Kediki, 11 Januarij 186!:

Hooggeachte Dames!

Eindelijk wil ik beproeven U eens te schrijven, om ü het een en ander van ons verblijf alhiernbsp;mee te deelen. Door Gods goedheid ging ’t onsnbsp;tot hiertoe nog steeds wel; mogen deze letterennbsp;ook U in den besten welstand geworden! Aangenaam was het ons door mejufvrouw H. verledennbsp;jaar, zoo verrassend, een en ander van n te vernemen. Hare ontmoeting was ons regt aangenaam.nbsp;Wij troffen het juist zoo, dat wij te Soerabajanbsp;konden zijn bij hare aankomst aldaar, om vervolgens nog vier dagen met haar te zamen te zijn ennbsp;te spreken; wat het is eene lieve vriendin in dennbsp;vreemde te ontmoeten, weet niemand zoo goed alsnbsp;zij die het reeds ondervonden. Hier toch is allesnbsp;zoo geheel anders; de gewoonten, gesprekken, janbsp;zoo veel dat eigenlijk niet te noemen is, en datnbsp;men onwillekeurig ook vergeet, of ten minste nietnbsp;meer zoo opmerkt, als wanneer men zoo versch

1

uil Europa aankomt. Ik kan dan ook zeggen, dat wij ruim van elkandera zamenzijn hebben genoten.nbsp;Tot onze blijdschap hebben wij sedert meermalennbsp;aan elkander geschreven. Verleden week kregennbsp;wij nog een brief van haar in welken zij onsnbsp;hare goede gezondheid meldde, en dat het haar bijnbsp;voortduring goed bevalt in de Minahassa.

Thans moet ik ü ook het een en ander van mijne huishouding mededeelen; of het mij ecliternbsp;gelukken zal, u iets te schrijven dat voor u belangrijk kan zijn, durf ik niet verzekeren. Onsnbsp;huishouden gaat zoo dag aan dag, (zoo als mennbsp;zegt) zijn ouden gang, zes jongens en 4 meisjesnbsp;zijn onze kinderen. Met de jongens houdt poensen'nbsp;dagelijks schooi, met de meisjes alleen des middags.nbsp;De oudste dier meisjes is 12 jaar, de jongste ö ennbsp;de twee anderen daar tussehen. ’s Morgens leereiinbsp;ze naaijen, dat de drie oudsten reeds vrij wel doen.nbsp;Ook zijn zij begonnen te leeren teekenen; de oudstenbsp;doet het reeds goed, zij heeft echter nog geennbsp;patroon gewerkt.

In den tussehen tijd, dat ze niet leeren, helpen ze mij aan ’t geen er zoo te doen is. Hare klee-deren wasschen ze zelf. Na het goed behoorlijknbsp;een nacht in het water gezet te hebben, wordt hetnbsp;’smorgens vroeg gewasschen en te bleeken gelegd,nbsp;zoo dat het frisch ruikt, en wanneer het nu droog

en opgev’ouwen is, dan wordt er voor een cent bloemen op de markt gekocht en er tusschen gestrooid en in een mandje gelegd; dan ruikt het lekker.nbsp;Die bloemen hebben een sterken reuk, en zijn zeernbsp;geliefd, er zijn weinig inlandsche dames, die zenbsp;niet, zoo als ik boven beschreef, gebruiken.nbsp;De meisjes zijn nu zoo wat anderhalf jaar bij mij;

nOfid gewend en hebben vele oude gewoonten voor nieuwe verwisseld. Spelen doen ze gaarne; het zijn nog kinderen. Speelgoed hebbennbsp;ze echter niet; op de markt kan men wel zoo ietsnbsp;koopen: een papieren doosje, of een stukje hout,nbsp;dat een pop moet verbeelden, 1 cent per stuk.nbsp;U kunt dus rvel begrijpen, dat dit speelgoed nietnbsp;veel bijzonder is. Hollandsch speelgoed is hiernbsp;zeer duur, althans in de binnenlanden. Onlangsnbsp;vroeg ik naar een klein schaapje, van de kop totnbsp;de staart gemeten één vinger lang, dat kostte ƒ 1,nbsp;gaarne zoude ik zoo iets koopen, maar dat gaatnbsp;niet. Het is dan ook in het javaansche huisgezinnbsp;eene zeldzaamheid, nog nimmer heb ik zoo ietsnbsp;gezien. Wel, zoo als ik mijne javaautjes meermalen aantrof, gezeten op het zand, in den tuin,nbsp;met eenige pakjes gebonden in bladen, benevensnbsp;vruchtenscbillen, en stukjes glas en steen. Datnbsp;moest de markt verbeelden; de vrucbteoschillennbsp;waren vruchten, en de stukjes steen en glas geld.

Pe kleine kinderen worden steeds gedragen, slapende of wakende; ’t is vreemd om te zien, hoenbsp;veel de moeder doet met haar kleine op den rugnbsp;gebonden ! In eene javaansche huishouding is overigens al zeer weinig te doen, vooral wanneer denbsp;vrouw niet naaijen kan; en toch, al kan zij het,nbsp;de man maakt meestal zelf zijn eigen kleederen.nbsp;Wat blijft er dan te doen over? Gaarne breng iknbsp;u een oogenblikje binnen, om even de huishoudingnbsp;op te nemen. Vrees niet, dat het te lang zal duren,nbsp;neen, daar is niet veel te vinden. Een aarden grondnbsp;die met een bezem geveegd wordt, een paar lagenbsp;vierkante banken waarop matjes en kussens liggen.nbsp;De kussens zijn lang en smal, met band en goednbsp;omkleed, die ik meermalen van het vuil en vetnbsp;heb zien glimmen. Ik onderzocht of het bekleedselnbsp;er niet af kon, even als van een gewoon kussensloop, maar neen, dat is er vast om genaaid ennbsp;wordt zoo lang gebruikt, tot de lappen er bijnbsp;hangen, en het binnenste niet meer bij elkandernbsp;te houden is, dan wordt er nieuw goed over datnbsp;oude glimmende gedaan, en ziet! het is nieuw ennbsp;schoon; — maar frisch? Helaas neen. Hoe vreemd!nbsp;ik heb er met een zeer knappe javaansche vrouwnbsp;over gesproken om over die kussens losse slopennbsp;te doen, opdat ze gewasschen konden worden,nbsp;maar het regte begrip waarom, dat geloof ik gaat

haar verstand te boven. Daarbij grootmoeder, moeder en misschien de vrouw van Mohamed heeftnbsp;het zoo gedaan, waarom zonden wij nu hollandschenbsp;gewoonten aannemen, die zijn maar lastig, zoonbsp;geloof ik zijn vaak de gedachten, en ziet! dan blijftnbsp;het bij het oude. n Met den tijd”, is hier hetnbsp;magtwoord; alles met den tijd ! Daarom geduld ,nbsp;een groote mate geduld ! mogt dat ons deel zijn !nbsp;o, dat is hier zoo noodig. Maar ik ben een weinignbsp;afgedwaald, en moet weer terug, om u nog het eennbsp;en ander van de huishouding der Javanen te beschrijven. Een tafel, een paar water kruiken, 5 a 6nbsp;borden, een paar kopjes, siriehdoos, een dandangnbsp;of een langwerpige pot waar men een mand inzet, ennbsp;de rijst ingedaan wordt. In die pot is water, ennbsp;de mand heeft het fatsoen van een puntige koffijzak ;nbsp;die wordt in dat water gezet, en zoo gaarge-kookt, of misschien beter gezegd, gestoomd. Eennbsp;pot om water in te doen, ziet daar de huishoudingnbsp;van den dorps-Javaan. De meergegoede heeft nognbsp;een kist als garderobe voor de kleederen, die hij meernbsp;heeft dan hij gewoonlijk draagt, en om een of andernbsp;van waarde in te bergen. Den gewonen Javaan gaatnbsp;het anders met de kleederen, zoo als met den overtreknbsp;van het kussen, een nieuw stuk wordt aangetrokken ,nbsp;bij het baden gewasschen, gedroogd, en weer aan.nbsp;Ik heb vaak gezien, dat het alleen schoon was,

7'

loei) het nog nieuw was, en niet eerder verwisseld werd, vóór dat het niet naeer gebruikt kon worden. Toen ik hier nog niet lang was, hadnbsp;ik een kleinen jongen , dien ik een paar nieuwenbsp;buisjes gaf, omdat bij met ons naar Soerabaijanbsp;gaan zou. Den ochtend van ons vertrek had Jobnbsp;(zoo heette hij) al zijn goed over elkander aangetrokken ; zoo had hij o. a. drie buisjes aan, eennbsp;blaauw, een paars en een rood. Dat deed hijnbsp;omdat ze allen nog nieuw waren; naderhand hadnbsp;hij de gewoonte, om wanneer hij een nieuw stuknbsp;kreeg, het oude te verscheuren, al was het zelfsnbsp;nog volstrekt niet versleten. Daarom schreef iknbsp;over het wasschen door mijne meisjes, van in ’tnbsp;water zetten, bleeken, enz., dat alles in Hollandnbsp;een zeer gewone zaak is, maar hier niet. U kuntnbsp;wel begrijpen, dat hare gewoonte naar onze beschouwing , in dit warme land niet frisch is.nbsp;Onze jongens volgen nu reeds het voorbeeld dernbsp;meisjes, en dat is veel waard. Zoo zal er eenigenbsp;orde en zindelijkheid in komen. Zoo zal hetnbsp;werken op tijd, ook op zijnen tijd de gewenschtenbsp;vruchten dragen. Op zpuen tijd !

Hoe vreemd, en hoe wonderlijk ! had ik haast gezegd, kan men soms hooren spreken over vruchten van zendings-arbeid ! Hoe lang - ja, lievernbsp;vraag ik - hoe kort is de blijde boodschap van

’t Evangelie nog pas op Java, gebiagt ? En wie hebben het aangenomen? menschen, meest bejaard,nbsp;of reeds gehuwd; opgevoed in al die oude gewoonten, dat ijzeren juk, waar de Javaan zoonbsp;aan hecht; of het goed of kwaad is dat doet ernbsp;niet toe. Het is de gewoonte, dus dat kan nietnbsp;anders. Zou het niet kunnen zijn , dat van hetnbsp;opkomende geslacht, opgevoed door ouders, dienbsp;reeds christen zijn, iets meer te verw’achten is?nbsp;Ze leeren lezen, ze koopen boeken, ze ontwikkelennbsp;zich meer, en - de geschiedenis van het zuurdeegnbsp;herhaalt zich. De meisjes die ik hier heb, trou-'ven met der tijd, en gaan terug naar hun dorp.nbsp;Zou haar niets bijblijven van het onderwijs dutnbsp;zij ontvingen ? Ze zijn gewoon bezig te zijn ,nbsp;kunnen lezen, schrijven en rekenen; zou dat allesnbsp;verloren gaan ? Neen, neen en nogmaals neen !nbsp;En boven dat alles ontvangen zij vijfmaal pernbsp;week onderwijs in de godsdienst, naar aanleidingnbsp;van de bijbelsobe geschiedenis. En die Bijbel -dat boek der boeken, waarin onder zoo veelnbsp;andere en heerlijke teksten , ook die voorkomt;nbsp;//werp uw brood op het water, en gij zult hetnbsp;viuden na vele dagen.” Gij zult het vinden!nbsp;zegt Gods woord. Wanneer is dat onwaar bevonden? Na vele dagen! zegt Gods woord. Welnu. O blij vooniitzigt dat ons streelt! Wij

zullen het eenmaal aanschouwen; en al mogen wij het niet zien, toch zal het gebeuren.

Mogen deze letteren u in goeden welstand, onder ’t genot van ’s Heeren zegen geworden. Ofnbsp;het mij gelukt is, U eene kleine voorstelling tenbsp;geven van de javaansche huishouding, of vannbsp;mijne omgeving en ons werken alhier, daar bennbsp;ik nog wel een weinig bang voor. Indien hetnbsp;u evenwel behaagt mij nog over een of ander ietsnbsp;te vragen, zou mij dat zeer aangenaam zijn, ennbsp;zeker ook gemakkelijker vallen, u daarop te antwoorden. Vergun mij hiermede te eindigen na unbsp;nog zeer veel dank gezegd te hebben, voor de lievenbsp;geschenken, die U ons voor de Javaantjes hebtnbsp;toegezonden. Wat uit Holland komt is altijd veelnbsp;mooijer en duurzamer, en het garen is heerlijknbsp;mooi, knoopjes, zijde, alles is keurig. Voor nieuwjaar hebben de kinderen boven hun, gewoonlijk alsnbsp;dan te ontvangen goed, nog door U gezondennbsp;zakdoeken, 12 knoopjes en 1 klos garen gehad,nbsp;waarmede zij zeer in hun schik waren.

En nu, hooggeachte Dames! herinner ik mij nog een toespraak, waarin de zending werd vergelekennbsp;bij den strijd van Israël tegen de Amalekieten.nbsp;Israels strijders — zij roepen u de zendelingennbsp;voor den geest.

Een dringend gebed en dat van allen die den

Heer Jezus liefhebben, is de opgeheven wonderstaf des Heeren in Mozes hand. Nog zoo vele millioenennbsp;dooien buiten Christus om! O, houdt dien stafnbsp;dagelijks om hoog geheven ! Bidt en u zal gegevennbsp;worden, heeft onze Heiland beloofd. Sterkt denbsp;zendelingen, door uw gebed te vermenigvuldigen.nbsp;Bidt dat zij ondersteund en voorgelicht worden doornbsp;den Heiligen Geest, op dat vele harten veroverdnbsp;worden voor ’s Heeren Koningrijk.

Met dien wensch en bede neem ik thans afscheid. Na u mijne hartelijke groeten, als ooknbsp;die van poensen aangeboden te hebben, noem ik mij

Uw dienstv. dienar. en Zuster in den Heer, M. C. POENSEN,

geb. WESTRIK.

de Drukkers eii Üoekverkooper^ M. Wijt amp; Zonen, zijn verkrijgbaar de volgende Kleine Stukjes