatio auidem pervenit; sed quia talis fuit, qua moveri non possent nee eam capere apti essent, vocati quidem dici po-tuerunt, sed non electi. Et non iam similiter verum est: Igitur nou miserentis est Dei, sed volentis atque currentis est liominis, quoniam non potest cffectus misericordiae Dei esse in horninis pot estate ut frustra ille misereatur, si homo nolit; quia si vellet ctiam ipsormn rnisereri, posset ita voeare quomodo illis aptum esset ut et moverentur et intellujerent et sequerentur.quot; Concludit proinde: »Verum est ergo: multi vocati, pauci electi; illi enirn electi qui congruehant vocationi, illi autem, qui non congruebant neque contemperabantur vocationi, non electi, quia non secuti, quanivis vocati. Item verum est: non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei; quia etiamsi muitos vocet, coram tarnen miseretur, quos ita vocat quomodo eis vocari aptum est ut sequantur. Falsum est autem si quis dicat: igitur non miserentis Dei, sed volentis atque currentis est hominis; quia nullius Duns frustra miseretur: cuius autem miseretur, sic eurn vocat, quomodo scit ei congruere ut vocantem non respuat.quot; Et n. 15. ait: »cum ergo alius sic, alius autem sic moveatur ad iidciu , eademque res saepe alio modo dicta moveat, alio modo dicta non moveat aliumque moveat, alium non moveat; quis audeat dicere dei'uisse Deo modum vocandi, quo etiam Esau ad eam fidem mentem applicaret voluntatem-que coniungeret, in qua lacob iustificatus est?... Quis enim dicat modum, quo ei persuaderetur ut crederet, etiam omni-

potenti defuisse?quot; Haec Augustinus in opere, ad quod post devictam haeresim pelagianam provocat Massilienses (DePraed. ss. c. 4.), tanquam ad opus veram continens de gratia Dei doctrinam. Idem docuit post exortam haeresim Pelagianam in lib. De Spiritu et littera c. 34. enarrans ilia verba: quid babes quod nou accepisti. »Attendat et videat nou ideo tantum istam voluutatem (credendi) divino muneri tribuendam, quia ex libero arbitrio est, quod nobis naturaliter coucreatum est; verum etiam quod visorum suasionibus agit Deus ut velimus et ut credamus sive extrinsecus per evangelicas ex-hortationes... sive intrinsecus, ubi nemo babet in potestate quid ei veniat in mentem : sod consentire vel dissentire pro-priae voluntatis est. His ergo modis quando Deus agit cum anima rationali ut ei credut; neque enim credere potest quodlibet libero arbitrio, si nulla sit suasio vel vocatio cuicredat; profecto et ipsum velle credere Deus operatur in homine et in omnibus misericordia eius praevenit nos: consentire autem vocationi Dei, vel ab ea dissentire, sicut dixi, propriae voluntatis est. Quae res non solum non infirmat quod dictum est: quid babes quod non accepisti? verum etiam confirmat. Ac-cipere quippe et habere anima non potest dona, de quibus hoc audit, nisi consentiendo: ac per hoc quid babeat et quid accipiat, Dei est: accipere autem et habere utique accipientis et babentis est.quot; Hue redit quod in ultimo suo opere ait: »0ur ergo non confiteris... Deum occulto instinctu ad id, quod voluerit, efficacissime iiuplendum praeparare atque excitare hominum voluntatesVquot; Op. imperf. Ij. lil. n. Ifid.

liiice clarius est efficaciam gratiae, quae effectum obtinet, esse iuxta Augustinum efficaciam sitam in congruenti et co^i-temperata animo vocatione et persuasione ac inclinatione voluntatis , ita ut eadem vocatio, eadem gratia, quae alium ita movet ut vocantem is sequatur, in alio frustretur effectu. Atqui liaec prorsus abhorrent a doctrina gratiae physice prae-determinantis, quae ex natura sua efficax est, quae eadem in omnibus eundem semper obtinet effectum (cf. Livinum de Meyer Opusc. de Augustini mente circa gratiam physice prae-determinantem).

Cum his oniniuo cohaereut quae Ivabet Tractatu XXVI. in loann. n. 7. »Onmis, qui audivit a 1'atre et didicit, venit ad

me. Viclefe quomodo trahit Pater; dccendo delectat, non ncces-sitatem imponendo. Ecce quomodo trahit.quot; Porro gratia, qua venitur ad Patrem, est efficax. Item in Lib. LXXXIII. qq. (j. LXVIir. gt;Paruin est veile, nisi Deus misereatur; sed Deus non miseretur, qui ad paeem vocat, nisi voluntas praecesserit (Retract. I. c. 26. * I loc dictum est post poenitentiam. Nam est misericordia Dei etiam ipsam praeveniens voluntatem, quae si non esset, non praepararetur voluntas a Domino. Ad earn mi-sericordiam pertinet et ipsa vocatio, quae etiam fidem prae-venit, de qua paulo post cum agerem, dixi etc.quot;). Et quoniam nee velle quisquam potest nisi admouitus et vocatus, sive in-trinsecus, ubi nullus hominum videt, sive extrinsecus per ser-monem sonantem, aut per aliqua signa visibilia, efïicitur ut etiam ipsum velle Deus operetur in nobis... Ttaque nee illi sil)i debent tribuere qui venerunt, quia vocati venerunt; nec illi qui noluerunt venire , debent alteri tribuere , sed tantum sibi; quoniam ut venirenfc vocati erant in libera voluntate.quot; Rursus Serin. CLXXVI. n. 5. gt;Quando te fecit, quid tu faceres non habebas; quando autem iam es, babes et tu ipse quid facias: ad modicum curris, medicum imploras, qui ubique est. Et ut implorares, excitavit cor tuum et posse implorare do-navit tilji: Deus est enim, inquit, qui operatur in vobis velle et operari; quia ut baberes bonam voluntatem, illius vocatio praecessit.quot; Nimirum Deus dat nobis bonam voluntatem, quia vocat, quia excitat et vocando ac excitando dat posse, quae est gratia sufficiens, quin alia praeterea gratia, quae praede-tenninet, requiratur.

Tam vero constat his in locis explicari ab Augustino quomodo Deus sit auctor in nobis bonae voluntatis; constat nullo modo vel adsignificari gratiam, quae ex sua natura e'licax sit praedeterminando voluntatem; constat repraesentari gratiam, quae (collatis quidem physicis viribus ad actus edendos super-naturales) effectum suum assequatur propter quamdaui vim moralem, qua persuadeat, qua moveat, qua vocet ut aptum est hoinini moveri et vocari, ut vocatus velit vocantem sequi, quae se accomodat dispositioni subiecti, quaeque idcirco non est ex se ipsa sola necessario efficax. Facile advertis heic non excludi efficaciam physicam gratiae, quae vires physicas con-fert ad agendum supernaturaliter; quarum tarnen virium usus

est in potestate libori arbitrii, sed excludi cam efficaciam physicam, per quam gratia ex intrinseca sua natura sit causa efficax actus, ipsum praedeterminando.

6) Ut vere Deus dicatur nos cliscemere, id unum Augustinus postulat ut Deus per gratiani suam sit auctor in nobis operis boni, fidei, voluntatis bonae etc. Id iam vidimus in Th. XLTV. cui potest id addi ex lib. de Praed. 88. c. 5. ubi dissertissime testimonium Apostoli enarrat eoque recitato ait: »Nihil huic sensui tam contrarium est, quam de suis meritis sic quem-quam gloriari, tanquam ipse sibi ea f'ecerit non gratia Dei... Ac per hoc ubi dicitur, quis te discernit, quid babes quod non accepistiV quisquis audet dicere, baboo ex me fidem, non ergo accepi, profecto contradicit huic apertissimae veritati: non quia credere vel non credere non est in arbitrio voluntatis humanae, sed in electis praeparatur voluntas a Domino. Ideo ad ipsam quoque fidem, quae in voluutate est, pertinet (jids te dixcarint, autein habit* quotl itou arcepistl.quot; Scilicet

ideo discernitur, quia accipit fidem, h. e. quia ipse Deus auctor est fidei; quomodo vero praeparet, sive auctor sit bonae voluntatis, uudivimus in numero praecedente. Item in lib. II. Contra duas epistolas. Pelagg. c. 7: »Quis te discernitV ait Apostolus et tanquam respondisset: discernit me fides mea, propositura meum , meritum meum, quid enim habes , inquit, quod non accepistiV Si autem accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis, li. e. quasi de fuo ait ancle difcernaris. Ergo ille discernit qui unde discernaris impertit.quot;

Et sane advertere sufficit testimonium hoc Apostoli ab Augustiuo adhibitum esse semper contra pelagianos vel Mas-silienses, qui gratiam Dei volebant secundum aliqua merita naturae dari; ideoque eo testinionio id unum Augustinum vo-luisse docere, Deum praevenire quamcumque bouam volunta-tem, Deum esse auctorera in nobis cuiuscumque operis meri-torii. At quod auctor sit Deus praedeterminando, id nullibi Augustinus indicat so vel semel eogitasse. Neque enim quaestio erat quomodo Deus operetur iu nobis atque utrum agat praedeterminando, an seeus. Sed simpliciter quaestio erat, utrum Deus causa sit per gratiam suam omnis nostri actus salutaris eaque gratia gratis detur.

posse unum bene agere, alteram male; confer testimonium eins in fine Thesis XLV.: atqui id veram esse nequit in ad-versariorum sententia, qui proinde illud aperte negant; male enim operanti deest gratia efficax, quae adest bene operanti; ergo Augustini sententia est prorsus aliena a doctrina gratiae physice praedeterminantis.

8) Tandem nemo negabit fidum doctrinae Angnstinianae interpreten! esse s. Prosperum. Atqui cum Prosper doctrinam Augustini tuetur contra eiusdem detractores, ea profecto statuit, quae cum gratia ab intrinseco efficaci non cohaerent. Notum est enim oportere nt luiius opinionis defensores sententiam quoque propugnent de gratuita praedestinatione ad gloriam ante praevisa merita, cum ipsum decretum absolutum conferendi gratias efficaces ab intrinseco, ex quibus sunt omnia merita, supponat absolutum decretum dandi gloriam. Atqui id Prosper ex natura gratiae, qnam tuetur, consequi negat. Sane ad Oapi-tula Galloruin. c. 3. ait »quod buiusniodi (qui ncnipe a fide et sanctitate ad impietatem et imniunditiam transierunt) in haec prolapsi mala sine correctione poenitentiae defecernnt, non ex eo necessitatem pereundi liabuerunt, quia praedestinati nou sunt (hoc est negans, quod forte et adversarii admittunt: audi aflirmans), sed ideo praedestinati non sunt, quia tales futuri'ex voluntaria praevaricatione praesciti sunt. »Iteni c. 12. obiicientibus quod iuxta Augustini doctrinam, quibusdam vocatis et pie iusteque viventiljus obedientia (h. e. gratia obe-dientiae) subtrahatur, ut obedire desistant, respondet:quot; vires obedientiae non ideo cuiquam subtraxit, quia cum non prae-destinavit: sed ideo eum non praedestinavit, quia recessurum ab ipsa obedientia esse praevidit.quot; Rursus respondens obiectio-nibus Vincent'anis, obiect. 12. aitHi, de quibus dicitur: Kxie-runt ex nobis etc. voluntate exierunt, voluntate ceciderunt. Et quia praesciti sunt casuri, non sunt praedestinati: essent autem praedestinati, si essent reversuri et in sanctitate ac veritate mansuri.quot; Perpendenda est in bis testimoniis ea cansalis, ijuiuy ideo; qua ratio praedestinationisa praescientiapetitur, praescientia operum bonorum, secus ac in systemate gratiae ab intrinseco effi-cacis. Ergo doctrina Augustini de gratia (quidquid sitde eius spe-ciali systemate circa Praedestiiiationem), non erat nocessario nexa cum praedestinatione absoluta ad gloriam ante praevisa merita.

Conor,LARTWJt. Collatis etiam opportune iis, quae dedinius in Thesibus XLT1I. seqq. quibus explicavimus doctrinani Au-gustini , patet rursns quara iranierito traducatur Augustinus auctor sententiae asserentis gratiam ab intrinseco eificacem. Cf. Theses citatas: nec cnim opus est eadem bis repetere. Speciatim adverte perperam provocari ad ea testimonia, in quibus do necessitate gratiae non de modo quo efficit, agitur, nt cum dicitur, totura opus bonvim h. e. non solum profectum sed initium esse a gratia, gratiam operari omnia nostra me-rita, neminem venire ad Patrem nisi ab eo trahatur. Item adverte quam male urgeatnr sententia Augnstiiii aientis quod gratia I )lt;'i agatur voluntas indeiSlinabiliter et insuperabiiitor. Non enim est sensus quod voluntas nequeat declinare a gratia, nequeat resistere gratiae sed quod a recta via non declinet nec a concupiscentia superetur et quidem non singulis vicibus, sed finaliter: sermo est enim de gratia perseverantiae. Quo-modo vero hie effectus a gratia obtineatur, docet Augustinus locis citatis heic 11. 5.

Fariter gratia, qua certissime liberatur quicumque libcratur quaque effectus ille obtinetur quem Deus iutendit, utique a nullo corde respuitur (De Praed. SS. c. 8.): sed quomodo id fiat docuit iisdem citatis in locis Augustinus; neque enim Oranipotenti deesse potest modus congruus, quo ita aliquem vucet ut is vocantem sequatur.

Tandeiu adverte solere adversarios ar; umentum pro sua sententia petere ex historia controversiae pelagianae et semi-pelagianae, supponentes, quod pelagian! aliqnando gratiam quoque voluntatis fassi sint et haeretici fuerint, quod certain gratiam voluntatis non admiserint. At confer de hac re quae diximus in Synopsi historica haeresis pelagiana et quae dedinius in Synopsi controversiae Massiliensium: liaec cnim satis sunt ad hanc faisam imaginationem excludendam.

Kx principio philosopliico, cui nenleulia rjraliur. pmedelennhiunlis innititur, pulito i;.r diguitata causae prirnae, necesmrio con-nnquilur Deuin pmedeh'.rnniiari: ad anUtatem actus mali, (piod ncqiiü admitti. Porro falsum est a dignitate causae primac. exigi ut ipsa praedetcrminet causas secundas falmmqtie est ■magi», si causae secundae sint causae libeme.

Ï. Principium primum philosophicum h. e. ipso luiiiine nitionis notum, quo necessitas gratiae physice praedetermi-nantis probatur a suis auctoribns, illutl est quia causa secunda ex ipsa sua corulitione quod est causa secunda, nequit agere nisi causa prima concurrat praemovendo et praedeterminando actum: quod proinde principium cum valeat pro quavis causa secunda et in quovis ordine, sequitur quod in ordine quoque supernaturali pro actibus salutariluis necessaria sit praedeter-minatio Dei, quae erit gratia physice praedeterminans. Doctrina ergo gratiae physice praedeterminantis non est nisi specialis applicatio illius universalis ]gt;rincipii, quod omnis causa secunda praemovenda et praedeterminanda est a Deo.

Hinc nedum concedunt sed contendunt iidem Deum prae-determinare ad entitatem quoque peccati: necesse est enim ut Deus concurrat ad entitatem peccati; Deus vero non concurrit ad actus creaturarum nisi praedeterminando concursu praevio ad actum (Th. XLIX. I.). Haec praedeterminatio ad entitatem peccati efficax est, sicut efficax est gratia praedeterminas ad actum bonum, nempe quemachnodum cum ista nequit coniungi dissen-sus, ita nec cum ilia. Ratio est quia utraque pariter est praedeterminatio h. e. operatio causae primae oiunipotentis, cui nulla causa secunda resistere potest. Porro necesse est ut banc praedeterminationem ad entitatem actus peccati tueantur isti auctores; si enim id negetur, falsum est illud principium philosophicum et si illml falsum est, caret suo fundamento doctrina gratiae physice praedeterminantis. »Ista necessitas, ait Bannez (1. p. q. XIV. a. 13.), sequitur ex efficacissima primae causae virtute, quae ita determinat onmes causas secundas ad sues effectus producendos, quod nulla causa secunda potest

exire ab eius determinatione.quot; Quocirca idem (ibid. q. XXIII. a. 13) relata sententia docentium quod Deus omnibus prae-destinatis et reprobis confert auxilium sufficiens quo possint bene operari in omni eventu, si veliut, uou tarnen determinat neque applicat eorum voluntatem ad honum wl malum nsum, sed actualis operatic pendet solum ex libertate arbitrii volentis se determinare ad honarn vel mal am actionem; affirmat earn esse falsam et parum consentientem veritati catbolicae; contra quam sic arguit. »Nani ox illa sequitur manifeste quod Deus non habeat providentiam actualis usus liberi arbitrii, quod adversatur doctrinae Thomae et Augüstini, imo et manifestae veritati: ergo. Prob. consequentia: quoniam tota providentia Dei terminatur ad boe quod est conferre libero arbitrio sufficiens auxilium, quo posset bene operari, si velit. Quod autem hene vel male operetur, totum pertineret ad ipsum liberum ar-bitrium, quia Deus non determinaret ilium ad bene vel rrvile operandum.quot; Cf. verba Alvarez superius citata.

Atqui dicimus hoc ipso consectario demonstrari falsitatem doctrinae de gratia physiee praedetermiuante, pront illi prin-cipio innititur. Id evidentissime demonstratur ex absurdis quae continentur hac sententia, quae docet Deum praedeterminare ad entitatem actus peccati.

Absurdum I. Deus proprie et per se causa est operis mali. Qui enim libere alium im])ellit et praemovet praemotione cui resisti non potest, ipse est proprie et per se causa actus qui sequitur necessario suam motionem. Sane nonne Deus est causa proprie et per se actus boni, quia gratia sua praedeterminat actum V nonne ut Deum tueantur causam adaequatam actus salutaris, aiunt necesse esse ut dicamus Deum praedeterminare ad actus salutaresV cum ergo Deus pariter praedeterminet ad opus malum, ipsius causa adaequata ideoque causa proprie et per se erit. Nee refert distinctic inter entitatem actus, et ma-litiam eius. Nam 1) malitia, quae privatio quaedam est, non est causabilis nisi causata entitate actus; nullo ergo alio modo ])otest proprie et per se eausari, nisi causata proprie et per se entitate peccati, uisi causando entitatem actus, cui malitia inest neque opus est ut agens ilium malitiam inteudat, sed satis est quod inteudat id quod novit esse prohibitum.

actus, si malitia eius ex nobis est, ea erit ex nobis quatenus earn intendamus: atqui quisnam, cum peccat, malitiam iutendit aut opusne est malitiara actus intendere ut peccetur? turn ut earn intendat, nonne cum haec intentio sit actus, alia re-quiritur praedetermiuatio? quod si uos malitiam non iutendimusi quoinodo verum est malitiam actus, ad quem a Deo praede-terminamur, esse a nobis V Praeterea posita necessario propter praedeterminationem Dei entitate actus puta odii proximi, est no integrum homini adiicere illi vel non adiicere malitiara? est ne separabilis ab eo actu malitia, cum actus a scicntc fit (ut heic supponitur), praedeterrainato simul a Deo? quo actu voluntas est auctrix malitiae, cum nequeat agere nisi prae-determiuata a Deo? An sufficit voluntatem esse catisam finitam et deficientom? Sod liaec est conditio cur possit esse peccutum, uon ratio cur sit, nisi sit aliquis actus liber vol libera omissio actus, quae et ipsa est aliquis actus elicitus. Ceterura .i) quod lege probibetur, non est malitia sola actus, sod est ipse actus pbysicus, qui est malus; qui autem volens facit quod lex vetat, est causa reapse oporis mali et qui alium ad eum actum po-nondum praemovet ita ut ei resisti non possit, est causa pro-prie et })er se illius rei, quam lex probibet, idest oporis mali. Etenim causa proprie dicitur quae vere causa est sive influxu morali, sive potissimum influxu physico: causa per se dicitur, relate ad aliquem effectura, cuius operatio est naturaliter or-dinata ad ilium offectum producendura et si est causa libera, cuius operatio ab intentione agoutis ordiuatur ad ilium offectum. Ut autem sit causa per ne mali, nihil aliud postulatur quam ut sit causa mode dicto eius roi sive actionis, quae cognoscitur esse mala. Porro praedetermiuatio operis mali est naturaliter ordinata ad illud efficioudum; quia necessario ex uatura sua illud infert et cum ea praedetermiuatio libero a Deo detur. Deus corte iutendit illud quod scit ex eo non posse non sequi.

lam vero id et a seusu communi rectaquo ratione ab-horret et adversatur Canoni 6. Sess. VI. Tridentini : Si quis dixerit uon esse in potestate homiuis vias suas malas facere, sod mala opera ita ut bona Deum operari non permissive solum, sed etlain proprie et per se, adeo ut sit proprium eius opus uon minus proditio ludae, quam vocatio Pauli, A. S.

prium opus Dei esse proditiouem ludae, quani vocationem Fanli; nam vocatio Pauli opus est Dei, quia Deus praedeter-minavit, ita ut in seiiteiitia adversarionun ea non esset opus Dei nee Deo tribueudum esset sed potius Paulo quod vocatus venerit, nisi Deus praedeterininasset voluntatem Pauli; atqni pari ter Deus praedetenninavit voliiutateiu ludae ad proditionis actum: ergo non minus est opus Dei proditio ludae, quani vocatio Pauli. Atqui id repugnat canoni citato.

Absurdum Ui. Sequitur non esse in horaims potestate vias suas malas facere. Nam cum caret praedeterminatione ad entitatem actus peccati, nequit peccare idque est ei metaphy-sice impossibile; qui eniiu possit malitiam ponere absque entitate alicuius actus V cum vero habet eam praedeterminationem, nequit non elicere eum actum, et rursus est ei metaphysice impossibile abstinere ab eo actu, ideoque a peccato; ergo. Sane dicant quomodo libere peccet. An est homini integrum producere vel non producere solam malitiam absque praedeterminatione V sed sola malitia non est producibilis et si esset producibilis, requiretur praedeterminatio. An integrum est homini entitati actus, ad quani praedetermiuatur, apponere malitiam vel bonitatem V verum absurdum est actui blasphemiae posse apponere bonitatem et actui amoris Dei posse apponere malitiam; si autem id iieri posset, deberet fieri per aliquam actionem, quae postiüaret rursus praedeterminationem; ergo. Porro haec quoque doctrina adversatur canoni citato.

Absurd urn IV. Sequitur liominem cum peccat, non peccare. Nequit enim resistere causae inducenti ilium in peccatum. Certa est autem Augustini sententia ex Lib. III. de lib. arb: »Quaecumque ilia causa est voluntatis (h. e. actus volendi), si ei resisti non potest, sine peccato ei ceditur: si autem resisti potest, non ei cedatur et non peccabitur.quot;

Absurdum V. Sequitur Deum veliementiore tentatione, quam Daemon, tentare homines. Daemon enim non nisi mediate et moraliter agit in voluntatem; Deus vero immediate et physice.

Igitur falsum et absurdum est Deum praedeterminare ad entitatem actus peccati: falsum ergo et absurdum Deum causam primam praedeterminare voluntatem ad actum; falsum proinde Deum gratia sua efficaci praedeterminare voluntatem ad actus salutares.

IT. Quod dignitas causae primae non si])i viiulicot nt ipsa praedeterminet causas secundas itemque liberas, satis demon-stratum relinqnitur ex praecedente parte; consequitur enim praedeterminatio entitatis peccati, quae pluribus absurdis scatet, ut vidimus.

Et sane concursus Dei ad actus sive operationes creatu-rarum ideo postulatur, quia quidquid est et fit, necesse est ut a causa prima to tins entis procedat. Ut autem actus a Deo sit, satis est quod sit terminus divinae actionis ad extra; cum autem Deus ad extra efficiat volendo (de Deo Creant. Th. A⁷.), ut Deus sit causa actus, satis est quod ipse, volente homine, velit eura actum. Atque bic est concursus, qui simul-taneus vocatur, concursus, quo Deus concurrit ut causa universalis , ait s. Tbomas, omnibusque agentibus cooperatur propter necessitatem omnibus pariter communem et idcirco eodem pacto omnibus cooperatur. Requiritur quidem jiro aciiljus salutaribus aliquid praevium ad actum salutarem, quod a Deo sit. Id vero est situm in elevatione facultatis, illustratione, in-spiratione, quae spectant ad constitutionem actus primi expedite ad actum deliberatum supernaturalem. At cum facultas ita est constituta in actu primo supernaturali, nullum alium concursum praeter simultaneum exigit, quemadmodum in or-dine naturali (cf. Tb. XVII.). Nec pro ulla causa postulatur praedeterminatio divina.

Et sane si causa, quae agit, est causa necessaria, ea iam est ex natura sua detenninata ad actum specifice: quoad exer-citium vero determinatur ab adiunctis sive ab iis omnibus, quibus positis necesse est ut agat et idcirco tunc agit concurrente simul Deo. Quid vero praedeterminatio Dei superaddita praestaret, cum iam, praesupposita sua natura, sit ab adiunctis causa detenninata ad actum ita, ut nequeat non agereV ergo praedeterminatio Dei ad actum est inutilis.

Si vero est causa libera, ipsa, prout causa est, nullum alium concursum postulat quam qui ab aliis causis postulatur: indi-gentia enim concursus est communis et aequalis pro omnibus; quia eius ratio eadem est pro omnibus. Quatenus vero est causa libera, ipsa exigit indifferens esse cum agit, ideoque praevium concursum praedeterminantem ipsam respnit.

causa prima, debet quoque esse primum dcte.rminans: nam de-torminatio actus propria est libertatis, qua privari non potest, qnin desinat esse libertas ; etenim determinatio actus est ipsmn exercitium liberum facultatis, quod proprium est eius. Cjuemad-modum , cum actus voluntatis sit actus vitalis, licet Deus sit causa prima actus, non sequitur quod Deus sit primum prin-cipium vivens eiusdem; immo nullo modo est eius principium vivens. Eodem modo quamvis Deus sit causa prima actus, non sequitur quod sit primum determiuans: nam sicut vitalitas actus, ita determinatio eiusdem pendot a voluntate, Deo concurrente ut causa universali cutis, non ut determinante actum. Unde primum, imo unicum determinaus actus est voluntas libera; determinatio enim actus mm est aliquid aliud ab ipso actu, sed est actus libere elicitus li. e. absque ulla necessitate consequentiae ex omnibus positis necessariis ad agendum.

Allcriim principium phil-osojMmm, cut doclrina cjrntinn pme-rlalanninaniis imiUiiur: rmnpn roluntulcui, ulpola facultatem indilfermUmi, iudujere deUvmiml-iom accepla ab idio, si eo inlell-igatur senm, quo in hoc qiutedione adhiberi sold, infert liberlatis inleretnplionem d est idcirco jnvrsus falswn.

1. Determinatio facultatis duplici sensu accipi potest. Sane quodlibet agens iinitum , ut actu agat, aliqua indiget deter-minatioue ab extrinseco: non enim est per suam essentiam agens. Huiusmodi determinatio eo spectat ut principium, quod agere ])otest, constituatur in actu primo; ponantur scilicet omnia requisita ad agendum, quibus positis cxcitatur illud ad actum, liaec determinatio voluntati quoque, sicut ceteris causis finitis, necessaria est. Opus est enim ut praevertat cognitio alicuius obiecti ct ut electionis actus esse possit, opus est talem pracvertere cognitioneni, qua uterque actus volitionis et noli-tionis suadeatur. Haec determinatio est extrinseca voluntati, et ultimato ab obiectis dependet, a quibus cognitio intellectus determiuatur. Mac exsistente determinatione voluntas consti-tuitur in actu primo. Hactenus non differt voluntas a causis necessariis; sed bine incipit discrimen. Nam positis omnibus ad agendum requisitis, seu constituta in actu primo causa

necessaria necessario agit illudque unnm agit, ad quod ex natura sua est deter min ata et ad quod ab adiunctis excitatur. Voluntas vero libera positis omuibus ad agendum requisitis potest veile, potest nolle quod proponitur ei, potest veile hoe ant veile illud, sive potest agere et non agere. lam vero si sermo sit de ea determinatione, quam explicavimus, qua voluntas constituitur in actu primo, qua species actus determi-natur, earn concedimns et necessariam affirmamus: neque do jmc potest esse quaestio. Ea est, de qua s. Thomas loquitur Iquot;. l[^iie. cp IX. a. 4. cf. seq. Tliesim. At defensoros praemo-tionis physicae aliam determinationem ab extrinseco commini-scuntur, c^ua ipse actus secundus seu operatio facultatis a Deo pbysice agente praedeterminetur; ut ideo voluntas velit potius quam nolit aut vicissim seu velit hoe potius quam illud, quia Deus antecedenter determinat actum actione sua physica, cui resisti neqnit. Ratio vero est, ut aiunt, quia positis etiam ceteris ad agendum requisitis, voluntas manet indifferens: quod autem est tale, nequifc se ipsum determinare ad umun potius quam ad aliud, eo quod cum indifferens sit, non est in eo ratio unius potius quam alterius.

Atqui si ita est, tollitur prorsus discrimem inter causam liberam et necessariam. Nam etiam eausa necessaria pote.jt esse indifferens ex se ad plura , quemadmodum vis motrix ad im-primendam alteri vel hanc vel illam directionem motus: sed necessario dicitur agere et non libera, quia ab extrinseco non a se ipsa determinatur talis impressio. Scilicet ut causa sit libera, non satis est ut liabeat iudifferentiam, cum est in potentia , sed opus est quod in ipso exercitio sui dominium sui actus habeat ipsaque sit quae determinet actum. Et hue spectat definitio libertutis: facultas quae positis omnibus ad agendum requisitis potest agere et non agere; ved enim ea praedeterminatio continetur iis requisitis, vel non: si non continetur, perperam connumeratur iis, quae antecedunt actum, si continetur, ergo ea posita, potest voluntas agere et non agere; ideoque ea non est praedeterminatio: et si voluntas non potest agere et non agere; ergo non est libera: liaec enim est definitio libertatis, ut positis omuibus ad agendum requisitis possit agere et non agere. Quo argumento excluditur ea distiuctio: quod possit nempe in sensu diviso, non autem

in composito cum praedeterminatione: nam reqniritur ut possit positis omnibus ad agendum requisitis, inter quae praedeter-minatio liacc ponitur; ideoque in sensu composito cum hac piMcdeterniinatione debet esse ea potestas. Secus causa quoque necessaria, quae in sensu diviso, li. e. remotis iis, quae certum actain determinant, potest ilium non ponere, eodem iure di-ciuula erit libera. Tmpotentia proinde alitor agendi nequit esse nisi conseqnens, orta nempe ex ipsa determinatione voluntatis, quae cum agit non potest non agere.

Itaque eo principio statuto pemnitnr libertas. Quare liquet principium illud, prout causis liberis applicatur, falsum esse. Et sane illud valet, cum in differentia est passiva. Cum autem iadifferentia est activa; si principium agens sit tantum in po-teutia, reqniritur quidem ea determinatio, quam diximus, ut in actu primo constituatur: sed hoc posito, nihil aliud postulatur ab extrinseco, sed ipsa activa facultas vi propria exerit actum, vult, ant non vult, unnm prae alio eligit, absque ulla ante-cedente determinatione aut necessitate. Nec aliud est deter-niiaatio et aliud actus ; sed est actus unus libere h. e. absque necessitate procedens a voluntate. Quodque accurate perpen-dendum est, exercitium libertatis consistit in hac determinatione sui sine ulla necessitate posita: ideoque ab ipsa natura libertatis excluditur necessitas dicta consequentiae. Ideo enim actus, sou determinatio voluntatis libera est, quia non sequitur ne-cessario positis omnibus ad agendum requisitis, sed sine necessitate voluntas agit sen se determinat ad aliquid. Non tarnen hie actus est absque ratione. Nam ratio sufficiens, quae po-stulari posset, vel est causa finalis, vel causa efficiens: causa fmalis est bonitas rei apprehensa, causa efficiens est ipsa vo-luntas, quae non solum est causa quaedam agens, sed est domina sui actus et idcirco agit ita ut possit non agere, ita vult ut possit nolle. Quapropter falluntur qui quaernnt ratio-nem sufficientem et completam cur sit liic actus potius quam oppositus, independentem a voluntate: hoc enim est destruere ipsam libertatem atque haec ratio non datur. Nam ut actus liber sit, id reqniritur ut adsit cognitio rationalis et voluntas domina sui actus: quicuinque vero ab ea actus ponatur, ra-tionem, ut fiat, sufficientem sui habebit; haec est enim natura causae liberae, ut positis omnibus ad agendum requisitis, Palm. De Grat. 31

habeatur ralio sufficiens pro utroquo uctu sive volitionis sive nolitionis sive volitionis huius sive illins.

Ex eo autem quod Deus est prim urn ens liberum non sequitur determinandos esse ub eo actus aliorum entium libe-rorutn. Nam, ut in simili arguinentn dicebanius in Thesi praeced., Deus est primum ens liberum, sicut est primnni ens vivens. (Juemadmodum vero proprium est viventis actum sibi immanentem vitaliter elicere, ita proprium est entis liberi determinare actum sumn; in hoc cnim est essentia libertatis. 8icut ergo ex eo quod Deus est primum vivens non sequitur quod Deus vitaliter eliciat actus vitales creaturarum, quod ad purum putumque pantheismum rediret; ita ex eo quod est primum ens liberum, non sequitur quod determinet actus libertatis creatae; sic enim ipsum solum foret ens liberum: non euim liberum est nisi quod indifferens cum sit determinat sibi actum. Itaque oportet quidem ut actus voluntatis referatur in Deum tanquam causam primam, sed non tanquam ens liberum, quemadmodum neque actus vitales dependent a Deo ut vivens est, sed ut est causa efficiens ad extra.

Secus actus voluntatis liber erit, sicut libera est actio in-strumenti, quod a libero adhibetur. Quare in liac hypothesi non primum sed unicum ens liberum foret Dens; quod pantheismum sapit.

Atque baec satis sint in bac re: possumus enim cetera ex philosoplna supponere. Cf. Suarez Dc Concursu et effi-caci auxilio Dei ad actus liberi arbitrii necessario Lib. 1'quot;.

Nota. Tertium principium Thomistarum in bac quaestione deductum ex divina praescientia expeditum esse supponiinns in Tract, de Deo.

I. De sententia in liac re Angelici doctoris iani cunmla-tissime disputatum est a doctis et eruditis viris. Ins iurantibus eandem esse ac doctrinam Scholae tbomisticae, illis perne-gantibus, utrisque in sua opinione manentibus post sexcentas

conflictationos. Quapropter liaesi priraum animo an sit-ins osset ab luie qnaestione cessare; quia si cpiis utriusque scholae ra-tionom habere volit, fateatur oportet doctrinam in hac re s. Thomae incertam nobis esse vel por so vel propter sliuüa iuterprefcuin line iliuo eum distrahentinm. Nihilominus quia manca videretur iractatio do Gratia absque producta in nio-diimi doctrina Angelici doctoris et ne quis pntet nos quid-quam ab ipso nobis timere, morem censui gerendnm conüne-tudini ut de sententia s. Thomae sermo liabeatur. Ha tarnen in hac qnaestione versabinmr ut potins thetiee qnam polemici rem tractemus, simpliciter proponentes doctrinam s. Tho.nae, quae ex se ipsa aliena apparebit ab opinione Thomistaram. Si quis plnra desiderat, adeat anctores qui de liac qnaestione etiam nostra aetate plenius egerimt e. g. Mazzella Tract, de Gratia et Sclaneemann Controvv. de div. gratia etc.

II. Itaqne id primnm praestituendnm arbitramur. Gum quaeritur alicuius doctoris sententia circa qnamdam quaestio-neni, illud prae ceteris curandum est ut in medium proferan-iur einsdem in ea re, qua de agitnr, certa et clara principia, si apnd ipsnm occurrant, potins qnam nonnnllae proposi-tiones obiter prolatae: in illis eniiu statuendis solet mens cu-inslibet anctoris attentior semper esse iisque quod ipse sentit, plenius et clarins exprimere; ut merito postnletur, secundum liaec et cetera einsdem anctoris eifata explicanda esse quoad eius liori potest: quod si fieri nequit, reliquum erit ut dicamns ipsum aliquid linmani passinn esse et non sibi semper con-sentire. Principia vero eiusdem petenda sunt ex iis loeis, ubi de eadem re auctor data opera tractat.

Haec animadversio potissimum valet, si auctor vixerit ante exortas qnaestiones , pro quarum solutione eius auctoritas in-vocatur. Tunc enim ab ipso perperam exspectares indicium, quod directe et immediate ad eas ipsas qnaestiones dirimendas feratur ; sed doctrina ab eo petenda est, iuxta quam natae qnaestiones expediantur, quod eo redit ut principia ab eo re-qniramus.

[11. lam vero do motione voluntatis a prineipio extiinseco agit s. Doctor data opera 1. p. q. OV. a. 4. I. II. q. IX. a. 4. tgt;. q. X. a. 4. c. G. ill. 89. 90. tlispp. de Veritate q. XXII. a. 8. De Potentia q. 111. a. 7. Porro haec docet.

«) »Omne quod ebt quandoque agens in acta et quando-que in potentia, indigefc moveri ab aliquo movente. Manifestuni est autem qnod voluntas incipit veile aliquid, cum lioc prius non vellet; necesse est ergo quod ab aliquo moveatur ad volendum. Et quidem, sicut dictum est (a. praeced.), ipsa movet se ipsam in quantum per hoe quod vult finem, reducit se ipsam ad volendum ea , quae sunt ad finem. Hoe autem non potest facere nisi consilio mediante; cum enim aliquis vult sanari, incipit cogitare quomodo id consequi possit et per talem cogi-tationem pervenit ad hoc quod potest sanari per medicum et hoe vult. Sed quia non semper sanitatem actu voluit, necesse est quod inciperet veile sanari ab aliquo movente et si quidem ipsa moveret seipsam ad volendum, oportuisset quod mediante consilio hoc ageret ex aliqua voluntate praesupposita: hoe autem non est procedere in infinitum. Unde necesse est po-nere quod in prhnum motum voluntatis voluntas prodeat ex instinctu alicuius exterioris moventis, ut Aristoteles concludit in quodem capitulo Eudemicorum (L. VII. c. 14.)quot; 1. 11. q. IX. a 4. c. (Jen. III. 89. G. ubi rursus eandem doctrinam Philosoplü citat.

Haec est determinatio ad actum necessaria cuique facultati creatae, cum in qualibet serie aetionum incipit agere, de qua locuti sumus in Th. praeced. n. 1. distinguenda prorsus a praedeterminatione thomistica. Ea est, quam Aristoteles quo-que probavit, cuius doctrinam attulimus ïh. II. Exterius mo-vens voluntatem immediatum, de quo heic loquitur s. Doctor, est consilium intellectus, quod et ipsum ab alio determinatur, puta ab obiecto et quia actio Dei tandem est, quae obiecta proponit, binc concludebat Aristoteles quod motor voluntatis ad primum actum est Deus. Haec est omnis doctrina s. Tbo-mae hoc in loco. Hue autem referendum eensemus, ad voluntatem quod spectat, id quod de omnibus causis generatim affirmat I. p. q. CV. a. 5. ad 3'quot;. JJeum eas applicare ad agendum.

h) gt; Virtus volendi a solo Deo causatur. Veile enim nihil aliud est, quam inelinatio quaedam in obiectum voluntatis, quod est bonum universale. Incliuare autem in bonum universale est primi moventis, cui proportionatur ultimus finis.... Unde utroque modo (ut obiectum nempe et ut virtutem vo-

londi causnns) proprium est Dei movere voluntatem, sed maxime secnndo modo, interius eam inclinando.quot; Quia ycilicet obiectiva motio est etiam ab aliis obiectis , licet solus Deus, ut heic dicitur, sufficienter et efficaciter moveat ut obieetum voluntatem ; incliuatio autem voluntatis in bonum est a solo Deo auctore eiusdem voluntatis. »Dat scilicet Deus voluntati eins propriam inclinationemquot;, sicut grave accipit a generante moveri deorsnm, ut loquitur heic in resp. ad 1.

Incliuatio haec indita a Deo voluutati, par inclinationi corporis gravis deorsnm inditae ipsi a generante, non est de-terminatio ad singulos actus, sed ad amorem boni in universum, quemadmodum disserte dicitur in corp. artic.

c) Deus est causa efficiens nedum virtutis sed et actus voluntatis: c. G. III. c. 89. Quod sic probatur, quia nulla res potest propria virtute agere, nisi agat in virtute Dei: illud autem in cuius virtute agens agit, est causa non solum virtutis , sed etiam actus. In 1. p. q. CV. a. 5. docet quod »si sint multa agentia ordinata, semper secundum agens agit in virtute primi agentis. Nam primum agens movet secundum ad agendum et secundum hoc omnia agunt in virtute ipsius Dei et ita ipse est causa omnium actionum agentium.quot; Si ergo et ipsa voluntas agit in virtute Dei, ergo et ipsa movetur a Deo sicut secundum agens subordinatum movetur a primo. Habemus igitur quod iuxta s. Thomam voluntas creata, cum agit, movetur a Deo, h. e, eins actionis sen motus causa est Deus: sed quaestio est quomodo id secundum ipsum doctorem fiat; nam si tantum illud affirraas, facile onmes concedenms.

t/) gt;Per hoc quod voluntas moveatur ab alio, non excluditur quin moveatur ex se.quot; 1. p. q. GV. a. 4. ad 3quot;. Haec ergo duo sunt componenda verumque esse debet quod voluntas ex se ipsa movetur, h. e. se ipsam movet, qui autem id fit? puto sequentia declarabunt.

e) gt;Deus movet voluntatem hominis sicut universalis motor ad universale obiectum voluntatis, quod est bonum et sine hac universaii motione homo non potest aliquid velle. Sed homo per rationem determinat se ad volendum hoc vel illud quod est vere bonum vel apparens bonum.quot; 1». q. IX. a. 6. ad 3^m.

Ibid. q. seq. a. 4, »quia voluntas est activum principium, uon determinatum ad unum , sed iudifferenter se habens ad

ill li If I

■ I

it I

■ ■

-I

ii'

^ !

Vi ■

''•Ii:

•'til.

multa, sic Dlt; us ipsam movct quocl non ex necesamp;itatc ad unvnn detonninet, sed remanet niotns eins contingens et non neces-sarius, nisi in his, ad quae naturaliter movetur.quot; Non heic sermo est de contingentia effectus, quae et in iis, quae fiunt a causis naturalibus, reperitur , sed de contingentia actionis, proufc actus pendet ab agente, quae contingentia in eo est quod actus non necessario sequatur, seu ponatur. Exsistente ergo Dei motione, actus voluntatis manet contingens h. e. non necessario sequitur: at exsistente praedetenninatioue pliysica, actus voluntatis necessario sequitur necessitate scilicet conse-quentiae.

üe Potentia. q. III. a. 7. ad 13^m. »voluntas dicitur habere diininium sui actus, non per exclusionem causae priinae, sed quia causa prima non ita agit in voluntate ut earn de necessitate iid unum determinet, sicut determinat naturara: sed determinatio actus relinquitur in potestate rationis et voluntiitis.quot; Quod negat s. Doctor actioni Dei nou est determinatio de necessitate, sed est determinatio actus, quae utique iuxta s. Doctorem necessi-tatem inferret; negat scilicet Dei actioni, quod docet relictura in potestate voluntatis , hoc autem est simplex determinatio artn», Perperam ergo dicitur praedeterminare quidem Deum voluntatem at secundum naturam eins: nam haec ipsa natura , auctore s. Thoma, excludit determinaiionemDei nedum praedeterminationem.

Igitur Deus ita movet voluntatem ut ea se determinet, ut eins motus, actus sub motione Dei sit contingens, non ne-cessarius, ideoque necessitate consequentiae non sequatur ad motionem Dei, ut determinatio actus sit in potestate voluntatis; nou ergo ab alio potentiore, cui resisti non potest, praedeter-mimitur. At in systemate praedeterminationis physicae, actus, qui dicitur deliberatus et liber , necessitate consequentiae sequitur ad motionem Dei, quae non est in nostra potestate.

ƒ) »Interdum specialiter Deus movet aliquos ad aliquid determinate voiendum, quod est bonum; sicut in his, quos movet per gratiam.quot; I. 11. q. IX. a. G. ad 3^m. Haec eodem in contextu dicuntur, quo dictum est Deum movere voluntatem tiinqmim uuiversalem motorem et sine hac universali moiione hominem non posse aliquid veile. Perpende 1° aliud esse ihier-n nu are actum voluntatis, aliud movere ad aliqnod deteniiinatuin bviai n, quod quisquis e. g. facit cum aliquid ia particulari

consulit, suadet ctc. Perpende 2^ quod liaec ipsa motio ad aliquod bonum determinatum, auctore s. Thoma , non semper habet locnm quotiescumqne voluntas agit, scd {nferdum nempe in ordine salutis, cum Deus per gratiam suam movet voluntatem; tune enim illustratio et inspiratio ad certiun determinatum bonum movent voluntatem, alliciendo scilicet, suadendo, delectando. Tam vero in systemate praedeterminationis pbysicae habetur e contrario necessario motio Dei in voluntate ad aliquod bonum determinatum, non tantum interdum sed semper quoties voluntas agit; praedeterminatio enim ad actum singulareni, movet quoque ad determinatum obiectum sen bonum. Doctrina ergo s. Thoniae alia est prorsns a bannessiana. Opus hand est monere occurrere nunquam apud s. Thomam huiusmodi locu-tiones Deus de.term.inat voluntatem, sub motione Dei sequitur necessitate conscquentiae actus et similes bis.

Ex doctrina s. Thomae babes motionem divinam, qua lioino movetur ad aliquid determinate volendum, esse per se propriam gratiae nee baberi eidem aliquid respondens in natura saltem ex necessitate. Quoniam vero quotiescumqne Deus movet voluntatem, ita eam movet ut non determinet actum; motio baec, iam per se metapborica, ita est accipienda ut neque metapbo-i'ice omni ex parte conveniat cum pbysica motione corporali. Nam baec mobile ad unum motum unamqne directionem motus semper determinat: quod quidem in motione divinae voluntatis nequit, iuxta s. Doctorem, habere locnm nisi quoad motionem ad universale bonum: ut constat ex citatis testimoniis.

cf) In q. de Veritate cit. sup. docet s. Doctor quod Deus potest immutare voluntatem efficiendo ut praecedenti inclina-tioni (actnali) succedat alia inclinatio. Quod cum et nos omnes fateamur fieri posse per gratias praeyenientes et excitantes id-que sit dogma fidei, non opus est ut super boe doctrinae ca-pite s. Thomae immoremur.

lisdem pene omnibus argnmentis hactenus allatis reiiciendum censemns quo que sy sterna illud circa (jrattain, quod Aurjusti-nianum audit.

I. Proponit ipsum strenuus eius defensor Laurentius Berti ex sacra familia Augusliniana in Lib. XIV. Theologicarum Di-sciplinarmn c. 7. seqq. et in Augustiniano systeniate vindicato Dissert. 4^a. Hue autem redit. 1° »Gratia est actus intellectus et voluntatis, sive mentis illustratio et inspiratio caritatis, sod magis in delectatione quam in illuminatione sita est; efiicitur autem motione Dei, quae est ipsa Dei voluntas subministrans banc delectationem et caritatemquot; (Tbeol. Discip. L. XIV. c. 7.).

Auimadversio; si actus nomine non solum deliberati, sed praecipue indeliberati intelligantur (cf. Tli. XII.) et si caritatis nomine quilibet pins affectus, quaelibet bona voluntas intelli-gatur, quod utrumque quidem idem auctor subinde significat, nibil babemus quod reprebendamus.

2quot;. gt; Tbomistis in confe'ssione gratiae snj/icientis et cfficacis concordissime coniuncti sumus et consentimus nihil boni liberum arbitrium perficere nisi victrice gratia flectatur et determinetur ad actum. Dissentimus tamen ab illis non solum in expli-canda gratiae natura, verum etiam in eo quod nolint in eadem gratia gradualitatem admitterequot; (c. 8), de quo dissensu paulo post. Utraque vwo gratia sic explicatur (ibid.). »Est ergo gratia sufficiens sensu tbomistico ac nostro ilia quae dat posse, non veile aut si dat veile, istud adeo est invalidum atque imperfectum, ut desideria carnis contraria concupiscentis non viucat, nisi superveniente flagrani issima et potentissima cari-tate. Huiusmodi sunt inspirationes et pia animi desideria, quae perversam animam movent atque excitant nliquautulum, sed illam ad conversionem uon tralmnt. Ex quilnis liquet gratiam sufficientem aliquem semper effectum producere, uempe pimn animi motum et bonam voluntatem, sed invalidam et eui li-berum arbitrium resistit. . . Ut (bomo) velit, reqniritur in hoc statu sancta delectatio vietrix, quae a uullo duro corde respuitur et banc uos dicimus gratiam sese efficacem. Igitur gratia est

ilia, quae semper cum effectu coniuncta est, sive caritas, quae dat posse et veile et tantum veile ut voluntatem carnis cou-traria concupiscentem facile vincat, uec solum dat posse bene agere, sed efficit ipsam actionem.quot; Et rursus ibid. »Fatemur per gratiam sufficientem dari nobis potestatem implendi divina mandata eamque veram et propriam. sed non taliter validam et expeditam, ut ad ponendum actum non sit necessario gratia efficax.quot; Et cap. 9. »Sententia est Thomistarum et Augustinen-sium omnium affirmantium gratiam efficacem esse se ipsa, non talem reddi aut cooperatione liberi arbitrii, aut ex circum-stantiis congruis atqtie certissime et infallibiliter cum effectu coniunctam esse quatenus est individua et pecnliaris praemotio et inspiratie collata hominibus non suspensa et indifferenti Dei voluntate, sed absoluta et plenissima, ita ut liaec gratia det posse, velle et perficere, neque ipsa cooperetur quia volumus, sed nos velimus, quia ipsa operatur. . . datur ergo gratia ab intrinseco efficax sensu nunc explicato.quot;

Animadversio. Cum idem in hac re Augustiniani dicant ac Thomistae, quae adversus hos attulimus, valent et contra illos. Nonne tibi videntur ludere in re seria isti homines, qui loquuntnr de gratia invaUda, de gratia data peccatori, quae new trahit ad conversionem, de gratia sufficiente ad implenda man-data , quae non valet ea implere , nisi gratia alterius generis addatur? Ceterum dicta ab initio potius conveniunt cum lansenio:

3quot;. Nocessitas gratiae ab intrinseco efficacis oritur non ex subordinatione causae secundae ad primam, sed ex infirmitate naturae vitiatae concupiscentia, cui infirmitati voluntatis 1m-mauae subventum est ut divina gratia indeclinabiliter et insu-perabiliter ageretur. Quocirca in statu prions conditionis auto peccatum Deus contulit rationali creaturae illnminationem et inspiratiouem indifferentem; nunc autem requiritur determiuata et efficaciter praemovens (ibid. c. 9. momento 3°. coll. LXIL, c. 8. prop. 2.).

Animadversio. Cur tantum studium in sequendis iansenianis doctriuis, quae ctsi damnatae non sint, non minime tam en cum illis cobuerent? Infirmitas naturae requirit quidem ut submi-nistrentur vires turn pbysicae ad supernaturaliter agendum tum morales ad concupisceutiae resistendum, at collatis bis viribus

voluntas eanata debet manera domina sui actus salutaris, que-madmoduni erat in Adamo. Sanatur enim per gratiani natura; sicut autem sanitas infirmi ex membrorum paralysi non in co est quod ah alio train possit, sed quod ipse se moveat, ita sanitas liberi arbitrii per gratiam in eo est quod ipse in online salutari agat libere ideoque se determinet. Et re quidem vera vel per peccatum naturae amissa est libertas indifferentiae vel mansit; si amissam dicis, babes baemim Calvini et lansenii, si mansit, id tantum requiritur quod homo ad ordinem super-naturalem elevetur, in quo per gratiam vires pbysicas obtineat agendi salutariter; sic enim lihernm arbitrium constitutum poterit illud quod poterat ante peccatum: contra concupiscen-tiam autem manentem, quae non nisi moraliter ad peccatum inclinat, sufficit suavitas quaedam gratiae, quae moraliter alli-ciat ad bonutn, qnin inferat ex se necessario positionem actus.

4. Delectatio sen caritas babet gradns ita ut idem gradus gratiae in altero sit efficax, in altero inefficax, propter vim contrariae concnpiscentiae, qnain gratia non vincit (ibid. c. 8.).

Animadversio. Quid si ex utraque parte gradus sint pares? nihil agere valebit voluntas, secus iic eins natura postulat. Of. dicta Th. XLV. III. ('eteruin haec comparatio inter gratiam et concupiscentiam indigna est et relinquenda lansenio: gt; minima enim gratia potest resistere cuilibet concnpiscentiaequot; 3. p. q. IjXII. a. G. ad 3'quot;. Et sane cum vis quaelibet concnpiscentiae indeliberatae nunquam necessitet ad malum, cur voluntas nun-quam consentit gratiae illi, quae dicitur inefficax et tamen est sufficiens? Si gratiae effectus pendet etiam a consensu libero, ea uon est ah intrinseco efficax: si e contrario est ea ab iu-trinseco efficax, ea effect am obtinere debet quoties est jiossi-bilis: possibilis est autem liber consensus voluntatis, quacumque urgente concupiscentia turn physice,' quia manet libertas, turn moraliter, quia adest delectatio gratiae eidem sufficiens; ergo ea distinctio graduum ad nihil conducit.

Testimonia porro ex Scripturis et Augnstino ad banc do-ctrinam probandam eadem sunt, quae lansenius profert ad suam defendendam (cf. Th. XL1I. seqq.).

5. De Libertate. ».Mind est posse dissentire, aliud dissentire reapse; stat quippe sine actu potentia et plura possumus fa-cere quae nou facimus. Dum excitamur auxilio efficaci, infal-

libiliter assontimur, quoniain Deus facit utfaciamus. Possnmns tarnen nou assentiri, cum talis excitatio non sit luniiuis gloriae et caritatis cousummatae, sed illmuinationis et dilectionis, quae consist it cum indijf'c.rcntia iudidiquot; (Ibid. c. 9.). (juocirca i potest homo sub auxilio etRcaci dissentire potentia possibilitatis, non positioms scilicet actusquot; (Ibid.).

Animadversio. Nou potentia }.)ositionis actus est impotentia agendi; liaec est ne gratia sufficiensV Manet sul) gratia ex seipsa efficaci praemovente et determinante ad actum libertas; quia ma-net indifferentia iudicii, quae est radix libertatis, etc. Nisi istud sit in re seria ludere, quid aliud eritV Indifferentia utique iudicii radix est libertatis; quia ex ea consequitur indifferentia voluntatis in hoc sita quod penes ipsara sit dominium sui actus, ipsa nempe determinet actum: nude formaliter libertas in liac voluntatis indifferentia consistit; sed haec alia est prorsus a sua radice h. e. indifferentia iudicii. Quocirca ea semper adesse dicitur quamdiu haec manet, non quia in sola indifferentia iudicii sita sit libertas, sed quia ex ea naturaliter ista consequitur. Sed si fiat hypothesis quae indifferentiani voluntatis impediat, cuiusmodi est antecedens efficax ex se determinatio Dei ad actum, tunc negamus manere indifferentiani voluntatis, activam inquam, quae est propria libertatis et affirmamus cou-tradictoria dici quatenus ponitur naturalis radix libertatis et ponitur id quod ipsam essentialiter excludit. An quia manet in terra radix arboris, dices manere fructus postquam arborem excideris? Et de his satis.

Nota. Damnatis per Bullam Unigenitus a Clemente XI. Propositionibus quesnellianis, fuere qui, nt eas defenderent, calumniarentur proscriptione earum propositionum proscriptara quoque fuisse Thomisticam doctrinam, quam Patres Praedica-tores propugnant. üt lianc calumniam amoliretur eosdemque Patres solatio afficevet lienedictus XI11. Hrevi ad eosdem dato anno 1724. die (i. Novembris, haec ait »Magno igitur animo contemnite, dilecti tilii, calumnias inteutatas sententiis vestris de gratia praesertim per se et ab intrinseco efficaci ac de gra-tuita praedestinatione ad gloriam sine ulla praevisione meri-tornm, quas laudabiliter hactenus docuistis et quas ab ipsis Sanctis Doctoribus Augustino et Thoma se habuisse et Verbo Dei Sunnuoriuuque Poniilicum et Conciliorum decretis consouas

esse Sr/mla vestra commendahili studio gloriatur.quot; Ad verte non esse Romanum Pontifieem, qui testetur cloctrinam Patrum Prae-dicatorum conson-am esse Verbo Dei etc.; sed id nt ab iis dictum referri a Romano Pontifice. Porro sententia, quae in Ecclesia permissa est, quam qui tuentur putant Scripturae, Patribus, Oonciliis consonam esse, laudabiliter ad iisdem defen-ditur eorumque studium in ea concilianda cum Scriptura, Oonciliis, Patribus' Romanaeque Sedis docretis, commendabile est. Verum bis de veritate sententiae in se spectatae definitio aut approbatio nulla continetur. Quare eius successor Clemens XII. Brevi dato anno 1735 die 2. Octobris, ait: »Mentem eorumdem Praedecessorum nostrorum compertam habentes nolumus aut per nostras aut per ipsorum laudes Thomisticae Scholae de-latas, quas iterate nostro iudicio comprobamus et confirmamus, qwdquam esse detract am ceteris catholicis Scholis di^ersa ab eadem in explicanda divinae gratiae efficacia sentientibus, qua-rum etiam erga banc Sanctam Sedem praeclara sunt merita, quominus sententias ea de re tueri pergant, quas bactenus palam et libere ubique, etiam in huius Almae Urbis luce, docuerunt et propugnarunt.quot;

Snpposilis principiis fidci in line malaria: gratiam nemjx; inlc-riorem praevenire et adiuvare noslram vohmtatetn, omnium aotuum mluiarium principium esse gratiam Dei, gratiam Dei vera sufficientem dari, libermn arbitrium integrum manere sub gratia gratianique Dei ahiicere posse sen Dei gratiae re-sistere: ita cloctrinam calholicam hanc explicandam ccmomus. Nimirum gratia, ipia formaliler voluntas comlituitur elevala, illustratu, inspirata, ex se ipsa efficaciam habel turn phgsicam, supernatnrales conferendo vires, tnmmoralem, ad opusbonum, ul par est, praeparando voluntatem: quae efficacia est efficacia virtulis cl a divina omnipotenlia ac sapientia pendel. Conuexio vero gratiae cum actu bono determinatur evercitio liberi arhilrii, non (pinion naturaliler agentis, sed elevati: quod proinde non nisi per vires gratiae eonsentit, duni posset per naturae vires dissentire. Quare efficacia connexionis gratiae, cum effect u utrumque elementnm complect it ur, efficaciam

nemigt;e vhiidis propviam yraliae KberUiue arhilrii dclcvminn-liomm. Porro gratia, nuae effiwlum ohUncl, diciliir secundum Auguslinum congrua , eins varo congruilas in acta primo opus non esl rd affirmelur.

I. Habenda sunt prao oculis quae praesupponimus: ex do-ctrina enim fidei argumentari oportet. Ea iam in praeceden-tibus stabilivimus. Ea itaque explicatio eftieaciae gratiae pro-ferenda est, quae liaec omnia harmonice simul una componat et gratiain Dei praevenire nostras voluntates principiumque esse oranis actus salutaris et pariter liberum arbitrium integrum sub gratia manere liberosque esse actus salutares, gratiae proinde Dei resisti posse; utrumque enim est ex aequo do tide, gratiae nempe necessitas et efficacia atque nrbitrii libertas in ordine salutari. Item cum bis componenda est gratia vere sut-ficiens, quae scilicet secundum communem cogitandi et loquendi rationem digna vere sit liac appellatione suj/icims; secundum banc normam enim Ecclesia suis terminis utitur. Ea ergo do-ctrinae catholicae explicatio, quae liaec omnia amico foedere componat, reiicienda certe non est et si ipsa sola, vel prae ceteris id praestet, recipienda vel aliis praeferenda erit.

Hanc methodum disputandi, quae ex articnlis fidei immediate procedit, sicut in aliis quaestionibus ad res revelatas spectantibus, ita et in hac securiorem esse nemo dubitabit, licet conclusio colligenda nondum sit res deiinita, quam si ex auctoritate alicuius vel probatissimi doctoris argumentari vel-lemus, si is praesertini antea scripserit quam plures liac super re decisiones ab Ecclesia ederentur. Quod constat primum ex eo quod Ecclesiae auctoritas praeferenda semper omnibus est, idque non solum aliqua veluti tbeoretica professione; sed practico exercitio, ut proinde non doctrinam Ecclesiae ad sen-tentiam puta Augustini, sed Augustini sententias ad doctrinam Ecclesiae exigamus, dum fieri potest: quod si manii'estum esset quoad aliquod docti'inae caput id fieri non posse, novimus pro-fecto cuinam priinae imo unicae partes deferendae sint, si non sumus lanseniani. Praeterea quis nos certiores facit doctrinam alicuius vel probatissimi doctoris immunem prorsus esse ab omni labo, non esse in aliquibus rebus mancam vel identidem aliquid ab eo non excidisse, quod minus sit rectum? nequo enim bic est Ecclesiae sensus commendantis alicuius viri do-

ctrinam. Ncque dicas Romanam Sedem per Hormisdam (epist. ad Possessorcm) suam esse declarasse doctrinara Augustini de gratia: nam 1° Hormisdas non provocavit nisi ad libros Augustini scriptos adversus Massilienses, 2° perperaiu in nostra praesenti controversia hoc testiuiommn Homanae Sedis pro-fertur; nam haec commendatio Romanae Sedis spectat ad doctrinam Augustini de necessitate et gratuitate gratiae, non ad quaestionem de efficacia eius sen de modo, quo eius efficacia cum libertate hominis componitnr, quae est quaestio nostra. Scio utique non pancos, ut auctoritatem Augustini sibi vin-dicent, ita historian! controversiae pelagianae instituere vel pervertere, ut videatur Augustinus cum Pelagianis disputasse de hac ipsa efficacia gratiae; sed, praeterquamquod falsum id esse iam ostendimus, id quoque rursus demonstrat quam ]iarum idonee postularetur ut ah Augnstini auctoritate vel solum vel praecipue quaestionis solutie pendeat ; cum nondum omnes eruditi unanimes sint in deflniendo qua de re disputaverit, de qua non disputaverit Augustinus. Teneamus ergo primum, cum exstant, dogmata ab Ecclesia sancita eademque plene iuxta sensum, quern verba ipsa praeferunt, amplectamur, tum secundum haec huius vel illius doetoris doctrinas consulamus,

II. Adverto sermonem nunc esse proprie de gratia interiore. Haec tamen gratias exteriores supponit, quibus disponitur et iuvatur subiectum, ut vim suam in eo gratia exerat. Nam et gratiae exteriores requiruntur, e. g. magisterium fidei mul-tumque conferre possunt ad bene agendum, eae praesertim, quae sitae sunt in remotione vel dimiuutione impedimentorum. Quare auxilium diviuum, quo ad sancte operandum iuvamur, utroque elemento constat, interiori et exteriori gratia: exte-riori remote et ad modum occasionis vel conditionis, interiori proxime et efficienter; actus enim salutaris supernatu-ralis non est efficienter nisi a gratia interiore, sen a voluutate elevata.

III. His positis prima pars, post ea quae hactenus diximus de natura gratiae, non indiget demonstratione. Cum enim gratia sit posita in viribus physicis et moralibus, quibus voluntas instructa agit, ipsa gratia ab intrinseco habet efficaciam, qua actus supernaturalis et salutaris edatur; quemadmodum quac-cumque causa habet ab intrinseco efficaciam ad eum effectum

edendum, cui est proportionata. Et quia no dum morales vires sed pliysicas confert, eius cfficacaa intrinseca est etiam physica. Est enim gratia physicum principium actus, turn quia vires pliysicas, quibus fit actus, ipsa sunt gratia, turn quia illustratio ot inspiratio quibus voluntas nioraliter movetur, sunt etiani reales modi, quibus instructa voluntas elicit actum. Qiiocirca gratia est immediatum principiiim actus salutaris; procedit is enim immediate a viribus quibus aucta voluntas operatur. Haec dicitur ejjicacia virtutis; est enim efficacia gratiue specta-tae prout est virtus', sive effectus sequatur, sive secus.

Coiioll\imum, Perperam ergo obiicitur defensoribus huius sententiae, quod gratiae Dei non adserant nisi efficaciam mo-ralem. Perperam quoque status quaestionis inter utramque scholam hoc pacto statuitur: nempe utrum efficacia gratiae sit physica an moralis. Physicam enim efficaciam gratiae utrique tribuimus: sed status quaestionis bic est; utrum exsistente gratia, quacum actus certissime fieri potest absque ullo alio auxilio, actus necessario exsistat necessitate consequentiae ad earn gratiam, an exsistat quia sub ilia gratia ct per illam libere voluntas se determinat ad bonum, potens eidem resistere.

IV. Porro baec efficacia pendet a divina oinnipotentia. Nam generatim vires conferre ad aliquid, opus est potentiae solusque Omnipotens vires conferre potest ad opus supernatu-rale. Speciatim vero si vires pbysicae considerentur, eae rursus quatenus tales onmipotentiae formaliter referuntur acceptae; nam sicut est opus onmipotentiae creare naturam, ita eiusdem opus est elevare naturam. Si vero vires morales spcctentur, pendent tum ab omnipotentia; eo quod vires quaedam sunt, tum speciatim a sapientia divina prout .sunt apte comparatae ad flectendam voluntatem; opus est enim sapientis ea media opportuna disponere, quibus voluntas alterius sufficienter exci-tetur et alliciatur ad opus.

V. Quod autem dicimus in Thesi do connexione gratiae cum actu bono, id demonstratum manet ex hactenus disputatis. Nam vol actus bonus sequitur ex eo solum quod gratia est per se efficax ideoque posita gratia, necesse est ut actus sequatur, vol gratia quidem potestatem confert, sed determinatio actus a voluntato libero pendet; cum ergo primum falsum sit, restat secundum. Itaquo haec duo certa sunt: negative, posita

gratia, non necessario sequitur consensus voluntatis; positive, posita gratia, voluntas est, quae nativa libertatis vi detenninot sese, ita ut si ipsa nolit, nulla liabeatur connexio gratiae cum opere bono. Connexio enim haec non est nisi exsistentia actus boni ex viribus gratiae, actus autem libei'e procedit a voluntate: ergo voluntas est, cpiae libere determinat lianc connexionem.

Cum vero dicitur talis connexio pendere a voluntate, non est cogitanda voluntas sola secundum suas naturales vires. Ut enim iam explicavimus, principium actus salutaris est voluntas libera elevata, illustrata, inspirata; libere proinde se exercet voluntas in ordine supernaturali sed voluntas elevata, illustrata, inspirata; ideoque exsistentia actus salutaris sive ipsa eius connexio cum gratia pendet a libero exercitio voluntatis agentis secundum vires supernaturales; sicut exsistentia actus honesti naturalis determinatur a voluntate agente secundum vires naturae. Cf. Th. xvrr.

Hoc autem est discrimen inter naturales vires et supernaturales, quod iis uti possunms et ad bonum et ad malum; viribus vero supernaturalibus non nisi ad bonum. Vernm voluntas elevata et instructa viribus supernaturalibus retiuet vires naturales, sicvit manet natura iisque uti potest, quia potest peccare. Cum itaque voluntas secundum vires supernaturales libere consentit gratiae, potest dissentire secundum naturales vires; dissentiens autem abiicit gratiam, quod est resistere gratiae vel gratiam in vanum recipere.

Quocirca cum dicitur ejfir.acia connexionis gratiae cum opere bono, utrumque elementum comprehenditur; ut enim connexio haec exsistat, requiritur et efficacia virtutis gratiae et libera determinatio voluntatis. Sicut et in ordine naturali ut actus exsistat, postulatur tum vis voluntatis, tum libera determinatio, sive actus liber hui us vis. Quapropter efficaclarn connexionis non repetimus a sola libera determinatione voluntatis: quia cum e[jicacia dicitur, signiflcatur vel significari potest vis ipsa per quam actus exsistit, quae est vis gratiae.

VI. Gratia efficax sive efficiens, quae nempe effectum ob-tinet, appellari solet, auctore Augustino, (jratia eonyrua. Augu-stinum auctorem esse huius appellationis liquet ex testimoniis eius citatis sub Th. L. n. 5. Congrua scilicet dicitur, quia per

earn ita homo vocatur, ufc reapse vocantem sequatur. Qnare non signiticatur tantum quod ea gratia sit conveniens vocato; nam omnis gratia sufnciens talis est et sic potest cour/ruu dici; sed significatur congruitas specialis, sive maior, quatenus non solum apta est sed etiam praeterea eft'echim assequitur. Rationo ergo ell'ectus, qui obtinetur, tali appellatione ea gratia insignilur.

Oensuit Fan re (in Enchir. c. 52.) iam in acta primo gratiam esse congruam, eo quod spe talis omnibus adiunctis iam est apta consensui ceite obtinendo. Id saltern videtur sensisse Au-gustinus, qui efficaciam liuius gratiae explicans, monet non onines uno niodo aflectos esse, quosdam contemperatos, quos-dam non contemperatos esse vocationi (cf. eius verba pag. 468.) et ideo etsi onines vocati sint, non onines esse electos. Nihi-lominus non videtur esse adserenda talis congruitas gratiae in actu primo. Nam a) cuilibet gratiae potest per se voluntas consentire et resistere atque potest consentire iniuori, resistere maiori. L) Ratio, cur liaec congruitas requiratur, ea est nt integrum sit Deo, si velit, praedetinire actus bonos, eligere eas gratias suppeditandas, quae sint t'uturae infallibiliter congruae et quas proinde ut tales iam novit. Atque ut id noscat, non est necessaria ea congruitas gratiae in actu primo; nam satis est quod per scientiam mediam praesciat Deus quibus graiiis esset consensura voluntas, li. e. praesciat gratiarum congruitatem in actu secundo conditionate. Nec verum est quod gratia, quae eflectum obtinet, sit prae aliis apta, ut iam monuimus (^). sed solum quod effectum sit obtentura; id autem propter con-sensnni voluntatis verum est. Haec autem volumus accipi dicta generatim de gratiis, quae ordinarie conferri solent. Excipimus enira gratias extraordinarias, ea vi morali praeditas ut a priori im-possibile moraliter sit honiinem iis non sponte et libere cesamp;urum.

Couoll.vKirM. Quoniam admittimus gratias praevenientes, quibus voluntas a Deo movetur ad actum salutarem, quae motio est prior proinde eodem actu, admittimus determinationeni voluntatis, qua liaec excitatur ad agendum (Th. LIl, 1.), quae rursus prior est actu, ad quem excitat; liquet nos quamdam praemotionem et praedetenninationemadmittere: sed hae quantum distant a prae-motione et praedeterminatione tliomistica! Ad has propter earum intrinsecam efficaciam necessitate consequentiae sequitur actus ) sub illis libertate indifferentiae i'ruens se determinat voluntas.

Infallibilix proinde conncxio fnlurii [jraliac., si hacc dulur, cion bono ope re non ent adaequate petenda ex officacia virlutis graline ct ex divina omnipotenlin, sed m mppoHilit, formaliter petenda est ex divina pmescieniia, quae noscit quid nub (pm-libet gratia actum sit voluntas areata, si en gratia ipsi do-netuv. Quare singulare est Dei beneficium (juod Deus misericord iter ita hominem vocet, quomodo scit ei congruere at vocantem non respuat. Cong ruit as vera gratiae prout talis est et infaUibiliter talis futura cognoseitur, est sita propria in eiusdem vi morali.

1. Infallibilitas refcrtur ad intellectuni. Proprie est in in-tellectu et cognitionis eius dos est; tribuitur vero etiam ob-iectis, prout subsunt coguitioni iutellectus illudque, o. g. dicitur infaUibiliter eventnrum, quod iutellectus falli nescius scit certe eventnrum. Haec obiectiva infallibilitas necessitas quaedam est, quatenus joosita infallibili scientia rei, non potest res aliter esse ac scitur. Uude et infallibilitatis nomine, cum iit rebus, necessitas quaedam significari solet. lam vero gratia ellicax, prout talis, non solum est coniuncta cum opere bono sed et ab aeterno a Deo cognoseitur infaUibiliter futura con-nexio haec gratiae cum opere.

Adverte: si quaereretur ratio connexionis gratiae cum opere bono; liuic quaestioni iam responsum est, nempe esse ipsam liberam voluntatem ope gratiae agentem et quia exsisteas baec connexio exsistit necessario, necessitate quidem consequente, huius quoque necessitatis ratio est rursus libera voluntas. Quare si nomine infallibilitatis baec necessitas connexionis in-telligatur, iam factum est satis liuic quaestioni. Sed aliquid aliud quaeritur, cum quaeritur nude petenda sit infallibilitas connexionis gratiae cum opere bono. Nimirum quaeritur unde sit quod conferens eam gratiam certissimus sit antecedenter effectum consecuturum: spectatur scilicet connexio gratiae cum actu prout subest divinae coguitioni et quaeritur quaenam sit ratio illius infallibilis cognitionis, quam Deus habet eiusdem connexionis ante visionem absolutarn effectus: sive quaeritur in quo Deus infaUibiliter videat banc connexionem.

II. Qui poiiit gratiam per so ab intrinsoco officacem , ciiiil-cmu necossario consensus coniungitur, is et rscte pvitat, in efjiracia virlnfix gvatiae sufficienter et adaequate, quatemis nihil aliud postulatur, vitleri a Deo infallibiliter connexionem eius cum consensu et quia liaoc efïicacia virtutis gratiae non pendet nisi a divina omnipotentia, quae ita voluntatem movet ut suae raotioni_# ca resistere non possit, hinc pariter dieunt Deum in sua omnipotentia agente sive in operatione suae omnipotentiae videre infallibiliter consensum voluntatis.

III. At negata liuiusrnodi gratia per se efficaci et praede-terminante, liquet id asseri non posse. Sicut ergo, ut doeet s. Thomas l^a p. q. XIV. a. 13. in causa adhuc indifferenti effectus cum certitudine cognosci nequit vol a Doo, ita et in sola efïicacia virtutis gratiae, quae adhuc relinquit indifferens exercitium libertatis, nequit infallibiliter cognosci connoxio eius gratiae cum consensu. Restat ergo ut sicut ea connoxio pendet a libero exercitio voluntatis, ita et infallibilis cognitio eius connexionis requirat cognitionem illius liberi exercilii; quo infallibiliter cognito, infallibiliter cognoscitur futura connoxio gratiae cum opere bono. Quod nihil est aliud quam di-cero, infallibilem cognitionem connexionis determinari extrin-sece (sicut scientia Dei determinari obiective potest) ab ipsa connexione sive ab ipsa defcrminatione voluntatis praesente divino intolleetui. lam vero duplex distinguenda est infallibilis Dei cognitio quoad banc connexionem , ahsoluta nompe et conditionata. Nam posito decreto creandi voluntatem ot con-ferendi ei gratiam, quae futura est eflicax, videt Dous infallibiliter connexionem futuram scimtia, absolata, quia videt fu-turum absolute consensum voluntatis.

Verum etiamsi non decerneretur a Deo collatio buius gratiae, videt tamen Dous scientia conc/itioriatorum , quod si ea gratia decerneretur, efficax foret i id porro videt in consensu qui cortissime esset, si voluntati ea gratia conferretur. Haec scientia Dei, eo cpiod est obiecti, quod ut verum sit, non exigit aliquod absolutum Dei decretum operandi ad extra, dicitur prior scientia visionis.

Itaque sicut connoxio gratiae cum opere bono et necessitas consequens buius connexionis fonnaliter constituitur per voluntatem libere se exercentem; hoc enim liberum exercitium

est ipsa connexio: ita ot colt;gt;'iiit;io divina huins connexionis ideo est iiiriilliljilis, quia scientia futurorum conditionatorum videt ipsnm exercitinm voluntatis, quod futurum esset, si certa conditio poneretur. Ilaec cognilio prior est ipso dccreto conferendi talein gratiam. Quare iufallibilitas connexionis pe-tenda est formaliter ex praescientia, qua Dens scit, quid voluntas tali gratia praeventa ot adiuta esset a^tura.

IV. Neque alia est sententia Augustini. Nam Augustinus quidem in quaestione cum pelagianis et massiliensibus pro-vocat ad divinarn omnipotentiam , ut et refellat errorem di-centium Deum non posse gratiam suam conferre nisi volentibus h. e. prius se ad illam per solas vires liberi arbitrii dispo-nentibus et idcirco doceat Deum posse, si velit, quornmcumque corda gratia sua couvertere et efficcre ut ex nolentibus vo-lentes fiant, quae profecto potestas quaedam est, ideoque omnipotenti adserenda est. At quonam modo Augustinus docet posse Deum ilectere quamcumque volnntatem? Liquet ex liuius quaestionis solutione colligendum esse, quid Augustinus sensit de infallibilitate connexionis gratias cum bono opera, lam vero satis est legere ea, quae Augustinus docet in Lib. T. ad Simplic. q. 11. nn. 13. 14. (Vide Th. L. n. IT. 5.); ex iis enim constat asserere quidem Angustinum non posse dici quod Omnipotenti defuerit modus persuadcndi alicni fulem h. e. aliquem efficaciter vocandi ad fidem; sed boo ideo Au-gustinum asserere quia Deus potest hominem vocare q no modo scit ei congruere ut vocantem non rcspuat. Haec ergo potestas vocandi efficaciter complectitur scientiam mod or urn, rjurbm homines congrucntcr vocentur eiusque usu opportuno exercetur. Hanc auten scientiam modorum dicimus esse scientiam mediam, qua praelucente suit infallibilitei^- Deus quomodo aliquis \o-candus sit, ut libere quidem et infallibiliter operetur bene. Itaque non asseritur Deus omnipotens in flectendis cordibus, quatenus vi sua pliysica praedeterminando possit in voluntati-bus efficcre consensum, quem ipse velit, sed quatenus propter suam infiuitam scientiam potest uti iis mediis, quibus infallibiliter id assequatur quod vult et idcirco efficaciam actualem gratiae sive infallibilem connexionem eius cum opere bono in ordine historico sive absolute (de hoc enim loquitur) Augustinus non repetit a divina omnipotentia pront est principium productivum

ad extra, sed a clivina praescientia repetit, ita tarnen ut a divina oninipotentia, pront est principium productivum ad extra, pendeat usus eormn medioruni, quae infallibiliter elKca-cia a scientia praenioustrautur.

V. Posita voluutiite salvifica universali Deus debet (utique sibi) conferre omnibus gratias sufficientes, quae habeant pro-inde efficaciaiu virtutis. ('um autem efficaeia conuexionis pendeat a voluntate, quisque sibi imputare debet quod actu gratia efficax non sit. Quare etsi Dens conferat alicui gratias, (linis non 1'ntnras eflicaces actu ]iraevidit; satis ipse fecit obü-gationi, qua se obstrinxit, conferendi gratias sufficientes. Collatio itaque gratiae, quani Dens fore efficacem praevidit, cum posset conferre aliani praevisani non actu efficacem, est beneficium indebitum et est beneficium in se mains; quia est donatio potestatis et actus et est signum maioris amoris ; omne enim beneficium Dei ex amore procedit maiusque proinde beneficium ex maiore amore. list ergo singulare beneficium, quod Dens ita hominem vocet quomodo scit ei congruere ut vocantem non respuat, nam ita fit non tantum ut possit, sed ut infallibiliter operetur bene et asseqnatnr salntem.

VI. Huinsmodi gratuitam gratiae praedestiuationem, cui praelnceret scientia ea conditionata, satis clare Augustinns significasse videtur. Cum enim loco citato ad Simplicianum dixerit Deo non deesse modos persuadendi alicui ut credat; in lib. de Spir. et lit. c. 34. proposita quaestione: car illi ha suadeatur id pevsuacleatur, illi ati/em von ita, nihil alind respondet qiuun ad inscrntabilia indicia Dei provocando. Atqui si Augustinns qnaestionem habnisset, cur haec gratia sit efficax, facile respondisset, quia nempe voluntas consentit; sed si quaerebat cur hnic conferatur ea gratia, quae futura est efficax, jiofius quam alia, alteri vero secus, tunc profecto recurrendum est ad indicia inscrntabilia Dei: verum haec sup-ponunt Deum scivisse, citra visionem futuri consensus, quid voluntas esset actura et libere elegisse banc gratiam prae aliis.

Itaque patet sentenliam fuisse Angustini , scientiam illam mediam praeluxisse praedestinationi gratiarum; ex quo con-seqnens est et beneficium singnlare conferri illi, cui ita sua-detur ut pemuulcatar et buius beneficii tributi hnic, negati alteri, rationem non esse nisi Dei occnltissimam voluntatem.

VIL Hanc quoque arbitratnur Augustini esse doctrinam, ut congruitas gratiae congniae pront talis est in vi einsdem morali sita sit. Sane explicans loco citato ad Simpliciannm n. 14. qnomodo Deus vocet liomines eo modo, quo aptinr, est eis ut vocantem sequantnr; ait: cum alius sic, alius sic moveatur ad fidem eademqm res saepe alio modo dicta moveat, alio modo dicta non moveat aliumque moveat. alium non moveat; quis audeat dicere defuisse Deo modurn vocandiV' et deinde: »quis creelat modum, quo ei (Esau) persuaderetar ut crederet, omnipotenti defuisse?quot; Et praeced. n. 13. inquit (quod dein-ceps approbat): »An forte illi, qui hoc modo vocal i non con-sentiunt, possent alio modo vocati accomodare fulei voluntatem, ut et illud verura sit: multi vocati, pauci electi; ut quamvis mulü uno modo vocati sint, tarnen quia non omnes uno modo affecti simt, illi soli sequantur vocation em, qui ei cnpiendae re-periuntur idonei? et illud non minus verum sit: igitur non volentis neque currentis, sed miserentis Cht Dei, qui hoc modo vocavit quomodo aptum erat eis, qui secuti sunt vocationein?... Si vellet etiam ipsoruni misereri, posset ita vocare quomodo illis aptmn esset ut et moccre.ntur et intelliijerent et sequerentur.quot; Quocirca (vit ait in 68. q. Lib. LXXXIll. (|([. quod non im-probat certe in Retract. L. I. c. 20.) »uec illi f.ibi debent tribuere qui venerunt; quia vocati venerunt nee illi, qui no-luerunt venire, debent alteri tribuere, sed tantum sibi; quo-niam ut venirent vocati erant in libera voluutate.quot; Gratia cui consentimus , vocatio dicitur, h. e. gratia vocans , excitans , praeparans voluntatem, vocatio utique iisterior, vocatio apta ei, qui vocal ur, ut vocantem sequatur, qui vocatus, secundum quod affectus est, modo sequitur , modo non sequitur. Atqui vocatio dicit moralem efficaciam, nee gratia per se ab inlrin-seco pbysice efficax posset esse alteri apta, alteri non apta atque iidem modo apta, modo non apta. Cum ergo iuxta dicta (Cap. 1. Art. 11.) duplex efficacia gratiae tribuenda sit, pbysica, qua facultas elevatur titque potens ad eliciendos actus superna-turales, moralis, qua ullicitur, suadetur, afficitur ad bonum; efficacia gratiae prout cpngrua ea est et effectum obtinet, at-firmanda est moralis. Sane efficacia moralis gratiae potest ia diversis gratiis esse diversa, maior aut minor; at efficacia physica non videtur posse esse diversa; est eiüm elevatio

fficultatis ad ordinom supcrnaturalem, quae eadem pro omnibus est, sicut in online naturae eadem est pro omnibus vis pbysica voluntatis. Et banc esse rationem arbitramur cur Augustinus, qui frequenter do gratia loquitur prout est ef-ficax b. e. effeetum obtinet, earn distincte repraesentet nobis potius ox parte efficaoiae moralis, quam pbysicae; per illam enim congruentem ci , qui vocatur, fit ut aetu consensus se-quatur.

Porro cum Deus pbysicas supernaturales vires non tribuat nisi ad bonum; nee nisi ad bouum illustrationibus et inspira-tionibus suis alliciat suadeat et trahat, patet prorsus diverso modo so habere Deum erga actus bonos et salutares, ac erga actus malos. Cf. Th. XLIX. n. XV.

Nota. Si cum dicitur gratia per se et ab intrinseco efficax, spectetur eiHcaciae infallibilitas, quam gratia mutuatur ab omni-potentia et sapientia divina atque hoc unum significetur Deum per huiusmodi gratias posse obtinere a voluntate quemcumque actum ipse velit noc posse ab ulla causa impediri: concoden-dum est gratias huiusmodi esse per se et ab intrinseco ef-ficaoes, b. e. divinam operationem in anima ex ipsius Dei omnipotentia et praescientia efficaciam infallibilem sortiri.

111 il

Quttm non inodo bene ayouli. fact dim, sed ipse bonus acl-tts el conscmns volnitinli* a tji'dliu pcndaal, si fiat, (jnippe tjul est tt voltmtnlc non per so sod per gmliant prnoparata ttl fiat; pfonttm est cpUhjere, aum, qui bono oporalur, nihil habere ijuod non acceperil Deunnpte esse ipti illnnt discentil.

[. Ex hactenus probatis manifesta esse debet utraque pars thesis. Manifestum est quod quidquid habet homo et potestaten! et actum, accepit a Deo. Quoad potestatem nulla est dirdcultas: quoad actum vero , advertendum quod ut a Deo accipiatur, non est opus ut a Deo praedeterminetur, quod repu-gnat; sed necesse est ut Deus ilium per gratiam suam prac-venientem et adiuvautem ita dot nobis ut anima consentiendo ilium accipiat et habeat a Deo. Cum enim actus boni causa sit gratia; nam lit a voluntate elevata ideoque ope gratiae prae-

venientis et adiuvantis; sequitur actum bonum fieri a Deo per gratiam, ideoque dari u Deo: quemadmodum causa dat affectum. Ita tarnen datur actus bonus, ut is libere fiat h. e. ut ait Augustinus, accipiatur gratia Dei libere consentiendo. »11 is ergo modis (scilicet vocatione multiplici, cf'. quae diximus in liunc locum Tb. L. et praeced.) quando Dens agit cum anima rationali ut ei credat, profecto et ipsum veile Deus operatur iu homine... consentire autem vocationi Dei vel ab ea dis-* sentire propriae voluntatis est. Quae res (attende ad haec) non solum non infirmat quod dictum est: quid lm hes c/uod non accepisti? verum etiam cönfirmat. Accipere quippe et habere non potest anima dona, do quibus hoc audit, nisi consentiendo ac per hoc quid habeat et quid accipiat, Dei est: ' accipere autem et habere utique accipientis et babentis est.quot; Ita August. De Spir. et lit. c. 21.

11. Deura vero discernere pariter manifestum esse debet. Nam Augustino interprete illius testimonii Pauli, ideo Deus nos discernit, quia a Deo accipimus quidquid habemus (Th. XLIV. n. IV.); illud ergo postulatur ad discretionem quod requiritur, ut verum sit nos accipere; atqui ut accipiamus satis est ut Deus per gratiam suam physicas et morales con-ferentem vires, vere operetur in nobis actus salutares: neque necesse est et fieri nequit ut actus nosti'os praedeterminet: ergo. Ceterum cf. Th. XVII.

I. Non nova argumenta proferimus, sed ratione habita eorum, quae iam indicavimus, volumus ut clarius iutelligiitur quaenam sint fundamenta buius explicationis.

Sane 1. in hac explicatione servatur integra dignitas gra-tiae actualis, quae vires praebet iiliysicas et morales vohmtati quaeque est physicum principium actus salutaris principium-que totius actus, qui immediate ab ea procedit, quippe qui procedit a voluntate elevata iltustrata inspirata.

potest gratiae et cuique gratiae Dei resistere atque consentit quia vult consentire. Porro übertas hominis sub gratia nou minus est dogma fidei quam gratiae neeessitas et efficacia: non ergo ex superbiae quodam tumore, sed pro tuenda divina revelatione, illam defendiraus.

3°. Vera item manet gratia sufiiciens, cui nihil deest ex parte jiriucipii activi et requisiti ad actum, quacquc ex sola culpa hominis, non ex defectu Dei, caret elfectu.

4''. In hac explicatione locum quoquc habet ea gratuitas praedestinationis gratiarum efficacimn, perseverantiae et gloriae, cuius defensio postulari a catholieis posset.

5°. Haec explicatio insuper, si opus est, conformis est ex-plieationi efficaciae gratiae, quam tra dit August inus.

G'. Haec tandem explicatio omnino discedit ab liaeresi pe-lagiaua ac seinipelagiana et calviuiana ac ianseniana atque est perpetua antithesis earumdem.

I. Brevibus nobis esse in hoc postremo capite licebit; quoniam in tractatione de voluntate Dti salviiica plura hue pertiuentia, si non omnia, dicta esse oportet. Ita Theses di-stribuemus a particnlaribus ad universaliora procedentes, ut quae in sequeutibus afferentur, valeant etiam pro praecedentibus: quocirca et ea pro prioribus Thesibus conferenda erunt.

IT. Cum quaestio lit utrum gratia ad operaudum omnibus detur, oportet prae oculis habere quae sequnutur. 1) Duplex distingui potest seopus cur gratia requiratur, alter ne pecce-mus, alter ut bene agamus. Utrumque quidem simul est; cum enim nulla sit actio indifferens in individuo , qui nou peccat bene agit: verum potest esse turn actus qui non sit peccatum, sed bonus tantnm natnraliter, turn actus bonus salutariter sen supernaturaliter. Liquet nou eandem gratiam nee eadem ne-

cessifcato requiri ad vitandum simpliciter peccatum, quod 11a-turali act u honesto fieri potest atque ad agendum salutariter. 2) Gratia, qua ad agendum adiuvamur , non solum interna est, sed et externa (Th. IV. coll. Th. de persev.). 3) Gratia sufficiens pro eo actu , qui heic et nunc ponendus est, alia est parva, alia magna, secundum Augustinuni: ea est qua possumus orare ut oportet et iiiterini in bono proposito ma-nere, haec est, qua possumus penitus inimicum profligare bonique tranquillitatem adipisci (Th. XLV11I. n. VII. seqq.). 4) Quaestio haec: utrum gratia ad operandum necessaria omnibus detur, proponi potest turn sensu quodam generaliore et minus proprio, turn sensu speciali et magis proprio: scilicet potest primo proponi ita: utrum omnibus a Deo suppediteutur media, quibus possibilis sit observatio legis, secundo potest ita proponi; utrum omnibus gratia necessaria detur, qua possibilis fiat oJtservafio salutaris legis. Patet quod pro defendenda tantum respousione affirmativa ad primam quaestionem, uon est opus defendere collationem gratiae intrinsece supernaturalis. Si vero actus bonus vel evitatio peccati debeat esse salutaris, tunc gratia , quae requiritUr, erit gratia proprie dicta, sive intrinsece supernaturalis. 5) Cum dicitur praecepta Dei non esse heic et nunc homini impossibilia, non excluditur tantum impossibilitas physica, sed et ea impossibilitas, quae sit simpliciter impossibilitas moralis , qualem diximus esse impossi-bilitatem vitandi toto vitae tempore omnia peccata venialia, quae impossibilitas pro gravibus peccatis vitandis est ex-cludenda per gratiam, ut certe nonnisi ex sua culpa homo in ea impossibilitate versetur. Ratio est quia impossibilitas moralis presse accepta, qua nunquam contingit fieri id quod hnpossibile dicitur, quaeque heic et nunc pro actionibns deter-minatis habeat locum, nequit componi cum obligatione gravi agendi sub poena aeternae danmationis. G) Quoniam homo ex viribus naturae potest se disponere dispositione negativa ad gratiam: qui media habet ad hanc dispositionem sibi compa-randam, nequit dici destitutus omnibus auxiliis ad iustilica-tionem et salutem consequendam necessariis; etsi enim non proxima, potestas tamen quaedam remota ad iustificationem ipsi competit.

butione gratiarum accedamus, aniraatlver.sio in primis fucienda est circa rationem cogitandi et loquendi propviam Patrura , qui adversus pulagianos et massilienses pro gratia diraicarunt. Inde enim potissinium in hac quaestione difficultas peti con-snevit. Audiinus enim quosdam Patres docere: f/mtiani. Dei non omnihus dari (Th. Xli\'ill.), eosdem amplitudinem voluntatis salvificae plus minus coarctare. Adhibere licet in ex-empluni Auctorem duorum librorum de. voeaflone omnium qen-thu/i, qui sec. V. scripsit doctrimunque exhibet praecedentiuin Patrum, vocatus idcirco a Gelasio prohatas J^cchnioe inafjisfev crediturque a non paucis esse Leo M. Quaestio , quara sibi praestituit, haec est: »Quaeritur (ait L. I. c. I.) utrum velit Deus omnes homines salvos iieri et quia negari hoe non po-test , cur voluntas omnipotentis non impleatur, inquiritur. Cumque hoc secundum voluntatem hominum tieri dicitur, gratia videtur excludi, quae si meritis redditur, constat eam non donum esse sed debitum. Uiide iterum quaeritur, cur hoe do-num, sine quo nemo salvus est, ab eo, qui omnes salvari vult, non omnibus conferatur.quot; Perpende primum responsionem, quae quaestioni: cur volente Deo omnes salvos lieri, non omnes salventur, dari solebat, id nimirum lieri secundum voluntatem hominum; quam responsionem non reiicit auctor, sed solum f-igniticat exinde nasci aliquam difficultatem. Haec autem difficultas ex ea responsione eatenus oriebatur, quatenus eadem responsio poterat ea aetata accipi et a pluribus acci-piebatur sensu massiliensium aut pelagianorum ac si diceretur, secundum voluntatem hominum viiibus naturae airentium fieri ut gratiara Dei quidam recipiant, quidam non recipiant (cf. Synop. bist. erroris Massil.). Quam ergo quaestionis propositae solutionem tradit auctor? Gum totum opus buic quaestioni solvendae impendatur, solutio eius a toto opere petenda est. Porro docet profecto bic auctor voluntatem salvificam Dei seriam et sinceram esse prorsus universalem: patet id ex tota disputatione Lib. II. (coll. Ij. I. c. 21.), docet Christum pro omnibus esse mortuum lib. II. c. 16., docet eos, qui non credunt, qui non salvantur, repulisse aut neglexisse gratijim Dei salvantis Lib. I. c. 9. Lib. II. cc. 8. 12. 10. 20. docet gratiam, quam necessariam et gratuitam praedicat lib. 11. ec. 1. 8., qua homo ad Deum convertitur, non tantum externam

i , 1¹«

li l|

1 i

esse neque liane sufficere, seel interiorem requiri L. 1. c. 8 Lib. II. c. 5. Atqui in his iam certe continetur responsio propositue quiiestioni et responsio luiiusmodi. Deus profecto vult omnes homines salvos fieri, idcirco confert omnibus gra-tias neeessarias ut salvari possint, non salvari tarnen omnes eo quod non consentiant, non cooperentur gratiae Dei. Gratia praeveniens non redditur meritis sed gratis omnibus datnr et ab ea incipiunt omnia merita in iis, qui eidem cooperantur; quia vero consentire vel dissentire propriae voluntatis est et consentiendo accipitur donum Dei (ut Augustinus loquitur), hinc cum non omnes consentiant, non omnes accipiunt donum fidei et salutis. Attamen responsio talis, quam solus ianse-iiianus aut calvinianus negabit esse catholicam, sub hao prae-cisa formula apud hunc auctorem non occurrit et nihilominus omnia principia omniaque doctrinae capita statuit, quibus ipsa realissime continetur. Oompositurus autem doctrinam Apostoli, Deum veile omnes homines salvos fieri, cum facto quod non omnes salventur, advertit solere in Scripturis sub universali termino omnes non semper omnes proprie, sed partem totius generis significari L. I. cc. q. 10. 11. concluditqne verborum Apostoli commentarium esse Ecclesiae praxim , quae orat in-discriminatim pro omnibus hominibus, fidem pro infidelibus petens, pro fidelibus salutem c. 12.; quod »si aliquos salvantis gratia praeterierit et pro eis oratio Ecclesiae recepta non fuerit, id occultae divinae iustitiae iudicio referendum est et agnoscendum secreti huius profunditatem in hac vita patere non possequot; c. 18. Scilicet occasione erroris massi'iensium fal-saeque interpretationis, qua illi explicabant propositionem hunc catholicam, voluntafe hominum fieri ut non omnes salventur cumque iidem meritum naturae statuerent non simpliciter pro quavis gratia, sed pro ea, quam vocamus efficacem, s])onte auctor adductus est ut contra huiusmodi errantes de hac gratia speciatim disputaret seu de distributione gratiarum efficacium, quemadmodum iam fecerat Augustinus. Si autem de hac gratia verba Apostoli intelligantur sicut massilienses interpretabantur, ea nequeunt uni versalissime accipi: cur autem non omnibus gratias ellicaces Deus praedestinaverit, id occulto iudicio di-vinao iustitiae referendum est, quae non negat villi quod debet, sed alii plus alii minus misericordiae impendit et si quos

puiiit, propter iibnsum ^ratiiiriim sufficiontiuni piinit, icteoqué iusta est. llaec vero responsio nou adversatur priori noc earn excludit, sud data opera disserte ea traditur, quia talis jiotis-simum quaesiio ea aetate agebatur. Utramque certe respou-sionem complectitur L. 11. c. 25. loqueus de henü/nilale DA fjcnerali et de speciali misevicordia (cf. sensnm liuius vocis apud Augustinuni in Th. 1j. n. 1. quot;gt;.), ubi inquit: »Deoautein placuit et banc {specialeni misericordiam) multis tribuere et illani (benicjnitatem (jeneralem) a nemine submovere, ut ex utraque appareat non negatum universitati quod collatum est portioni, sed in aliis praevaluisse gratiam (efficacem), in aliis resiluisse naturam (resistendo gratiae snfficienti).quot; Cf. et e. 31.

8i haec teneantur, nulla erit real is difficultas ex iis locu-tionibus Patrum, quae distributioni gratiarum limites figere videntur.

IV. Quaestio quidem de distributione gratiarum non eadeni certitudine expediri potest quoad singulos lioniinum status ; nam pro quibusdam certae Ecclesiae definitiones habentur, quae pro aliis desiderantur. Incipiemus proinde ab iis, quae sunt certa magis.

Nulla Del praeeepla hotiiinihun laslin volwUihuA el cotiaiiiihus secundum pcucsenles, quas luibiml, cims, xanl impimihilia: praenlo quoquc illin cut semper gratia ncccsmr'M, (put pnnsi-hiiia pant. Fidelibus etiam peccatoribus gratia trilnuiar ad praecavenda peccata el gratia pro opporlunitate necemtariu at ad iusiiliae statuin red ire tudeanl.

f. Prima pars est contradictoria propositioni l¹quot;'. lansenii, Propositio l^a. lansenii haec est: Aligua Dei praecepla /wini-hus iustis coleniibus et conardibus secundum praesentes, guns habent, vires sunt impossibilia; deest guogue, illis gratia , qua possilnlia fiant. lansenius quidem non negat. iustis earn possi-bilitatem servandae legis , quae sita dicatur vel in capacitate liberi a.bitrii, quod per se spectatnm flecti potest ad boimm sicut et ad malum, vel in capacitate recipiendi auxilium, quo lex valeat observari: banc possibilitatem ultro iustis concedit;

tansenius. Neque negat earn possibilitatem, quae ex gratia habituali oritur: quatenus scilicet per ipsani potestas quoque, quae tamen sola non sufficit, ad bene agendum datur, liaec potestas, gratia habituali manente, manet. (L. III. De dratia Christi c. 15.). Non est ergo quaestio de liac possibilitate.

Neque est quaestio utrum observatio praeceptorum sit pos-sibilis iustis per aliquant gratiam , quae, jiraocisis adiunctis, in quibus homo versatnr sive quae in aliis adiunctis posset opus efficere; nam banc quoque potestatem Tansenius non negat, qui concedit iustos habere posse delectationcm caelestem sed parvam, non praevalentem delectationi terrenae, b. e. non victriceni, cuiusmodi postulatur ut actus bonus fieri possit: quae tamen parva delectatio caolestis posset esse victrix et effectuin obtinere, si minor adversaretur delectatio terrena.

lansenius quidem asserit peccare iustos, quia desunt vires eo quod non oraverint; si orasseut enini, potuissent impetrare gratiam: idcirco cum peccant, habere potentiam remotam non peccandi. Verum bic non est nisi lusus quidam. Nam potestas orandi, quae supponitur, est tantum conditionata, si nempe gratia detur, quae tamen non datur donee praevalet concupi-scentia; quia hac praevalente non potest fieri quidquam boni.

Neque tandem quaestio est an singulis momentis gratia sufficiens ad operandum iustis conferatur, sed cum opus est ut bene agant.

II. Quaestio est ergo 1) an, cum praeceptum urget, possint semper iusti, secundum praesentes , quas habent, vires servare praeceptum; quia vero observatio praecepti debet esse salutaris , quaestio est 2)' an vires habeant per gratiam sive an ipsis detur gratia, qua salutariter quoque possibilis fiat observatio praecepti. Utrumque negat lansenius, qui affirmans gratiam aliquando deesse, de ea gratia loquitur, quae efficax est quaeque iuxta ipsum unice est principium operis boni salutaris; nam sine hac gratia nullum opus bonum fieri cen-set reiicitque opera bona solum naturalia. Ita negat lansenius possibilia esse identidem iustis praecepta Dei, ut simul eos peccare affirmet peccato forniali poenamque merer! cum non servant legem; infirmitas enim naturae, cum sit ex culpa primi hominis, non eos excusat a peccato.

bilia, re tarnen vera toties haberi liane impossibilitatem as.se-rit, quoties iustus peccafc. Ratio eniiu cur lansenius affirmaverit (Lib. III. de Gratia Ghristi c. 13.) gt;alicjua Dei praecepta iustis volentibus atque eonautibus seciiiKlum praesentes, quas habent vires, esse impossibilia, deesse quoque illis gratiam, qua possibilia fiant,quot; pendet ex eins haeresi de gratia effieaei. öi enim gratia necessaria ad agendvim est tantum gratia effi-cax, quae efficax sit hac ratione ut necessario inferat actum, pro quo datur, ita ut ea praesente iieri non possit ut desit actus, ea autem deficiente, fieri nullo modo possit actus: se-quitur eos qui peccant, carerc gratia efficaci, ideoque carere gratia necessaria ad bene agendum ipsisque esse impossibilem praecepti observationem. Quoties ergo iusti peccant, carent gratia, qua possint non peccare ipsisque irapossibile est non peccare. Quocirca vides non dici tantum aliqua praecepta esse impossibilia iustis, sed volentibus ft conantibus quoque secundum vires praesentes, quas habent; quamtumvis enim velint et conentur, si gratia efficax victricis delectationis deest, irritus est conatus; quia a delectatione terrena necessario trahuntur ut libere (libertate ianseniana) peccent. Ex quo liquet in syste-mate lansenii secundam partem propositionis damnatae necti cum priore tanquam rationem ijisius: unicum enim medium, quo possint possibilia fieri praecepta liominibus et quo exsi-stente fiuut necessario praecepta , est gratia eademque efficax: quare dicitur a lansenio gratia, qua possibilia fiant praecepta.

Non contendimus quidem sub liac praecisa ratione damna-tam esse pi'opositionem lansenii; ut ideo tantum negetur esse aliqua praecepta iustis impossibilia, quia gratia supernaturalis eis semper praesto est: nam prior propositio non coniungitur cum alia sub forma causali, qua alterum membrum cum priore vinciatur: posset autem prius propositionis membrum esse falsum, etsi gratia supernaturalis pro quavis observatione legis non dare-tur. Praeterea cum in secundo membro a nobis statuitur non deesse gratiam, qua possibilia fiant praecepta, nou dicitur ex-])licite gratia supernaturalis. Attamen quoniam ea, quae probant gratiam supernaturalem nunquam pro opportunitate deesse iustis , probant quoque non iis deesse alia quaecumque media necessaria ad bene operandum; liinc satis esse arbitramur si probaturi gratiam non deesse iustis, de sola gratia proprie dicta

ad salutariter agendum reqnisita loquamur. Mauifcstum out autom quod iutegrae propositionis iansenianae falsitas demon-strabitur, si alterutrius membri falsitas deraonstretur. Sensn enini catholico possibilitas instorum recte agendi est posamp;ibilitas salutaris, qua nempe regnum caelorum mereri possunt: haec autem per gratiam superuaturalem habetur; hinc si ipsis adest possibilitas servandi legem, adest et gratia superuaturalis, qua possibilitas datur et si gratia haec adest, possibilitas quoque servandae legis adest. Scilicet eo res tandem rcdit ut idem utroque membro sub diversa forma a lansenio negetur ideoque iisdem argumentis falsum utrumque membrum demonstretur.

lil. Doctriua ergo Ecclesiae opposita doctrinac iansenianae est, nulla esse Dei praecepta impossibilia iustis secundum praeseutes quas habent vires nee deese illis gratiam, qua pos-sibilia fiant. Quaeres de quibus pvaeceptis sermo sit. Respondeo jiropositionem esse universalem. Nihilomiuus si ratio babeatur sensus ianseniani, c[ui proscribitur et sensus Ecclesiae qui statuitur, liquet sermonem praecipue esse de iis praeceptis, quorum violatione iustus desinit esse iustus. In bis enim exem-pla ponit lansenius, doctrinam suam explicans loco citato. Ecclesiae vero sensus ex Trid. Concilio erui potest, quod Sess. VI. c. 11. primum data opera proscribit temerariam cam vocem quod Dei praecepta homiui iustificato ad observandum sint impossibilia, tum advertit sententiae suae non adversari, quod iusti labantur in qüotidiana peccata, quia nempe per haec non desinunt esse iusti. ('etcruni et quoad peccata ve-nialia, singula vitari possunt et si iustus vclit i't conetur .secundum vires, quas habet, certe tunc potest, quod tamen lansenius negat.

Porro potestas, quae negatur a lansenio, est ea quae dicitur relatioa, respectu nempe adiunctorum, in quibus iustus repe-ritur ac virium quas liabet; secundum pracsentes, ait, c/uas /lahet vires. Aliam enim, ut vidimus, potestatem concedit, quae absoluta dicitur, sive est poteitas rei absolute spectatae prae-cisis adiunctis, in quibus versatur iustus atque est possibilitas per se actionis vel possibilitas gratiae vecipiendae, qua possit lex observari.

IV. Itaque liaec est manifestissima doctrina catbolica as-serta tum in Syuodo arausicana 11. tum in tridentina. 111a

enim c. 25. ait gt;lioc otiam secundum fidem catholicam credi-mns, quod accepta per baptismuni gratia omnes baptizati, Ghristo auxiliante et cooperante, quae ad salutem pertinent, ])ossint et debeant, si lideliter laborare voluerint, adiinplere.quot; Quibus in verbis auxilium et cooperatio Christi gratiam actua-lem significat. Aimit ianseniani sententiam Synodi verani esse, etsi identidem propter defectum gratiae laborare nolint bapli-zati: quia propositio Synodi est conditionata; si vellnt, quae conditionata propositio vera manet, licet (juavis ex causa, pnta ex defectu gratiae, homines actu non velint. At talis exceptio est ridicula. In liuiiismodi enim propositionibus conditionatis, quae ad ordinem factorum spectant, conditio si apponitur illi parti, quae incerta est potestque non esse, nou illi, quae est certa. lam vero in sententia ianseniana pars incerta et quae deesse potest, esset Christi auxilium eiticax ; hoe enim exsi-stente voluntas laborandi deesse nequit: debuisset ergo dicere Synodus: si Christus au.viliari et cooper an vohierit. At de Christi auxilio nulla dubitatio: solum incerta est voluntas hominis laborandi. Ergo semper adest auxilium et semper proinde potestas habetur volendi laborare; quia habetur gratia, non tantum quia potest haberi gratia.

Ait Trident. Syn. Sess. VI. c. 11. »Nemo temeraria ilia et a Patribus sub anathemate prohibita voce uti debet, Dei praecepta homini iustilicato ad observandum esse impossibilia; nam Deus impossibilia non iubet, sed iubendo monet et facere quod possis et petere quod non possis et adiuvat ut possis. »Hinc can. 18. gt;Si quis dixerit Dei praecepta homini etiam iustificato et sub gratia coustituto esse ad observandum impossibilia. A. S.quot;

Eodem in capite Tridentina Synodus hoc statuit princi-pium: »Deus sua gratia semel iustificatos non deserit, nisi ab eis prius deseratur.quot; Respondent ianseniani ibi sermonem esse de gratia habituali secundum quam Deus non deserit hominem, nisi hie prius peccaverit. Atqui illud principium ad-hibetur a Patribus ad probandum posse iustos servare sermo-nes Dei cum divino auxilio sen Deum impossibilia non inhere, quia adiuvat ut possis; ergo sermo non est tantum de deser-tione Dei, quae iiat per subtractioneni divinae amicitiae, quae subtractio supponit hominem actu peccati deseruisse Deum,

sed de desertione Dei per substractionem auxilii ad agendum ut conservari possit amieitia divina. I'^t sane si antequam ab liomine Deus deseratur , ipse subtrahit auxilium necessarium; etsi amissio gratiae liabitualis sequatur actum peccati, quia turnen hoe vitari non poterat eo quod Deus auxilium negave-rit, Deus vere prius deseruisset hominem quam desereretur. Porro liie est sensus verborum Tridentini: quae enim inter-seruntur de lapsu in quotidiunu peccatu, eo spectant, ut quae-dum obiectio solvutur: quia scilicet iusti quotidie peccant; docet enim Syuodus quod his levibus peccatis homines non desinunt esse iusti. Quo fucto ad superius redit statuens posse iustificatos sobrie et pie viventes proficere per lesum Christum; Deus uumque sua gratia etc. Eadem doctrina confirmata est proscriptione propos. 54. Baii. gt; Definitiva haec sententia Deum homini nihil impossibile praecepisse, falso tribuitur Augustino, cum Pelagii sit.quot;

lam vero principium hoc expressum a Patribus Tridentinis, cui eorum doctrina ontologice innititur quodque est etiam revelatum: Deum impossihilia non iuhere, eadem evidentia fulget humanae rationi, qua nitet Veritas Deum esse iustum, Deum esse perfectissimnm eiusque testes sunt omnes Patres, qui peccandi necessitatem negant. Quid porro lansenius? Plura quidem excogitavit, ut absurditatis notam ab hac sententia sua abstergeret, quorum praecipuum est istud a calviiiianis acceptuin (cf. Dechamps De haeresi ianseuiana L. I. c. V.); Deum iuiuste non praecipere hominibus lapsis impossibilia eosque reus fieri, cum legem non observant, quam non pos-suut observare; quia impotentia ca ex primi parentis peccato originem ducit, cuius peccati continuatio haberi potest quid-quid ex coucupiscentia deinceps necessario iit. Ut enim actus aliquis sit liber, satis est, quod in causa sui liber sit: liber autcm fuit actus Adatni. lure ergo Deus pergit exposcere ab hominibus observationem legis, quam natura accepit in Adamo, licet ex culpa sua haec natura nequeat eam observare (Lib. 111. De Gratia Christi. cc. 14. 17. et L. IV. De statu naturae lapsae cc. 24. 25.). Atqui hac doctrina 1) discrimen essentiale tollitur inter peccatum origin ale et peccata personalia, quae imputantur iis, a quibus achnittuntur: 2) hac doctrina uegatur iustis remissum esse peccatum originale; si

enim illiul remissum est, nequit iis iniputari peccatum Adae et si illudiion imputatur, neqtiit ratione illius peccati haberi tiinquam culpa id quod necessario consequitur ex effectu quodam illius peccati, qui inansit, qualis est concupiscent ia. Etsi enim re-misso peccato, manere possit poena; at manere nequit reatus culpae sen culpa: cum vero id quod deinceps necessario consequitur imputeturin culpam tantum propter praecedentem rea-tum, a quo est omuis malitia actus sequentis, sequitur quod si desit ille reatus et ita quoad hunc hominem se habeat ac si nunquam fuerit, desit quoque omuis ratio cur actus ille sequens ad culpam imputetur. Sic qui servo , qui sibi prae-ciderit pedes, delictum hoc remisit, nequit amplius eum punire eo quod non pergat eo quo officium suum postularet. Vel e contrario in hac senteutia peccata quaevis hominis baptizati omni prorsus culpa carent; culpae enim rationem habent ex solo reatu liberi peccati Adami nobis imputati; hoc ergo reatu remisso per baptismum, omuis culpae ratio cessat pro sequen-tibus actibus necessariis non liberis. Reatus enim liber, propter quem solum imputari possent, iam est remissus. 3) Hac doctriua statuitur Deum iuste posse homini caeco a nativi-tate praecipere ut aspiciat et videat et si non obediat, aeterna morte multare; nam est eadem impossibilitas et bene agendi sine gratia et videndi sine oculis et turn caecitas ilia, a qua est impossibilitas videndi, turn iufirmitas naturae , a qua est impossibilitas bene agendi, sunt effectus peccati Adae et sane caecitas, surditas et quidquid est huiusmodi, sunt non secus ac necessitas peccandi, lansenio auctore (De statu naturae purae L. 111. c. II.), poenae peccati Adami.

VI. Si Scripturarum doctrinam consulamus, falsitas primum huius sententiae, quod iustis sint aliqua Dei praecepta impos-sibilia, probatur iis argumentis, quae attulimus in Th. XXXVI. p. II. Turn idem docemur verbis l¹¹⁰ loannis V, 3. 4. Haec est caritas Dei ut mandata eius custodiamus et mandata eiu.s gravia von sunt (cf. Matth. XI, 29.). Ac ratio subditur cur non sint gravia; quouiam omne quod naturn est ex Deo vincit mundum, et haec est victoria, quae vincit mundum, fides nostra. Scilicet omuis iustus vim habet viucendi mundum (concupiscentiam carnis, concupiscentiam oculorum, superbiam vitae, ut ait ibid. II. 16.); vincit autem per fidem, quae victrix est mundi

(cf. Hebr. XI, 33. I. Petr. V, !gt;). Idem docet Apostolus iii-quiens 1. Oor. X, 13: Fidelis Deus, qui non patietur vos tentari supra id quod potesiis, sed faciei cum tentatione pro-ventum, ut possitis sustinore. Certum est ergo quod Deus nou pennittet nos tentari supra id quod possumus (vires ne dum physicae, sed morales considerandae sunt) et liaec certitudo innititur fidelitati Dei. lino Deus cum tentatione f'aciet l'xjlctGiv ioc (hhaatlm vm rfyxt ïv, efficiet nimirum felicem exitum pugnae, ut idcirco earn f'erre leve sit sive, ut explicat Chrysostomus in h. 1., faciet Deus ut gt;tentationes pervadamus et antequam pervadamus, feramus. Ipse namque patientiam dat et promptam liberationem affert, ita ut hac ratione ten-tatio ferri possit. Hoe eniin subindicavit dicens: t'aciet exitum ut possitis sustinere.quot; lam vero ab bis prorsus abliorret do-ctrina ianseniana.

VII. Augustini autem doctrina est gt;stultum esse praecepta dare ei, cui liberum non est quod praecipitur facere et iui-quum esse damnare, cui non fuit potestas inssa complerequot; (De Fide cont. manichaeos c. 9.), »Deum impossibilia non iubere sed iubendo admonere et facere quod possumus et petere quod non possumusquot; (De Natura et Grat. c. 43): scilicet in ipsa latione legis continetur divina admonitio ut petamus quod nou possumus h. e. exoremus vires, quas nobis deesse sentimus. Gratia ergo orandi semper parata est, gratia ilia nimirum, quam Augustinus vocat parvam, qua via munitur ad gratiam magnam Th. XLVIII. n. IX.). Certum estenim Augustini princi-pium: cum lege coniunctam esse gratiam, qua lex fieri possit. Ita enim concludit c. 4. n. 0. De Gratia et lil), arb. »Uomo ergo gratia iuvatur, ne sine causa voluntati eius iubeatur.quot; Hinc (Lib. de Grat. et lib. arb. c. 16) ait: gt; magnum aliquid pelagiani se scire putant, quando dicunt: non_iuberet Deus quod sciret non posse ab bomine fieri. Quis boe nesciat? sed ideo iubet aliqua, quae non possumus (naturae viribus, ut pelagiani volebant), ut noverimus quid ab illo petere debeamus.quot; Fit enim viribus gratiae, quae nemini rite petenti negatur: potestas vero rite orandi omnibus iustis praesto est; secus Deus iuberet quod sciret nou posse fieri. Auxilium vero nc-cessarium iustis, cum peccant, non def'uisse, Augustinus iis omnibus doctrinae capitibus tradit, quibus gratiae suffi-

VII f. Et sane ut homini imputetur actio ad culpam et poenam, nou satis est quod liberum arbitrium habeat (quod tarnen in sententia ianseniana deest), sed requiritur potestas faciendi quod praecipitur; neque enim .si me iubes volare, satis est me liberum esse, ut me pnnias nisi volavero ; sed debes et potestatem volandi facere. Nec satis est quod aliquis alius habuerit banc potestatem, sed is debet habere, qui iubetur, si actio ei tanquam personae agenti imputanda est. Nec satis est proinde quod cam potestatem habuerit homo in capite suae naturae, cum scilicet is nondum acta erat, quam potestatem peccato illo primo amiserit: sed heic et nunc adbnc habere debet, quoniarn lieic et nunc hie homo praecepto urgetur ehis-qne personalis voluntas singularis, non universae naturae, con-venitur; seens non nisi illud unum peccatum primum licebit homini imputare. Potestas autem quae requiritur, non est potestas conditionata, sed absoluta h. e. non est potestas, quae haberetur si aliqua conditio posita fuisset, sed potestas quae habeatur; quia quod non est, nihil tacit nec est potestas, quae tota sit in capacitate babendi vires, si alius dare relit, sed est potestas posita in certis viribus actu habitis, quibus et aliae, si opus sit, comparari possint; prior enim non est potestas agendi, sed sola passivitas recipiendi ab alio potestatem, si velit dare. Quare urgente praecepto, cuius violatio imputanda sit homini ad culpam, requiritur potestas praesens faciendi id, quod nunc instat et saltern potestas orandi pro assecutione ulterioris auxilii, quo inimicus prorsus profligetur, si puo'na aut exercitium virtutis produci debet. Haec est potestas, qua sunt possibilia iusto praecepta secundum praesentes quas habet vires et dicitur proinde potestas rehdira. Atqui potestatem banc negat lansenius instis, cum legem non servant et tamen reos illos esse culpae et poenae vult: absurda est ergo et im-pia baec doctrina.

IX. Argumentum praecipuum, cui baec doctrina lansenii innititur et cuius non est nisi necessarium corollarium scilicet nullam esse gratiam pure sufficienteni, iam eversum est Tbh. XLVII. et XLVIII.

ffi !

i g

i'!, S'-

i rl'

I '

I ■

Jj I ii

gustinum in lib. De Perfect, iusfitiae f'aelestio contendenti praecepta Dei possibilia esse debere, respondet n. 6.: »consultis-sime homini praecipi ut reciis passibus ambulet ut cum se non posse perspexerit, mediatorem requirat.quot; Et iam superius n. 5. dixerat gt; debet homo iste esse sine claudicatione et si debet, potest. Nee tarnen cum vult, continuo potest, sed cum fuerit adhibita curatione sanatus et medicina adiuverit voluntatem.quot;

Verum 1' ) eo in iibro agitur de perfectione iustitiae, quae nou est sita tantum in cavendis peccatis vel venialibus, sed in J'emotione cuiusque imperfectionis ac concupiscentiae extin-ctione (Vide Synopsim de Impeccaniia pelagiana). »lpsa enim sanitas est vera libertas, quae non periisset, si bona perman-sisset voluntas (primi hominis). Quia vero peccavit voluntas, secuta est peccantem peccatum habendi dura necessitas {phy-sica peccati improprie dicti h. e. motuum concupiscentiae, mo-rali.t peccati proprie dicli et qui !em gravis sine gratia , levis autem sine privilegie), donee tota sanetur infirmitas et acci-piatur tota libertas.quot; ibid. n. 9. Cf. Tract, de Deo Creant. Th. LX. nn. IV et V.

2) Cum di itur hie, qui vult, non continuo posse, non signi-ficatur ipsum non posse quod heic et nunc debet, sed quod heic et nunc vult h. e. plenam absolutamque victoriam do concupiscentia reportare. »Qui ergo vult facere Dei mandala et non potest, iam quidem habet voluntatem bonam, sed adhuc parvam et invalidam, poterit autem cum magnam habuerit ct robustam.quot; De Gratia et lib. arbi. c. 17. At iam tum habere eum vires orandi et impeirandi gratiam validiorem, ita ut semper possit se immunetn servare a peccato docet Augustinus, ut vidimus Th. XLVIII. »Qui dicit (ait Prosper optimus Au-gustini interpres, in llesponsionibus ad 12 obiectionem Gal-lorum) quod quibusdam vocatis et pie iusteque viventibus obedientia (h. e. gratia obedientiae) subtrahatur, ut obedire desistant, male opinatur de bonitate Dei atque iustitia.quot;

Ad vert ant 2) Augustinum affirmare quod Deus perseveran-tiam non det quibusdam ex iis, quibus, ut christiane viverent, dederat dilectionera. De Corrept. et grat. c. 8.

Respondeo, hoc verissimum esse et omnes fateri; agitur enim de ipsa formali perseverantia, sen de gratia ipsam efli-ciente, Sed nos modo agimus de potestate, de qua Augustinus

docet (Do Corrept. et gratia c. 7.) quod iustus in eo quod audierat et tennerat, perseveraret, si velletquot; quod »homines Deum deserunt et deseruntur.quot; Cf. Th. XLVI.

Proferunt 3) in medium quod exstat c. 22. de Dono perse-verantiae. Massilienses ex doctrina Augustini consequi dicebant sic verba facienda esse ad populum, cum mysterium praedesti-nationis praedicatur: »si qui obeditis, si praedestinati estis reiiciendi, subtrahentur obedientiae vires, ut obedire cessetis.quot; Porro Augustinus id in hac sententia reprobat quod per se-cundam personam sermo ad populum elferatur, potiusque di-cendum esse monet per tertiam personam; si qui obediunt etc. Ergo sententiam ipsam probabat, subtrabi iustis vires et qui-dem in lumc finem, ut cessent obedire.

Respoudeo. Augustinus non solum illud improbat, quod commemoratum est; nam emendationem illam jiroponens signili-cat se aliud quoque habere quod reprebendat; ait enim n. 61. »cur non potius ita saltem dicitur, ut paulo ante a me dictum est: primum, ut non de ipsis, qui in populo audiunt, hoe dicatur, sed de aliis ad ipsos.quot; Si hoc est primum; ergo altera emen-datio exspectanda. Quaenam autem? nempe ut sic dicatur: gt;Si qui autem obediunt, sed in regnum eius et gloriam praedestinati non sunt, temporales sunt nee usque in finem in eadem obedientia pormanebuut,quot; quae congruunt illis, quae paulo ante dixerat n. 58. et quae quidem ab iis etiam omnibus, qui praedestinationem ad gloriam post praevisa merita admit-tunt, dici possunt et debent. Monet Augustinus quod, si hoe altero modo verba ad populum fiant, nihil depevit Kententiac propositae priori modo: ex quo ianseniaui colliguut Augustinum non improbare sententiam contentam formula priore. Quod non aegre dabimus, si et ipsi concedant sententiam eandem esse in utraque formula, ideoque nihil amplius Augustinum probasse in priore, quam quod in posteriore continetur. Sane priorem formulam sic Augustinus accepit, ut per eam significaretur simplex factum negationis ulterioris et potentioris gratiae, quam Deus dare non tenetur et factum cessationis obedientiae ante finera utique ex culpa hominis, ita ut illa verba: ut obedire cessetis non exprimant rationem finalem, sed solum effeetum consequentem seu permissum a Deo, qui tamen potuisset illum, si voluisset, impedire. Etenim advertit »quod illo modo, quo

i; •,

i |

id dicendum putant, eadem sententia eisdem pene verbis etiam de praescientia Dei, quam certo negarc non possunt, pronun-tiari potest, ut dicatur: et si qui obeditis, si praesciti estis reiiciendi, obedire cessabitis.quot; Ergo non de subtractione auxilii ne-cessarii, sed solum de negata gratia effieaci agit heic Augustinus.

Tandem aiunt, Augustino auctore, Petrus cum lapsus est negans Christum, caruit gratia, qua posset stare. Serin. 296.n. 1quot;. »plus ausus erat, quam eius capacitas sustinebat, plus promi-miserat, quam poteratquot; et de Gratia et lib. arb. c. 17. gt;Cari-tatem Petrus nondum habuit, quando timore Domiuum ter negavit et tamen, quamvis parva et imperfecta, non deerat quando dicebat: Domine nnimam meam pro te ponam; jm-tabat enim se posse, quod se velle sentiebat.quot; Idem et Chry-sostomus docet homil. in Matth. LXXXII, n. 3. seq. »divino subtracto auxilio (Petrus) stare non potuit.quot;

Respondeo: ex horum doctorum sententia Petrus caruit gratia sufficiente, iwij. caruit gratia efficaci, suhd. qua Petrus indignum se reddidit praesurnens et non orans ut oportebat, cone, quam Deus negaverit volenti et conanti secundum vires quas habebat, neg.

Scilicet in lapsu Petri Patres considerant evidens exemplum humanae imbecillitatis, quid possit homo agens ex viribus suis. Pel rus volebat et ardenter volebat mori pro Christo, sed vo-luntate non humili, non ordinata; in occasione poritus vilissime cessit. Ut suam imbecillitatem agnosceret Petrus, permisit Deus eum agere secundum vires suas naturales , quibus conüdebat: ex quo ostensum est nobis quid natura sola possit. lam vero ut id permitteret Deus, non erat opus negare Petro gratias sufficientes saltern orandi, sed satis erat negare gratias efficaces, quarum indignum se exhibuerat et haec est ea subtractio auxilii, de qua loquuntur Patres.

Quod autem ait Christus Petro ante passionem: mn pofm me sequi rnodo loan. XIII, 36. si referatur ad siraplicem cdii-fessionem Christi, quam Petrus i'acere debuisset, non sk;iiilicat impossibilitatem antecedentem ortam ex defectu gratiae neces-sariae, sed consequentem ortam ex ipsa voluntate Petri, quae vol ens negare Christum nequibat ilium seqni, quam negalionem iam Christus praevidebat. Si autem referatur ad sequelam iu martyrio, ut videtur, siguiticat impossibilitatem ortam ex co

quod Deus alio tempore dostinaverit constituere Petrum iu iis adiunctis, in quibus martyrii gloriani consequi doberet.

XI. Quod alteram partem Thesis, quae de peccatoribus fidelibus agit, duo det'endimus: primum, gratiam iis dari, qua cavere possint peccata atque banc dari quoties praeceptum urget, alteram, gratiam eis dari ut resipiscere possint: quoad hoc vero uon defendimus dari ipsis semper gratiam, sed pro op-portunitate, ut e. g. cum cxterius vocantur, Deus gratia sua interiore vocet et cum ipsi gratiis primis consentiunt, certe Deus non neget ulteriores gratias, quibus ad iustificationem possint pervenire.

lansenius loco citato nou solum de iustis, sed et de fidelibus generatim affirmat quod volentibus et conantibus aliqua prae-cepta Dei sint impossibilia desitque gratia, qua possibilia fiant. Idque cum sua sententia de gratia efficaci cohaeret.

XII. I 'rimum caput doctrinae assertae demonstratur iis fere argumentis, quibus pars praecedens demonstrata est. Nam et pro peccatoribus valet, quod Deus impossibilia inhere nequit atque pro ii.s valet doctrina Pauli 1. Cor. X. 13. et T¹⁶ loan. V. 3. atque Augustini auctoritas omniumque Patrum, qui peccandi necessitatem negant, tum ratio allata n. VIII.

Dices: peccatum aliquod, iuxta Theologorum doctrinam, potest esse poena peccati; ergo cum quis peccavit, potest pri-vari a Ueo gratia, qua posset non peccare, iu poenam peccati praecedentis et sic necessario peccare. Öic s. Thomas I. II. q. LXXXVII, a. 7. »Per accidens peccatum potest esse poena peccati tripliciter. Primo quidem ex parte causae, quae est remotio prohibentis. Sunt enim causae inclinantes ad peccatum passiones, tentatio diaboli et alia huiusmodi: quae quidem causae irapediuntur per auxilium gratiae, quae subtrahitur per peccatum. I Inde cum ipsa subtractio gratiae est quaedam poena et sit a Deo, ut supra dictum est (q. LXXIX, a. 3.), sequitur quod per accidens etiam peccatum, quod ex hoc sequitur, poena dicatur.quot; Porro subtractio gratiae loco citato ea repraesentatur: »ex qua sequitur quod mens divinitus non illuminetur ad recte videndum et cor homiuis non emolliatur ad recte vivendum,quot; (piae est gratia duplex actualis necessaria operationi. Potest ergo Deus subtrahere gratiam peccatori, qua subtracta tit ut

Respondeo. Vel peccatum, quod est pena peccati, est pec-catum propria dictum seu culpa formalis, vel non est: si nou est, vagamur extra quaestionem; agimus enim de potestate vitandi peccata propria dicta: si autem est peccatum proprie dictum, retorquemus 1° argumentum. Nam ut peccatum ali-quod sit poena peccati, debet esse pcccatum novum, distinctum a praecedente; atqui, si sit ex necessitate iuducta a peccato praecedenti, quod meruit subtractione:n auxilii necessarii, nullus est eius reatus nisi in causa, h. e. non est formaliter culpa nova, sed prins tantum formalis culpa f'uit admissa: ergo. Scilicet 2' subtractio gratiae, quae est poena peccati, non est subtractio cuiusqne gratiae vel auxilii sufficientis, sed subtractio gratiae efficacis vel identidem proxime sufficientis atque de luie loquuntur Theologi et s. Thomas qui in 1. c. ex q. LXXIX. disputat de excaecatis et obduratis, quibus, ut videbimus Th. seq., gratias sufficientes non negat.

Alternm doctrinae caput huius partis probatur rursus ex eo quod peccatores obligatione tenentur se convertendi ad Deum; possunt ergo: at repugnat eos posse turn incipere tuin perficere conversionem sine gratia eaque proprie dicta super-naturali; ei'go ea non destituuntur. Hue praecipue faciunt di-vinae protestationes iure iurando firmatae penes Ezechieleni XXXIII, 11. seqq. Vivo ergo, dicit Dominus Deus: nolo mortem impii, sed ut eonvertatur impius a via sua et vivat. Convertimini convertimini a viis vestris pessimis. Irrisoria foret haec colior-tatio ad conversionem et affirmatio voluntatis Dei, ut peccator eonvertatur, si Deus, qui solus dare potest, negat gratiani, qua sola possunt converti peccatores. Et vei-ba Petri 2. Epist. Ill, 9. Aon tardat Dominus promissionem suam, sicut quidam em'stimant, sed patienter agit propter vos, nolens aliquos per ire, sed omnes ad poenitentiarn revcrti. Sane in hunc linem insti-tutnm est a Christo Sacramentum Poenitentiae, ut quaecumque jieccata, cuicumque iideli peccatori remitti possent. Est ergo voluntas Christi, ut omnes fideles peccatores, si faciant quantum in se est, reconciliationem consequantur per istud sacramentum. Si autem haec Christi voluntas vera est, dicendum est posse fideles peccatores facere quod Deus exigit ut fructum Sacramenti consequantur; non possunt autem sine gratia; ergo et reapse possunt et gratiam habent, qua possunt.

Nemo ext in hac vita udeo ohnluialus in mala, ut quavis gralia sufficienta ad rasipiscendum at mlxdcm conscquendam sit destihUm.

I. S. Thomas De Verit. q. XXIV. a. 11. sic describit ob-stinationem: »Obstinatio importafc quandam (imitatem in pec-cato, per quam aliquis a peccato reverti non possit. Quod antem aliquis a peccato reverti non possit, potest inteliigi du-pliciter. Uno modo ita quod vires suae non sufficiant ut a peccato totaliter liberetur et sic quilibet in peccato mortali cadens dicitur non posse ad iustitiam redire. Sed ex ista fir-mitate in peccato non dicitur aliquis proprie obstinatns. Alio modo habet aliquis firmitatem in peccato ita quod nec coope-rari potest ad hoc quod a peccato resurgat. Sed dupliciter est hoc. Uno modo ita quod nullo modo possit cooperari et haec est perfecta obstinatio, qua daemones sunt obstinati; adeo enim eorum mens est firmata in malo, quod omnis motus liberi arbitrii ipsorum est inordinatus et peccatum et ideo nullo modo se possuut ad gratiam habendam praeparare, per quam peccatum dimittitur. Alio modo ita quod non de facili possit cooperari ad hoc quod exeat de peccato et haec est obstinatio imperfecta, qua aliquis potest esse obstinatus in statu viae, dum scilicet habet aliquis ita firmafam voluntatem in peccato, quod non surgunt motus ad bonum nisi debiles. Quia tamen aliqui surgunt, ex eis datur via ut praeparetur ad gratiam.quot;

Itaque 1) obstinatio est quaedam firmitas in peccato: 2) in hac vita non est possibilis nisi obstinatio imperfecta: 3) haec non in eo consistit quod quis totaliter careat viribus resur-gendi a peccato neque 4) in eo consistit quod nullus in ipso esse possit bonus motus liberi arbitrii, quo ad gratiam (nempe iustiticantem) quis se praeparet. Sed 5) in eo consistit quod quis per voluntatem adeo adhaereat malo, ut dilficile q;si sit cooperari (utique gratiae) ad hoc ut exeat a statu peccati.

II. Quod ut clarius intelligatur, distinguenda est obstinatio in causa et obstinatio in effectu, Obstinatio in causa sive causa

obstinationis haec assignatur a s. Thoma (ibid. a. praeced.), nempe ex parte rationis, perversio iudicii propter impetum passionis, ex parte voluntatis, habitus mali inclimitio, qui est quasi quaedam natura babeutis (cf. articulum hunc et prae-cedentem). Cum ergo tanta est perversio iudicii et inclinatio habitus mali, ut quis difficile possit gratiae cooperari, ipse obstinatus in malo dicitur. Quare generatio perversionis iudicii rationis et malae inclinationis, quae generatio fit per actus praecedentes et paulatim, est causa obstinationis sive obstinatio in causa; ille autem status, qui ad earn consequitur, in cpio quis difficile cooperatur gratiae Dei ut exeat a peccato, est obstinatio in effectu; quae actualem perversionem iudicii rationis {excaecationem) et actualem inclinationem habitus ad malum {ohdurationem) complectitur.

Quocirca haec firmitas voluntatis in malo, inducta ex cansis praecedentibus, est habitualis et permanens atque haec habi-tualis dispositio est ratio, cur subsequentes voluntatis actus plerumque exsistant ordinati in malum et non nisi motus de-biles ad bonum surgant.

Itaque obstinatio in malo non est nisi species quaedam habitus sive habitualis dispositionis ex peccato relictae. Potest enim habitualis dispositio esse plus minus stabilis, potest ha-beri ad pauciora vel plnra peccata: cum autem tanta est, ut voluntas ita firmiter adhaereat malo, ut non nisi difficile valeat se revocare ad bonum; tune firmitas voluntatis in malo sive obstinatio vocatur. Unde quod de liabitu generatim dicitur, id et de obstinatione in malo affirmandum est.

111. Unde sequitur quod huiusmodi firmitas voluntatis in malo et iugis in ea per exercitium actuum malorum perseve-rantia est libera volnntati, turn quia ilia habitualis dispositio libere inducta est, turn quia operatio, quae fit secundum illam habitualem dispositionem, non est necessaria; habitus enim non inducit necessitatem, quamvis maximam facilitatem actus gignere valeat. Per iudicii vero perversionem non ita obtenebratur lumen rationis, ut non percipiat homo se male agere; neque enim evidens homini esse potest illud quod propter passionem et malam inclinatiorem iudicat esse bonum sil)i et idcirco ap-prehensio aliqua et existimatio mali manet semper, quae nisi libere sopiretur, t'ructus suos edere jiosset.

:»Quod uliquis homo in statu viue non ^iossit esse ita ob-stinatus in nialo quin ad suain liberationem cooperaiü possit, ratio patet quia et passio solvitur et reprimitur et habitus non totaliter auimam corrumpit et non ita pertinaciter falso adhaeret quin per contrariain rationein ])ossit abduciquot; ait s. Thomas 1. c. a. 11.

üifficultas proinde cooperandi gratiae, exsistente voluntate finnata in nialo, quoniam consequitur earn liberani tinnitatem in nialo, et ipsa libera est.

Igitur obstinatio voluntatis in nialo non est aliqua neces-sitas proprie dicta peccandi, sed est libera quaedam habitualis dispositie, qua difficilis redditur cooperatio gratiae ut a statu peccati exeatur, quae tarnen, sient qui vis habitus, paulatim saltern, minui et exui potest. Haec est doctrina s. Thomae.

IV. Neque aliter sentit s. Augustinus. Data enim opera agit de hac re in Tractatu LI 11. in Toannem, ad ea verba Isaiae citata a loanne. I'ropterea non poteranf civden¹; cjuia itenun dixit haias: Keeaeeavit oculos coram et induravit cor eonun, ut non vidcant oculis et inteliujant corJc et convertantur et sanern eos. »Dicitur enim nobis (ait n. 5): si non potuerunt credere, quod peccatum est hominis non facientis quod non potest facere Vquot; Patet quaestionem esse de obstinatis, qui et excaecati dicuntur et quorum frequentissime exemplum Augu-tinus ponit in iis ludaeis, de quibus Isaias loquitur.

lam vero qualem rationein obstinationis informaret animo Augustinus, liquet ex sequentibus. Ait n. 6. »Non poteravt credere; quia hoc Isaias propheta praedixit: hoe autem pro-pheta praedixit; quia Deus hoe futurum esse praescivit. Quare autem non poterant, si a me quaeratur, cito respondeo: (juia nolebant.quot; Ergo obstinatio ludaeis libera erat.

llinc permittit quidem aliis istam quaestionem (n. 8) liqui-dius et melius exponere: inonet tarnen duo h. e. »ne audeat quisquam liberum arbitriuin sic defendere, ut nobis orationem, qua dicimus, ne nos in f era* in tentationcm, conetur auferre; rursus ne quvtquam necjet voluntatis arhitrimn et audeat e.vcusare peceatum.quot;

Quocirca explicans cur non possent credere, hanc impoten-tiani repetit ex libera dispositiono malae voluntatis (n. 9.). »Non itaque iniruiu est quia non poterant credere, (juorutn voluntas

sic superha erat, ut ignorantes Dei iustitiam, suam vellont con-stituere ... Sic autevn dictum est non poterant, ubi intelligenduui est quod volebant, quemadmodum dictum est do Domino Deo nostro: negare se ipsum uon potest... Sicut ergo quod Do-minus negara se ipsum non potest, laus est voluntatis divinae; ita quod iüi non poterant, culpa est voluntatis humanae.quot;

Unde Augustinus impotentiam liuiusmodi non antecedentem, sed consoquentem tantum adstruit (n. 10). »Qui tam superbe sapiunt', ut suae voluntatis viribus tantum existiment esse tri-buendum, ut negent sibi esse necessarium divinum adiutorium ad bene vivendum, non possunt credere in Christum . . . Hinc et illi non poterant credere, non quia mutari in melius homines non possunt, sed quandiu talia sapiunt, non possunt credere.quot;

Ad difficultatem vero sic propositam (n. 6.) »Sed aliam causam, inquis, dicit Propheta non voluntatis eorum (nempe cur nollent credere): quam causam dicit Propheta? quia de'lit illis Deus Spiritum compunctionis, oculos, ut non videant et aures, ut non audiant et excaecavit oculos eorum et induravit cor eorum.quot; Augustinus respondet: »Etiam hoe eorum volun-tatem meruisse respondeo. Sic enim excaecat, sic obdurat Deus deserendo et non adiuvando, quod occulto iudicio facere ])otest, iniquo non potest.quot; Scilicet obdurat Deus non adiuvando, h. e. non conferendo gratiam adiuvantem, nempe actu efficacem. Verum 1) quod gratia non sit efficax, id a voluntate pendet: cur ergo gratia non conferatur efficax actu, sen cur gratia, quae confertur non sit actu efficax, causa est voluntas. Praeterea potuisset quidem Deus gratiam aliquam conferre, quam praeviderit efficacem, sed iuste cam negavit, quia id eorum voluntas mala meruit. Et ita obdurat Deus deserendo, b. e. non adiuvando, seu non conferendo gratiam actu efficacem, quod potest proinde dupliciter intelligi, h. e. vel propter demerita praecedentia negat gratiam, quam praescivit fore efficacem, vel simplicius deserit, quatenus negante voluntate cooperationem suam gratiae sufficienti. Deus non adiuvat cam. Quia ergo, ut alibi Augustinus docet, Deus non deserit nisi dcseratur; non Deus, sed voluntas est unica causa actus mali.

V. Tam vero ita defmito conceptu obstinationis, quae in bac vita locum habere potest, constat facile obstinatos gratiis

nocessai'iis non privuri. Id liquet 1) auctoritate s. Thomae, qui 1) obstinationem in luxe vita non vult esse nisi imperfectam, a qua proinde potest homo recedere et converti ad bonuni; id porro sine gratia fieri nequit: qui 2) obslinationem in eo ponit ut quis difficile cooperetur ad lioc ut exeat de peccato; ut autem quis cooperetur, requiritur gratia Dei, cui ille coope-ratur: supponit ergo adeesse gratiam, cui posset ille absolute, sed cui difficile cooperari potest. Et sane supponit in obstinatis s. Doctor motufi ad bonuni surcjcre etsi dehiles; 111 porro sunt motus gratiae.

Liquet 2) auctoritate Augustiui. Nam causa cur obstinati non possint bene agere, est quia nolunt; porro liaec ratio falsa esset in sententia Augustiui, si deesset gratia, quaepotesta-tem conferat. Uursus Augustinus concedit tantum iis deesse gratiam adiuvantem sive actu efficacem, sed id ex eorum culpa esse docet: non ergo negat, imo implicite asserit obstinatis adesse gra-tias suf'ficientes praeparantes vel proxime vel remote voluntatem.

Adverte in iis verbis dcserendo et non adiuvando, particulam et esse explicativam: si enim sequeutia aliud dicerent ac prae-cedentia, minus dicerent ideoque inutilia f'orent.

llursus adverte quod lieic Augustinus dicit Deutn obdurare non adiuvando, alibi dicere Deum obdurare non miserendo, L. I. ad Siniplic. q. 2. nn. 15. 16. Misericordia enim Dei est collatio gratiae adiuvautis sive actu efficacis: »cuius enim mi-seretur, sic emu vocat quomodo scit ei congruere ut vocantem non respuat,quot; ut ibidem ait n. 13.

Et sane quod a Thoma audivimus, obstinationem in hac vita non esse nisi imperfectam, id iam Augustinus docuerat. Ait enim in Psal. VI. n. 8. in verba Pauli (Horn. I, 28.) dedit illos Deus in reprobum sensum: Ea est caecitas mentis: in cam quisquis datus fuerit, ab interiore Dei luce secluditur, sed nondum penitm, cum in hue vita est. Sunt enim tonebrae exteriores, quae magis ad diem iudicii pertinere intelliguntur, ut penitus extra Deum sit qnisquis, duin tempus est, corrigi noluerit; penitus enim esse extra Deum quid est, nisi esse in summa caecitate? ... Huius irae inclioatio est, quam in hac vita patiLir quisque peccator. . . et ideo non dicit (Psalmus VI. 8. Turbatus est ab ira oculus mens) e.rstinctm est, sed tur-batus est ab ira oculus mens.quot;

Hlnc In Psalm. XVIII. Enarrat. lⁿ. n. 7. docet quod »Verbum caro factum mortalitatem nostram suscipiens non pcrmisit ullnm mortalinni excusari se de umbra mortis et ipsam enim penetravit Verbi calor.quot; Quantacumque igitur sit in liac vita umbra mortis , ea non est totalis , sed luce et calore divini solis adspergitur, gratia neinpe, qua excaecatns possit, si velit, in viam iustitiae redire.

VI. Et re quidem vera '■'gt;) ut ex analogia quoque fidei ar-guamus , id fuit persuasum Augustino quod Catholicus quis-que sentit et ratio ipsa demonstrat, tempus praeseutis vitae esse tempus probationis et cursus nobis a Deo concessum ut operando vitam assequamur aeternam potestatemque operandi ])ro consecutione finis desinere desinente vitae; nunc esse ni-mirum tempus misericordiae, in altera vita tempus esse iudicii. Ita Tract. XLIV. n. (i. in loann. in ea verba: venit nox quando nemo potest operari gt;Quid dicemus de nocte ista? quando erit quando nemo potest operari? Nox ista impiorum erit, nox ista eorum, quibus in fine dicetur; ite in ignem aeternum... Operetur ergo homo dum vivit, ne illa nocte praeveniatur, ubi nemo possit operari... Aliud est tempus operationis, aliud receptionis... dum vivis , l'ac.quot; Et Tract. LIV. n. 5. »Niinc est tempus misericordiae, post erit iudicii.quot; Ergo etiam obsti-nati, qui heic vivunt, possunt suam salutem operari, ipsis quoque praesto est misericordia Dei; babent igitur gratias, quibus possint salvari.

VII. Quamvis ergo voluntati Dei salvificae per se non obstaret peccatores aliquos prorsus deserere, nulla amplius suppeditata gratia: sicut enim posset illos in peccato exsi-stentes morte pleetere aut mente privare, ita potest quoque concesso adhuc bono naturali longioris vitae, privare omnibus gratiis eosque habere veluti iam damnandos; attamen spectata oeconomia divinae providentiae, qua tempus praesentis vitae statuitur ut tempus probationis et viae, dicendum est quod quousque Deus vivere permittit peccatores, spatium quoque poenitendi eis concedit et idcirco adhuc pertinent ad volunta-tem Dei salvificam, quae omnibus confert media necessaria ad salutem. Unde August. Iletrac. L. I. c. XIX. n. 7. gt;De quo-cumque pessimo in hac vita constitute) non est utique desperan-dum nee pro illo imprudenter oratur, de quo non desperatur.quot;

lil confirmatar quoque dogmate catholico contra Novatianunl constituto, nullum nerape esse peccatum quo!! poenitentia ex-piari non possit ot ab Ecclesi;i remilti; possunt ergo et ob-stinati poenitentiam agere b. e. a huo letbargo rcsipiscero et ad Deum redire.

VIII. Adverte Augustiimm in Exposit. quarunul. proposit. Epist. ad Rom. c. (gt;2. dicere de Pbaraone obdurato: gt;Nou ergo hoe illi imputatur quod tunc non obtemperaret, quando-quidem obdurato corde obtemperare non poterat; sed quia (lignum se praebuit eui cor obduraretur, priore infidelitnte.quot; Verum luiec Augustini dicta cum quadam eius singulari doctrina nexa sunt. Scilicet in errore eo versans quod initium lidei non sit I )ei donum, sed per ipsum impetremus cetera dona, docet boic qind licet opera bona, quae per gratiam Dei facimus, impu-tentur nobis, sen nostra sint, quia volentes aginms; speciali tamen ratione tides nostra est nobisque imputatur, quia ea ex nobis solum est atque est principium et ratio cur sint cetera opera bona. lam vero banc falsam doctrinam , quam ])ostea damnavit, illustrat exemplo hoc, quod nempe Pharaoni obdurato ])rimum ])eccatum, quo obdurari meruit, imputetur, non imputentur ea, quae obdurationem sequuntur. Intelligendu nimirum baec sunt do speciali imputatione, qua primum peccatum im])utatiir, (juetnadmodum censebat Augustinns imputari fidem. Nam primum peccatum ex sola hominis raalitia est: quae vero obdurationem sequuntur, de sitppllcio Dei quoque veninul, ut ihi Angustinus loquitur, qui in poenam praeceden-tium peccatorum obdnrat, sive deserit peccatorem. Ceterum reiecta hac falsa doctrina de initio lidei, censenclns est Augustinns illud jjostea de obduratione sensisse quod ex eo recitavimus e Tract. LI 11, in loann.

Aftertur ex Lib. De Nat. et (irat. c. 22. »praevaricatoreni legis digne lux deserit veritatis, qua desertus utique fit caecus et i)lus necesse est ut otfendat et cadendo vexetur vexatusque non surgat, ut ideo tantum audiat vocem legis, qua admo-neatur implorare gratiam Salvatoris.quot; Verum 1) si admonetur iinplorare gratiam Salvatoris, ergo id potest; igitur b.abet saltern gratiam orandi. 2) Desertio baec non est ex negatione omnis gratiae, sed gratiae actu auxiliantis. Poena quidem in eo est, quod uberiores gratias vel efficacos Deus non conferat,

non vera quod oninem neget grutiam; nam omnia, quae m lioc statu fiunt, et peccata esse testatur Augustinus et homini imputari; ueque iuipvitari tantum docet propter primum pee-catum , sed singula ]ier se; nam auctis liisce peccatis augeri quoque poenam dicit. Porro si gratia deesset, potestas iuxta Augustinum deesset vitandi peccata; unde iniusto jmputaren-tnr. Ergo.

Dices quaedam esse peccata irremisibilia, ut licjuet ox Matth. XIT. 31. 32. spiritus blasphemiae non remittetur : qui-cnmque dixerit verbum contra Filium hominis remittetur ei: qui autem dixerit contra Spiritum S. non remittetur ei neque iu hoc seculo , neque in futuro. Nonne obstinatio in malo posset esse huinsmodi peccatum iu Spiritum S.V Ilespondeo remittens lectorem ad ea, quae in liac materia disputavi in Tract. De Poenit. Th. TX.

Xidiis honnnibus adiilli* rcl infuletUniH media oppoHnna nut. (jratiae nufftcientc* nec/antur, quibus ad agnUioncm valcnnl venire verilcilis mlutemque tandem obtinere.

T. Quoniam per actus bonos naturales so potest homo negative disponere ad gratiam; bine ut bomo adultus ad tidein perveniat, requiritur quidem gratia supernaturalis , quae immediate praeparet ipsum ad fidem, quae gratia multiplex esse potest et altera altera plus minus mediata; attamen dispo-sitio negativa ad gratiam per naturalia media sen auxilia obtineri potest. Porro si fides est finis necessario consequendus, ilia saltern media praesto esse debent, quibus homo faciens quantum in se est, ad fidem perveniat. Quod si censeas nullum actum bonum fieri, qui non sit supernaturalis, non nisi de gratia proprio dicta sermo esse potest. Demonstratio thesis pendet ex statuta alibi doctrina de voluntate salvifica seria universali, quam quidem supponimus.

II. Non est autem opus declarare speciatim quomodo Deus consulat saluti cuiuscumque infidelis, qui ignorantia invincibili laborat. Certum est enim Divinae omnipotentiae non deesse vias, quibus assequatur quod intendit nec nos de hac re solli-

cit.os psso oportct. Si oiiiin Deus vult nonnisi per ficlcm projirio flictam sfilvare homines (daniuata est eiüin ])ropositi() , quae docet: fides improprie dicta ex testimonio creatui'ariim ad instificationem su[licit), cnin homines vel gratiis snpernatnra-libus consentientes vel priinum secundimi vires naturae faciant quod in se est, Deus certe iis ita consnlet, nt habere possint fidem. Oeternm i^ratias quoque infidelibus conferri Ecclesia tenet. Inter dainnatas ab Alexandro VIII. an. 1000. 7. deceiub. haec est propositie .r'. Pagani, Indiiei, haeretici aliique huius generis nullam omnino uccipiunt a lesu Ghristo influxum: adeoque binc recte interes in illis esse voluntatem nudam et inermem sine omni gratia snfficiente.quot; Cf', et pronosit. 29'. Quesnelli: Extra Ecclesiam nulla datur gratia.

III. Andiendus vero ss. Pius IX. qui in Epistola encyclica ad Cardinales, Archiepiscopos et Episcopos Italiae data die 10 Augnsti 18blt;i. haec habet: sNotnin Nobis Vobisque est, eos, qui invincibili circa sanctissimam nostram relisrionem iirno-

rantia laborant quique naturalem legem eiusque praecepta in oinniuni cordibus a Deo insculpta sedulo servantes ac Deo obedire parati, honestam rectamque vitam agunt, posse clici-nue lucis et gratiac operant e virtuti', aeterncm const qui vitam; cum Deus, qui omnium meutes, animas, cogitationes habitusque plane intuetur, scrutatur et noscit, piv sunnna sua bonitate et clrmcntia nihinne patiutar lt;/iiein/gt;iain acternis puniri supplieüs, qai volnntariae culpae reutam uon habeat,quot;

Conferre licet ea, quae dediums in Parergo ad Caput II. pag. 254. sub nu. I. JU. IV. quae ad Thesim praesentem con-lirmandam et illnstrandam plurimum conducunt.

IV. Ratio autem Thesis simplicissima est. Ea nempe ex eo pendet quod universalis sit voluntas Dei ut homines sal-ventur et veniant ad agnitionem veritatis I. Tim. II. 1. seqq. atqui inlideles nequeunt ad fidem actu venire nisi per gratiam praeparentur; ergo et iis suas gratias destinavit Deus ac pro opportunitate coni'ert.

\ . Non est tamen dimittenda Thesis quin Angustiiuini liberenms a calumnia ipsi inllicta a lansenio quoad quadru-1'licem statuin hominum, quein Augustinus distinxit, ante lei/em, sub leje, sub gratia, in pace. lansenius enim de statu naturae lapsae L. III. c. 2. seqq. docet quod »sententia Augustini,

quam tantopere pelagiani dctestati sunt, non alia quam ista est; quod arbitrium voluntatis post lapsum primi honiinis, antequam gratia visitetur h. e. antequam christianam suscipiat fidem , unde incipit gratia, sub cupiditatibus terrenis ita ca-ptivata possideatur, ut libertas ilia voluntatis velut ferreis vinculis adstricta nullo mode possit surgere, ut bonum vdit aut faciat, sed ut tantummodo captivo motu versetur in malo.quot; Id lansenius probat et hoc quarto argumento »ex quatuor statibus populi Dei ante li'ijein, sub lege, suh gratia et in pace. A pud Augustinum enim inter status illos haec difi'erentia est, quod in duobus primis arbitrium snb jieccati concupiscentia captivum et servum iacet, ita ut legem iustitiae siln propo-sitam sen ipsum opus bonum quod lex iubet, implere non possit. Nam quamvis in secundo statu iam instructus homo ])er legem et supplicii timore territus, quibusdam snbinde bene vivendi desideriis percellatur; quia tamen arbitrium non-dum est a peccato idest a concupiscentia voluntati sen con-sensui eius dominante liberatum, non potest motibus illius resistere... In ceteris duobus statibus arbitrium gratia libe-rante liberum est et vel dimicat vel in beatitudinis pace re-quiescit. Status isti certis gradibus in toto humano genere distinguuntur, ut primus locum habuerit in plerisque ab Adami lapsu usque ad Moysem, qui legem dedit, quo toto tempore in summa ignorantia visit genus humanum. Secundus a Moyse usque ad Christum, qui giatiam liberantem dedit; nam illud tempus fuit legis tollentis quidem ignorantiam, nullam tamen bene operandi gratiam multoque minus libertatem arbitrio a dominantis cupiditatis tyrannide largientis. In tertio statu Christi gratia genus humanum liberat... In quarto perfectis-sime liberi triumphamus.quot; Subdit porro; »Status isti propor-tione quadam in singulis etiam hominibus locum habent. Primus et secundus quamdiu homo in profunda legis iustitiae faciendae ignorantia vel, etiam si iam praecepta noverit, fide tamen vera vel spiritu caritatis liberante destitutus sub cupiditatibus suis vincientibus et vincentibus iacet... In tertio statu arbitrium eruitur et liberatur a lege peccati et mortis... In quarto per beatam resurrectionem liberatur ab omni malo.quot; Pro-vocat lansenius ad Enchir. c. 118. ad Lib. qq. LXXXI1I. q. 0(). ad Comm. in Epist. ad Galatas c, 5. ad Expositionem quarum-

VI. Huins rei mysterium lansenius L. I. Do (irutia Christi c. 2. aperit his verbis: »Iuxta doctrinam Augustini in Scri-ptura f'undatissimam... consilium Dei reformando ludaeorum populo saluberrimum in danda lege fuit, non ut ])er gratiam sufficientem, quae adesset ipsis, earn observando recte viverent, quod eos nondum posse praesciebat; sed ut multitudine jtec-catorum et magnitndine praevaricationum, quae per legem, quam implere non poterant, secutura sciebantur, eorum su-perbin frangeretur... ut convicto superborum fastu et humili-tate concepta, tandem aliquando agnoscerent, se aegrotos esse legemque datam implere non posse... qui scopus Dei tantum abest ut sufficientem gratiam observandae legis ludaeis aft'uisse siq)ponat, ut potius e contrario convincat nullo modo eis atfuisse, sed istam viam conterendae superbiae Deum elegisse. ut ad gratiam observandae legi sufficientem invocandam et impe-trandani propriae infirmitatis cognitione et confessione per-duceret.quot;

Item iiinsenius De Gratia Christi 1^. lil. c. 9. distinguens lilios et heredes Veteris Testamenti, qui bonis terrenis sibi promis.sis inhiantes, bene quideni vivere sibi videbantur, sed peccatores erant, a Dispensatoribus et Gestoribus Veteris Testamenti, qui tigurativa eius praecepta promissaque non sper-nebant, sed in eis tanquam in signis quibusdam prophetaniibns inteliigebant, diligebant et exspectabant Novum; hac inquam, distiuctione statuta, decernit quod quidquid hactenus de ludaeis sub veteri lege constitutis dixerat, accipiendum sit de veris ct genuinis heredibus atque iiliis iliius Testamenti, quod in monte Sina datum fuit et in servituten! generabat.

Vil. lam vero sententia liaec aliena est prorsus ab Augustini mente, et ita aliena, ut eiusdem auctoritate evidenter refellatnr.

Sane 1). liane ipsam sententiam , quam lansenius Augu-stino imponit, olniciebant eidem pelagiani, ut testatur Augu-stinus Cont. duas epistt. Pelagg. ij. ill. c. 2. »Legem Veteris Testamenti nos, aiunt, dicere non ob hoe datam fuisse ut iustificaret obedientes , sed ut gravioris iieret causa peccati.quot; Quid vero ad haec AugustinusV An coneedit id asediciV audi

gt;Prorsns non intelligunt quid de lege dicamus, quia id quod dicit Apostolus , quem non intelligunt, dicimus.quot; Certum est igitur id non doceri ah Augustino quod oi pelagiani et cum pelagianis lansenius imponit. Quid ergo dicebat Augustiuus? Comparabat duos priores status ante legem et suh telt;/e cum statu mh f/ratia spectatos secundum id quod sunt in se ipsis, ratione habit.i propriae oeconomiae et sufficientiae ad salutem. Si namque lex vel naturalis vel scripta per se spectetur, ea profecto ad salutem non sufficit; per earn enim est cognitio eius, quod agendum est, sed non est auxilium necessarium ad opus; imo cum per legem sit cognitio peccati, si sola haec sit, non iustos, sed potius praevaricatores facit. Hunc esse Augustini sensum liquet ex sequentibus. Ibidem enim ait »Sed dicimus lege fieri, ut Dens quid fieri velit, audiatur; gratia vero fieri, ut legi obediatur.quot; Ubi babes distinctionem inter legem et gratiam petitam ab effectu proprio utriusque. Et c. 4. »Quis catholicus dicat, quod nos dicere iactitant: Spiritum S. adiutorem virtutis in Veteri Testamento non f'uisse nisi cum vetus Testamentum sic intelligimus, queraadmodum Apostolus dixit: A monte Siva in vcritahm i/encrans?quot; Scilicet prout erat testamentum servorum, legem ferens terrentem, punientein, nou adinvabat; tantum sub hac ratione spectatum dici potest caruisse gratia; id porro est legem secundum id tantum, quod est ei proprium, considerare. Rursus c. 7. n. 20. »Plamuset bre-vius ita dici potest; Tustitiam legis non impleri cum lex iubet et homo quasi suis viribus facit; sed cum Spiritus adiuvat et hominis libera, sed Dei gratia liherata, voluntas facit.quot; Hoc est, voluntas sub lege est voluntas instructa quidem notitia quid Deus iubeat; sed suis naturalibus viribus relicta non sufficit ad legis observantiam, sed Spiritus adiuvans requiritur.

Et re quidem vera 2) ita intelligondam esse Augustini dd-ctrinam ex eo evidentissime evincitur, quod Augustiuus cer-tissime et frequentissime docuerit hominibus Veteris Testamenti ne dum maioiihus sed et populo indiscrimiuatim fuisse praesto gratiam Dei et fuisse iustos inter eos. Sane in Psalm. LXVil, n. 2. »Erant etiam in illo populo, qui iutelligerent, habenles iidem, quae postea revelata est, non ad legis literam, sed ad gratiam Spiritus pertinentem. N(ui enim sine ipsa fide fueruut, qui eius in Christo futuram revelationein praevidere et prae-

nuntiiirc potucnmt., cum cfc ilia vetera Sacrameiita significaiitia fuerint f'uturorum. An soli ])rophetae liabebunt lianc fideiuV non et populusV liim vero etiam qui prophetas fideliter an-dicbant, eadem adiuvabautur gratia, ut intelligerent quod au-diebant. Sod utique Sacramentum Regni caelormn velabatur in Veteri Testamcnto, quod plenitudino temporis revelaretur in Novo.quot; Cf. et epist. eius ad Hilarimn siculum 157. n. I t. 15.

VIIF. Quare Augustinus I! ) inter Testamentum Vetus et Novum non boe discrimen ponit quod tunc gratia deesset, mme sit; sod quod huic esset occulta, nunc minifesfa. In Ej)i-stola, quam cum aliis quattuor Kpiscopis ad Iimoceiitium scripsit, ait u. 14: gt;Per legem cognitio peccati. Nunc autem sine lege iustitia Dei manifesta est, testificata per legem et prophetas. Cum dicit Apostolus: manifestata est, ostendit iinia et tunc erat (iustitia Dei, quae secundum Augustinum ea est, qua nos Deus iustos facit. Lege inter alia caput 7. n. 20. Lib. 111. contr. duas epistt. I'olagg. et Berm. IAXXI1. c. 9,), sod tanquam ilia pluvia, quam (iodoon impetravit, tunc velut in vollere occulta, nunc autem velut in area manifesta.... Sicut confugiunt nmlti a facie regnantis ])occati ad gratiani, velut in area nunc patontoni, ita panci (Fudaoi iusti, jiauci comparati cum iustis ex Ecclesia, quae totuni orboni comjile-ctitur) ad cam confugiebant velut in vellore tunc latentem.quot; Scilicet oeconomia populi ludaici erat per se oeconomia legis quae manifesta erat; gratia vero eidem populo conforebatnr, sed non vi legis sen vi illius oeconomiae , sod vi oecononiiae Evangelii, quae quidem tunc velata erat et latons, nunc vero post Christum revelata et manifesta est. Undo in Veteri Testamcnto dicitur fuisse manifesta lex, gratia occulta.

IX. Cetorum ut iutimius doctrina Augustini intelligatur, advertendum est discrimen ab ipso positnm inter has duas phrases: e»»e mh lege ct esse in lege sen cam lege. In loann. Tract. III. n. 2. »Undo facti erant homines sub lege? non implendo legem. Qui euim legem implet, non c*t sub lege, sed cum lege.quot; Ibid. Tract. LI. n. 27; »Omnes rei sub lege sunt, bene viventes cum lege sunt.quot; In Psalm. 1. n. 2: Alind est esse in lege, aliud snh lege. CJui iu lege est, secundum legem agit; qui est sub lege, secundum legem agitur. Ulo ergo liber est, iste servus.quot; Itaque sub lege esse, non est tantum legem

habere, seel legem habitam non servare eaque proinde reum fieri et damnari: servus proinde est qui est snh lege ; non enim amore iustitiae operatur , propter quern liber esset sub gratia et in lege et cum lege ac propterea obnoxius est minis, terroribus et vindictae legis. Quare de quovis homine sive lu-daeo , sive Ohristiano Augustinus affirmat quod sub lege est, si cam nou implet; lex enim iusto nou est posita, sed iuiusto et affirmat quod in lege est, si earn implet. 8i autem fiatcom-paratio populi Veteris Testamenti et populi Novi Testamenti et utriusque oeconomia secundum id, quod proprium habet spectetur, liquet quod »iu lege veteri praevabbat timor, in nova amorquot; ut ait in Psalm. LXXVI1. n. 7. et quod homines Veteris Testamenti, ratione liabita solius oecouomiae legis, nou poteraut observare legem, possunt autem homines Testamenti Novi; Gratia enim propria est buius status, prout talis est. Porro si »lex usitatius vocatur cum minatur, terret, vindicatquot; (Ad Simplic. L. I. q. I. u. 17) et si sub lege est qui earn non implet, etiara sub lege erit, qui earn implere nequit et idcirco eius vindictam timere debet; quocirca homines Testamenti Veteris, cum ratione habita solius legis, quae sola ad eos spectabat, non possent implere legem, eraut sub lege. Verum quemadmodum Christianus, qui ratione oecouomiae, in qua vivit, est sub gratia, si tamen legem non servat et peccat, ijise est sub lege et idcirco, ut Augustinus ait, ad Vet us Testa-mentum in servitutem generans spectat; ita et ludaeus, qui ratione oecouomiae, in qua vivebat, erat sub lege, si tamen legem servasset per gratiam, quae ei non deerat per merita Christi, qui etiam turn operabatur, ipse in lege fuisset et sub gratia atque spectasset ad Testamentum Novum. Coutr. duas epistt. Pelagg. Ij. III. c. 4. n. 9. »Ad Testamentum Vet us, quod est a monte Sina in servitutem generans, quod est Agar, ilii pertinent, qui cum acceperint legem sanctam et iustam et bonam, putant sibi ad vitam literam posse sufficere et ideo qua fiant factores legis, divinam misericordiam non requiruut.quot; Quae doctriua Augustini de bominibns *11/1 lege, eadem est de hominibus, qui fuerunt ante leyem. Spectati namque secundum rationem status sui carebant quoque lege positiva extrinsecus data; non tamen carebant, propter merita Christi revelanda in statu gratiae, notitia ac gratia necessaria ad agendum. An pu-

tandum est censirsse Augustinum Patriarchas oinnes, Seth, Noe, Abrahanmin, Isaacuin etc. gratia Dei destitutos f'uisse, et niliil fecisse nisi peccataV Quid manifestius contra ScripturamV Sane illis non «ecus ac iis, qui sub lege veteri erant, affirmat Augustinus in Enchir. c. 118. gratiani f'uisse collatam. »Sic est et Dei populus ordinatus per temporum intervalla, si(;ut Deo placuit. Nam fuit primitus ante legem, secuiulo sub lege... deinde sub gratia . . . Quae quidem gratia nrc antea dcfuit, (/nil/us earn opoftait impertiji, cjaamvis pro lemponx dUpcnsationc, veldtd ef orntltd.quot;

Cum igitur status singularis bominis, qui prius in altissimis ignorantiae tenebris vivit, deinde peccatum i)er legem cognoscit, tum tandem gratia Dei adiuvatus recte operatiir , comparentur cum his statibus generis bumani secundum id tantum quod hi status ex se proprii babebant; non sequitur, quod in prio-ribus statibus genus Immanum exsistens carnerit auxiliis ne-cessariis ad operandum salutariter, nee fuerint homines iusli. Faure in 1. c. Enchirid.

(Juamois Dews iieinun iwijel auxilia mfflcienlin ad nalulfim «s-sdiKciidani, non nadem lamcM nul ijuoad shujidos dinlrilnilio fjralidrnm. Jlaius autcin dioersao dintribiilionis ratio in in-scmlabilibm iudiciia Dei, apnd tfuem nulla, est iniiiailax, latei in eaque diversa dixlrïbuliom jmilum out -myskinmn prae-dlt;;tilinalionis.

I. Primum constat ex baetenus demonstratis. Alterum facto constat; nam e. g. gratiae exteriores, ut praedicatio Verbi, non eaedem f'uerunt et sunt apud omnes ipsaeqne interiores gratiae saltern pront efficaces et adiuvantes sunt, rursus nou sunt eaedem pro omnibus. Thesis eo spectat, ut intelligatur in distribvdione gratuita gratiarum mysterium providenfiae Dei supernaturalis sive praedestinationis esse positnm. Afferi-mus primum Augusfini doctrinam. ex qua huiusuiodi mysterimn constabit: simplici deinceps animadversione adhibita patebit in sola distributione gratiarum positum esse mysterium praedestinationis,

II. Itaque pelagiani, ut notum est, uegabant gratiae grii-tuitatem atque contra earn obiiciebant, quod si gratia datui' gratis, asserendum sit fato quodam hominum sortes regi vel Deum esse acceptorem personarum (cf. cont. lulian. L. III. c. 18. n. 46. et Epist. ad Sixtum CXCIV. n. 4.).

E contrario Augustinus tuebatur gratiam prorsus gratuitam, negans inde consequi illud utrumque, quod pelagiani collige-bant. Quaestio proinde eaque duplex occurrebat atque utrumque accurate distinguit Augustinus (De Douo persev. c. 8. inv 16, 18. Epist. cit. c. 2. un. 4, 5. Cont. lulian. L. IV. c. 8. n. 46): uimirum 1) cur gratia Dei non onmibus detur, sed filiis detur, aliis non detur. 2) Si ex omnibus, quorum nemo earn meretur, quibusdam tantum datur, cur potius huic, quam illi detur. Non eodem modo utrique quaestioni Augustinus respondet.

III. Antequam Augustini referamus responsiones, adverten-dum est 1) gratiam, de qua quaestio est, non esse quamcumqite gratiam, sed certain quamdam gratiam, gratiam nempe ube-riorem, vel gratiam actu efficacem. Nam gratia sufficiens e sententia ipsius Augustini (ut demonstratum supponimus) né-gatur nemini, quaestio ergo de ea esse nequit, cur non omnibus detur. Augustinus autem, ut iam alibi notavimus, speciatiiu de ea gratia, quae coniuucta est cum effectu, de gratia cle.cto-rum, jiliorum protnmlonie loquebatur. Quaestio proinde hue redibat, cur non omnibus datur ipsa fides, iustificatio, perse-verantia; seu cur non omnibus ea gratia confertur, quae aliis tamen datur, qua tit ut actu credant, iustificentur, perseverent.

Advertendum est 2) gratiam efficacem sul) liac formali ratione prout praevisa est f'utura efficax, si detur, nemini de-bori; quod enim homo exigere potest, est gralia qua ]K)ssit seu gratia sufficiens aut efficax in actu primo; quod autem sit efficax gratia in actu secundo, id in potestate ipsius ho-minis gratia sufficiente adiuti positum est; non est ergo cur Deus aliquid amplius tribuere teneatur.

Unde 3) ratio sufficiens ad sedandas omnes querelas, haec duplex est: prima, uberior vel efficax gratia, prout talis, est donum indebitum, est indebita misericordia: altera, quod gratia sufficiens, quae homini datur, non sit in ipso efficax, id ex culpa est hominis; ideoque ex ipso homine est quod gratiam eflicacem nou habuerit.

Verum 4) negari uequit quod oninipotenti Deo non deost modus, quo omnes ita vocet ut vocantem infallibiliter sequantur et si Deus vellet etiam ipsorum (qui uou seqviuntur) misereri, posset eos ita vocare, quomodo illis aptum esset, ut et move-rentur et intelligereut et sequerentur (Ad Simplic. L. I. lt;(. 2. nu. 13. 14.). Cur ergo nou omnibus talis gratia datur, sive cur non omnes ita vocantur?

I\^r. Augustini responsio ad hanc primam quaestionem hue redit. Qui quaerit rationem huius diversae distributionis gra-tiarum , potest hoc sensu quaestionem movere, ut velit Deuni arguere iniustitiae, ac si iliceret; Noune est Deus iniustus, quia in pari causa quonmidam miseretur , quorumdam nou miseretur? Vel, concesso quod nulla iuiustitia .sit penes Deuni quaerere tarnen acllmc potest, cur Deus, qui poterat omniuni misereri, noluerit reapse omnium ita misereri.

Quaestioui priori modo intellectao Augustinus respondet demonstrando nullum esse iniustiliain penes Deum, tuni quia si gratia non est efficax, id est ex culpa hominis; 'um quia gratia efficax est beneficium indebitum. Enchir. c. 99. »Miseretur magna bonitate, obdurat nulla iniquitate: ut nec liberatus de suis meritis glorietur, nec daniriutiis nisi de suis vievilis conqueratur.quot; Porro luiec merita sunt, quia gratias sufficientes habens, iis nolnit consentire; obduratio ergo, quae in negatione gratiae adiuvantis consistit, non ex Dei iniquitate sive iniustitia, sed ex culpa hominis repetenda, qui gratiis sufficientibus non consentiens in causa fuit cur non adiuvaretur a Deo. Et do l'raed. SS. c. 8: »Cur ergo non omnes docet ut veniant ad Christum, nisi quia omues quos docet, miaericordia docet; quos autem non docet, iudicio non docet?quot; W misericordia, ergo beneficium est indebitum. Porro quando audis iudichun, una intelligis docere Augustinum quod mala voluntas hominis in causa sit, quae id meruerit, idcirco gratias spreverit, qnibus poterat esse bona. Loquens enim de Deo excaecante et obdu-rante (Tract, in loan. Mil. n. (gt;.) ait: »etiam hoc eoruni voluu-tutem meruisse respondeo. !Sic enim excaecat, sic obdurat Deus deserendo non adiuvando, quae occulto iudicio f'acere potest, inicjuo non jiotest.quot; En ((iiid sit indicium Dei non esse iniquum: (|uia nempe hominuni voluntas id meruit. iSupponitur proinde gi'iitiius sufficientes non defuisse, quibus valeret bene agere.

V. Notandum est quod Augustinus rt magis in aperto pouat rationem banc indehiti, quae gratiae competit, pro-vocat frequenter ad peccatum originale. Nou quod peccatuui originale solum sit ratio sufficiens cur statuta reparatioue totius hurnanae naturae per Christum , negetur gratia sufficiens , sed quod idem peccatum sit ratio ostendens gra-tuitam esse et indebitam gratiam naturae et praesertim gratiam efficacem, quam gratuitatem gratiae unicc Augustinus demonstrandum sibi assumit. Verum ne perperam Augustini sententia intelligatur, advertendum est Augustinum loqui de discretione ea, quae fit per primam gratiam, quae omnes re-perit ohstrictos peccato originali et idcirco indebitam gratiam demonstrare ex peccato originali adlmc exsistente et nondum remisso falsumque esse quod Augustinus rationem negationis gratiae efficacis et perseverantiae iustis repetat etiam ex peccato originali quantumvis remisso. lil posset demonstrari ana-lysi instituta eoruni omnium testimoniorum Augustini, quae afferuntur ab iis, qui banc sententiam Augustino imponunt, quod nempe Deus aliquos bono adeo niagno privet propter peccatum, quod eis plenissime condonavit. Hed quia omnia ea testimonia sibi siniillima sunt, satis erit unum recitare; cetera conferri possunt. Contr. duas epistt. Pelagg. L. IÏ. c. 7. de-tinita acceptione i)ersonaruni et in medium .'Jlata parabola de-nariorum Mattb. XX, 1. seqq. pergit: »nempe bic tota iustitia est: hoc volo. Tibi, inquit, reddidi, linie donavi: ueque ut buic donarem, tibi aliquid abstuli aut quod debebam vel minui vel negavi. Sicut ergo bic nulla est acceptio personarum, quia sic alius bonoratur ut alius debito non f'raudetur; sic etiam cum secundum propositum Dei vocatur alius, alius non vocatur, vocato datur gratuitum bonum, cuius boni est vocatio ipsa principium; non vocato redditur malum, quia omnes rel. *iuit c'l' eo (/nod per ihikiii hoinincrn peccatum intravit In nmndam . . . Bonum quidem immerito et gratis datur; quia ex eadem massa est cui non datur: malum vero inerito et debitum redditur, quia in massa perditionis malum malo non male redditur.quot; Sensus obvius est, beic loqui Augustinum de iis, qui adbuc peccati originalis rei sunt. Agitur enim do vocatione, quam cur non acoipias pro prima gratia nulla est ratio, cum sermo sit de reis obstrictis peccato originali. Idem docet Epist. GLXXX.

ad Paulinum, nn. 16. 17. et Epist. CXC, ad Optatum nn. 0. 10. Epist. CXCIV ad Sixtum n. 4. alibique. Cf'. Faure in Enchirid. ad caput 55. Hue pertinet quod ait De Dono persev. c. 8. »CIur, inquit, gratia Dei non secundum merita hominum daturV respondeo, quoniain Deus misericors est. Cur ergo, inquit, non omnibus V et hic respondeo, quoniam Deus index est quot; Nempe exsistente peccato origiuali, exsistit ratio cur Deus possit hominem damnare ideoque et gratiam negare, ita ut si conferat, id totum sit ex divina liberalitate et misericordia. quod probare vult Augustinus.

Hinc cum disserte quaestionem facit de iis, in quibus iam peccatnm ol'iginale remissum est, non ex eo rationem petit gratiae perseverantiae negatae. Ita De Dono persev. e. 8. n. 19. proposita luie quaestione; cur quibusdam, qui euni coluorunt bona iide, perseverantiam usque in fineni non deditV respondet »cur putas nisi quia non mentitur qui dicit: ex nobis exieruut, sed non erant ex nobis etc.quot; Indicat scilicet rationem ex iis ipsis petendam esse, qui peccato suo desciverunt. Idcirco ibid, n. 21. duas classes constituit eorum, quibus huiusmodi beneficia a Deo negantur, nempe parvulorum, (pii adiuic origiuali peccato obstricti sunt et aetate granclium tuin impiorum tuin piorum, significans non de omnibus eodem modo esse loquendum. Et sane rediens ad quaestionem cur ex duobus piis alteri perse-verantia detur. alteri non detur, recurrit rursus ad verba loannis, tuin subdit: »non erant in ('bristo electi ante consti-tutionem mundi, non erant in eo sortem consecuti, non erant praedestinati secundum propositum eius, qui universa operatur etc.quot; quibus verbis sola gratuitas praedestinationis perseverantiae declaratur.

VI. Nihilominus distinguenda sunt adlnic duo. Aliud enim est docere: iusto negatur perseverantia propter motivum hoe, quod est peccatum originale, quod tanien remissum f'uit, aliud: supposita gratuitate perseverantiae, quae est ratio cur sine iniuria possit negari, assumere peccatum originale ad demonstrandum 7110(/Is immerito conqueri hominem lapsum de negata perseverantia, quam si mansisset integer. Nam bic alter discursus hue redit. Quo hire quis conqueritur quod ei perseverantia non detur, cui poterat merito et prima gratia negari, qua negata, etiam perseverantia fuisset negata ? quo argu-

mento non dicitur quod peccatum originale roniissum sit mnti-vum Deo negandi gratiam perseverantiae, seel solum ostenditur quam immerito conqueratur liomo ])ro negato bono aliunde indebito, cui totum nempe prima gratia et perseverantia |io-terat negari. Itft arguere videtnr Augustinus Op. ini)). Ij. Tl. c. 14'2. cf. Faur.i loco citato.

VII. Cum vero seposita quacstione de iustitia Dei qmieri-tur simplicitcr cur Deus non omnibus, cum possit si velit, gratiam conferat, respondet Augustinus, iuscrutabilia esse indicia Dei. De Dono persev. n. 21. »Ex duobus parvnlis originali ])eccato pariter obstrictis, cur iste assumatur, ille relinquatur et ex duobus aetate iam grandibns impiis, cur iste ita vocetur, ut vocantem scquatur; ille autem aut non vocetur (praedica-tione fidei) aut non ita vocetur; iuscrutabilia sunt indicia Dei.quot; Of. et L. I. ad Simplic. q. 2. n. 17. idque frequenter Augustinus tradit vel iis verbis, vel similibus, exclamans nempe cum Apostolo: o altitudo divitiaritm! et mimrjuid iniquitas apud Deum?

Attamen ut quodannnodo haec iuscrutabilia indicia Augustinus tueatar, raonet ex liac diversa distributione gratiarum hunc etfectum consequi, sive hoc bonum obtineri, quod magis manifesta fiat gratiae gratuitas; nam si omnibus daretur, videretur veluti connexa cnm natura et debita et ita maiori cum humilitate et gratitudine qui eam accipiunt ferantur in Deum. Encliir. c. 99: »Videt, si capit (verba Apostoli Kom. IX. 20. 21.), universum genus humanum tam iusto iudicio in apostatica radice damnatum, ut etiamsi nullus inde liberaretur, nemo recte posset Dei vituperare iustitiam et qui libemntur sic oportuisse Itherari, ut ex plaribus non liheratis at que in damnatione imtissima derelietis, ostenderetur quid rneriusset uni-versa compersio et quo etiam istos debitum indicium Dei du-ceret, nisi eis indebita misericordia subveniret; ut volentium de suis meritis gloriari omne os obstruatur et qui gloriatur in Domino glorietur.quot; Cf. et epistolam ad Paulinum Nolanum n. 22. 24. 25.

Porro, ut iam monuimus, haec non sunt accipienda de nogatione gratiae vel providentiae necessariae pro salute cii-iusque hominis; nam hoc pugnat cnm certa doctrina Augustini de volnntate salvifica universali. Of. n. 111.

lam vero docet Augustinus lioc modo liberationis oportuisse uti, ut plures non liberando ostenderetur quid universum genus liumanum meruissöt. Liquet 1) liane non libcvationem planum non esse medium necessarium ad illud ostendendum, quod aliis modis poterat manifestari. Liquet 2) turn ex ipsa phrasi tum ex rei natura non libera(ionem et damiuitionevi esse obiectum non voluntatis Dei intendentis illud, sed solum permittentis. Quare 15) ostensio merili generis liumani non est finis intentus per daiunationem plurium ; tuuc enim liaec medium esset et intenta a Deo: sed est ratio convenientiae permissionis, quod plures damnentur. Unde 4) illud oportuisse non signiticat ne-cessitatem adhibendi liunc moduni ad illud ostendendum , sed solum convenientiam. Et sane si permissio liaec necessaria fuisset, iam non dicerentur esse inscrutabilia indicia Dei in liuiusmodi permissione: pateret enim evidens ratio. Asserit proinde 5) Augustinus conveniens fuisse Deo (ita tanien ut et oppositum fuisset conveniens Deo , si is voluisset) permittere plurium perditionem, queniadmodum generatim Theologi docent permissionem malorum moralium convenientem esse Deo; quia praeterquam quod non obligatur ad malum morale impedien-dum, adest ratio sive comlitio sufficiens exercendi iuris huius quod habet permittendi, nempe bonum aliquod, quod in sui gloriam ex malo olici potest. Deus enim malum morale permittere potest, quia non tenetur impedire; oportet tanien ut ex malo permisso aliquod bonum elici possit: hoe autem bonum non est quidem fiuis intentus a Deo cum malum vult permittere, sed est veluti conditio ut suum ius permittendi mala exercere possit. Itaque Augustinus docet conveniens fuisse permittere plures damnari, quia ex hoe malo permisso illud bonum eolligi poterat, ut evidentius cognosceretur gratuitas gratiae. gt;Hinc intelligunt (contr. duas epistt. Pelagg. L. IV'. c. ti.) vasa misericordiae, quam gratuita illis misericordia praebeatur, quod irae vasis, cum quibus est eis perditionis causa et massa communis, ira debita et insta rependitnr.quot;

VIII. Ad alteram quaestionem, nimirum si non omnibus gratia datur , cur tanien liuic potius quam illi datur , e. g. cur potius Petro quam ludaeV brevior est et expeditior Au-gustini responsio: li. e. nullam huius rei rationem excogitari posse, spectare id ad inscrutabilia indicia Dei. De Dono persev,

c. 8. »Si iam, inquit, oportebat, ut damnatis non omnibus, quid omnibus deberetur ostenderet atque ita gratius saam gratiam vasis misericordiae commendaret: cur in eadem causa me quam ilium potius puniet aut ilium quam me ])otiiis libe-rabit.quot; Respondet Augustinus » Hoe non dico, si quaeris quare, quia fateor me nou invenire quid dicam.quot; Contr. duas epistt. i'elagg. fj. IV. c. 0. n. llgt;. »Sed quare istos homines oves facit et istos non facit, apud quem non est acceptio persona-rum? Ipsa est quaestio, quam beatus Apostolus curiosius quam capacius proponentibus ait: o homo, tu quis es qui respon-deas Deo? Numquid dieit figmentum ei qui se finxit: quare sic nie fecisti? Ipsa est quaestio, quae ad illam pertinet alti-tudinem, quam perspicere volens idem Apostolus quodammodo expavit et exclamavit: o altlttido divitlarum sapientiae el fscivv-tIne Dei: quam iriserufabiUa simt iiid'icta eins cl 'i'iiveslitjabiles viae eins!quot; Cf. et epist. 194^m. ad Sixtum. n. 23.

Adverte eodem in loco Augustinura subdere: »(rrata ergo sit nobis eius gratuita miseratio, etiamsi liaec jirofunda inso-luta sit quaestio. Quae tameu (quaestio) eatenus solvitnr, qua-tenus earn solvit Apostolus dicens: si autem l^eus volens ostendere iram et demonstrare potentiam suam, altulit (susti-nuit) in nmlta patientia vasa irae, quae perfecta sunt (apta) in perditionem et (deest vocula et in vulgata) ut notas faceret divitias gloriae suae in vasa misericordiae , quae praejiara/it in gloriam. Ira quippe non redditur nisi debita , ne sit ini-quitas apud Deum; misericordia vero etiam cum praebetur indebita, non est iniquitas apud Deum.quot; Verum haec Augustinus dicens videtur a quaestione speciali ear hie potius (/nam ille salvetur, ad generalem transire , eur non omnes salveniur. Huius enim propria est responsio Pauli. Of. Card. Toletnm Comment, in Epist. ad Kom. in li. 1.

lam vero ex bis, quae bactenus ex Augustino attulimus, constat diversam distributionem gratiarum in mysterio esse positam. Et sane reddatur ratio cur non omnibus eae gratiae donentur, quibus ii salvi infallibiliter Herent, si eae conferren-tur; cur potius liuic quam illi ea series gratiarum efficacium conferatur: etsi aliquid pro priore quaestione aiferri possit, tameu nihil pro secunda nee quod pro priore affertur explere animum potest, nisi ad occultam Dei voluntatem recursus fiat.

Mysteriuni iiiitciu istiul e.st iiiysteriuin divini consilii et beneplaciti mystcriumque vocatur; quia nequit creatura scru-tavi et nosse consilia Dei. Porro res, quae huic luysterio subest, vel est absoluta jiraedestiuatio ad gloriam ante prae-visa nierita, quae praedestiuatio necessaria sit ut (juis salvetur nee tarnen spectet ad omnes, vol est collatio yvatiarum ab iutrinseco efficaeium ((iiae necessariae sint ut actus salutaros sint, nee tanioii rursiis omnibus dentur, vel est dift'evens pvo Dei ai'bitrio distributio gratiarum, ut omnibus quidem suffici-eutes dentur, sed nou omnibus eadem ubertate nee omnibus eae, quae praevisae sunt effectuin suum praesertim perseve-rautiam eonsecutuvae. Atqui non |irimuni; quia et-si per se ea praedestinatio non repugnet et forte pro pluribus detur, re-pugnat quod ea sit necessaria et tarnen jduribus negetur. Non secundum; tuin quia primum supponit, tum quia talis gratia non datur, tuin quia Augustinus ceterique Patres, qui disputan-tes cum l'elagianis, mysteriuni praedestinationis gratiae prae-dicabant, de modo s))eciali, quo gratiae intrinseca vis operetur in voluntate, nullam controversiam habuerunt: non ergo ad rationem talis gratiae pertinet quod ipsi docent de mysterio praedestinationis. ilestat ergo tertium. Et sane luie spectant omnia Augustini dicta, quibus mysteriuni fatetur. Inscrutabile enim esse ait, quare bic vocetur, ilie non vocetur, huic ita snadeatnr ut persuadeatur, illi non ila, cur liic vocetur quo-modo aptum est ei ut se(juatur vocantein, non ita ilie, cur bic fiat ovis, non ilie etc. Atqui baec exbibent distributioneiu gratiarum differentem. Ergo.

I 1 IKS IS J. (Iratia, pnmt dicitm^- dc bono aliquo altori collato, dellnilur: hciiefuium ex henevolcufia colla/mn cilra cxi^cnliam ciits, cni con-fertur: ad (|uam dcrmitionem rcdil ilia communis Scholasticormr.:

rilKSIS If. (Iratia creata turn in donum naturale tuni in doniun super-naturale dispesci potest: supernalurale tamen donum potiore iure magis j)ropiie gratia dicitur; iia ut ea dona in ipsa ratione grati.ie

111KSIS J11. Ratione habita turn status sive integritatis sivc lapsus crea-turae rationalis, tum principii meritorii, quod proprium est alterius status, gratia supcrnaturalis distinguitur in gratiam Dei et jjratiam

rifKSIS IV. (Iratia supernaturalis alia est externa, alia interna. Quamvis autem non quaevis gratia interna sit in ratione entis praestantior gratia quavis externa; in ratione tamen beneficii gratia interna per

TIIKSIS V. Rursus gratia supernaturalis dividi debet in gratiam gratis datam et gratiam gratum facientem, quae potior est ilhl . . . . i'lll'-SIS \ I. (Iratia gratum* faeiens alia est in habit» sita et permanens, alia actualis et transiens...............

TIIKSIS VIh Ad gratias actuales speetant mentis illustratioues lum (]na;' ton tum ah e.vtrinseeo excitant nr in nobis, turn potissiinum quas ope*-ratur quoque immediate Sjgt;iritns in mcntc nostra, Ut autem liuius-luodi illustratio immediata mentis exsistat in nobis, requiritur ex ordinaria Providentiae lege obiectum extrinsecus propositum, quod

luntatis turn mediatac turn immediatae atque inspirationes immediatae inter gratias actuales enumeratas principem obtinent locum ... 31 THESIS IX. Ciratiae actuales illustrationis et inspirationis continentur

THESIS X. Actus vitales, quibus continetur gratia actualis illustrationis et inspirationis, quae principium est deliberati actus et operis boni,

voluntas adiuvatur, aliqua exsistere, quae sint per se efficacia . . 43 THESIS XII. Ratio gratiae actualis extendi quoque potest ad actus in-

Parkrgon. De eo, quod Deus possit speciatim per gratiam .... 51 THESIS XV. Tenendum est actualem gratiam nedum morales, sed phy-sicas ciiuxjue vires addere facultatibus nostris ad actus salutares eli-

THESIS XVI. Non demonstratur inter gratias actuales recensendas esse (j ua lit ales quasdam rentes, non vitales et snapte natnra Jluentes, quae principium intrinsecum sint actus vitalis indeliberati supernaturalis:

THESIS XVH. Constat ita addi per gratiam formaliter vires tum physicas tum morales voluntati, ut ex voluntate et gratia unum constituatur principium actus deliberati salutaris, quod est nempe voluntas ele* vata, illustrata, inspirata. Porro ex hoc consequitur 1) ipsum liberum arbitrium elevatum in ordinc supernaturali constitui potensque effici lit in eo online agat secundum rationem suae naturae. Consequitur 2) concursum igt;ci ad actum doliberalum habcri in ordine supernaturali non secus ac in naturali, qui concursus idcirco non spectet ad actum primum facultatis sed solum ad actum secundum. Consequitur 3) actum deliberatum salutarem perperam spectari ut efl'ectum duplicis diversaeque causae, quae sint humana voluntas et gratia. Consequitur 4) actum deliberatum salutarem el totum esse vo-

luntatis agentis secundiun vircs «rratuito acceptas et lotnm esse Dei elevanlis el adiuvanlis voluntaleni. Coiisefjuitur 5) voliuUalem partialem eausam dici posse actus cuiuscumciue salutaris, partialitate quidem non eflectus, sed causae, prout ipsa cum Deo componitur, a ([lio gratuito elevatur et excitatur ad agendum, (^uod si 6) in humana voluntate spectetur id tantum quod ipsa sihi pennissa potest naturaliter et ita spectata voluntas comparetur cum gratia, sive, quod perinde est, comparetur, sccum IjjsA elevatd, illustrate, inspi-ratil; inerito dicitur (piod in ordine salutari nihil n()i)is , sed totum

T1IKSIS XVIII. (Iratia actualis interior multipiiciter dividitur, nempe in excitantem seu vocantem et adiuvantem, in operantem et coope-rantem , in praevenientem et suhsequentem, in antecedentem et con-comitantem. (^uemadmodum vero liahita ratione unius eiusdemque actus salutaris, una eademque est gratia excitans, vocans, j^raeve-niens , operans, antecedens , ita pariter una eademque est gratia adiuvans, subsequens, cooperans, concomitans. Imo haec altera non dilVert a priori nisi propter dilTerentes habitudines, quas gratia habet ad actum salutarem prout ipse ponitur aut non ponitur; re autem gratia excitans et adiuvans, gratia operans et cooperans etc. idem sunt.

THESIS XIX. In ipsa natura intellectus humani positum est, ut per solas naturae vires sit ei impossibile cognoscere veritates sihi naturales onmes simul collective sumptas. J nest vero per se intellectui homi-nis lapsi potcstas physica cognoscendi quaslibet veritates sibi naturales distributive acccptas turn quaslibet partiales collectiones earum. Haec autem physica potcstas quoad plura intelligibilia naturalia tum in pluribus intellectibus tum in omnibus per accidens prohihetur fhysicc ab actu coniunctaque et cum impotcntia lt;] 11 a dam niorali ca-

THESIS XX. Lilierum quoque arbitrium gaudet naturaliter potestate physica semper honestc agendi servandique legem naturalem; quam-vis ad idem praestandum impotentia (|uadam morali laboret. Ad actus vero aliquos honestos et ad aliqua praecepta legis servanda potestate tum physica tum morali liberum arbitrium est naturaliter

THESIS XXI. Mcrito proscripta est doctrina, quae statuit omne, quod agit peccator, peccatum esse et omnia opera inlidelium esse peccata liberumque arbitrium sine gratiae Dei adiutorio non nisi ad pec-candum valere..................

THESIS XXII. Certum est, quoties in monumentis Ecclesiasticis doctri-nam revelatam proponentibus Icgimus credendum esse quod bonum nliquod esse non possit in nobis vel actus aliquis fieri a nobis non possit citra auxilium gratiae, id de bonis et aetil us salutaribus in-

TMESIS XX1I1. Cum testificatione eatholica satis constat citra gratiam nihil boni et salutaris in hominibus esse posse, speciatim affirmamus gratiae quoque deberi fidem salutarem eiusdemque pium quodvis

IIUEVIS SYNOPSIS HISTORICA ERRORUM l'ELAGIANORUM CIRCA GRATIAM . 127 TMESIS XXIV^T. Necessitas gratiae actualis ad ogendum sicut oportet rs erta a Patribus contra pelagianos, est necessitas non solum moralis,

TMESIS XXVI. Eamdcm doctrinam necessitatis gratiae, quae seculo V. a Patribus contra pelagianos propugnata est, iam Patres praeccden-tium seculorum in Oriente et Occidente continenter tradiderant . . 192 TMP2SIS XXVII. (Iratia porro necessaria ad salutariter agendum iis, ([ui necdum sunt conversi ad Deum et quovis habitu supernaturali carent, est gratia duplex interior immediata, nempe illustrationis mentis et

TMESIS XXVIM. Ut tandem de necessitate gratiae actualis pio iustis ([uoque disscramus, primum advertendum est (piod cum gratia prac-veniens dicitur necessaria ad omnes actus salutarcs, non eo ipso dicitur quod ad singulos actus nova gratia praeveniens sit necessaria. Tenendum est porro quod iustis quoque ad omnes corum actus saiu-tares necessaria est gratia actualis praeveniens et adiuvans tuin illustrationis tum inspirationis; licet non prorsus eodem modo ac iis ,

r.REVIS SYNOPSIS HISTORICA DE IMPECCANTIA ET AP ATI 11A PELACIANA . 21 4 TMESIS XXIX. Praestituto Tridentinae Synodi Sess. VI. Canone 23⁰hominem iustificatum non posse in tola vita peccata omnia et iam venialia vit ar f, nisi ex spcciali privilegio, collata quoque Patrum hac super re contra pelagianos doctrina, tenendum est 1) iustos generatim non vitare toto vitae tempore, nisi per accidens sit admodum breve , peccata omnia venialia. Nomine autem peccati venialis ca quoque peccata intelligenda sunt, quae cum imperfecta deliberatione et ex subreptione, ut aiunt, admittuntur. Tenendum est 2) impoten-tiam quandam antecedentem, licet tantummodo moralem, inesse iustis ad ea peccata semper vitanda. Porro buius impotentiae ratio petenda vidctur ex infirmitate naturae sive defectu integritatis. (^uare

noccssarium est speciale privile^ium (juotl ulli alleri , praeler Im-Diaculatam Deiparam, non certo constat fuisse concessum .... 228

DE SKNTKNTIA AUGUSTINT CIRCA NKCKSSITATKM (JKAT1AK ACTÜAI.IS IN STATU INTEGRITATIS

1-tsi in quaestione pelagiana de gratiae necessitate haec Augustinus tradiclerit, nimirum 1) tolerabilem futuram sententiam Pelagii de potestate liberi arbitrii , si de natura integra quaestio esset; 2) hoe enim discriincn esse inter protoparentes integros hominesqne lapsus,

(juod ii in viribns liberi arbitrii haberent perseverare si vellent, hl non nisi a gratia banc potestatem naneiseantnr; 3) neqne primnni hominem gratia eguisse ut bonnm reeiperet; haec tamen non ad-versantur necessitati gratiae quam integrae quoque naturae vindicavit

THESIS XXX. Distincto merito operis condigno et congruo , docemus nullum esse posse in natura meritum, lt;|U() gratia comparetur atque

TilKSIS XXXII. Ne(|ue precibus naturae adseri potest vis impetratoria gratiae, ratione saltern habita buius, in lt;|uo versamur, providentiae

THESIS XXXIII. Calumnia est pluriinos graecos Patres et mgt;nnnatim Chrysostomum primas partes in ordine salutis tribuisse naturae et ideirco gratiam merito cuidam naturae congruo rependi affirmasse. 2.S5

THESIS XXXIV. Etsi illius theologici eflati: Facienti quod in se est Dens non dencgat gratiani, interpretatio, quae statuit fidentrm qnod in se est viribus naturae, se dispone re negativa dispos it ion e ad gratiam , permitti ])Ossit taiKpiam non derogans dignitati gratiae; atta-men animadvertendum ccnsemus, certum non esse quod quidam con-tendunt, nimirum interpretationem eamdem a veteribus scholae

THESIS XXXVI. Formalis perseverantia, licet sit per gratiam, quae ex divina ordinatione ipsis debetur, in potestate omnium iustorum; est

tarnen adhuc cloiuim Dei, distinctum a donis turn iustificalionis turn illius potcstatis divinitus collatac, ideoque donum speciale atque est donuin iuslis gratuitum; quod tarnen iustus jjotest suppliciter emereri. 313

ccssariam esse gratiam inleriorem immediatam praevenientem . . 338 IlIhSIS XXXVIII. (Iratia, quam Massilienses ad cetera opera necessa-riam fossi sunt, si in se spectetur pront est auxiliuin ad operandnm, est lila eadem gratia, quam Augustinus contra pelagianos defendit 351

THESIS XXXIX. Haeretica est sententia, quae statuit ita voluntateui humanam per gratiam Dei antecedenter moveri, ut lihcrtate indifle-

THESIS XL. Sententia lansenii: gratiam Dei ita esse efficacenl, ut inter ipsam et libertatem exsistat habitus liinc quidem (lelectationis inde-liberatae praevenientis victricis, inde autem voluntatis victae et ad unum insuperabiliter determinatae, qua parte statuit gratiam neeessi-tatein inferentem, haeretica est nee a praecedente difl'ert; (jiiatenus vero gratiam, (jiiae necessitateni infert, in deleetatione collocat,

THESIS XLI. Haeretica est idea divinae gratiae, quam (^uesnellus sy-stema lansenii emendaturus tradidit, ut sit nempe ipsa omnipotens Dei voluntas vel operatio manus sive voluntatis Dei omnipotent is . 370 THESIS XLII. Inepte vero ad plures Scripturarum locutiones provocant

THESIS XLIII. Perperam ex lis, quae pelagiani ac massilienses contra Augustini doctrinam obiiciebant atque ex difficultate, quam ipse Augustinus se experiri fatebatur in conciliando utroque dogmate li-bertatis et gratiae, colligunt haeretici sententiam, quam ipsi defendunt,

THESIS XLIV. Neque proficiunt magis aflerentes doctrinam Augustini, qua traditur et explicatur sive gratiam operari ipsum veile, facere

ut vclimus, dare bonam voluntatem, dare omnia merita, totum esse gratiae, sive gratiam esse, quae nos discernit et opus honum non esse volentis aut euncntis, sed miserentis Dei, sive gratiam esse oinnipo-tcntissimam, effieaeissimam, insuperabilem, indeelinabilem ct a nullo duro corde respui. Frustra quoque contemlunt formulas esse a Pa-tribus rcprobatas ens, quae probandae sunt iis, qui gratiam calviuianam

Til I'SIS XLV. Jnscite (|uoque lausenius abutitur Augustini doetriua in Kxpositione I^pistolae ad Galatas: (/nod amplius nos delcctat secundum id oJgt;ercwnr necesse est atque appcllatione vietrids facta gratiae, ut evinert a maiori delectatione voluntatis eonsensum necessario

TliKSIS XLVI. I'alsa est doetriua, quam lausenius asserit , cnarrans distinctionem ab Augustiuo (De Correp. ct drat. cc. 10. 11. 12.) traditam duplieis adiutorii, nempe adiutorii sine quo noil ct adiiitorii (juo; falsaque est paritcr intcrprctatio ab eodem lansenio adbibita iis Augustini locis. Porro declarata primum doetriua prioribus illius libri capitibus comprehensa, doeemus utrumque adiutorium esse gratiam perscverandi, adiutoriiim quidem sine quo non ex habituaiibus donis ct gratiis actualibiis coalesccns pracbuisse Adamo ad modum causae eHicicntis potcstatem perscverandi, adiutorium vero quo esse gratiarum scriem sive divinam providentiam erga sanctos complectcn-tem turn interiores gratias turn extcriores et quidquid ad salutcm praedestinati confcrt ipsamque pcrsevcrantiam passivam, qua provi-dentia ita iustus regitur, ut tandem actu pcrsevcrct. I )iscrimina autcm ai) Augustino statuta inter utrumque adiutorium nullam rationem sufricientem suppeditant asserendi ex Augustini sententia gratiam cx se detenninantem voluntatem perscverandi in iis, qui perscverant . 397 THESIS X1 ATT. (Iratia omnis potcstatem tribuens operandi est verc sufluiens ad id propter quod datur , sive opcratio conscquatur sive non, Paritcr gratia omnis est ej/lcax, si efficax illud dicatur, ut merito dicitur, '^uod j)olcst alitjuid efficere. (^uia vero non omnis gratia suum sortitur cn'cclum, idco ratione habita termini sive elVectus, qui adest vcl abest , gratia dividitur in siifTuicntem et cfticaeem; ut efficax vocetur ilia, quae efficiens est, sen cum cfl'cctu coniuncta est, sufficiens, (|uac licet potcstatem anteccdentem et completam trii)uat operandi, cum efTcctu tamen non eoniungilur. I lulus realis divisionis affirmatie co speclat , ut statuatur non cas solas a Deo hominibus lapsis dari gratias, quae sint cum efTcctu coniunctae, sed alias quoque a Deo confcrri, quae potcstatem quidem anteccdentem et completam ad agendum tribuant, suo tamen efTcctu, cx hominis arbitrio,

sint destitutae ideoque gratiae Dei posse resisti. Quae quidem est doctrina, quam contra hacrcticos catholica adserit Ecclesia. ... 415 Tl I I'S IS XLVI II. Ut gratiae pure suflicicntis doctrina catholica impu-gnetur, frustra obiicitur 1) quod Augustinus aliam gratiam non agnoverit nisi efiicaeem sive praeter banc non agnovcrit nisi natu-

ralem possibllitatem pelagianam, quod docuerit gratiam Dei a nullo duro corde respui negaveritque gratiam Dei omnibus dari, 2) quod idem ccnsuerit frequenter gratiam deesse, qua tentationes superari ae praecepta servari possint. 1'rustra obiicitur quoque 3) doceri nos ab Kcclesia petere a Deo non solam potestatem, sed actum bonum , 4) gratiam esse, quae discernit, 5) bene operantibus eonferri beneficium quod non operantibus non confertur ac tandem 6) monstri similem esse cam gratiam, quae nunquam aliquid facit .... 425

TII1CSIS XLIX. Sunt qui putant gratiam eflkaceni, per (juain Deus praestat ut vclimus, esse motionem Dei in voluntate reeeptam cam-lt;|ue praeviam prioritate saltern naturae ad actum secundum, quae ex ipsa sua natura sit efficax ita, ut cam necessario necessitate conse-quentiae scquatur voluntatis consensus atque ita necessario sequatur, ut quamvis voluntas libere vere agat, attamen contradietionem im-plicet ca gratia praeparari voluntatem eandemque voluntatem ei gratiae non consentire. Quare gratia haee est physice et per modum actus primi praedeterminans voluntatem ; licet a quibusdam ex illis theo-logis non satis cohaerenter dicatur ea pertinere ad actum secundum.

I lane porro gratiam necessariim esse contendunt ut bonus actus voluntatis exsistat, adeo ut impossibile sit cam abesse et haberi consensum Deo vocanti. 1dm vero theologice de hae re disputantes affirmandum censemus huiusmodi gratiam, (iliac praevenit consensum voluntatis eumque necessario infert ut repugnet dissensus quaeque necessaria est ut sit actus bonus, adversari doctrinae, (jiiac ex Scri-pturac testimoniis , eorum analysi instituta, colligi rile potest, non ])osse componi cum definitione tridentina: hominem a Deo motitm lt;•/ cxcitalum posse abiicere gratia)» Dei, posse dissent ire, si velit,

toll ere e medio libertatem et gratiam sufficientem, tandem gratiae conceptum pervertere................439

THESIS L. Omissa, quia non amplius necessaria, responsione ad argu-menta (jiiac ex testimoniis Scripturarum petuntur, ad Augustinum (juod spectat , cui praecipue vel unice ex I'atribus innituntur Tho-mistae, docemus Augustinum earn tradere notionem gratiae, quae theoriam gratiae physice praedeterminantis prorsus excludat . . . 465

THESIS LI. Ex principio philosophito, cui sententia gratiae praedeterminantis innititur , petito ex dignitate causae primae, necessario consequitur Deum praedeterminare ad entitatem actus mall, cpiod nequit admitti. Porro falsum est a dignitate causae primae exigi ut ipsa praedeterminet causas secundas falsumque est magis, si causae secundae sint causae liberae.............474

THESIS MI. Alterum principium philosophicum, cui doctrina gratiae praedeterminantis innititur: nempe voluntatem, utpote facultatem in-

(liflerentem, indigere delerminatione accepta al) alio, si eo intelli-gatur seiiRU, quo in hac quaestione adhiberi solet, infert libertatis

s. Thomae, qui alienus satis apparet ab eorum connnentis . . . 482 TMESIS IJV. lisdem pene omnibus argument is hactenus allatis reiicien-dum eenscmus quoque systema illud circa gratiam, quod Augusti-

THESIS LV. Suppositis principiis lidei in hac materia: gratiam nempe interiorem praevenire et adiuvare nostram voluntatem, omnium actuuin salutarium priucipium esse gratiam Dei, gratiam Dei vere sufficien-tem dari, liberum arbitrium integrum manere sub gratia gratianuiue Dei abiiccre posse seu Dei gratiae resistere: ita doctrinam catholi» cam hanc explicandam censemus, Nimirum gratia, (pia fonnaliter voluntas constituitur elevata, illustrata, inspirata, ex se ipsa efticaciam habet tuin physicam, supernaturales conferendo vires, turn moralem, ad opus bonum , ut par est, praeparando voluntatem: quae efiicacia est cfflcacia virttdis et a divina oinnipotentia ac sapient ia pendel. Conuexio vero gratiae cum act 11 bono determinatur exercitio liberi arbitrii, non quidem naturaliter agentis , sed elevati : quod proinde non nisi per vires gratiae consentit, dum posset per naturae vires dissentire. Quare cfflcacia connexionis gratiae cum efl'ectu utrumque elementum complectitur, efticaciam nempe virtutis propriam gratiae lil)erique arbitrii determinationem. I'orro gratia, cpiae eflectum obtinet, dicitur secunduin Augustinum congrua, eius vero congruitas in actu

THESIS LVI. Infallibilis proinde conuexio futura gratiae, si haec datur, cum bono oj^ere non est adaequate petenda ex cfficacia virtutis gratiae et ex divina omnipotentia, sed ea supposita , fonnaliter petenda est cx divina praescientia, (juae noscit quid sub qualibet gratia actura sit voluntas creata , si ea gratia ipsi donetur. (Juare singulare est Dei beneficium cjiiod Deus misericorditer ita hominem vocet, (iiiomodo scit ei congruere ut vocantem non respuat. Congruitas vero gratiae pront talis est et infailibiliter talis futura co-

THESIS LVJI. Quum non modo bene agendi facultas, sed ij)se bonus actus et consensus voluntatis a gratia pendeat, si fiat, quippe qui est a voluntate non per se sed per gratiam praeparata ut fiat: pronum est colligere, eum, qui bene operatur, nihil habere quod non acce-

TIIKSIS LIX. Nulla Dei praecepta hominihns iustis volcntibus et conan-tihus secundum praesentes, quas habent, vires, sunt impossihilia: praesto quoque ill is est semper gratia necessaria, qua possibilia liant, Fidelibus etiam pcccatoribus gratia tribuitur ad praecavenda peccata et gratia pro opport imitate necessaria ut ad iustitiae statuin

THKS1S LX. Nemo est in hac vita adeo obstinatus in malo, ut quavis gratia sufticiente ad resipiscendum et salutem consequendam sit

TIIKSIS LX1. Nullis hominibus adultis vel iutidelibus media opportuna aut gratiae sufficientes negantur, quibus ad agnitionem valeant venire

Tl I I'S IS I .XII. (_V)uamvis Deus nemini neget auxilia sufficientia ad salutem assequtndam , non eadem tarnen est quoad singulos distributio gra-tiarum. Iluius autem diversae distributionis ratio in inscrutabilibus iudiciis Dei, ajuul (|uem nulla est iniquitas, latet in eaf|ue diversa distributione positum est mysterium praedestinationis.....537

Cum Opus, cui titulus Tractatus de Gratia actnali etc. a 1'. Domiiiico Palmieri sncertlote nostrae Societatis conscri))tuiu, quatuor eiusdem Societatis Tlieologi, quibus id comiuisinm.s, recognoverint et in lucem edi jtosse probaverint, facultatem facimus ut ty])is mandetur, ui iis, ad quos pertinet, ita quoque videbitur. In cuius rei fidemhas literas manu nostra subscripta.s et nostro sigillo raunitas dedimus.

;