Claude-Marie LE PRAT

Mouez Reier

Plougastell

‘^UERZIOU HA lt;^ONIOU DIBABET

BET KURUNET

GAND « KEVREDIGEZ BROADUZ BREIZ »

HA GAND AN

Association Littéraire et Artistique de Bretagne

‘ 1

1'*'!

ZANT-BRIER

MOULET E TI RENÉ PRUD'HOMME, LEVRER 1905

ilfLinhe taal en lett^rkür da ¦Jernbsp;nbsp;nbsp;nbsp;te UtracH;

I

Imtüuut voor

Keltische tsal—en letterkundie der Rijksuniversiteif ts Utrecht

Éta

Monsieur,

Foms me demandez quelqiies lignes d’inlroduction « ear c’henskrid » au volume de poésies bretonnes quenbsp;vous avez Ie dessein de publier. Ne vous êtes-vous pasnbsp;exagéré ma compêtence ? Depuis douze ans, en effet, jenbsp;suis déshabitué de noire vieille langiie celtiqae. Je l’aimenbsp;toujours; mais Je n’ai que trés rarement occasion de lanbsp;parler, et, par suite, mon appréciation perd naturelle-mznl de sa valeur et de son crédit. Qiioi qii’il en soit, j’ainbsp;cédé a vos pressantes et aimables instances, et, pour vousnbsp;être agréable, je me suis imposé Ie devoir de lire votrenbsp;manuscril. Mais, je suis heureux de vous Ie dire, cenbsp;sentiment de passivité s’est changé dés les premièresnbsp;pages, en iin trés vif attrait; et dans cette lecture, quenbsp;j’ai continuée jusqii’au bout, j’ai Iroiivé tout a la foisnbsp;intérêt et plaisir. Votre livre sort de la banalité ordinaire,nbsp;el en ce qui me concerne, il a largement dépassé toutesnbsp;mes prévisions. Vous avez une connaissance parfaite de

VI —

la langue bretonne. Vos vers sont bien frappés, harmo-nieux et traverses par an véritable souffle poétique. Dans chaciin de vos Gwerziou, Kanaouennou, Barzonegou,nbsp;on sent vibrer, en même temps qu’un sentiment trés reli-gieux trés accentiié, la fibre patriotique, qiii, sans exclurenbsp;Vamoiir de la grande patrie frangaise, exalte et chantenbsp;de preference la petite patrie Breiz-Izel, avec son antiquenbsp;langage, avec ses calvaires, comme celui de Plougastel;nbsp;avec tons ses vieux patrons, et en particulier, les « Septnbsp;Saints » que vous avez eu raison de mettre en un reliefnbsp;spécial.

Bref, Ie nom de « Klaoda » ne peut manquer de s’ajouter désormais — et sans désavantage — aux nomsnbsp;des principaiix poètes bretons qui ont honoré leur pags;nbsp;et si nos chers compatriotes lisaient plus assidiiment lesnbsp;ouvrages écrits en brezonek, je prédirais a votre volumenbsp;un grand succès. En lont cas, il contribuera a fairenbsp;aimer davanlage Dieu et sa religion sainte, VArmoriqiienbsp;et sa douce langue; et, en Ie composant et en Ie tivrantnbsp;a la piiblicité, c'est Ie succès que vous avez principalemenlnbsp;ambitionné.

Je vous prie d’agréer, Monsieur, Vassurance de mes sentiments les plus dévoiiés.

t AUGUSTE, Evêque de Moulins.

D’AL LENNER

Edon e sonj pell zo da zcslum en eul levr an oil varzonegou strinket euz va fluen abaouc m’oun en emnbsp;lakeat da skriva e Brezounek.

Eul loden vraz anezho a zo bet kurunet gand Kevre-digez Bro-Vreiz ; lod-all a zo bet raoullet war Groaz ar Vretoned; en divez, eul lodennig a zo bet chommetnbsp;em faperou.

Va c’harantez birvidik evit va bro Breiz-Izel hag he yez, eo he deuz va foulzet da zevel ar Barzonegou-ma;nbsp;ar c’hed d’ho gwelet oc’h ober eur vad bennag d’amnbsp;C’henvroiz, o sikour sevel Spered ar Vro, setu ar peznbsp;am doug hirio da lezel o moulla evit ma ’zaint e mesknbsp;an dud.

Dastum a ran va Barzonegou, da genta, evit va flija-dur va-unan ; va mignouned ive goulskoude, me gred, a en em blijo oc’h ho lenn.

Nag a dud a zo e peb renk, e peb stad, ha na zonjont tamm ebet ho deuz ar Vretoned eur spered kaer disparnbsp;da zevel; eur spered ha n’hen deuz netra da c’hoantaatnbsp;d’ar sperejou-all! Me fell d’in koms euz spered honnbsp;bro Breiz-Izel, da laret eo ar stagedigez oc’h yez, feiz,nbsp;kanaouennou, kiziou ha gwiskamant ar Vretoned koz,nbsp;hon tadou. la, hen lavaret a ran gand kalz a c’hlac’har,

— VIII —

eur niver braz a Vretoned a ankounac’ha kement-se. O ! mar gelfen dre Moiiez Reier Ploiigaslell c’houezanbsp;karantez Breiz e kalonou an dud morgousket-se, pege-ment e ven dic’haouet euz ar boan am beuz kemeret.

Bennoz da Zoue ha d’ar Zent eüruz Patroned Breiz-Izel! Eur Vreuriez nevez ganet, ha goulskoude skeduz ha brudet a zo en em skignet dre hor bro da c’hoezanbsp;an tan e peb leac’h, da strilla ienien sklasuz kement anbsp;dud paket ho divreac’h gantho, hag harpet da zellet anbsp;be du e teu an avel, hep ma rafent an disterra van euznbsp;a netra !... C’hoant he deuz ive ar Vreuriez-se da zlgerinbsp;ho daoulagad da vuioc’h c’hoaz a re-all, tud dall pud,nbsp;ha na feil mui d’ezho koms yez ho zadou koz; a zonbsp;fae gantho koms e Brezounek, evel ra’ho defe mez onbsp;tiskouez ec’h hanavezont yez ho bro. Kevredigez Bro-Vreiz he deuz a vrema douget kalz a frouez, ha flzianznbsp;hon deuz e tougo c’hoaz muioc’h en amzer da zont.

Skrivomp, lennomp, komzomp ha kanomp e Brezounek, yez meurbed benniget ar C’helted, digouez sakr deuet deomp a dreuz eun niver braz a gantvejou.nbsp;Ma n’her greomp ket, kredomp ha kredomp start nenbsp;vefomp ket didamall, hag ar re a deuio var hor lerc’hnbsp;ho devezo gwir da c’houlen diganeomp pe seurt implijnbsp;hon devezo great euz yez ho bro....

Seulvui ma reer brezel d’hor yez, seulvui e tleomp stourm o tiskouez muioc’h-mui a garantez evithi, oc’hnbsp;he c’homs, oc’h he difen dre hor skridou gallek hanbsp;brezounek, mar d’hor gwiziek awalac’h evit-se.

Ha brema, va levrik, kerz en hent, ha gra kalz a vad.

KLAODA.

KINNIG

Me feil d’in kana gand dudi Meuleudi d’eoc’h, Gwerc’hez Vari;

Ëuz eiir penn d’ar penn all d'ar bed Me garfe ho kwelet karet.

Me ginnig d’eoc’h, ó Mamm dener,

Va mouez ha va zelennig ker,

Grit ma kanin alao gez Breiz,

Evil va hro, evil va feiz.

War ar barzik dister Klaoda Lezit ho pennoz da goueza,

M’em beuz ho karet, m’ho karo Beleg an heur enz va maro.

O Rouanez vad Brciz-Izel,

Roit d’ho Pretouned ho skoazel.

Ma kendalc’hint oil kalounek Da stoiirm evil ho Brezounek.

Va levr a ginnigan ive d’am mignoun Abherve da pehini ez oun kalz dleour; d’an gil Varzed, a garan evel

— X —

va breiideur; d'am c’herent ha da oil diid ar measiou, etoiiez pere e lakan dreist peb tra tiid vad parrez Plou-gaslell-Daoulaz, a blijo gantho he lean, ha da bere e raionbsp;eiir vad beiinag, fizians em euz.

KLAODA.

^ciie% ^eiez ^lougastell

KENTA LODEN

PLOUGASTELL-DAOULAZ

REIER PLOUGASTELL

D'an A. Iliou, Person Plougastell.

Pion n’en deuz en eur drcnicn c kenver PlougasteR Var beg douar ar vro-ze gwechou taolet eur zeil.nbsp;Evil gwelet ar c’lierrek, peulvaned great gand mein.nbsp;Savet gantho en envou linen rouzet lio c’hein ?nbsp;Kemeret ’vent ’vit leac’hiou arniet d’en em zifennbsp;Ouz eonennerien ar mor, a stleje an anken...

Ar reier-ma p’ho gwelan a ra d’in-me sonjal E brezellou Breiz-Izel oc’h ar Zaozon gwechall.nbsp;Divarnezho marteze euz bet Plougastelliznbsp;O stourm eneb an cstren ’vit miret ho frankiz.

2 nbsp;nbsp;nbsp;MOUEZ REIER POÜGASTELL

O ! nag int renket braoik var ribl ster Landerne Gand eun dorn oil c’hallouduz, dorn nerzuz bon Done!nbsp;Me ’vel reier ar Measiou, larkoc’h Roc’h-Nivelen,nbsp;Roc’h-an-Impalaerez, ive Roc’h-Kerezen.

Ar pez zo bet lavaret, gwechall a Vreiz-Izel,

A c’hell beza lavaret, me gred, a Blougastell : Rreiz-Izel na kaera bro 1nbsp;Koat en he c’hreiz, mor en he zro !

Peb bro hen deuz he madou, traou ha traou-all kaeroc’h, Nikun, an holl am c’hredo, n’he deuz reier koantoc’h...nbsp;O diou roc’h wenn va c’hearik, o reier Kerzadiou,

Ho kwelet ’meuz n’ouz ped gwech em c’haera bloaveziou; O tiouall va banden zaout var ieod ho letounennbsp;M’em beuz gand va mignoned great meur a ahaden.nbsp;C’houi gemere ho loden en hon flijaduriou,

Hag a respounte skiltruz d’hon oil c’hoarzadennou. Gwaskedet en ho kostou, al labousedigounbsp;A rea eun trouz dudiuz oc’b ober ho neizou.

Ma tigoueze d’eomp monet el leac’hiou-ze riskluz Prestik e veze klevet kriadennou doaniuz.

En ho kerc’hen ni bigne pa ’z oa tomm an amzer,

Evit gwelet an neizou ha gwelet ar pellder.

Abredik en ho faoutou al labousedigou A gane, a ziskane mil gwech ho c’houblajou ;

Hor c’halon el levenez, ni a rea eveldho,

Hor mouez veze kaset pell braz gand an ekleo.

Na kaer e vez d’an hanvou reier braz Kerzadiou Goloet oil a c’hlazez, a vruk, a vokedou Inbsp;Plijaduruz eo gwelet ar gwesped, ar gwenan.

REIER PLOUGASTELL

O vonct d’ar bokedou, ho c’hlevet o riclian !

Var gerrek braz Plougastell e kaver ar blcun aour, Boked hirbad Breiz-Izel, boked liorz ar paoïir ;

Al lann melen, ar balan, ar bruk ruz a ziouan Var gerrek braz Plougastell anezho ho-unan.

Da zeiz ar pardon brudet e sant lann Plougastell Koz ha iaouank Kerzadiou a red var an huel,

Beteg kern Roc’h-ar-Measiou evit gwelet ar ster Goloet oil a vagou o vont varzii ar ger.

Pet gwech em euz evet var gerrek ar Measiou

Ear iac’huz ar ster goant a walc’h mein bon aochou I

Divar Roc’h-Nivelen an dudiusa sell

Var Vrest ha var ar porz, var barrez Plougastell!

Eno an den a zo ’vel pa larfen raezo,

4 nbsp;nbsp;nbsp;MOUEZ REIER PLOUGASTELL

Ker kaer e kaver peb tra er pelldei' tro var dro ;

Hag hep goulen perag he galon, he spered,

Evel an alc’houeder a lez an traou krouet,

Evit pignat huel, en env, da gaout Done Hen deuz great ker brao ar bed evit he vugale !nbsp;Livirit d’eoinp, o reier, ha n’hoc’h ket bet laketnbsp;Vardro parrez Plougastell, evel eur gouriz kalet,

Evit miret ’touez an dud kiziou ha feiz gwechall Eneb tud fall ar c’heariou ha gwaskerien Bro-C’hall ?nbsp;G’houi, reier, hoc’h eiiz gwelet var zonar Plougastellnbsp;N’ouzoc’h dare ped reinzi o vont a zivar wel;

Livirit deomp-ni eta hag henvel homp hirio Oc’h ar Plougastelliz koz, pell braz a zo niaro.

Ah ! reier, livirit c’hoaz hag ar Plougastelliz En amzeriou dremenet a ioa ker krenv ho feiz ;

Ha gwelet vezent neuze var gorfou ho roched 0 vont pell da bardona, ’giz guir belerined ?

Ha douget ez oa gwechall doujans ’vit ar bleo gwenn Evel ma ez euz hirio en hon tiez kristen ?

Ah! inirit, Plougastelliz, ho kiziou enoruz,

Mirit ho prageier gwenn, hog ho ponedou ruz.

Ho chupennou glaz an env, dillad an ainzer goz.

Bet douget gand ho tudou pell zo er baradoz.

Mirit ho feiz birvidik meulet e Breiz-Izel,

Ha mirit ho prezonek evel eun dra zantel.

Egiz ho reier kalet, ho parrez benniget A jommo sounn en he zav, eüruz hag enoret.

Pa VO kalz-all marteze kouezet izel, siouaz !

Dre m’ho devo kemeret kiziou ar c’heariou braz !...

PARREZ PLOUGASTELL

II

PARREZ PLOUGASTELL

ITan A. Gall, Person Fouesnant,

Plougaslell abaoue pell zo Eo gwella parrez tro-var-dro ;

N’euz ennhi nemed tud a feiz,

A gar ho Doue hag ho Breiz.

Da zul, da c’houel, en oferen,

Alicz er gousperou zoken,

E vezont en iliz bodet En dro d’ho beleien karet.

Na kaer eo ar Plougastelliz

Pa ’z eont hep bloaz da Lourd gand feiz,

Da bedi ’harz treid ar menez,

Da eva euz dour ar Yerc’hez !

Na kaer eo ar Plougastelliz

Pa ’z eont d’ar pardoniou gand feiz,

Da welet sent ho chapeliou,

Gand ho dillad a hep seurt liou !

N’euz nemed an divroidi Hag a rafe drouk braz ennhi;

MOUEZ REIER PLOUGASTELL

Ar re-ma, siouaz, aliez A ro ar skouer-fall er barrez.

O Plougastell, bro ar sivi,

E doujans Doue ra jommi,

Gand da feiz krenv ha kalonek,

O koms bepred ar brezonek !

Mir ivez ar c’hiziou santel Sanket ken doun e Breiz-Izel,

Ha roet d’eoinp evcl eim *digouez Gand bon tadou leun a furnez.

Ill

VA FASK KENTA E PLOUGASTELL

En deiz araok, va moereb vad Abred am c’hasas da gouskat,

Gand aoun n’am bije ’n eur c’hoari Saolred va ene o pec’hi.

Difunet pell abarz an deiz.

Vg c’haloun a lamme em c’Ereiz,

VA FASK KENTA E PLOUGASTELL

Gand hast da vonet d’am Zalver Am gortoze war an aotcr.

Teod lemm an den na c’hell larel, Pluen ebed n’he deuz skrivetnbsp;Mesventi dudiuz an enenbsp;Deuet da veza ü he Done.

Devez eüruz e peb doare,

Sklereat gand an col a hare ;

Iliz sant Per a ioa gwisket Gand bleun en derc’hent kutuillet.

Em spered e chommo bepred Ar c’houn enz an deiz bennigetnbsp;Ma reseviz d’ar veach kentanbsp;Jezuz, ar mignoun tenera.

O devez kaer va Fask kenta,

Hep hini henvel er bed-ma, Evidoun c’houi voe luc’hedennbsp;An deiz a bado da viken.

Tridal a ra gand levenez Va c’haloun pa daolan eveznbsp;E prosesion ar Feunteun-Wenn,nbsp;En deiz-se skeduz ha laouen.

Tregern a rea ar parkeier,

An hentchou doun, ar prajeier, Gand mouez nerzuz ar vugalenbsp;O kana meuleudi Done.

MOUEZ REIER PLOUGASTELL

E chaijelik hor Mamm Mari,

Savet gand hon tud koz d’ezhi,

Ni douaz chomm atao fidel D’hor Zalver ha d’he Vamm zantel.

Na traou ar bed, nag an ainzer, Daoust d’ezho da veza pounner,nbsp;N’hellint euz va spered tennanbsp;Sonj dudiuz va Fask kenla.

IV

KERZADIOU HA PLOUGASTELL

D’am mignomi Constant Kerveun,

O Kerzadiou azezet brao Etre krec’hennou ker koantik,

Etouez ar c’helvez hag ar skao,

D’id va c’harantez birvidik.

Pa zonjan en ainzer eüruz Hag am euz ennoiid treinenetnbsp;E leu d’in huvreou dudiuznbsp;A ra d’am c’halounik lammet.

KERZADIOU HA PLOUGASTELL

Gwelet ran hirio ’giz neuze An ti koz toet gand plouz gwenn ;nbsp;Eno va mocreb a vevenbsp;Gand he nizik Klaoda Iiebken.

Va gallet e vije gwelet,

Ar skol echu, dre ar c’hoajou,

O laminet a-dreuz bag a-hed,

O kas d’an ekleo forz soniou.

Me a garie meurbed d’ar iaou Bale etouez ar sivi ruz,

Dindan ar gwez braz avalou,

En draonien, tost d’ar ster trouzuz.

Koulskoude ’plije d’in muioc’h Mont beteg kerrek ar Measiou ;

Eno, savet war gern eiir roc’h, Va-unan, me rea kalz sonjou....

E harz va zreid me wele ’r mor, Ster Landerne oil goloetnbsp;Gand bagou Leoniz a Gerhornbsp;O pesketa gand ar rouet.

Varzu Brest pa vezen troet.

Savet huel war be iliz

Tour braz Sant Martin benniget

A rea d’in koun euz a Zant-Loiz.

MOUEZ REIER PLOUGASTELL

O koun meurbed c’hoek d’am ene, C’houi zo levenez va spered;

En iliz-se, eun deiz a voe Er mean-found oun bet kristenet.

Ilizik koant ar Feunteun-Wenn, Test a feiz krenv hon tadou koz,nbsp;Am gwele aliez o c’houlennbsp;Digand Mamm Jezuz he bennoz.

Done roaz d’in em iaouankiz Mignouned euz ar re vella.

O bloaveziou evel eun deiz, Penaoz e c’halfen ho prena ?

Vigouroiix, Constant, tud feal,

Ha n’ankounac’hain morse !

Ra vevimp er bed didamall Ma vimp unanet e Doue !...

Pa zigoueze vakans ar skol.

Nag a zerveziou evuruz,

Er parkeier, barz en diseol Gand va levriou dizenouuz !...

Tremenet’m euz er gearik-se Eun darn vad euz va iaouankiz;nbsp;Ha pam galvaz mouez Doue,

0 pellaat daelou a skuilliz....

MARO FRANSEZA E PLOUGASTELL

Pa zistroan da Gerzadiou,

Eur veachik an amzer hebken,

E tigouez d’in goulen kelou Euz tud ha na velin mui ken....

Siouaz 1 an Ankou didruez A sko, a sko da bep mare....

Va moereb n’eo mui e buez Kalz mignouned maro ive I...

MARO FRANSEZA E PLOUGASTELL

E koun va moereh.

Marteze, Breiziz, e kredit Ez oa Franseza eur brinsez ;

Va mignouned, fazia rit,

Rak n’oa nemed eur goueriadez.

Kement he deveuz va c’haret. Ar voereb ker, en he bueznbsp;M’eo diez d’in hel lavaret;

Setu gwerz va zristidigez :

12 nbsp;nbsp;nbsp;MOUEZ REIER PLOUGASTELL

Sonit, kleier, sonit affo ;

Sonit, kleier, sonit krenvoc’h ;

Va moereb vad a zo maro !

Sonit, kleier ar c’hanv tristoc’h....

D’an dri var ’n ugent a gerzu,

Er bloaz naontek kant ’med unan, He ene, dreist ar c’hoummoul dunbsp;A ieaz da vit Mestr ar bed-man.

E gwered Plougastell brema,

Kuzet, en eur c’hornik distro,

E kavfoc’h he bez, ar paoura,

E diseol eur vezen dero.

Ho pet, tremener, karante Da laret eun J)e profundisnbsp;Evit ar vaouez zo aze,

Hag a zavo skeduz eun deiz.

Kanit, laboused, kanit ’ta,

Kanit gand ho kaera mouez ;

Livirit ; « Kousket eo houma,

O c’hortoz ar varnedigez.... »

Diwanit stank, bokedou koant.

War bez va moereb Franseza;

Savit, bleunit, hervez va c’hoant, Gand ho liou kaer, ho c’houez gwella.

KALVAR PLOUGASTELL-DAOULAZ

Ho karantez pa edoc’h beo, Moereb, a ioa evidoun-me ;

Hirio, siouaz ! pa zoc’h maro,

Ha c’houi am ankounac’liafe ?

Goulskoude ’vel m’eo ken diez Digouezout en envou war eon,

Me bedo ’vidoc’h aliez Ar Werc’hez, Mamra an oil Anaon.

VI

KALVAR PLOUGASTELL-DAOULAZ

D’am mignoütied L. ha P, Garret.

o c’houi, Plougastelliz eüruz, Leac’h oc’h euz da veza lorc’huz,nbsp;Poc’h euz en ho parrez disparnbsp;Eun dra gaer evel ho kal var !

Ar c’halvar-ma a oe savet Tri c’hant vloaz a zo tremenet,nbsp;Dre bromesa ’pad ar vosen.

Pa voe selaouet ar beden.

14 nbsp;nbsp;nbsp;MOUEZ REIER PLOUGASTELL

Hervez a lavar kalz a dud Kalvar Plougastell ’n deuz ar vrudnbsp;Da veza euz ar re gaeranbsp;A c’heller gwelet er vro-ma.

Kalvar dudiuz Plougastell A zo eun testeni huelnbsp;Euz a feiz krenv hon tadou koz,nbsp;Eüruz pell ’zo er Baradoz.

A bep amzer Plougastelliz Po deuz bet da ziskouez ho feiznbsp;Ouz aour na poan n’ho deuz sellet,nbsp;Ouz ho c’harantez n’ laran ket.

Gouechall ar c’halvar a gavet O tigouezout barz er vered ;

Hogen, hirio ar re varo Pelloc’hik zo ’n eul leac’h distro.

Kroaz koz Hor Zalver goulskoude E Plougastell a vez bemdenbsp;Henoret, pedet ha meuletnbsp;Gand kalz tud a deu d’he gwelet.

D’in-me ez euz bet lavaret Eo bet ar c’halvar marc’hatetnbsp;Gand divroidi pinvidiknbsp;* A Vro-Zaoz, me gred, ginidik.

KALVAR PLOUGASTELL-DAOÜLAZ 15

« Goude ma paefec’h d’eomp he bouez « En aour hag en arc’hant nevez.

16 nbsp;nbsp;nbsp;MOUEZ REIER PLOUGASTELL

« Gwir donezoun euz hon tadou « Ar gwella eo euz hor madou ;

« Kentoc’h eged he zilezel « Karfemp ive kerkoulz mervel. »

Na furra respount! a dra-zur,

Hag a ra d’an oil plijadur. Plougastelliz, dalc’hit pell braznbsp;Ho karantez evil ar Groaz.

Abenn nebeud, e kalz leac’hiou C’houi velo diskar ar c’hroaziou ;nbsp;Bea zo goad Breizad en ho kreiz,nbsp;Mirit ho re, Plougastelliz.

Na kaer eo da C’houel an 011-Zent, Pa zon ar c’hleier ho c’han sklent,nbsp;Mont d’ober tro ar c’halvar koz,

O c’houlen d’an Anaon repoz !

An dud hag an amzer zoken Er bed-ma prim braz a dremen ;nbsp;Nemedoc’h, Kroaz sakr va Zalver,nbsp;A jomm bepred en huelder.

Ped remzi ho peuz-hu gwelet War zouar Plougastell tremenetnbsp;C’houi, va Jezuz, war ar G’halvar,nbsp;A dra-zur, c’houi hebken her goar !

WM'I IL,aj

KALVAR PLOUGASTELL-DAOULAZ

Tenzor talvouduz hor parrez, Evidoc’h eo hor c’harantez,

Keit ha ma chomfoc’h en hor c’hreiz Ni vo bepred stag ouz hor feiz.

O va Jezuz, war ar C’halvar, Selaou ho kenteliou ni gar;nbsp;C’houi eo hon nerz, hor sklerijennbsp;Pa deu war’nhomp barrou anken.

-38S-

EIL LODEN

HOR MAMM-VRO BREIZ-IZEL

ME GAR VA BREIZ-IZEL

D’an Aot. Lotii, dean skol-venr Roazoun.

Me gar va Breiz-Izel! va mamm vad, va bro goz,

He deuz e peb amzer kaset d’ar Baradoz Bugale kalounek, rouaned, sujidi,

Barzed, menec’h, gragez, bag a garie pedi!

Me gar va Breiz-Izel! Mamm-Vro Marzin, Lez-Breiz, Arzur, Gwesklin, Gradlon, ha re-all c’hoaz a-leiz,nbsp;Marc’heien, tud a vor, a reaz enor d’bo bro,

Oc’h he difen bepred beteg pred ho maro....

Me gar va Breiz-Izel! gand he ilizou koz, Kouentchou santellet gand peden deiz ha noz.

ME GAR VA BREIZ-IZEL 19

Kroaziou dantellezet, touriou huel savet,

Mein-hir ha taoliou-mean, ennhi dre-oll hadet!

Me gar va Breiz-Izel I kelc’het brao gand ar mor, Goloet a vagou, ho goueliou gwenn digor ;

Me gar he frajeier, krec’hennou ha koajou,

Gand ho mesaerien o kana forz soniou I...

Me gar va Breiz-Izel! o vriatal ar groaz,

Oc’h he sanka hemdez war ribi an hentchou braz, Me gar va Breiz-Izel! o tifen madou sakr,

Beteg ar goad zoken, eneb an dud fallakr.

Me gar va Breiz-Izel! evel eur herlezen O lintra, skeduz braz, dirag dremm an estren ;nbsp;Gallout a reer gwelet e pevar c’horn ar bednbsp;Poblou a bez ’n’ho zav, ouz va Breiz o sellet....

Me gar va Breiz-Izel! me gar va c’henvroiz,

A zalc’h d’ho Brezounek, ’vel ma talc’hont d’ho feiz; Me gar an dud dispount en em gann er brezelnbsp;Brezel garo meurbed d’hon oil giziou santel!

Me gar va Breiz-Izel! me he c’haro atao !

Va c’haloun evithi da viken a lammo ;

Beteg pred va maro kalounek me gerzo Var roudou va zud koz.... Breiz-Izel ra vevo

MOÜEZ REIEH PLOUGASTELL

II

BREIZAD BEPRED !

D’am mignoun Al Loket, Mesfr-SJtoI.

War don : An Hini goz.

Diskan.

Va c’halon zo Gand va bro,

Ha bepred c vezo !

1

Hag e zafen da benn ar bed Gand Breiz va c’halon vo bepred.

2

An heol, gwir eo a wel broiou E lec’h euz muioc’h a vadou.

3

E Paris traou brao a weler,

En he skoliou kalz a zesker;

4

Mesk ar Saozoun oun bet ive;

Ni zo paour dirak ar re-ze.

BREIZAD BEPRED

5

En oil leac’hiou forz pegen kacr, Va spered a nije d’ar ger.

Beteg Rom zoken ez oun bet,

Ha Breiz n’em beuz ankounac’liaet.

Va daoulagad glaske al lann, Ar parkeier leun a valan.

Na welen mui ar c’haer bragou Ho deuz miret d’eomp bon tadou.

Na gleven ken nemed gallek, Ha tamm ebed a Vrezounek.

10

Na gleven mui ar marvaillou A lar d’eomp e Breiz bor mammou.

11

Va c’balon a lamme em c’hreiz Gand bast da zistrei da vro Breiz.

12

E Breiz brema me a jommo Beteg an deiz euz va maro.

22 MOUEZ REIER PLOUGASTELL

13

Fellout ra d’in e Breiz-Izel Beva gwir Vreizad ha mervel.

14

Ha beteg penn me labouro Evil va Breiz, evil va bro.

15

M’am bezo gand ar C’halloudek Gopr an dud vad ha kalounek.

Ill

HIRVOUDOU HA PEDEN

D'ar barz Taldir.

Va c’halounik ennhon a zo oil ankeniet,

Pa welan Breiz-Izel, va bro muia karet.

Gwall gaset gand tud fall enebourien peb mad...

O Doue, pebeuz kalounad !

Hag e klaskont taga gand kalz hardiziegez,

Pez zo gwella e Breiz : He c’hiziou hag he yez, Evit mouga easoc’h feiz krenv an Arvoriad...

0 Doue, pebeuz kalounad !

HIRVODDOÜ HA PEDEN

Ho gwclet a reer stank dre lientchou Breiz-Izel,

O c’hoapat ar Vreiziz, ho c’hredennou santel,

O teuler dismegans war gement a zo mad...

O Done, pebeuz kalounad !

Gwazed krenv measiou Breiz, leiin-bar ho kwazied Euz goad iac’li bon tadou, ar Vreiziz ken brudet,nbsp;Pegeit c’hoaz e chonimo serret ho taoulagad !

O Done, pebeuz kalounad !

Arzur, Marzin, Lez-Breiz, savit cuz ho peziou ! Embannit ar brezel (1), Bretouned a strollounbsp;A ziredo gand prez, a stourmo c^'it mad!

O Doue, kievit va mennad !...

Kement a c’hoantaomp : frankiz ha lealded A lammer tamm ha tamm digand ar Vretouned ;nbsp;Enebomp, kenvroiz, unanet er stoumad.

O Doue, kievit va mennad !

O va Zalver Jezuz, Doue ar Vretouned,

Pegeit ouzomp eta vefoc’h-hu kounnaret ?

Roit ar peoc’h, ni ho ped, c’houi hag a zo ker mad ! O Doue, kievit va mennad!

(1) Brezel e pehini na dleer kaout evit armou nemed ar goms hag ar bluen. (Klaoda).

MOUEZ REIER PLOUGASTELL

Itron santez Anna, mamm goz ar Vretouned, Dalc’hit en hon touez ar wenn euz ar Varzed;

Grit in’ho gwelimp bemdez muioc’h-mui o stankat, O Done, kievit va mennad !

IV

NETRA NA DALV VA BREIZ !

D’ar Barz Erw. Berthou, Alc’houeder Treger.

Ha bez’ ez euz eur vro giz Breiz-Izel, Diazezet gand kalz a dud santel ?

Ar c’hantvejou, ’vel bandennou brini, Heb he diskar, ho deuz nijet dreizhi.

Klaskit eul leac’h henvel ouz Breiz-Izel, E pini chomm, en despet d’an avel,nbsp;Kredennou sakr oberourien hor bro,nbsp;Korvigellet oc’h griziou an dero !

Ha bez’ ez euz eur vro ’giz Breiz-Izel. E leac’h ma kan ar barz a vouez huel,nbsp;Gand an delen, evel an drouiz koz,nbsp;Koulz hag en env elez ar baradoz ?

NETRA NA DALV VA BREIZ

Ha bez’ ez euz, ouspenn e Breiz-Izel,

Eur yez ken koz, ker kaer ha ken santel, Gand ar G’helted komzet daou vil bloaz zo,nbsp;Hag enoret ganeomp-ni c’hoaz hirio ?

Ar C’hallaoued, siouaz ! gwir a laran, D’ar Brezounek a ra brezel breman,nbsp;Hogen, Breiziz, Done a du ganeomp,

Ouz ar gwasker kalounek enebomp 1

Nan, a dra-zur, n’eo ket eun den marvek A ziskaro e Breiz ar Brezounek !

Eur boblad tud n’hell beza dispennet P’eo ar memprou etrezho unanet....

MOUEZ REIER PLODGASTELL

Ha bez’ ez euz eur vro ’vel Breiz-Izel, Leac’h ma kaver labour kaer ar gizel,

E peb parrez war vein an ilizou,

Er berejou, war galz a galvariou ?

Ha bez’ ez euz eur vro ’vel Breiz-Izel, Roaz buez da gand den a vrezel,

Brudet evel Lez-Breiz ha Bichemon, Gwesklin, Arzur, Pontkallek ha Klison ?

En da histor, o va bro Breiz-Izel,

Me gav barzed evel ma ’z oa Luzel, Brizeuk, Ar Skour, ar fablenner Milin,nbsp;Hep ankounat, en amzer goz. Marzin.

Ha komz a rin euz a zent Breiz-Izel,

Hag a skignaz sklerder an Aviel Dre ar vro-ma, en denvalijen c’hoaz,

0 planta doun war bep torgen ar groaz ?.

Netra na dalv, ha netra na dalvo,

Va Breiz-Izel, va Mamm garet, va bro ! Va c’haranlez, beteg heur va maro.

Hep ehana da veuli me garo I

Beza zo tri ger kaer, c’houek meurbed d’ar spered, Hag a ra d’ar galoun tridal gand eüruzded,

P’am euz ho lavaret e santan evel mei,

Seblantout a ra d’in klevet kana eun el.

Breiz, Brezoimek ha Feiz, Treinded ar gwir Vreizad, He Gredo, he armou da vare ar stourmad ;

Setu, hep fazia, nerz meulet hor gouenn koz,

Beteg eur pennad zo m’eo deiiet warnomp an noz.

Breiz-Izel eo ar Vamm. — O ! pebeuz Mamm dener! -Pegement eo bet mad bepred en hor c’henver ! Gwelomp an digoueziou he deuz lezet ganeomp,

Hag oil bennoz d’ezhi a bouez hor penn kanomp.

Hor Mamm ’deuz bugale : ar Brezoimek, ar Feiz,

Koz braz int evel-d-hi, koz braz hirio an deiz.

Tud zo a en em blij oc’h ho laret maro...

Fazl, va zudigou !... Beo int... Int a vevo !...

Doue a zo ganeomp. Penaoz keit amzer zo,

E chom ar Brezounek buezek ’vel ma ’z eo ?

MOUEZ REIER PLOÜGASÏELt

Keit, pa daolomp eur zell war gartennou ar bed, Nag a yezou maro, pe gand re-all mesket!...

Gwir eo eur brezel kriz varnomp zo dirollet,

Dont a ra euz Bro-C’hall eun avel penfollet,

Ouz lior yez benniget ar Gall zo e kounnar...

Ah ! mar galche d’an traon ar Brezounek diskar !...

Nan, nan, fazia rit, Ya c’hredit, tud dizakr;

Setu eun arme grenv en-dro d’hor madou sakr!

Ar Vreiziz zo kalet evel mein an aochou,

Evel ar gwez dero ker stank en lior c’hoajou.

Klevet ran lavaret, — hag her c’hredi a ran, —

« Ar Feiz a zo laoskeet! » Sklear eo da beb unan. An denved zo taget gand bleizi gouez naonek ;nbsp;Peleac’h e ma ’r penn kaoz ? e peleac’h an abek ?

Teir eienen, me gred, da gement-se a zo,

Hep aon, hep kasoni, ama m’ho diskuillo ;

Evil hor Mamm-Vro Breiz mantrusa gwaligner !

A sko ken dizamant Yarnhi e peb amzer.

Ar politik direiz, evel eul loan gouez.

He deuz pelleat ar peoc’h, lazet an unvaniez ;

Ear gasoiini c’hoero e skolion hon amzer,

Eneb ar Brezounek er bugel a c’houezer.

Ha komz a rin ouspenn euz a giziou ar Gall,

A c’hounid hor measiou henvel ouz eun tann-goall ?

BREIZ, BREZOUNEK HA FEIZ

Bragou braz ha chiipen a vez great fae varnho, Koefou evel e kear a ranker kaout hirio !...

Pep-hiiii oar ervad ar Brezounek, ar Feiz,

A bep amzer a zo Breur ha C’hoar en hor Breiz ; Dre-ze taga unan a zo skei war eben ;

N’int ket hep her gouzout hon oil enebourien.

Ha gwelit goudeze penaoz e savarer :

Koueriaded, bet er skol eur pennadik amzer,

War dachen ar marc’had a zraill tammou gallek, Mez ho defe diskouez e c’houzont Brezounek.

Trec’het war gement-se ’teuer a nebeudou Da zilezel ar Feiz, feiz nerzuz hon tadou ;

Setu eno, Breiziz, setu ar spered Gall,

Setu petra vefomp, ma na garomp diouall.

O va c’henvroiz ker, diouallomp da rei dorn D’an enebour da skei krenvoc’h war an askorn ;nbsp;Ouz yez koz ar C’helted stagomp ’ta muioc’h-mui,nbsp;D’ar Brezounek enor ! Pep-hini en he di!...

-3Samp;-

TREDE LODEN

YEZ BREIZ-IZEL

AR BREZOUNEK

(Priz kenla e Kenskrivadek Gwengamp, 1900)

D’am Skolerien.

o Brezounek va yez, o yez meurbed karet,

Eat ken doun em c’haloun, lia ken stard eni spered, E peleac’h e kavin komzou avoalac’h c’hoeknbsp;Evit ho nieuli, Brezounek !

Eur yez a zo labour tenn ha paduz eur ouenn,

011 ho deuz kalz poaniet d’he ober da viken ;

Bez’ ez eo a eur bobl eur gwir grouidigez Great ouz he henvelidigez.

AR BREZOUNEK

Bez ez eo al leor beo e pini d’euz laket Istor he zonj skrivet ha d’he lignez flziet,

Eur ster vraz burzuduz hag a dreuz an oajou Evit mont beteg hon tadou.

Eur yez eo ’leac’h santel e pini ’n em gaver,

Ma pokomp, teneret, gand ene hon zud ker,

A zo maro brudet, brenia enz peil amzer,

Hag a vev dre ho yez ken kaer !

Pebeuz dudi sonjal ; « Va zadou koz gwechall, Aina, var douar Breiz, disparti diouz Bro-C’hall,nbsp;A gomze ’r Brezounek evel ni’her gran hirio,

He garie, he veiile atao ! »

Den ebed en hor Breiz na die, hep bea niezuz, Dianaout eo hor yez eul loden talvouduz ;

Ha siouaz ! pa varvo peb Breizad a gollo Kaera pinvidigez he vro.

Gouzout a reer dre-oll Brezounek hag ar Feiz A beb amzer a zo Breur ha C’hoar en hor Breiz !nbsp;Ker gwir eo kenient-ma ma na veler eun dennbsp;A garfe unan hep eben.

Eur brezel kriz meurbed a reer d’ar Brezounek, Disprizet, gwall-gaset eo gand tud diaoulek ;

O veza n’hellont ket dic’hrisienna ar Feiz,

A glask laza yez koz hor Breiz.

Tiid diskiant ma ’z int, laret ’deuz etrezho :

« Taolomp an dismegans, taolomp gwel ar maro War ar Brezoiinek-se a garont ’vel ho Feiz,

Euz an oil galoun zo ’n ho c’hreiz.

Pa vimp en em gavet da ober dilczel Yez koz ar Vretouned, neuze gand an avel,

Ni velo ho feiz krenv ’vont kuit a neheudoii,

Evel kiziou mad ho zadou !... »

Setu aze, Breiziz, ho zonj, ho c’hoantegez;

Ha fellout rafe d’eoc’h, dre ho leziregez,

Rei skoazel d’an dud fall, trei kein d’ho Prezounck, War zigarez dcski ’r gallek ?

En ho sav, Brelouned, Breiziz pcnnou kalei! Laronip a boiiez hor penn : « Ar Brezoiinek bevel!nbsp;Ni he gomzo heprcd beleg hour hor maro...

Bevel ar Brezoiinek atao !...

O ia, dal’homp d’hor yez, evel d’hor mell penn-baz ! Ra zeui ar vistri-skol, dreist pcb tra war ar meaz.nbsp;Da zeski d’ar baotred, d’ar merc’hed, ar gallek,

Mez heprcd dre ar Brezounek.

Aio, bugale Breiz, hag a zo desket mad.

Er c’heariou, en dachen, er foar hag er marc’had.

Na ruziet kct a vez o komz ar Brezounek,

Diskouezit ez oc’h kalounek !

34 nbsp;nbsp;nbsp;MOÜEZ REIER PLOÜGASTELL

Dre c’hras Doue ho labourou A zoug deliou koant ha bleuniou ;nbsp;Ar Brezounek a zo karet,

Kanet, meulet ha kalz skrivet....

III

AR BREZOUNEK ATAO

D’an A. Mouelic, Mestr-skol.

Brciziz zo bet a-viskoaz goazed prount ha nerzuz.

Ha pa redont d’an enigann int peulvaned spountuz ; Outho netra n’hell herzel, treac’h a renkont beza :

Ho feiz, ho hardiziegez a ra d’an oil krena.

Breiziz a zalc’h d’ho giziou gand eun doujans meuluz; Mont a reont d’ar pardoniou ha d’ar foariou trouzuz,nbsp;D’an eureujou, d’ar feston, oc’h son ar biniou;

Ho dillajou a viront, ho yez, hag ho gwcrziou.

Eun arouez a ziskouez kaleter ar Breizad,

Ha pegement eo nerzuz ar ouenn en he Vroad :

Ar Brezounek zo karet, hirio evel gwechall,

A zo komzet en despet da gasouni tud dall.

TRISTIDIGEZ HA. GED VAD nbsp;nbsp;nbsp;35

Aio, harzit ho kwalac’li, ó tud diskiantet,

Ar gounid n’ho po morse ; Breiziz na nac’hint ket,

Na nac’hint ket ho zadou, nag ho giziou santel;

Ar Brezounck vo komzet; d’hor bro ni vo fidel.

O santez Anna Wened,

Mamm goz ar Vretoncd,

M’ho ped, mirit Breiz-Izel,

Warn’hi taolit eur zeil,

Dalc’hit stard en hon toucz D’hor yez gwir garantez.

Ma karimp bro ha Done Epad hon oil vue.

IV

TRISTIDIGEZ HA GED VAD

D'an Aot. de l’Estouebeillon, Kannad ar Mor biban, lieiier Kevredigez Broaduz Vreiz, kinniget gand doujam.

Enz a bep korn a Vreiz-Izel E sav, doiiget gand an avelnbsp;Keleier doaniuz, forz klemmou,nbsp;A wask siouaz ! hor c’halounou.

MOÜEZ REIER PLOUGASTELL

Eur brezel kalet ha diaoulek Zo great d’hor yez, ar Brezounek ;nbsp;Mali eo gantho hen diframmanbsp;Digand bugale ar vro-ma.

An diaoul he-iinan, a dra zur,

A c’hoez an tan en dud distur,

Ho c’has dre bevar c’horn ar vro Da leda anken ar maro.

Kement tra vad : Bro, Feiz ha Yez, A zo breset mar d’eo truez !nbsp;Karantez ebed mui ennho,

Leun int a gasouni c’hoero.

O va Done, peleac’h e maoc’h ? Diskouezit ho kalloud pelloc’h...nbsp;Re hir amzer an dud fallakrnbsp;A wall gasaz hor madou sakr.

Doue na zilez ket hor bro, Beuzet, siouaz ! en he daero,nbsp;Dibabet ’n deuz tud kalouneknbsp;Da zifen mad ar Brezounek.

Mil bennoz d’eoc’h, ó va Aotrou, Evit oc’h oil vadelezounbsp;E kenver hor bro Breiz-Izelnbsp;A zo bet d’eoc’h atao fidel.

TBISTIDIGEZ HA GED VAD

Setu eun nebeud bloaveziou Ma vez great kenskrivadegounbsp;Evit dougen ar varzed ternbsp;Da labourat hor yez ken kaer!

Paotred yaouank euz ar gwella,

Dre gant a ranker ho c’hounta A gas bep bloaz, e Brezouneknbsp;Gwerziou koant d’ar genskrivadek.

Hor c’halounou a laouenna Pa velomp an dud gwiziekanbsp;O poania stard evit hor Breiz,

Dre ma wasa d’ar brezel kriz.

Ar Brezounek zo enoret,

Ha dre-oll muioc’h-mui komzet; Hon tadou koz, en ho beziou,

A drid brema ho c’halounou.

Ra vevo gallouduz ha peil Kevredigez hor Breiz-Izel!

Peil hanavezet ra vezo,

Euz eur penn d’ar penn-all d’ar vro.

Nan, nan, va c’henvroiz karet,

Hor yez na vo ket diskaret,

Na varvo ket ar Brezounek Tra vo e Breiz tud kalounek !...

Siouaz ! d’comp-ni na grcdemp ket llor madou kement gourdrouzet.

Ar Vretouned n’int ket maro, Nerz-kaloiin a zo c’hoaz ennho.

PEDERVKD LODEN

GWERZIOU HA KANAOUENNOU

En noz-aU edon en lieorez, Kousket, eur zulvez,

Gand kenvreudeur merdeidi, Gvvaskedet hon tri;

Hag e riz eun huvre souezuz, Dont a rea euz Elez Jezuznbsp;A! A! A!

Selaouit an huvre-ma!

I k

ER BARADOZ

Tost da Ber oan o c’hortoz Barz er Baradoz,

Pa lavaraz Doue d’ezha :

« Porsier al leac’h-ma,

Diouall oc’h paotred Penn-ar-Bed, Setu eun toullad o toned,

Tud a vor

A deu da c’houlen digor!

Ra c’helli. Per, hep marc’hata Ervad ho ranna!

An or aour digor ar brasa,

Eleac’h he zerra,

D’ar re eve re vanneou

(Kalz anê zo war an henchou !) O! O ! O !

Ni \elo petra zigweo ! »

— nbsp;nbsp;nbsp;« Deuit affo, ’me ’r porsier koz,

Deuit er Baradoz!

Deuit oil, paotred ar gwin-ardant, Evel m’am beuz c’hoant!

Ar re-all jommo da zellet

Kichen an or vraz alaouret.

He ! He ! He !

Hep koll kaloun evit-se I »

— nbsp;nbsp;nbsp;« Mad e ia ! larjont da Ber

A1 liperien gwer...

Setu fin poaniou ar bed.

Mui ’med eüruzded !

Deoinp araok ’ta oil, mignouned,

Deomp, ar « rad » a rankomp gwelet! A ! A ! A !

Hastomp mont da ebata !... »

Hogen, dizale sav kroz Barz er Baradoz ;

Kle\et a rean trouz ha safar,

Gwir ez oa glac’har.

Hegasi reant ar c’heaz sant Per, Defot na zigase d’eo gwer,

0 iouc'hal ;

« Gwin-ardant evel gwechall! »

Hag e larent d’an den-Doue :

« Penaoz an dra-ze ?

N’cuz ket zoken er Baradoz,

Giz en lior bro goz Eun tammig hostiz, ’vit arc’hant.

Da rei eur banne gwin-ardant!. A ! A ! A !

Ni a ia da zonara !...

Glac’haret oil gand an histor ;

— « It d’ar Piirgator !

A laraz d’ezho sant Per,

Gouskoude tener,

ER BARADOZ

C'houec’h mil bloaz eno o tomma, Dioc’h gwin-ardant rei divoaza.nbsp;Rak ama

E recr fae war an eva !... »

Setu ar wazed poelluz

Wardro ’r zant eüruz,

Pokat da draon lie zoiidanen.

011 dre lio feden

E c’halvent madelez sant Per,

Da rei pardoun d’ho breudeur ker, Kondaonet

’Vit beza ker fall koinzet!

— « Dizonjal ran ho flenim garo,

Laraz Done d’he dro,

Deuit eta, c’lioui, em euruzded,

Deuit oil, Breton ned,

Eüruz an dud a galoun vad

O ia... Ren a raint gand ho Zad ; Me feil d’in.

An env gantho a rannin.... »

Goude, Per, ar zant ker niad,

Lar gand kalounad :

« Pedit, pedit, mignouned,

’Vit ho tud dallet.

Ma labourint da ziwaza

Dioc’h an evach deu d’ho laza : Korf, ene;

Va zelaouit ’n han’ Done ! »

niskaii.

Eun arnc spountuz a dosta,

Pedomp an Introun-Varia ! (dioii veachj.

O na tenval eo an dremm-wcl!

Kounimoul karget a zo a-bell....

A bep tu e klevoinp hirio louc’hadennou dispac’h er vro !

PEDOMP AH INTROUN-VAniA

Lavaret a ve cun arme Kaset da ober eur bale I

Eur bale evit distruja Kredennou koz tud ar vro-ma 1

Iliz Jezuz zo gwall-gaset Gand cnebourien penfollet.

Garo nieurbed eo ar brezel A recr hirio d’an dud fidel.

E maint o klask, er vugale,

Mouga ’n doujans evit Done.

Ilarpomp oil hor skoliou kristen O rei laouen hor gwenneien 1

IJagig sant Per a zo hijet War eur mor spouiituz dirollet!

Kristenien, braz vezo ar reuz,

Ma n’enebomp hep ober ncuz I

Eur stereden er gwall amzer A ro kaloun d’ar bcacher.

Mari eo stereden ar mor,

D’ar gristenien eur gwir c’houdor I

Stouet dirag aoter Mari,

Hor C’haloun baour o c’hlac’hari,

Pedomp an Introun-Varia Ma viro ’n arne da darza 1

MOUEZ RElER PLOUGASTELL

III

BET SONJ EUZ AN ANAON !

E koun euz va mignoun Colomban L.

Soiijit en ho tad, en ho mamm, Er piirgalor, e hreiz ar flamm.

(Kantikou eskopti Kemper).

War don kelven.

Tan ar c4iuz-eol a varve dre-oll a nebeudou,

Gwel du an noz ’n em lede war gern ar meneziou,

An aezen skanv a skrije etouez ar ieod, en traon,

Hag a lavare klemmuz ; « Bet sonj euz an Anaon ! »

Ar gwenan oa dizroet en ho c’holoennou,

A1 labouset oa kousket e dounder ar skourrou ;

Eur zioulded melkoniuz a waske ar galon ;

Ar c’hloc’h en tour a gane ; « Bet sonj euz an Anaon ! »

E bolz an env ar stored skeduz a lugerne,

Avelik dous ar c’hreiz-deiz er gwez-sapr a varve,

A varve ’n eur c’brosmolat gand eur vouezig a gaon :

« 0 c’houi hag hon deuz karet, bet sonj euz an Anaon ! »

« Egiz ar moged tano a zav euz an doen.

Pa zav an eol bep niintin, ha na weler mui ken,

ËET son! EüZ an ANAON

Evel an aezen skanvik marvet er geuniou don,

E tremenaz ho deizioii : « Bet sonj euz an Anaon ! »

O pet sonj euz an Anaon ! Euz ar re ne maint ken, Hag oc’h euz darempredet, deac’h en ho keriaden ;nbsp;Du-hont ho beziou glazet, e skeud an tour krignet,nbsp;A zo ganeoc’h dilezet, er vered benniget.

Goude eur ged frealzet gand promesaou ar feiz

Ho deuz kuiteet ar bed-ina; c’houi rai veldho eun deiz..

Ho puez a dremeno evel ar bokedik

Bleuniet ker koant er beure, goenvet d’ar pardaezik.

An dervez labour ecbu, re-all ive d’ho zro,

0 vont dre ’r gwenojennou moueziou kaon a glevo ; Kloc’h skiltruz ar glaz ive a laro d’ho c’halon :

« O c’houi, hag Iron euz karet. Bet sonj euz an Anaon !

MOCEZ UEIER PLOÜGASTELL

IV

NOUEL NEVEZ

D'an A. Laja.t, « Mah aii Argoat i.

War don pobluz ; Christe Redemptor.

Ra vo meulet e peb mare,

Hag euz eur c’hantved d’egile.

An nozvez meurbed benniget E pini Jezuz zo ganet.

Mari ha Joseph, e Bethleem,

Ho deuz klasket, hep en eni glemm, Eul lojeiz evit an noznbsp;Er gearik-se euz ho zud koz.

Disprizet gand kerent memez.

En abeg euz ho faourentez.

An daou bried santel hep dor A rank goulskoude kaout goudor.

O veuli bolontez Done Ez eont er meaz a gear neuze,

’Vit monet en eur c’hraou dister, Digor a bep tu d’an anizer.

NOüEL NEVEZ

O tra souezuz braz meurbed !

An Hini a grouaz ar bed Ne gav kct zoken digeniernbsp;Gand tud Iiag a breno ken ker!

E kreiz an noz steredennet Ar c’hraoa a zo sklerijennet;

Mari, bepred Mainm ha Gwerc’hez, Da Jezuz-Krist a ro buez.

War eim dornad plouz astennet, Gand dillad he Vamm mailluret,nbsp;Jezuz d’he gerent vousc’hoarzenbsp;Giz eol ar beure er mene.

Mabig Jezuz, an driigarez.

Na c’houi zo din a garantez !

En em c’hreat den evit an den, Piou n’ho karo hiviziken ?

Gortozet ’pad pevar mil bloaz, Donedigez ar Mesiaznbsp;Na c’helle choni eun dra gazet,

Setu pcnaoz ¦voe diskuillet....

An env souden zo digoret Hag an elez a zo nijet,

O kana dre ho c’hantikou :

« Gloar da Zoue ’bar an envou ! »

D’ar bastored, gand lio denved,

Ez int neuze ’n em ziskouezet.

52 nbsp;nbsp;nbsp;MOUEZ fiEIER PLOÜGASTELL

E kreiz eun tarsad sklerijen Hag a ro d’ezho krenien.

« N’ho pezet aon, eme eun eal,

« Leac’h oc’h euz hirio da dridal;

« E kear David ez eo ganet « Jezuz ar Mesiaz gedet.

« Ha setu e pe seurt doare « E kavot ar Mabik-Doue :

« En eur c’hraouik paour, gourvezet, «*He welot laouen astennet.... »

D’an ampoent e klefjont ervad :

« Peoc’h d’an dud a volontez vad ! » Pegement ez eo dudiuznbsp;Ar gomz-ma war gavel Jezuz !

Sanimet gantho beb a oanig,

Ar bastored a gerz prestik D’ho c’hinnig d’ar Mabik Jezuz,

A gavont er c’hraou burzuduz.

Harz treid ar bugel digouezet, Kerkent d’an daoulin int kouczet,nbsp;Oc’h hen anaoud ’vit ho Done,

Ho Mestr, ho Zalver, ho Roue.

Mabik Jezuz, bugelik koant N’hellan ket d’eoc’h-hu rei arc’hant;nbsp;Hogen, kemerit va c’halonnbsp;Renit da virvikcn warnhon !

Me vel e kanv iliz-veur ar barrez, Gwisket e du eo oil dud an enez;nbsp;Tristidigez a weler warnezho...

Livirit d’in ; Piou eta zo maro ?

Daoust ar persoun, pastor oc’h eneou, Pe ar mear mad, difennour bo kuiriou,nbsp;Zo bet skoet, diskaret didruez,

Evel ma vez kalz a re-all bemdez

Hag e klevan, a-dreuz kalz a zaelou,

Oil dud Eusa, unanet ho moueziou, Oc’h hirvoudi varzu tud an douar,

0 lavaret gand ar vrasa glac’har

54 nbsp;nbsp;nbsp;MOUEZ REIER PLOUGASTELL

« Kemerit perz en hon zristidigez,

« Rag ar breur lann, den leun a garantcz,

« Eiz vloaz zo bet o ren skol ar baotrcd,

« Siouaz ! d’eomp-ni, ar breur lann zo inarvet 1

« D’hor biigale, ar breur lann oa eun tad,

« Kaloun dener, gand-ze eur mestr-skol mad ;

« D’ezho teske caz an oil skianchou,

« Ha dreist pcb-tra miret feiz ho zadou.

« Bez oa pell zo mignoun pcb tiegez,

« D’an dud beac’hiet gwir frealzidigez,

« Nikun biskoaz na dec’haz dioutan « Hep lavaret: « He lod cn deuz em foan 1 »

la, eneziz, lec’h oc’h cuz da geuzia D’ho Preur Rencr, an den kalouncka;

Hogen eun dra jomm c’hoaz d’eoc’h da ober : Pedit ’vithan bemdez harz an aoter.

Kalounou baour, taolet ha distaolet ’Vel ar vagig war ar mor kounnaret,

En em daolit e Kaloun Zakr Jezuz,

Eienen c’hlan eüruzded peurbaduz.

Ebarz em c’hreiz va c’haloun zo goasket Em daoulagad daelou puill zo savet...nbsp;Ah 1 me ive, me gare ar Breur lann,

E kanv an oil va ferz a gemeran.

MARO AR HREUR lANN EN EUSA

An Ankoii kriz gand he falc’h diremed,

A sko benidez koulz a-dreuz hag a-hed... Kerzet a ra dreist ar mor fuloretnbsp;Evcl war zonar dre an hentcliou kalet.

Morse truez nag evit tad, na niamm,

Beleg, pried, ganthan espernet tamni.

Menec’h devot, kerkoulz ha tud ar bed,

A rank d’ho zro mont da jomm er vered.

Setu, Breur, oc’h galvet gand Done Da ziskuiza hed an eternite ;

’Vit laboiirou inouuz braz ha tenn Eur gurunen a luc’ho war ho penn.

E gwered koz parrez Sant-Evarzek,

Tost d’ar porchcd, en eur bezik meinek,

’Ma korf ar Breur o c’hortoz deiz ar varn ;

Plijet gand Doue dont en deiz-se d’her gouarn !

Bep sul, bep gouel, varlerc’h an oferen,

He vignouned a ielo ’n eur dreinen Da lavaret bep a De profiindisnbsp;’Vit he ene... Lux liiccat ch /....

GWERZ WAR VUEZ HAG OREROU

AN AOTROU MARKIZ A GERMAKER (1815-1895)

D'an A. Ar Garrek.

War don : Al Labourer {Barzaz-Breizj.

E tu kuz-heol da Vro-C’hall ez euz eun douar lannek, Treuzel gaud diou jadennik meneziou krenn meinek,nbsp;Fouetet gand dour ar nior braz, goloet a groaziou,nbsp;Chapeliou hag ilizou, savet gand hon tadou.

An dud a vev er vro-ze a zo krenv ha kalet,

’Vel n’ez euz ket er broiou hirio darempredet; Derc’hel a reont d’ho giziou, d’ho j'ez koz ha d’ho feiz,nbsp;Hanvet em beuz ar vro-ze : Rreiz-Izel, va bro Rreiz !

Mad ! er vro-ze benniget, demdost da Gemperle E kastel Plessis-Nizon c’hanaz La ViRemarque,

Er bloaz mil eiz kant pemzeg, euz eur ouenn enoret,

A roaz d’ezhan gwad yac’h gand eun hano brudet.

Ar beorien, ar re boaniet, a gave digemer Gand an Intron kalounek, perc’henez ar maner,

Dre labour ha kalz aket e rentaz ar yec’hed D’eur baourez keaz kanerez n’he doa mui kar ebed.

Houma, dre anaoudegez a gane d’an Intron He c’haera kanaouennou gand karantez gwirion ;nbsp;Darn anezho zo chommet epad meur a vlaveznbsp;E maner koz Keransker, ’n eul levr keginerez.

D’an oad eur bloaz warnugcnl, La Villemarqué a ia Da skol vraz an dihellou gand ioul da studia;nbsp;Unanet gand mignouned yaouank ha kalounek,

E reaz eur vad souezuz dre galz skridou gwizick.

’Touez he labourou kenta e kavomp eur studi Diwar-benn « Bosen Elliant », bag a ra douetinbsp;Ar pez a goun Theodor euz barzoniez he vro,

Ar pez a c’hoanta ober, an bent a gemero.

Gwelet a rer, d’an ampoent, e laboure dija War he levr kaer Barzaz-Breiz, al levr dudiusa.

Pa oe great d’ezhan ’n henor gand ministr ar studi Da vonet beteg Bro-Zaoz evit eur gefridi.

An oil hanvez ar gweliou kaer ha dispar a vez Bep bloavez e Bro-Geumry evit henor ar yez.

Gand peger braz levenez ho gwelaz Theodor,

A zantaz he garantez o kreski ’vit Arvor !

Eaz eo entent al labour gand Theodor boulc’het Evit dastum en eul levr Barzaz ar Vretouned :nbsp;Gwerziou ha soniou fentuz, kanaouennou seder,nbsp;Abaoue meur a gantved kanet e peb karter.

MOUEZ REIER PLOÜGASTELL

Bloaz goude m’ oa dizroet, e c’hane Barzaz-Breiz,

Eul levr leun a wiziegez, a garantez, a feiz !

Eul levr euz ar re gaera a zo bet great biskoaz,

Hervez testeni huel kalz a dud desket braz.

Piou lavaro levenez an oil gwir Vretouned,

Ha zoken ar souezen euz tud gwiziek ar bed,

Pa velchont al levr dispar, ken din a veuleudi,

Uz d’hor bro ger Breiz-Izel ’vel heol o lugerni!

Hersart de La Villemarqué oe skoet he galon Gand lidou leun a veurded, goueliou braz Iverzon,nbsp;Gwestlet evit henori Barzed ha Brezounek,

Ive evit unani an oil Vreudeur keltiek.

Dre labour ar gwir Vreizad, er gear a Zant-Briek,

Eur bloavez e oe gwelet Bretouned kalounek,

Euz pevar c’horn Breiz-Izel, euz Breiz-Tramor zoken, Gand karantez virvidik unanet da viken.

Pell a oa La Villemarqué gand he Intron nec’het,

A wele sklear o fallat he nerz hag he yec’hed ;

Dilezet en devoa krenn an oil leac’hiou trouzuz Evit entent ouz he c’hreg, ar vaouez spereduz.

An Intron La Villemarqué epad ma ’z oa het knenv, Oa evit ar skrivanier eun nerz, eur sklerijen ;

Er bloaz dek-ha-triugent e varvaz pell diouz Breiz, O teuler oil er glac’har tiad tud ar Markiz.

GWERZ AOTROU MARKIZ A GERMAKER 59

Euz maner koz Keransker ec’h heulie labourou Tiid gwiziek, tud a furnez, o vale ’n he roudou ;nbsp;Gwelet rea gand levenez an had ganthan skuilletnbsp;O tiouan, hag o tongen bleun ha frouez funnet.

Hen eo en doa da genta d’ar hed-oll diskuillet Tenzoriou barzonek Breiz beteg neuze kuzet;nbsp;Hag eno, a neubeudou, evel en eur feunteun,nbsp;Bro-C’hall ha broiou estren a glaske ’r sklerijen.

En divez La Villemarqué a gwitaz ar hed-ma D’an eiz euz a viz kerzu, nao hloaz a zo brema,nbsp;A douez an dud a garie, e maner he dud koz,nbsp;Evit monet, a dra-zur, war-zu ar Baradoz.

Ni hon deuz leac’h da gredi ez eo Hersart eüruz, A vihanik e karie pedi ’r Zalver Jezuz,

Beteg an deiz diveza, daoust ma ’z oa dinerzet,

E lavare an ofiz en he levr meienet.

Keuziomp-hen oil, Kenvroïz, keuziomp hon difennour, Dalc’homp beteg an divez koun hor madoberour;nbsp;Pedomp an Aotrou Doue da zigas en hor bronbsp;Tud gwiziek henvel outhan, a rai ar vad d’ho zro.

-3se-

PEMPED LODEN

BARZONEGOU A BEP SEURT

MARO EUR BREIZAD YAOUANK

D’am c'hoar-gaer Marc’harit G..

Jopik ar GaR a zo goall glanv Abaoue ma ’z eo deuet ar goanv ;

He vammik paour en he gichen A zo bec’hiet gand an anken.

Teodou merc’hed a ia en dro Da c’hortoz ma teui ar maro ;

A bep senrt traou ho deuz gwelet Abone m’eo Jopik klanvet.

— lt;1 Me’m beuz klevet epad an noz, Labous-skrijer tost d’an ti koz,

O teuler he skrijadennou :

Jopik a varvo en deiziou !... »

Maro èur breizad yaouaMK

— nbsp;nbsp;nbsp;« Klevet em beuz o 'vigourranbsp;Karrik an Ankou dre ama ;

Heuüliet gand kalz a dud varo,

Ez ea ’vit sur da Gerharo ! »

Ar vaiumik keaz a zo pleget War he bugelik alteret :

— nbsp;nbsp;nbsp;« Va inabik ker, an hanv hirio !

Abarz neiueur te bareo.... »

— nbsp;nbsp;nbsp;« Mammik... Elez ar Baradoz !...

Ar Werc’hez wenn ouz va gortoz !...

O mamm, va fenn!... Na me ’m eiiz poan!. Al linseriou.... Au arched moan !... »

— nbsp;nbsp;nbsp;« Lak ’ta da benn, va mab Jopik,

War va c’halon eur pennadik ;

Kalon eur vamm eo ’r penn-wele Ar soupla ’vit he bugale.... »

Antronoz pa darze an de,

Ar paotrik yaouank a varve ;

An oil a lavaraz gand feiz Evithan eun De profandis.

D’ar meurs vintin pa zave ’n heol A1 laboused a ioa mud oil;

Boked ebed oc’h ar c’hleuziou,

E neb leac’h war bord an benlchou.

MOüEZ REIER PLOUGASTELL

Ma klever en ekleo a-bell Pedennou an Iliz santel,

O kas d’ar wered an arched,

Gand joevar den yaouank douget.

Skourrou ar gwez, pa dremene,

Uz d’al linser wenn a blege,

Evit diskouez ivez ho c’hanv D’an neb a varv e boulc’h an hanv.

Ar persoun koz a bede c’hoaz Pa ehanet da zon ar glaz ;

Eur veraden dour benniget,

Ha kenavo d’an douaret!

Mil gweach eüruz ar Vretouned A varv, ar peoc’h en ho spered !

O nan, ne d’int ket tre maro.

Pa ’z int douaret en ho bro !

Bep sul, goude an oïeren.

Ar gerent a lar eur beden War beziou glaz an Anaon kez,

A vez sonjet ennho bemdez.

(Kurunet gand an Association Littéraire et Artistiqne de Bretagne, 1904).

AR VEZEN ÖA6 AR ZlTROUlLLEZEN nbsp;nbsp;nbsp;63

11

AR VEZEN HAG AR ZlTROUlLLEZEN (Fablen).

D’oni mignoun Job An Gall, e Bourc’h Plougastell.

Great mad en deuz Done peb tra !

’Vit displega ’r wirionez-ma Tro ’r bed n’eo ket red d’in ober,

Er zitrouillezen he gweler.

Eur c’houeriad piz a zonje E teoder ar frouezen-ze,

Ha peger moan eo he zrojen,

Hag e savare evelenn :

« Petra zonje ’ta hor G’hrouer « Pedo an traou-ze oc’h ober ?

« Ar zitrouillezen-ma ’vit sur « A zo lec’hiet fall gand ar Fur !

« Asa ! m’em bije he c’hrouget « E blenchen eun derven galet,

« Gwell e ve bet, e gwirionez :

« Hevelep gwez, hevelep frouez !...

« Pebeuz gaou, Fanchik, n’oud ket bet

MOÜEZ RElEtl PLÖUGASTELL

« E kuzul da Zoue galvet!...

« O ! ia, neuze — netra sklearoc’h — « Pep tra a vije bet gwelloc’h !

lt;gt; Ha perak ar frouezen vez,

« Ha n’eo tamm teoc’h eged va bez,

« Ne ma leac’h ar zitrouillezen,

« Hag houma e beg ar wezen »

Ar zonj-se nec’he ’n den faro,

A ieaz dindan ar gwez dero,

En eur lavaret : « Na gousk ket Neb en deuz kement a spered ! »nbsp;Morgousket edo pa gouezaznbsp;War he fri hir, bag a gignaz,

Euz eun derven ar frouezen.

Me feil d’in laret ar vezen.

Difuna reaz oc’h en em glemm ;

Hag o kas he zorn war he zremm,

E kav ar vezen c’hoaz rostet Oc’h he varo gand goad kaoulet....

He fri kignet a reaz d’hon den Komz egiz-all hiviziken :

« O ! o ! diwada ra va fri,

« Emezhan, vont war-zu he di;

« Petra vije ’ta digouezet « Ma vije war nezhan kouezetnbsp;« Eur beac’h pounneroc’h ’vit ar mez,nbsp;« Evel ma ’z eo ar sitrouillez ?...

« N’eo ket falvezet da Zoue,

« Hag abek en doa evit-se !... »

KROAZIK VA GWESTLOÜ

Daoust na gaver ket aliez Euz an dud-se en hon touez ?

Ia, Done a oar mad petra A zo evidomp ar gwella...

N’en deuz great netra dievez,

Her gwelet a reomp mad bemdez.

III

KROAZIK VA GWESTLOU

D'am mignoun I. Quélennek.

E harz an aoteriou, en deiz-se daoulinet,

Da Grouer ar bed-oil me am beuz lavarel:

« D’eoc’h-hu, ó va Aotrou, me a ro va c’halon,

« A vrema da viken, renit, renit warnhon.

« Paourentez ha Gwerc’hded, ive Sentidigez,

« C’houi VO va friejou penn da benn va buez ;

« Ne fell d’in er bed-ma nemedoc’h, va Jezuz,

« Dasprener an eneou, va Mestr karantezuz I

« Dilez a ran a grenn oil vraoigou ar bed,

« Madou hag henoriou, n’ho klaskin mui nepred;

MOUEZ REIER PLOUGASTELL

« Keit ha ma vezin beo me vo d’eoc’h, va Done,

« 0 tougen d’ho karet kalonou ’r vugale... »

Roet ez euz d’in neuze eur groazik kouevr melen, Gand eur gordonen zu ’vit galloud he dongen.

0 Kroaz, va oil zenzor, na c’houi zo karadek ! Pegement e plij d’in rei d’eoc’h-hu pokou c’houek I

Me garo em c’herc’hen ho tougen noz ha deiz. Hag eur veach an amzer sellet ouzoc’h gand feiz.nbsp;’Vit gouzanv va foaniou a gorf hag a sperednbsp;Eur zell hebken vvarnoc’h am zikouro bepred.

Dont a rai ar c’hlenved d’am staga em gwele, Kroazik ker va Gwestlou am frealzo neuze.

D’am Zalver war ar Groaz vo va zell diveza,

Pa larin kenavo da sklerder ar bed-ma....

Etre va daouarn ien, pa vezin tremenet,

¦Va C’hroazik vo lakeat e pleg va japeled ;

Va mignounez feal da viken am heulio ;

En arched, en douar, va c’hroaz ganen ielo....

Mignounez venniget, va c’hennerzit bepred Eneb ar bed, ar c’hig, eneb an drouk-spered,nbsp;M’ac’h hellin, va Jezuz, o c’houi va c’harantez.

Ho meuli d’am maro, en ho rouantelez !...

AN NEVEZ-AMZER nbsp;nbsp;nbsp;67

IV

AN NEVEZ-AMZER

D'an Aot. Y. Peron, Mestr-Skol.

Trenienet eo ar goanv kriz, an erc’h, an avel foil,

Hag e harz ar meneziou e par breman an heol;

Setu ar vuez adarre o tizrei e peb tra,

Ar prajeier, an dero, a deu prim da c’hlaza.

Ar bokedou a ziouan, a vleun en eun dervez,

E skourrou gwez ar girsier setu deliou nevez!

Goude tri miz enoiiuz pebeuz dudi tremen Dindan bannou heol skeduz tostik d’eun eienen !

Ar c’hlanvour paour a zilez gand plijadur he di Vit kemeret ear iac’huz ar roz hag al lili;

Ar vugaligou trouzuz a gar ive c’hoari

D’ar iaou, da zul, d’ar vakans, dindan gwez ar vali.

Da c’houlou deiz, ar gwenan, ha prez braz warnezho, A nij gand berr en envou, o klask ar bokedo ;

An eunigou a labour evit ober ho neiz ;

Er parkeier, er c’hoajou, e kanont hed an deiz.

Ar gwenneli d’oa tec’het araok ar gwall amzer,

E maint dizro adarre gand ar c’henta tomder;

68 MOÜEZ REIEB PLOUGASTELL

Al loened kaset d’ar prad, a beur an dachen c’hlaz. Ar j'eod tener distrempet gand gliz an envou c’hoaz.

Setu an nevez-amzer, setu an amzer gaer,

Dizro poent ar pardoniou da bere ’zainip seder ; Pegement e vimp eüruz o vont d’ar chapeliounbsp;Hadet e bro Breiz-Izel evel perlezennou.

Kanomp a vouez huel, kanomp oil gand dudi! Kanomp an nevez-amzer, kanomp oil dizoursi!nbsp;Kanomp war ar meneziou, kanomp en traoniennou.nbsp;War gern reier bon aochou, hag er valanegou !

AL LABOURER DOUAR

D'am mignoun Laou An Meuk.

Ne d’oun nemed eun tiek, o chomm ’n eur geariaden, E sioulded c’houek ar measiou va amzer a dremen;nbsp;Ne meuz tamm deskadurez, kement-se na vir ketnbsp;Ez eo va deiziou leuniet euz ar gwir eüruzded.

Pennou braz ha pinvidik, er c’heariou lojet mad,

En noz ar c’housk a zeblant tec’het ho taoulagad,

AL LABOURER DOÜAR

Pa ziskuizan a zoare em gwele koz klozet,

Gand va banden vugale, va zud muia karet.

Diouz ar mintin pa zavan, — gwir eo araok an heol, — Me a gav va izili ennhon kreveet oil,

Evit adarre staga el labour pemdeziek A vago va ziadik bag ar paour ezommek.

O tont euz va farkeier, digoïieziou va zadou,

Va c’halon el levenez, me lar ; « Bugaligou,

« Pegement homp-ni eüruz, ’n bon ti plouz dislivet!

« Pedomp ma talc’ho Done pell amzer d’eomp iec’lied. »

Va derveziou a dreinen er peoc’h ar padusa,

Peil diouz safar ar c’heariou, er measiou ar sioula ; Biskoaz, bennoz da Zoue! biskoaz ar gwall gollounbsp;Euz va zi paour ha dister na lammaz an treuzou.

Evel an heol o sevel va zal-me zo skeduz,

Na vez morse roufennet gand sonjou enkrezuz.

Va bugale, eun dervez, pa vo deuet nerz d’ezho,

A labouro kalonek an douar ive d’ho zro.

E gwirionez va labour aliez a vez tenn,

En hanv dindan heol bero, er goanv en avel ien ; Hogen buez an tiek, ’n despet da gement-senbsp;A zo evel kemmesket a joa e peb mare.

Mar d’oun gwisket gand lien, ha gand boued groz maget, Mar d’eo skuizuz va labour, ha ken nebeud paet,nbsp;Pegement oun dic’haouet gand ear fresk ar measiou !nbsp;Ar iec’hed hag ar frankiz, kaera donezonou !

MOUEZ REIER PLOÜGASTELL

En hor bro ger Breiz-Izel peb maread amzer En deuz varlerc’h al labour he ebatou seder;

Goude an dervez poaniuz, setu diskuiz an ti,

Endro da dan an oaled, azezet dizoursi.

A veac’h ina kav ar bourc’hiz, d’ar zul vintin zoken, Eun anter-heur peuz laeret da vont d’an oferen ;nbsp;Abredik euz an arbel me denn va dillad kaer,

An dervez sul penn-da-benn a zo oil d’am C’hrouer.

Gwenn eo ar bleo war va fenn, ha setu me kroummet, Dizale teui ar maro gand he falc’h dir sklaset;

Hogen, va c’halon a zo peur zistag a bep tra,

Gortoz a ran an termen hep keuz braz da netra.

VI

AR WAZIG DOUR

Da Rener sliol gristen Plougastell.

Ped gweach d’an hanv oun ’n em blijet,

Pell diouz an trouz ’n eul leac’h kuzet,

En eur foennek, va hunanik,

Tost d’eur waz-dour a red sioulik.

AR WAZIG DOUR

Epad ma tev an heol bero,

Azezet dindan an dero,

Me zeil oc’h an dour, hep paouez 0 kas dre-oll freskadurez.

Dre zour ar w'azig glazennou A ra diouana bokedounbsp;A bep seurt lion, c’hoez vad gantho,nbsp;Evel stered ni ho gwelo....nbsp;Laboused, ho kan dudiuz,

A laka va spered eüruz ;

Setu dour fresk, hep aon ebed, Soubit ennhan ho plun rostet.

Pa ho pcuz ho Kroner meulet,

A dra-zur c’houi oc’h euz sec’hed,

Prenved askellek livet kaer A dremen uz d’an doureier,

O klask freskat ho izili,

Ho gwelet a ran gand dudi.

Livirit d’in, gwazig lirzin,

Da beleac’h it-hu ken mibin ?

Prez warnoc’h, morse n’ehanit,

E tu ebed c’houi na jommit....

— « Mont a ran, mignoun, d’en em dol Er mor braz, siouaz ! d’en em goll...nbsp;Eveldout na ran ’med tremen,

Hep chomm da c’hoari en draonien. »

Ar gentel a ra d’in huvreal;

Va spered a nij d’ar bed-all... Pegement a dud a dlefenbsp;Selaou ar waz eveldoun-me !....

NEDELEK AR GLAOUAER 73

VII

NEDELEK AR GLAOUAER

D’an Aot, Giiignoux, Beïelc euz a Blougastell.

E koad Bokenal daou zen paour A veve war bouez ho labour;

Ho zi disterik, eul lochen,

A ioa savet war eur grec’hen.

Biskoaz den n’hen devoa klevet Klemmaden gand hini ebed,

Ho daou n’ho doa nemed eur c’hoant :

Kaout da zevel eur bugel koant.

Goude beza peil braz pedet,

Setu eur bugelik ganet,

O tigas e ti ar glaouaer Levenez ha dremmou seder.

Diwar neuze ar vamm dener,

Vardro ar c’hrouadur dister,

A veze gwelet noz ha deiz,

’Vel al labous wardro he neiz.

MOÜEZ REIER PLOÜGASTELL

Bep bloaz ho daou a-ziagent Ho gwelet devot er pelgent;nbsp;Daoust, brema po deuz eun ealik,nbsp;Ha lezet vo he-unanik ?

An tad, eur c’hrislen leun a feiz, Evel ma ’z euz kalz c’hoaz e Breiz,nbsp;A lare ; « Done hen diouallonbsp;Kelt a veomp oc’h ober bon tro. »

Digouezet an noz benniget, Ar c’halonou zo ankeniet...nbsp;Petra d’ober ? E pe du trei ?nbsp;Ouz pe zant en em erbedi?...

Ar vamm dreist-oll a lavare :

« Be vez bleizi da bep mare O rodellat dre ar c’hoad-ma...

Hor mab ve ken eaz da zamma !... » — « Bezit dinec’h, greg goan a feiz,nbsp;Ar Bugel ganet war blouz leiz,

Keit a veomp fenoz en iliz A viro Jopik dioc’h ar bleiz !...

« Pourchas prim evidomp askoan, Laka patatez war an tan ;

Me ia da wiska va dillad Gand aon da veza divezad !... »

NEDELEK AR GLAOÜAER

O vont er meaz enz an ti soul E poulzont an ibil en toull;

Hogen, goulskoude n’ oa ket kloz,

An tammik dor great gand koad koz.

0 tud, an nozvez tenvalla !

Avel skornet, erc’h o koueza !

Nag a boan o kaout an bent braz,

O vale warnhan muioc’h c’hoaz !

An oferen a ioa gwisket Pa zigouezent barz er porched ;nbsp;Daoïilinet en iliz kerkent,

’Vit ho bugelik e pedent.

Da zaoulina ejont ho daou Dirak skeuden skeduz ar c’hraou,

’Vit saludi ar inab Jezuz,

Bugel-Doue karantezuz.

Pa oe an ofisou echu,

D’ar gear e tistrojont dioc’htu,

Eleac’h inont d’an hostaliri Da lounka gwin, d’en eni vesvi....

Dalc’h-mad, dalc’h-mad a-hed an bent Euz ho ealik ker e komzent...

« Va Done, mar deo bet ar bleiz « Oc’h ober anezhan he breiz !... »

76 nbsp;nbsp;nbsp;MOUEZ REIER PLOUGASTELL

Petra c’hoarveze el lochen Pedo ar gerent en anken ?...nbsp;Siouaz ! ar bleiz, e gwirionez,

A zivarc’haz an or distres.

Edo en ti, o pebeuz loen !

Evel pa vije ar perc’hen !

Goude lakat he fri dre-oll E welaz edo en he roll.

Kement tra dispak war an daol Ganthan voe lounket en eun taol :nbsp;Kig sail, bara hag aman fresk,

Oil e tremenent mesk ha mesk.

Pen devoe great eun dommaden E klevaz eun huanaden;

Ar bugel en he gavelik,

Dihun, a c’halve he vammik.

Korf al loen gouez n’oa ket leun, Hag ez ea d’ar c’Eavel war eün.

Pa deuaz en ti, gand eur goabren. An dudiusa sklerijen.

Eur paotrik koant leun a zousder. Bugel Bethléem, Hor Zalver,nbsp;Azezet war ar goabren-ze,

D’an ealik bihan a ¦vousc’hoarze.

Neuze, ó burzud ! dourn Jopik D’ar bleiz reizet ra allazik,

Beleg ma teu ar Mab Jezuz Da rei frankiz d’al loen kabluz.

Hag hen ac’hano mar gouie,

D’an daoulamp endra m’ac’h helle ; Edo e paouez mont er meaznbsp;Pa zigouezaz ar gerent keaz.

Po deuz gwelet al loen gouez O tec’het gand kement a breznbsp;E lavaront : « Hep mar ebetnbsp;Jopik a zo ganthan drebet!... »

Ho c’halonou leun a c’hlac’har,

Ha prest da goueza d’an douar,

Ez eont da wela d’ar c’havel,

Da wela maro ar bugel.

O vont en ti ez int dallet,

Ha gand ar sklerder sebezet; Gouskoude tamm goulou ebed,nbsp;J^ebeud a dan war an oaled.

78 nbsp;nbsp;nbsp;MOUEZ REIER PLOUGASTELL

Gwelet a reont brerna Jopik, Laouen, dihun, er c’havelik,

O vousc’hoarzin d’he dud karet Pa vel anezho digouezet.

Dirak eun hevelep burzud, Semplet, e kouezont ho daou mud.nbsp;Goude ar pennad troubliennbsp;Ne quot;velont mui tamm sklerijen.

Setu ar pez am beuz klevet Gaud an dud ho deuz va skoliet.nbsp;Lakomp hor fizians e Doue,nbsp;Diouall a ra he vugale....

VIII

MOUEZ AN ANAON

D’an Aot. Kerry, Rener Skol gristen Latidi.

Pa deu ar pardaez, pa deu an noz tenval,

Pa glevan ar c’hloc’h braz truezuz o voudal,

Pa glevan an avel er gwez sabr o vervel Me zonj en Anaon kez tost d’in oc’h va gervel.

Gand ho mouez klemmuz e laront en ho yez : [buez, « O c’houi, hor mignoun d’eomp, gwechall p’ oamp e

MOUEZ AN ANAON

« O c’houi, hag hon dilez brema pa n’ho kwelomp,

« Bezet truez ouzomp, rak en anken e maomp ! »

E nosveziou ar goanv, peo an ainzer skornet,

Pa iud an avel viz dre wask an or zerret.

Me a gav d’in klevet moueziou an Anaon O c’houlenn pedennou evit terri ho naon.

Evit terri ho naon da welet ho Done,

E lavaront d’eomp-ni : « O c’houi a zo aze,

« Azezet, en oc’h eaz en dro d’eun tantad tan,

« Pa c’houzanvan ama, er Purkator, kalz poan ! »

Eun tad a lavar freaz : « O va bugaligou,

« Pa edon en ho touez, ’vit gounid d’eoc’h madoii,

« Meuz espernet netra nag en deiz nag en noz,

« Dre aked evidoc’h n’em beuz bet tamm repoz.

« Epad ma ’z oun bet beo, c’houi oc’h euz va c’haret,

« Hirio, maro, ez oun gand an oil dilezet!

« 0 pet truez ouzin, o c’houi va bugale,

« Rak kouezet eo warnhon dorn pounner va Done !... »

Re-all a lavaro : « D’eoc’h ez oun bet mignoun,

« Kelt ha m’am hoe madou, n’hanvezec’h nemedoun ; « Oil int chommet ganeoc’h peo deuet d’in ar maro,

« Hag am lezit breman gand va foaniou garo... »

0 na dleer ’vit den beza tud digalon.

Hogen nebeutoc’h c’hoaz e kenver an Anaon.

Pa glevit ho mouez, e peb leac’h, e peb giz,

Lavarit kalonek ’vitho De profiindis.

80 nbsp;nbsp;nbsp;MOUEZ REIER PLOUGASTELL

IX

AR PAOTR BIHAN KAMM

Da Jeanne Kehvern, Kerzadiou.

Va mamm-goz, en deiz-aU, ha me war he barlen, He deuz d’in displeget eur c’haer a gontaden ;

Ken doun e va spered e ma hi c’hoaz hirio,

Ma c’han d’he diskleria d’eoc’h-hu ive d’am zro.

GwechaR ez oa e Rozegad Eiir bugel fur hag euz va oad,

Hogen ker mac’hagnet, ker kamm,

Ma n’helle hep branel flac’h tamm.

Bale, redek, c’hoari, lammet,

Siouaz biskoaz n’en doa gallet.

Eun dervez e selle gand c’hoant Re-all o c’hoari gand arc’hant,

Pa dremenaz en ho c’hichen Eur paour o klask an aluzen.

Skuiz maro oa dioc’h an doare,

Ha naon en doa ’dra zur ive ;

War an hent braz, euz he zaou droad,

E tivere founnuz ar goad.

Doaniuz meurbed oa da velet;

G’houi ho pije he zikouret,

Hogen, ar yaouankiz zo skanv, Hini n’en doe truez outhan....

011 ho devoa eur galon fall.

Hag e reant goap en eur farsall.

Ar paotrik seizet, hen hebken,

A ro d’ar paour he dammig krenn. Neuze, 6 burzud ! oe gweletnbsp;An truillou d’an douar kouezet,nbsp;Hag ar c’hlasker, sounn en he zav,nbsp;Sklerijen skeduz ’n dro d’ezha.

D’ar bugel mad e lavaraz :

« N’az pezo mui ezom a vaz ! »

Ha kerkent ’n em gavaz pare Dre zorn an Hini he douche.

D’an ampoent ez eaz diwar vel, Jezuz-Krist oa, ’me ar bugel!

Ar c’heaz en doa great aluzen Da Jezuz mignoun ar beorien !...

82 MOUEZ REIER PLOUGASTELE

Pevar ugent vloaz zo e ma dre Gerzadiou 0 labourat beradez parkeier he dadou.

N’eo ket red d’in laret ez eo gwenn-erc’h he vleo,

Ar re da vihana zo war he bean hirio ;

Kroummet dindan an oad, eur penn-baz en he zorn, Per-an-ti-all zo c’hoaz ennhan yac’h an askorn.

An tad-koz a zo bet a zoug ar veach eiir skoiier; Er gear bag en arme, aketuz d’he zever,

Kalonek gand an oil, gand he Zone feal,

Eur gwir benn-tiegez, setu Per-an-ti-all!

Doue hen deuz skuillet bennoz gand largentez War he vugaligou, war he oil diegez ;

Dion verc’h leanezed, hag eur mab beleget!

A ! evit an tad-koz pegement vo pedet!

AN TAD K02

Tri-all zo demezet hag ho deuz kemeret En ho c’harg an douar gand an tad-koz lezet.

Pebeuz urz vad ama I Nag a unvaniez !

Setu peiiaoz tlefe beza peb tiegez !

Er goanv, ’kichen an tan, da c’hortoz ar c’housket, Epad ar veilladek, en eur c’houngn azezet,

Ez eo plijadurus he glevet o konta

Forz marvaillou giz koz, diwar-benn ar vro-ma.

Me gret start e chomfet, hep tamm keuz d’ar gweleou, Beteg an hanter noz bammet oil d’he zelaou.

A drugare Done, ne vank ket a furnez,

Ha d’an taol a nav hear e ro sin an divez.

Pa ia bep sul d’ar vourc’h, an tad-koz a gemer Pevar gwennek louet e goueled he yalc’h ler;

Muioc’h na nebeutoc’h, defot n’hen deveuz ket :

Setu e pe zoare vezont ganthan teuzet.

Ar gwennegig kenta vo roet d’ar paour kez dall,

A zo war an hent braz duze ouz he c’hedal;

Per hen anavez mad, tost d’ligent vloaz a zo,

Eun tenn-min hen lezaz dall-pud evit atao !

Per-an-ti-all en deuz eur garantez wirion Evit ar re varo, evit an oil Ana on ;

An eil gwennek d’ezho a roi en aluzen Pa gesto ar fablig epad an oferen.

MOUEZ REIER PLOUGASTELL

Marteze c’houi gred d’eoc’h ez a gand an daou-all Da eva gwin-ardant d’eun hostaliri fall?...

Abarz distrei d’ar gear, breniaik war an dachen,

E preno madigou d’eun toullad mipien.

Gwechall n’anvezet ket etouez ar yaouankiz An dispignou diboell, didalvoud e peb giz...

It d’al leac’h ma karfoc’h, d’ar fest, d’ar pardoniou, Nag a arc’hant o ruill war ar c'hontouerou !

Gwechall, hon tadou koz a esperne ho zra,

Na deuzent ho madou nepred evit netra.

Ha n’eo ket eun netra ar gwin ardant hanvet,

A ra kement a zrouk d’eomp-ni oil, Bretoned?...

XI

AN DELIOU EN DISKAR-AMZER

Da Fanch GurvAnc’n.

Deliou ar gwez melenet oil A nij pa c’houez an avel foil;

Lavaret vefe eneou

Deuet da c’houlen hor pedennou....

Nag hi oa koant n’euz ket pell c’hoaz Oc’h ar skourrou gand ho liou glaz 1

CHOMMIT EN HO KLUD

Hirio, siouaz ! int dislivet,

Ha dindan treid an oil breset.

Tud yaouank, kemerit kentel Gand an deliou seac’h o vervel :nbsp;« lec’hed, gened a di'emeno,

« Abarz nemeur c’Iioui a varvo !.

Er bloaz a zen deliou nevez A zavo adarre er gwez;

Goude breinadurez ar bez Ni zavo ive d’ar vuez.

XII

CHOMMIT EN HO KLUD !

Da Louis Ar Gall, Keruern.

Bretoned, chommit en ho klud ! Labourit parkeier ho tud ;

Er measiou euz pinvidigez,

Hag er c’heariou kalz dienez.

Paotrezed, chommit en ho klud ! Chommit e kichenik ho tud ;

An danvad dous peil dioc’h he mamm Na zaleo ket da gaout lamm.

86 nbsp;nbsp;nbsp;MOUEZ RElËR RLOÜGASTËLL

Bugale, chommit en ho klud !

Er c’heariou ez euz avel yud,

A c’houez kalet e peb amzer War gorf hag ene ar skuber.

Kenvroiz, chommit en ho klud, Chommit e karteriou ho tud;

Er measiou e kaver yec’hed,

Peoc’h gwirion, frankiz, eürusded.

Gallaoued, chommit en ho klud 1 Lezit didrouz eur boblad tud ;

Ar Vretoned na c’hedont ken,

Lezit he dra digant peb den !

XIII

MEULEUDI BRO-LEON

D’ar Breur Constantius.

Pa oa c’hoaz paianed hon tadou koz e Leon Doue ’n deuz war hor bro great eur zeil a galon ;nbsp;He zaoulagad kei lemm a zibab ebestelnbsp;A gaso warzu Breiz da brezeg an Aviel.

Meuleudi bro-leon

Abredik Leoniz a welaz Sklerijen vurzuduz ar groaznbsp;Da Leon Doue en deuz kasetnbsp;Eun niver braz a Zent brudet.

E Breiz-Tramor, du-ze, Paol oa en he beden,

Pa wel tostik d’ezhan eun eal gwisket e gwenn; Enz an env e tired, digaset gand Jezuz,

Ganthan ar e’helou-ma, a dra zur souezuz :

« Belek santel, sav alese,

Gourc’hemennet eo gand Done ;

Treuz prim ar mor, kerz da brezeg Da Vreiz-Izel ken ezominek. »

Rak-tal Paol a zentaz, gand eun nebeud inenec’h, Mont a reaz war vor, trezek Arvor, dinec’h ;

Diez e 've laret ar vad a reaz dre-oll D’hon tud koz paianed a veve en ho roll.

Ar Vretoned stard en ho fenn Na vez morse ’med eur greden ;

D’ar gwir feiz kristen gounezet,

Arvorik a gredo bepred.

Ar pez en deuz great Paol tro war dro da Gastel, Pegement ha re-all ho deuz e Breiz-Izelnbsp;Diskaret giziou kriz, ha plantet en ho lec’hnbsp;Kroaz santel Hor Zalver, ha kustummou dibec’h.

Henvel a rin Mikeal Nobletz,

Bet eo dre Leon e peb parrez ;

Ar baotred yaouank a vro Leon A zo enkrez en ho c’halon,

Pa rankont, siouaz 1 dilezel,

Ho farrez, ho bro Breiz-Izel.

Leoniz a ia bep bloaz gand feiz d’ar pardoniou, Evel ina ’z ea gwechall arozho ho zadou ;

Ar c’hustummou santel euz eur rum d’egile Koulz hag cun digouez sakr a dremen e leve.

Eur flourdelizen goant e Leon a zo savet,

Eun iliz kaer meurbed, da Vamm Jezuz gwestlet; Pion n’eo bet er Folgoat e harz skeuden Marl,

O skuilla daelou puill, o kana, o pedi ?...

Eun dudi vez gwelet Leoniz Da zeiz ar pardon deuet gand feiz.

Da zaludi en iliz goz Rouanez vad ar baradoz.

Evel kador sant Per, bro Leon zo war ar roc’h, N’ouffe beza harpct war diazez krenvoc’h;

Ar mor diroll a sko, a sko peil amzer zo,

Hep he diskara tamm, biken n’he diskaro !

Leoniz ho deuz eur penn kalet,

Evel ar vro leac’h int ganet;

Ar vourrevien n’bellint biken Ober d’ezho nac’h ho c’hreden.

Yez enoruz hor Breiz, yez koz ar Vretoned,

Ar Brezonek dinoaz a zo hirio barnet.

Barnet d’eur inaro trnm gand pennou diaoulek,

Ho deuz c’hoant ober d’eonip komz hebken ar gallek.

90 nbsp;nbsp;nbsp;MOÜEZ REIER PLOUGASTELL

Drc be seurt gwir e teuont-hi Da wallgas keinent hor yez-ni ?

Leoniz a stourmo kalonek,

Evit miret ho Brezonek.

Dismantrerien dizakr, mistri eur pennad zo,

Ho deuz laret : « Brezel da gement a gredo !

Mui na Breur, na Belek, mui ken a Leanez !... Setu ho mennoz fall, deuet da benn, pe war nez.

Dizale, vel en dispac’h vraz,

E Leon vo diskaret ar groaz,

Ha serret kloz an ilizou Epad marteze hlaveziou.

Er skoliou dihater ar vugaligou gciz Na glevint mui hano a Zoue, nag a feiz ;

Dizrei d’ar gouezeri a c’hoantaont me gred,

Evit ober d’eomp-ni beva ’giz hol loened.

An den na heil ket beva reiz Peil dioc’h sklerijen c’hlan ar feiz ;

Er fank, en draill, er vuntrerez,

Hep doujans eun Doue e kouez.

Leoniz a zo tud a skiant,

Heuill an hent mad oil ho deuz c’hoant; Mar hez red rei zoken ar goad.

Her graint kentoc’h eged fallat.

92 MOUEZ REIER PLOUGASTELL

Ar c’hreg evit kaout gwin-ardant A werz pa n’he deuz mui arc’hantnbsp;He dillad, an arrebeuri,

A gaso d’an hostaliri.

Gounid ar mesvier a zo treut,

Na labour nemeur ken nebeud ;

Tost d’an banter euz ar zizun A dremen hep beza war iun !

Gwelit anezhan d’ar zadorn,

He c’hounidegez en he zorn;

Ha kaset e vo d’ar vamm gez ’Vit diarben an naounegez ?

N’eo ket aze c’hoant ar mesvier,

En hostaliri ma he gêr...

E teir heur en devo teuzet An arc’hant kement gortozet.

E keit-se ar vugaligou,

Du gand an naoun, a laosk klemmou, 0 c’houlen bara gand ho mamm,

Red d’ezhi lavaret n’euz tamm !

Red mad e ve d’ar gwin-ardant Dont euz kalon an aerouant,

Evit teuler dre ar bed-oil Dizurs, torfed ha buez diroll.

AR VESVENTI MILUGET 93

E miz c’houevrer diveza, ’n eiir gear ha n’hanvin ket, Eun den euz ar re vella, Fanch, a ioa digwezetnbsp;Da c’houlen gand lann Varzin, merour er geriaden.

Da c’houlen eur zóm arc’hant a bini oa perc’hen.

Krouadurik lann Varzin, klanvidik peil a ioa,

Edo war vein an oaled, tost d’an tan o tomma,

Pa weljot o tigouezout greg Fanch, ar roulerez,

Liou ar gwin-ardant warnhi, ha dremm eul loen gouez.

Anaout a ra goulskoude Fanch, he goaz rcuzeudik, Hag e c’houlen, dijipot, arc’hant eun nebeudik;nbsp;Hogen, o c’houzout re vad e vije prim lounket,

Ema a respount dichek : « Arc’hant n’az pezo ket t »

Ha goude beza stlapet mil malloz war he goaz Ar c’hreg divez en he chouk gand daou zorn a grogaz ;nbsp;En doare-ze, korf oc’h korf, e koiieschont en oaled,nbsp;War ar c’heaz bugel dinoaz, gantho en tan pilet!

O klevet iouc’hadennou ar bugelik en tan,

An eil warlerc’h egile savcbont kuit diwarnhan ;

Pa oe savet gand he vamm — e pe stad truezuz ! — Ar c’heazik oa peuz devet hag a grie klemmuz !

Ne gredan ket e chomfe peil beo ar paotr bihan Goude an darvoud skrijuz, mez gwirion, a gontan.nbsp;Setu eun torfed muioc’h da staga, m’hon deuz c’hoant,nbsp;Oc’h lost hir an torfejou great gand ar gwin-ardant.

Al loen a c’hoar ehana p’hen deuz bet he walac’h.

Ar mesvier na baouezo ken a vo leun he zac’h.

MOUEZ REIER PLOUGASTELL

Ac’han ma vezo teuzet ar gwennek diveza,

Ha ma vo eat e moget he dammik skiant gantha.

Mar d’eo mezuz ’vit eun den, krouet evel Done Disken ’n eur stad ken izel, petra laret neuzenbsp;Euz kristenten badezet a zo ker stank hirionbsp;A en em ro d’an evach ho laz hag ho daono 1

XV

AL LUSKELLEREZ

Da Vadalen Thomas.

Ton Ar Pillaouer.

Va bugelik koant, kousk aze, Dindan askel eal Done ; (bis).nbsp;Kloz da zaoulagadik seder,

Kousk aze, va bugel ker.

Diskan.

Va bugelik koant, kousk aze, Dindan askel eal Doue.

Krouadurik, me’m beuz avi Ouz ene ’vel da hini,

Digaillar c’hoaz dioc’h ar pec’hed, Dienkrez war draou ar bed.

Pinvidik vi kel a gredan,

N’em beuz netra er bed-man ; Labourat a rin goulskoudenbsp;Evil mad va bugale.

Va c’halonik, pegeit amzer Chommi tost d’az famm er ger ?nbsp;Ha da be leac’h, mabik e zinbsp;Pa droi kein d’hon toullik ti ?

An oil draou-ze a zo pell braz,

Va mab, n’ho c’hlevez ket c’hoaz ; Epad da gousk, gand an elez,

Nij da vro kaer ar Verc’hez.

Unan da vouez gand ho re Evit meuli da Zone;

Distro goude da lavaret D’az famm pez a po gwelet.

amp;1

XVI

POAN RAFEZ D’AC’H EALIK !

Bugelik koant ha mibin,

A gavan o c’hoarzin,

Ma tigouez ganez gwelet Eur c’houilik alaouretnbsp;0 c’hournijal er prajou,

0 klask ar bokedou,

Na dorr ket he askellik,

Poan rafez d’ac’h ealik !

Var gerrek flour an aodchoii, 0 tiskouiz avechou,

Ma tigouez ganez gwelet Ar c’hlazard perlezet,

O tomma en heol skeduz He gorfik lugernuz,

Na vruzun ket al loenik, Poan rafez d’ac’h ealik!

Pa deu an nevez-amzer Gand he zeisiou seder,

98 nbsp;nbsp;nbsp;M0UE2 REIER PLOüGASTELt

Ma tigouez ganez gwelet Pe YÏou, pe laboused,

Kuzet en eur c’hars lannek, Pe en eur valanek,

Na zistruj ket an neizik,

Poan rafez d’ac’h ealik!

Er parkou, oc’h ar c’hleuziou, El leac’li ma ’z euz bleuniou,nbsp;Ma tigouez ganez gweletnbsp;Eur wenanen pladet,

Eur wenanennik dic’hloar O klask mei dous ha koar,nbsp;N’he laz ket, va mignonik,nbsp;Poan rafez d’ac’h ealik 1

POAN RAFEZ d’ac’H EALIK

Epad tomder an hanvou,

O redek er measiou,

Ma tigouez ganez gwelet Eur c’hrill-kaner heoliet,

O kana mil meuleudi D’he Grouer gand dudi,

N’he spount ket, va bugelik, Poan rafez d’ac’h ealik !

Ma pefe c’hoant eun dervez Gand goall gompagnunez,

Da ober eun dra c’hrevuz,

Traou fall, c’hoariou heuzuz, Tec’h prim, tec’h kuit hep dale,nbsp;Truez ouz da ene !

N’he laz ket, va bugelik,

Poan rafez d’ac’h ealik !

Kurunet er bloaz 1904, gand an Association Littéraire et Artistiqae de Bretagne.

Ni, Bretoned, kanomp henor ha meuleudi, D’hon Fatronéd eüruz kanomp oil gand dudi;nbsp;Kanomp a vouez huel labourou, vertuziou,nbsp;Oberourien hor bro, sent koz hor c’harteriou.

E Breiz-Izel gwechall ar zent-ma oa pedet,

D’ho beziou a bell braz gand feiz e tiredet; Siouaz I ar c’hantvejou, pell zo ho deuz ledetnbsp;Gwel du an ankounac’h war giziou koz brudet.

En amzer eüruz-se den na oa souezet Ma ’z ea a vandennou kalz a berc’hirinednbsp;Da veziou Kaorintin, Briek ha Pol a Leon,nbsp;Patern ha Tugdual, ha Malo, ha Sanson.

Ganed e Breiz-Izel euz a gerent kristen,

Abred mad Kaorintin a garaz ar beden ;

Evit gellout gwelloc’h beza oil da Zone, laouankik, en eur c’hoad, he-unan ’n em denne.

Gand peskik he feunteun, Kaorintin eun dervez A vag ar roue Gradlon hag he gompagnunez ;

A c’hinou da c’hinou goude ker braz burzud, Euz ermit Ploudiern pell e skignaz ar brud,

Gradlon da Gaorintin istim a ziskoueze, Karantez ha doujans, anaoudegez ive;

D’ezhan gand plijadur kalz douar a roaz,

War here ar manac’h eur gouent a zavaz.

Gradlon a c’hoantea kaout eskob e Kemper; Kaorintin a zibab evit ar garg pounner.

Diwar neuze da vad bepred e labouraz Da gelen he zenved en denvalijen c’hoaz,

Ar blijadur en doe da welet maread Eneou kristenet o tont da gaout ho zad.

Breac’h santel Kaorintin gand doujans a virer En he japelik koant e iliz-veur Kemper ;

Pa vez, d’ar goueliou braz, a-wel d’an oil laket, Kalz tud eno weler, dirazhan daoulinet.

Miret a reer e Sant-Briek Relegou ’n eskob kalonek.

104 nbsp;nbsp;nbsp;MOUEZ REIER PLOUGASTELL

III

SANT POL-A-LEON Kenta Eskob Kastel.

Ginidik euz a Vreiz-Tramor, Abred e klaskaz eur goudornbsp;Evit miret he ene glan,

Ha bezan gand Done unan.

Goude goulen ouz he gerent An aotre da vont d’ar gouent,nbsp;Da zant Ildud, manac’h brudetnbsp;D’an oad a beinp bloaz oe flziet.

Eur vech ma ’z eo bet beleget. Ar feiz en deveuz prezegetnbsp;Da dud Breiz-Veur a ziredenbsp;D’he glevet euz a bep koste.

Gwelomp ama, ni, Bretoned, Evez Doue en hon andred,nbsp;Gervel a ra da zont d’hor bronbsp;Ebestel dispar ar feiz beo.

Da gaout Pol, ar belek santel, Eun eal a deu a denn-askel :

SANT POL-A-LEON

« Gwel du-ze, Pol, dreist ar mor braz, « Poblou en denvalijen c’hoaz !

« Azezed e skeud ar maro « Eneou en em goll hep distro ;

« Aberz Done, kerz d’lio zikour,

« Treac’h e vezi d’an enebour !... »

Pol, o sevel, a gerz raktal.

Ha ganthan daouzek manac’h-all; Disken a reont oil en Eusa,

Leun a baianed ar gwasa.

Kentre sant Pol bag he venec’h A ia da brezeg e peb lec’h ;

Hag aben fin ar c’hoec’hved miz An oil a ioa ganed d’ar feiz.

106 nbsp;nbsp;nbsp;MOUEZ REIER PLOUGASTELL

Ha setu eun eal adarre Da gaout Pol, hag a lavare :

« Servicher feal, it larkoc’h,

« E gweled Leon, it hueloc’h.... »

Ar c’hount Wizur a c’houarne Douarou bro Leon d’ar mare.

Hag a roaz d’ezhan he balez ’Vit loja he gompagnunez.

Eun aerouant skrijuz meurbed E Kastel zebre tud, loened;

Sant Pol goude beza pedet

Her beuzaz hep tamm drouk ebed.

Gand pobl ha noblans dibabed, Sant Pol a oe eskob sakret;

Aliez wele he zenved,

Siouaz ! oil neuze paianed !

Erfln dinerzet, ha koz braz,

Sant Pol he garg a zilezaz.

Da c’hedal e peoc’h ar maro,

E goudor eur gouent distro.

Ar zant-ma c’hanaz ive en hor bro Brciz-Izel,

A noblansou pinvidik, euz a lignez huel.

Abredik e tisprizaz inadoii ha gloar ar bed,

Evit beza da Zone korf, ene ha spered.

En eun erniitaj kuzet treniene an amzer,

O pedi, o kastiza eur c’horf c’hoaz gwall dener. He vertuzlou drcist vuzul a jachaz diskibiennbsp;A c’hoantea evcl-d-han beva er binijen.

Etouez ar re-ma kavomp an abostol Patris, Abostol braz Iverzon, den santel leun a feiz.nbsp;Patern oe gand Meriadek da eskob dibabetnbsp;Pa oe great eun eskobti er gear goz a Wcnet.

Goude ma oe great eskob e labouraz bepred Da c’hounid oil da Zone denvedigou Gwenet;

Er gwel a-ze n’espernaz netra na noz, na deiz, Evit lakat da bara sklerijen splamm ar feiz.

Hini brema na c’houfe laret gand gwirionez An oil vad great er vro-ze dre skoueriou he vuez,

MOUEZ BEIER PLOUGASTELL

Ar vuez-se ken kalet, ken leun a vurzudou.

Enz he zaouarn e koueze bep seurt madoberou.

En despet d’he zantelez tud a gavaz abek,

A vroudaz dre warisi an eskob kalonek ;

Patern, vel ar pastor mad, pell amzer a boaniaz Da c’hounid ho c’halonou, hep dont a-benn, siouaz !

Heuilla reaz neuze ar c’hoant hen devoa bet atao Da ren eur vuez kuzet, en eur c’hornik distro.nbsp;Nebeud amzer da c’houde ’vit ar zant e sonaznbsp;Heur eiiruz ar gwir frankiz en dervez ma varvaz.

Ar zant-ma a oe beziet el leac’h ma ’z oa marvet, Leac’h nebeud anavezet, deuet prim da vea brudet.nbsp;Doue dre-oll enkantaz milid he zervichernbsp;Dre vurzudou c’hoarvezet war ar bez, hep niver.

SANT TUGDUAL Kenia Eskob Landreger.

Setu c’hoaz euz zant all ganed e Breiz-Tramor Da bini gan bennoz hor bro garet Arvor,

Dre m’hen deuz prezeget ar gwir feiz pell amzer Kerkoulz e Leon hag e Treger,

SANT TUGDUAL 109

E skol vruded Ildud, kaset 5quot;aouankik c’hoaz, Hep dale Tugdual a deuaz desket braz ;

Hogen, he zantelez, par d’he zeskadurez A iea ive war gresk bemdez.

A c’houdevez abad en eur gouent enz he vro E labouraz dalc’hmad da veza war eun dronbsp;D’he oil venec’h eun tad, hogen ive eur skouer,nbsp;Gand he galon meui’bed tener.

Souezuz eo ar vad great gand ar zant e Breiz, Oc’h hada dre vro Leon, hag e Treger ar Feiz ;nbsp;Goulen a reat dre-oll darn euz he ziskibiennbsp;Evit skign ar gwir sklerijen.

Hanvet oa bet eskob er gear a Landreger Gand ar bobl anaoudek evel gand ar c’hlouer;nbsp;Hogen he nerz-kalon da c’hourdrouz an dizursnbsp;A gounnaraz an dud kabluz.

Evit peoc’h an Iliz, Tugdual a zilez He garg pounner meurbed gand laouenedigez,nbsp;Evit mont er gouent eur pennad da vevanbsp;Gand he c’hoar abadez, Seva.

Hep dale, Tregeriz, kastizet gand Doue,

A c’halv da zont en dro an eskob adarre,

Pehini a labour ’vit ho zilvidigez

Keit ha m’hen deuz eun tamm buez.

MOUEZ REIER PLOÜGASTELL

Eur gurunen skeduz en envou a c’hede Eskob santel Treger d’he c’henier dizale,nbsp;Dre eur maro eüruz, evel m’hen doa bevet;nbsp;He vez goude zo bet brudet.

VI

SANT SAMSON Kenia Eskob Dol.

Abredik mad ar zant-ma oe kaset Da skol Ildud, an abad ken brudet;nbsp;Madeluz, devot, bugel sentuz,

Ren a eure eur vuez oil skoueriuz.

E skol ker vad Samson hen deuz desket Skiant ar zent gand skianchou ar bed ;nbsp;Goude reseo urz ar velegiachnbsp;En em dennaz ebarz eun ermitach.

Eno, noz-deiz, koulz laret, e pede Hag e kane meuleudi da Zone,

Beteg ma oe gand noblans hag ar bobl Great e Breiz-Veur abad hag arc’heskob.

Nebeud goude eur zonj zo ’n he spered C’hoant hen deveuz da Vreiz-Izel donet,

SANT MALO

Devet gand ioul da c’hounid da Jezuz Eneou paour kalz a dud gwalleüruz.

Setu perag dizale oe savet Abati Dol, e berr amzer brudet.

Prezeg a reaz ar gwir feiz tro-war-dro, Gand he venec’h, a jenchaz tu d’hor bro.

A c’houdevez, Samson eat da Bariz,

A oe hanvet war gador Dol, e Breiz,

Gand ar roue, da bini e plije Vertuziou kaer Samson, an den-Doue.

Tri bloaz goude, uzet gand al labour, Samson a varv, koulz laret ’vel eur paour;nbsp;Huel en env ez a da ziskouizanbsp;E kreiz eur peoc’h peurbaduz evita.

VII

SANT MALO Kenta Eskob Aleth.

Brudet dre galz a vurzudou, Malo, gand an oil noblansou.nbsp;Da eskob a oe dibabetnbsp;Er gear Aleth neuze hanvet.

112 nbsp;nbsp;nbsp;MOUEZ REIER PLOUGASTELL

Na noz, na deiz, repoz ebed, Kement e karie he zenved ;nbsp;Gourdrouz a rea paour, pinvidik,nbsp;Gand eiir garantez birvidik.

Evel hada rea Yar he hent Btirzudou ar brudcta sent;

Ken niveruz int, va zud ker, N’hellan anê laret eur ger.

He hardiziegez da damall Ho dizursiou d’ar pennon fallnbsp;War vuez an cskob a dennaznbsp;Eun arne spountuz a drabaz.

Ma oe red d’ezhan en em denn, Lezel oil he zenved a-grenn ;

Oc’h ho fiziout e Done an Tad, Setu Malo pell o kuitaat.

Epad m’oa bro Saintonj briidet Dre vurzudou an harliiet,

E kear Aleth, ha tro-war-dro,

E falc’he founnuz ar maro.

Neuze velont, an dud dallet! Penaoz ez int bet faziet;

Hag e kasont d’ar pastor mad Eun daouzek pe drizek kannad.

Santez Gwcnnik a vcvaz en naved kanWcd, var bord mor Breiz-Izel, e kichcnik bourc’h Beuzek, war c’horrcnbsp;teven Porspiron. He drenim leun a zousder a zo c’hoaznbsp;galvet gaud labourerien an dollar, ha dreist-oll gandnbsp;martoloded ar vro. Bez ez eo patrounez ar re a c’hoarveznbsp;gwall zarvoudou gantho war an dour, hag, en eunnbsp;doare ledanoc’h, skoazel an oil dud poaniet, eun dranbsp;heniiag evel Intron-Varia-Wir-Zikour, hogen chommetnbsp;muioc’h e kuz.

He buez penn da benn a zo cur burzud, adalek ar mare ma oe gwelet evit ar vech kenta war douar Breiz,nbsp;d’he 16 vloaz, beteg an deiz ma ’z eaz diwar wel, ennbsp;eun taol kount, daou zervez gonde, o tremen eno eunnbsp;nebeudik heuriou hebken, heuriou ken buezek, ken

SANTEZ GWENNIK 115

leun, ma ’z int awalac’h da rei da anaoud ar pez a oe tenzoriou he ene hag ar zoursen cuz he vertuziou.

Gwennik ! He hano, ha na lavar ket d’eomp a hent all, dre ar pez en deuz a guzet evit kalz a dud, eurnbsp;weledigez c’hlan ebarz eun envou digoc’hen, pe gwa-gennou skeduz en eur mor a beoc’h ? Gwennik ! Klevetnbsp;a reer eur zon c’hoek en hano-ze, ha na weler ket arnbsp;pez a ra d’ezhan beza ker mad. E ma c’hoaz er spered,nbsp;ha kerkent e teuer da zonjal el laboused klevet o kananbsp;en eur c’hoad, el leac’h ma zeer da glask ear fresk annbsp;nevez-amzer.

Fellout a ra d’in rei d’eoc’h da c’houzout penaoz e ma ’r vro e pehini e tremenaz an nebeudik heuriounbsp;souezuz-se.

Bourc’h Beuzek, gand he dour koz, kelc’het gand eur guchennik tiez toet gand plouz, a zo bepred en he zav.nbsp;Beza e ma wardro eun anter leo dioc’h teven Porspiron,nbsp;el leac’h ma kreder e vevaz ar werc’hez 5’aouank.

N’euz ket kalz a dra da welet e bourc’h Beuzek. Hogen, pa ziskenner ac’hano evit mont etrezek ar mornbsp;e treuzer eur c’hoad gwez pin, dilerc’h koajou braz anbsp;en em lede, brema ez euz meur a gant vlpaz, war annbsp;aochou-ze leun a gerrek. Eno koueriaded an amzer-ze anbsp;ie varlerc’h ar moc’h gouez beteg en ho zoullou kuzeta.

Ar c’hoajou-ze a ioa a-zioc’h riboullou leun a dreaz, pere, da zeiziou skeduz an hanv, a lugerne evel eunnbsp;dousier alaouret war behini tarsiou glaz ar mor a deuenbsp;da vervel en eur stouffat eonen. Hirio ez euz nebeud anbsp;wez eno ; en ho leac’h e kaver parkadou lann, d’ezho

MOÜEZ REIER PLOÜGASTELL

bleun melen evel an aour, balan ha brug; bag a c’heller, d’ar pardaez, kredi eo Gwennik a doiich outho gandnbsp;he zreidigou noaz, pa weler anezlio o krena dindan annbsp;aezen fresk. Ma na gaver ket ar gwez sabr, henvel ouznbsp;pilierou iliz-veur eun eskobti eo niarteze abalamournbsp;Gwennik na feil mui d’ezlii kaout nemed an env evitnbsp;toen.

Na weler mui ken nebeud ar moc’h gouez ; ar zaoud du brema, saoud Breiz-Izel, ker mad da lesa, eo a bignnbsp;ar gwenojennou riskluz, o peuri bruk ruz an deven ;nbsp;dlgaset vezont d’ar verouri gand ar mesaer, a ra d’lienbsp;skourjez strakal e korniou distro an hentchou leun anbsp;ekleo.

E kenvcr, setu pleg-vor Douarnenez, azalek Beg-ar-Raz beteg Beg-ar-C’havr, digor frank d’al laonennou mor, a freuz en eun doare ken plijaduruz en hanv manbsp;kredfet a-boan int ar hevelep re a groz ker spountuz enbsp;nozveziou tenval ar miz du ; miz du, ar miz dreist-ollnbsp;euz ar spount, miz ar penzeou, ha miz Gwennik ive.

E gwirionez, er miz-se co e teuaz da Vreiz-Izel; ha Doue a falvezaz d’ezhan e tiskenje he zervichereznbsp;yaouank el leac’h-ma dre ar burzud a dlie beza arnbsp;mean-diazez euz he zantelez.

Ar Saxoned krabanuz a iea atao war araok ; ha tud Breiz-Veur a zirede avandennadou warzu Arvor, pehininbsp;a deue da veza ho mamm-vro nevez. Evel-se c pignaznbsp;Gwennik hag he c’herent war al lestrik a dlie ho digasnbsp;en hor bro. Kement-ma a zigouezc e miz du, herveznbsp;testeni paperou koz. Surprenet gand ar vougidel ha

SANTEZ GWENNIK

gand ar gwall amzer, e koljont ho hent, ha n’ho doa mui evit gouzoud dre be du mont neined an tan euz alnbsp;listri a welent dirazho.

Hogen, an oil a oar pegen kriz oa Bretoned an atnzer-ze.

Beza ez oant eonennerien mor, o veva gand al laeron-siou great gantho war al listri. Kustuni oant da staga goulaouennou rousin oc’h kerniel ejenned da here honbsp;doa hualed an treid, ar pez a rea d’ar goulou bezanbsp;henvel eun tamm bennag oc’h sklerijen al listri war arnbsp;mor. Evel-se ive oe faziet ar vag war behini edo Gwen-nik hag he e’herent. O kredi tec’het ar c’herrek evitnbsp;mont pell dioc’h an aochou e teujont da steki oiitho,nbsp;ha d’en em goll. Gwennik hepken a c’hellaz en cmnbsp;zavetei. Perak hi ? Abalamoiir Done en doa ahenn nenzenbsp;skoet he c’halon gand he c’hras nerzuz ; hag epad nianbsp;c’hoeze an avel foil, Gwennik, en eur c’horn euz alnbsp;lestr, a hede euz a oil nerz he c’halon c’hoaz glan. Kredinbsp;a reaz bale war ar mor kounnaret, o rei an dorn danbsp;Jezuz, ar Pastor mad, euz a behini oa an oan dousa hanbsp;gwenna ; ar gwall amzer a goueze dre oil ma tremenenbsp;gant-Han. Dizale kement-ma oe eun dra wir evithi.nbsp;D’ar mare ma stoke al lestr oc’h ar roc’h, Gwennik nanbsp;welaz netra en dro d’ezhi; hogen, eun dorn a grogaznbsp;en he hini, hag a jachaz anezhi goustadik. Mont a reaznbsp;da heul, ha na welaz he devoa baleet war ar mor nemednbsp;pa lakaaz he zreid war an aod. Neuze an dorn en doanbsp;he bleinet a ziskrogaz, hag en em gavaz he unan.

N’oa den d’ar mare war an aod. Hogen, pelloc’hig.

MOUEZ REIER PLOÜGASTELL

adre eur grec’hen, el leac’h m’e ma penn ar wenojen a gas war grec’h an deven, e velaz tamniou mad a c’hou-lou rousin, sanket en douar, hag a zeve o teuler kalznbsp;a voged, hag eur sklerder a zeblante dont euz an ifern.

Heb aon ebed ar bugel a dostaaz outho. Ha perak e divije hi bet aon ? E gwirionez, dorn Done en doa henbsp;lezet; hogen, daoust ha na ouie ket edo atao en c’hi-chen ? Daoust ha na gleve ket anezhan en he c’halon ?

Dont a reaz eta goustadik beteg ar goulou, a zeve oc’h ober eun tammik trouz, ha pa oe tostik, e welaznbsp;— tra spountuz ! — eur goan direol hag iferniuznbsp;chommet a-za en eun taol-kount.

Kerniou-boud leun a win c’hoaz a oa eno sanket en treaz dre ho fenn-moan; tammou braz a gig moc’hnbsp;gouez a gavet ama hag a-hont, stlejet war an douar,nbsp;hag a daole eur dear spountuz a lard rostet. Du-ze,nbsp;podou alaouret, braoigou a bep seurt, traou deuet euznbsp;ar penzeou, e berniou ker braz an eil hag egile, lakeatnbsp;el leac’h m’edo an dud gouez o koania eun nebeudnbsp;anizer araok.

Plench ar barrikennou distonfflet, leiz c’hoaz, a lugerne dindan bannou an tan o krena ; a gostez, enbsp;kichenik ludu ru eun tantad maro, tud koz ha grwageznbsp;hanter-noaz, mesk ha mesk, astennet war an drez hagnbsp;an askol, a ioa o c’hoi ho c’horfajou gwin-ardant. Arnbsp;re-ma oa ar re n’ho doa ket gallet tec’het da heul arnbsp;re-all po d’oa gwelet Gwennik o vale war ar mor, eurnbsp;sklerijen skeduz en dro d’ezhi. Edont e touez an dreznbsp;hag ar spern ; n’ho doa ket gallet mont pelloc’h. O

SANTEZ GWENNIK 119

velet kement-se, Gwennik a zantaz he c’halon o sevel gand heug, hag he doe krenien er vech-ma, rak m’oanbsp;gwenn evel kerniou ar meneziou goloet a erc’h; abala-mour ive n’he doa morse gwelet tenvalijen an dud fall,nbsp;na zoken klevet hano anezho ; abalaniour c’hoaz m’edonbsp;o paouez gwelet Doue, ha ma edo brema dirak eurnbsp;skeuden euz an ifern; abalamour, en divez, musc’hoarznbsp;ar grwagez divezet ha inezo oa henvel ouz c’hoarz fallnbsp;an diaoul. Gwennik a zaoulinaz hag a bedaz.

Edo ken donn en he feden, ma na welaz ket ar furmou tud o tont an eil warlerc’h egile euz toullounbsp;ar rec’hier a doa en dro d’an deven, hag o tisken euznbsp;ar c’hoad war an aod, hogen, goustadik, evel aonnbsp;d’ezho.

A nebeudou e tostajont, oc’h ober signalou an eil d’egile. Pa ’z oant digouezet en dro d’ezhi, he gweljontnbsp;kelc’het gand eur sklerijen par d’an hini a deu euz annbsp;heol dreist an tarsiou mor par sko warnhi he vannounbsp;da vare kreiz-de. Hogen, gwelet a rejont ive n’oa nemednbsp;eur bugel, hag e rojont d’ezhi an hano a « Gwenniknbsp;ar mor. »

Pa oant digouezet oil eno, gwazed, merc’hed, tud koz ha bugale, gwisket gand truillou a bep seurt liou,nbsp;lod laonennou alaouret warnezho, lod-all fichet gandnbsp;braoigou arc’hantet, deuet oil diwar goust ar paournbsp;keaz tud chachet gantho eno da veuzi, neuze Gwennik,nbsp;krenveet gand he feden a zavaz, c’hoantek evel eurnbsp;bugel, ha dispount evel eur zantez, evit teuler he zellounbsp;war ar vodennou tud-ze spountuz ha mez ho gwelet,

MOÜEZ BEIER PLOUGASTELL

hag a jomme eno brema hep flach, dalc’het gand eun dra souezuz ha na entent ket.

Gwennik a gomzaz :

— nbsp;nbsp;nbsp;« Ho pet truez onzin, na rit ket a zrouk d’in. Edonnbsp;war al lestr oc’li enz digaset war ar reier. N’euz neme-don ha gement a ve salvet; na rit ket a zrouk d’in;nbsp;n’euz nemedon e huez ; n’am lakit ket d’ar maro. »

O sellet neuze warzu ar penn pella euz an deven, e velaz eno eun tiik koz, great gand mein, hanter zis-karet, hag e lavaraz oc’h hen diskouez d’an oil :

— nbsp;nbsp;nbsp;« Lezit ac’hanon da.veva aze ! »

E kreiz tenvalijen an noz, an ti koz a oe, en eun taol sklerijennet, vel pa vije het an heol o para.

011 e kouezchont d’an douar, spountet.

— nbsp;nbsp;nbsp;« N’ho pezet aon ebed, a lavaraz-hi, me zo o vontnbsp;da gousket. »

Gwennik a bignaz he-unan war an deven, dre douez ar raden hag ar bruk. He gwelet a rejor, gwenn, luger-nuz, o vont dre ar wenojen ; he zreid na stoken tammnbsp;ebed oc’h an douar. Nebeud goude edo en toullik ti.nbsp;Al laeronn-vor a ioa chommet bainmet war an aod, onbsp;sellet gand enkrez ouz eur burzud ken souezuz ; ha panbsp;ehanjont da welet furm c’hlan ar bugel, e kouezjont,nbsp;ho fenn harp en treaz evit tremen an noz. Antronoznbsp;vintin pa zifunjont peb tra a ioa evel kustum en dronbsp;d’ezho. An ti dirapar n’oa mui skeduz evel en derc’hent.nbsp;Dilerc’h ar vag bruzunet, hag ar c’horfou maro a ioanbsp;brema war an aod, digaset di gand tarsiou ar goueled.

. Gwennik a zeuaz dizale er meaz euz he zi o teuler

SANTEZ GWENNIK 121

eur zell hir war linen an dremm-well; lion briz-wenn an env na rea nemed unan gand hini ar mor. Hag enbsp;troaz da zellet warzu an deven ; souezet maro e oe onbsp;welet eno c’hoaz an dud kriz etouez pere he doa tre-menet e penn an noz araok; eur guchen vugale hebkennbsp;oa eat da gichen ar mor evit dastum restachou ar vag,nbsp;ha diwiska ar c’horfou maro.

Gwennik a gredaz, hep mar ebed, beza o paouez ober cun huvre spountuz. Frota reaz he daoulagad, hag enbsp;sellaz adarre en dro d’ezhi; neuze e tiskennaz divar annbsp;deven, o chonim a-za gwechig an amzer evit selletnbsp;adarre. A veac’h war ar plen, e c’haloupaz da vont betegnbsp;ar mor; eno ec’h anavezaz korf he mamm, gouliet oil.

Ar baotred vihan a jache war he hleo evit he zenna war ar seac’h. Gwennik a oe merc’h en deiz-se, hagnbsp;an daelou a ziredaz euz he daoulagad. D’an ampoentnbsp;Gwennik n’oa mui henvel ouz eur spered euz ar bed-all, rak gwela rea evel tud ar bed-ma; an dud goueznbsp;dispountet a dostaaz outhi, mez gantho, lod diskrou-niet ho dent ha kounnar en ho c’halon, lod-all onbsp;c’hoarzin, drouk ennho oil outho ho-unan, abalamour,nbsp;emezho, oant bet trec’het en derc’hent gand eur bao-trezik c’hoezek vloaz, mezo ma ’z oant kement a winnbsp;ho doa evet. Kredi a reant n’oa tremenet netra direiznbsp;nemed en ho spered trevaliet. Tevel a rejont goulskoudenbsp;dirak glac’har ar bugel, ha sklerijen an deiz-se anbsp;welaz, tra souezuz ! parezed ar goazed-se en dro danbsp;Wennik, oc’h he frealzi gand eun deneredigez a gavernbsp;aliez zoken etouez an dud gouez. Ober a reant d’ezhi

MOüEZ REIER PLOUGASTELL

pokat d’he mamm evit ar vecli diveza war an douar-ma, evit kas goudeze a-zirak he daoulagad ar c’horf a behini ar gwel a rea kement a boan d’ezhi.

Eun den krenv evel eur gouriner a zammaz neuze ar c’horf war he skoaz hag a bignaz war an deven, annbsp;oil wazed oc’h he heul. Gwennik a leze anezho da obernbsp;dioc’h ho c’hoant, hag a zigemere zoken ho c’homzounbsp;frealzuz. Eun hanter heur goude ar wazed a reaz eunnbsp;hopaden euz ar c’hoad-pin e leac’h m’oant en em dennet, ha kerkent ar grwagez, ha Gwennik gantho, a ieaznbsp;d’ho c’haout. Edont en dro d’eun tachad douar neveznbsp;distroet. Eno edont o paouez douara mamm geaznbsp;Gwennik. Ouma a gwezaz d’an daoulin en eur wela.nbsp;Goulen a reaz goudeze diou skourr gwez, gand pere enbsp;reaz euz groaz hag a zankaz war ar bez. Ha Gwenniknbsp;en em roaz da bedi.

Al laeroun na ententent netra e kement-se. A nebeu-dou ejont kuit, evit peur zastum ar pez a zistaole koummou ar mor d’ho avarizded, ha prestik goudenbsp;edont war an aod. Ho c’hunvelez a ioa chommet ernbsp;c’hoad gand ar bugel; oant adarre eonennerien-vornbsp;kriz ha digalon evel diaraog; dizale n’oa mui nemednbsp;eur vozadik merc’hed e kichen ar bez.

Gwennik a bede atao.

Wardro mare kreiz-de e klevaz, o tont euz an aod, eun huanaden hag a reaz d’ezhi sevel en he zav. Annbsp;nebeudik merc’hed chommet ganthi a redaz en eulnbsp;lamm war c’horre ar grec’hen, a beleac’h e welet madnbsp;kement a dremene war an aod.

SANTEZ GWENNIK

Gwennik, souezet, a ieaz d’ho heul.

Edot oc’h enkanti kreiz an deiz, o lavaret ar beden d’an Done Heol. Eun den koz, en he zav war ar roc’h,nbsp;he ziouvreac’h astennet etrezek stereden an deiz, anbsp;lavare he rouantelez ; e harz he dreid, ar re-all, honbsp;diouvreac’h astennet eveldhan a gane gand eur voueznbsp;nerzuz :

Eienen vraz a sklerijen,

A zioulder hag a gorventen.

Puns ar vuez, hon done, Heol,

Salud d’it, a lavaromp oil I

Neuze Gwennik a welaz perak hen doa Jezuz he bleinet war an aod. Pa oe echu ar pedennou d’an heolnbsp;e kendalc’hjont da ziwiska ar re veuzet. Euz an hueldernbsp;el leac’h ma edo, Gwennik a gredaz anaout anezho,nbsp;Goulen a eure digand ar merc’hed petra vije greatnbsp;euz ar c’horfou maro ; war ho respount e vijent stlapetnbsp;en eun aod tostik ac’hano, euz a be leac’h ar raor honbsp;c’hasche d’arpellder, Gwennik a c’houlennaz ma vijentnbsp;douaret; ar pez a oe aotreet d’ezhi adarre dre druez.nbsp;Tost d’an toull great a ziaraok evit mamm Gwennik enbsp;weljor sevel eun toull-all ledanoc’h ha dounoc’h. Enonbsp;e oe diskennet korfou an oil dud veuzet, hag ar plac’hnbsp;santel a lakeaz ive eur groaz war ar bez nevez. Annbsp;dra-ma a c’houlenne eur ger skleridigez evit an dudnbsp;dizesk-se. Eur vaouez her goulennaz.

— « Evel-se vez great en hor bro-ni, a lavaraz Gwennik, abalamour Jezuz a zo maro war ar groaz. » C’hoant ho doe da c’houzoud petra oa ar Jezuz-se.

124 MOUEZ REIER PLOUGASTELL

— nbsp;nbsp;nbsp;« Mab Done eo, emezhi, a deuaz war an douarnbsp;evit savetei an dud ; hogen, her stage! ho deuz ouz arnbsp;groaz. »

A1 laeroun-vor a zellaz an heil ouz egile ; eur mennoz a dreuzaz spered unan anezho, hag a lavaraz :

— nbsp;nbsp;nbsp;« Penaoz ec’h euz-te gallet en em A’iret dioc’h arnbsp;maro, pa ’z eo beuzet ar re-all oil a ioa ganez ?

— nbsp;nbsp;nbsp;« Abalamour, emezhi, ma karan anezhan ; nanbsp;zonjen nemed ennhan ; setu perak pa ’z eo eat ar vagnbsp;da strad ar mor, hen he-unan eo en deuz kroget emnbsp;dorn evit va digas beteg ania ; galloud en deuz da obernbsp;kement a blij d’ezhan, peo gwir eo Mab Doue. »

An hini hen doa great ar goulen, hag a ioa er renk kenta azezed war ar bruk a zavaz goustadik epad manbsp;komze Gwennik, ha pa he doa ehanet da gomz ez eaznbsp;kuit d’ar c’haloup, o teuler youc’hadennou spountuz,nbsp;egiz pa vije bet he dreid en tan. An oil sebezet a zellenbsp;outhan. Her gwelet a rejont oc’h ober ardou evel eunnbsp;den diskiant, o lammet war ribl an deven beteg ma ’znbsp;eaz diwar wel er pellder.

An heol en dremm-well a veuze er mor. Den na grede komz ; oil ez oant strafuillet, aon a grogaz ennho.

Gwennik a bede dirak ar beziou.

Seblantout a rea gwennaat dre ma teue ar pardaez hag an noz d’en em astenn war ar mor hag ar reier;nbsp;ha pa zavaz evit mont d’he lochen, sked he zae a zeuaznbsp;da veza sklerijen. Ruzder ziveza an heol a varve. D’annbsp;ampoent Gwennik a daolaz he zreid en he zi, pehini anbsp;oe sklerijennet evel pa vije bet al loar ennhan. Pa oe

SANTEZ GWENNIK

goloet an douar gand tenvalijen an noz, ar sklerder-ze a zeuaz en eun taol da veza evel tan an heol. An heilnbsp;goude egile, ar wazed chommet e kichen ar beziou anbsp;gwitea sioulik evit mont da guzat e dounder ar c’hoad.nbsp;En deiz-se n’ho d’oa ket evet, ha dre-ze oant sur enbsp;welent mad ar pez a dreniene dirazho. Ouspenn-ze arnbsp;bugel he devoa lavaret d’ezho traou souezuz braz ;nbsp;unan anezho en doa kollet he skiant vad oc’h he zelaou.nbsp;An amzer a ioa pounner, hag evel c’houez doareou fallnbsp;ganthan. Eur pennadig goude na jomme mui den nanbsp;wardro ar beziou, na war an aod.

En deiz warlerc’h, Gwennik a oe Santez.

Dont a reaz abredig er meaz ; hag e vea na wele den na war an deven na war an aod e teuaz da zaoiilina enbsp;kichen he zud ker. Chom a reaz pell da bedi. Abalafinnbsp;e klevaz trouz adreg he c’hein.

Kardek da, hennez hag a oa tec’het cn derc’hent evit mont n’ouiet dare da beleac’h goude beza klevet arnbsp;bugel o komz. Brema oa dizroet, hag digouezet en henbsp;c’hichen e stouaz d’an daoulin hag e stardaz he vuzellounbsp;war drèid gwenn ar werc’hez. Goude beza he c’halvetnbsp;dre he hano n’he doa goulskoude klevet biskoaz,nbsp;Gwennik a lavaraz kement a dremene en he spered,nbsp;Aliez, epad ma komze, an eonenner-mor a skrije.nbsp;Gwennik a lavaraz c’hoaz :

— « Perak, Kardek, ec’h euz gwelet epad an noz, ha perak e welez c’hoaz er mintin-ma ? »

An den a zavaz he benn hag a ziskouezaz he zaoulagad leun a zaelou; seblantout a rea goulen truez ha trugarez.

MOUEZ BEIER PLOUGASTELL

— « Na ro respount ebed d’in; entent a ran da zaelou; gwelet a ran e kredez karet ac’hanon ; hogen, n’eo ketnbsp;me a garez, an Hint a garg ac’hanoud euz he c’hrasounbsp;eo, Jezuz, Hennez hag a zo d’in evel eur breur d’henbsp;c’hoar. C’hoant Hen deuz da gaout ac’hanoud evit Henbsp;vab; Hennez eo an hini a c’hell peb tra, an hini a ranbsp;kement a c’hoarvez, hag hen deuz da welet kerkoulznbsp;war an dud ha war an heol; Hennez eo a garez. »

Hiniennou euz ar grwagez a ioa bet en dro d’ezhi en derc’hent a deue adari'e en eur grena, aon d’ezho.nbsp;Gwennik ho galvaz. Komz a reaz d’ezho euz eun Douenbsp;dispar, kalz galloudusoc’h eged an heol, ha kunveloc’hnbsp;war eun dro, pa ’z eo gwir sklerijen an deiz n’eo kennbsp;nemed ar skeud anezhan, ha mar teu dreist peb tra danbsp;sklerijenna ar c’halonou gand eur sklerder kalz c’hoe-koc’h eged hini an deiz skedusa, gand eur freskadureznbsp;dudiusoe’h eged ar c’hristal o kana eienennou.

Kardek, bepred harp oc’h an douar, a boke d’he zreid.

Plac’hed ha gwazed-all a ioa deuet ive beteg ennhi; oil ec'h azezent wardro ar beziou, hep an disterranbsp;trouz na grosmol. Oil e selaouent, ho c’halon mantret;nbsp;lod, spountuz da welet, a zaille en ho daouarn skantek;nbsp;lod-all a zalc’he ho daoulagad da bara war ar bugel,nbsp;kazi laouen, egiz pa en divije peb hini euz he c’homzounbsp;lakeat e kalonou an dud gouez-se eur veraden euz arnbsp;Yammen a eüruzded a behini he komze.

Bez’ e the beza krciz-de. Dizale e klevjot adarre an hevelep inkanterez, evel en derc’hent. Oil e rejont eul

SANTEZ GWENNIK

lamni evit sevel. Gwennik, ar bugel dister, he devoe neuze eur jestl ken nerzuz, hag eim taol lagad da zis-kara evel ar gurun. Den na gredaz flach.

— nbsp;nbsp;nbsp;« Petra, einezhi, ha red eo eta e teufec’h da azeulinbsp;ar voul dan-ze great enz a netra gand an Aotrou, arnbsp;voul-ze ha n’eo goude oil nemed eur c’hreunen dreaznbsp;kollet er pez n’en deuz ment ebet, er mare ma komzannbsp;evit deski d’eoc’h anaoud an Done oll-gallouduz, hepnbsp;ment, peurbaduz, Mestr hep hini-all ebed euz an doua-rou hag euz ar stered ?

Laeron-vor a dostae hep ehan, beteg ma oe digouezet an hini diveza; ar re mui spountik a zigouezaz danbsp;ziveza. Gwennik a gomzaz outho beteg an noz. Lavaretnbsp;a rea :

— nbsp;nbsp;nbsp;« Doue o kroui an douar hag an den ; an den onbsp;tizenti ouz Doue ; Doue o kemeret truez ouz he groua-dur hag o tigas d’ezhan ar C’hrist he Vap evit hernbsp;zavetei; en divez oc’h en em rei d’an dud a dlie dontnbsp;devethan. »

Kardek, azezed hrema e harz trcid ar zantez, al levenez o para war he dal, Kardek a gave mad he oilnbsp;gomzou.

A nebeudou e teuaz hardiziegez d’al laeron-vor, hag e rcjont goulennou outhi. Deuet oa ive tost d’ezhinbsp;an den koz hag en doa daoulagad tan, eun dremmnbsp;kalet, bleo gwenn hir, a gane kanaouen an heol, hag anbsp;zeblante heza he velek. Ar pez a lavare ar zantez anbsp;sklase muioc’h-mui he zremm, hag a rea d’ezhan kaoutnbsp;eun doare krisoc’h c’hoaz. Di-e he c’houlennou dichek

MOUEZ REIER PLOUGASTELL

ha founnuz e c’hoantea kas da netra lavarou Gwennik; liouma a respounte bepred ken eiin ha gand kement anbsp;eazamant ma rea plijadur d’ar gompagnunez.

An noz oa deuet adarre war ar c’hoad, ha Gwennik a c’hoanteaz gounid he zammik toull-ti, a lugerne d’annbsp;ampoent war an deven.

An hini koz hen harpaz.

— « Lavar d’eomp c’hoaz, o merc’h ar mor, lavar d’eomp ha na zifen ket da Zone laerez war vor evelnbsp;ma reomp ? Hag hen e c’heller beza he vab pa lazer henbsp;vreudeur ? Rag aze e ma hor micher, hor buez, hagnbsp;evel-se e tie beza evidomp. »

Gwennik a oe skeduz ha brasoc’h da welet neuze, en denvalijen deuet en eiin taol-konnt. D’an ampoentnbsp;an diou groazik a ioa war ar beziou a oe evel flammounbsp;tan, ar mor a grozaz evel n’oa ket kustum da ober, ernbsp;c’hoad sabr ar gwez a strakaz hag a c’houitellaz evelnbsp;pa vije eur gorventen o c’houeza warnho, ha gouls-koude n’oa ket eur mouch avel. Mont a rejont oil kuit,nbsp;nemed Kardek, a ioa kuezet adarre da dreid ar zantez ;nbsp;an hini koz ive a ioa chommet. Mouez Done a grozaznbsp;dre ar bugel:

— « Den koz, hag evel-se eo e prezegez al lazerez pa brezegan ar garantez hag ar gunvelez ? Ra vezi milliget,nbsp;sarpant! Ha c’houi pere oc’h euz va c’hlevet o prezegnbsp;karantez eun Done evit he vugale, dizale e welot kalirnbsp;he vuhanegez oc’h en em stleja war he enebourien,nbsp;evel eur ster a dan hag a walc’ho ar vro-ma dioc’hnbsp;pec’hejou an dud. Ho pugale vihan a vezo benniget. »

SANTEZ GWENNIK

Ha neuze, gand eun deneridigez melkoniuz e lavaraz kenavo :

— « Mont a ran knit abalamour eun avel a vuhanegez a c’houezo prestik en ho kalonou difeiz ; gwelet a rannbsp;eun arne hag a ia da drei enebdon. N’ankounac’haitnbsp;ket goulskoude ez oun bet ama. Kardek hen digasonbsp;d’eoc’h da zonj.... Savit, va hreur, setu ama levr arnbsp;gunvelez (an dousder); hel lezel a ran ganez, kea d’henbsp;lenn d’ar gwelec’h; na zistro nemed pa e pezo henbsp;goumprenet mad, evit he zeski d’az preudeur. »

Henvel ouz Loth o tec’het euz a gear Sodom, douget gand eun nerz a deue d’ezhan euz an env, Kardek anbsp;ieaz buhana m’ac’h helle a-dreuz ar c’hoad, hep kredinbsp;sellet war he lerc’h, ganthan tenzor-furnez Done : annbsp;A viel.

Pa oa eat a ziwar wel, Gwennik ive a ieaz en he zi. Diou groazik ar beziou hag a zeblante heza great gantnbsp;flammou tan a vougaz hag a gouezaz e ludu.

An oil a ioa sioul. Ar belek koz en doa pleget he henn dindan malloz ar zantez. He zevel a reaz en eunnbsp;taol trum. He zaoulagad a luc’he evel diou steredennbsp;en oabl. Lakeat e oe an tan er goulou rousin, hag arnbsp;paotr koz a gomzaz; c’hoeza reaz tan ar venjans ernbsp;i-e oil a zante o tiwan en ho c’halon an arne a hehininbsp;he doa komzet ar zantez. Lavaret a rea ouspenn penaoznbsp;an heol, mestr oll-c’halloudek, ha done heb ken-all ernbsp;bed-oil, a laboure ar c’hlezeier evit kastiza a re a drojenbsp;kein d’ezhan.

Mont a rejont oil neuze en hent, lod gand youc’ha-

MOUEZ REIER PLOUGASTELL

dcnnou a gounnar, oc’h heja ho rousin, lod-all etre daou, na c’houient ket ker e pe du trei, etre diou walennbsp;a ispill azioc’h ho fenn ; hogen ar re-ma o vont danbsp;heul n’ho doa fizians nemed e madelez Done Gwennik.

Dre ma tostaent ti Gwennik a golle he sked, ha n’oa mui dizale neined eur bernik mein du evel a-ziagent.nbsp;Kennerzet gand-ze, al laeron-vor a dostaaz oc’h an ti,nbsp;evit merzcriaarverc’hig santel. Hogen, dre ina tostaent,nbsp;an dud a deue da veza rouez, rag kalz anezho a jonimenbsp;a-zav o sonjal e malloz ar bugel; ar zonj anezhi a virenbsp;outho da vontlarkoc’h. Digouezet e kichen an ti dister,nbsp;na jomine ken nemed an hini koz. A veac’h m’en doenbsp;lammet an treuzou ma oc gwelet eul luc’heden o treuzinbsp;an oabl en eur ober eun trouz spountuz : ar gurun anbsp;ioa kuezet war an ti. Eur barr avel deuet warlerc’h anbsp;skubaz al ludu beteg ar mor, hep na choramaz annbsp;disterra arouez anezhan ; ar rousin a vougaz ; hag alnbsp;laeron kwezet d’an douar, c kreiz an denvalijen, anbsp;grede d’ezho beza eat da netra. D’an hevelep mare,nbsp;Gwennik a oe gwelet war an deven, he gwiskamantnbsp;sklerijen endro d’ezhi. Lakaat a reaz he zreid war arnbsp;mor, hag e tizroaz d’he bro....

TAOLEN

EUZ AR GERIOU DIESA A ZO EL LEOR-MA.

TAOLEN EUZ AR GERIOU DIESA

TAOLEN

EUZ AR PEZ A ZO EL LÈVR

Lizer an Aotroü ’n Eskob Dübourg................ v

D’al LENNER. .......... VII

Kinnig ......... IX

Kenta Loden (PlougastelUDaoulaz).

I. nbsp;nbsp;nbsp;^ Reier Plougastell........................... i

II. Parrez Plougastell.......................... 5

III. nbsp;nbsp;nbsp;— Va Fask kenta e Plougastell.................. 6

IV. nbsp;nbsp;nbsp;— Kerzadiou ha Plougastell.................... 8

V. — Maro Franseza e Plougastell................. 11

VI. — Kalvar Plougastell-Daoulaz.................. 13

Eil Loden (Hop Mamm-Vpo Breiz-Izel).

I. — Me gar va Breiz-Izel........................ 18

II. nbsp;nbsp;nbsp;— Breizad bepred !........................... 20

III. nbsp;nbsp;nbsp;— Hirvoudou ha Peden....................... 22

IV. nbsp;nbsp;nbsp;— Netra na dalv va Breiz...................... 24

V. — Breiz, Brezounek ha Feiz.................... 27

Trede Loden (Yez Breiz-Izel),

I. — Ar Brezounek (Kenta pri:( e Gwengamp, ipoo)...nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;30

II. — Bleun nevez............................... 33

III. nbsp;nbsp;nbsp;— Ar Brezounek atao!........................ 34

IV. nbsp;nbsp;nbsp;— Tristidigez ha Ged vad...................... 35

V. nbsp;nbsp;nbsp;— War zav !................................. 38

VI. nbsp;nbsp;nbsp;— Ar Vretouned hag ho Gwaskerien........... 39

Pederved Loden (Gwerziou ha Kanaouennou).

I. — Er Baradoz................................ 42

II. — Pedomp an Intron-Varia.................... 46

III. — Bet sonj euz an Anaon I..................... 48

TAOLEN EUZ AR PEZ A ZO EL LEOR

IV. — Nouel nevez............................... 5°

V. nbsp;nbsp;nbsp;— Maro ar Breur lann, en Eusa..............S3

VI. — Gwerz war vuez hag oberou an Aotrou Markiz

a Germaker............................. 56

Pemped Loden (Barzonegou a bep seurt).

I. — Maro eur Breizad yaouank................... 60

II. nbsp;nbsp;nbsp;— Ar vezen hag ar zitrouillezen................. 63

III. nbsp;nbsp;nbsp;— Kroazik va Gwestlou....................... 65

IV. nbsp;nbsp;nbsp;— An Nevez-Amzer.......................... 67

V. — AI Labourer-douar......................... 68

VI. nbsp;nbsp;nbsp;— Ar Wazig-dour............................ 7°

VII. — Nedelek ar Glaouaer........................ 73

VIII. — Mouez an Anaon........................... 7^

IX. — Ar Paotr bihan kamm...................... 80

X. — An Tad koz............................... 81

XI. — An Deliou en diskar-amzer.................. 84

XII. — Chommit en ho klud !...................... 85

XIII. nbsp;nbsp;nbsp;— Meuleudi Bro-Leon......................... 86

XIV. nbsp;nbsp;nbsp;— Ar Vesventi milliget, he frouez, eun torfed nevez. 91

XV. nbsp;nbsp;nbsp;— Al luskellerez.............................. 94

XVI. nbsp;nbsp;nbsp;— Poan rafez d’ac’h ealik...................... 97

C’hoec’hved Loden (Seiz sant Breiz-Izel).

Araok............................................ 100

I. — Sant Kaorintin, kenta Eskob Kemper;......... loi

II. — Sant Briek, kenta Eskob ar gear a zong he hano. 102

III. nbsp;nbsp;nbsp;— Sant Pol-a-Leon, kenta Eskob Kastel.......... 104

IV. nbsp;nbsp;nbsp;— Sant Patern, kenta Eskob Gwened............ 107

V. — Sant Tugdual, kenta Eskob Landreger......... 108

VI. — Sant Samson, kenta Eskob Dol............... iio

VII. — Sant Malo, kenta Eskob Aleth............... m

Seizved Loden (Danevel « Récit » )•

Santez Gwennik................................... 114

Taolen euz ar geariou diesa a zo el leor-ma........... 131

Taolen euz ar pez a nbsp;nbsp;nbsp;zo el leor....................... i33

4-05. — Salnt-Brieuc. — Imp. René Prud’homme.

»K,«« nbsp;nbsp;nbsp;•nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quot; *■'nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'•'\ !'' quot;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tquot;»

ü

' i-'•