. .. 'TU

r; r V^-y^ 8

pi

B O S'

•f f

f

.■SP

SCHOOLATLAS

V .

DER

GEHEELE AARDE.

HERZIEN DOOR J. F. NIERMEYER.

-W

VIER EN TWINTIGSTE VERBETERDE EN VERMEERDERDE DRUK.

n

UNIVERSITEITSBIBLIOTHEEK UTRECHT

III

3641 1449

BIJ j. B. WOLTERS' D. M. - GRONINGEN, DEN HAAG, 1918.

cartographisch instituut van j. b. wolters.

BERICHT VOOR DEN VIER EN TWINTIGSTEN DRUK.

De derde uitgave in den oorlogstijd. Steeds meer drukt de oorlog op alles zyjt
stempel, zelfs op een schoolatlas. Kaart 6 werd opnieuw gebruikt om de in den krijg
betrokken landen, wat Europa betreft, aan te duiden door ze alleen een randkleur te
geven. Rusland heb ik ongekleurd gelaten; zijn chaotische politieke toestand laat geen
aanwijzing van staatkundige grenzen toe. Weinig minder moeilijk is de zaak voor het
Balkan-schiereiland. Ik heb op de natuurkundige kaart (28) de grenslijnen weggelaten en
op de staatkundige (29) de Dobroedsja en Bessarabië ongekleurd aangegeven. Of het
laatste inderdaad in zijn geheel tot Roemenië zal gaan behoor en, is niet te zeggen; e7i de
grenslyn die de vrede van Boekarest voorloopig door de Dobroedsja getrokken heeft, valt
nog niet in kaart te brengen. — Ik merk hierbij nog op dat het ethnografisch kaartje op
hetzelfde blad (29) al vóór den oorlog onpartijdig bleef in het Macedonisch geschil door,
op het voetspoor van den Serviër Cvijic, de niet-Grieksche en niet-Turksche bevolking als
„Macedoniërsquot; aan te 'geven, niet als Serveh of Bulgare^i.

Op Rusland is verder o. a. het eindpunt van de nieuwe Moerman-lijn verbeterd,
dat niet te Kola is, zooals op den vorigen druk stond, maar te Semenowa (als dit nog
zoo heet;. het is eerst Romanow genoemd). Ook is de nieuwe oorlogshaven Kildin aange-
bracht, welker naam ons van oude Hollandsche zeekaarten bekend toeklinkt, al kwam het
daarop voor in de aardige verbastering „Kilduynquot;.

Op Afrika (39) is titans ook vermeld ifjoor Australië was dat de vorige maal al
gebeurd) wanneer de Duitsche koloniën door de gealliëerden bezet zijn.

De aanzienlijke wijziging in de bevolkingssterkte van vele steden iri de oorlog-
voerende landen is niet aangewezen. De gegevens daarvoor zijn onvolledig en het heeft
bovendien zijn bezwaren, gravure-correcties aan te brengen voor veranderinge^i, die voor
een groot deel van tydelyke?i aard zullen zijn

In dit verband wil ik er de aandacht op vestigen, dat de atlas overigens steeds
tracht de steden naar hun werkelijke bevolking in te deeleri, niet naar hmi administratieve
grenzen. Op vele kaarten ziet men bijv. Murcia in Spanje als eew stad van meer dan
100 000 inwoners pryken, terwijl het in de rubriek beneden 50 000 thuis behoort; alleen
de gemeente Murcia is zoo volkrijk. Voor sommige beschaafde staten is het niet mogelijk,
de juiste grootte van alle steden te kenyien, bijv. niet voor ons eigen land; moge dit bij
de volgende volkstelling beter worden.

Het abnormale van den tijd maakt het moeilijk, de kaarten volkomen te hernieuwen.
Toch valt er bij eiken druk zooveel te wijzigen dat een opsomming ondoenlijk zou zijn.
Om daarvan eenig denkbeeld te geven wil ik ditmaal enkele der voornaamste wijzigingeji
in 't kort aanduiden: betere kleuring der zeestroomen [blad 2); afzonderlijke kleuring van
het laagste deel der Belgische vlakte (20); verbetering der kustlyn van Noord-Rusland (23)
en van het merenstelsel in Russisch Lapland (24); herziening van Palestina en Klein-Azië (30);
correctie van vele details op blad 32; van het spoorwegstelsel in Malakka (33); van de hoogte-
tinten en bevloeïingskanalen op Java (34); van de nieuwe haven en de stadsuitbreiding van
Soerabaja (35); benevens de gebruikelyke administratieve wijzigingen der Indische kaarten.
Verder de uitbreiding der spoorlynen in Zuid-Afrika (40); de wijziging der provinciën in

Mexico en Venezuela (45 en 46).

Maar de meeste moeite is besteed aan Nederland, waarvan de kaarten grondig
werden herzien en waarbij een nieuwe heuvelteekening werd aangebracht, die veel beter
voldoet dan de vroegere.

Nu het wetsontwerp over de Zuiderzee, is aangenomen, was de tijd gekomen om
een voorstelling van het plan in den atlas op te neinen. Doordat de bladen van Nederla?id
reeds waren afgedrukt, is deze voorstelling in schetsvorm geplaatst op de keerzyde
van blad 14.

Aan velen heb ik dank te brengen voor hun opmerkingen. Maar in 't bizonder aan
de heeren L. A. bakhuis, administrateur aan het departement van Koloniën, die mij, als
reeds zoo lang, voor de Indische kaarten zijn hulp verleende; K. Braak, leer aar aan de
Hoogere Handelsschool te Utrecht; en K. Zeeman, directeur der Normaalschool te Hoogezand.

1) Als curiosum zij vermeld dat Gretna Green op de Schotsch-Engelsche grens, voor den oorlog
een klein plaatsje, maar met een romantische vermaardheid, een reusachtig centrum der oorlogsindustrie
is geworden. Het heet nu oolc alleen nog maar Gretna.

Utrecht, 21 Juni 1918.

LIJST DER KAARTEN.

1.nbsp;Hoogten en diepten der aarde (Westelijken Oostelijk halfrond).
Noordpoolstreken, Zuidpoolstreken.

Regen- en Sneeuwval.

2.nbsp;Koloniën en Wereldverkeer.
Menschenrassen. Dichtheid van bevolkrng.
Zeestroomen.

3.nbsp;Isothermen voor Januari.

Isothermen voor Juli.nbsp;.

Isothermen voor het Jaar.
Isoamplituden.
Isobaren voor Januari.
Isobaren voor Juli.
Europa natuurkundig.
Europa staatkundig.

Middel-, West- en Zuid-Europa. — Verkeerswegen; Kolen-
beddingen; Visscherijen (met drie bijkaarten: Industrie-
streek van Middel-Engelandj Buhr-Wupper-Industrie-
streek; Londen).
Kustvormen van Europa.
1. Wadden- en Föhrdenkust van Sleeswijk. — 2. Kust van
Gascogne (Duinen, Etangs). — 3. Podelta en Lagunen. —

4.nbsp;Duitsche Noordzeekust (Waddenkust met riviermonden]. —

5.nbsp;Duitsche Oostzeekust (Haffen). — 6. Zuid-Eussische
Limankust. 7. Rias-kust van Galieië. —^.8. Noor-
weegsche Fjordenkust. — 9. ltaliaansche^'0|^lcust. —
10. Dalmatische kust. — 11. Einsehe sclierenkust.

Europa: Volksstammen.
Europa: Dichtheid van bevolking.
Nederland: Grondsoorten.

Nederland: De Havenwerken van Eotterd^. — De Haven-
werken van Amsterdam. — De Neder-Ei® feoven Drièl.—
De Haven van IJmuiden.
Nederland.
Hoogtekaart van Nederland.
Hoogtekaart van de Veluwe.

12.nbsp;Nederland: Overzicht eit verkeerswegen.

13.nbsp;Noord-Holland, Zuid-Holland en Utrecht.

14.nbsp;Groningen, Friesland, Drente en Overijsel.

14a. Aangenomen ontwerp tot drooglegging der Zuiderzee.

15.nbsp;Gelderland en Noord-Brabant.
Zeeland en Limburg.
De Alpen ¹).

De Alpen: Staatkundig Overzicht, met lijst der voornaamste
tunnels.

■De Alpen: Geologisch Overzicht.

Duitschland natuurkundig (met eene bijkaart: Geologisch

kaartje van Zuid- en'kidden-Duitsehland * *).
Duitschland staatkundijg (met eene bijkaart: de Thüringsche
Staten).

— 1

Zwitserland.
België en Luxemburg.

Frankrijk (met twee bijkaarten: Corsica; Talen en dialecten).
Oostenrijk-Hongarije (met twee bijkaarten: de Karst; de

Volksstammen van O.-H.).
Rusland.

Scandinavië.nbsp;^

Denemarken (met drie bijkaarten: IJsland; Bornholm; de
Ear-Öer).

Groot-Brittannië en Ierland (met eene bijkaart: Graaf-
schappen; Steenkool en Ijzer).
Spanje en Portugal (met eene bijkaart: Eegenhoeveelheid,

groote Bevloeiingen en Steppen).
Italië (met een bijkaart: de Vesuvius).
Balkan-Schiereiland natuurkundig.
Balkan-Schiereiland volkenkundig.

Balkan-Schiereiland staatkundig (met eene bijkaart: Kon-
stantinopel).

Azië natuurkundig (met twee bijkaarten: Klein-Azië; Palestina).
Azië staatkundig (met eene bijkaart: Dichtheid van be-
volking.

Zuid-Azië (met eene bijkaart: Japan).

Insulinde (met twee bijkaarten: de Molukken; de westelijke

Kleine Soenda-eilanden).
Java geologisch.

Java natuurkundig (met een bijkaart: Straat Soenda).
Java staatkundig.
Batavia; Weltevreden.
Soerabaja.

De Smeroe-top in 1879 en 1885.

Sumatra (met vier bijkaarten: Ondernemingen ter Oostkust;

Noordpunt; Padangsche Beneden- en Bovenlanden; Padang).
Borneo, Celebes.

Afrika natuurkundig (met twee bijkaarten: de Nijl-delta en

het Suez-kanaal; Suez).
Afrika staatkundig (met eene bijkaart: Algerië en Tunis).
Afrika: Verkeerswegen. — Nijdal beneden Sioet. — Zuid-
Afrika.

Noord-Amerika natuurkundig: (met twee bijkaarten: Kolen-
velden in de V. S.; Mississippi-mondingen).
Noord-Amerika staatkundig (met eene bijkaart: de Noord-
oostelijke Vereenigde Staten).
Noord-Amerika: New-York en omgeving; Panama-kanaal.
De Vereenigde Staten van Amerika en Mexico.
Zuid-Amerika natuurkundig en staatkundig (met twee bij-
kaarten : Curafao; de St. Anna baai).
Suriname, Guyana, Middel-Amerika en West-Indië.
Australië (met vijf bijkaarten: open ringrifeiland; gesloten
ringrifeiland; kratereiland met walrif; strandrif; Zuid-
oostelijk Austrahë).

^1nbsp; Op de Alpenkaart zijn de hoofdlijnen der spoorwegen onderleiden van de minder belangrijke.

*♦) Voor de hoogteligging van de grenzen der kleurvlakken de natuurkundige kaarten der landen van Eui a zie men de ver-
klaring van Blad 17, de Alpen. De grens titsschen de beide groene tinten ligt op 100 M. hoogte.nbsp;'

—nbsp;j \ * J^^u -m

-.-^•Sn'.vj.',nbsp;-.i-I-r»- ' / ^ •nbsp;'•

'1 i:.-quot;.

T-VV-JHijB

. '4 A

At::-^:.-

- 'a

quot;■t./,:-

wT'-nbsp;* -

■ ^ ■ w

• _ .•*- 'nbsp;- • ■ Jl ■ gt;.

V '

1

quot; -y

r- 'V

m

■ ■ ?î?» K'--:

c

■•ï^'iaÉs^î'

- ^ a;

-v, .

-'T^mm

K.nbsp;sW TSt^V.quot;»*»'

I i - a

st-

--SV^ -

■ St^

■m - ■ ' .

c

/

•V -quot;•«W'.vnbsp;- --T' ■ *

4r,.

Mi

»

m

i::

f.: ■ .....nbsp;V.„-Vfc.nbsp;. .

it ' 'nbsp;'nbsp;■■nbsp;v:nbsp;-nbsp;^

. . ■ ff..

r

Knbsp;- .nbsp;if -

Mi

^j 'O.. j ' -nbsp;. ^^nbsp;'

, quot; F'quot; ■ • ■ • ' t ■

•.«•S'

.... ^iii,

-fi

li' e il

A/iJoerboci-CTt'. .J)ttJtdal.v,'ri .

SJyiruitv hnw Tiecrslnis.nbsp;Sluisnbsp;Tnovt.nbsp;22 MlUaibiir-fferTeeeréluös.

—u.—ICnbsp;----7„.-_-A.nbsp;—nbsp;_ JQ:e7vêlnis'^^saüSchutslaió.

1 Amstelschzttsl-uts
■hui
Si7i

ölamp;cml.ud.GMeTselxtlcade. IIKroisJuis imn dellniihaven . V) OrajijeslnixmtcSchiHinqn-muU. j i

.nbsp;-10 SfjtnthonU .■sinus. 'nbsp;% K LiMmUO^. yiMjirtM.

DK HAVlWJWEBii!«^!,!?!!

A, ® T S Ri B .
Sciiijia

(iroiünóon. r.Pgt;!\V'olL ers.

m

B

lt;5

fl

NS

's'-lv i

'S2

cvA-;

4 OL.v.Gi-eeiBviclL

bi'anmjeii.LB.Wolrer.s .

V O.L:v:GT.

/V'if ;

rmaoorS. ff

bajgäand. .'4a

S? I f
' ij/
1 »0

I

I,

Paid.

O

lenlandi

1. -nbsp;ÄaiA- '

fj Igt;e,3iirq

OmUSóhm..,

litres-waari \ quot;iPk^-.-'^ \ ^^

WAmki^

i

n BiO --1 NI y IJ © -M Q) L LAPJJ ©
mm yT^siiSiHiT.

D

DeKnAi- ..

fïaiMler-wijlteiîbank

... - • _»
Uüiäer^dy ^ ^n A

\fMwifka

I Horstenf

fconbsp;\

IfleJJ'^ ^ Inbsp;. ^ ,, ^

j¥?yÄnbsp;1J Anbsp;° M '

Iv Ter Ä3 ?J)l

Jwklmqi

f /J,e»An

näi^X

wnbsp;«'I A

vaftroi®,quot; Oiiâm'^

oLüi.iclioten.
Ërkamù

Mintfoopt
fiuträ,

JUscZ.itäi^

.--eJßaikoap Bem'âip

\nbsp;'^«oVnbsp;___--wdoejuuM///nbsp;—........

^nbsp;„Js^ LOOPIKERWAARD

bäm;?', \ TlähaS^okb'oac ZofOc

K R I M P E N EÂWAARnbsp;^ quot;

JBeTiJcemmnäe yicJicorihm^' quot; quot;

L .A S^EIR WoM-A R D;^.

'sireî^

, jüX

Schaal 1:400.000. aa.

AANGENOMEN ONTWERP TOT DROOGLEGGING DER ZUIDERZEE.

T«'

-O'

WS

V.V gt; t

.ÏTji i..

SÄ

•quot;-ii.1

gt;

I

al.

■X'-tn-,

V

fm

^.•»'ai-SN gt;

-

3oao-

^KM Schaal 1:^00.000.

■w;

O l.-v i Cr

/^iit^mvrall

. 1 gt;/

itl.

: .-Jquot;-^.___I Z \ ■nbsp;XySfr/^^^^ X ^ e / t

Sßfpgai'd I Ï inbsp;j

M 1 i r^nbsp;■ 1 A 11 '

T 1' u 1;

/

~ \ yA 'f

_____

'TFasr^y

*nbsp;N

ntw/iïjfew tl

VYT-iiTt.

lt; JBp R GJ

fnbsp;Vnbsp;;nbsp;, i / quot;quot; Vnbsp;'v

I r quot;-^iite' / \ ffnbsp;' J (

3 ' ll '[gt; nnbsp;u r T

' illalherxffnbsp;/v^nbsp;- ^

^ ■ . inbsp;rnbsp;, '^'W-

J'dM-^f

^ c

' rgt;

sS i 1

SdmTubtiU

•WaUknhi)-

rdy

_r—'' r'-'^'/X ^ \ 0 Iinbsp;.Sdia^ä l:i.iisooogt;.gt;.

:. .zw

quot;Oo v v

Etters B/

- ______

nixi : »

TTCIüiidv

'J)öbrä''.

( Aplbeij'fiquot;

■■•-•II-ALit^t/}nbsp;. ^^quot;WoTsXervlR^iis/'mt/av lüue..

■'i hcb^la . I_1nbsp;SihiroKhSmäirxlinbsp;Jinüffcngcfrlmit. J

GronrnJemlBWüIters.

Tltaingaii
fSCHAFFH

'■^as^ ^ncdj'ich^ilifn.

kzöppach

^xMorrr ■ '

ii:

Vnbsp;'t:asstZ

w O / __^ V

JIK.U.

^ i't . quot; ^nbsp;^ t au.

PI.AATSE3T Tuny-meer dan lOOMOO imy.
® Plaatsean. „ 100.000.^ óo.ooo .
a jRlaatseii ,. amp;0.000 - 20.000 .

, Flaatsen,nbsp;„ -mtnAsp daiv 20.000 .

It^iti^stmyerv.

Ttoofdsteiüru der kwiloiis {Zw:) m. die. dep
yTPOvtnczeii' (B.) x^ onderstreept.
^^j^JÏJeujiri^e sneeuw e/v G[e£sc7isrs.
'i Gebied/ }gt;amp;.ieden/ó M.
» TtuCLffPCiiMen'.

GroranjetiJ.B.WolteL-s.

T

' A.]sr Tquot;WrE R^ E

lïamme^'nbsp;'Tioom j jfMer/'eTgt;.

l^^Anmnd

^HaidiXiMsM^^

\ quot;f-.....Tl'enmm-M^

i ' .
R\nbsp;^ 'nbsp;......

. AS ■ ,

f'Uuptai-» V t X _

Mauhl^fii^

tmofü

—gt;

^uï^nuM f

i^edintu'

%
\JAgt;

% ImPlsrUlcc

w

L I M

--------------

(yheel

U R GA V

KiTivyeii ,. --
fmrröndh'.ij' .nbsp;%S'Pietersi

■h

M ^

{tl

I

Ji ^ VI

quot;Ät- ^ir Jr,

'■m

- V quot; JT-

i

■ f

. quot;if Ç

' • ^ -

\

■ • iiimIIMi imr

gt;

i ' V

li

'M

A«» » lt;%nbsp;'nbsp;-

»

? ^

m

1

m.

tóiv-i'

------

WJ

rJÄ.:

•»ittivK

SP

««V '

/■h

It,

Ȃs- f

lâfquot;-?^

■ -««ifc-f

'agi.'

s-f s

ë

•3.V'''.' '

.......

^ ».' k; ..gt; - , ■ . :

- m

j ■■

y ^

'fi.'
r

■ •

f

.■J-^ '•*■ Äl»'
r

. -;gt;-,, -f.:

-kr

mm

^ I ^
^ i amp;

■^yJm-

NIEUWE BESTUURS-INDEELING VAN JAVA

Res.Tapanoèliy
''' „ Suniainas'WAsOcast

IVnbsp;Benkodény.

Vnbsp;___

VInbsp;. JPcOémbtuiQ.

VIInbsp;. D/amU.
VII) „ Èioinr erv Chtdei^wcp^TiedäTi.

IXnbsp;Gouy. Oostkust van. Simuiti'd.-.

Xnbsp;As. Banha. en- Ondei-hoorwhadeju

XInbsp;Ass .Samp;s .Bmitary

Cart.In.st.,I,B.^^oltel■^

l-^- ■ iT':..: ■ mut;

quot; i V - V

. -1

n

■t 1

14«

'J

■'t.- ■

-- 'il-

quot; ià*- ■■■ ■ .

^î!

»vi ■
• i»

T.

■ «.««ST

- ■ ■ -A *

I J • . i ■

■nbsp;gt;Jrnbsp;'^.•jJt'

gt; • s

' -J. . V'ir'-.S-- ■ . ,

. .. -. • ^ ^^^m^Z ■ ■

:

vS^Wrr,

* -Vi

- V

'Vi

'I'S: !

»

{« 1?- lt;

Bf. f

i.-i'i'-ji.

mi

fi^Iiair-as^.
''éoco.^;.

gt;

Seycheileii-

—r—-3Wus

.Anuianten-
(Bri) -■■•

■ -.CepfE.

O

Ic a r é n

.ass.

•f-

■ -rv-k. -_ .1

t

/

. \

r

r:

i-TSÈ-.::

NIEUWE BESTUURS-INDEELING VAN JAVA

mî

rm:

m

m-

fr-t:

m

L J-

- 3ÎHREquot;

rr.r - '•-.■■My ■ Ä. -nbsp;■• quot;.--j. •nbsp;Î-. . ■■

quot;Tt-quot;-

se

amp; ' . ^ .................. .

.....^ ,

^ \

\

If/
r.t.

m

«v/ . ^ V' ■•

i f:

v's-
i'

i

quot;V

■ v .

y. ■ '

■■ ' - t ■ ■

'h

■ ' 1-,

- 'OsÊi .

j -

' , .nbsp;quot;T.

• A'nbsp;v'îKw- ^»ï

cgt;1nbsp;i vj.

- Vnbsp;«

l'.f;

- - r -

n

. /■ .•.•li«.«^ •
gt; /

V ' -

... -»J ».... ..

Ïnbsp;.V

■v '

f » * -

■ m

«»iTS^Ef fini quot; Vnbsp;-quot;wPs

'Inbsp;t

v-

\J

r

i /

, /

' /

/

/ I

/ ' I

lil !

V'

\ \ ^ gt;

T-yr'

: 'f

a- : r

J

f

■ ; - -igi

^r.M:''

■f

.1

_ -li. . ■■ .

■ - ■ ■■v^-'f-:

■ ■

V- ■ ■

'.v..

4

- • rr-- •

J!nbsp;iW-ij!

mmm

M

M

lm-.nbsp;•'«öSfr «quot;S» iölk.* ?îr ■l-'H^

w