Roip. Ultrajeftin® Poliatri , atque in ioclytacjufdcm Academia
Medicinae Anatomes amp; Botanices Profeflbris Ordinarii,
N £ C N O N
Jimplijjimi Senatus Avadenüci cenfinf» g^ Alrm
Famlmtis MEDICI Decreto,

PRO 'GRADU DOCTORATUS,
Summifque in MEDICINA Honoribus
amp; Privilegiis rité confequendis ,
Eruditorum Examini jubjicit.

Med. Do6t. amp; in illuftri Academia
Ultrajedina Med. Prad. amp; Inftitut.
ProfefT Ordinario j Studiorum fuo-
rum fundatori unico , Pr^ceptori
digniflimo , Promotori obfervando
amp; in seternum colendo.

Umneraini, ob confuetudinem, amul-
tis hue ufque annis introduftam Dodo-
ris gradum, in hac illuftrifEma Academia,
ambire liceat, priufque fpecimen aliquod
_ eruditionis fuse in lucem ediderit, mihi
I pro lemmate Academico, quoad modu-
lum mei intelledus, non vero pro ma-
terie dignitate ventilandam breviter fele-
rimno.nbsp;giApoplexiamjmorbumprofedoacutif-

eflentia, led gradu faltem ab illis diverfum. Faxit Deus T. O. M.
ut fit ad nominis fui gloriam amp; proximi falutem.

mme iótus, aut vidima ad aram caefa, fubito corruat. Latinis
morbus fyderatus attonitus vocatur, quemadmodum xgrifui-

mine concidunt ; nonnullis quoque paralyfis univerfalis nuncupa-
tur, quod omnium partium motus amp;fenfusauferuntur, Belgice
lie |ïag0 of ficcccrtgepï. Qui de ^Etymologica cxplicatione plura
defideret, Lexicographos confulat. Nos potius accingimus ad
indagandam definitionem.

Qgae licet varia, àvariis proponatur Authoribus, fequentem
nos ftatuimus, Apoplexia, repentim mentis eß conßernatio cum
motus amp; fenfm, ommßjue animalis funäionis in toto corpore priva~
tione, aliqua tarnen ex parte, confirvata refpiratione.

Ex definitionefimulqueeffeâisprofluit, afflidamhujus mor-
bi partem cerebrum efTe ejufque prœ casteris Ipiritus incolas, amp;
nervös, tanquam fenfus motufque organa.

Antequam vero praädi(5tarum fundionum animalium priva-
tionis modum aggrediamu , non incongruumerit, tam partium
motus efficientium quam motus amp; fenfus infervientium brevis
deliniatio. Dicimus has fubtiliffimas, nobiliffimas atque agita-
tiffimas, mafias fanguineae particulas, ex cibo potu chyloque pro-
dudas, in cerebri fubftantia coiticali, fpirituum ofEcina, àlân-
guine arteriofo lêqueftratas , in medullari ad fenfum motumque
efficiendum refervatas ; horum fpirituum organa nominantur
nervi, incolliquamento ex femine exorti, à multis quafi minu-
tiffimis fibrillis ( menbranula circum duda ) compadi incerebro
à fpinali medulla tanquam illorum principio progi-effi, hinc per
totum corpus ad motum fenfumque inlerviendum in mufculis
dilperfi amp; diflèminati.

Mediante apparatu fpirituum praedidorum duplex ilie
amp; voluntarius amp; fpontaneus, perficitur motus; at primus,
per anims imperium, ad cujus voluntatem, ob natura legem,
fpiritus (cerebrum fcniper perreptantes) mox influunt in ner-
vös

vosmotui voluntario dicatos,quafi protrudcndo fpiritus lUosyquot;
antea in mufculorum tubulis exiftentes, iftosinflando amp; expan-
dendo contrahunt mufculum motumquc efficiunt. Spontaneus ve-
ro per nervo s paris vagi, amp; fpiritus, ex cerebello partim profilien-
tes atque ab anima independentes peragitur, qui pofteriorcaufa
eft fuperftitis aliqua ex parte refpirationis, aliorumque motuum
naturahum m praediaonoftro afFedu. Similiter fenfatio externa,
a partibus memoratis perficitur, motu, ab objedis externisfila^
mentis nervorum imprelTo , ac ad animae fedem propagato.

Omnium fundionum animalium , In definitione p^r§)5fita,'
privatio ä materia , cerebrum vel aiFatim obftruente aut infigniter
comprimente, coarftanteque ita , ut ad Organa motus acfenfus,
commeatus fpirituum animalium pröhibeatSr , onum habet- .ri

V I ri. . ■ .
Quamvisautem, varisËiijuUffeausftatuanturcaufae,'utfSi
ntuumanimihum defeftus, infuflSciens generatio, iUorumdiffi:
patio vapor narcoticus, amp; cnm Fermlh humor melancholicus,
nos ^equentiorem plurimamque caufam cacochymiam pitui-

quam a Plethora ac fangume, cerebri tumore ac pure indepro-
dudto, caufifqueexternis, procedat.

artenas carotidas amp; venebrales in cerebrum amp; pSncÄ
rum copmfe mfuhdendo ifta infarciendo amp; obftruerido , unde
influxus fpirituum animalium ad organa fenfus ac motus dcneea ^
tur, repentina mentis confternatio, Apoplexiaque inducitur

Nonnunquam , à Plethorâ , hic afFeâus originem trahit ar-
terias carotidas extramodum ob ûnguînis quantitatem amp; motum

inordinatum , fummo cum impetu, in cerebri circumferentiam
impulfum, diftendente amp; dilatante, meatufque cerebri adeo coar-
ßante, ut fanguinis regreffusper venasjugularesplane dcnegetur,
uniVerfum cerebrum interim amp; praecipue principium nervorum
ac fpirituum organa, adeo comprimantur, ut inde influxus eorum
impediatur. Non minus inducitur à fanguine (caufa nempe qua-
dam externa, iâu, concuffione, capitis vulnere, vel interna vafis
apertione aut ruptione) ad cerebri bafin effufo. Praeterea à tu-
more amp; ipfius incremento, vafa maximècoarftantur, fpirituum
influxum fenfim Isdendo , nifi rupto tumore , vafa à pure re-
pente amp; alFatim obftruantur amp; apoplexia promoveatur.

Utriufque hujus humoris caufas procatardicas in rebus non
naturaîibus quaerimus. Aër quatenus frigidus humidus ac infa-
lubribus ventis perflatur , corpora noftra vel infpirando aut
per poros ingrediendo pituitam promovendo ac folvendo hujus
aflfeàus caufa effe poteft, Aphor. i6, ^ i^.y^ff. 3. quatenus
vero aër ob multam astheris fubtilis admixtionem valde calidus
amp; aeftuofus , bilemque generans , eoque nomine fanguinis e£-
fervefcentis potentioris, amp; ex confequenti plethoras caufa exi-
ßit, Apoplcxiam facit.

Simili modo , cibi amp; potus frigidi humidi ac pituitofi , ut,
djvei-fa legumina , fruftus varii , maturi amp; immaturi pifces
vifcofi, craffi amp; exficcati amp;c. cralTos ac crudos humores pro-
ducentes , fermentum ventriculi ac inteftinorum debilitando in
pituitam facefdint ac praedidum morbum caufantur, ficuti vi-
dus euchymus, cOpiofus amp; aromaticus , fanguinem copiofum
generando, eundem afFedum fuo modo excitât.

ContingitdeincepshicafFeaus, variorefpeftu, à motu, aut
quiete deamp;ente vel excedente, fic,qui exercitiisafluctus, illa,
ipfî fubito (vidutamenlaudabili utendo) fubtrahantur, facile
plethoricus, in Apoplexiamruit. Eodem modo , fi plethori-
eus, folito vehementius movetur : Ab otio amp; quiete , è con-
tra generantur humoresvitiofi, crudi amp; pituitofi , cerebri mea-
tur recrementis infarcientes aäiones hebetantes, prsdidumque
malum inducentes.

Ab animi paffionibus, inter quas facile prasvalet irajSf maeror
fubitaneusipfoconfentiente Hipp. Aphor. quot;yö. ß£i. 6.

Enarratis hoc pafto, tam proximis quam remotiscaufis, per-
gemus ad differentias, quas vulgarimodo diverforum authorum
confenfu in quatuor iftinguimus gradus, in levem, vehement
tem, fortiorem amp; fortiffimam : in quorum primo refervatur in
refpiratione aliquis ordo, quas in vehemente cum violenîia qua-
dam inasqualis ac inordinata , reperitur.. In fortiori percipitur
illa cum fumma violentia, conjunda flertore amp; fpuma circa os,
in fummoveroprotinus, cum fenfu amp; motu, morte fubfequcn-gt;
te refpiratio celfat. Hic reliquis differentiis omiffis adjungam
pituitofam amp; fanguineam.

Signa ftatuuntur duplicia , alia enim imminentis prœludia ,
alia pathognomonica. Imminentis funt gravitas cum fomno-
lentia capitis, corporis totius fegnior motus , vertigo frequens
cumoculorum obtenebratione, in fomno dentium ftridor, faciei
ac capitis tumor, corporis aclingux tremor, rerumque oblivio
ac maeftitia.

à cognotis afFeéèibus eam difcernentia , funt, repentinus cafus,
motus fenfufque privatio, depravata faciei figura , palpebrarum
fufpenfio aut claufura, lachryms in voluntariae, oris hiatus, pulfus
interim plenus fortifque, nonnunquam amp; ani amp; vefics fphinder
refolvitur, refpiratiodifficilismagisacminus.

A cognatis, praedpue foporofis morbis, quorum Apoplexia
dicitur affeâus graviffimus , eam difcernimus fc. à comate feu
cataphora ; ubi sger à fomno profundo excitatus oculos aperit
ac refpondet, moxque iterum profonde dormit : in lethargo
habetur fomnus comati fimilis , fed cum febri amp; nonnunquam
dehno: a caro, febri experte, aeger excitatus, oculos vix ape-
rit amp; non refpondet ficut in praediftis, attamen vellicatus fentit,
intégra manente refpiratione. In Apoplexia è contra , omnis
motus amp; fenfus (excq^ta refpiratione omnibufque motibus na.
turalibus) définit.

Signa caufai-um fatis manifefta funt ex iis, quae pituitam aut
fangumem, redundare docent, de quibus authores, fatis.

Prognofindefumimus x.exApher, ^i.feä. 6. quicmque fanire-
pern capitis dolorihus corripinntur , amp; fiatim obmuteßunt ac fler-
tmt, intra feptem dies peremt , niß febris eos prehenderit ; quae
vehemens defideratur , ut materiam pituitofam amp; obftruentem,
attenuando, diffolvat. a. Quae phrenitidi aut lethargo fucce-
dit , lethalis habetur. 3, Ex Aphor.nbsp;i. ßhere fortem

apoplexiam impojßbile, debilem m» facile-, fi dilTolvitur, facile in
paralyfin dégénérât. ApepleSiicis, à difficiH refpiratione frigidus
fudorfitper veniens, lethale. In genere eft acutiffimus amp; pericu-
lofiifimus morbus, plurimos ad interitum ducens.

Hifce abfolutis, reftat Curatio, quœ ratione caufarum, varia
inftituenda; fi affedusitaque, à plethora , omnes partes cerebri
maxime comprimendo exortus, venx feâionequam primum ,
-confentiente œtate, coiporis habitu, vii'ibufque, fuccurrendum,

Maflam fanguineam roinuendo, eique tranfitum liberiorem red-
dendo , vafifque evacuatis comprcffionem aufèrendo. Sanguis
interim fi in cerebro grumofus faóèus, falibus volatilibus fluidior
faciendus, exhibendaque ilia , quae fpiritus ad motum excitant,
maxima adhibita cautela: de quibus inpituitofa, utamp;declyftc-
re, qui hie minime negligendus.

Sanguis autem quocunquemodo vel ab externa aut interna cau-
fa J extravafatus amp; in medullam fpinalem effufus, vix admittit
curationem, nifi fponte , per aures, nares amp; os effluat, quo
cerebrum exonerandoliberetur. Etfic fe habet cum apoftemate
cerebri rupto, pureque inde in medullam fpinalem influente.

quentiffime ex Cacochymia pituitola amp; colluvie lerola , exorti
ciu'am, confiftentemin Cacochymiaecon-eftione, caufae antece-
dentis ablatione , fpirituum animalium fufficienti produdione,
atque obftrudionis ( pituitam incidendo attcnuandoamp; quocun-
quemodo evacuando ) refolutione, amp; cerebri amp; ventriculi cor-
roboratione , hifce peragendis requiruntur diverfa ( fimplicia
compofitaamp;fpecifica cujufcunque conditionis interna amp; topica)
medicamenta a plurimis authoribus fatis copiofe recenfita, nunc
ficco pcde tranleunda, me conferendo ulterius ad hujus afFedus,,
medendi methodum.

Ad aegrum itaque , hoc morbo correptum vocatus , fumma
utatur circumfpeâione , habeatqe rationem virium , œtatisamp;c.
fine mora praefcribat Clyfterem communem , vcl fequentem
fortiorem.

'n.

Rad. Angelic., ireos noflrat 3iij.
Herb, calaminth. rat ha, fahia , pttle^
Majoran, betonte, a. mß., fem. faniculi-
Carthami aa. jij. pnlp. colocinth.
Nodfilo ligat 3j. coq.Jt a. in f. q. aq. coquot;ts.

In colat. §ix. dijfolv.el. benediä.laxM.
Diaphonie, a. Zy]-falis gemma gj.
M.F. Cljßer.ß fortiffimus defideretur pojfet addi aq. be-
nediäa ex infußone croci metallorum §j. aut ij. qui
Clyfter, exigente necejptate efi iterandus.

Quoad phlebotomiam , illam hic cenfeo inconvenientem, quia
pituita luxuriante , calor naturalis, ad huncaffeäum difcutien-
dum tantopere neceflarius , quadantenus infringeretur. Inte-
rea propinetur œgro per vices tantillum aquas alicujus Apo-
)le£lics, infervientis incidends ac attenuandae pituitae, fpiriti-
)ufque fufcitandis amp; generandis, quod fequenti mixtura etiam
fatis apte perficitur.

Çi. u4q. liliorum convallinmy lavenduU,
Rorifmarini aa.^'i],
Ant-ApopleB. langii giß.
TmEl.cafiorei 3iij.

Ol. fuccini aut ejm fal. volat. 31?.
Sjr. de fiachade
M. Vfm fub inde Cochlear, eidem fcopo fatisfaciunt, falia
volat ilia, fpirit. falisarmon. ^ßmilia.

Fohfenn: mund: giij. Agaric: trochifcatigiß.Turbith: gum-
mof:3j. galang:minoris3j.coq:in f. q: aq: rorifmarini, in colat.
giij.diffolv: el: diacartham. gii/$.tina;urcaftorei3ß,, fal. fuccini
volat:gr.vii;. fyr: dertaEchade|fi.m. f. H. fipilulçmagisarrideant,
fumanturfequcntes ç/. MaflT: pill: cochiar . extrad. cathol. refin:
agaric: àgr.viij. trocli: alhand: diagrid: agr.iv.caftoreigr. v. ol:
fuccini, rorifmarini à gr. ij. cum fyrup: deftsechad: q. C fiantpi-
luhprodofi, qus certisdiebusproutufuspoftulat, adhibends.
Videtur etiam hic cum fingulari fucceffu , pofle ufurpari vomi-
torium , ad faburram pituitœ in ventriculo contentam evacuan-
dam, fpiritufque animate per irritationem fibrillarum ventriculi
excitandos.

inungenda , non negleftis inunftionibus temporum narium-
que balfamo quodam apopiccäico, vel fuccini oleo, quod maxi-
ma: eft cfficacis. Sternutationes fequenti pulvere per vices infti-
tuends, calamonaribusinflando. Fol: majoran: sij,, fern,
nigella: 3), rad. Helleb: alb: 9ij. , Euphorbii. Bß., ambr: Grif:
gr:iij. M. f. pulvis.

Morbo sque pertinaciter perfeveranti, praefcribuntur ab Autho-
ribus, cucurbitulae cum amp; fine fcarificatione, veficatoria, friétio-
nes, fomenta , emplaftr. linimenta , amp; ä quibufdam tanquam
fummum coramendatur lamina feri-ea ignita capiti caute admota,
ad pituitam maxime refolvendam remedium, ficuti Fracaftorio
curcurbitulavertici impofitaquafi unicum juvamentum. licet haec
duo pofteriora mihi videantur vix ullius moment! efle.

Morbo jam declinante, fomnoque profundo difcuflb, omif-
fis remediis prsdidis, cerebri corroborationi incumbendum,
ufu quotidiano opiat« alicujus cephalic: aut tabellarum quarun-
dam : etiam prsdida aq: anti apopled: Nec fingulari virtute hic
deltituuntur diaphoretica amp; diuretica. Diaeta interim fit caufis

Induhitatam fanguinis circulationem agno-
fcimus 5 non refugnantem 'oenamp;feBiom
revulforu , a'uerfbria ac deri'uatoru.

Singulmm motum dicimus diaphragma-
tis con'vu^vum , male uentriculi aut
Abdominis mufmlorum.