DISPUTATIO PHYSIC A.
D E
^V A M
Favente Deo Opt. Max.
Sub Presidio
Clmßmi Doeiißimique Viri
L. A. Magiftri Phyfices amp; Mathematices in
Alma Academia Ukrajedina Profe/Toris.
Publice defendere conabitur
G E D E O N DEUTZ. Amft.-Bauy.
Ad dtem ao.Iawj', hora locoque folitis.
S!«
^ ' ^ Theodorijb Ackerfdijck,
do. Ia. c. Lv.nbsp;ï quot;
Majorum Splendor e ^ Nohilitate ac
prtdenti gravitate Claripmo
' VIRO,
D lUSTO BORRE,
ab AMERONGEN, in
Collegio Illuftrium
potentum D. D. Ordinum
Pr o vintin Ultrajeaina^ in-
ter EleaosAfleffori,Avun-.
culo nullo non honoris amp;
officiorum genere profe-,
quendo,
Hoe exercttmm Philofophicum
D.D.
gedeon deutz,
K.
-ocr page 3-D E
I
, Ontes dicuntur aquarum fcatiirigines
continuo fluxue terra erumpentes. De
I horum natura amp; origine paucis hâc di~
^ Iputatione agere decrevimus. Ut au-
^ tem ld commodius fieri poffit,quia non
) omnium eadem eft ratio, diftinguimus
I à prineipio fontes, quod alii è locis edi-
_ _ ) tioribus , ut raontibus aliifque ema-
infrà locnm f n^•nbsp;'nbsp;^quis
intra locum fonrium conftitutisj alii è locis humilioribus ac
depreffionbus , ut vallibus aliifque erumpentes, oXntur ab
aqmsfuprafontmm locum conftitutis.
Pofterioris generis fontes intelledu faciles funt, caufam-
quehabentfatlt;smamfeftam. Tales fum, quosfxpê Jn^.
rarividemusmloc.s montanis à nive tempore hyeni^is collc-
aa, amp; circa vcrnum tempus calore folis folutâ, vel ab aaiii-s
pluviahbus, magnâfatis copiâ in vallibus non omnium hu-
millimis congregatis. H^ nimirum aqu3e per occultos vel
mamfeftos terra; poros amp; rmias ,■ quà da ur vi-,nbsp;•
vitatisviobliquê defcenden^s, al^ueaSi'n^r/eruSquot;:
rumpentes, ilhc conftituunt fontes,pro aqus copiâ masis vel
minus perennes.nbsp;^ b^vei
Et quidem tales fontes-fepe multum in altum falientes ef
fcpoffunti fi.aqu^perdidosterr^ poros, amp; rimas adfuffil
^ quot;nbsp;cientem
-ocr page 4-cicntemaltitudincmdefcendcntes,occurranti h «
tibuslurfum tendentibus ac - valUbus quÄ
ribus, quam funt loca undè aqu3.nbsp;ƒ f ^^^^^^^
runt, terminatis : eo enim cafu aquas ad eandem^^^^^^
nemfuprà vallium fuperficiemnbsp;' J,',quot; fon
loca, indeprimùmdefcendere mceperunt. Atque tale ton
tium genus Lile elt iis,qux quandoque m hortis deledaquot;^
velirfigationisgratia, artificialitcrconficmntur Aruficium
aut m ltafefc habet. Conftituitur alicubim fupenore do-
Zs alicujus parte, fed loco occultiore, ut ars celetur vas pro
libitu magnum, quod opc antlix, vel ahter aqua t^pl^ur ab
hocvafevariicaniksocculti, eptou opeclaufi, den-
vantur- atque infra terram per totum hortum, ufqueadlo-
aqu rum fcaturiguL habere volumus ducuntur :
hocfafto^fialicubi exterr-laquam fcaturire vehmus, epi-
ftomium canalis, qui cè ducitur apenmus ac aquam ad
eandem fercaltitudinem , ad quam vas aqua plenum difpoft-
tum eft, eterrâexilirevideb^us.
Caufa borum fontium , ut facilê patet, eft aquar rafe con-
tents évitas, feu vis addefccndendum: quodvero aquam
SLdbus ad eandem fere altitudmem afcendat ad quam
d fcendit, ejus ratio eft,quod aqua impctum ^^^^
quem inter defcendendumacqmfivit, cum ad imum locum
Snit, fervat (quemadmodum vidcmus omma corpora fe-
Lel mo gt; motum fuum contmuare, quamdm ab exterms
oufis non impediuntur ) determinatur autem a fitu canalium
-^ûsiuperiia : ^^^^^
munt^rab eâdem vi inter dcfccndcndum, fuerat accelerata.
dnifeftumeft , ^H^ullaalia.mped.mentaaccederent,
.^nr^fifè ad eandem a t tudmem afcenfuram , ad quam
gua^ jam ad fummum pcrvenit, amp; defccndere mcipiens, adeo^ '
sue infequentis aqux afcenfum fuo occurfu aliquantuh mTm
Quantum ad reliqua fontium genera, qu^, cum a fuperio:
nbusmontmm part,bus f^pé erumpant, nullas aquas fuprà
fe habent,a quibus onantur,-qua:que proptereànbsp;r/
dcbentaquisinfenori lococl^llo'catiL m dequot;r f dftquot; u^
dum fit mquiramus ; ante omnia tenendum eft aquas marTnal
per mtenores terr^ cavernas, venas amp; poros modoS^res
modo anguftiores, fatts patentes fibi vias^habere ufqu dTa
dices montmm, ex quibus aqu^ fcaturiunt, ut e^ ifontlbus
materiam pra^bere poffint: id ex eo probatur quSnu^^^^
ratio dan poteft plurimorum perennitatis DeTndc huS
dicu videntur efle, quod null^ regiones adeo a idt amp; ficcJ
invemantur, qum alte fatis fodienX, ad aaua. nîr/.ni
gentes quandoque falis fodin$ reperiantur n^
nis aquis ibi tra'nfcolatis produci Sr/olL,^quot;^; aTdëquot;
quod omni cxceptione ma;us eft, teftlm'onium S^lomoll'
Sed in hoc autores jam fatis confentirp videntur- at
modo, quo h^ aqua^ ad fummitates montium dl!l 7
lint, acnter amp; perplexé fatis difputatur. NoTaSmTet
tentiis omiffis, dicimus aqnam cavernis montium contentam
VI calons rcfolvi in vapores,amp; per montium poros, amp; interio'
res meatus, VI levitatis furfum attolli. facilé autemSen'
poteft etiamfi aqua non vehementer calefiat, atqu Tn Ipoquot;
res valde tenues refolvatur, quia particular eorum afcendS
tes ubjque a part,bus montium fufFulciuntur amp; feinen'
^ 3nbsp;t«r:
-ocr page 6-tur : eodem modo ac videmus aquam modicè tantum cali-
dani facile ac fubito afccndere per poros fpongi® , vel panis,
aut alterius corporis fatis porofi, cum'IUud aqua: partim im-
mergitur, idqueufquead fummum extrcmum. Ubiautem
hi vapores per interiora montium ita afcendentes, in fummo
montmm cacumine, vel loco quodam intermedio aeci occur-
runt, ulteriùs per aêrem non ita afcendere polfunt, ut amp; in
fpongiâ aliifque videmus fieri, tum quod ejus fluids ac te-
nuiores particulse, illorum particulas non ira fulcire ac fufti-
nerepoffintj tum quod frigorefuccedente, ac particularum
agitatione jam valdèimminutâ, graviores fiant : fed neque
emm per eafdem vias per quas afcenderunt facile defcendere
queunt; quia à vaporibus aliis continuo afcendentibus, amp;
viam obftruentibus impediuntur: quare neceflTe eft, ut, novis
continuo partibus feprioribus applicantibus vapores hic in
aquam^ rurfum condenfentur, ut in deftillationibus contingit,
amp; vi gravitatis, qua datur via, per montium declivitates de-
labantur, atque üs in locis ubi primum erumpunt fontes con-
ftituant.
VIL
Dicäumeft aquam, quasfontibusmateriam , fuppeditat,
vi caloris in vapores refolvi: fed reftat indicandum undè is ca-
lor proveniat : Dicimus igitur eum vel à foie effe pofle, iis m
locis ad quse ille fufficienter penetrare valet amp; cum fontes
non funt nimis cahdi ; vel ab ignibus fubterraneis, qui pluti-
bus in locis fe produnt.
Atque ita breviter caufas originis fontium dedimus. Porrô
aqua fontana^non eft falfa,etiamfi ex mari fontes originem ha-
beant;tum quia, per varias tranfcolationes per poros terrx an-
guftiores, aqua marina antequam ad montium radices per-
venit, jam falem fuum depofuit: tum quia, etiamfi fecum eo
uîque falem deduxiflet, ulteriùs jam fecum vehere non po-
teft i quia falisparticulœ cura aquae dulcis particulis non ita
fimul
-ocr page 7-fimul în vapôrcs refblvî amp; attolJipofluntrficexperientîado
cet, fiaquafalfa igni imponanatur^ aqux dulcis paniculaT
vicaloris in altum attolii falis particulis reliélis.
Aqux pr^tereà fontaiiœ variis fepé qualitatibus donatgt;.
funt; fed iUx oriunturabadmiftione fpirituum metallico
rum, aliorumque, quiper loca ex quibus fontibus materil
fuppedrtatur vagantur, atque aqus kpermifcent, fimulque
cum ea, cum fatis fubt.les funt, in vapores attolluntur, itquot;!
â ^origineVon-
I- -pHihfephia dividitur in naturalem amp;moralem,adeoquear-
^(i mechanica adphilofophiampertinent.
An-n VVV fit pars temporis? Neg.
î- An detur etiam altus motus prater localem ? Nep.
4- An mundus benedivtdatur mathereum amp; fublunarem tanm,.^,
partes megrantesprincipales? Neg.
5.nbsp;An cœlum à naturali caufa fit carruptibile ? AŒ.
6.nbsp;An demurglobuliatherei^ AfF.
7.nbsp;An dentur pluraelementa quam quatuor 1 AfF.
2. An accidens defubjeclo injubjeäum migure poßit ? Nefgt;
M Hypothefis Copernicanacum rationenaturali'conveniat?
^o.^Mcorpus componaturexpartibusin infinitum divifibilibus?
II, Anfpirituspoßitexiflereinpunäomathematico^ Ne^
1 i. vero fit extenfus tn longtm, latum amp; profuJ«^^^! tv
quiefiens
-ocr page 8-fulgentespßmt nonfulgere mmmtibus ttfdem ßclUsl Aft. polt,
2 iTMlum etiam aliquando illumnmr ä terra ? Äff.
2 2. Nullus datur color kiuminediftmäus.
23. An corpusperfeaè nigrum videri foßtt? Neg.
S.