' ?.I*
.gt;. nbsp;nbsp;lt;4 '
Y ¦£*
Wgt;^;v
fJi'.f- -' .r.*^'^-'- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;¦.,
i' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp; A? 's.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iVi :^ j
?'*,¦¦'*,* '* i'quot;*'t-''x'* iV iC nbsp;nbsp;,''» ^ * ' '*¦*¦
' ii.. ' gt;' ' -'è ii \,'' iZ- 1» * ¦ '^il^\ ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;îft ' tnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;* ~^*» !,*.¦ f^.J^. .' ' Z.*É i- ».nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;- .'.*! 'i
/J k f'lt; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^s-. «* '
r- *'z
*,»'7 '
4'lt;« nbsp;nbsp;1
J**
¦i*
? i'-X-iÈk-'4»-' 'lquot; '-¦ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp; gt;-
Ùf '-*^'''L'^«lt;;¦¦'- ^ -.lt;.. .fc' .'' ¦** '
? '- y '** nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;* **
ivr
Â.* .r» / nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;V / *« * i XvL-^-
.^ . ».¦.je.»- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' .V*nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^¦ r^L' ».^-¦'9.K.r.e'-^ .^¦' :.'gt;¦ »X .;
¦lt; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lt;--Æ :4 - f V?.'-
.7 nbsp;nbsp;nbsp;lt;--,A'V
i* Î . »X¦,.^e' ¦ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;: ^nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;-.
lt; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;* .ir . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;7. * 1 »
¦ ^SÏA; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;¦ 'in r»nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;* 'j»- . i.-*-' ' '. -'u* *nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gt; ibt* ¦.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' ¦9'.ij''nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;V ** -.»f ' ¦ ¦ ' ''¦* - ¦»¦¦//nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;\ * ¦ 'att g'nnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;M .» :¦ È/ '»r j,. -
! ;4.i^'wiZ ^-¦.;is'¦j/-¦ :\-lt; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gt;amp;- ' '¦gt;quot;¦ fj'.¦nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'. jgt;'¦.
^¦'i'.A.^^*''9l^i^A:''-'i'gt;'-:^/.:.f.'^-^'^-t' *,^-*«-* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^quot;'* i '»*' .nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^-J-'Ïf'. .quot;*^*Ï*
gt;gt;4^- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;wA*'?\--*gt;7 .*«-. vC'^gt;%gt; .: i*:*.gt;.4. .r*
W nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;¦ Ï'-Vnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4'/ti ¦ -
'i - 4* ¦-T ?quot; i--.? - » nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;¦'*
»,* '. C gt;gt;*'-^.;;Z. .lt;¦ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;¦..'z-**-?*»*.
..quot;' *,V 'J
'¦7-' ii^-*'-*.*', i****.-¦, ¦*: *'- .Squot;*' *'
V.. -.-t^^..', ''li nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;-i
'^'.A
. ' gt;...it - .* . -..*¦*
lt;
Ie
/
*45 : A ji*-x-- ^ft*
, gt;¦ » gt;V ,-'-r nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. 5
??'i V
,:.X'
*;lt;
Aquot;»
».
' ' »
¦«
Dit boek hoort bij de Coiiectie Van Bucheli
Huybert van Bucheli (1513-1599)
Meer informatie over de collectie is beschikbaar op: http://repertorium.librarv.uu.nl/node/2732
Wegens onderzoek aan deze collectie is bij deze boeken ook de volledige buitenkant gescand. De hierna volgende scans zijn innbsp;volgorde waarop ze getoond worden:
de rug van het boek
de kopsnede
de frontsnede
de staartsnede
het achterplat
This book is part of the Van Bucheii Coilection
Huybert van Bucheli (1513-1599)
More information on this collection is available at: http://repertorium.librarv.uu.nl/node/2732
Due to research concerning this collection the outside of these books has been scanned in full. The following scans are, in order ofnbsp;appearance:
the spine
the head edge
the fore edge
the bottom edge
the back board
|
._-T |
..«J |
|
..... H |
r
»lt; â 'jPi â¢--»ivâ â -
â 'ó. '
:â lt;
â¢i*
.W gt;*â¢-⢠»Ægt; *: nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â¦ââ¢â¢â¢â à .à ;*â¢
â¢/â¢â ÃiiK,â^lt; «â¢gt; « nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'iSïiv;.
â¢'jttt.iK ,' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â -ilkââ'â'* -â¢â ifnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â â â Si
iÿ?' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â-^âÃâ' 6â¢* t'.'X^'f â*â *
e^'W: ?.' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.9 ⢠â lt; à *jgt;' .*ïâ**^ *nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^£* .'* â â ''./ / Jgt; !
âj? a^s^«;5ïâ^;Sïï^7Wi'
S ââ¢/.⢠.7'-. tfr.'w-â¢:.â¢â¢ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â ^- .'**â¢gt;.'S^. lt;â¢. â¢k.-z'â»^ I
â â '^' ⢠'â ïf- t' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^ï^gt;'Va'-m
;r'z^.-.*â;i-'**Ã;Xklt;:? â¢'ââ¢'*â.r w*/ ' â¢''â lt;* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.', - â¢'
*â⢠â *â *' nbsp;nbsp;nbsp;-,⢠⢠.**''^. â â ?â¢â «nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;⢠j4W â 9 Æâ¢
iv, â ^â â¢;-^/y^.,; V â¢-â lt;!â¢ââ ?^.,
:⢠â ^- : â¢^â¦..i** â¢'- .;gt; . ⢠â*.»ââ..quot;C ⢠.'*; .1*-i* .
7â
..^â¢
c»OCTTOer'^*'y6r-'r,^'' ï il*'» ^Jjllwwii'..' ^^nijetecruui luthcig^ :.7e-Âecuiènie tùe r'ftxtdyrnîxe^ ~ünbsp;i^-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dece mé- » nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tnflruc rnc^e^ ce^ufled T^fl^fyniA ruÂ^ erhpiîfcfy ur theuif drié'nbsp;^^fudncmfunr lei^cin tu^m' ., nd^Ü^^xfrad^bec ' ' ^ S en^mtjfitïm inr^Uet^hi 4 urflt;*Mm TCtîmMînia rua* cmpttTûndT domine ' ¦nbsp;^ifûpaüà* rriam- |
ce m mrtïciK^^z^t^ f ferne n lefc^nbsp;wM^avrtenci'^dfäeccnbsp;Sci'u^tiîiitTîlm inrci^nbsp;er feut Tefhmeni^ niec' /nbsp;I cjn}nirf^cndtd7K' drlTînbsp;juuawr ïieexm |
»1
H
a
'tJ
'» ur,
L* quot; IwoÇ ;:«f t-ÎS» 1
V* Ml «
O**
r' J- ..,
.o e- Mlt;'5nwf -CÏT*^ fpÏJ'tÉ^Si ^«ui9
¦i ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;wot* ¦?««^wio» lt;MMgt;1« öl' .
û~
-fl fw-''F*«lt;lt;, ç~v (¦^lt;**'1-, 4 -¦t ¦ »«I ï«» |4S*
lt;1=5 ,'^. - quot;~^~\uiiittl' H «ttbvrt'ffvy^'iïï^ lt;-4.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;¦ ' ¦'¦nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.
J, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;n«^tlt; ¦ yimtÆttoiÎM v
S «71^ vc-T^tpXîweiti'ni'.tf-î ''?^^yye-»iltw,iÏ4t-»?'4ftegt;5''^-v «jfl
T **T^*
^1
q2t2ôttîû,ft»f^flînî)CftffiôI5/ ntitcttr^ittffî ^^.rdftur «t-tîo dl-«^. «K^ÛfMW^^Ôi-: Ilnbsp;«r« jë M taffnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;te fl
Ufl.^HttHTifl ceriMccieitf aoem 53MtrtiantMöJ «amtit ftWnbsp;ojipijiflhixnfl not« ïciwiea^.nbsp;Jloe atltttoutößttiuf q««iiprfnbsp;fii«ugt;fïi«ari5tiö «ifj
lt; ^^illttöefttni: niuc «beft tgttt^irnrtmmlMtHqsnbsp;^ttttif ôatiû f«. cum qfaf^rcnbsp;ftÔÉjtffwhcîàptXv ï'imb^.'tttrtinbsp;ïdttcrftinîàfiîrfto mcöiti nttnbsp;tfttfttcdtâfinuiai^ii nonönbsp;5 nceôtnirlrii » ; a tjii i « cnn- îu.«nbsp;?r ftirntâ f rtitffi- ttieû tncft-fcefnbsp;tutti autmÂîKt ?nccùitr ttvnbsp;Tjtitoÿpiutaed t a nuo n i«ùtnbsp;«»¦buttfllcMitarê «tt»r net; :4: Tnbsp;inavntneftcnnnbsp;CftfJoflïÜrtCttCUtCCÖHrHJiÏi.
aôitrftnt«i.41flHÎft£ T'n'lr'.
tto tUlûf ^«0Cft'4MflibtlMn txtlTiibtXe «fftreff ftenr.ftli-ßnbsp;cftlxiftïwuittcwSaPinttû
ietûCô flölfcntti- ^ftu riwûïiiiûttiitf ifp«-! nccôHliivnbsp;Uiiti fiô fimrt'ce/ilrflnbsp;ittccfij oeqifuttt âù ^grtüfwii nbsp;^î7(Ll*««4r^c!?»iaï'a5i
ztiTijr *'**94^*^ AfcfiittiHrintcôtTûinu ;iûs^nbsp;(^«râtôttilMÙjgPea-fe^^h''nbsp;aamp;mwunt wecd^nbsp;tttóo. é 'amp;Htpï - i ïöümpMtnbsp;0lt; lt;: r;M6ûr4i«tmlgt;|.^uirlt;» Vnbsp;tttcûmtttù«.tnéàtii«tttttîi!îK( |nbsp;«»jplnöHÏtfaïflfiMïnMuti!.nbsp;«fqite^itmuinrrttîrntitKîiMnbsp;imtftn«îrtoft«inî ù'qjjn. :¦ ¦:
{K*Att«tlt;OitAv' ;*,lf.9t-.r gt; lt; ' i trtlîf f i) ait '^a.al^^ft«lttïCtrnbsp;ttf^î lt;ti(^ ' lit üitàaintn ïca -. : ;
tvc;jciWit'quot;O'«r r;tnV.oftC'û: tiUJ£^H »\-îiü '-itót-iï nm'i
W9Di nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;y «è
ni«4 txae'ilettfe^utti^rirtir àtio tïî i.onfictttnvif ôtio tn-t
«T?» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.(.'lUnf
tiie quÆvî ritjtttt ûïHinttùixvt fMlOf ûi :v.i iîTl (1 n*. ftlttortMCÔ
«Tiivu»Zîgt;fîcflt;Aî^a«t^incûul'
' lt;¦ ÇmÂt fm ¦ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lt;*»*-
!«} OK'tttnjiTtmôtrttrtix* nbsp;nbsp;nbsp;'***Vtlt;*.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp; ¦
lt;i:mtïlk tin îHûôuf CT' oirfiq» ttJô tfttîTûîiftnbsp;tftf.ötcö«. u öiuatccrtniie^nbsp;rimv i All il i.-4er©fltit t«lt;rtVftcnbsp;tMflfi-t .1 fv.rni^tiïtÉW^t««» ifnbsp;qtfcfVù ni vt Öl!« anctco cn^
3T,
'V
«r-fru«*'-¦ *
\w.e-
J
i'» ¦¦ . ¦'*'^*
' '
.lt;
îd
«I
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'iiv^
tult;b!»t^^lt;«l««5?'g;^ï*^ 4«lt;r «^iTr 5lt;5F''îi»iugt;«?-»ir'lt;lt;iHnbsp;7~l»ak4 *« lnbsp;^^«lt;3lÄgt;na^»A *
-s^U»-;^'^
«M- .'ÎK*''
rt' ¦¦ ****'vt-
vmSVamp;Xqmu^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,
^Ixb* ' quot;t^ .-i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' lt;;
-1
t '(««^.'«t,r-*r ,-
7 '1^ nbsp;^~ ^ quot;*
- r^ nbsp;nbsp;nbsp;*¦
^ôAtr f «X '
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*** 'Mi
Folio n*. 178. lt;Êa Sidnaäa. lacuf aurft^updF » at ti.' tnâim^inietttaàdiunieninbsp;muf tfw ^eïïeweq«^fuwi fried'!» fttttutttfefruiafidcr» ........'^CttpfwMunûfiffQîiîttffaiiô M3r^5? ¦ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^f^^m.qunufem tpui ftr umitti tiï nb efrutteimo (mf ^fÄutmtw^-nufttnewnbsp;ftrnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Mtia.ffueeeaniïtfÉ^irrtm ±4 iy(ç«-5,^f,» (^«»pufq Gfrftcut^ttiâàir tctt^ttWûnKfiTvftMttfeiiw.^,nbsp;.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;* ¦r-U''gt;*'iii?(»ir tazVtO't nbsp;nbsp;nbsp;tttôôa eftw mccôn|f {sfûdum fen^^iio^ itó o^nlij ftÿfttto Äönniifjnbsp;efWtctttfqpâtta «iwineiufnbsp;aiJfoTlrtl Ûb fOÜtiUf^eflljfónbsp;ïpfttïiffi^ ernbsp;fttiï ^i tnf ^lcwtaf i^mà utu $S*;Miftlt;ittCfttrtretùîflf(nft aeiUfttat ftij? owfa twftnbsp;^tfimteuwterijHtfolittn. p-vmT bufitt»MUlt;lànîïriîfiiwftfb| «ÿtirtîn * vr^;tgt;4c*^ w^ggtittuifanteBftqjait |
(ftoo nw.qitûî^frâEÙatiûljûÿÉi ftöittufccnt.^täruiutfftröfiäÄnbsp;ai^ er Ätjfftnnbsp;jMifttÔWnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lt;fitt Ulf fmtcmtwa OltoTO lib efr 111 9«vniettf«r ftrqydh w?winbsp;towtifutnttn.vbUnftfMcfhii ., 1,...^,,^-ff , nbsp;nbsp;nbsp;. .TT'.^r^n) îquot;*^' quot;'È^ 1lt;âéF w' itrlt;V lt;v^Y ¦nbsp;lt;^»lt;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lt;^^-i ''iX- «118 ImP^»eF«ï ï''*r»*)''* -««fJT-' gt;?ungt;c f-(S5s W «''gt;4 »1 iïi _Jg,nbsp;, ^.^oTrtc^nbsp;MtciitCHfurfïTMiÉÔiJîâRjnuenbsp;»intumvcifttnwGdW^iTtWDCçf Ä^i^r*quot;* * ümnf g- âÿ iHud^o iti ()uofiu»t t{?(mtnufq*umcuu^ CQWutu f fmiVvr-^T4 lufttuwßiutgit iieuttÄWjM cftnbsp;ttlltCOfttOÄrtilicWO.^UOt«nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;_ /r .Ç. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«Hy 111»nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' lt;B«lt;gt;Mrlt;*e'jT»ult;ir4i lt;® ' ' WqÔlÇUWaftM« int/pöfu^ (j*» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pE-r iî» n-fiiftHf^AdMtöwwÄrtte iSwrOcra^icetttwäqut.^tcÄrnbsp;Qc(nâftoicctttttétv»'^fifAuircte'nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;** uattfttt/ttoutwamp;pAcrüii-fum: mftuioitjifr^tKtdciiattmr . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;-gt;'quot;»l'¦S'¦J¦llt;^«'r,j}S«^ '*¦ fttttö amfutiÄ tw »MWutftq äö iclt;ttma«ifttiftuwtcniM.ftcürnbsp;ùttfmttf.ita âMrtwfequtttu*nbsp;itiwtihiifortVfn^ftaWHw^nbsp;innftfctÄm î^M£o.'d£iiàiw{r |
«
lt;^NTONII S ONF IN II
RERVM VNGARI-CARVM DECADES QVÄ-T V O R ;C V M D I MI D I A.
His açcefïerè gt; % AlÎ^^OT APPEN-^nbsp;dices, alia: njnacumprißiorumj^gum Vngarix. E)nbsp;CPEE' ISsfigiconflitutionihui'.qFiarumnar--rationes Bonßnijo hit er meminere:
qu^pagina i6
indicat nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I
Omnia nvnc denvo Recognita, emendata, amp;:auótaperIoAN. S AM BvcvM,Cæf. Maieft.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
confiliarium amp;: hiftoricum. *
CVM INDICE COPIOSISS.
Apud Andream Wechelum,
M. D. L X X X I.
priuilegio decent annornm.
-ocr page 26-Rhodolpho II/
Imp. D. MaKimill. II.
F. virtutumjmpei'iiq; fuc-cefTori feliciß. Domino Rio cle-mentils.amp;c.HancBonfïnii auólam.re-enfitamq; àfè editionem.vnàcumappen-xlicfbus^ Ribieélifsimè dedicabat eiuC .demMaieftatis clientulus, confi-liarius amp; hiftoricus^amp;c.Iaon.
Sambucus D.1581. Viennx.
-ocr page 27-\\
invictiss. poten tissimoq^ve
C y£ S A K I
¦
MAXIMILIJ^SIO IL
VNGARIÆ, BOIEMIÆ, DALMATIÆ. CROA-tiÆjamp;c. REGij Archidvci avstriæ,amp;c. Dominogt; Domino fuo clementiffimotDeinde Pontificibus,Comitibus,nbsp;Baronibus,Equitibus,populoq; Pannonico,amp;c.
Dominis Sgt;c popularibus
fuis, S.
M NI s homtnum 'vita memoriayquoedam efl Hifloria. atq; vt prieteritorumexem^lii^etäini-' titur fèqtiens:ita pra/ens^cum quid non le uit er dg-greditUTj Ttrunque tempus coniungit^Sed Tit ho-minum tridueteresgeneraprodidere: qui tpft re-husfuis 'voluntj dc poffunt confulere: qui dtienum,nbsp;perpetuum fifuhfidiu expetunr. qui necipß quic~nbsp;qudm ingenio valentneque amicorum opevtifo-lent'.Ita qui negligunt qua prater iere^ßua parumnbsp;norunt infiituere: quißutura^velutßrtem expeéîant, aliundeq; pendent,fcruinbsp;quodammodo ndturd vident ur,nbsp;nbsp;nbsp;multa prater opinionemfuß meant, necelfe
efl:de tertio illo prorfui ignauo,(ß inerti ordine, nihildico.Qpà igitur -^etußa-tis capiuntur ohfèrudtione^ cumque iis^qua occurrerepoßuntj compontmt, ad primumßntaggregadinumerum-.quileclionihusmodoßduntj clitquot; qua abiere^nbsp;tanquamnstd(ff^'gt;egt;lt;vlt;rfMvyißß^,cQaf^ arbitrantur, alilt;^umqj fe imper io, ac fenfuinbsp;obiiciunt,ad fecundumiquipenitus omnem ßlicitudinemab animo excludunt^nbsp;ne quidem hominis illi merentur appelldtionem. Etenim cum natura laudisßi-mulos, aternitatisqj cupiditatem nobis ingenerarit, qua aliispraßare^ praeffenbsp;authoritate velimus: religiös d mente,nbsp;nbsp;nbsp;iudicio, qui nocitura declinare,aut
prafintire ßcutura nequeunt,exiflimo:qudd hominis,ßbi cauere,ßt: amp; exdi-fciplina Chrifliana,cum reliquo tempore qua vßiißint,communie are. yerùm nimuero,po^l debilit at am vitio natur am, quando memoria noßra eanon fitnbsp;amplitudine, amp;fide,compleéîi vt cunéla, amp; longius abfentibusvel annispo-fieritateqs conßcuturis,laudumvitiorumq)fa0laimpertiri facile poßit^omnisnbsp;cum in tenebrispraßrtim vita laborer) Uteris ilia teßibus,ßmulamp; eußodibtts,nbsp;a ij
-ocr page 28-4 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;IOAN. SAMBVCI
mandantur'.'vt nbsp;nbsp;prouidentiafummi Dei^'uel hominum re^a mete^aut ambitionsnbsp;nbsp;nbsp;proru^taaudacia fujcipiuntur^aut gefia ßni^velut inj^eculo ima-
gineStita hijlorianobiti cum initiiiiCaufiSiprogreßibus^euentii^ mutationesim-pertorumifonuerfioneSf tranßationeSjßngulorum quoque horredas pcenas,vir-tutes omnium laude maiores repraßntenf.quihus njclut ducibuSi^ adminicu-biinoflra conßia negotiaßormemus, nbsp;corroboratiperjequamurdn amico^
rum rebus proß^iciendo 'vehementer cu^iamus.Sunt igitur 'vetuflatispronun-ciatore^omnino neceffarijjßmperq; 'vel ante Mofen fuere:alioqui 'vnde con-ßitutionem'vni^erfinobis ide tarn dilucide ^plenè oboculos poßiß'etj'vimq; intelligentie noftre queßperant^ intime aperuißt^nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iure memoriam cum
gratia illisprefiamus:quod qu^dfgnißnt, laude eos nonßaudentßa^ nosq^ ad ßmilia^^ immortalitatem inuitent. Q^re cum S.T.Sd, in primisj'uos quoq^nbsp;Patres,popularesq^i ßudioßßimos hifloriarum) vß rerum etiam conßrmatos,nbsp;ac exemplar iUufire rerum eße minime ignoremßacile amicorum ego cohorta-tionibus adduólus ßm^vt Bonßnium am^recognitum,^^ quindecim libris^a-liisqjmultisau0lumiOrnatumße,iterum edendumcurarem-.'vt ßquenondumnbsp;^ognoßettsßincpeteretis'.extere'verb nationes,quid Pannonij olim 'valuerint,nbsp;qua occaßone inßaäli,depoßtique ßntßecum expenderent: que fßes r cliquaßt^nbsp;^osq-^populare$maiorumexemplo,quidoptare^tantiQaßaris^ regts au^i-czifMAXiMiLiANi II. Domini nofiri clementiß.nbsp;nbsp;nbsp;omnis Europe Jo -
cietatCf adiun^laße ope conari debeatis,certius conßderaretis.ßudia enim vel remotißimar um gentium deeße nobisjhaud conquer emur. l^erum tua^ Cefarnbsp;Inui^iß.cl^entiaj'veßraße,Proceresjac alq Ordines,'venia,de hißoriarumnbsp;proprietate, vßj ratione^ß quid hic interpoßero, non inepte faéîurus,propternbsp;rudiore^ 'videbor:deinde ad T.S.ÄP.'vosq-^patres^popularesße mea redibit,
ipfumq-^ BonßniumiOratio.PIifloriam omnem quidam narrationem^ cognitio-
nem^inßeÜionem,audita quereßeruntur^ deßniunt'.idq^ multiplici 'vocispo-teftate. Sed in Euterpe Herodotus au'mtiiaj 3^ non obßure diß iungit. Plato in Cratyloab 'lça.côi^ 'nv ßv notationemponit'. quodmemoriamnbsp;labilemjtanquamfluuiumperennemßßat,amp;cuflodiat'. quonbsp;nbsp;nbsp;Cicero allußt,
Q^dJ^tymonitamurßortaße vim eiusß'^ t (gt;eiVTnv tçov^ quod eßfilum vel
penßm ducercycurrereq-^iducamust melius expreßerimus.ßquidem traäla
fluens nbsp;nbsp;ipßus oratiojperpetua, amp; 'velut texta. Sedrem ipfam propius inßi-
ciamuSideß, proprietate'vocemcoerceamus. Ex Liuq'veßibulo deßnitionem hanc colligarepoßum^vt/u^rerumgeßarum varia,preßertimpublicarumor-dinata,intelleSla,vtilis,vera, ^cum breuitatedilucida narratio: quodipßm
alij multij TuUij encomium comprobat. Hec verb quis hacßententiaillis PJerodoti verbts demoueri patiatur^öc^elÄa Äeynv tonbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tt
hpeiÄu. Id enim dequibußdam obßcurtS)Variaq-, iaSlatis opinions, quomodonbsp;nbsp;nbsp;Liuius är alij quedam dubienarrant, no de vniuerß hißorie di-
gnitate accipiendum e^i. Harn triaßnt in rerumgeßarum, omnisß, antiqui-tatis annotationeprecipua,que reiici debent:cùm resßSla, amp; medax eil: cum temporibus non consentit: quandoßudij morbo aßeHa^proprioq-, corrupta elinbsp;iut^cio, Certèßquidneßiditautfingai,nihilßdenter coßitutoqi animo ex eiußnbsp;modi
-ocr page 29-P R Æ F A T I O. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,
modi narrationeproßcifietur.ß erratum in ordine Cf tftnporeßtjßdem recu^ ßt poßeritas'ß etiam oßcio nimio^ftudio^ue objecjuendi^^aut calumnUndi im^nbsp;butaßt^non idfanabile 'vnquam vulnus erit^^minus expoßtoris conßliumnbsp;Ea re, quando hißoria pura^'vera^ (juod opus efî, coUocata, cum brSUitate per-ßicua^minime affe^iaiUelmultiplexßrihi debeat', (jui ad hocßriptionis^enttsnbsp;ß contulere quantifintfaciundi, qutuis animo comprehendere pote^'.cumquenbsp;a^ioneshumana, praefertim ciuilibusnegociiSi aut fingulorummoribus, autnbsp;ßamililt;ie adminißratione deßniantur^terminatoe narrationes,'vt docean9inon e-mentitt!e,nedecipiant'.non turbatlt;!e,neoßendimt:'vera,nenoce^nt.breues,exponbsp;ßtceq-fi'vt grataßnt,memoriaq-, ßpiatur.non adgratiam cuiufquam^'vel odium.nbsp;quafita,nefuF^e^a leólorem alienet'.ab aliojqn^irerumgefiaruauthoreßßerinbsp;pote/l,conße0la,neß:rupulum ambitionisßdeip, animis comoueant'.compertatnbsp;teßataq-,,ne 'vana in error em inducantwerbis öquot; oratione congrua,noomninonbsp;cultupoßhabito:digreßionibus,nißnecejßariisjamp; adpercipiendum reliquain-ßertis^nunquam cumulata'.concionibus liber a,iudicioßriptoris amp; damnatiun-cults quot;vacua: niß ex perßna aliorumjCf exemplo,'vt quid quot;verum ßtappareat^nbsp;idmodiceßat. Cohibebit narratorßuum iudicium,epilogos,epifodia,epiphone-mata: nihilominus vitiofa,reprehefioneq; digna,qua ex quot;virtute funt coUocada,nbsp;Le^lorputabit'.'vt magißraßt vita, lux 'veritatis hißoria. .^dde, nemininf^nbsp;quaq; dramatis moreinutiliter cdfeSlemur.quib. omißis, ßaudinihilcotextuinbsp;rerufiat.in quo peccare etia Liuiusfertur,cum alibi^tü in Hanibalis tranfitu^nbsp;minutißime ^.Dec.defiripto.Ita Xiphilinus è Dione,in T.l^e^^aß.de Domi-tianojquod muß as eum captaße narrauitj venid reéîè pofiulaffènbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Adißatio
'vero,'vt peßisßugienda hifiorico eß'.quod ea corrupantur omnia,obfcuritatem rebuspratedat,dubitationem velmaxime claris obiiciat.a qua ne Thitcydidesnbsp;quidem in Athenienßu rebus liberfuiße, Diod.Siculo teße,videtur. V'etus eß,nbsp;TjB/ê?. poßeritatis ergo vßbus,acintelligentiafidelinbsp;inßeruiendum,nominagentiliumßamiliarumq-, apponenda.In qua parte mirarinbsp;quofiddemendatores hodießleo,qui de Gracis interpretib. Cf trd/criptoribus,nbsp;priora Latina corrigere nituntur,'virnq-, är conßufionem linguaruidiomatibusnbsp;aßerreno quot;verentur,nomina Cf cognominavariant. Ordo,'vti quaq-, itccidere,nbsp;ßeruetur'.nitor no omnino excludatur:redundentpauca 'verba,'vt deliberationi lt;nbsp;anfamprabeant-.pars tarnen quot;vt oratoria ipßßacultas eße deprehendätur,eß-ßciendu.Anbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fit dif^ofitio, Cf temporibus cer^a'.expofitio tarneartificioßt
conßet.Narrat qiiidemoratorßdquiavehemenseß,Cf'^i^oriam quarit,in digreßionibus,Cf tenedis auditoribus,liberior,eßufiorq, efl,vtveladßabulasnbsp;interim,perßadedi fienfu,delabatur. At hißoricoßlum io fSffgt;d.yjuux.proponitur,nbsp;velut craßior,Cfpyi^^^^ exemplis oßenß cognitio-.^breuiter otu/iovirerum,nbsp;gt;csqdebet^xpoßtornovulgarempoßidere.l^ramata,^ ,nbsp;reliquapoema ta, ßAas aAionesßngularium prßequuntur imitatione'. morum.nbsp;Cf 'vita circunflantiaSjquave natura conuenienterßunt,de moribus dif^uta-torespertraâîant. Hißoria,nißvtilia,'veraj Cf publica,nihilßumit: Cf ^dpo-litiarum conjuetudinem plerunque, Cf gubernationem reuocat. Poetaßla,nbsp;(ertaque deligunt^deleélatione condiunt, Cf fuauitate auditores moranfur:
d iij
-ocr page 30-Virgilius^tatius,Silius,V'alerius,de Grac'is HomerusjÂpollonius,Orpheus, fuêre. Ordinii quocjue,nbsp;nbsp;nbsp;ffzu/^K.vii. poet arum ah hißoria ratio diuer[a ohfer-
itatur^dum ßen^e aliter,cjuàm pofieritati iudicatura, prafcntihus^ue teflihtts ßtJatùfaciedum. Dialogi inter hosmediumquiddam mapuphilofophumnbsp;fapiur/^'ßciuidem eis resplerunquegraues^cotrouerße, jiól 'is etiamperfonarumnbsp;fermonihuStqu^unquam ßuere^dducunturgenus tarnen dicendi tenuius^necnbsp;njjquequaqueconpruens'.neex'vmbris ^ßcholarumßggeßispnßo^nbsp;rum ßuhßüia elapß dicantu^.QjMre poetafemper imitator,pugnax orator,nbsp;amp;argumentofüs-.hißoricusßmplex,planus, certus, tuttts,'utili!S, nihil nbinbsp;accerßns. ideo licet ddomerus amp; h^irgilius hißoriO'S contineant,nbsp;manent tarnen poette: amp; poetle, quales 'vix recentiorihus hißoriis interdumnbsp;poflponas.SedG'inhißoricisquidam'vnuierß,puhlicaqj edunr. alqmemhrOf-
hispj^(cheaitt. ac Lucianus hreuißime admonuit,cùmait,içrgt;eïoeii^)3vl(^ 'ui^^,!n/Mir.'utproßt,doceat, moneatßnßormet, conßituat, quodßalutare, equenbsp;publicojpono,^ ßparato videtur,in medium eßiciat,atquefuppeditet.nccahsnbsp;re NaTlan'ßenus in quadam odanbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;oocauif. qubdvel or at or es
plus exeplis, qua -vllis coaóïisßis,amp;conglohatisßntenttts ohtineant. /tc mihi quidem illud in v 11. Strahonis,de lihera a coniuÿo 'vita,non male adignarosnbsp;hißoriarum referri po[[e'videtur:qui ccelihesfemiuiuos dixerit,'vita humananbsp;¦ »nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;17- 1 ______dj nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;....._____ , . I lesßa I^hetorica,morum rationem,amp;huius generis ,niß de elogiis Ifocraticis,nbsp;hißoriis inueßigauit? lureconßultorum tot 'volumina quid,niß caußarumnbsp;perpétua efl commemoratio'. circumßhlentihustarnen ebfJquot;gcntium-varietate,nbsp;Impsratorum iußis conßrmata exempla'i Nec eos 'vnquam prohaho, qui 'velnbsp;pro trihunt^i ius dicundo,'velpatrocinium aliis impartiundo,citra hißoriarumnbsp;negotium,laudem proßeßioni quarut,
To?5 7^01 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quod Içve^ccnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'rii 'tlt;)^^lt;iy/zct'ra%ç /tt, rationes mo
rumc^indolis, conßliorumqs progreßusphiloßophis^legihus concedens,nudum 3^ 7« ovp.^iG^Kßg.ipJaretinear.'vt philafophus -vult adEude-mum.
-ocr page 31-¦lt;
P R Æ F A T I o. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;7
mumlSJecputo vllam cjje^tatcm, aut 'vitagenttSi(juodmagii,ciuàmifl:acogi~ tationeàmolefliif auocetHr,iîicunditate morbos laxet, curls ex^ediatur, necnbsp;'vÜius philofophi acumen ad diuinitatismaieftatemj natur te objcuritatem,^nbsp;opum, e^ua^s miramur,fcientiam pro^ius^ quàm hifloricigrauis,fibi^e amp; alijsnbsp;parata.memoria, penetrarit'.cjuodtonbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;minus,quam (tngularia infiruant,
condoce^aciant. l^erùmÇatis hacßnt de Htfioritc laude,^eu potius nimis muï ta,repetita. De Bonßnij nofiri'vitatpatriaimonumentiSji^Jein 4.Decadenbsp;prolixe meminit.quantum 'vero ingenio, non ad hoc argumentummod^fedadnbsp;omnemomninophilofophiamexcelluerit,Dialogi eius depudicitia coniu^alinbsp;'vulgo teflantur,Herodianus,Hermogenes Latini: necvino huic opus esihe-dera. Proterire tarnen nequeo,paucarum effe gentium hiflorias, copia ôquot;flilonbsp;pares: quantiuis alq louiumßuumßaciunt, pronunciatorem grandcm,neßionbsp;quamßncerum.^cmemini,clarißimum confultißimumD.Seldivmnbsp;fape dixiße, nuüo/e infcriptore,pofl Liuium, amp; aquales eius, quam ipfo hocnbsp;Bonßnio,'vacuas horos libentiuspondrefolitum. Qpä noir^ hoc rcliqua eius,amp;nbsp;quo noftris vigUß accejjere,'uidijjet,omnibusfortaße recentioribusfacile huenbsp;antetuïijjet. Nam XV libros adieci, quorum idecem è Bibliotheca Do^nbsp;minorum Keuaq,cum alqs (credo} commumcati,ad me peruenêre: quinquenbsp;pofleriores nobilißimus ac doäiißimusantifles J^aradienßs,^Francifcus Foi^nbsp;gat^,Çjc,ante paucosannos Oporino, typographo Ba(ilienfi,a Chriflophoronbsp;Trecioprimum communicatos,liberaliter mihi detulit. Fluc noflrum laboremnbsp;maximus quoquearchiepißcopus F'hicolaus Ç)lahus, ^c,ßuo ,_^tila,per ociumnbsp;dim in Belgis,dum conf Iß amp;ßßonbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Marioptof uit,confçrifito,.non dif
ficile cumulauit.Ouo in extremefunt,noftris lucubraîiunculis,'velut maiorum 'uigiliarum lfecimen,prodeunt. Coterùm ^t Bonfinij laudes non funt ^feuro:nbsp;ita dißimulare nequeo,ndnihilipfum offeq fui interdum oblitum,in mores pri- *nbsp;uatos amp; vitam calumniosè,impotentiusf effufium:fècus quàm Liuium,Salunbsp;fiium, B acitum, Suetoriium, in Fomanos or bis dominos,gentemque togatam,nbsp;feeiße cdflar.idf forußeredempto à Matthia iudicio,^ calamo eius,quo re-rumfirtei nihildetrahunt.Nec Matthio tarnenpepercit'.quem impudentem,nbsp;'uoluptuofum,theatris deditum,ambitio[umferum,in adiungendis amicis pro-cipitem,inrelinquendisfacilem,adulatoribusbenignum,immemorem benefi-ciorum,aufusfit dicer e. Qmd grauius in tantum regem dixeris? 'vt mihi, ota-tumcontrariarum'vitiaexaggerare,more Dhtlofophiinfecundo Khetoric.po-tius,quam eis locistexerehifloriam^oluiß'e,ft'vifus:quodt^^%Tmtois, caufenbsp;occafionesqi beüorum facilius Leâîori paterefoleant.Mc potuißem/anè quo-damiufe liturainducere, nif aduerfriorum flilum intemperanttamme-tuißem'.quiproni quauis de cauÇa, in legem Cornel, de infamiafacile ruunt'.acnbsp;conflar et,bonos viros to gpjz«.,« imfipya. confderare debere: noflro vero hocJo-culograuius etiam in manifeflis,amp; heri aélis rebus, odio quot;velprec% in hifloriisnbsp;peccariMc in eafum ffe,l^.C.M.omniumque bonorum gratiam his'vulgatisnbsp;mihi adiundumpotius,quàm vllam creatum iri oßenfamfupplexq, oro T. M.nbsp;quot;bosque populares,'vt meis proprüs huius generis conatibus benignè adfit'is'.qubdnbsp;perfe ho 'vigilio,feunbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nonfnt 'm\oTÓ.Aauï^i,T. M. ptincipun^ue
-ocr page 32-8 lOAN.SAMBVCI PRÆF.
liberalitatem exigunt'.quam nuUa in parte mihi deßituramjomnino mihi pol-liceor.ltaqtte 'vtßt, Deum Opt. Max. intiméprecor. qui . M.adßalutem communemjuorumque, diu tueatur. 'vos 'vero,populäres,ad patria antiquamnbsp;la,udemß^cinoraque excitet^in amore amp; cultu tanti reßis perpetuo confer uet.nbsp;J/'aleat K.C.M.'vosq^PatreSj Ordinesreliquiaffié^lte Pannonia: meûm-queßudium,qui XXII.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;peregrè ^verfatus^admodum iuuenisprimitioi
ingenioli edereßm außis,annis iam maturi,^ labor ibus conßieti,boni
conßlite. V'ienna, inßefio Ioann. Baptifia, natalismei: quoim'X.N't..annumatatisagebam,nbsp;çtaoj ©êa. Amen.
confùlite. V'ienna. in fello loann. Baptida, natalismei:
S. Cæf Regiæq; M.
ClientuluSjAulæqj familiaris amp;hifl:oricusfamp;c.
Vobisq;,Patrcsamp; populäres, dediÏÏimus.amp;c.
loann.Sambucus.
CSNEROSO et C^EAGN IFIC o ItOMINO, T). FRANCISCO aRcuMy ComitiT urocenß^ßrenißimi RomanoruntJ^ngarite^Boewi^^ ó'c. Regis cen~
ßlittrie^regfsi^ Fngariæ PalaîinOiDomino(uo ohßeruandißtmOy CMArtinus Brenner us Bifiricienßs Tranjßyluanus
S. P. D.
V V M anno abhinc tertio LippiBrandolini ad Matthiam inuiétiffimum Vngariç regem Dialogum edidifl'em,vitornatiffime,multaqueibide reb. Vngarorû præclarè geftisoccurriflenfgcntis noftræ exordia tacitus mecum cpi perpendere,quib. ar-tibus tam opulentiflimam regni pofleflîonem acquifiuiflcnt,ret!nuiflentq; (artibus
enim eifdem acquirunturregnajSc retinentur)quibusquc,fubfidéte paulatim à Matthiar regis morte maiorû dHciplina,Turcarum id libidini ceffiffet: non mediocriter dolere cp),|pt foitianbsp;maiorumnoftrorumfaôha,totque præclarasviôtoriasabOccidentis primùm populis,Turcisnbsp;deinde (quorumimpetum, pollquâinfauftohi ßdereex Afiaprimùmin Europam traiecetûr,nbsp;nullis externis auxiliis adiuti, à centum annis foli ferè fuftinuerunt) magno fudore amp; languinenbsp;partaSjà nullo(qiiod equidem fciam) Scriptore lumine orationisilluftratas fuifle. Vngaroruninbsp;enim An nales.præter nudam fimpliccmquc rci veritatcm nihil in fe continencvctcque magis,nbsp;multis in tantaimperitia negligentiaquc omiffis, quàm difcrtèfunt confcripti. Nam literarumnbsp;ftudia noftris hominibus(quiab eo tépore,quo relidis fcdibusfuis,in Pannonias migraueriar,nbsp;femner autexternisbcllisdiftradifuerunt.-autvicinisquiefcétibus,fuainfearma,Scythicaeos
nudam, etiamh in tanta viciniacrudcliffimumhoftem quotidie ferè vrbis portis infultantem viderét,infide regia perman(erant)fortia fada enarrare cpit.Eos leuib. in praÄs vbiquc ferènbsp;fuperioresfuifle.-crefcéteq,inde audacia,ciuitateegreilos,ex Budæ fuburbaniSjTurcisqîFejquinbsp;fecunduraDanubiumBudamafcendunt,prædasegifle:cxquib.mulcos cxfosjcopluresvindosnbsp;Albâpertradosfuiire.Vngarosfnis,ine3ie,æ(l:us,fiigûris,labotispatiétiflîmos,vitæ^rodigos.nbsp;in mortem amp; vulnera ruere.-vix aliam aétem cde.quæTurcarum furori æquèpollet refifl:cte,finbsp;corû virtus mukitudine hoftium non obrueretur.Hçc quum il le grauiter v t (olet,côpofitequenbsp;diflercret.multûque amici hominis orationeafficerer,temporûinfcitiam,hominûqucingrati-
pcriculo principes Chriftianoshaud parum valerent, àncminc confcriberentur. Nec enim fer monibus hominum omnia pro rci magnitudine djgnitatc, ad genres procul diffitas petfcrri;nbsp;omitti muka,multaqueinterdumvana admifceri. llt;esgefta:(inquitillc}noftrorum temporu,nbsp;intantododorum,quibus feculûiftudabundat,proucntuconfcribuntur fortaflîs. Cætctùmnbsp;quæcunque ab Vngaris ab eo tempore.quo Tanai paludcque Mæotide eme nfa, prim%m in Europam perucnere,geftalunt,ea omnia ad Matthiæ regis vlque tempora, Antonius Bonfiniusnbsp;triginta Libriselegâtiffimc complexuse(l;cuiuslibri,inquit,copiamPaulusIfthuan^us,viramp;nbsp;literis amp; genere ornatiffimus,fuperiorib. diebus,dum Quinquecclefiisagerem, mihi fecit.Eonbsp;dido mirificè cxhilaratus,hominé rogare.daret opcram,omncque moucrct lapidé,vt th elauronbsp;tantopotiremur.-quodilliquidéhauddifticilefadufuit. NäTtlhuanfiuseaquacfteruditione,nbsp;candore,humanicatc,adeofaciléfenobishicprçbuit,vtmiflbceleriterlibro,vlttôcriâ adeden-dum mehortarecur.Quanquâaûtlibcrimperitialibrarioru,quiexBudcfiexeropIaria4,TTx«Pnbsp;hunedefcripferant,multis in locisdeprauatuseffet,quibus calligandis reftituendisque non panbsp;rum operæ mihi infumptum eftneque tnin tanta téporisanguftia, qua bibliopolis noftris,adnbsp;mercatûFrancfordicnfem profeduris,edcndilibriprouinci3 demandanda erat,pro dignitatcnbsp;quæque àmereftitui potuerunt.-editionern tnlongiusdifferre nolui,ne(vtlabilisflux usque eftnbsp;rerumhumanacumftatus)intcrcideret aliquid,quod editionéinterturbaret.reiWorareturque,nbsp;Hiftotiçque ftudiofos tantarû rerü cognitione frudûque fraudaré.Hoc enim affirmare aufioi,nbsp;Boemos,Germanos,ltalos,cæterôsque,quib.noftra primùm tempeftate Turcica armacognitanbsp;elle cpere,multis vix periculis,Turcarû in armis morë, bellandi ritû,infidias,fraudes,3ftû, cc-leritatëitapercipere pelle,qucmadmodûhîc oculisfubieda propofitaque cernuntur.poftunt-queImperatores nó prorfusnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;inde inftrui, quomodo eu Turca deinceps bellandù fit:
nimirü,fipofteris.noftrisredèconfulcù,liberisque eirevolumus,nullisvtcladib. dcterritiJra-dique,MithridatsPonticiexéplo,vcterûqueRom.roore,fortioresin hoftëinfurgamus,ebrû vimaudaciâquetolerantiaac afliduitatc frangaraus.-adhæc,militcquâhadenus infttudiorç*
-ocr page 34-ÏO nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;BRENNERI EElSTOLA.
lab oris patiente, magisque in armisexercitato vtamunQuibus fi difciplina^fine qua baud quic quana profperè vnquam geftum eft, feuera acccdat.tum lane de vidoria bene fpetadiun forer.nbsp;Nequc.n.I)eus in fine crudeliffimis nos hoftib. irridendos amp; conculcandos obiiciet; fi co prinbsp;niûplacato,fortiacôfiliafortesq;animosinduerimus,nullûque hoftib.fradiamp;dcbiliratiani-inifignûdederimus.NâquaaliareVngariMahumctcmjexpugnataConftantinopoli,eiusqucnbsp;Imperatora»)Ccifo,Grçciavniuerfadomita,adhæcThracib.Thenalis,Illyriis,Bcflis,quos nuncnbsp;Boinenfes vocant,debcliatis,lógo rerû fucccfluclatûamp;exukaniéjcuminnumcris Alia: Enro-pxq; populisinfevenienté.totexercitib.eoru ab Amuratheprius occidionecæfisfiiftinuerûr,nbsp;nifiinuiélaanimifortitudine,audaciaq; incredibili?Quàmparua Huniades manu,poft Merulçnbsp;ftatim,Varnefemque,atrociflimasclades,muItaTurcarü milia cccîdit.'AnnôMahumcté,eun-lt;léquideftru6toGræcorûimperio,Hydruntoinltaliaexpugnato,adhæcin AfiaTrapezuntionbsp;Impera^reè medio fublato,Orbis terror did volebat:Bclgradûcuniculis,bombardis,omniq;nbsp;telorum genctequaticntcm,faûa derepentè cum paucis eruptionejurpicerab oppido reiecit:nbsp;caftrisq;exutû,amiffisimpcdimentis,igfugâturpiflimâconiedc?Cuius filiusMatchiasrex,pa-trefuo baud decerior,laiczamBofnæ regia, Sabaczqmiunitiffimacaftraduojcxiguofanèexer-citu.virtutemagis qua numéro militûfuorûfretus,eidcMahumct vi ademit.Quénifidomeftinbsp;cæfeditiones,vicinoruque principe intempeftiuabelladetinuiflenfipfeque Ladillaus,qui illinbsp;in imperio fucccflir.pulchrèinftitutâà Matthia militarédifciplinâferuafrcr,eiusq; tôt prçclarasnbsp;viôtoriasperfequutusfuinet:nænoscalamitatéomniu,quæpoftca fequutæfunt,quibusq; nûcnbsp;inuoluimur,expertes,tranquillâamp;felicé in præfentiavitâ duceremus.Sedrexododcditus,leges præfcribere,refponfadaremaluit:quâfuos in armis,ad quætradandaappofiti maxime ellenbsp;vidcntur,exercerc.Quç remifliotâtummaliattulit,quantûà vigintiannisvidirrus.perpcfliqucnbsp;fumus.Sed quando,vtilleait,præteritatcprehendf magisquàmcorrigipofiunt,quumcô iamnbsp;dcuétum fit,vtpeftcm in boras nobisimminentem,nó nifi fortiter pugnando efîugere liceat.-^gendum certè,fi laluiefle volumus,in tanto periculo magis quàm conlultâdum eft.- omifiaq;nbsp;anxianimisamp;folidta côferuandæ vitre cura, mors imminenti feruicuriturpitudiniq. antepo-nenda.Audaciaenim magisquàm lentis côfiliis(quibus tninbello itafuncfto,fortibus lanisq;nbsp;Âmper locus erii)boftisifte deterrendus eft. Alioquin fi qua cpimus via pcrgemus,horreta-jiimusdicere,quænT)spericulacalamit3tesque manent. Verùm hæcnon funt huius temporisnbsp;locique.multa.n. à dodis excellctibusquc viris, ducibusque fortiffimis in banc rem fæpe didanbsp;fcriptaquefuntjfcribûturquequotidiecopluta.AdBonfiniûredeo.Quêaut morte prxucntû,nbsp;aut re quapiamgrauiimpeditum.arbitror tato operi non potuilTe exttemam limam induccrc.nbsp;Quamnis.n.ablolutû opus,quod ad Hiftoria attinet,vndcqu3que fit.-pleraque t n concifa abru-ptaque funt.ijffi librariis indodis,qui librû defcripfcrunr, id vclimus attribuere. quod etiâ ipfcnbsp;vt erffiâ,facileadducor.Multorum. n. manus inExemplariagnofccbatur:vnde furtiuisamp; fuc-cifiuisoperis,alicuius epifeopiiufTu clàm deferiptû fuifleputo. Naquantu Authoriplc dicédonbsp;feribend^ve valucrit,libriabeo confcripti,eque Græco tradudi,{atisdeclatant:exquibusHernbsp;mogenis Rhctorica,clariflimoMatthiæregi nominatiminfcriptaamp;dedicata,nupervidimus.nbsp;Ipleautépræter bas Decades,quas roganteiubentéqueMatthia rege fe aggreflum fuifle dicit,nbsp;Philoftratum amp;HerodianumèGra:cotranftulifl'cfe,BeatricisqueSympofiûfcripfiflc,hocinnbsp;volumineteftatur.Talemigitur.tamqueprxclarû Audoremquum emittcredecrcuiflcm.manbsp;gnificæ Dominationivcftræ multas ob caufasnuncupare volui.-quarû præcipuç funt,quôd me,nbsp;hominem alias fibiignotü,ad fe fæpe vocarit,honorificèexcepcrit,opéquc(uâ(fi qua rcegeré)nbsp;lib er ali t er obtulit,maioréque qua ipfe à tâto viro vel fperare vel optare aufus fuifl'em promifit.nbsp;Quæ omnia animum generofum.virtutisamatorem amp;admiratotem eximium,inpiimisoftc-dunt.Ha?enim magnificcntiflimahumanitate,câdore,libetalitate,dodiflimi quiqucGerma-nia:viri,optimarumartium,vcræquepietatisccu luminaquædam,alledi, miffiscrebro litcris,nbsp;fauorcn^eneuolentiâmquc tuaminfigniflimâdemereriftudent.-ciûlqueprudcntiam eximia,nbsp;vitâmquCjin tanto honoris, ad quem præclaris virtutibus fuisaditum fibi patcfccit,faftigio,abnbsp;orani taftu alienam pafsim pracdicare. Quas tu fané, tanquamnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;preciofifsima, d iligen ter
feruarc,hi(que longé magis quàtWauro aliifque gémis(quæ tn in tanta dignitatis eminentia tibi fortunatifsimodceflenôpoiruntjobledari.probatifqucquandoque vinsfolesoftendcrc.Nônbsp;cnim foli\m,vtille ait, Principibusplacuijfevirii, nonvltimalaus efl-. fed amp; dodis,præclarisnbsp;virtutibusinftrudis amp; ornatis viris placuifle, ab iisque laudari,ea veto egregia laus eft. Habesnbsp;autcm,virpræclarilsimcamp;prudentilsime,Principislèrenifs.Ferdinandi regis(virtutumomni5nbsp;cenforis eximij,grauifsimique)amplilsimumetiamdetctcftimonium.-quiin tantoproccrumnbsp;nobiliumqueVngariçnumero,tefolummaximèdignumefleputauit,cuifummaabfolutâque,nbsp;amp; qua maior pwft regem apud Vngaros nó eft.Palatinatus dignitas poteftasque crederetur,cô-mitteretûrque. Quare ira multorû animi exhilarati eredique funt, vt in calamitofilsimo prx-fèntis regni ftatu,hacparte felices fe putcnt.-gaudeâtque cordatû, fapientem,iuriûque regni penbsp;ritifsimû tnoderatorem fenados efle,qui c nobilitate côplures opibus potentiâque fua magnanbsp;confifos,fublatis legibus,liccntia abutentcs,in ordinc lit redadurus. Neque vert» fpe fua hi frunbsp;ftrabuntur,vbi Deus optimus maximus,pro fua mifeticordi3,hoftibus à ceruicibus noftris de-pulfis,modum totcalamitatibusimponeredignabitur.Tcitaque.decusnoftrûfplcndidilsimu,nbsp;berft amp; féliciter valere cupio:cui me,vt patrono mco fingulari,diligétcr commcndo.Viennæ^nbsp;Calendis Septembribus, Anno Domini roilleûmo quingentcfimo quadragefirao tertio.
» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;A N T O-
-ocr page 35-A N T o N 11 BONFINIÏ
DE REBVS VNGARICIS AD DIVVM VladislavM, serenissimvm Vngariæ
Boemiæq; Regem^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*
R Æ F A T I o.
Ontemplanti ntihifipe^qttàmfelixc^rfattflav-niuerJ^.'PAnnonix^MAiefta.tis'veflrte futt eleSiio^ Princeps [erenißime^ amp; quAntum ill a 'vtilitAtis Affert^ innbsp;nbsp;nbsp;nbsp;profe-
éïb ntAior occurrii^ o^nionent fuperas, nbsp;nbsp;Animum in aI-
tiorent trAhis AdmirAtionem. lAm illud^At explorAtanthA beo^qttod ex Apoflolico ore proditum est^ omnent à Deo ejjènbsp;poteflAtem.OmniA enim^vt diutM inquit lAmblictiSyitA in-r ft it ut A Çunt^ 'Ut nuÇquAm 'uel minim a quxque a Deo deÇe-A TAntur. vbique DiuinA 'unitas 'uiget,per quAm res quaquenbsp;conftHuntyACperpetuoquod^mmutuo^circuloAdDeumnbsp;ipfttm, À quonbsp;nbsp;nbsp;in quo^unt^ mirAbiliter rediguntur^ aUo-
quin innihilum cunSÎA proruerent.t^b 'unitAteDiuinA omntAprodeunt^prodeuntiA^ 'unitAtem quAndAm ipfîs imprejftim retinent^ Diuime 'unitA-^tnbsp;tis imAginem^quA ç^reuocAnturin UlAmyamp;reuocAtAprÀficiuntur. Destsigitur^quum ni~nbsp;h il ordtne duceret Antiquités pulchrtufque^ eum ne quA res confufione turhArentur^ ilUs im-poptit. VAriA edidit Ange lorum AgminA,'Ut aUIs aUa prAftderent., e óf que nonfolùm calorunßnbsp;orbibtes J Çed corporA qtioque cleftiA inferioribus pr^fecit^ 'ut ftuum res quaque firtitAnbsp;moderAtorem, rite gubernAretur. CMultA quoque 'vltrb nAftuntur^è cloquefunt forti-tA feminA. PrAtereA non modo curAndis 'UAriis rerum generibus diuerfes -^ngeloruntnbsp;prAfeCluras impofùit, dp fuum cuique homini CAlodAmonA dédit 'uerum eÜAm 'utnbsp;res huntAnA rite gererentur^ gentibus terrArum Principes delegAuit, qut^quidem eosnbsp;^JJe 'uoluit, qui homines, quAnto c At er is Anim Altbus pr a ft Ant, tanto hi reliquis ho^ini-bus (ApientiAamp; probit Ate prAcellerent,hos PopulorumPAflores AppcllAt Homerus, ^or-fum igitur hAc Rex inclyte, niß 'ut te,quodquotidie fAcis,non tAm hAredttArio iurf, amp; hu^nbsp;mAnAoptionc,quÀm Dtuino iudicio, totgentibus Acregnis intelUgas effeprAfeHum? Pernbsp;me Reges regn ant,d' Principes imper Ant,inquit Deus. ,^Anquampr a competitor um in-ttidiA,bello cArere nequiuHH, À pAce tAmen amp; piet Ate,it cm religione, dement ia dr mAnÇue-tudine.fluduAntiftimi regni gubernAtionem AufticAtus es.^^tque 'uitA,quam his tuArun»nbsp;'uirtutum comitibuscAreremAluHH. ContrAnonnulli, AferociA amp;crudelitAtefumendttmnbsp;initium eße duxerut, diutinoque bello defAtigandos amp; exhAuriedos populos Ar bit rAt i funt.nbsp;Tu quurn nihil pace duceresAntiquius,lAboriofA quiet isfundAmentA tectdi,dpduof»ts ctrci-ter Annis efftAP AnnoniA,quod AntehAcnunquAm iUi nouerAt,ociumpeperiftt. Tunt a innbsp;omnes à MAieft AtetuA integritas cum AquitAte eïi exhtbit a, vt Ab Aquo nunquAm euAminenbsp;ileclinAueris.obAudisfAHiofos,delAtortbusAuresoccludis,nÓcredisquicquAm tcmerc,mul-tAdißimulas,dißidentes componisAnimos,inexplebilem At^riciAm coberces, Ambttionensnbsp;reßis AnhelAnt em.Depr ehendts Artes hominum,depr eheftsqßitbr ides. Ad hAc,inter omnesnbsp;Proceres Amorern c one or diumq^ dtßeminas, non mutuA refers odtA,fed exulcerAtA curaspe-efora,quod pleriquePrincipes,quiTyrAnntpotius,quÀm Reges AppellAndi funt,quot;Ut inter diftnbsp;cordes dr infeSlos Proceresfacilius imper ar ent,fane contempfere. Dum hAcfidAuteris ta-citurnitAte, quAcerto pAternA dicipo test, explorât as tibi omnium menteshAbes. Dumre-conditurntuumdp occultum femper hAbes Animum, mentemq^omnibus Abßj^ufAm, cumnbsp;mirAgrAuitAte coniun£iAm,nimirum nemo eil, quifapientiatUAAltitudinem expifeetur.nbsp;Aceeßit Ad hac dementia ftngulAris dr tnAnßetudo ingens, quA omnes, qui À tuA fide de-fecerAnt,öqttiAduerfirtorupArtesfèquutifunt, hAuddifficulter funt impunit Ate don At i.nbsp;Px quofA^um efi,'ut hac pientißimi, tAnquAm pAtris indulgentiA omnes fibi concHiAueriinbsp;inimico s,quA quidem indulgentiA,fi quis in poHerum AbutAtur,is profeH'o nÓ tarn Alß^quanbsp;ßbipArabit interitum.fits igitur Artibus,Princepsferenißime,aßAnuteHngariÄpACAdi^nbsp;e ij
-ocr page 36-Il nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;BoNFINII PRÆFATIO.
longue quietls fundament a, ieciïii, 'Numa.m Pompil'uim imitât ta. Romultanamt^ue hbeÜB yrbemfundare cæpityamp;armiiamplificauit,contra Pompiliia^quim fundatamaccepit^nbsp;pace religionéque muntuit. Ncmini bellum, prater quam Turcis immanibus indixiPii,qüi~nbsp;bus cum penetub dimicare decreutlli.Nejat is quidem adhuc tua pie tat is officiofactum effenbsp;putabas,»^ de mortuis nonfecus ac de viuis hominibus bene mereri'viderere,Diui Platonisnbsp;'verbis admonitus^qui^Sivita defun£tis,inquit,ex infer is redire liceret,nullaprofeilb re a~nbsp;lia mallent,quam 'Utßbonum inter 'uiuosnomen haberent,meliusprafiarent,ßn 'verb manbsp;lum,mutatismoribus, bonum efßcerent. Seruatis ditionistuapopulis, quinuncviuuntyadnbsp;antiquorum memoriam reuocaPii, effeciPiique, 'vt cum bis Uli aque 'viuerent, quin etiananbsp;perpet^ 'vita fungerentur. ISlam Vnnorum [JiPtoriam,qui Vngarorumfuere progenitores,nbsp;iilt;fMatthiaRegemihidelegatam,çfpaulb ante eius obit um initam,'vtconfcriherem,aba^nbsp;riginéquemundi ad hacvfquetem^ra, quacunquememoratudignaintercefßere,memo-ria traderem,iufß( tuofaPium ePl, Omniafacile int er it ura reputabas,niß qua lit er ar um 'vi-uerent monumentis. Pio tandem tua gloria nomen euectum esi, -vt omnes te 'viuos çf mor-tuosiuxtapromeruifßpradtcent,df'vtriquc,immortales beneficentiatuagratias deberenbsp;ingenuefateantur.Opusigiturhoc Maicflati tua,f!imma eloquentianbsp;nbsp;nbsp;eruditionepradita,
vtpar ePi,iure dicamus,'vtcjtiusbenejicentiaßngularis adfcribendum imputer it,id eius Principis numini dedicetur. Sed 'Vtinam materia dignitati,auribusq^tuis labor ist efat is facer et. Verum quum te non tamiudicemelegeriift,quam appellauertmaffertorem,religiofanbsp;thacdicatura ne par urn quidem fort affe proficiam, quippequaomnemiudicq feueritatemfnbsp;inuidorum malcdicentiam inclinabit.Ego aut em bic neK_yinaxilaum quidemnbsp;nbsp;nbsp;Pbto-
pompum imitabor, ne quid prater meum agam in fit uturn,qui in HiPtoriarum procemiii ^criptoresalios'uariiscalumniis[ugillarunt. Sedmecum feuerißimo cuique Cenfori mitiusnbsp;ePi agedum,quan^oquidem earn fcriberefum iußus Hiß oriam,quagrauis çf recondita ePt,nbsp;ac nullis ferè Scriptorib .illußrata,^fi qui reperiKntur,bi perquàm paticifiint,ac ineptifi-mè barbareq^fcripfere. ^uis igitur gémis Scythicagefia,'varidque imperia in tanta bonorum Scriptorum inopiafacilè[cripferitlProinde quanti momenti fit res ipfa Scylbarum,fanbsp;cite bine intifitgipotesi.f^ßyrif, qui jeprimtim regnafiegloriarJiir, exiguam Afiapartemnbsp;ten^eriint,quibusexacîis,Mediiiiregno,'vix ad quartamvfqprogeniempermanfere.Succèdent es Perfe,'vniuerfa Afia,quamuis infePtata Europa parte,'vix ducentos circiter annosnbsp;dominltti funt .MacedonesfiaPtis Perfarum 'viribusfoPi Alexandri Aticlorisimperq mortemfacia feceßione,amplißimum dominât urn la bef a Plarunt. Atbenienfes cris tantum ma-ritimis,qua intra Pontum Euxinum, Pampbiliumq. pelagusfuere,annos 'vix duedefeptua-ginta imperarunt. Lacedamones Peloponefum, reliquamque Graciam adepti,imperium innbsp;Macedoniam 'vfqueprotulerut, mox à Tbebanis affliPli,ne triginta quidem annos regnajfinbsp;dicuntur.Romani,domitis Carthaginenfibus, rerumpoMi,diutißime'vnittcrfüDrbi, qua-cunqueadiripoterat,iura dedere. Gens denique Scytbica {aliorum pace dixerim, ne imperqnbsp;Rornart^Maitfiatemladere'videar'jhacomniaJuperauityCfprafirtim Gotbi, VnnicfVannbsp;dali. Gotbi nanquepropriis fedibus ab Vnnis eieèli,in ^fiarn amp; Europam prorumpentes,nbsp;Romai^imferè imperium deleuerunt, gf in occupât a adbuc Hifiania imper ant. Vnni Vn-garoriim progenitores,qui adbuc latè dominantur, non modo Pannonias, amp; lllyricum,fednbsp;cum magna Italia parte,Gern^niam GalUamq^ euer ter tint. Van dali per Europam aliquannbsp;diu graffiti,primb Hiffaniam, deindelt;^pbrtcamfibi occuparunt. .^id Saurcmata, totnbsp;gentium aticiores, quidLongobardi,quiddenique Sclauones,pertot nationesamp;linguasnbsp;ample diffufigefferint,iifenioribuspotius, quàm Scriptoribus accepimus. .^orfum igiturnbsp;hac?nempe 'vt omnes intelligant, me ne leue quidem onus fubiuiße, boe Volumine totpopu-lorumgefta c0mplexum.,^in (ßilludaccedit,'vtaiunt,imaginemnoßrianimiefj'eora-tionem. Proinde Princeps pientißime, opus tibi dicatumaquo animo accipe,amp;immortalesnbsp;Deosimitare,quiparuo tbureplacantur,necminimaquaquefacrisoperantiummunujculanbsp;abominant ur, vbifi quid laude dignttminueneris,id ferenitatis tua numini tribuendumtnbsp;qut^adfcribendum impulit,dr affirauitfin 'verb quidineptum,reimagnitudini,imbecilli'nbsp;tati mea,actemporisbreuitatiimputandum,quaftusediditimmatures. Valenbsp;igitur felix^dr Libresper lege,'vbi citnfla Maiorum tuorumgella,
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;üonfine'voluptatefumma,recogno-
feere licebit.
Lectcx-
Lectori S.
ÇEcvti fumushac editions priores tres DecadesBonfinîj,ex regio illo Dn. ^Reuaioru mac Brenneri codice:ac,necui frans fada videretur, varietatemnbsp;exOporini impreffione,quac aliquotlocis excodicePolonico (forteLafeiano)nbsp;amp;aliisquoslaudatBonfinius,lacunulas nominaqj fubiecerat, finedil^utationenbsp;hic appofuimus. Tu hoc ftudium boni conf ules, atque erratula leuicula, prxfer-timtypica,fioccurrent, æquèaccipies. Vale.
P4^.8,'y. ^i.OporinianaeditiohabetTiio-michetem pro Dromichcrem.yfisf id lenicu-lum:ßctit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;3 f.
Etlegitfir ^tto^ue3amp;,pro-x.. Tag.ç),'verf.i^.è Scandia primum effluxifle pro primum edu-¦s\^e,fcholiolitm z/idetKr:Hec Bonf.habet,nec ef-fluxidefon^J'«^^ -Plt;lt;^-i8,'z/.io.nimispro cui-vds.hocapttftsob multicudo adoriatur. JPag.nbsp;eddem,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quem ab auibus è lcc.r^ff è addi-
tumfequentia monent,ltcet C. careat. P. 13, î/.iy.vicis.Wiï/ö vitibuSj^/^od ed re^unculd ednbsp;nobtbtdte excelldt. Pd^- 5V -i^anaftrumnbsp;pro Deneper; ßchodie APoßhi: dlijT)dniflrttm.nbsp;Pdg.^2.,-v. 3.tanta:rerum amplicudinijtn-minentiutnque pcric. Pdg.(tdem,'verf.i^.nbsp;jßonf. Euiani, Chumi.rf/«/ Et iam Chuni. .nbsp;btd. zgt;, 3 z. minuerant melius qudm munme-rant. P.44-,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Balthorum Bal-
thiorum, quaßdd Bdlticumßnum: licet ex Bd-thoriorumfdmtlid nuneßt rex polotiM- Ibid, verßs^ .Idcundm non itd necefßiridmvideo.-itdnbsp;tdmenexplet Opor.impetr3ranr,ac deinde Gonbsp;thotum metuin Gallias fe recepcrant,maio'nbsp;r i formidine nnnc affeftijn Hiipaniam traii-ciunt.-quo pacataro AtaulphusGalliam inuc-nit. J.49,':/.4 3.regio me mutiere dignumnbsp;iud.pro régis me mun.iud./dtfwjfjj?. Tag.lt;^nbsp;t'.SS .adlciueram.mecumquepariterregnarenbsp;sci^ti^,'p'cx,^ßc.ßdepexegeßs frßeEldvidetnr.nbsp;P- SS^'v-'i-i-in Opor.Vnnetico legùurpro\\-trico.Cÿî^.i 5 jfpicionem nares abfcidiHet,turnbsp;pique vulnete deformatam patri. 5'«æ 5o»/.
(^od.nonhdhetßicet'verum ex ^r^cisquoqueßt. P-S po7?Hcnricum Oporinieditioli^o-thanerim^dx««^//,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i.orationepro
occzdonc.idemefi. SP.6'o,tx.4$ .fupplicio proiudicio.^aod Sdllnfiidnumefl. P.6-p,v.nbsp;^6.\se,\\\dïsd'iz\\z]:gt;, epitheton redunddt. T*-^Sjtx.ii.imperatociam gratiam. P.77,îx.4^nbsp;dlij fatum pro ftatum .fed quid dd coniugium?
.8i,ix.4V t^e^iusmottttmrepoßerispro vi-tarn; qudnqudm hoc ßt in Brennen Opo-rtni ^tttone. P-^i'^;'V.ZJr-'Juidammdlunt iP macum,(5f«xdiï»îIfinacum,ÊS?Ifnacum.P.é'^-fofedesefi. Pdç.8y,'zx.4O.MeroueumOTeZx«j.nbsp;P. 8 8 j'tx. 6.dddtturpofl Atila, ex Ldfiidno cod.nbsp;nonecel]drio,tpzsüm quialoeibenignitatc de-leftabatur. P.8 9,xx.ii.vrbeDelminio credo legcndum:quamuis Luzjnum extet. Ibid.nbsp;Tx.57.vi:imaloprov'm. Pdg.c)Q.,v.i.Opor.Q-queifre Argosproequeftresagros.txtrx/wg'aenbsp;Confldt. quot;Pug..dddetraduntexOpor.nbsp;pofl eile. P.9 lt;^,v..t^^.La/c. quod confterna-rct. Pdg.-LQx^y^y^lege^yyxaloco quum.SPo)?
verf. (S, non tantum à Val. Ibid. v. zo.male immitiffimagente. T. 10 3,2/.9.Z,^lye.abfti-ncre iubentur. P.10^ ,v.io. quidam recc-pide^dluntpro receflilTe.. 7.io6,a/.3X.gra-tiflimoanimo Opor. C?pa^. 108, tx. ii.An-doini,i2.Erelina,y 3.1lt;ugorümq. P.109,nbsp;verfass .mallem Neficanam.xj/xyNaifitanam.nbsp;Pag. 110,21. y y. Margum amn.a/warridef.v-biMargenfeld. P. i i4,'y.4Ç .arua tec .Opor,nbsp;Pag.110,2/.34.lupetueniente Chacannoexnbsp;P^nz.ano. P.szo^v.i 3.Adoloaldus£^Al-dîioldüSquibufdam. P.sz i,2x.30.1atiandonbsp;app e titui.xrrep/xiparticipium ex margtne. P.nbsp;I i(S,2x.39. Ne eiusquidempop.Rom.Po»^nbsp;habef.ßdrell'e loci nomen additur,vtfltfl^cFo-rumquidempopuliRoro. Pag.ii^,v..^^.nbsp;Luitprandus.Cÿ2x.V 3.proÆmylio legiture^nbsp;iam Miluio,Cÿ Moluio. ^Pug. 130, v.zz.ïc-àcm. Opor. fiAevnttoleraripotefi. P.i 3i,2x,nbsp;4(5.rediere poflma.ximointerferendumad Jennbsp;fum. Pug.snbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.qtiidamFüopro le
fiatvtrumque. Pug.i 34,'y.37.Chacorum velQday^Cüiüidem. P. 13 v.txj V .propulfate 'nbsp;Scyth,/edpropagareyê«/«xeo*e»xP. P^nbsp;v.i. o.indignus we/x«r^«dwîiniquus. Pug.nbsp;141 jtx. 11. conlpicaci habet Opor. Bonf. verbnbsp;z\iFp\W\,idefldiuinantes. T. i 4i,-fti i.con- ,nbsp;fciap/lt;«eef,»o»conicita. 7.i45,2x.47,Rin-ginum: quidam Rbegium.xt/y Rhagorium,nbsp;P. 144,2'. t r .Campulo,2'e/Pampulo.'Ö cor ¦nbsp;repletatj'cortexerat. Ibtd.v.t 3.diuiErafminbsp;P4«^,.0t'-2.O'Pontem Moluium SaUuflio.abnbsp;^ÆmyltoScaurofuitadtßcatus. P. 147,2lt;.(S.nbsp;dimilitpro^'xît»r,««'Mdèdiiiific. (ß ix.io.Beno-né Bonf.alt) Benoniam.nbsp;nbsp;nbsp;149,2x.*9 .led cu-
mulatas. P.\ s^QyV.zz.S^flsFizlegiturinO-por.pro Galba.Sed Salba verum. Pag.i s ¦tV. 2. V .Gallo.-iyaxdxï?» Caluo, rf/.Balbd? hoc pro-bius. P.si^y^-v. .cxx\.clt;^\x..additurex alianbsp;Cod.nequ^jdugonifat prouidentiçfuitmainnbsp;quinuperrimèmul(51:anfuerc,Arnold. Pag.nbsp;1 óOjtx.i 7 .gerebatur aptiusquam fercbatur.nbsp;P.i(S4,2'.i9.feritatemprofeueritatem, z^v.nbsp;3 i.exucrcntproeximerenr.eodewpcwp. P.nbsp;169,2/. 17.Gtamaticis, præc. virguladtßera^nbsp;tur. P.xys.^v.'s.9.fibiprofæpe,e? xlt;S.mentes pro nationes efl in Opor.editione. fedvtrii-que bene. Ib.v.'i 3. fatuam inducete relg'o-nem. Bonf. placent: quia de fuo idolo intelhgo.nbsp;Pag. 177,2x. 3 4.«o« malum,Vso continentiæ.nbsp;¦p. 179.2'. 3 3.iropaticntiuspro intemperan-tius irrepßt tn Opor. P. 18o,2'.3 8. propera-uit.£x Lxj/c.acmox ante aratnin terra pro-cidenSjingentesDiuægt. I^-C. caret, jxjg.
? .y
-ocr page 38-|
Ï4 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;LECTIONE 18 }, v. Iff.alij legnnt G quid regis eulpa pat. 4«rGquodregipatratumfacinus. ^4^.184,nbsp;î/fr45 .^)ö/?rcuocaturos,4dz/z7arz» Oporxe-rùm etiara tyrannidem facilè aGecuturos.-£ÿnbsp;pofi adhibe^entur,i/fgt;y?/?^.teólo gladio in cu-biculumrégis clàra ingreditur. A i 8 7,1/.2.nbsp;nofiraeditiocpaothabef.Opor. amp;quantus. V. 17.nequecreuiGe,ncque decreuiGe.^aezZ foflerinsforfan irrepßt. E. 189,i/.4 8.lt;ÿ Al-buinusfÿ Albanusprz? AlboniusaZf^» legitur.nbsp;i^.^.eflQüO'tStS.Opor.Qami.nönullinbsp;Odalas; Ihid.v.i i .dimillusproadmiGus O-por.habet.vtrumepffe ferripotefi. v.r^ .Vin-eeflaus. zÆnetu Byrjetlaum qui quot;Pragat^cepit,nbsp;ponit. P.t.^^,v.i.s .alt) oraniadiruere vexa-riqueperm. 7. i cj ¦j,v. 14.Scunura reEl'e^nonnbsp;Sccundurnji/fZSecanum. 6t ir.^o.moK fuo,nbsp;Plinij efi:cao\Q Çai,alterius. Pag. loy.v.iy.nbsp;leRionem impreßam, vt qua efi in A C. retineo.nbsp;licet Opor.haudinept'epofi deGliitj^zZat-eum-quefecuri qua Vngarico more geftabat.ag-greiïus trucidauit. Nonnulli virginem à tergo Chunum cumLadiflao colludatem fur-«cptalccuri pcrc. A2i5,i/,4 5.Rapczan;pnbsp;proy. AixOji/.iff.BratiGai {..ßcy.C.aliusnbsp;Bladiflai,»zeZia/;£ÿ 0/gt;or.Bratiflai amp; Conradinbsp;^atréjGeyfæ regisac Ladiflaifor. Et i/.4o.ànbsp;pugna abftineat./ZzïêZeZZzo.Opor.rawew.fe pu-gnaabGinerent.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.K.le^liobene habet.In Opor.te^nü hacæquacoditionc con tinuoredditurum.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,v.44.nonnullire- ponunt item pro in quem; quod multo peius. Pbid. v.lt;io. r^egilTet, G reGpifeentem quan-d oqwe fratrem in tellexi Get. videtur fcholion.nbsp;Aiiffjt/.J 8.Robertus,A7?oK/lt;îZy Henricusnbsp;III. 7.zi8,i/.vi.fententiarequiritvt lega-/«r,conffffus,concitato in hoGé fertur equo.nbsp;Pag.z Ji,i/.i2.oppidoZe^à Opor.propopulo.nbsp;T*. 1 3 ^,v.'i^i.hacinfertafuntabaliis: aGede-lat.Itaque depatinæ dominio controuerGanbsp;nafeitur. HaElenus Brenneri editionem ada~nbsp;mujftmfiquutifumus:infiquenttbus non pauca,nbsp;praßrttm ad lacunas complendas, ex Oporinia-naadßtiuimus. Quaergotmmutata, quaq^ aliunde adhitita fuertnt,ne quit in malampartemnbsp;fiudium noßrum interpretetur,fidelitertndtca-binius,letsioribustamenomifßs.Ergopag.i.} quot;7^ ^'51 .(af^iciorepoßtimui pro difcordia. Exfu-fiiciotteentmßmultM orta, vtefi verf. 54. 7*. 25Pgt;'2^.i 5^,tribus cam menfibusigfiifcrroqucnbsp;vaftaflc: lt; C. Bonfinij,tJ^atthiti E. ohlatus,nbsp;tionhiibet. P. 147,1/. 18.mandatumnbsp;fac. O/zortantumfac.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;f.Bezen dura eiusimp.coerc.contendit,fxO/)i?r. A iy8.extremumpoftulati,«èfyZr«jffr^».nbsp;edit. P.'2.6ï,v.lt;;i j.patientiffimè.przà'j pien-tiffimè. A1 ff8,1/.7.tabsimperij aciammo-dbacceffit. T.a 82.,i/.ff.protinus AC.^t/z/pro-TPvcno^.illHdmagisgenuinttm. Az 87,i/.5gt;.Per-^da.Ki)ww«Z.pra:fidia. Ib.v.^ 2. qua: nonßnenbsp;religioneacreuerendaillæ confingunt, abe-f^intitBonf. Ai88,i/.4i.repéderc:4»/Mrc-fpondcre.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^.pauloaliterlegiturin OpeK. aliospofitofupralaxum collolapidib. cxccrebrant.nonnullis collufaxis vlque,amp;c. |
S V A R I Æ. ?.zp i,v.9. extremo? (ß'y. 3 4. vndecunque potuit etiam auxilia euocauit.- in Bonf. C. nonnbsp;ßint. P.Z9^,v.s .qttidamC,2ticfio3. P.^QO^nbsp;i/.^o.Opor.porcorum inGar. A3O3,t/. 19.nbsp;RapczamÄa»;?;d«o. P.^Q6,v.9.cp'itfuppl.nbsp;ex Opor. P.}O7,v. 3 p.Steph.Quintof.v/e«-tentia Eanzjini.Z^ v.ßq.m\x Oporpro Annç.nbsp;SP.31i,i/.ff.Canfguinor,lt;îZy CanGgnor, P.nbsp;Licius.-aZ«/Ciccusdicitur. v.^^-.Bonf.lmpetratâfides.-nonullipraferutin.-teperatavita. P.^ ^()^v.t.B.aGd£additume.v Opor. P.^Of^ .1/.41 .al. maluntTciaiCanus.nbsp;P. 3 4ff,i/.4ff.ineuntreZZz«z videtur qua inucnbsp;MWtefiin Bren. P.^s 4,i/.9.no(Gu Opor.ab-undat. A3 y 8,i'.ii.AC.aräiore.lt;jZ.altiQre.nbsp;P. }6'^,v.2.y). clamore Mariä rege exclamainbsp;Opor. P. 3 70,1/.! 4.eiîzZe/w intonanspro ma-tronas. P. 3 74,i/.7.reucrétius.AC.vehcra5nbsp;tius. P.}79iV.i ff.Nicopolitana clades.in in-uidiâMariæ obitus.5o»f.flt;?rfr.^ v. y.diffe-minans.-5rf«.diGimulatis.A. 388,i/.2 3.connbsp;lundis animisprt/ cû aliis:£ÿ v.^r .pacatior nbsp;pauciorex Opor.repofui. P.i^q 7,1z. i .vêtu»nbsp;edit.habebatbcWo: (fiv.antepen.conîeiuaict.,nbsp;nofira pra:lio,£ÿ conGcrnaret. A. 3 9 8,i/. 18.nbsp;adhtbuimus hacverba:'^^ cùm os moresquenbsp;bouisDuxillepræferret. A4Off,i'.9.deleginbsp;Bren.nonhabet. P.408,1^.3f.oês4»relt;r.viucsnbsp;[dniusvidetur. P.st^ 13,i/.i2.Boemiæf.rpZzf4-tionisgrattaadie^ii. A.419,1/. 3 8 .natû abeflnbsp;inBren. A42. y,i/.yi.ædib.fxOpor. A43 i,nbsp;'Z'-î4.coniugé.5re«.Gingeui. P.i^i)nbsp;locus paulifier immutatus. foetus leEito eratsnbsp;Dum laboranten) vbiquefuorum aciem Me-zethusaliquantifperduceret.part. A4 3 7,nbsp;^47-acriquejprzÂxatque. A44y,i/.2O.amp;nbsp;prouinciamvtramqucTurcarum peticulolinbsp;bc tatam.-epfxf^^r non adeb neceffaria. Pag.nbsp;verfilz.abaïzztüufqueadïtcm ex Opor.nbsp;deprornpta. A4 y 4,1/.8. in occurfum efrun-duntur. Pontißccscumfacerdotum.ZMAre«.nbsp;non legebantur. A, 4 ff 3,1/. 2 o. fei re n t propi-tia,amp;cc.vfque adycmt:ent,aliundefuntinfirta.nbsp;P^.?-4lt;îyjt'.4i.lt;iMoxambo,iy^»elt;îlt;Zi/eryrf.nbsp;fi^tsentisßAon dum,e.v Opor.in nofiram e-ditionem tranfcripfimus. Uidebatur enimora-tionisfiriesh/cpaululumhiare. P.t{6^,v.i^.nbsp;regiæeledionis exponerent, dcindeGiumÀnbsp;V.C.abfiunt. P.4f7i,v.z i ,inHuit:/««/e^ in-uenit. A.474,i/.y4.Bcnedidusexlt;jZ///lt;ty^nbsp;fumptum. P.482,1/. 3 y.iuuenem:iner-mcm. A48 y,i/. .ia(ci\x5meliusquam iu-Gius. A.49o,i/.y2.extcmplo.'Opor.cxcomnbsp;poGto habet. A.492,v.37.Gdendumî7.C.nbsp;quidaminuidendum. Pag.^s) 3,verfi. 13.iu-cundus.-Po»^rotundus. ^.494,1/.y2.1cnGr.nbsp;pr/»j agit.nbsp;nbsp;P.sif9lt;i,v.iy.0por.legitncmmi compecitori: verfi. zq. ipfumpro primùra.-verfi^ y. facris aderat.- qua lePlio veteri contraria efi. P. s Oo,v. y .Quum in MorauiaGeor giumadhibuiGcnt,nec:Opor7«»^. A. yo r,nbsp;i/.4O.fpiritum,iÿi/er/48.fupramillcGmum,nbsp;aficititia. O ff,iz.4ff.omnes in Bonf. nonreperitur. P. ^o-ptverfi.^i.nos iepcQdit.-Prr». rclpondit. |
|
LECTIONES UludreEliuj. i4.'!5'gt;2-9gt;^-C.immoran-tur; Opor.numcrantur. Tag, \\-f e. Konnulli p.r. T. y 11 ,v. j 6.pro Rofgone^wt-«f^wRcgij. jUio.Hinelongius.-^»-loog« Ä«lt;/.i'er/?i4.trucidant.Dc-mum adinternecionemy»y»y?«Zfr«,Z?4^ffA« V.nbsp;C.ItÜionem.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4.aboranvÄtf«/.ab ç |
V A R I Æ. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;IJ auûm. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;y 18,v. i o.ttiftitiæ.-Z^.trifti ore. P.y } t-yV.z y .ocyfsitnè/iro occafione,f/*lt;pa«- P. y } } ,î/.24.coronas infirtum ex O-por. Pag. y j 4,2/. 1 .V.Turcico.-^Z»/ truci.J?lt;Z perindeefi. T.^ j y,^».jff.dudutn. Opcr.iamnbsp;iam.«»y3fOTfitutgeneris. Hacfitn^ua maxi*nbsp;menotanda dstctbamw: eater a[atis confiant. |
CA.r AtOGMS AVGTORVM QVO-* rvm tïstimonio bonîinivsnbsp;infuii Decadihus nj/us efl.
|
Ablânius fcriptor Goihicus Æneas Syluius Ammianus Marcellinus Annales Boemorum Annales Polonorutn Annales Vngarorura Apollodorus Apollonidcs Appianusnbsp;Ariftobulusnbsp;Biblianbsp;Blondus CaHimachus' Cornelius Nepos Cornelius Tacitus CrefccntinusMettopoIita Cnton DamaGppus Diodorus Diogenes Lacmus Dion DionPrufcus,quiGeticafcripfit. Dionyfius D. Hieronymus Ephorus Eratofthcncs Euripides Eutropius Francifcus Petrarcha Guilielmusnbsp;Hccatxus Hegefippus Herodianusnbsp;Herodotus |
Homerus Hypficrates lordanisnbsp;lulius Gapitolinus Leoprandus L.Florus Menander Metrodorus Scepfius Onefictitus Otho Palmerius Paulus ÂquileienGs Paulus Diaconus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;W Paulus Orofius Philemon Philoftratus Pitheas Plinius Plucarchus Polycletus PomponiusMcIa Poflidonius Procopius Ptolemxusnbsp;Richardus Rogerius canonicus VaradicnCs Sichardus Strabo Suidas Symmachus Timaeus TrebelliusPoIlio TrogusPompcius-' * |
7^
Index eorvm qvæ hoc opere præter tres
Bonfinij priores decades exhibenturrafterifcus
verb nunc demum adiunda
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;defignat.
^nt. Bonfinij 'X.'V .libri,d Sambuco reperti
loan.Sambuci appendix de Ladißaofodouico Ferdinando regib. 754.
* nbsp;nbsp; cum funebribus duabusnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;çvna de Ferdinando 1.
8itf
8x7
75gt;t
80J
807
81X
cum funebribus duabus orationibu^
amp; tertia de coronatione Fodolphi 11. Poßnij
de Ferdinando I. taker a de Maxtmiliano 11.
I Zigethi Eiufdem Samkuci ex^foßtiones obßdionumd Temeßuari
Toh^
A^Giube-
, De reddita Matthias F. corona
* Contraólus matrimontorum inter Ludouicum^ Mariam ac Fcrdinan-dum Annam^^c. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;758
Concordia Fiigarica inter Fridericum III. MaximiUanum I. ôZla-
| ||||||||||||||||
|
* Gnomcegenerales Sambuci de tribusßummis in Imper at ore virtutibus PegumZngariaprißorum conflitutionesfeu décréta apprimedeßderata:nbsp;mox IN DI c I [ubieéla. |
ANT.
ant. BONFIN.1I
RVM bECADiS PRIMÆ
liber pkimvs.
preciolisq; pellibus abundant. PfætereaThemices, N agothi,Pergiones,Halli-ni,Liotbidæ,quifcraciflinios capos colunt,amp;AluuIi,Fumaitç,Feruiri,amp;Scan-lo tbigothi bcllo afperrinai : ad hæc EuagreS Octingis admixti, qiii ciina praeruptis rupibus ferine ritu inhabitcnt, hoc nomine donati. Exterius Oftroggthæ, Ra-uaricij,Vinouilcthi,Suctidi,Cogeni,corporumproccritate præftantes:exqui-bus D aui promanarunt, qui propriis fcdibus Herulos eiecerunt,amp; Daci dein-*nbsp;de diéli funt. Neque défunt Grannij, Ganzij, Eunixi,Ethelcugi. Hine ilia Go-tlioruminnumeraniultitudo defluxit,qux Berigo rege in littus Occanicgref-fa,fuperatis eieótisqj Vlmcrugis,qui maritimamcÄam polîîdebant, Gothiman-ciamappellauitmox finitinaos Vandales, quos parivirtute compererat, iibinbsp;conciliauit. Philimcro duce,duinfedesmclioresquærunt,faôto ponte,interie-éfas paludestraiecit: nondummedia pars exercitus forte tranfmiferat,quumnbsp;JO pons ipfe non line inagna hominum pecudumq» iafturadiffringitur : ham neque qui traiecerant, redire, neque qui remanferant ,fubfcqui potuere. Qnum.nbsp;locus is tremulis paludibus 06 ingenti voraginc occluderetur, diu armétoiumnbsp;illic muginis,amp; hominum ploratus (vt aiunt) auditus eft. Philimerus cumreli-qua manu Spalios libi obuios aggreditur, mox ad extremarri Scythia: partem,nbsp;qùæ Pontico mari adiacetji Albanio Gothico fcriptori credimus, reft a defcc-dit'. Regionem quæ ad Aróticum polum rccedit, Adogitx incolunr, qui in fer-ucntillima æftate quadraginta diebus totidemq; noótibus perpétuas luces ha-bent : contra,fæuientc hyeme, pares tenebras. Ad feptcntrionalem Oceanum nbsp;infulæ funt, quas congelato mari quum lupi adcunt, pra: maximo frigore ocq*
-ocr page 42-I
. i ANT. BONFINII RER. VNGAR.
los atnktunt, quin amp; in partibus his apes quicquam moliri nequeunt. ViftuU igitur fluuius SarmatiamEuropicam,quam nunc ex parte Poloniam dicinius,nbsp;regionem late difFufam,innumerabihbusq} gentibus refertarn à Germania di-uidit ab ocSàfu,à meridie lazyges Meranaftae di{lerminat,qui Amadocis monnbsp;tibus cicdi, ad Danubij ripani confugerunt: amp;quicunq; inter Danubium,nbsp;Sarmaticos Carpathiosqs montes,ac inter Gcrmaniam,Tibifcumq5 claufi,vni-uerfumquetraftum accolunt. Item ab Auftro earn feparant Sarmatici Carpa-thijqs montes,à frudtu nimio dióli:poll hos continuataiuga ad Borifthcnis vß-quc oftit,ab exortu Ifthmus,Carcimtusqi amnis, amp; cum Buce Motideqj pa-lude,TanaiSjincognitaqj terra circumfcribit. Sarmatæ,iidemSauromatæ ex lonbsp;lacertinis oculis appellati : ad Viftulæ oftia Gythones, Phinni, amp;: contra a-,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;mnem afcedendo Sulones, Phrugunidiones, Auarini.a leuitate dióli, Ombro-
nes,abimbribus appellati: item Anartophradi, Burgiones, Arfyetæ, Samboci, Piengitæ,amp; Befli : qui omnes ab exortu Venedicis Peucinisqj montibus clau-duntur,amp; communinomine Poloni vocantur:prçter Gythones, Venedicum^jnbsp;finum, Prureniumqj. Pruffia, Liuoniaq5 maritima, nunc ilia regio dicitur : amp; ànbsp;Riphæis, Alaunis, Budinis, Vcncdicisqs montibus à tergo circumdatur. In hisnbsp;Chromus fluuius,Rubon,Iurmites,amp; Thefenus:item Sturni, Vibiones,Nafci,nbsp;Acibi,Bcrufci,Sabari,Pagoritæ, Agathyrh,Sali,CarCotæ:amp; in Sarmatici Ocea-m littore VeIta.,Oftj, Carboncsq; popuii. Nunc maritimum huius Oceani tra- ibnbsp;ótum à Prutenis Liuoniisqs habitatum,Indioari è variis nationibus coacti: at-
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pacatum genus hominum, èi. A/iaziri fane bellicofiffimi, qui pecori-
bus tantum amp; venatu viélitant, occuparùnt. Ammianus Marcellinus his Ar-mephos nimiaplaciditate cognitos admifcet,quos Chronius Viftulâquepræ-
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tert]uunt,amp;inPruliahodiecontinentur. ArmephisMaflagetæ j quimaioresnbsp;Getæ interprctantur,adiaGcnt. Item in mediterraneis Aiani, Sargeta:, Amaxo-*
zr^'hcMo- bij t,qui amp; Medones, à curribus, quum erratiles domos habeant, vocati funt, /chcunt. Bo^ini vemres,qui ad Borifthenis fontes habitarunt. Omnes hi, montibusnbsp;vndique circumfepti. Lithuania poft Poloniam eft, Venedicis Bodinisq; montibus ob^uóta. E Noruegiorum nanqueiugis Borifthenes oritur, vt plenque 3®nbsp;coniiciunt, primigeniis fontibus copiofus,deinde multis amnibus adolefccns,nbsp;baud procul à Chcrfonefo in Ponticummare deuoluitur. Lithuaniam Galin-dç prius,Sudemq; tenuerunt.Bodini,Gelonion vrbemligneam habitant.Iux-taThyftagetæ, hoc eft facri Getæ,àfaerificando dióli, vaftas fyluas occuparur,nbsp;vcnatu aluntur,quibus iuftiftimi mores, alimenta bacæ,maribus nuda capita^nbsp;nemorapro domibus:quum facrofanóli habeantur, iuftiihmum confugienti-bus fuo i^ire præbent aiylum. Vltrà Riphæus mons ipfe cofurgit, vnde Tanaisnbsp;fluuius oritur,quem caderites aftidue nines inuium vfque adeo reddunt (velu-tiPomponius ait)vtintendcntium aciemnon admittat:ditiflima deinde regio,
fed inhaTgt;itabiIis,quâdo gryphi,fæuum amp; pertinax ferarum genus,aurum terra 4'^.
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;penitus egeftum,mira follicitudine cuftodiunt, neque quenquam id attingerenbsp;patiuntur. Circum Arimaffff,Efledones,qui amp; AmaxobiÉæ,quum plauftra pronbsp;domibus habeant,nuncupati : amp; ( vtpaulo fuprà diximus) cruleo capillo, A-gathyrfi,quibus mos eft ora artusq; pingere,veluti quifque maioribus præftat:nbsp;amp; his quidem notis, vt ablui nequeant : item cryftallorum, adamaritis,fmafa-gdorumqj copia non mediocris, ac lapillorum,qui fint omnium preciofiflimi.nbsp;Neruis,qui amp; Neuri, fontium Borifthenis accolæ, ftatum fingulis tempus eft,'nbsp;quo pro arbitratu fuo,in lupos,iterumq5 in cos,qui fuerant,mutentur. Eftedo-nes, hæc vltima pietatis officia parentum funeribus exoluunt, vtpote qui eo-rum corpora laniant, pecorum vifeeribus immifeent, abominabili mox vora-citate abfumunt : capita vbi affabrè expoliuerejauro culta,pro poculis vfurpat.nbsp;Hoftiumeutibus equos feqj Geloni veftiunt. Melanchlæni atra vefte vtuntur,nbsp;vnde nomen illis inditum. Mars, omnium Deus eft, cui pro fimulachro enies
amp; tentoria dieant, humanoqj fanguine facra faciunt. Plinius aliquantulum ab ^mmiano diffentit,dum Neuros apud Hypanis fontes,Gclonos verb amp; Thyf-fagetas.
-ocr page 43-DECADIS L LIBER I.
'¦ fagetaSjBudinos, Bailli das, amp; Agatliyrfos ad Borifthenis ortû fuifle aflerit. Ba-: filides ab Hercule amp; Echidna genus ducut,quibus mores regij, fagittæ tantum arma, arque ideo tale fibi nomen compararunt. Gemis, Balilidas Noma-dasq; feparat. Hypanis per Nomades amp; Hy leos fluit, qui à fyluis fignpfere nomen, manufadto alueo in Bucem defcendit. Super Agathyrfos funt Noma-d.cs, deinde Anthropophagi, quihumanis carnibus vefcuntur, amp; idcirco exe-'' crabile nomen fortiti. AMotitarumtergo, àquibus palus nomen accepit,vl-timifunt Arimafpi. PoftcaRiphæi montes (vt paulo fupra diótum) vbi afliduusnbsp;niuis cafus in pinnarum fpeciem.hæc regio Ptcrophorosappcllata,guiapin*nbsp; narum more cafus niuium, homines interficiant : vbi denfa caligo, ac gelidisnbsp;aquilonibus perpetuus rigor.Poft cos,vltra|quiloncmHyperborei,qui quumnbsp;vltravitæ te rminumdegant,hocflbi nomen inuenere. Regio eorumaprica,fe-Jici tempcrie, nullus hic noxius afflatus : pro domibus nemora, luci, cultusqjnbsp;^lcorum, publicam priuatamquc difcordiam ignorant, item morbos, longonbsp;kuo fatiati, è quadamrupe fc in mare deturbant, hoe fcpulchrigenere vtun-fur. Quidam eos in primaparte littorum Alia: pofuere: alij medios fecere eosnbsp;inter vtrunque folem,antipodum occafum,exorientemque noftrum:quodnbsp;tiullomodo fieri poire,tamvafto mari intcrueniente, Plinius alTerit.Siquafcri-dtoribus danda .fides, femeftrem In lueem habent, matutinis ferunt, metuntnbsp;Î-O ^eridie : quum Apollinempræcipuè colerent, primitias fr ugum Delon mitfc-re folebant, quas virgines hofpitiis gentium per aliquot annos vcnerabiles fe-rebant : at vbi hofpitij fides violata fuit, in proximis accolarum finibus ea de-eonere conftitnêre. VitraRiphæos montes inlittore feptcntrionahs Ocea^i,
wxivx V vkjxiiv*«-*»- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Xnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;n n 1nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
nius diei nauigationi Bannonia eft infula, în qua veris tempore ttuctibus la-iatur eleiftrum,fi Timxo credimus deinde eft Atnalchium (vt Hecatæus ait)
tiam(quampleriqviequot;scandiauiam vocant) incomparatæ magnirudinis infii-lam oftendit ; cuius portionem, vbiHiUeuionum gens per quingentos diffïifa P ago s, habitat, orbem alterum appellant. Quare fi Getiæ inde promanarunt,nbsp;quos Gothos dicimus, amp; totam ferè Scythiam inundarût,neminiprofe«ftô mi-rum videri debet. Hæc ad Viftulamvfque fluuium à Sarmatis,VenBdis, Scy-ris, Hirris quondam habitata, cuius finus Cylipenus diôtus eft. Subfequens»nbsp;40 verb Lagnus,Cymbris conterminus. Prima nùc eins SarmatiæpartisÇquæ Polonia dicitur,ciuitaseft Graccouiaf,à Gracco ciue Romano nominata: innu- craettù^^nbsp;meræq; aliæ,quibus parietes amp; mûri funtlignei: ^d Graccopolis,clariflimumnbsp;habet feientiarum omnium gymnafium. Noftro autem tempore, prima Sar-m.atixpars,quæ lazy gibus eft finitimaj Polonia dicitur : qux verb ab oftüs Yi-ftulæ per finum Venedicum extenditur,Pruflia nominatur. Liboniaper idemnbsp;littus poft earn in (eptentrionem propagatur. Lithuania,a Prufliæ tergo Vene-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
dicisBodinisq; mbtibus circumducitur. Poft Poloniam,verfusTanaim, Ama- nbsp;nbsp;nbsp;M
xouitx,quosMaflagctas elfe dicimus. Vitra LithuaniamverfusTanaim,Tartaria vera eft,id eft Alania. A mediterranca Sarmatia defeendendo ad Mo-
50 tida,Tartariafalfa. Poft Poloniamamp;Maffbnitas,fi fleótatur ad marc Ponticum amp;:Motidem,Ruflîa eft,velRutenia-. ciusquepopuli ,Ruteni, adTanaim vfque , inter montes ac marc, Motidâquc paludemprotenduntur : üdem olimnbsp;Roxani, Roxolamve dicebantur. Peucinorum amp; Bafternarum regio eft, quxnbsp;à Peucinis Carpathiisque montibus incipit,amp; inter Iftri Borifthenisqult;Agt;ftia
-ocr page 44-ANT. BONFINII RER. VNGAR.
dum eft,ad lazygas reuertaftiur:ac regiones,quæ Danubium,Pontum, Mo- * tidem, Tanaimquc tangunt, quando de nicditerraneis Scythis nonnulla rctu- .nbsp;liinus,ritè profcquainur.Iazyges, quos inter Germaniamamp; Daciam fiipra dif-ftniuinius,^atriis fedib. eie(fti,Mctanaftæ,ideft cxules, cognominati luntxpii-bus olim oppidahæc Vfcenum, Bormanum, Abiuta, Parca, Tricfum, Canda-uum, Paflium amp; Partifcum,amp;: nunc Agria,innunierique pagi. Agria,ab Agria-nislllyrici populis,qui àTriballorum tergo habicabant, ôc condita èc nomma-,nbsp;ta eft, qui traieéto Danubio in Partifcorum agro confédéré baud procul a Ti-bifco amne. Aliqui ab intcrfluente fluuio, vel quodgens agreftis fuerit,amp;: iuTtnbsp;urbana ,*nominatam putant. Tempeftate noftrahanc Vrbanus pontifex Agri-icrnbsp;enfis excoluit, qui diuo Matthia imperante damit, vir tanti conftlii ac fapicn-tiæ compos, vt apud Principem iîlum inuiôliflîmum, primum locum obtine»nbsp;ret, omnia rcgerct, quæfturam perpctuam f gcreret, per multos annos præ-fnbsp;torii przfeôturam, quem Palatinatum dicunt : necVienna: quidcm Alamani»^nbsp;cç pontificatu caruit : procero corpore ac obefo, afpeótu liberal! ac vencran^nbsp;do,probitate fumma, moderatione non mediocri,inaudita ncgociorum labo4nbsp;rumque tolcrantia,profufa libcralitate, amp; amorc fuit in ftudiolos non medio-»nbsp;cri : vniuerlas Principis curas obibat,imperium, amp; omniac fcntcntiagercbat/nbsp;nulliusvnquam ocii particeps,vt æternamdominilibigratiamcompararciè.nbsp;ii^uriarum fuaVum di fi Imulator egregius, amp; prç animi magnitudine, irç ac in-î 2-0nbsp;dignationis vidor irdomitus, omnia æquo animo perfcrens, vtriufq; fortungnbsp;pari a'quanimiratc tolerator : amantilTimus fuorum, amicis deditiflimus, vienbsp;grtitiflîmus omniunïamp; cumulatiilimus relator gtatiarum: cui triginta miliainbsp;circiter aureoruirPquotannis prouentuserant,exquibusprater corporine-'nbsp;ceflaria,nilrecondcre voluit: aulam femper frequentiflimamnitidamqueha-*nbsp;buit, maxima nobilium principumque familia refertam: in menfa lautifli\nbsp;mus, parciffimus in vcftitu : veftem folennem nunquam tulit pluris,quam qu^nbsp;triginta aurej^vanirct, oóto aureorum toga forenfi domeftica vtebatur i In;nbsp;caterft verb rebus, vel qua ad diuinum honorem, vel adhumanam pietatenit,nbsp;beneftcentiamque faccrent, vfque adeo magnificus amp; profufus, vt neminemnbsp;Jlli pareueeo tempore Pannonia vidcrit. Prçterealiberalitate, aquitate, tem-,nbsp;perantia, religionc, mifericordia, comitate, magnificentia, fide, ac dignitat«^nbsp;tanta,vt omnes m amorem obferuantiamque fui iure conuerteret,amp; allicereu
porifque tefturam, fibi ex hac vita vfurpaturum,cçtera quç fuperarent, fé in Dei honorem,amp; alienam vtilitatem erogaturum. NobiUa pafeebat amp; fouebacnbsp;ingenia, paupcres amp; calamitofos mira beneficentia compleótebatur : in lite-tario lud« multos alebat, templa aedesque magmficas erigebat : fua$ ecclefiasnbsp;Jiiperbis non modb adificiis, verùmetiam aureis vcftibus,fcyphisque argentcis miri^cc exornabat, Ita vixit, vt non fue, fed alienç vtilitati vixifte videre- 4lt;gt;nbsp;tur: feiiipcr efle,quam videri maluit. Nemo quanti fuerit Vrbanus, admire-tur,qumn tantum regem fiipîentiç fuç prçceptorem habuerit : amp; qualis iUc fu-érit,hincquifqueconiiciat,quantçmolis erat diuotamabundè fatisfeciflenbsp;principi. Hic igitur no folùmvirtute ac dignitate fumma,fed optima nepotunxnbsp;turba vir omnium iudicio feliciflimus potuit appellari : é quibus Stephanusnbsp;Crifpus erat,nunc Syrmienfi§(vt aiunt)epifcopus declaracus, humanitate fum-ma,rnoribus nobiliflimiSjitem magnabonarumartiumdodrina prçditus, quinbsp;Vrbanum auunculum omni ex parte referebat. Poft Agriam, vt ad diuerti-culum rcdeàtur, Caflionia eft, a Caflio Romano ciue nominata, vrbs herclenbsp;clariflima. Et ad Metanaftarum caput, Pifonium in Danubii ripa fîtum,quod fonbsp;pari modo conditoris nomen referre gloriatur, non parüm Romanæ redolensnbsp;nobilitatis. àPifonenanque nominamm, qui Pannôniisprçfuit,amp; Thraccsnbsp;ad Myfiosdcficictes domuit,quorum captiuiin vincula conieefti tantæ feritatisnbsp;erani(vt ait L. Florus) vt catenas dentib. morderent.aliqui à Pifonc,Frugi etianbsp;cognométo,qui a Valente fuit intcrfedus,vocatu opinatur.Kinc triginta mili-
bus
D E C A D ï S ï. L I B E R L nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
bus pafruumTrenauia,amp; remotius inmcditerraneisNitriaBochi fluminis ac-çola præcipiti curfu Danubium influcntis. paulo fuperius in eadem ripa Gok gotium,quod Scythica lingua Libera ciuitas interprctacur:itemTrcnccnium,nbsp;Sc Zolinum,fub Pifonio. QmimDanubius in plures alueos diuida!hr,variæq;nbsp;infulas fiant, ex bis nobilis habetur Samaria, quae Scythia dicitur,amp; Cornaron,nbsp;prifcorum Scythiæ Afiaticæ populorum nomina rcferentes. Arx ibi ad caputnbsp;munitiflima, amp; diuiMatthiæ regis ingenti fumptu elaborata, horti quoque re-gij,amp; vinaria multa,amniflinuque pagi. Deinde vnius diei iter V atia,a V atonbsp;eremita, in Danubij eremo degctc,nominata,vel à Bacia quondam ii«ta Bu-lo trotum fica: ego ante à Vacianis puto,fuperioris Pannoniæ populis, quos Pto-lemæus plane commemorat. Haec fiio antiftite Nicolao Bathorco, viro nohi-lifiimo,oratorc fummo,Italicis moribus amp; di lei pl inis ornato nuc maxime gio-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,
riatur. Vetiis nanque Bathorcorum familia apudVngaros magni fempcr habita , quam «à proprio plerique pago, nonnulli à Batho Pannoniæ rege ( cuius memor eil Strabo ) vna cum pago amp; Batia ciuitate diefam cfl'e arbitrantur. Atnbsp;Stephanus BathoriDacorumtranfalpinorum dux, geftorumbellorumglorianbsp;baud minus nunc domum iUuftrat : qui quum vna cum collega fuo PaUlo Ki-nifio, diuiMatthiæ duólu amp; aufpiciis in Turcorum expeditionem proficifee-retur, deleto ingenti hoftium exercitu, perpetuam fibi laudem comparauit. A
ZQ Bathia triginta milibuspafl'uum in eadem ripa remotum eftPeftumf, in BtP-dx nôuæ cófpeéfu fitum: ac Pefti Italic! quondam nomen iniitatû, amp; à Pefta- nis fortafle militibus,vigente quonda Imperio Romano ædificatû.In niontijj.nbsp;verb Sarmaticis,quiMetanaftas àPolonisdiuidüt,Cremni(^a,Sccmiciat,So- seimecz.,nbsp;bum tjBiftricia: in quibus auri funt altiflimx argentique fodinæ,regiiiæ Bea- Zoihm,nbsp;CriciMatthiaregedonodatæ. PoftlazygasiuxtaDanubiumDaciafucccdit, nbsp;inter Tibifcum amp; HieraifumTyramque elfufanbsp;nbsp;nbsp;ab Axiace fluuio à tergo à
Sarmatia diuifa : in qua in primis Marmacia, vndc Tibifcus oritur,in Carpa-thiis montibus collocata,quamMarmariflamnunc appellant : vb?kal,magno-ris inftar effoditur, amp; tanta quidem copia, quanta vniuerfæ Scythiæ fatis eife
30 poflet : ne procul quidem hinc aqua inuenitur, in qua demerfum ferrum ver-titur in cuprum. Vetufti Daciæ populi fuere Taurifci,Cftoboci:fub nis Pre- âannelij,Ratacefij,Cauconefii,Potulacefij,Saldefij,Cragifiîj,Biephefîj,Scnfij.nbsp;oppida quoque vetera Rauconium,Zerabora, LizÜTis, Tibifcum, Dccidaua,nbsp;Vlpianum,VIpi Traiani colonia. Eodem nomine aliud VIpianum in Myfiafu-periore commémorant : nam Crinitus Vlpius Traianus quum Myfîos amp; Da-cos uomuiffet, in fuæq; viéfotiæ monumentum Nicopolim in Iftri ripa condi-dit, præ cæteris has colonias deduxit, quas à fuo nomine denominari iufiit.nbsp;Item in Danubio pontem erexit, opus perquàm admirabile, vt DioiTin Tra-iano feribit, cuius hodie quoque pilæ nonnullæ fpeârantur : ad quem in vite-
40 riore parte Danubij Seucrinum t eft oppidu,à Scuero Impcratorc coftditum: zeuri»: quod magno adliuc præfidio adticrfusTurcorum impetum Vngari tenent. Etnbsp;Singidaua,Acmonia,Arcina,Zeuma,Dierua,Dru|riiegis,Paroliflum,Napuca,nbsp;PatruiiTa, Prætoria Augufta, Salinæ,vbi nunc fortafle Marmarufla, quæ olimnbsp;Marmacia: itemMarcodaua, Appulum,Ziridatta, Aquæ, Amutrium, Pinum,nbsp;Argidaua, Comidaua, Sornum, Triphilum, Ramidaua, Thy afl'um, Carfida-ua, Paridaua,Vtidaua,Petrodafa,Zufidaua,Notindaua. Trans montes Car-pathibs extremaDaciæ regio ad Axiacem t fluuium vfque produâa, quain Anbsp;nuncTranflyluaniamt vocant,pecoris, vini,frumcnti,itemauriamp;argentife- scftemitt-raciflîma,vbi amnes nonnulli aurearamenta ferunt,aurique fragmenta quan-A-*-
'50 doque fcfquilibralia trahunt, quum montibus fit vndique circumfepta in co-ronæ fpeciem, inlyluis iubati boucs, amp; vri, ac lylueftres etiamequi : vtrifque Cv/tum mira pernicitas, at cqui iuba funt ad terrain vfque demifla, domefticisnbsp;per fe eft mollis alterno crurum cxplicatu glomcratio. Regioncmhanc habitant Scythæ f, partimSaxoncs ôô Daci,mitiorcs hi,afperiores contra illi. ORm Zek;B.nbsp;Romanis Sarmaticisque colcniSjante Gothorumamp;: Vnnorum eruptionem to-a iij *
-ocr page 46-6 ANT. B O N F I N I î R E R. V N G A R?
ta Dacia complebatur, vt ex multis anti quorum lapidum infcriptionibus coil* iicerepotui,amp; ex hacpræfertinijquæ înTranflyluanianupcr inuentaeft :nbsp;t. ANNIO FABIANO TRIVMVIRO CAPITALIVM, TRIBVNOnbsp;LEGIOWIS II. A V G. Q^AESTORÏ TVRBANTIVM, TRIB. PE.nbsp;PRAETORI, eVRATORI VIAE EATINAEj LEGATO LEGIONISnbsp;X FREtENSIS, LEGATO AVGVSTALI, PRIMO PRAEFECTO PkO-VINCIAE D A R C O L O M AR V M, VLPIANARVM, TRAIANARVM,nbsp;SARMATICARVM D. M. CIVIS SABINIVS, MILES LEG. X I î I.nbsp;GLIBIES A RATIONIBVS VIXIT ANNIS XXX. CIVI VALENSnbsp;-DVVMVIR COLETCOMINI A, FLORENTINA, RARENTES I N E F- IÖnbsp;FICACISSIMI PEVRIO SJ^TVRNINO, LEGATO AVGVSTALI,nbsp;FRAEPOSITO'QJ/E CONSVLARI COLONIAE DACICAE, SARMÀ-TiCAE L. D. D. D. VitraAxiaccnifluuiumPeucini,Carpiani,Bafternaenbsp;funt, amp;:Chuni,qui natalifolo eieôliin Vngariamvenerunt,amp;:«àdiuo Mattkianbsp;Danubij infulaimpetrarunt. Pauco poft temporefponte fe orthodoxafide no-sjinbsp;nbsp;nbsp;nbsp;initiarunt. Getæ verb,quos Valaclios nimc dicimus, Pius f Flaccos appel-
latjà Tranftyluania incipientes interTyram amp; Borifthenem fluuium,adÊuxi-numvfq; marelatiuseffiinduntur. Pars verb quæintraTyram,Ierairum amp;Da-nubiumincluditur Moldauia,quaft mollis Dacia,à iunioribus nominatur : fed JftropropiorMontaninanûcdicitur. DauienimöóDaciiidemfunt,acvnalin- ionbsp; guavtuntur. InTranflyluaniaquondamhæcfuereoppida,Carcodunum,Me-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tonium,Elpcdana,nô procul àTyra,cuius aCColæ Tyrogetx dilt;fti:itcm Viban-
t?narium,Eralt;ftu^ metropolis cius Alba lu lia,a Romanis prius condita,deinde ab Albanis Scythis inftaurata Ladiflao epifcopo,præpotificc Vngarico,nó-
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;biliflîma Gereborum familia nato,viro quidem probitate fumma,non medio-cri doiftrma,pari eloquentia, regio nunc ifta cenfctur.hic cum fratribus quatxnbsp;fapientiç fuerit,amp; dignitatis,in Beatricis fympofio fcripfimus:amp;fi. vita fupcrc-
Beatnct^. j-jt^i^hac liiÄoria fuo loco referemus.Vitra Peucinos Ruffîa,quæ Rutcnia nüc dicitur, tranfalpina regio,qua olim Bodini Amaxobiique, nunc Ruteni inco-luntiquorü Leopolis a Leone Iniperatore pro partaBarbarorû viótoria nomi-
natur,inctropolis profebtb nobiliflima,vbicclebcrrimûvniuerfç Scythiæcelonbsp;bratur emporiû» Inmeditcrranea verb Dacia Varadinum,quod fuo nunc an-tiftite Ioanne,præftantiBohemorû familia nato,tantoperegloriatur,nc iniurianbsp;quidem,quando fummo amp; libero fuit ingenio,animo exccllenti ac magno,in-eftabili comitate,liberalitate fingulari,ac fide indiuumMatthiam,cuius fupre-mus confiliarius erat,conftantiflima: ncmini vnqua nocuit,profuit quibus po-tuit, inimicos iniuriarum obliuione amp; officio femper fibi rcconciliare folitus:nbsp;maxim ifquseq; fui domini mandata è fententia, præ nimia ingenij dexteritate,
peregit : vbicunq; fuit,femper oftendit,quanti Principis fuerit alumnus: nullanbsp;icgatioifcm obiuit,quamnonhonorificentiflîinè geffcrit: quarc diuo Matthix 40
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ftii gratus eft habitus, vt perpetub eius animum fibi obftrinxerit. Varadinumnbsp;KfttMrenut, Chryfust fluuius interfluit^ Carpathiis motibus demifftis,qui quum ramenta aurea deducat,ab auro nomen accepit. Cæterum baud ab fc futurum arbi-tramur, fi de Dacis aliquid vlterius exponcmus. Daci iidem amp; Daui funt,Ge-tisqj cognati, quando idem vtrifq; fcrmo,quin etiam ex eodem loco prodiere:
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;led aliqui ex Scandinauia (quibus Iordanis,ac multi fcriptores aftipulâtür) vna
1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cum Getis, quos Gothos dicimus : pieriq; à Dais,qui funt in Scythia Afiatica,,
venilfe contendunt. Daæ nanq; ( vt audor eft Strabo ) Hircaniæ finitimi func
populi,qui V nnorum,cæterorumq; Scy tharurn ritu,meliores fedes quçfîuere.^
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Quare Daci amp; Gctæ,non è Scandinauia,fcd ex Afiatica Scythia, cu Occiden- yqnbsp;talibus Orientales populi vetuftiores fuerint, reótius proueniffe teputantur.nbsp;Qnin amp; Dauorum amp; Getarum,feruorum nomina Athenis tantopcre cclebra-bancur. Solebant cnim ferui,vt CappadoCes amp; Syri, à fuis regionibus appclla-
ri. Nec defunt, qui DacoS amp; Dauos, à nbsp;nbsp;nbsp;hoc eft pugna, quum bellicofiffimi
* fuermt,nomê accepiffe vclint. Getas verb à gefis(q.uu s in ï inorc Græco fæpo
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fnutlt;gt;lt;
DËCADis I. Liberi.
jnutetur) quæ Romana pila funt,appellauere. Gefus enim, longus Cotus cft,vc in Geticis Criton fcripüt. Gctæ in exortum ad Pontum vergunt:Daci contra,nbsp;verfus Germania ac Illri fonteis. Qiwd Daci,Daui fint, antiqua eorum oppi-dateftantur,vtpote qui iil daua potillimtim exeat,veluti Comidauaj^ergida-ua,Decidaua,Marcidaüa,quafi DauaMarci,Decij,amp; Sergij.Sed Getæ Grccisnbsp;notiores, fiquidem frcquentius ad vtranq; Iftri ripam comigrabant, modonbsp;Myfis,modó Thracibus immixti verfabantur. Triballi quoq; Tliraciç populi,nbsp;quum idem éis obucnerit,ca{de fiepe tranfmigrationes tolerarunt, amp; eo potif-fimüm teporc, quumfinitimi aduerfus inferiores infurgerent. Dion Prüfens^nbsp;to fophifta digniffimus,qui Apollonij Thiançi ôéEucratis Tyrij temporib.fïoruitinbsp;in GetaSjtahquam exul peregre profeélusjGetica edidit,vt Philofiratus ait: exnbsp;quibus res Gctarum, quanti habitæ fuerint, facile pofTcnt intclligi. Cæfar Au-guftus aduerfus Dacos, qüinquaginta milium olim exercitû mifit^ ac vix Da-nubijripa prohiberepotuit. Auâ;o igitur plurimû Getarum amp;:Dacorumim-pcrio, ad duceilta bominum milia cxcrcitum amplificarunt, rraicótóq; Danu-bio pfouincias populiRomanigrauiflimo bello infeftarüt. Curio Daciatenusnbsp;populi Romani figna tülit,fed tenebras faltuum cxpauit. In Sarmatas vfq; Ap-pius, Pifo Rhodopen, Caucafum penetrauit Lucullus, ad terminum gentiumnbsp;Tanaim, lacuin^ Motim : nee aliter cruêtiffimi hoftium,quàm fuis moribusnbsp;10 domiti-.quippc quum in captiuos igniferroqj fieuitum:fcd nihil Barbaris atro-®nbsp;cius viium eft,qùàm quod abfeifis manibus rehóli, pene fuperftites viucre co-serentur. Domitianus Imperator vnam in Sarmatis expeditionem, cæfacumnbsp;legato fimul vnalegionc,amp; in Dacos duas necefl'arió fufeepit: primam, Oppij»nbsp;Sabini viri cÓfularis gratia, quem ab hoftibus opprcflùm fenfi?rat : fecundam,nbsp;Corrielij præfeéli cöhordum prætorianarum, cui belli funima ipfe commife-rat. De Dacis,poft bella varia bis triumphauit:de Sarmatis,laureamCapitoIi-no louiretulit.Tüc aras Flauianasj ei dicatas Viennç crediderini,quado Fla- ads.Petr!nbsp;uiæ gêtis ille fuif.deinde quum Daci iterum defeciflent,eos Traiar^s in ditio-nem fuam redegit:nbsp;nbsp;quüm alfiduo bcllo res Daciç exhaufte forent,multaTil-
50 lue colonias deduxit,inhödiernum vfq; diemRomanamlinguam references.
Neq; diutius id ptofuit : nam Galieni Imperatoris temporibus amifl'a cft, quæ Aureliano deinde dedit originem: fed Aurelianus Daciam,quaTraianus pró-^inciam vitra Danübiumfcccrat (vtSuidas amp; Eutropius ait) intromifit, omninbsp;Illyrico Myfiaq; vaftata:defperans earn polfe retincri. Romanos ex vrbibus amp;nbsp;agris Daciç abduxit, eam^l media Myfia collocäuit, ac Daciam appcllauit,nbsp;quæ nunc fuperiorem inferioremqj Myfiam diuidit: amp; quum illa ante in læuanbsp;Dànubij fuerit in marc fluentis,nunc in dextera ab Aureliano tranllata. Quinnbsp;amp; LiciniüS Impcratot à Galcrio declaratus,e Dacia fuit oriundus.Dacir|uon-dam fuperatis bello Bois amp; Taurifcis,totam ferè Illyrici regionem dcfolarunt:nbsp;'40 Scordifcos, olim Galatas appellatos, cum Illyricis amp;Thracibus proijiifcuènbsp;vinentes, grauitcr infeftarunt, deinde in belli focietatem acccpcrunt. Géræ,ànbsp;Romanis(vt ait Plinius)Daci difti funt,de quibus in^ralatius dilfcretur.Dacia,nbsp;Gothia,amp;: quum a Gepidis Gothorum cognatis deinde occupatafucrit,etiamnbsp;Gepidadici poteft. Galicno imperante, Gothi Grçciâ,Macedoniam,Pontumnbsp;amp; Afiam deuaftarunt. Danubius èGcrmaniçmontibus oritur,haudproculànbsp;Rauracisiugis,limitibus Rhticis,per latiorem orbemprotëtus,recéptis fexa-ginta fluminib.fere nauigabilibus,bis decies circiter milibuS pafl'uum vagatus;nbsp;feptenis tandem oftiis in Euxinummare deuoluitur: à dextra, Rhcctos, Vin-d£licos,Noricós,item Pannonias,Myfias : ad lçuara,magnam Gernianiam,Ia-¦ zyges,Metanaftas, Dacos amp; Getas habet. Nilo duntaxat inferior, glacie con-gelatus onufta plauftra,ingcntemque exercitum fuftinet : amp; tune à naturç deficit officio. Nam quum ad Pannoniarum defenfionem, tutclamque ImperiJnbsp;Romani, naturx iuffuiam emcrferit,ne à fæua Barbaria incurfaretur, vefanie-te bruma, vt Germants amp; Scythis aliquantulum blandiatur, quando fuifuj;itnbsp;äccolx,eorum pedibus calcari patitur. Quum lUyricum attingir,Ifter,ab Mrqnbsp;a iiij
-ocr page 48-8 ANT. BONTIN II R ER. VNGAR.
PhtloflrÂ-tHS.
rege nominatur:cuius duo filii, Elorus amp; Aôlæus,quos Philoftratus ( quem in Nouæ ciuitatis obfidione, diui Matthiæ iuflii è Græco traduximus) feribit, eXnbsp;Homeri fententia, clariflimos quondamhabitos, Myfis Troianisque auxilionbsp;fuifle:item in bello, quod adTroiamgeftum eft,maximus Aiax aduerfus My-fos fe, ô^vnà cum Patroclo Achillem,aduerfus Hemum filium Martis, Di-omedem, Palamedem, 0^ Stelenum, aduerfus cos,qüi ex Iftro venerunt,Atri-das amp;rel!quos oppofuit. At Iftri filii,Scytharum duces, qui Hedroris inftitutonbsp;quadrigis pugnabant,quum in hofteis forti animo irruerent, Aiàxque feuto 3.^nbsp;criter infonuifict, deterritis, refilientibusque equis, turribus exculfi, palantesnbsp;Scytllîe fugitabanf.ifti verb quum obftinaciffime pugnarent, ambo cæfi. lonbsp;Ante cruptionem, Pence eft infula, quam quumBafternx occupaifent, Peu-cinorum accolæ montium, inftlam quoque Pcucen appellarunt, à picearumnbsp;fyluarum mnltitudine,Peucini didifunt. inferius amp; fuperius infulæ multæ,nonbsp;pari magnitudine; quare prae cæteris celebratur primnm Iftri oftium.Et Peucenbsp;dedud:um,Hieroftómon diótum, quafi Sacrum osmeque procul Iftripolis, ab ,nbsp;amne nominata.Iuxta Peucen, magna palus oritur : fupra Iftripolim quoq; la-CLIS eft tribus amp; fexaginta milibus pafl'uum ambitu,quem Halmirim vocarunt.
KerodotUS libre 4.
îJiul lgt;iz.e-
vvel^
TîÿÂf. InPeucinis igitur, interamnis Achilea t vrbs eft à Turcis nuper occupata, A-chillis religion! deditiflima: quam Leuca,Dromus quoq; (vt inferius oftende-ur)affirmat.Sccundum,Narcoftomum,a congelatis ftupidisquepifcibus,quo- zo rummagnaibi copia capitur,appellatur.Tertium,Caloftomum,àlignis vel bo-nitate vocatum. Contra afalfitate quartum, quod Pfeudoftomumnuncupant:nbsp;inde infula Conopc,quæ à culicum multitudine fibi nomen inuenit, amp; Diabafis,à tranfitutiuncupata.Quintum,Borioftomum,quod fpedat adBorcam.nbsp;Stenoftomum verb fextum, 1'ed anguftum. Spireftomum denique feptimum,nbsp;quod Ipiras latius obducat,a palude nigra defiues, quamTifagolam Ptolemæ-us appcllatmon procul, Arp is eft ciuitas. Poft Sacrum,tria ora funt cxiguaamp;::nbsp;angufta.E^orus quinque tantumlftrioftiaponit,poftfeptenalftri ora.præternbsp;mate Ponticumvaftaplanicics aperitur, aquarum indiga, Q^amquum Darius Hyftafpis filius intraftet, traieifto Iftro,quum aduerfus Scythas bellum gere- 50nbsp;ret, plt;um abfuit, quin cum exercitu toto delerctur : deinde Lyfimachus innbsp;expeditionem contra Dromicherem Getarum regem profedus, eadem ne-ceflitudine adadus, inlioftis poteftatem dcuenit: at quum dementemlioftemnbsp;nadus eilet, incolumitate donatus abijt. In bac folitudinc,omncs Scytharumnbsp;fun^cntcs,vtPlinius ait:quarum alias tenuere Getæ,alias Sarmatæ,vtpote A-mailobij,aut Aorir.alias dégénérés Scythæ,quià feruis orti funt,aut Troglody-tæ.mox Alani funt,amp; Roxolani. Ab oftiis Iftri ad Tyram noningenta ftadia in-teriace^t:in medio fpacio lacus duo, Sgt;C quidemingentes:altero portus loco v-ti licet,ore caret alter.Planicie! vaftitatem Britholagif habitant,^ Icporum gra-uitate^ominati: oppida verb Tremes,Cepolium:montesMacrocremnii,Clanbsp;ros,amp;;prope Tyram Hcrmonadus.Sed hinc hiftoricorum magna difl'enfio : a-liqui funt qui Getas, quos Gothosdicimus,e Scandia profedos, infulam fuiflenbsp;contendunt, temporeTyb'^rii. Ælius Cato, extranfiftrianaregione, quinqua-ginta G ctar um milia in Thraciam habitarum deduxit: quæ ges, Thracum lingua vtitur,amp; adhuchabitat,Myfique vocantur.Grçci,vtaudor eft Strabo,Ge-tas Thraccs efte arbitrantur, vcluti Mylhquandoquidem vtriqueThraccs,nbsp;quos nunc Myfos vocant,à quibus Myfi quoque illi promanarunt,qui in Afia,,nbsp;inter Lydos, Phrygas amp; Troas habitant. Item ipfi quoque Phryges, è Thraci-bus duxeregcnus, quum olim Bryges diccrentur, quemadmodum Medobi-thynos,Bithynos,amp;Thynosnominatos accepimus.Poflidonius deMyfis,Thranbsp;cibus amp; Gens multa refert admirationc dignifiima:quando religion!deditiifi-fnos,.a carnibus abftinentes, perpetuique coelibatus non parua ex parte obfer-uatorés fuifle feribit: melle tantùm,acladc cafeoque vcfcifolitos,atque ideir-coDcicolas, amp; Capnobabas, ideft fumi confcenrores,appellatos-nonnullos ènbsp;Thracibus,qui fine mulieribus vitam excgcrint,Ctiftas vocatos, quafi creato-res.
\
-ocr page 49-DÈCADIS I. LIBER I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lt;gt;
res, honórisqj gratia facrofanäzos habitos, amp; omni denique libertäre donates.
. Menander ille Comicus idem fentiens,Thraces ( inquit) vniuerli, nos praîfer-tim Getx : nam eoriim indigenam efle, meipfe glorior, præ cateris continen-tiam nimis agimus. Et fubdit, E nobis vxorem ducit nemo. Qu arc Getis ma-ximumfuit diuinarum rerum ftudium,quod carnium quoque abftinentia 'vehementer aüxit. Poft hçCjè Getarum genre quendam Zamolxin nomine,Py-thagoræ feruiuifl'e ferunt: ab eo ne mediocrem quidem diuinarum rerum co-gnitionem didicifle : ad Ægÿptios peregrinatum, nonnulla fuis artibus addi-dift'e : in patriam reuerfum, in fummo honore apud fuos habitum : auguria,
10 prodigia, fomnia præfagiuifl'e : proinde Regem Getarum vitro animumindu-xifte,vt optimum diuinç voluntatis interpretem,fîbi in regni focietatem hunc Philofophum adfeifeeret : in primis peculiaris Dei facerdotem fuifle deftgna-tum, deinde pro deo habitum: fpeluncamfubterraneam, ac aliis inuiam fub-iuifte : nemini prarterquam regi,regiisq; miniftris colloqucndifecifl'e potefta-tem:ibideorummore,oraGulareddidiire:edi(ftaedidifle multa. Demummo-rem hune adTyberij vfque temporaperdurafl'e, quo femper aliquis famftiffi-mis prædïtus mftitutis inueniretur,qui Regi cóftliarius foret,amp; pro Deo .à Getis coleretur.Cçfaris Augufti tempore,qui aduerfus Byrebifca Gerarumregenïnbsp;comparauitexercitüjDeceneas hochonore in SacromonTe,cuiCogeono no-
10 men erat,fungebatur. Qijare ft Grçcis credimus,magna auftoritate praditis,amp;r, Getæ5quospro Gorhishabemus,eThracibusduxeregenus, quónampad?o ènbsp;Scandia,ftue Scantiaprorupere?Immo Iordanem,cçterosq} fcriptores,qui cumnbsp;fequuti funt,mentitos efl'e confitebimur: nift fortafteThraccs quondam Geta-»nbsp;runiMyforumqjprogenitoreSjprimùm eduxifte eos dixerimuf: aut Apollodo-rum Eratofthenemqj fequamur,quiHomerumca:terosqj feriptores antiquesnbsp;Graecarum tantum rerum notitiamhabüiflè fatentur,reliquaru vero longé po-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*
fttarum peritia caruifl'e, quumqj flumina circiter quadraginta Pontum inftuär, neque Iftri,nequeTanaidis,neq; Borifthenis,neq; Hyppamdis,ne^ Phaftdis;nbsp;neq; Thermodontis amp; Alidis, qui celcberrimi funt, feciftc mentionem : nt^e
30 Scythis quidem, quos claros quofdam equarü mulfores Ladiphagos Abiosqy nuncupat : amp; fortaftc hon immerito, quando ea tenipeftate mare illuinullinbsp;patuit nauigationi. Proinde Axcnon,inhofpitabilenuncupatum,exfrcquentinbsp;procella,amp; Scytharumimmanitate,quihofpites immolare,humanis carnibusnbsp;vefci,amp;:caluarias pro poeulis vfurpare folebant. Pontus quondam inaccclft-bilis erat,atvbi lonesm littore vrbes condidere,Euxinus,benignus liofpes ap-pellari cptus eft. At quifnam Homerum Scythas ignorafle dicere auftt,ft La-cliphagos, Abios amp; iuftilfimos nominarit,quum carros pro domibushabc-rent. Nomades amp;^paftoreseflent,nulla iaborarentauaricia,onus pro on«reda-rent, vxores cumiiberis è Platonis inftituto communes haberent, nihil priua-
40 rum præter cy athum amp; enfem pofliderent ,mir£e ftmplicitatis homines^nulla * malicia ambitione laborantes, contentes paùcis, amp; longe nobis continen-tiorcs ? His quondam moribus Scythæpræpollebant. Atvbimare ahobis iia-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
iiigari cptum, maritimi Scythæ noftris moribus coinquinati, eos continuo deheixyvoluptates, maliciac niagnitudo,auaritia,malarumartiumofficina pro-tinus inuaftt: mox détériorés eft'eóli,holpitesmaclare, agerelatrocinia, luxuria mollefcere,tra(ftare fordida lucra, dum mafuetiorem exterorum vitam gu-ftant, eftminari,corrumperc prifcorum mores,pro ftmplicitate maliciam in-ire, immutare fere omnia. Q^re viri quondam fanétiflimi fucre Scythæ, vtnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;f
Strabo aftipuiatur,ac tales, quales ab Homere feribuntur. Quin etiam Scytlii-
Jö cam ftmplicitatem Perfarum ,Ægyptiorum, item Babyloniorum amp; Indorum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,
teftantur epiftolæ. Anacharfis philofophus,amp; Abaris, qui ab Auaribus Vnno-rutn fociis duxitorigincnijamp;plerique alij inGræciam fapicntiæcupiditate peregrinati, perpetuam idcirco laudem ftbi compararunt : qui gentile quoddam præfeferentes inftgne,ingenitamiufticiä,facilitatem,lenitatcmqj redolç-bant, Alexander in expeditione aduerfus Thracas,quum Triballos incurfalTet/nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
-ocr page 50-J
to ANT. BONFINÎI R E R. V N G A R.
Syrmiumquc Tri hallo rum regem perfequeretur,in Peucem Iftri infulam con fugientenijVnde Syrmiumpofteadenominatum eft,nauigiorum inopiaremo-ratus eft : tra/grefl'us in Geras,captam eorum vrbcmfubuertit:moxacceptis abnbsp;ilia genre amp; à Syrmo rege muneribus,è veftigiofe recepir adfuos. Dromiche-res Gerafum rex, qiium fiiccefl'orum Alexandri temporibus Lyl'imachum in-feftanremcepifler,ne morralibus(inquit)talibus bellum infer,fed potius pro a-micis habeto. deinde hoftem male meritum hofpitaliter donatum dimiiit, ta-lique beneficio eum ftbi perpetub obligauit.Anachariis vcró,vtEphorus afte-rit,e Sacarum genere fuit, qui Aftaticam Scythiam frugiferam incolûtdiic monbsp;deratfbne,prudentia,ingeniique præftantia inter feptemfapientes annumera- lonbsp;ri meruit. Folles ignis exufcitatores, bicipitem anchoram, rotamq; figularemnbsp;inuenit, de quo multa Diogenes ipfe fcribit. Sed quando in Getis amp; Scythisnbsp;aliquandiu fuimus immorati, nunc ad diuerticulum redeamus. Harpisnonnbsp;proculapalude Tbyagola,vrbs quidem vetuftiftima, cui ab Harpy is nomcin-ditum.Phenætis enim (vt ault;ftor eft Homerus) ab Harpyis in terram Laótipha-gorum, id eft Getarum ,du(ftus eft, qui fobrio viiftu funt amp; parco,fanólis legibus vtimtur,externis mexpugnabiles amp;inuiéfi,acnullo auariciæ morbolabo-rantes. Poft Iftri oftia maritimam Ponti verfus Tanaim peragranti oram, Tyras inprimisfluuius occurrit, à cuius oftio quingentorumftadioruminterual-
^lo infula Leuce, Achilli facra, profpicitur: de qua multa Philoftratus c Prothe- lo ftlai verbis cognitione digna fcribit : Neptuno Tethida pro nouo folo fuppli-cafle, vt aliquamhis qui è Thcflalia forent incolendam infulam daret.Huc re-«putantem Ponti longitudinem,nullaminhabitabilcminucnifl'e,quum Iftrum,nbsp;Borifthenem, âtThermodonta,qui immenfis perpetuisque gurgitibns inPo-tum deferuntur,rcputaflet,vni ex his amnibus profluentem exaggerafle,in Po-toque infulam ftatuifte, eius longitudinem triginta fuifle ftadiorum, quatuornbsp;verb latitudincm : mox ibi pteleas albasque arbores fuifle ortas, vnde infulasnbsp;nomen injjitum: alias templum in mirum amnitatis ornatum circûftarc:hæcnbsp;deHm Achilli ac Helenæ incolendam dimifilTe,ibi templum vtriufqucrehgio-fiflimum,amp; vtriufque ftatuas fuiflepofitas, quæfemutub nonconfpiciunt: 30nbsp;nam Helenafpeèlat ad Ægyptum,quin amp; Neptunum amp; Amphitritas,item Ne
nbsp;reidas,cæterosquc amnium dçmones, qui in Motidem Pontumque conue-niuntjibi fua coniugiafrequentare:albas adhxc aues infulam habitaire,amp;: con-firmafl'e nomen, omnes Graecos, exterosque Barbares Ponti accolas, tali fefenbsp;holpitio abftinere. Achillem amp; Helenam ibi conuiuia agcre, in cantibusquenbsp;quotidie verfari: mutuum amorem, Homerumque prxconem,perpctuo can-tu refonare. Prxtereaeflefamam, mercatoremqucndamhanc infulam quan-doqufrequentalTe, huic apparuilTe Achillem, retulilfe quæ ad Troiam geftanbsp;funt:grato hofpitio, amp; lauto prandio excepflre:mox imperalTe, Ilium nauiga-
retjT îÿiademque puellam adduceret, quæ vna è Priamidum fanguine fupere- 40nbsp;rat: quodquum illefeciflet, ab Achillemirificelaudatum, aciulTum,vteamnbsp;(quando Leucen mulieribus adiré nefas crat)in fuanaui cuftodiret:mcrcatorcnbsp;ab co,non fine multa pecunia dimiflrum:neque adhuc ftadium abnauigantem*nbsp;puclla: vlulatus audiuilTe immaniter ab Achille difeerptæ. De his haótenus;nbsp;nunc adTyram fluuiumreuocetur oratio. In eius oftio turns Neoptolemi,
amp; vicus Hermonadris appellatus. Nam Achillis filius, vt aliqui opinantur,iux-ta paterna monunicnta,ipfe quoque aliquid ædificare voluit:quod non aflen-tior: immo à Neoptolemæo Mithridatis filio nomen aflumpfit, qui æftate na-uali,hyemc verb equeftri prælio Scythas fuperauit : amp; vt cxitti Tyra Getis ob-ftrueret, inTyrx oftio turrim crexit. Tyras «à Tyriis mercatoribus dibtos arbi- J* tror, qui Iticri cupiditate dudi non modb primi cum lonibus mare Poiiticum,nbsp;fed Hilpanum quoque amp; Gaditanum penetrarunt, vt argentum, fyluarum incendie conHatum, è Pyrcnæis montibus purpuræ commercie referctes, fe di-taf ent. Phnices, primi cymbam, amp; fy derum in nauigando obferuationemnbsp;inucnerunt.adamnemvrbs Tyros,quæ etiamOphiuiradicitur,quum Ophoe-
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cicuru
-ocr page 51-DECADIS I. UBER I.
Xiicum dicidebeat, à Phnicibus ntincupatum. Aduerfo nanque flurùine na-uigantibuSjà dextra Niconia,à laeua eft Ophiufta.Getæ,Tyræ accolx, Tyrogc-tæ vocantur. Neque procul eft infula Parthifama, quam Tyragetx incolunt,à Pfeudoftomo Iftri oftio centum triginta milibus paft'uum fané remotam.Mox äin, a.nbsp;Axiace fluminis eognomine vocati: hi quum fagittarij fint egregij,quafi fagit-tadigni haberi debent. Vitraiftos Crobogigi,ac Rhode flumen: item finusnbsp;Sagarieus/amp; portus Ardefus, à Tyra eetum viginti milibus paffuum Borifthe-ncs abeft,quern Boreæ robur interpretantur, quando inde defluit:nauigationxnbsp;commodus dulci aqua ,pifcibusque optimis prxditus. Huius lacus ingcns, amp;nbsp;ïo oppidum, quod quindecim milibus paiTuum à mari recedit, éodem ndfninenbsp;appellatumshoca Milefiis eonditum mcdo Olbiam,propter diuitiarum beati-tudinem, modo Miletopofim vocarunt : optimtim hie foiebat haberi emporium, quo GrçciSeythçque omnes confluebant: item in littore portus Achæo-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i
rum. Ab Achillis infula Leuce, centum vigintiquinque milibus pafi'uum Che-ronnefus abeft,in gladij formam porreóta in tranfuerfum, quam ab exercitati-one duels Theffali,Dromon Achillcum nominarunt. Agrippa.eiuslongitudi-nem octoginta milib. paftuum conftare afferit:vniuerfum ilium tradum Tau-^ rifei, Scythæ amp; Sarmate tenent. Succedit deinde Sylueftris regio, amp; Hylcumnbsp;mare à fylua, qua eircumdatur,nominatum. Vniuerfa igitur regio (vc ait Stra-io bo)quæ inter Borifthenem Iftrumc]uc fuperiacet,prima Getarum eft folitudo,',nbsp;pofteaTyrogetx,quos Sarmatx fubfcquuntur,cognomento Iazyges,amp;qui Ba-filici dicuntur, amp; Gcurgi, quorum pars maxima Nomades, amp;paftores, paucinbsp;terram colunt. Bafternæmeditcrraneatenent,TyrogetisGermanisq5vicini,amp;inbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'
a Germams fortaffe originem ducunt: diuiduntur in vicos phÄ-es,ac nationes: nam Adnobi quidam dicuntur amp; Syndenes Baftcrnarum.Qui Peucen Iftri in-fulam occuparunc, Peucini difli. Roxani, ad Aquilonem recedunt,inter Ta-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*
naim amp; Borifthenem campeftria pafeuntur. Totus file tradus Aquilonaris, è Germania ad portas vfque Cafpias, eampefter eft amp; planus. Hanqgplaniciem,'nbsp;Rufeiam nunc vocant j in Albarn Nigramqj diftinólam. Contra Roxanos^x-30 peditionem Mithridates Eupator mifit, Tafio duce, cum his pugnatum, quinbsp;maxima ex parte trucidati funt. Ex crudis bourn coriis thoraces amp; ,fcuM con- *nbsp;ficiuntjitem ad Ixdendum enfe, arcu lanceaque vtuntur. Ex hoc gencre plu-res funt genres. Nomades in curribus vitam degunt, per herbofamplanicienrnbsp;vagantur, tentoriaferunt pilo contexta, pecorafecumducunt, vndevidumnbsp;carpant, quum ladte, cafeo carneque vefcantur : amp;:hps nunc plerique Tartaros vocant : hyeme ad Mceotini præ frigore defeendunt, æftatéque perme-diterraneos campos diuagantur : idcirco afinis carent,quum animal fit frigo-ris impatiens ; boues quoque cornua non habent, quum algori fint obnoxia:nbsp;equi pufilli, magnæ contra pccudes : hydriæ congelata aqua, quamuis ænea:,
40 tarnen feindunrur. Itaque vt hxc ordine referamus', inter Borifthenem^ Hy- * panim, à montibus incipiendo Lenium eft oppidum, Amadoco, Barfacum,'nbsp;Nioftum, Azaaria,Sarurum, Serinum: metropolis eft Olbia. Inter Hypa- nbsp;nim amp; Carciniteml aurofcythæ,Tamyraca. Deinlt;^ Achillis exporredta pen-infula in falcix fpeciem, quemadmodum fupra diximus, vbi Bonus portus,nbsp;Cephalonefus, Myfiaris,Dianæ lacus, amp; Sacrum promontorium. A Drominbsp;tergo finus Carcinites, qui peninfulam à TauriCo Chcronnefo diuidit. Internbsp;Carcinitem fluuium amp; PafiaCem Nauari, Nauarumq; oppidum, deinde Ta-racaua, Pafyris, Hercabum, Tarocca, Carcina amp; Neontichum, quod Nouanbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I
mniainterpretamur, amp;- moxIfthmusTauricæCheronnefi,inter Carcini-tern finum Biciamq; paludem interiacentis, in quo Traphros in primis oppi-dum, deinde Eupatoria, Batrace, Dandaca,ParuuIa,Chcronnefus, Criume-topon, in arietis frontem eduólum promontorium, Corax, Lagyra, Iftrianus' fluuius,Theodofia t vrbs prxftantilfima, Nymphæa, Panticapxum, Myrma-* Hütéé^nbsp;cxumpromontorium,Parthenium, Zenonis,Cheronnefus, amp; Heracliu à Romanis hber-tate donatumyMegaricc quondam appellatum, quod quinquenbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
-ocr page 52-li ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R,
libus pafliium ambiente muro Græciæ mores cuftodiuit. In medirerrancis vc* rô peninfulæ Tauricæ funthæc, CimmeriûjBion,Parofta,Taurona, Paftefgya,nbsp;Ilkirata,Tyriâ:ica,àTyris poirefla,Zephyruni,Partacra,Chyta:um, Argola/fanbsp;bana.HeracIium autemHeraclienfium eft colonia^qui Pontumaccolunt. Eo-dem nomine Cheronnefus dicitur, quæ à Tyro fluuio ftadiis quater millibusnbsp;amp; quadringentisji per mare nauigetur,diftat.Partheriium,à virgini cmdam dinbsp;cato facello cum ftatua^ nuncuparunt promontorium : centum lladiis ab vrbenbsp;abeft, tresque portus effecitjvbi Cheronnefus cxciditur. Padorum portus eft,nbsp;angufti quidem oris,in quo Tauri gens Scythica,aduenientibus infidias latro-num^ore tendcrefolent:poft hune alius portus eft,qucm Conuntehi vocant: jonbsp;poft hune Cheronnefus eft, vrbs à parua Cheronnefo, in qua hta eftjnomina-tadibera quodanijac fuis vfale^ibuS,deinde à Barbaris infcftata,cô neceflîtudinbsp;nis adduôta, vt EupatoremMithridatem aduerfum Barbares bellaturum., ftbinbsp;præfulem amp; propugnatorem elegerit,qui limul in Gheronnefum mifit excrci-tum, amp; contra Scythas arma tulit:receptoque Scyluro cumfiliis o(ftoginta( vtnbsp;Âpollonides afl'erit} in Bofporanorum regum ditionem earn fedegit. Contranbsp;Criumetopum promontorium vitra CimmericumEuripumj Carambis oppo-nitur Paphlagonum promontorium. In eadem regiorie ctiam Cimmerius môs,nbsp;vbi niagnus olim Cimmeriorum apud Bofporanos fuerat potentatus. Et nunc
iuxtaEuripumCimmericumeft Caphanobiliilîma Genuenfium colonia,quç io
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;vniuerfçnunc Sarmaticæ Cheronnefo fuum nomen dcdit.Panticapæuni olim
Bofporanorum metropolis erat. Cimmerii nanque ad Ponti dexteram, niedi-terraneam regionem incolentes, m loniamvfque difeurrebant, deinde a Scy-chiseieôti funt,amp;:Scythæ à Græcis,quihas ciuitates habitarunt,vocantur.Bof-pori fretum inter Panticapæum amp; vicum AchiUeum eft viginti ftadiorum, amp;:
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;congelato freto pedibus vtrinque tranfitur. Q^are quodeunque Motidis o-ftiumcontinctjCimmericumlinurn appellant. CoritrahuncobftarcTrapczû-
y nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rem montgt;n feront, qui ciuitati ad Tybaraniam Zl Colcliidempertinenti no-
mfti dédit. Poft hune Theodofia invberrimo loco lîta, amp;: à conditore fortita nomen, cui portus eft centenarum capax nauium: deinde Panticapæa ciuitas 3Ó
nbsp;Bofpcaranorum,in Motidis orepohta. Interuallum, quodinterTheodofianinbsp;amp; Panticapxum eft, quingenta amp; triginta ftadia non tranfeendit, multis vicisnbsp;inlîgnibusquc habitaculis, amp; mira fertilitate præditumdn medio Nymphxumnbsp;cum optimo portu. Panticapxi arcem à Mileliis coditam legimusdiæc Leuco-niSjSagauri amp; Parifadç temporibus,vnà cum vniuerfa Motidis ora fub regalinbsp;imperio regebatur. Parifades autem regum vltimus, quum grauilh'ma Barbaris tributa pendere nequiret, Mithridati tradidit imperiumapfc inter deos deinde rdlatus, viéto Mithridate in populi Romani ditionem venir. Os Motidis, quod Bofporus Cimmericus appellatur, in anguftiflimum terminatùr Eu-
tip um# Achilleus viens Parthenio,qui in Afia eft, obiicitur.Cheronnefi regio 4®nbsp;in mare dcclinans,! heodoftam vfque, tota frugifera amp; campcftris,vbicunque
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;colitur,tcr decuplumlegimr, centum amp; odoginta modiorum millia frumen-ti,nomine vedigalium Mithridati Eupatori foluebantur : quin amp; cum Afiati-cis locis circa Syndieen attingctibus,argêti talenta cireiter ducenta millia.Grçnbsp;ci veluti à Motide falfamentaria, itafrumentarios hinc commeatus accipie-
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bant. Lcuconem Cheronnelî regem ducentas ac decem modiorum myriadasnbsp;Athcnienhbus c Theodofia ferunt tranfmififtc. Qmim fupra peninfulam Tau
I ricam fint Nomades qui equinis carnibus aluntur,amp;: variis incurfationibus no perfoluta tributa vindicabant. Airandrum,Hypficrates, in Ifthmo murum mil-
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;le trccentorum amp; fexaginta ftadiorum fpacio ad meridiem vfque,ad fingulaq; î®nbsp;ftadia turres decem crexifle fcnbit,vt Barbarorum impetum propulfarcnt:quinbsp;agros colebant,maiore comitatc,melioribusq; morihus eflcicontra qui in ma-ritimis obuerfabantur, lucri cupiditate, à latrociniis aciniuriis minime abfti-ncie. Scylurus, inique filii arces duas erexerunt, quibus ad difeurfandum ad»
uerfus Mithridatas duces vtebantur : quorum Palatius alter, alter Chabus di-
-ocr page 53-DECADIS I. LIBERI. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ij
Äus eft: contravçro DiophantesiqüiMithridatis Eupatoris duótu amp; aufpiciis in peninfula Taurica bellum gerebat,Ncapôlimædificauitamp;: Eupatoriam. Anbsp;Gheronnefîcarüni muro quindccim ftadiis iuxta promontoriumlacus fallusnbsp;eil, lalinasqj multas reddit, Augufti tempore hæc omniaBolporai^is regibus,nbsp;quös populus Romanusinftituerätjobtelnperabant. Sarmatarum item amp;Scy-tharum mos eft, equis, vt obtemperatiores habeant,-telles exccare : quóniamnbsp;parui funt, miræ pernicitatis amp; peruicaciæ : venatione deleólantur in palu-llri regione ceruos amp;apros,contra in campeftri capreas Sóonagroshabêtiiteninbsp;belluam albo corpore velocitati^ eximix, magnitudinc inter cefuum amp; aric-.
io terri,tantum natibus hatirientem aqüarüm ac feruanterri; quantum ad carpen-duiriin aridis campispabulumfatis elTe poflitr hanc colondicunt.Tauricaigi-tur pcnirifula, quam triginta quondam populuncoluere, eiusque iuga Scy tho-tauri tenuerejEeloponnefopcrquam ßiriilis vifaeft.Poft hanc Bece palus eft,à Moti petrofo dorfö diuifa. Panticapæum,Bucum ÔC Gerrhiim, è diderßs re-gionibus confluentes recipit. Gerrhus cnim Baßlides Nomädesque fepafar;nbsp;Hypaniis Verb Nomadesab Hylcis,vt Plinius ait. Inter Bücum amp;: Gerrhü Tö-tefeadæ habitant, vbi Acra oppidum : amp; vitra Gerrhum, Cnema Agariisqj flu-uij. Deinde Lucus amp;Poritesamnis,inter quosRoxolani, cuin Hygræooppi-do. Ad Poritis ora,Qiriaeft,T anaidis oftiis vicina.T anaim verb T anaitç acco-
io lurit. Meditcrranca verb,Ofyli, Ophlones amp;: Idræ, item Alcxandri Cæfarisque äix. Interiora loca niontibus circumfepta, ad Borifthenis caput, Neuri, Gelo- nbsp;ni,Tyflagcræ,Budini, Baßlid;e,amp; (vt lùprà diximus) Agathyrß. Supereos alijnbsp;Nomades amp; Anthropophagi,à Bucc fripra Motim Sarmatæ amp;ElTedories.Rt-liquum eft, vt poftqu am Europicam fcripßmus, nunc ad Slt;^thiäm Afiaf icamnbsp;tranfeamus. VitraTanaimAßaticaScythiafcquirur,apudfcriptórcs plcrol- ,nbsp;que ampliflimos fortita fines. Nam ab occideteTanai,amcridie GoraccCau-cafóque monte,amp;;fmu Cafpio .à feptentrionc, ac folis exottu vtroque Oceariönbsp;occup'atis Seribus terminatur. Hxc bifariam diuidetur,altera intj^Imaum,extra Iiriaum moritem alteracollocata : quin amp; à meridie Colchidc, Iberia^ Al-
50 baniacircumdatur. Sub aquiloneß declinetur ad exortum, Hypcrborci montes occurrunt,quorum accolæ funt Baßlici,Sarmatæ amp;Zachatæ: ex hi^uuius Rhas I defluens poft longos errores in Hyreanum denique mare demefgitur.nbsp;SubZachatis,Sbardcni,Perierbidi,Chenidcs, Saraceni, laxamatæ, Pfelßj,'nbsp;Thcmeotæ,Nauari prouinciaMithridatis,'itemTyrambæ, Afturcani, Zyn-gi, Arichi, Conopfeni, Meteni, Agbrifsc, Saranæi, Thufci, Hyppici montés amp;nbsp;Ceraunij, Columnæ AlcxaridriMelanchlæni, Sapotlircnæ, Scymnitx, Sir-rharii,Sacarii,A.ma2ones, Ôrinæi, Bali, Serui, Diduri, V di. Omnes Tanaimnbsp;Rhan fluuiurn interiacct,qui quum Sarmatæ ßnt omnes, Scytharum iftore de-,nbsp;gtrnt, ciuitatibusq; carent, præterquam iuxta Tanaim, amp; in maritima Mccoti-
40 dis ora Exopolis, quaß vrbs extra amnem poßta, amp; Nauaris, Paniardis, Pata-rua, Azara, Azabitcs,Tænia, Tyraniba, Gcrufa,Mapeta. In mediterranéis ve-fo,Anthis,Duruba,Corußa,Ebriapa,Saraca,Abunis,Naßmia,Almia. Moti- ® dem ab Afiæ parte, à Tanai ad AchiUeum vfque vicum Cimmcricum Sd Syn-dam, anmcs infltiunt,Marubius, Theophantus, Rhombites maior amp; minor,nbsp;AttiCites, Badis amp;Bardanes. AdTanaim lacus eft amp; ciuitas inter duo airinisnbsp;qftia, feptuaginta inter fe ftadiis diftantia, eo nomine appellata, à Bofporanis nbsp;Græcis condita, quam Polemo rex naftus, haud facile imperata præftantem,nbsp;Tybcrij temporediripuit. NomadumAßxamp;Europæ,qui pelles.amp;mancipianbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*
ferebant, item nauigantium Bofporanorum commune fuif emporium. Con-
ÎÔ à verb'infula iacet Alopecia, mixtorumhominum domicilium, quæ à vul- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
pium multitudine ßbi nomen inuenit. Terrcftri itinere euntibus Rhombites maior amp; minor occurrit,vbi optima pifeium conditura. Tanais, quiNilo contrarius fertur in Motida,vt ait Strabo, ccrtis fontibus caret, poftéfi verb Co-finographijê Riphæishuncmontibus promanarc affirmant.Nómades,frigora/nbsp;/eÿonisqj difficultasfacit, ne fuper eius oftiaverfentur indigeriæ. Alexander
-ocr page 54-14 ANT. B O N F F N 11 R E R. V N G À R.
fuperato Caucafo monic, viéto Dario,Sogdianis Baôtrisqj inpoceftatem rcda-dis,ad Tanaim amncni perucnic,vt fubaéla Afia,Europæ manum iniicerec,vbi quum Macedones incompolîto agmine difcurrcrentpopulatuiTi,à Scythis,quinbsp;deproxii^s montibus decurrerunt, grauiter opprcfli lùnt, pluresque capci,nbsp;quam occili : potiti vidoria captiuos in montes referunt,vbilatronuni circiternbsp;vigmri milia vcrfabatur. At hi mox ab Alexandro obfeffi, dum tundis amp; fagit-tis cum Macedonibus pugnam conferunt,imperatoremgrauifl'imo cruris vul-nere atficiunt: deinde facinoris pnitentia dudi,miflis Icgatis amp; captiuos red-diderunt,amp;fe vitro dedidere. Quarto póft die quum ad vrbem Marupentanbsp;venifiet, ftadiorum feptuagintaambitus, Auli Scythx Barbarorum iuftißimi, lönbsp;amp; a Cyri tempore hucufque libcrijinilFis oratoribus ab eo pacem impetrarunt.nbsp;AdEuropicos deinde Scythas P?nindam amicum mittit, cui mandata dantur*nbsp;locos contcmplari, prafertim qui fupraBofporum incoiunt,condendæ inTa-naisripa vrbisfederneligere, explorare regiones, populorummultitudinemnbsp;amp; vires confiderarc. Quodvbi fadum eft:,poft redados in ditionem, qui de-fecerant, Badrianos, vrbem in ripa fluminis feptem dierum fpaeio mira ce-Icritate perfecit, captiuis qui incolerent, repenlo dominis precio compleuitjnbsp;camque Alexandriam appePauit. Scythæ, qui trans Tanaim habitabant, fuisnbsp;eamceruicibusimpofitamrati,Carchafim regis fratrem cummagna copia-j»im manu, ad diruendam nouam vrbem mittunt. In ripa tune Alexander ta-
nbsp;nbsp;nbsp;bernacLilum habebat,nôdum obduda vulncris cicatrice, ad traiieiendum T a-naim rates,quibus équités,amp; vtres ftramentô refertæ, qui bus leuioris armatu-ilfc milites imponerentur, excogicarat. Quumhoftes in aduerfa ripa conflicii-fentjoratores mitTunt, qui Alexandro conlulant, ne indomitam gentem de eonbsp;nunquam male meriram,amp; Aflæ Europæque dominam adoriatur, néve clatus gt;nbsp;tantum iubricæ Fortunæ confidac, vt altius fubinde ruât, rcs prxcoces iempernbsp;fore momentaneas. Qiium re infeda dimitterentur, ratibus triduo confcccis,nbsp;quæ duode^fmmiliumnumerum adæquarunt, équités imponit, equos roflrisnbsp;aili^ri,amp;: natare oneratos leuius, armatis vtres, obiedas rates fubfequi iubet.nbsp;Infcftishoflibus Tanaim traiicit, mox. eos non modo àlirtore repellit, verum 30
etiam (.yaum certatim vnufquifque pugnarct, paflim fundit,fugatqj: arasq; vitra Tanaim in Europa,pcrpetuum vidoriæ fuæ monumentum polùit. Vrbemnbsp;Alexandriam earn elle repucarim, quam Exopolim Ptolemæus appellat. Rhasnbsp;fluuius, quem è montibus Hyperboreis defluere diximus, mediamq-, interlabinbsp;Sarmatiam, è duplici fonte oritur, oCcidentaem alterum, alterum orientalemnbsp;vocant. Inter fontes Modochef ac Hippophagiiacent, quiequino fanguincnbsp;carneque vefeuntur. Subdunturhis vitra Rhan, Vaffæi.Phthiriophagi, amp; regio Nelîbtisi AfîaticamigiturScythiamficutab occafuTanais amnis itaamc-
ridie Caucafus mons ab externis nationibus longe latéque tuetur, quippe quinbsp;fuo dor^3 perpctuoqj iugo diuidit Afîamy atquehincmareCilicum, illinc Ca- 4°'nbsp;fpium amp; Araxem,catcraq; Scythiæ deferta fpedat:amp; quum huicTaurus con-
' nitatur, ex hoc fit, vt omni^Afiæ flumina aut in Cafpium amp; Ponticum, aut in Rubrum Perficumqi mare delerantur. Alexander feptemdecimdiebtts Cau-cafumfuperauit, in Scythiamqs prorupit, vbi rupeseft ftadiorum quatuor al-titudinis, vndique excifa, in qua rcîigacum Prometheum fuilTe feru-nt. Ad ra-, dices nouam vrbem pofuit Alexander, quam feptem fenioribus Macedonumnbsp;dedicauit, amp; Alexandriam appellari iulfit. In Cafpio monte porta funtdupli-'nbsp;* ces, vnde Scythæ amp; Amazones prorumpentes, per totam Afiam fæpc graflTatiinbsp;fana imperia in Ægyptum vfquc gelTerunt : altéra inter Iberiam amp; Atbaniam,nbsp;ad mare Hyrcanum fpedant altéra. Præterea vitra Rhan^ ad Imaum vfq; monnbsp;tem iuxta Idyperboreos, Alani,5cythæ,Seciani, Rhobofei, Afmani,Pamar^nbsp;di, Canodipfa regio, Coraxi, Mologeni, Samnita, Orgafi, Erymni, Afcitæynbsp;NorosbeSjRhymnicus mons amp; fluuius, Daixamnis, item Noroflî, Aotfi. Ifar-ta, Cathagx, Scythæ. Ariacæ, Namafta, laxartcs fluuius,amp; laftes, Sagaran-
nbsp;cæ, Danabata jLatijyOxij montes, amp; Oxindrangæ. Deinde Sogdiancrum Ba-
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;drianoruraqi
DECADIS I. LIBERI. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ij
drianorumque regio,vbi Chàrachàrta, Salate, Tri b racla, Cabaris, Curiandra, Aftatagna,Maracanda, Comara, Comi : item Alicodra, Aziata, Arate,Nigea,nbsp;Parmide, Antiochia, Mafl'agetæ, Margiàni : iuxta quos fex oppida modicis inter ic ftadiis in frenüm do mit arum gentiiim Alexander erexit, quæ nunc fuxnbsp;briginis oblitaferuiunt,quibus olim ihîpérarunt.Haud procul hincîhons fuit,nbsp;præruptus vndique amp; excifustfigihtà ftadiorum altitudihis, qui vna tantùmnbsp;î'emita, eadenique anguftilfimâ poterat adiri, vix centum amp; quinquaginta ftadiorum circuitum amplèdebatur : quo quum Arimazæus Sogdiànùs cùmtri-gintà milibus armatorüm confugiflet, commeattis biennij contuliflet,- vt hocnbsp;lo mo'do fe à Macedohum feruitute vindicaret mira Alexandri arteacftigenionbsp;eft exillapetracumvniuerfa multitudine deturbatus : fubniiftis nanque tre-centis clam pCr rupem muenibus,inaccefîibfte iugum occupàuit. Item iuxta Sôgdianosamp;sBadrianos, Dacæ fùnt,'vhde Daci,quiDàriubium attingunt,nbsp;in Europâ,veluti amp; Comara,ofiginem duxere,deinde Chari,Oxiani,Drcplia-ni, Sabadi,Scofdæ, Varni, Chorafmi, Alexandrini, Oxiani, amp; poftremi, cæte-rique popuii,qui intra Sogdiarios,Caucafiosq; montes includuntur. Ad aqùi-ionem Nofohj Afpafiique montes rccedunt, poft quos Machefegi, Tybiacæ,nbsp;Zafadi8ê,rabieni,Iaftîe,Saxones,Afpahj,Scythæ,quot;Galadophagi;quila(fte nu-triùhtur,amp; Saxones: vltefius Alabannimoîntés,'poft quos Malfæi, Suboci, A-lo bauorfi amp; Suebi : dcindè Tapyfæi mohtes, Suêbi, Auaræi Arcatanacæ, qui
Ihïaùmmontemattingere conantur.' Inter mohtanaComèdorum amp; Imaum rnontem Sacæ funt, qui ciuitatibus carent, in fyluis tantùm amp; fpèlüncis habi-nbsp;nbsp;nbsp;*
tant,amp; Nomades iure nominaritur, quando paftbres funt, ex qüibùs Màflag^- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
tæ,Caratæ, Comari, Gruæi, ScythæacByltæ,montibus vndiqùe circumfepti,' Scythianï vero quæ extra Imaunimontem fttaeft,ad aquiloriem Abij, Anthropophagi,Garinæi^Rhaban3£i,Sizyges,Damnæ,Anzacites habitant : item Ani-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
baamp; Anzaciamons,deinde Seres amp;: Ofleres,Piâlæ,AfmitæijIftedohes,Throa-ni,Calia regio-,itharda:,Ithaguri,Cathæ Scythæ,Chaurani Scyth^Batæ,Âfpa-, caræ,Baucius amnis,Sera metropolis,Soiana,Ottorocora,Onofana, cætoeique 50 populi,qui Ariani,Gedrofiam Arachofiarnq; attingunt. Öfteres, Latine fylua-f umhobiles,qui perfufa aqua,frondiû caniciem depedunt,vndc gen^jnu s no-ftris mulieribus datus eft labor,fila redordiêdi, rurfusqs texendi, tammultipli-*nbsp;ci opere,ram longinquo orbe petitus,vt in publico (vt ait Plinius)matrona pel-luceat. Seres verô mites funt,ipfis^j4ifllmiles,'quireliquorummortalium c-tum fugiunt,quum comerciaexpetant. Hæc igitùr Scythia eft, quæ èjttfaïma-ura, quem illi mufcqfum interpretantur, eft'unditur. Sedvniuerfam Afiæ Scy-thiamtemporibus noftris tyrannusquiftam occupàuit, quemMagnùm canemnbsp;more patrio nominant. Sacas,qui Comedo monte,amp;Iaxarte amnc qipcludun-tur,à Perfis hoc nomine donati,ita bellicofos fuifle ferût, vt vfqf in Hyrcaniamnbsp;40 amp;:Parthiamvagari,atq; inde pra:dasagerecofuéuerint:neq;defertaficcaqi re-*nbsp;gioneremoratos,quinamp; Parthos magnis vedigalibus abhispacemercarifoli-toSjfinitimos amp; remotos arque multis incurfationibus infeftaft'e,Baâ;rianos in-uafifte,occupafte magnam Armeniæ regione, earftqs Sacafman appellafte, moxnbsp;Cappadoejam amp; Pontum graui bello folicitalTc, ex hôftiû manubiis celebraftenbsp;fefta,demù aPerfarum imperatoribus fuifle deletos.Hanc Cyro Peffarum régi gloria efle datam,eum Sacas aftu fupefafle.' Simulàta nanq; hoftium formi-dine,his caftra lautiirimaopulentifllmaqjreliquiflc: h'acc vbi occupauerunt, in nbsp;crapulamamp;temulentiamincidiflciCyrum'ab infidiis incautos adortum,ad interne cionemvfq; omncscecidifle.: diem'illumpatriæDeo dediéafle, quotan-50 nisPerfas hxc folenniaBacchanalia adftuporemvfqfproduda celebrafte. A-thafîos amp; Chorafmos è Sacarum amp; Afaflagetarum généré plcriquc volunt : adnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*
quos Spitamenes vnus ex Perfis,qui, Alexadro fefiftefe côtcnderunt,fanè con-fuginfedhi poftquamfe ab Alexandro vfqùequaq; peti cognouerunt,aliquan-diu per deferta vagati,ad placanda tyranni iram Spitamenem obtruncarût, caput ad eummi.ferunt,tali^ facinore belli finem inuenere. MaiTagetæjqui Mar« .
-ocr page 56-ï6 A N T. B O N F I N 11 R E R. V N G A R.
gianis vicitii funt,è Nomadû genere promanarunt,campos,montes palndcsvÈ habitant, belloalperrimi, quando Cyrum non expauerunt. Per hos Margus a-mnis è Sariphis motibils defluens iuxta Rhibios, in Hyrcanum mare deuolui-tur.Equumfoli facrificant,qué vnicum efle Deum ducunt:fuacuiq; vxor, fu(-penfa è cÇrru pharetra, in propatulo coeunt : fenio confeôtos in frnfta cædunt,nbsp;abominabilivoracitateinhumanavifcerarecondunt,ratiiliudfcpulturç genusnbsp;efle pientiflîmum:qui morbo pericrint,auibus amp;feris exponunt,haud aliter acnbsp;fi humanisfepulchris mdigni forent: vtuntur arcu,gladio,thorace,çneaqj fecu-ri,eorumornamentazonæ aureæ, aureaq; ephippia.-feiro carcntamp;argeto, magna æPisamp;auri copia: qui infulascolunt5herbarumradicibus,fru6tibusqjagre- lonbsp;flibus vefcuntur,veftes è libris arborumcontexunt : qui paludes tenent, piicesnbsp;cdtint, è marinorum coriis taurÄrum fibi indumenta parant. Contra, montaninbsp;religiofius degunt, quando carnibusnon vtuntur:ne iade amp; lana careanc, fa-mem baca fedant. Campeftres ouibus ac pifcib. nutriuntur,bellicofifl)mi fem-pcr habiti,alioquin fimplices amp;puri,amp;: incômerciisrerum non aftuti. Anthro-pophagi quibus humanæ carnis cibus eft,mare accolunt, quodThabinf vo-canr,trifti(fima folitudine immanitatis fuç caufa circumucnti.Saxoncs Aiiatieinbsp;Europicisfortafl'e dederc genus,quauis è Macedonumgentcpromanairc con-rendunt. Hyperboreos amp; Arimphæos multi Afi£e,Europæ nonnulli adfcribût:nbsp;de quibus tabulofa multa Diodorus refert,cognitu minime nccelTaria. Inter âonbsp;Taxartë,amp;: Sariphos Paropanifosq; montes,Sogdiani amp; Badriani iacentjOxo fnbsp;amne difcrcti:Ocus per Badrianos fluens,in Oxum tandem dclabitur:vtriquenbsp;Ijuum ab Alexandre defccflrent,graui bello domiti.Neque procul ab his Gordian!, qui quidetn omnes amp; vitaamp; moribus parum à Nomadibus differunt :nbsp;quamuis Badriani aliquante mitiores* Ne Oneficritus quidem verafcripfifle
* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;reputatur,qui Badrianos fenio motbove confedos,canibus ad hoc ipfum ali -tis,quos fepulchrales vocat,adhuc viuos exponi folitos fuilTe refert. Macedo-neSjVt Aleî^ndri gloriam augcant,apud Othum olei fonte fe inuenilTe teftan-turrfluuius per Sogdianos labitur,qui irrigatadiu regionc,in defertam tademnbsp;arenofamqj terram delitefcit.Id ipfum de Ario,qui Arianæ région! nomen de- 50nbsp;dit,Cc^iographi referunt.Oxi alueum(qucm in plerifquc locis in feptem fta-
* diorum latitudinem eflundi tradiderunt ) Alexander dum Befl'um infequiturnbsp;Darij fui domini interfedorem,ponte ex vtribus fado traiceit. Badria fub im-perio Macedonum,qui Perfas dcleueré,ad fecundum vfquc Selcucum Antio-chi nepotem retenta eft:deinde Theodotus præfedurç titulum mutauit in re-gntimjfuccelTorem fui nominis reliquit,qui cum Arfaee Parthorum rege contra Seleucum coniurauit,regnum défendit : quodimperante Eucratidc, nimisnbsp;audumi3lt;^amphficatum eft. Is enimàDeihetrio Indorum regegrauiter obfcl-fus,audacivfquc adeo fuit ingenio,vt cum trecentis tantùmmilitibus,crcbcr-
rimis e]ÿiptionibus,fexagintahominum milia vicerit,folucrit obfîdionê:qùin-.4°'nbsp;toque menfe maximam Indiæ partem in fuam poteftatem redegerit: in re-
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gnum fe recipiens, à filio, quem regni focium feceratyinterficitur : fupra einsnbsp;corpus, ne pattern, fed holPem interfecilTe videretur, non modo eurrus adus,nbsp;fed fepulchrum fuit interdidum. Vitra Sogdiam oppidum Panda, amp; in vltimisnbsp;eorû finibus Alexandria, ab Alexandre édita, vbi aræ funt ab Hercule amp; à Libero pâtre Gonftitutæ,item à Cyro,Semiramide amp; Alexâdro. Finis ab illapar-
* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;te rerr3c,à lax-artæ flumine includitur,quê Scy thæ Schyttim appellant. Alexander, militesqj eins hune tantum elfe putauerunt yquem Demonax tranlgrcflhsnbsp;eftjSeleuc'i Antiochiqj duX, qui hîc Didymæo Apollini aras pofuit. Margiananbsp;Badris finitima, defertis vndique eampis cîrcumdatùr, quam Antiochus So-
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ter admiratus, dcledum mille quingentorum fpaçium ftadiorum perpetùonbsp;muro circumfcpfit : ibique vrbem,quam Anti ochiamappellauit, erexit: viresnbsp;hic optimæ, quarum truncos vix duo viri compleduntur, duorum racemi cu-bitorum.Tapyrismos eft, poft tres quatuórve filios,proprias alii s viris vxores
(Martiæ amp; Caconis cxemplo) fponte concedere. Hyrcaniam plaiiam amp; opu--lentaih.
-ocr page 57-DECADIS L LIBER I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;17
lentam, item pulchris exornatam vrbibus aiunt, quarumTalabrota, Samaria, Carta amp; Cape funt potiffimæ : vitis vna,vinifert metretam; ficus,modios lexa-ginta: frumentum è femine culmis decidentie,fine cultu nafcicur,ôô adolelcit:nbsp;maxima mellis copia ex arborum t'oliis deflüit, in arboribusque m«ilificatur.nbsp;Qmim in Hyrcania ageret Alexader^Thalefiris Amazonum rcgina, quam alijnbsp;Myrintheamappellant,ei cum trecentis mulicribus protinus occurrit, liberosnbsp;à rege quæfitura,tertiodecimo póft die,vtero complete difceffit, Hyrcanu mare à Septentrione Scythæ: à meridie MedijHyrcaniiab orienteMargiani,Der-bitæ ac Rybij : ab occafu Armenij amp;: Albani circumftant. Scythx, aA^alpiqnbsp;10 mari incipientes, magna ex parte Dai nominantur,vt ait Strabo ; qtii magis adnbsp;foils exortiim rëcedunt,Malfagetæ,Sacæ,conyiiuniter Scythæ,frequétius Nomades vocantur. Ex Dais alij Paruijalij Xanthij, alij Pyiluri diâzi funt : Parui,nbsp;Hvrcànis eorummari proximè adiacent i reliqui in Arianam vfqüe regio-nem extenduntur. Ex his igitur Dacos Iftrianos promanafle opinaraurmequenbsp;illis adftipLilamur, quihos abiftrianis prohianalfe putaiit: ne fentcntia: qui-dem noftræ Strabo refragatur. Polycletus,lacnm ibi efte,habçre dulces aquaSjnbsp;ferpentesqj nutrire afl'ent. Contra cxteri fentiunt Cofmographi,qu?do ici Borealis Oceani finum elfe volunt vnde in mare vfque Indicum nauigare licet :nbsp;oft ij vtranque ripam tenere Scy thas,reliqua verb littora Scy thas Scy tharumve
io cognatos, vtpote Albanos, Caufios, Narifcos ac Mardos, par eins cum Pontlt;5 magnitudo. Claudius, inter Motim Hyrcanumqj mare centum amp; quinqua- nbsp;ginta milia pafluum tradit elfe interuallum : idque perfodere eo tempore Ni-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
canorem Seleucum excogitall'e, quo à Ptolemæo Ccraunic^fuit interfcdu* nonnulli trecentorumfeptuâgintaquinque milia paftiium elle dicunt : Cornelius Nepos, ducentorumquinquaginta milia. NuncautcmlfthmumColchi,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
Iberes amp; Albàni tencnt,perqucmCaucaftistmons,quemScythç Graucafunq nauafimi quafi niue carididum appellauerc, vfque in Indiana excurrit. Pompeius Magnus , vt auctor eft Plmius,cx Iberia ad Baétros vfque ad Aliertuflh. flume^ o-clo diebus ipfe peruenit,vbi Oxum infinit,per quem deinde in mare Cafpium
50 deueétusjad Cyri amnis oftiapenetrauit,qui ArmenixPoerixqj fines interluit; à Cyro quinq; tantum diebus terreftri itinere- fubueétis nauibus in Pimfim a- nbsp;mnem defcendit,per quem fecundo inPontum alueo dclatus eft. Ariftobulusnbsp;multas inde merces in Hyrcanum mare per Ocum amnem vehi folitas prodi-dit : deinde in Albania amp; Iberiam per Cyrim amp; Phafim in Euxinum fuili'e de-latas.Ocus enim in Oxum dcfluit,qui ftiu vagatus,iri Cafpium mare demergi-tur. Albani, qui funt Catfpij, maris accolæjjiqojaiadibus non modo gcnere,lednbsp;vita quoq; proximi, paftorales funt, amp; bello non inepti, mira folifcunditatenbsp;prxditi,ac Cyri præfertim amnis interfiuuio-.terra femcntcmomnem,êtia. do--mefticum fponte fert,fine labore culturave,bona omnia panf.femel fata,bile- nbsp;ratrifera\e efficitur ; Ægypti feracitatem exuperat: aeris miratempertes : vires quinquennio putatur-.in bimatu,noueliæ fruétum ferunt:adultæ,vfq; adeonbsp;fcundæ, vt poft magnam vini copiam, maximan^n palmitibus luxuriam e-dant : ne minori quidem fcuditate funt pecora,homincs pulcherrimi,ac ma-gnicorpore, abalbedinecapillorumnomenfortiti.Trogüs ab Albanis Italis,nbsp;qui interfeélo Geryone Herculcm ex Hifpania redeuntem, ex Albano montenbsp;fequuti funt,appellatos elfe cenfet,amp; idcirco in bello Mithridatico fui generisnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
lion immemores,Pompeij exercitum fraterno nomine falutafunt; fimplex his ingenium,mercaturæ amp; cupiditatis expers : numerum fupra centenarium nonnbsp;norunt, ponderum, menfurarum, vrbanitatis agriculturæque ignari : iacula-
5'0 tores funt amp; fagittarij, arma,clypeus amp; thorax,itemferinà galea : folem,lunam aclouem colunt,præfertim lunam,cuius templum Iberiæ proximum:eius an-tiftes poft regem, veneratiönis obtinet principatû,facris præcft feruis amp; regio-ni'.èferuis multi numirie adfiati manticinâtur:diLtinaturus,per fyluas dilcurrit,nbsp;hune facerdos perfequitur, facraque catena dcuincii, per annum alit,alitumqinbsp;adaxamdeæcum.exteris victimis ducit in mediû,mox àlatere immilfacordénbsp;nbsp;nbsp;*
b iij
-ocr page 58-cîus haftaperfodit, amp; ex moribundo captat aiifpicia, quæ populo référât; fer-iiuniigitur inortuum,in piacuh fpeciem omnes fupergradiuntur. Albani fcnc-dutcinpræcipuè venerantur,in vitadefunélos pientilîimi,pra:fertini in parentes : cun^nortuis pecunias defodiunt, ex quo fit, vt pauperes line, èc patriino-nio careant. Quum ex Iberia in Albaniam ingrcilus lit per Amylenain regio-nem quidenialperam iîccani, ad flumen Alazonium lætiferos ferpentes ha-bentjitem feorpios amp; arancas,quarum alteræ cogunt ridendo mori,contra verb flendo fuorum deiiderio alteræ: canes etiam cxcellentiflîmos fuapte natura venai^rios. In his regionibus vigintifex linguæ funt, vnde fit, vt regum quo-que mtdtitudo adoriatur,nequecuiuis inuicemmifeeantur. Sub imperio Per- lonbsp;fariun fuit Albania, poftea Macedonum j deinde Romanorum. Traianus Imperator his regem dédit, nunc /vib Magni canis poteftatedegit. Ab his Albaninbsp;quoque orti hint,quorum pars hoc tempore in Peloponnefo, pars in Macedo-niaiuxta Dyrachium plane confedit.Quum G oth i Græcorum imperium affli-xerunt,in eos pariter militarût, deinde tædio militiæ aifeôti in Adriatico litto-re quieuere.Suprahos Cerauniafuntiuga,àtaâ:u fulminum appellata. Qmn e-tiam eahis adiicicndacenfuerim,quæ de Barbaris citca Caucafum, cçteramqjnbsp;niontis huius regioncm habitatibus vulgata, non fine admiratione referuntur :nbsp;neque menti turn aiunt Euripidem,qui natum ( inquit) hos lugcrc propter ea innbsp;quæ venitmala:at contramortuum,quali vitæ laboribus perfunélum, efierre lànbsp;lætitia plurima ac iocis. Sunt qui pro magno fæpc facinore neminem interfi-ciant,fcd cumliberis exigat inexilium. Contra funt Derbices, qui pro quibuf-lt;Iam minimis deliótis vita mulólant: terram venerantur,fmininumnulluninbsp;madantedûntv?: cos iugulant, qui annum excelTefint feptuagefimum, con-fanguineorum carnes abiumunt, ftrangulant anus amp; fepeliunt : humant quoque iJlos, qui feptuagefimum nondum annum nabti obierint. Signini in cæte-ris rebus Perfarum mores æmulantur ; pufillos qüidem amp;: hifpidos equos ha-bent, qui c4|uitcm ferre nequeunt: quadrigis coniugantur, quarummulieres ànbsp;te^eris annis exercitatæ funt aurigæ ; in qua quidem arte quæcunque edoblanbsp;inducitur,poteftas datur,vt cuicunque velit, nubat. Tapyrorummos eft, atras 50nbsp;ferre Feftes, demiflasqs comas : mulieres contra, Candidas breuesqj crines. In-terDerbytashihabitant,amp;Hyrcanos:fortilIiniihac optione donantur, vtqua-cunque velint,vxoremducant, Cafpij feptuagefimum annumcxcedentcm fame pcrimunt,in folitudme nanque il|um exponunt,euentuniqj longius profpc-bfant : felicem putant, quem è lebto diftrahi confpicantur : contra, fi a feris amp;nbsp;canibus,qLiàmmiferrimum:fiànulloprofpexerint infeftari, infelicem ducunt.nbsp;Seddc vtriufqueScythiæ deferiptione hadenus, quamuis id neminem laterenbsp;velim^egionum fines pro regnorum fortuna amp; vetuftate mutari. Nuncau-tem quum linguaSclauonica, nonmodb Dahnatiam amp; Illyricum, aç non me-diocratnmagnæGermaniæ partemoccuparit,fed pcrSarmatasamp;Getas effu- 40nbsp;fa,Tanais quoque ripam attingere conetur,præter Vngaros ex interiorc Scythia oriundos, qui fe peq^tiifimosScythasinficiarinequeunt,quandoeorumnbsp;fermone vtuntur, vt mercatores plerique teftantur ; Ceni in Sarmatia,empo-riisvtriufquegcntisgloiFemaacçeperuntjScythiamvlrraTanaimretulifle vi-dentur. Nollro autem tempore Vngaria ab Vnnis oriunda,cuius lingua quuhanbsp;Scythica fit,ab omnibus finitimis nimium videtur elfediuerfa, Pannonias SCnbsp;vitra Danubium lazvgumamp; Dacorumregionemferè omnem occupauit : tellus quidem fumma vbertate foli,amp; rerum omnium copia à natura donata, vbinbsp;aurum, argentum, fal, lapillos,colores eifoderelicet : pccorum mira fcundi-tas,in primisqj boum amp; equorum, item frumenti,pabuliyleguminis depomo-rumabundantia,vnde Pannoniam, à PaneDeopaftorum, vel à foli vbertatenbsp;diétam arbitrantur. Ahqui verb (quibus Appianus aflentitiir) lt;à Pæone Anta-ri filio, quem Pannohanonnulli dixerunt, Pannoniamnominarunt. Antarusnbsp;autem ab Illyrico genitus ell, quem ex Polyphemo amp; Galatea natum efi'e fe-runt : quare multi Pannoniam amp; Pæoniam non temerb idemefle credidere;
-ocr page 59-DECÀÛÎS I. LIBERE nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;15»
ham quamLatifti Pannohiam} Paeóniam dixere Græci: neque dceft amnico-rum copia pifcium amp; cupri confeótura,in plerifque fluminibus auri optimi ramenta inueniuntur: quin amp; ih vitibus aurifcro folo fatis, aurum quandoque legunt. Antiquæ vrbcs, Romanæquc coloniae, quas vitra citraque D^nubiuinnbsp;quondam fpcctare licebatjuequaquam hodic prater veftigia vidcntur : nequenbsp;in Pannoniafuperiore quç à monte Cetio inter Albanum montcmamp; Danu-bium,ad Arabanemvfque fluuiumeffundcbatur,qui apudlaurinum Danubi-um illabitur: neque in inferiorCjquainter Ribios montesamp;Iftrumad Tauru-numamp;:Danubii confluentaprotenditur: quamuis Vngarix ratione, VTOnqucnbsp;io Pannoniam inter Drauumamp; Danubiumnunccollocant ; prifcospopulos amp;nbsp;«ppidarecognofcimus.Adfeptentrioncm olim Azali, ad meridiem Latobici,nbsp;ad exorcu Viótiani amp;Oderiates amp; laflii^ad oc?afum Coletianiuuxta Danübiünbsp;luliobona, Camus, Flexu,Certobalûy Bregetiûzin Mediterraneis autê Sabarianbsp;à Sabauaro fluuio nominata, item Rhifpia, Sala,Murela,SaearbauCia,Bregcti-um,Præcoriura Polentium: fed Prætorlum, à Prætoriana legione diâ:û,quænbsp;pro imperatoris pfætorio amp; tabernaculo in caftris femper ftare foleb'at. Internbsp;Sauumamp; DrauunijNouidunüm, Bononia, que à Bois Galliac populis nomennbsp;accepitjLentudum, Corrodunum, Sifopa, Magniana Zagabria, cui à cerrænbsp;fcunditate iure nomen eft inditum : huic Ofualdus nunc prçcft antiftes, no-10 biliflîmo Vngarorumgencre natus,vir tanta modeftia,grauitate ac eloquenti;^nbsp;prædituSjVt mhil in eo inueneris,quodnon fit perquàm laudàbile, m fermonenbsp;nbsp;nbsp;nbsp;»
præguftatus,multo altius fapit^quam oftendit,{uam pre humanitäre diflimulat ï'apientiam.æque feit vtranque tolerate fortunam:amp;quum ftudiofiïfimus fitnbsp;biq; decori obfcruator,amp; quum confilio ac ingenij dexteritaTe polleat, potiusnbsp;rebus magnis agcndis,quàm facro ocio foret idoncus. Sed Zagrabia,olim Vi-cus- Italicus dicebatur. Inter Albanum montem amp; Sauum Patauiumfinteria- »» c^rin-eet,amp; Audatonium,item Vinudria,Scifciaamp;: OlimaCü, Sogôraamp; Vifuntium.nbsp;At Scifcia,cuius pulchra adhuc extant monumeta,in infula quafi Ära eft:quaninbsp;dum bifido alueo Sauum ingreditur, Golopis efficit, amp; quafi à feindendo^îbi
30 nomen venari voluifle vifletur.In inferiore autem Pannonia, fub Arabane A-mantini, Hercuniates, Arabofei : amp; Danübij hçc quondam ciuitates cÄnt ac- colæjCurta,Salua, Carpis, Aquintum, Saluîum, LuiTonium, Lugionum, Vo-contiumt,Teuthoburgium Tcuthonum oppidum, Acumnicumf, Syrmium,nbsp;Rhittium, amp; Taurunum, à Taurifeis Gallorum genere natis appellatum. Ber-bas veiô,IuoilumjMurfel!a,Myfia colonia, Cibalis,Cornacum, Scôrdifcorumnbsp;funt oppida, quç vnà cum Syrmio Sauum Drauumque interiacent. Inter Be-bios montes amp; Sauum,Breucarumfunt oppida, Certifia, Marfania, Baffiana,nbsp;Salis amp; Tarfum. Plinius lacum Peifonem, quem Balathonem nunc af^ellant,nbsp;amp; deferta Boiorum,item Lentudum,diui Claudij coloniam, amp; Sabariam luli-
40 am, amp; Sacarbantiam Noricis annumerat : in Pannonia Scifeiam amp; Emoniam * colonias commémorât, item Arabiates, Azalianos, Antibelgites, Cataros,nbsp;Carnicates, Eranifcos, Elercinates, Laconicos, Offeriarcs, Vartianos, Clau-diummontem cum Scordifeis amp; Taurifeis: prætcrea Metubarim Saui,in-fulam amnicarum maximam, infulamque Segefticam , vbi Scifeiam efie di-ximus,amp;Acuntium amnem, qui in Sauumiuxta Syrmium,Syrmîenfiumnbsp;amp; Amantinorum oppidum emittit,Draumque refert,èNoricis örientem,nbsp;àviolento cUrfu nominatû,amp; Sauum,quafilongè placidiorem,magisq; faluta-rem appellatum,amp; ex Alpibus Carnicis,quam regionem Carniolam nunc vo-cant, centum viginti milium palTuum interuallo in Danubium plane deferri.
50 Verum hic Strabo valde faliitur, qui dum nauigationc ex Aquileia amp; Naupa-fto per amnès in Iftrum memorat, Sauum in Drauum, eumq; in Noarum pênes Segeftam Iftrum influere tradit : quodnon modô ex Plinij didis, fed quia hoftris vidimus oculis, à veritate videtur nimis efi'e alienum. Paulo enim infranbsp;Peucen ciuitatem,à Peucinis Sarmatarum populis coditam,quamQmnquec-dcfienfeni nunC'Vûcant, Drauus Danubio admifcetur. Quônam modo Stra-'nbsp;b iiij
-ocr page 60-zo
ANT. BONFI N II RER. V N G A R.
bonis verba, accuratiflîmi alioquin fcriptoris, tueri poffîmuSjhaud facile dixc-» rini : Naupaéto (inquit) proxixuus eft fluuius Corcorus,qui oneracxcipit, Sa-uum hic in trat, Sauusque Drauum ingreditur : hic veto in Noaron penes Se-gcftani:hincNoarus acccpto Calpijquum ex Albio monte fluaE,perLapi-thasqi vagetur, Albii accolas, ad Scordilcos Iftrum influit.Sed quum omnialn-Itralle nemini liceat, folusque Deus falli nequeat, facile doôtilfimo feriptorinbsp;venia dabitur. Sed ad diucrticulû reuocetur oratio. Boii,Taurifci amp; Scordifei,nbsp;quum à Gallica natione promanalfent, non folùm regionem Drauo Sauôquenbsp;munitam incoluere: fed Scordifei cum Illyricis amp; Tliracibus promifeuè fe ha-buerdî omnium quoq; Thracum immanilfimi, quando corum ritu hoftili ian- I®nbsp;guine diis litare,exeorum caluariispoculafingere,grauidarum^ mulierumnbsp;partus tormentis extorquere,p?o nullo facinore reputaruncxallidum amp; robn-ftum genus hominum, fyluarum ac montium fitus non parum ingenii alperi-tatem augebat; Catonis éxercitum non fuderuntmodo amp; fugarunc, fed totumnbsp;penèintcrceperuntïà Didio, dumliberapopulatione vagantur, inThraciamnbsp;reiedi funt:a Drufo quumgrauius arcerentur,Danubii tranfitu inhibiti,à Mu-natio vehementius affliftfdum peruiû glacie flumen equitarunt,Boii ôdTau-nfeia Dacis fxpe bello vidi ,deleti tandem funt.Cretofiro quondam fubieóti,nbsp;quos Parifius quidam,amnis patriæ nomen referens,qui è montibus per Scor-^ifcos Illrum intrat,fanc difterminat. Scordifei à Dacis,deinde in belli focieta-
tem accept! fiint,nomenq5 à difeordia inuenerc.Nam redeuntib. ex Afia Gallis , quum res haud profpcrè fucceflifl'ent, quum per Myfias amp; Pannonias iter ^acerent, fpeârata amnilfimi loci fcunditate, inter eos eueftigio eft obortanbsp;feditio:rcdeundBm in patriam alii,nonnulli in Pannoniis defîdendum,incolê-dumqj folum quodferaciflimumnaóti fuerant : diuerfa quoque diuerficenfe-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bant;quare qui ibi remafere, ab ortadifeordia Scordifei dicli funt.Segeftanon
procul à conriuêtis eft,quæ Saui infulx nome dédit, vbi Scifeiam elle diximus, vetufta qu^am ciuitas,nunc ipfa veftigia vix extant: ca Dacorum incurfioni-bu^bfumpta,in mediterraneâ Draui amp;: Danubii regionem,qui fuperfuerant,nbsp;segefd.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;viuerent,fe receperunt:eumq; pagum nunc ampliflimum,Scgeftiimt 3®
vocana. Prope autem Syrmium eft,in via litum, qux in Italiam contendit, amp; à Syrmo Triballorumrege appellatum,non tamvino darum,quàm quod Probinbsp;Imperatoris fuerit natale folum, qui.Marmaridas in Africa fuperauit, Francosnbsp;inuiis paludibus ftrauit,Germanos amp; Alemannos à Rheni loge ripis plane fub-mouitjitem Sarmatas.Gothos, Parthos, Perfas,amp; vniuerfum denique Poti tra-dum infuam ditionenî redegit, quadringentahoftium milia cecidit, omnia abnbsp;hoftibus occupatarccuperauintantum prxdæ retuütâ Barbaris, quantum illinbsp;quondam abftuicrant: vt Syrmicam regionem, feraciorem redderet.paludemnbsp;quandam ficcare ftatuit ; quam vt exhauriret, innumerabilem miiitum multi-
tudincp ad elfodiendam foflam conuocauit. fuborta militari ob laborem in- 40 dignû fcditione, in ferrata turri, qua fpeculæ gratia latius altiusqj exçdificarat,
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;facinorosè cefus:qui moxelatisaggeribuspnitentiaduâ:i,ingenscuminfcri-ptinncfepulchrumdicarunt: hic probvs imperator et verenbsp;PROBVS SITVSEST,VICTOR OMNIVM GENTIVM BARBARA-RVM,VICTOR ETiAM TYRANNORVM. eius ftatua ill V croncnfi a-grolocata,de ccelotada,coloresprætexta mutauit.Deciumquoque Impe-ratoremex inferiore Pannonia, Budaliæ natû legimus,qui bellum ciuileinnbsp;Gallia fufeitatum pacauit: filium fuum Cxfarempronunciauit:Romæther-mas erexit ,in C hriftianos facinorofiflimè fæuiit,diuum Laurentium diro aft'e-
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;citincendio ; quare in Barbarico tumultu cum filio interfedus, demerfusque Pnbsp;in pahidis gurgite, nunquam vtfcpulturjf traderetur, potuit inueniri. Pannonia imperante Galieno â Sarmatis amp; Squadis depopuiataeft.- Bathon Panno-niorum ohm rex Breucis, Audizetiis, Dicionibus,Pirufcis,Mazæis,Deficiatisnbsp;imperauit. Secundum Pannoniam ad Hadriaticum mare funt Lapithæ,bello
quidem accommodatilTimijin Albio môcc fiti,qui Alpibus pofterior eft amp; per-, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quàia
S
-ocr page 61-D E C A D I S L L I B E R I.
tjüàm excellens:atq; lune ad Pannonios nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;liinc Hadriaticu ttiare pro-
minetiab Augufto expugnati, halicaamp; milio vefcuntur ritii Gallico :IIlyrico-que more ac Thracio armanturieorum oppidaMetulliumjArupinum,Mone-cium amp; Vendonum. Hadrius mós Dalmatiam diuidit mcdiam,hincj^editer-^ ranea,hinc mare profpeâans : hunc à mari plerique nomen acccpifle voluntranbsp;Græco fermone contra aliqui,amp; fortafle melius,quando quüm torus videaturnbsp;efle faxofus,prxter arbufta quxdam, nulla fyluarum ert proceritatc conlpicu-uSi Vt ad Pannonias redeamus gt; quum feduobus faltibus,tribusque fluuiis in-gentibus munitos cfle cognefcerent, prçdarum cupiditate amp;:animorum fero-ïo eia traftijin finitimos paflim grafl'abantur,mox fe intfa ripas tutiffimas recipic-bant. Ad hos igitur domandos, ab Augufto Y ibius mifllis cft,qui quum cos ihnbsp;vtrifq; fluminibus kipcrailet, non belli ex mo?e armacremauit, fed in proflu-cntcs capta proiecit, vt reliquis, qui fubfidebant, hoe viftoriam modo nunci-aret. Dalmatas Marius incenfavrbe Delminio, grauiflïma carde eonfecerat,nbsp;quos deinde gregibus, agris,armis Aflnius Pöllio mulârauit : quum adhuc du-rilfimum genus hominum,iugum c ceruicibus cxcutefe conarctur, Vibio abnbsp;Augufto deleg4ita expeditio,vt cos perdomaret,terramquc fodere cogerct. M.'nbsp;yalerius Mcflala Coruinus, diui Matthiç regis Vngariæcongentilis,Dalmatasnbsp;Pannoniosqj domitauir, prouinciamque inter Sauumamp;Drauum iacentem, ànbsp;ia fuonomine Valeriam,quam nuncSclauoniam dicimusyappellauit. Quinamp;è
Dalmatiçpartemâ Coruino Goruatiam nominamus,prçtcr Modrufiam ôâ Seniam nuila in hac regione eiuitas niemoratu digna : quarum altcraà Seno-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,
nibus Gallis,afyluis altera nomen vfttrpauit.In Valeria, folaZagrabiamemo-* rabilis,in mote (vt aiunt ) Grareo fîta : quæ qüum mirabili rerflm copia redun-det, per antiftichon à gazarum featuritate denominationem obcinuit. Cætc-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,
rum,ne Sclauorum ignoretur origo^ Vandaliquiàfluuio regionis flcdiôhi funt,(e deinde Sclauos 3^ppellaucrc,ab cius quidem gentis nomine,quæ à Bof-poro Cimmerico ad Tanaim vfque fluuium habitare folebat : amp; qmm eorumnbsp;pars imperanre Mauritio, in Dalmatiam amp; Illyricumcommigrafret, rcgiÇni
30 Sclauonie nomen impofuit. Qm in Scythia magnaque Germania remanié-rant,parrim Boemi, partimPoloni diéti funt. Pars Vandalorum, quæ Btffgun- « dionû nomen deinde airumpfit,vltcrioresRheni ripas Augufti temporibus oc-cupauit, quos Drufus amp;Tyberius(vt auâror eft Cornelius Tacitus) in propriasnbsp;: fedes repulerurit : extra vrbes amp; oppida difie«fti, more patrio vicatim habita-uere:-amp;: quum vicos, quos propria lingua burgos vocant, mcolerent, Burgun-diones (vtaic Orofius ) diétifunt r Saxonibusque finitimi. Contra Polonorumnbsp;fentiunt annales, quumBoemos amp; Polonos è Dalmatia promanalTe prodant.nbsp;i'^inius Vandales vnani ex qiiiaque interioris Germaniæ partibus elT«? dicic,nbsp;plerique ab ortu Viftulæfluminis ,quàinaquilonemvergit, per immenfa fpa-
40 cia Vnnidarumnationem dift'ufam olimfuilTe fcribût.quam in Sclauon^s.Ve-netos amp; Antes diuiferunt, Sclauoni àMarfîano lacu amp; ciuitate Nometinienfi, ad Danatrum vfque amnem extendebancur in Boream, paludes, ac oppido-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*
fümloco fyluas habent.Antes vero, qua Ponticum mare eufuatuv, àDanatro ad Danubiura vfque diftiifî, fortiflimum quidem genus hominum,, ab infeftisnbsp;minimis appellati.Myfîos,quitantopere ab Homero laudantur,vtfuprà demon-ftratumeft,quumde Getis amp; Dacisagebatur,te,mporepopuli Romani vf-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
que adeo feros ac cruces Thracum confuctudine faétos aiunt,vtvifo M. CraP fiexercitu, ante acicm equum immolarint, votâque nuncuparint, Il vince-rent, fe cæforunï ducum extis non modo diis facra faduros, fed pro lautilfi-
w mo cibo epuiaturos : fed nefanda dij vota abominati funt, quando tantum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
ïerroris eos inceflit, vt ne tubam quidem pertulerint. quin amp; his terrorenv Canidius Centurio nimis auxit, Barbara quoque ftoliditace vfus, quippe quinbsp;raper galeam foculum gerens,in hoftium formidinem,agicatam curfu flammâ;nbsp;velutr arderct, agitata latins effundebat. Pannonios igitur Myli fuperiores in-ferioresqjnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;accolæ, quos Retianos a RetianaMyfîîe ciuitatG;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
-ocr page 62-zz ANT. B O N F I N 11 RE R. VNGAR.
metropoli,nunc vocant:hinc enim optimas gladiacorumfamilias Romani de-duci reputarunt, in quibus Gallus Retiariu^ue deccrtabat. Roxianos melius fortafl'e dixerim, à Roxanis Alanorum commilitonibus. Bulgarorü hnguanxnbsp;nunc fe^uant, paruin à Sclauonica diflehcientemipeculiares quoque literas hanbsp;bent,ne multum quidcm cum Græcis cÔfcnticntes. Bulgari nanque fupra marc Ponticu confidentes, melioribusfedibus alleóti, Myfias occuparunt: Vnnisnbsp;primo finitimi j quos annalium fcriptores aliqui gt; in tria genera diuifos prodi-deruntari AlcxiagyrosiAuares amp; Vrigaros; Alexiagyri haud procul à Cherfon-nefojiabitarunt, æftate per campos errare foliti, ad Pontum cum pecoribusnbsp;hyemc verfabantur. Vngari Moeocim quondam accoluerunt deinde inutatis rönbsp;fedibusj quia murinarum pelliüm coinmercio lioti fiint,- vtrafque Danubii ripas occuparunt, ac in hunc vïque diem vtuntur : eorum enim altius nobis re-petetur origo. Auarüm autèhi habitum, vt Suidas ait, Bulgari vfurparunt,acinnbsp;hunc vfquc diem vtuntur.Terbalus Bulgarorum dux, luftimano Rhinotmetonbsp;imperante floruit. Quin amp; ipfe luftinianus amp; Conftantinus Heraclij filius fti-pendiahuic foluifle dicuntur, quando ab Auarüm impetu j eius opera libératinbsp;finit ; fcutum enim quod geftare folebat j liumi füpinum depofiiitiitem fcuti-camijqua adurgcbatcquuni: amp; quoufquc vtrinqde protexit,porreä:ahumi adnbsp;tcrminos vfqüe haftä elata^ vefte ferica, duas areas nummis complétas ; altc-
ram a dextra aureis, alteram âlæua argenteis militibus expofiiit. Auaruni time iO
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;vires Bulgari patefecerunt, nam cum viótis Auarib. captiuos quofdam fufpen-for interrogairet,vndenam prinçipisgétisqj fiiæ interitum accepiflentirefpon-
dêre, ex hoc quod tantas fibi vires extinóta mifcricordia delatores compara-rant,vtforcifrimum amp; prudentiifimum quenque vir um iam confecerint:fures
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ac facinorofijcum iudicibus tuto quotidie verfabantur:ebrietas,crapula,Iargi-tio,doli dominabantur : vénalià curida êrant, fraudes amp; infidiæ mutuö tende-bantur * hinc igitur Auarüm excidiùm prómanafie dicebant.' Quod vbiTer-balus audftiit, conuocatis Bulgaris, varias leges proniiilgaiiit, in primis in delatores , de quibus edixic, habendam efTe quxftionem : delatorem præuarica-torcmqj conuidhuni, capitalem eife iubet: item ne furi cuiquam amp; latroni, ci- 30
nbsp;nbsp;bus ft efca tribuatutjqui tribuerit,oniniaeius bona fifeum referantur,furi crura frangantur-.vineas omnes.imperat extirpare,delatori non extirpantium, monbsp;dica mimera propohit: qui delinquentibus non indicarit, bonorum publicati-one muldandum efl'e cenfuit-Quare Iuft:inianumfecundum,in.imperium Buinbsp;gari refiituerunt. Qtmm' antiquorum moré Geographorum,'citeriorem vl-terioremqs V ngariæ partem defcripferimus,nunc quoS fines ipfa fibi vendicer,nbsp;breuiter exequamur, vt vtro modo in referenda hiftorialoci fcriberentur, fa-cilim? quifque intelligerepoffit. Q^nquam diuus Matthias rex Vngaroruin
nbsp;tantum fibi imperii compararit,vt hinc mare Hadriaticum,Sarmaticum illinc,nbsp;amp;ab«xortu Pôticum, ab occafü Noricos, Vindelicos amp; Sueuos nuiicattingat 40
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Viigafia, ramen afperrimæ ac indoniitæ gentis alumna, à meridie, à Dfauo fu-mit initium: afeptcnttiogeSarma,tis,quos Polonos,amp; Getis quosValachos di-ciniuSjtempeftate noftra terriiinatur:ab occafu Auft:riahabet,fuperioris quondam Pannonix caput:ab oriente Myfiam, quam Rhetianam nunc appellant.nbsp;Nulli terrarum regioni, hominum robore,pecorum foecunditate, vbertate fo-
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ligt;metallorum copia cedens : exuraprifea ilia Barbarie fe nunc miiitaris difei-pîinæprincipatum obtinuiflegloriatur: quuni afliduo bcllo vexatafit, infeftif*nbsp;fimis circumuentanationibuSjextindis vetuftate vrbibus,qux inPannoniis o-linifuerant,nunqüâpacis cópós,nouas çdificarc non potific:amp; fi quas exxdifi-
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;càuit,tumultuaria(mihi crede)fuerint opéra: triplici tantum genere hominum yonbsp;d'éléâ^ata, quorû pars facerdotum eft,quum religione mirificè colant:alij armanbsp;gérunr:cxteri,agricolx funnvniuerfain pagos côuentusqs diuifa,quos coniita-tus appellant. Quç fimitior elTeqauflatrociniis carere poflét,frequcntiâ quoqînbsp;oppidoru maioréhaberet,cli benignitate,amp;rpulchritudine finis,omnib.orbis
nbsp;nbsp;nbsp;rcgionib.fuo iure pofletanceferri.Cduentus quàni plurünos habet,vicosqs in-
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;- - -nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp; numerabilo'
DÊGADISh LIfiÊRI. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ij
humerabiles invrbiumfpeciem:fed conuencus partim à ciuitatibus,partim ab his VngarcrumducibuSjCiuiinScythiaprodeunteSjVtrafcjuc Danubijripas oc-cuparunt,nomen aflumpierci Gitcriores, qui per Pannonias difFufi funt, priusnbsp;funt ordine referendi : in primis Syrmenfis conuentus,- à Syrmio metropoli ci-üitate nommatus, de qua multa paulo fupra dicta funt: loanne epifcoÇo viro'nbsp;nobiliamp; grauilfimOjac multis animi corporisq; dotibuspra?dito,vniuerfus illenbsp;Scordifcorumtraótusnuncmagnoperegloriatur, ciiiüs virtuti fi fortuna co-mitemfeprabucritjlongè maiora fpcrare poteriti Deinde Valconenlis,inquonbsp;Vylacum oppidum non ignobile. Epifcopatusquc Diaccnfis,qui maximamnbsp;Jö Myliæ partem quondam obtinebat, nuperrime excellentifl'imum epifc^umnbsp;fortitus eftjStephanum Grifpum, inaudita humanitäre,mira optimarum ar-tium difciplina, præterea fide,dementia, libeftilitate ac prüdentia incredibi-li : cui fi fata vitam prorogabünt, mhil eft tarn magnum, quod virtute pro-bitate fua fperarc non polfit. Poft hunc Pofeganenfis,inter Sauum Drauumq;nbsp;ditfufus ,cui Pofaga oppidum nomen indidit. Sclauoniam autemDalmati-am duobus tantum conuentibuscompleduntur qui Seuiæ ac Zagabriæ ha-berifolcnt. Barauienfis conuentusmultis fertilibusque vitibus exornatus,innbsp;quo Peuce ciuitas opulctiflima, à Peucinorutrireliquiis xdificata ? quam nuncnbsp;a quinque bafiîicis,Qtnnquecclcficnfem vrbem vocant : antiftes huius Sigif-io mundus eft,non modo optimis difciplinis, quas ab Italisacccpit, amp; opibus acnbsp;nobilitate generis verumctiamingcnitahumanitate,magnificentia, grauita-*nbsp;tc, ^o-p^æq;præftantiavencrandus, qua omnium fpedatorum gtatiam fibi fa-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*
eillimc conciliât. Item Batha, viens quidemnon ignobilis, quam Vngari Scy-^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'
tharum proles,à BathaGimmerici Bofpori, quæ nonprocula Syndaeft, vo-carevoluerunt. Deinde Simigienfis conuentus eft,Simigiusquepagus,cum templonon ignobili,in quoSegefta,cæterlquÊviciBalathonislacusaccùlæ.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
Sed inhçc loca Scgeftani,Scy tharum incurfionibus vc;5tati, vt cutius viuerent, fe receperunn PofteaTholnenfis iuxtaDanubium,vbi Abbatiç t^s vetuftif-fimæ,civcumfufis ditatæ pagis. Mox Albenfis, ab Alba regali nuncupatus,q«x
3'0 in mediapaludcfita, baud facile expugnaripoteft: vbibafilica diui Stephani Vngariæ régis pröfedo nobiliffima, in quaregumdefunólorummontq^entanbsp;fpcctantur : nunc tanto diui Matthiæ fumptu tota reficitur, vt cum fupcrbifli- *nbsp;Dio quoqi templo conferri queat: cui quumregio edidto amp; autoritäre ponti-fteia, artate noftra Dominicus antiftes fortè prxeft, tanta comitate, prüdentia,nbsp;probitatc,amp; alpetus veiiuftatcfuit,vt fpetatoremquenque dito citius alli-ceret in arnorem,otRcio cuiq; dcditi(rimus,amp; praefertim cxtcrnorum-.liberalisnbsp;nanque vultus,amp; corporis decora proceritas,gratiæ tantum addebat, vt adeunnbsp;rem quenque a fe dimitterct inuitum. Sed cur tot Albas Vngaria dixeri^, handnbsp;rmmerito pleriq; dubitabunt.Non folum hane Alba habet Vngaria,fed Albam
4*^ Græcani adTaurunium,amp; Albam lulam in Dacia,apudTranlTyluanos, quo quidem nomine non immerito tantopere dcletantur (vt mca fert opinio) quinbsp;progenitorum fuorum nomen lubentiflimê retinent. Vngari nanque ab Vn-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
nis,Vnni a Leucis, id eft Albanis Aliaticis, qui à Sefthis orti funt {fi Procopio Græco feriptori credimus ) originem duxerunt, vt maiorum nomina ferua-i-cnt,quasxdificaruntvrbes,abeis nominarevolucrunt. Æncas cnimamp;Teu-ter, antiquorum more, quas ciuitatesfLmdarant,patriis nominibus appellartit.'
Pius Pontifex maximus,huic opinioni,nefciö quo affetu, refragarur: nifi for- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*
taffe ifto,quiaquum vates eflet optimus, Vngarosq; maticinarctur paucispöft temporibuS Alemannos fuos, quos tantopere ac iure dilexit,facilè domituros,nbsp;* iniquo ferebat animo ,cos aliquamnobilem originernfortiri. Procopius Vn-
nos è Phthalitarum generefuilre prodidit,quos etiamLeucos,id eft Albos,no- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*
niinat: Vnde amp;Leuci quoque in Belgica Gallia inter Remos ös Lingonesfiti.
In eodem conuentu Goletia t eft metropolis quidem ciuitas, metropolitamqj Kitloch!/: habere foler non ignobilem. A Goletianis hoc nomen amp;fundamenta fumpfit,nbsp;qui (vt Ptolemæus autor eft) fub Noricis inter Sauum amp;Drauum,non procuVnbsp;nbsp;nbsp;,
-ocr page 64-14 ant. b o N F I N 11 RE R. VNGAR.
àPatauio quondamhabitarunt. Hinecconfpeólu adoccafumVefprinienfîs eft, ab cpilcopaliciuicatc nominatus,quodam ciuitas ab Albo fonte, Alaman-nicalingua nomen accepit. Item Zaladicfis, trans lacum quem Balathoncmnbsp;nunc vocant:cui quidem ideo nomen hoc inditum,quia Zalç,id eft fluduationbsp;vndaruA, conuentui vndiquc circumftrepit. Ibi quoque Thihan Cheronne-fus pcninfula eft,quam optima pifeium copia,cliqj benignitas nimis fortu-natam,amp; longe fortunatiorem celcbcrrimum tcmplum, ab Andrea rege con-ditum eftecit. Piliffienfts verb conuentus, ad Danübium receditmontananbsp;quidem regio, amp; tota vitifera, Sgt;C ob calidas aquas fulphureü fert vinum, quodnbsp;temiÄcntiam facile ciet.Hic Buda noua, amp; Buda vetus, vtraque Danubij lam- i»nbsp;bitur vndis: à Budinis, vetuftiftimis Scytharum populis, qui cum Atila Vnnö-rum rege, qui in Pannonias dêfccnderunt, appellata. Ne illis quidem aflenti-endum eft'e duxerim, qui àfratre Atilænominatam tradunt: ft Herodotum amp;nbsp;Strabonê diligentius Icditaflent, aliter fortafle fenftflent. Vnni ex Aftaprode-untes,traiedoTanai,in mediäm Euro'pæ Scythiampcnetrarunt,amp; cum Budinis diuhabitarunt, antequam Pannonias occupalfent. SupraBudam veteremnbsp;in eadem Danubii ripa,vctuftiflîma; vrbis veftigia nunc cernuntur,magnümq;nbsp;murorum ambitum referuntj Sicambtiam nunc iuniores dicunt, à Sicambris,nbsp;remotiftimis Germania: populismam ciuitasifta ex auxiliatrice Sicambfiale-^gione Germanix, nomen olim affumpftt. Tn hac veteri Buda lapis eftbfius eft, zanbsp; Matthix régis tcmporc,dum fundamenta iaccrentur xdium Beatricis reginx,nbsp;' cum tali inferiptione: legio sicambrorvm hic praesidionbsp;\nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^OLLOCATA CIVITATEM AE D I F I C A V E R V N T , Q^.AM EX
svo NOM IN« siCAMBRiAM vocavervnt. Nos autcm quantum ex Ptolemxo amp;: Epigrammatis vetcrum lapidibus incifts coniieere poflu-
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. mus,legionisprimxauxiliatncis hahcvrbcmfuifl'ecredimus.Treisenimle-
gionum vrbes, in ripa Danubii(quamuis infuperiofe tatum Pannonia,in quo fortafle de^pitur,quia inferiorem etiam attingunt)Ptolcmçus collocauit. Pri-m«n,qux legio Germanica décimadida cft:quam quidemeam fortafle repu-tarini,qux iuxtaStrigonium ineffufa planicie fita eft, aut c confpedu Cbriia- 50nbsp;rXjiuwaTatam. Altera, quxlegio Germanicadecimaquarta:amp;earn paulô fu-pra Budam,ad decimum fextumlapidcm,vbi diui Andrex nunc tcmplum eft,nbsp;amp; vicus in edito loco fttus, fuifle opinamur: extat adhuc murorum circuitus,nbsp;a tergo nondumaliuida vetuftate dclctus. Adhuc in veteris dclubri limine lapis eft, cuiufdam Flauii epitaphium referens: ex quo mihi facile conieduranbsp;deducitur, legionem illam Domitianilmperatoristempore, in Dacicaexpe-ditionc, in ripa Danubij fuifle coHocatam, ibiqj'aliquemex Flauiana familianbsp;obiiflejicgionishuiufceprxfcdum.Tcrtiam autcm, qux auxiliatrix legio fuit,nbsp;fupra Budam veterem fuifle reputamus:quodvetufti(limumtcftaturEpigrarri-
ma ibi^ft'oirum,amp; cuiufdam fcholxfpeciilatorum legionum adiutricum dica- 40 tionem ollcndit.inciteriore nanq; Danubij'ripa, nulla alia veterum ciuitatum
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;veftigia his potiora comperimus. Ex quo fit, vt Sicambriamlegionem primamnbsp;äuxiliatricem, hanc a Sicîmbris Germanix populis appellatam, qux ad Budam veterem humi plane lacentem confpicamur,exiftimarc debeamus.Sed liberum cuique iudieiü facile patimur : ineptos amp; fomniculofos annalium feri-
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ptörcs non fedamur. Non multo fupra,in eadem ripa fluminis, Vicegradus eft:nbsp;oppidum, regum Vngarix quondam fcdesmunc vicus eft celebcrrimus,ciui-tatis inftar, à diuo Matthiainftauratus, ac eins regia tanto fumptu amp;: arte culta,'nbsp;vt nihil pulchrius fpedari queat, amp; fuperbius : fed de hoc alias. In moritis au-
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tem verticc arx munitiflima, vbi regiam facrahiq; corona aiunt afleruarifpau- Pnbsp;lo fupra,Pilienfis abbatia eft. Secundum Zaladienfcm comitatum,vt aiunt,nbsp;Caftriferrenfis eft, ad Noricos Vindclicosq; fpedans:ibiquc Sabaria vetuft«!nbsp;quondam ciuitas,varia referens monumenta,qux quum diui Martini patria funbsp;crit,non parum ft bi rcligionis ab omnibus exegit. Semproniéfis hue attingit,
à Sempronia nobiliffiina Romanorumcolonia didus, ac Ciuitati noux Au-
-ocr page 65-DECADIS I. LIBERI. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;15
ftriæ conterminus,in quo munitiflîma oppida, innumcriqs pagi. Si ad Danu-biiundeclinauerisjlaürieniis conuentusoccurritjqui ab lauro ciuitate fcracif-finaanuncupatus eft,quam Arabon amnis abluit,quum Danubium influit, vbi paulo remotiùs Bregetiumf olim fuif.epifcopatum habet non ignobilêjCiustp S-e^cthia.nbsp;bafllicam Vrbanus pontifex,Matthiæregis apochryfiarius f, nô parifis edificiisnbsp;apparatibus excoluit. Thomas huic, qui diuo Matthiæ feruiebat, à fecrctisnbsp;plané fucceflît: qui quum cxacta prudentia, integritatc ac fide fumma foret,nbsp;itemlaboriofo corpore,ingenio dextero amp; acuco,non plus fibi, quàm principenbsp;placuit: aifidua illi feruitia officia incredibili ftudio prxftiÂt : quarc tantum
10 fibi audoritatis vendicauit,vt pro brcui confilio, aftu fapicntiaq; fua, ifttcr cx-tcros (fi viuerer) principatû confcquuturus efl'e vidcretur. At huic nepos Fran-cifcus crat,qui profa pedeftri orationc polltns.doôtis faucbar ingeniis;amp;: parmi fcré collega,quum regis fit amanuenfis,fcribendi elegantia commune mu nus cxornat. Nequc procul nimis ab lauro Pannoniiis inons elf ,à quo Panno-niam plcrique dictam affirmant :amp; in eins iugo religiofiflimum diui Martininbsp;rcmplmn, qui quamuis Pannomcus fuit, in vltcriore tarnen Gallia eins corpusnbsp;rcuerentiflimé afl'eruatur. Cum hoc continuaturCamaricnfis, à CamaroScy-rharum oppido nominatus, quod in infula Danubij fitum eft. Comari nanquenbsp;iuxta laxartcm Sacarum fluuium, in Afiatica Scythia popuh fiiere celcberri-mi: quare multaEuropicx Scythix oppida,Aliaticx nomina referunt : quin amp;nbsp;Comara fluuius in Bactris eft,qui Ocum intratiComari quoque ibidem popu-li. Ex quo fitjVt VnnijVngarorum progcnitores,cx Afia primùm,amp;rnon exEu-^nbsp;ropa prodicrint,quum non folùm nomina,fed Scytharum linguam quoque j#-doleant Afiaticorum. In eodem conuentu Tata,vbi arx rej^a tanto iinpendionbsp;extruefa, vt iurc poffit omnibus noftri temporis arcibus antcfcrnthinc nanque lacu, hinc duplici folfazexcifo faxo, amp; ereéfo aggere munira, vt nulla exnbsp;parte oppugnari queat. Strigonienfis hunc attingit, a Strigonio metropoli vo-catuszquam quum Ifter amp; Gromus amnis prxterlabitur,hinc iun^rcs appella-tionem contraxiflc opinantur. Bafilicx ibi dux nobiiiflimx, archiepifco^rus
30 altera a diuo Stephane rege in édita arcecôftruétaûn oppido fubiaccte altera, à Bela quarto Vngarorum rege, diuo Francifeo dicata. In patenti canj|)o prêter Iftrum Icgionis Gcrnianicæ decimx iuxta flumen eft'ufæ veftigia multacernbsp;nuntur (fi Ptolemxo credimus) qua Tartar! poftea dclcucrc : vbi quum legio-nes adhuc Valentiniano amp; Valente impcrante tenerentur, à præfcéto legionisnbsp;primx,vt ex quodam lapide Iegimus,Monopolium in fuburbio inftitutum eft,nbsp;cuiusinferiptiotaliscftiivuicio principali dominorvm no-STRORVM,VALÊNTïniaNI, VALENTIS ET GRATIA NI,nbsp;PRINCIPVM MAXIMORvm DISPOSITIONE, ETIAMelLLV-STRIS VI RI, VTRIVSQ^e MILITIAE MAGISTRI EQJVITIS,
40 c o M I T I s , F o S C AN V S PRaEPOSITVS LEGIONIS PRIMÄR MAR-* tiorvm,vna CVM MilitibVS sibi creditis hvnc bvr-GVM,CVI NOMEN C O M M E R C I V M , Q^A CAVSA ET FACTVSnbsp;EST K F V N D A M E N T I s , E T CONSTRVX^T, ET AD SVMMANfnbsp;manvm opeRIS in DIEBVS XLVII1,CONSVLATVS DIVI NO-STRI GRATIANI AVGVSTI BIS,ET PROBI VIRI CLARISSI-Mi, FECIT pervenire, Locum prxpotes merropolita excoJit,amp; nuncnbsp;quàm maxime Hippolytus Aragonius,reginx Beatricis è forore nepos,ac Herculis Ferrarix ducis filius,qui nodum decmium annum natus erat, quum à diuo Matthia tainfacro muncre donatus eft.Sedgenus regium,imiriaculatapuc-ritia, indolesqj pene diuina, bafilicx ac vcncrabilicollegiofacerdotii preciuninbsp;potius addidifre,quàm quicquam detraxifle videtur. Mofonienfis hunc attingit. Hadenus de conuentibus citerionbus diólu eft. Nunc vltcriorcs rite pro-fcquamur: a Peftenfi fumatur initium,cui Peftum oppidumnomcnattulir.Pi-fonenfivetufta ciuitas nomen dedit,qux à Pifone, quiThraciam domuit(vtnbsp;Florus ait) nomen aft'umpfit, quum in Myfiis ôc Pannoniis verfaretur.- Hon-
-ocr page 66-ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R.
tcnfis veto eftjvbi Satûteft oppidum,à Satis vetuftiÆmIs Scytharu Afiæ popu-lis vocatû.Neugradienfem,vbertate folilæcuni,Bacia ciuitas excolic. Ad Mar-maciam,quâ hodie Marmarufl'am dicut,Gemenenfis plané fecedit,cupriamp; ar-genti ferax.ItéTornenfis,ac Zoliendsjà vicoamp; oppido denominationemallc-quuti,altft-ferri,alteraunamp;argentiferacitateprçll:âs.Sarienfis,cui caftellû no- me attulit,adSarmatiç fines fpetlat.Polonis quoq; Scepufienfis eficôterminus,nbsp;in quo Scepufium,Barthuua,ac ciuitas Leucouienfis, ab Albanis Vnnorû pro-genitoribus condita. Leucon enim albû Græcé fignificat.Hic Emericus prçfe-étus prætorianus,quépalatinumvocanr,amp;: Stephanus frater, comes regius,laténbsp;temperate noftradominantur;alterfapientia fiimma,ac magna reru experien- lonbsp;tiapollensialterfidcjprobitatc armisq; præclarus. In montibus prope Marma-ciam,Vngenfis eft,quiab Vnnis^ngarifve denominationcaccepit. Si in campos defcéderis,Heuefienfîseft,vbi Agriam fuifl'c diximus. Borfodienfis autemnbsp;eft,vbiDiofgieur caficllumnon ignobileprçfidet.VltraTibifcum,Zabolcien-fem inuenies,Zolnocenfemque exceriorem,cuius amnis accolæ Talesfoffiles ènbsp;Marmacia inDanubiumdeuchunt, NequeproculhincBihorienfis,vbiVa-radinum eft:,eiusquc bafilica, vbi diui Ladislai régis corpus requiefeit : fpeóta-turetiamex çreequeftrisilliusftatua,ftatuæq; nonnullæ,Bekelienfis,adTranf-fyluaniam recedit. Cui Orodienfis quoque finitimus eft. Cui Orodium , vbinbsp;Belaecseci régis eft fepulchrum, nomenattulit. Non proculhinc Zaradienfis. 2,0nbsp;frætercaThorontalenhs. EtiuxtaTibifeumamnem Chiongradienfis, Zege-dienli oppido celebratus.Item Chianadienlis, cuciuitate amp;bafilicanon igno-lÿli.AdMyfi am Themefienfis fe refle£tit,vbi eodem nomine oppidu frequen-tibusviciscircuni'ufum.Proximus huicBachienfts cft,ciuitate clarus amp; anti-ftite.Inripa Danubij Bodroghienfis extenditur,àcaftellonominatus.Zathma-
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;, rienfis fodinis auri amp; argent! ditiflimus per montes eft'unditur, oppidumqj ha-
bet,quodRiuulum doniinaruni nunc appellant.ZoInokmediocris,amp;Crazna. Item Bereg^fis,cum oppido in altifllmo monte fito,quodMonkachumvoca-turlt;Et Vgocienfisjvbi antiquillîmaprimôrum domus, inter proceres claritli-mafemperbabita,latedommatur.Cuius princepsEmericus, eatempeftatedi- 30nbsp;tiftimii^amp; Matthiæ régi formidolofus,oppidis forttinis priuatus elbcuimox
præftantiftîma Emerici filij indole rex,pa'nitentia amp; commiferatione dudus cunda bona reftituitcadolefcens enim erat liberal! ac venufta vfq; adeo facie,nbsp;vtmaiorumfuorumvirtutespræ fe ferre videretur : huicPrinilanos congenti-lis erat,innocentia,probitate amp; affabilitatefummai Ad Marmaciam hi fpeclantnbsp;onines. Supra PifoniumNitrienfis,vbi Antonius epifcopus,grauitatisamp;:pru-dentiæftudiohlfimusNitriæpræhüt. NuncBarfienfis fequitur, vbiReuifthienbsp;Vrbani ÿontificis Agrienfis eft oppidum. Morauiæ à Mura fluuio diétæ,nbsp;Trenchinienfis eft conterminus,cui ciuitas nomen impofuit: nequenimisnbsp;hincTyrnauiaabeftoppidum. InMorauiæ amp; Poloniæ finibus Lyptouien- 40nbsp;fis eft:,aTyptouia vrbe nuncupatus: quo loannes fauftilfimus diui Matthiæ
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;films, in ampliftimi fpê imperij ab infantia educatus,à pientiftîmo pâtre dona^nbsp;tus eft, dum qualis prince^ futurus efl'et,à teneris prxferret annis. Aruen-fem, MorauiæPoloniæque fines attingunt. Ad eafdem partes Thurocenfîsnbsp;pertinet. In cademferê regione Abauuyuuarienfis.in quo Callîouia vrbs no-biliftimajamp;Eperies. Zemplinienfis,vbioppidum,vbi adBodrogum amnem
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Scythæ ac Vngari primùm confédéré. Poftremo Maromorufienfîs conuen-tus eft,vbi falium funt fodinæ, amp;quinque oppida vicique. Atquc TranfiTyl-uanienfisjvbî feptemSaxonum funt eiuita tes, quasSeptemcaftra (ni fallor) appellant. Ex his potiores funt Saxonum, Cibinium, BralTonia, Biftricia, amp; Co-
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lofuarum, quod Scholafticum oppidum Scythica lingua interpretantur, vici-num etiam eft illi monafterium, beatæ Scholafticædicatum. Item Albalulianbsp;metropolis,de qua fuprà di(ftumeft,fodina: quoque falium. Scy thuli f quoquenbsp;populi,è Scythisingeiluis oriundi, quadoquidem adhuc feruitutis ignari funt,
nullâq; regiftipendianuncexp.cndünt, nifi quandoque domefticatim boucm,
gt; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ärilluni
-ocr page 67-D E C A D I S L L I B E R I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;17
amp; ilium quidem non cdicho iinperatum,fed precario nominejpoftulante qua-fi regni ncccffita.te cxoratum. Sed liæc omnia reccncioribus nominibUs ap-pellemus. Illud Sarmatiæ latüs^ quod inter Tyr am amp; Axiacem ad Euxinum vl-que mare porrigitur,Podólianuncdici£ur; HincRùfliaadBorifthenem vfque cliifunditür,amp; vtranque eius ripam ad caputvfque obtinet,deinde infer oncn-tem Sc feptentrioriemi conuerfa fupra foritesTanais ad Riphæum monté propagator. A Riphæis deinde iugis pars eius vna in Sarmaticum Oceanum, vitranbsp;Cherfincicum ad Furftam amnèm ; altera verb in Afiara amp; Hyperboreos, amp;nbsp;Hippophagos vfqüe Sarniatas excurrit, vbi iylueftres homines Ihpra niuesfe-gt;0 re perpétuas vehiculis fefuntur, quæ cerui tanta pernicitate trahutitj^^t vitranbsp;centuni milia paflüum vno die iter facile metiatur. A tefgo Rufliæ, inter ipfamnbsp;Tahaim Sc Motidem quicquideft ,Tartar^iabent, Lithuania, qùam pleri-que Litauiam appellant. Interiora Sarmatiæ polfidet inter V enedicos Bodi-nos niontes iitajab exortù Rufljam,à feptetrione LiuoniamjPfufliam amp;:Pome-raniamattingitiqüç quidem regiones àBodinis Alanisque montibus,reliquamnbsp;Sarmatiæ oram ad Oceani vfque littus occupant. LithuaniæMàzoüia iungi-tür; Ab occidente circa ripas Viftulæ fluminis ,¦ Polonia eani Sarmatiæ partemnbsp;fibi occupauit,quxà Sarmaticis montibus,amp;:fontibus Viftulæ, Germaniam anbsp;Scythiadiuidentis extenditur. Quæquidcmloca Ombrones, Saboci, Sidonesnbsp;amp;Visburgi quondam incolebant:fedquaGermania.mincurrit,coniungiturnbsp;Silefiæ,quam à tergo Morauiaexcipit. Quadi auteni Marcomanrii fubnbsp;rob'ando rcge,Silclîamamp;Morauiaintcnuere, à quo Morauiam didaarbitran-nbsp;tur. His duabusregionibus Boemiaadaquilonemadiacet, inter monteisfîta;nbsp;qui Sudetæ diclifunt, Sc Sumauamfyluam. A Drauo incipit Vngafia, Sc citfanbsp;Danubium,à Noricis ad Tauruhum vfque,vbi Sauus Danubium influitr vitranbsp;verb ,è GermaniaCarpathummonfemartingit,fubnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Sèpufîum eft oppi
dum,amp; adTibifeum,vfque fpaciatur : quod montanæDaciæcaput eft, quam Ripenfem plerique dixerunt, SC nunc Moritanam Valachiam appellant. Altera vero V aiachia,cui Moldauiæ nomen cft,intcr Iftrum Sc T y rariÇ ab Hieraffo
50 montanæyalachiæ termine ad Euxinum vfque Pontum, extenditur. Trani^ fyluania vitra Carpathummontem,extrema eftDaciæ ora.Infuperiore Mylîa,nbsp;BofnaeftSr Raffia: à tergo, Seruia: in inferiore Myfia,Bulgaria côtinéîur.Re- nbsp;gum fedes in Polonia Graccouia eft, ad Viftulam amnem fîta ; in Lithuania,'nbsp;V ilna r in V ngaria denique,Buda.'
RERVM VNGARIGÀRVM DEÇÀ-
® ï S P R I M Æ LIBER II.
Tranq^e Scythiam,amp;citeriorcmvIterioreinqiTeVnga-riam, Sc locorum nomina, quæ tranfmigrationifius ac bellis * variarum gentium imrnutatàfunt,qua potuimusbreuitate,nbsp;defcriphmusirati hacdcfchptionc,hiftoriam quénque faci-lius accepturum. Sed quùm adgius feftinemus initium, etfinbsp;in fuperiori libre nonnulla'f etulimus ,de Scytharum tarnennbsp;origine, moribus amp;geftis, Sc de Gothis,qui ab Vnnis eieófi
furit, vnde Vngari duxere genus, nobis prius haud ab re dicendum elfe ftatui-mus,vt commodiùs cætera profequeremur. ScytHicanigentem ,à Scytha fi-lio Herculis nomen accepifie, nemo eft, qui deneget. Verum in hiftória fi lt;fta pïeriquediflentiunt. Diodorus natamex terra virginemtradidit,vmbilicote-jb' hus hümanaformapræditam,cæterumvipera: earn treis pueros genuilTe, Scy-tliam,PIutonem,amp; Napim : primum virtute ac ingenio præftantiorem, propagate impcrio,quod anguftum acceperat,Scythis nomen impofuifl'e: ab altero,nbsp;Plutones : Napeos à tertio , diuifo regno , amp; prolatis finibus fuifle nominates,nbsp;ûens, quæ primû ad Araxim fluuium pauca Sc contempta confederat,magna-nimum fortita regeminbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gloriæ cupidum ,-montana ad Cafjpium vfque
! nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;c ij
-ocr page 68-xS ANT. B ON F IN II RER. VNGAR.
occupauic, campcftria vero ad Occanum amp;Motim:quin etiafn traiedo Ta* nai optimis reruin fucceflîbus vfa,in Europa adThraciamvfque perueniffe fernbsp;tur. In Alia quoque Nilum attigifle, colonias è prouinciis fibi fubaólis in Scy-thiam deduxifle multas poriflimas verb duas:alteram ex Aflyriis, quam internbsp;PaphlagcÄiam etPontum collocauit; exMdis alteram,quam pone Tanaim,nbsp;camque Sarmatiam appellarunt. Herodotus Herculem refert, vt nil intenta-tum indomitumque rclinqueret,in Scythiam perueniiTe, apud Hylcam fyluo-famque regionem mulierem inueniflb biformem, eamque fibi equos fubtra-xifle, neque ipfum, nifi foluto coitu ab ea reciperc potuifl'e.Huic treis feitos amp;nbsp;eleganees pueros fuifie natos,Scytham,Agathyrfum, amp; Gclonum: confultum ronbsp;ab ilia, cui regnum tradituraefiet, refpondilFe, Cui delegatus arcus intentius^nbsp;decuruaretur: Scytham, vbiadofcucrunt,vehcmentius intendiirc,rcgionis imperium iniuifl'e, fratres aliénas quæfiuifle fedes: Gelonum, tranfinifib Tanainbsp;ad Danubium vfque regni fines protulifl'c: Agathyrfum,ad aqmlonem receflißnbsp;fe, amp; ad P^ipfixos Hyperboreosque montes imperium fiatuiîrCiNonnulli qui-dem,nefcio quid ex Hebrxorumhiftoria hallucinantes, à Magog filio laphet,nbsp;Scythas promanafle fcribunt: quin amp; Hunorem amp; Magorem Nembrotifilios,nbsp;Vnnorum fuifie progenitores. Nos autem vetera monumentanimia auótori-tate pollcntia, etiamin errorefeólari, quam cum his, ( dum licet) bene fentirenbsp;maluimus. Scytharum igitur gens quam antiquifiima femper habita fucrit,fua ionbsp;lt;?bm Ægyptiis contentio prorfus oftendit. Ægyptij hoc argumeto primam ho-
* nbsp;nbsp;nbsp;minum originem fibi vendicabant:afi'erebant cnim terras ab initio rcrum,quç
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^t intolerabili frigorc,aut nimio feruore afficiebantur, primes homines adi*
re nequiuifi*e,pr2^ertim quum aduerfus hxc, nulla adhuc velamenta ars inue-nifl'et,Ægyptum in medio fita nimia foli fcunditate,cliq; temperie prçpol*
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;luiffezquin etia Nilum c limo,fouête fole,innumera animaliu genera procreafi-fefiiinc facile colligi,primos homines ibifuifie vifos,vbi educari facilime pof-fent.Contr^cythx,hanc nullius momenti ratione affirmabant,Deu amp; Natu*
, ran^il fruitra ftatuifi'e, nulla protulifie loca, qux omni ex parte vacarent ; in animalitim ac exterarum rcrum procreationc,pro loci acrisque conditione o- jonbsp;mnia^ncraflc:infrigidis oris duracorpora collocafie, extera, patientiacalo-
ris intolerandi,plantas amp; fruges pro locoamp; ccclo aptilfime difpofuifiTe. Ad hxcnbsp;à principio rerum fine vnio fueritcongeriesque rerum , fiuc aquarum illuuiesnbsp;terras cxluperans, fiuc ignis cunfta occuparit,quern mundum genuifie vo-lunt, Scythas origine omnino prxftare oportere. Nam fi ignis, Dei nutu terris cedere iufl'us eft, nilrigcnte feptentrioneprius ab igne liberatum fuifle,cre*nbsp;dendum eft. Ægyptum verb, ac cxtera,qux ad folis exortum fpedant, tardifli-ine temgerata,quinetiam adhuc folis xftu non carere. Si aquarum illuuicnbsp;demcrfatellus,nihilcditi(fimo feptentrionedefidentibus aquis celerius emef-
fifie,quod nulli prius, quamScythix, accidere potuit. Qiiæ quam altafit,hinc 40»nbsp;facile irffelligi poteft,qubd omnes fluuij è Scythiaorientes, inPonticum Ægy-
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ptiumque mare decurrunt : contra Ægyptus, adhuc tot regum feculorumquenbsp;ftudio amp; impenfa, aduerfuÄincurrentium vitn aquarum vix muniri potuit. Exnbsp;quo facile colligitur, Nilum non àmendie, fed ex Atlante monte ad occafum,nbsp;exortum defluere.Si diftinda vnione, rerumque congcrie, leuia furfum, gra-uiadeorfum pane defiduntrnimirum Scythia Coelo propior, fub cditiorc polo
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fita, prior emerfit.Quare Ægyptijmonmodb argumentis,fedvi quoque armo-runi fuperati funr. Nam indióto a Berofo Ægyptiorum rege quondam bello,-nonmodb eum infinibus aduenientem expeótarunt, fed prodcuntesIongiuSnbsp;occurrunt,tanqua prxdx obuiam ituri,quando cum eis rex nil lucrifacere pof
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fet: quod vbi hoftes acceperunt, reliffis impedimerttis amp; caftris,di(fto citius innbsp;fugam couerfi funripatrata magna cxde eorura vix m Ægyptû fex incolumcmnbsp;fe recipere potuit:quin etiam,nifi Scythas paludes inhibuiflcnt,vniuerfum filenbsp;regnum amififiet. Ifti dum redeunt, vniuerfam Afiamdomitarunt,amp; inimpc-rij titulu minimo indido tributo, ftipendiariafecerunt.Sed quid Bcrofum drei
musy
A
-ocr page 69-DECADIS I. Liber i i.
mus, exoletamquc liiftohani ingerimus ? Darium Pcrfarum regem in turpem tiigam conucrteruntjdelcuerût Gyrumcum vniuerfo exercitu^Zopyrum Magni Alexandri duccm cum omnibus copiis ad internccionem vfque cecidénbsp;runtjParthicumdenique amp;:Baôtrianû imperium pepcrerunt.Gens bello afper-rima, indomirabilis, omnis expers ambitionis He auarieix, nihil a viótis præternbsp;gloriam pollularuntmeque agros colunc, neque domos xdificant, neque villas conftruunt, neque fedes certas habent perinc'ultas folitudincSpCcora tantum pafeunt. Plaullra in domo rum vfum refarciunt, ad arBitrium miltabilia,nbsp;hæc vxorcs amp;: liberos ferunt : lt;c tcrinis murinis pellibus tegunt-, lànæ vfumnbsp;tö' ignoranrdacl'c melle vefcuntur,mulftra potillimum eft abaci ornamenhim:nbsp;arma,ends amp; arcus : iufticia,nó accepta legibus,fcd ingeniis infita.Nulfum fa-cinus furto grauius habetur,quum fine teifto èc munimcto,pccora amp; alimentanbsp;pollîdcant:quum per fyluas vagentur,fi furariîiccrct,nil fuperefle viderctur:a-liena non capiunt,propriis content! : aurum amp; argchtu cJt more non anhelant.nbsp;Cæcerummoderatiilimi amp; abftinentcs,amp;fuaptc naturaprobi : qiiodRomaninbsp;ac Græci vix præceptis ac diiciplinis philofophorum confciyuipotuerunt.Plusnbsp;enim his profuit ignoratio vitiprum, quam illis cognitio virtutis. Iure igitiirnbsp;(queinadmodumin fupctiorclibro diximus)tantopcre ab Homero laùdantur,nbsp;qui Vbi Phnicum,Ionum,Milefiorum,Gr£cCorum amp;Romanofum commer-iG cio fucrc vlijCoinquinatis quafi moribus, immites amp; efterati facli funt. Imperium libi Afiæ compararunc, quam veiftrgalem per arinos mille amp;: quingenu^nbsp;habuercjpcndendi tributi fincmNinus Aflyriorum rex impo'fuit,ipfi neq; vin-ci neque feruitutem tolerarc potuerunt. Trogum landtidimus ille parer Piusnbsp;inclamat,quôd Scythas Romana arma potius alidiuiflc, quàm fenfiHc fcripf(gt;nbsp;rit : neque his laudibus dignos,ncque Romanis,Grxcis amp; Macedonibus inta-^osfuille: Alcxandrum,cos ad laxartem vfque fluuium cccidifte: Pompcium,nbsp;multos Scytharum excrcitus fudifle,Albanos amp; iberos domuîftc :Multa quo-queimpcrantcClaudioyà Romanis in Scythas (qua: omnia profequemur) cla-rilhmè tuifle gefta, Vcrùm ha:c omnia facile rcfclleïïtur, qüandoéjuidem hi o-jo ninesvixlimitesattigerunt,penitifl'imaacintimalocahaudqùaquampenftra-runt. Si quid Alexander fecifle iaàatuf, tranfuolando potius quam gerendonbsp;peregit ; vbifimofatus cftct,fortunamfortafîe mutaflet. Reconditi nai«^; Scy- ,nbsp;thæ, Alexandru audiuere potius, quàmfenfere. Prius rcceflit ad Badrianorunanbsp;Sôgdianorumq; defeiftionem, quàm coaftos Scytharum popuIoS' experiri po-tuilfct. Romani impcratores,fi quas gefleruntin Dacos amp; Bofporànos ejepedinbsp;tiones,amp;; eas quidemfæpiflime, calamitofas habuCrc : interiorem tanien Scy-thiam non attigerunt,quæ tam in Afia,quàm Europa ira ample lateq^ diftundi-tur,vt alterum terrarum orbem dixcris-.nequc foli vbertate,neque fcecundita-tc pccorum, neque auri, argent! amp; lapillorum copia contcmncndum.*Sed ini-quo(mihi crcde)animo idferebatfacrofandtus ille pater,rCmoiiùs futura mul-ta profpicieSyVngaros Scythia oriundos, qui Auftralcs magna cladc amp;icalami- *nbsp;tare confccerant,amp; iterumfortaflc confident, tantis latidibus prxditos proge-nitorcs habuifle. Prxtereo Parthos, Scytharum exules, vt Scythica lingua in-telligi poteft: quippc qui à populo Romano ternis ocllis per potentiftimos duces laccftiri,vieftores potius,quàm viaifucTc.Hi primîim domefticis feditioni-bus patria eieâ;i,ïolitudines, quæ inter Hyrcanos amp; Dacas, item inter Areos,nbsp;Margianos amp; Baâirianos iacent, furnm occuparunt ,fcrmoncmq; Scythicumnbsp;Cum Mdico admifcerc cperuntivbi Arfacemmultis poft temporibus forti-ti regem prxftantiflimum, regnum amplificarunt ; à quo exteri quoque reges,nbsp;50 Arfacidæ dicti funt, Aduerfus Antiochtim Seleuci fîlium, cum centum mili-bus pcditum,amp;: viginti milibus cquitum eos infeftantem, mira virtute pugna-runt.Stipcrarunt imperante Mithridate Mccdos amp; Hyrcanos,qui à Caucafo adnbsp;Euphratem vfq;,Parthorum protulitimperiû. Phraates cius filius, in Antiochinbsp;bello cxercittim Græcorum vi totum cepit,amp; in longa captiuitate retinuit. Hinbsp;M.Craflum obtruncarunt,rcdcgerunt PerfaSrerum dominos in ditionê fuam.
c iij
3Ô ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R.
M. Antonio bellum infercnti cum quinquaginta niilibus cquitum occurrêrc,i èc ni Ventidij Balîi cónciuis noftri virtus fuccurriflet, iam de vniuerfo Romano exercitu fuiflet aôium. Seueri Imperatoris infidias grauiffimo bello vltinbsp;funt. Galieno imperante,Mefopotamiam amp; Syriam fibivendicarunt. Ohen-tis tan-dejj^ imperiumhxc Seythicaproies occupauit,neq; à Romanis vnquamnbsp;domitanpotuit. Prxtereocxtera,nelongius euagemu^. Immo adhuc animusnbsp;hæret, vtra virtus virorûmne an mülierum Scythix, plus fibi gloriæ compara-rit.Promanaruntexhis Amazones,inauditæ fortitudinis amp;audaciæmulieres:nbsp;qux non modo cum cæteris fminis conferri indignantur, fed virorum fe glonbsp;riama^uafl'e, ne fuperafledixerim,fane contenduntè Hæ à Ptolemæo internbsp;fluuium Rhan amp; Ceraunia iuga collocantur. Metrodorus Seepfius,eas Garga-menfibus finitimas, ad Cerauniorum radices habitafl'e prodidit. Hanc origi-hem liiftorici bis adfcribunt : qûum in Scythia duo regij iuuenes j optimatumnbsp;faólione domo eiicercntur, coaóla magna luuentute in Cappadociam venilTenbsp;dicuntur, adThermodonta confedifl'e,Themifcyros occupaifc campos,ibiqjnbsp;diurapinasamp;latrocinia exercuiß'e : finitimorum tandem confpiratione, ad v-nuni omnes fuiife cæfos. Vxores quæ fuperfueraht, donfpicatas additam exi-lio orbitatem,nôfolùmvt propria tuerentur (àiunt) arma fumphfl'e,fedquumnbsp;defperationem audacia corroborarént, fines amplificare voluifl'c. Finitimo-rumconiugiaxquêacferiiitütcm abominatas, contemptis virorum admini- ionbsp;lt;ÿ.tlis, regnum auxilfe ; vt in pari omnes fortuna forent, viros qui domi fuper-a fuerant,intcrfeciffc : mcxrabicmconuertiflc in finitimos, quibuspacatis, nenbsp;ad interitum rcdigerentur,eorum concubitus ftatuto quotannis tempore inirenbsp;ftïitas : editos continuo mares necabant, fmellas contra tollebant, quas nonnbsp;fücmineis artibusîxcolebant,fedequis,venationibus amp;: areu exerccbant.Fxu-
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rebant mammas dextras, ne fagittando impedifentur : vnde nomen his indi-tum. Harum Lampeto amp; Marthefia reginæ præftantiflîmæ fuere : alternis regnum vicibus gubernabant,altera domi y foris altera rempubiieani gerebat. Senbsp;Marte genitfcprædicabant. SubegerantEuropa: partem, ac multas Afiæciui-tateTinditionem fuam plane redegeratedum tuend! imperij gratia in Atiacum Jonbsp;exercitu mägno commorantur, Ephefum, Smyrnam, Cumam amp; Magnefiam
condidfere. Marthefiæ filia fuccelfit Orithyia, qiixcumcximiareimilitaris di-fciplinaperpetuam fibi virginitatemconferuauit, Amazonumvfquc adeo imperium auxitjVt Herculis ac Thcfei expeditionem meruerit : qüi in cas profe-durus excellentillimam Grçciæiuuentutemdelegit,nouas naueslongas com-parauit. Antiope amp; Orithyia forores rempubiieani gerebant: Antiopedomi,nbsp;foris Orithyia. Quiim Hercules Amazonumlittori applicuiflet, quum Antiope nihil hoftile vereretur, incautas ö^inermes aggreditur. Regina Antiope,nbsp;fororMffnalippx,ab Hercule: Hippolyte à Thefeo capitur,« ex qua editus eft
Hippolytus:non fine dolo mifellæcapi potuere. Orithyia quum fuarum cafum 40'nbsp;accepiir»t, raptoremqj Athenienfiümfuifle ducem^poftulatis à SagiloScytha-rum rege auxiliis, Athenienfium iniurias cufauic vlcifci. Poft hanc Pentefilea,
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cum fortiifimo quoque virq^comparanda,Troiahis opem cum ingentibus co-piis afferrenon timuit. Ad Alexandrivfque tempora perdurarunt. Thaleftris-regina impetrato Alexandri coricubitu, paucis póft temporibus cum vniuer-fis Amazonibus interiit. Et quamuis dc his varia feribant hiftorici, Claudius
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tarnen Secundus, quum de Gothis gloriofîflimè triumphauit, decem feemi-'nbsp;nas virilihabitu cultas,ante currum duxir, quas Amazonas fuifle arbitraban-tur. Erubefcant ergo viri, amp; hi porilÏÏmè,qui infolentia duóti, tantum fibi tri-buunt,vtaliis nihilimpertiatur. Amazonesrarümcùnétorumfeculorû excm- 5Ó
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;plum, clariflîma Scytharum proles, quanti progenitores momenti fint habendi,cum vulgatiflima geftorum gloria plane teftantur. Scythis enim fi clari fcri-ptores æquê ac Grxeis amp; Latinis ohm adfuiflent (nolimhis verbis Imperij Romani lædere maieftatemjvereri quandoq; admodum potuiflemus,fiiuftc cun-dorum gefta penfitarentur,ne inter Barbaros erubefccre cogercmur. Vtinam
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lixtf
-ocr page 71-DECADIS ï. LIBER II.
hxc affcclatè potius,quam vcrê dicere polTemus.Sed Veritatis liumcn voique venerandum. Egefippum xquum teftem vitro citemus,talia referenceiQuumnbsp;Titus Hierofolymain expugnauit vbivndecies centena milia ludaorumcxfanbsp;iunc, capta vero feptem amp; nonaginta milia, tunc Alanos Afiaticx Scythiæ populos,gentem feram,beilóque alpcram,qtiam intra Caucafum ferre %clauilrisnbsp;cum cateris efferatis nationibus Alexander obftruxeratj vcTanais amp; Moti-dis finitima colerent, amp; aliéna non ineurfarent, aut foli ftcrilitate, quod quumnbsp;agricolarum votis fæpe non confentiqaut prædæ cupiditate effractis portis,pernbsp;Hyrcaniam in Mdiam prorupiife j percurfafle ex improuifo vniuerfam Mcc-dorumregionem, omnia igni ferroqjyaftaifciquumregnumnafti efl'cnjjopu-Jentiifimum, cxde iam defatigatos, ad prxdamanimos conuertiffe. Pacorumnbsp;regem,faluti potius,quàm regno confulentem^n munitiflimaremotiilimaquenbsp;locaaufugifi'e : vxoremjliberoSjamp; concubinas ab his captas, cetum ralentis abnbsp;hoftibus redemifle.Tyridatem Armeniæ regem,quum eos fc inuafuros fubin-de intclligerer,refiftcre voluid'e : quod quumfruftra moliretur, conferca pu-gna,fuifle fufum fugatumq5:quin etiam laqueo innexum, quemnifi prxacutonbsp;gladio forciter intcrcidilfet j viuus in hoftium poteftatem peruenifleti Alanisnbsp;moremefle jin prrlio iacere laqueos, atque itahofteminneótere. Tyridatenînbsp;vbi mortem euaferat,populandum his reliquiffe rcgnum,Mdia Armeniaquenbsp;fto fpoliata incenfa,fe mox in Scythiam recepifle.Ç^iid de Europicis Alanis re-feremus,qui Gochis aiTociatijUon modo Thraciam,Myham Sc Pannoniam,fcd*nbsp;IIlyricum,IraliamyGermanias,Gallias amp; Hifpanias incurfarunt, SC regiones itanbsp;plerafque occuparunqvt eas hueufque retineantTarraconenfem Hifpaniam,nbsp;à Gothis amp;£ Alanis nuncGothalaniamf nuncupamuSiVtinaimncendij Gothi-*nbsp;cæqj ruinæ monnmentis careremus. Vandali eadem via gralEiti,Aphricam oc-cuparunt. Gothiquoq; prius non folum Thraciam, Macedoniam amp; Gra:ciam,nbsp;fedPontumSc Afiam ValerianoSc Galieno impcrantibus, populati funt. O-mnia fere ac potiffima diuinç iraeundiç flageÜa,ab aquilone promanarut.llludnbsp;profeótó admiratione digniflimum eile céfemus; Scythas aliéna mfiiquamnbsp;ga diutius tolerarepotuilie,eosqibellq caterosfuperaife.HisprimùmBacehusnbsp;amp;c Hercules, deinde Cyrus, Darius, Alexander Sc Pompeius bellum intulere,nbsp;neque his imperare diu valuere. Ne meæ quidem opinioni L.Florus' refiaga-tur,quum idcirco X L. annis Mithridatem Ponti regem, cum populo Romanonbsp;bellum a/hduum gerere potuifle credamus,- quia Scytharum cum graco obfe-quio habebat auxilia : quibus munitus exercitus,ne tot quidem cladibus afficinbsp;poteratjqüin ex illa Gentium officina fcundiflîma, fupplenienta abunde fug-gererentur. Nouiflime aucequidde Turcis dicemus, qui AfiaticaScythia ori-
4° gia,ac vniuerfa denique minore Alla occupata,traieä:o mox Hellcfponto,cum Itimmo Imperij Roniani dedecore SC iaótura, magnam Éuropæ partem^ccu-parint? Qind V ngari quoque fccerint,Só vidimus,amp; nofira etiam teftabitur hi-ftoria. Sed iam huiufee gentis vires amp;Cadmirafidefinanius, nam quumnbsp;roboreacbello poll-eanqhæe triapotidimahabentadiumenta; poli altitudo,e-latosprxbet,animos; Mars,quiScythicis oris prxhdet,amp; peculiariseorumnbsp;Deus,eft,ferociam:amp;: regionis'natura,vires corporum detulerunt. Frigidanbsp;nanque plaga,obn:ruótis corporum poris, calorcm natiuum adauget, digeftio-nemqs fouet, quare corpora magna validaq; reddunfur. Sed quando diutiusnbsp;inhisrebus immoratifumus, de Scythishaftenus. Nunc vt rite omnia refera-nius, quæ ad rem noftram pcrtinent,quum ab V nnis Gothi Scythia éïedi fue-.nbsp;tint, à Gothis, benigno numinc freti dudum, exordiamur.
Do s T Qv AM Gothi à Scandinauia egreili, vtàprincipio diximds,Philo-mero duce, iuXtaMotidem,dcinde admare Ponticum confédéré, faftidi-fa regione,in Daciam,Thraciam. ac Myiias,Zamolxene duce,philofopho qui-dem non inerudito, peruenerunt. H«ec eninx natio, prx cæteris Barbaris
c iiij
32, ANT. B O N F I N î I RE R. VNGAR.
Græcus Dionhiftoricus ait, qui de Gothis fcripfit) fapientiani dilcxifle fertur. In primis Zeutam amp;:Diceneum, deinde Zamolxené philofoplium habuerût;nbsp;illud Platonicum non ignorantes ,quàm beatum foretàfapientibus regibusnbsp;gubernari.Pbilofophos præftantiores Tarabos tefeos,deinde pileatos appella-bant; è qtibus faeerdotes ac reges, Ægyptiorum more, creare confueuerant.
Gothos ac Getas eofdem fuiß'e dicût,Dacos quoque ac Getas eofdem, quû bis vnalinguafit, affirmabat Strabo. Trogus Di'cos Getarumfobolemappellat; amp; vtcrqucDacos c Dais vel Dauis, qui Cafpij maris accolæ fuerant,genusnbsp;duxifl'c tradit.Quorum auftoritati fi tribuimus, quæ debemus, è Scandinauianbsp;(vt lonlanis eorum feriptor afl'erit)proficifci nequiueriint.Sed de rebus Gotbi-cis,Gothico feriptori aliquid concedamus. Quamuis lordanem demirari nonnbsp;defîno, qui quçcunque Scythis^ tergo gefta tribuun tiir: quod Berofum Ægyptiorum regem in Ægyptum vfq; profuderint, qubd Afiam fubiugarint, quodnbsp;Parthorum amp; Amazonum progenitorcs cxtiterint,Cyrumquc perThamyrimnbsp;interfccerint, amp; Darium amp; Xerxem profligarint, qui in Græcos non Scythasnbsp;inauditum cxcrcitum pararint, Europicis omnia Gothis adlcribit, nimio fuo-rum amorc deceptùs. Priores cnim Âiiatici Scythæfucre, qüàmEuropicizquinbsp;traieôto Tanai, Europicam fibi vcndicarunt, ac fuaimpofueruntnomina. Exnbsp;quo co]ligitur,cius dicta (vt fua bona veniadixerim) nullo modo conftare po-tuifl'c.Hi verb Martcm(quum bello afperrimi forent) fingulari religione colu-crunt,hoftili numen fanguine placarunt:haud ab re futurum rati, li belli deumnbsp;Humana victima fibi concitiarcnt,primitias quoque belli voucrc foliti. Diuifinbsp;^loxpopuliomnes.vbiprudcntiorcseftebtifuntjVifigothæ altcri,alteri Oltro-gothæ dibti. Vifi^othæBalthorum,Ofi:rogothæ Amalorum familiæ obtempc-rabant.Gothi nanque tunc â B orifihene, quern Deneper lordanis appellat,adnbsp;T anaim vfque vniuerfum cum trabtum occuparunt. Amaloru mos fuit, arcumnbsp;tcnderCjCantu amp; cithara maiorum referre gefia, equos concitatifiimo curfu a-gitare.Diog,qui Getica fcripfit, multo poll tempore Gothos TclcphumHer-CLiiis filium,quern ex Auge forore Priami rulcrat,non modb Gcticx,fcd Myfiçnbsp;quoque Europicæ regem habuifl'e tradit. Is quumauxiliarcs copias in Troia-nortqji opem compararat,cum Grçcisptignam confcrit,Thefimdrum Grxeix
* ducem interficit : dum Aiacem Vlyflerhqj petit, procidente cquo corruit, e-iusqs femur ab Achillis hafta grauifiimc confoditur: fic tandem {aucius,Dana-os fuis finibus ciccit.Addit etiani, Euryphilum filium huic regno fucccflifle,amp;nbsp;Cafl'andræ fponfx amorc dubtum, ad bellum peruenifle Troianum, ibiq; vitanbsp;fuifie defunbtum. Verum illudipfe inficiarjPhilippum Macedonia regefquumnbsp;id Dion affirmer) Medbpam Gudilæ Gothorum regis filiam in coniugium po-ftulalfiivt hac affinitate tutius fua régna muniret, earn duxifl'c vxoremmiox pcnbsp;ctiniarum inopia dublum,Odyfl:anam vrbem opulentiffima,Tomis finitimam,
amp; Getarumvrbem obfcdilTe, pios illi fiicerdotes candidis acfacris veftibusin- 40nbsp;ftrubtos,niodulatis cantibus occurrifl'c. Macedonashoc fupplicum fpcbtaculonbsp;viclos,rcgis iulTu,continuo grauem foluifl'e obfidione, reddidilTc prædam, rc-dintegrato demum fcedcÄ abiilTe.AtScythalcusrexnonmulto pbfttemporc,nbsp;violati memor foederis,vt Gothorum iniurias vicifeeretur, centum amp; quinquanbsp;ginta miliahominum aduerfus eum coegit:cui Alexander moricns, Athéniennbsp;fiu præfebturam dclegaràt : in quo qtiidcm bello quum fuperiores cuafiflent,nbsp;pro acceptis in Myfiainiurijs vniuerfiim fere Maccdoniam dcuaftarunt. Eo-dem criam,quo Syl!a,rcrunipotitus efl tempore.Dicencus in Gcticuregnum,nbsp;impcranteBoftufea, forte pcruenit:cuius vbifapientiapatuit, regia fere potc- .nbsp;flas à rege tradita eft. Quod vbi fablum eft vtin Germaniam expeditio parare-tur,quamnuncFranconiam dicunt,repcntc confuluit,totamque regionem in-curfantes Gothi fpoliarunt.Eosigitur DicencusBarbarus,optimis ac libera-libusdifciplinis cxcoluit,conucrtitad politicos mores,legibusobtcmpcrarcnbsp;dociiit,quas belagincsnuncupant,item curfusfyderum,planetarum motus,nbsp;amp; totius denique coelirationcm, adhec naturas rerum,deorum rcligionem,ôi
folen*
-ocr page 73-DEC AD IS î. LIBER IL
folenftes carrenionias oftei^dit. Poft hunCjComoficum pari folertia virum for-riti funt i qui iuftiHimè regnum pariter amp; pontihcaiurn geflit. Deinde So nil us in regno fucceffitjqui quadraginta circiter annis imperauit. Poft longum temporis interuallumj imperante Domiciano, foluto fdcre,Danubij ripam diu ànbsp;populo Romano pofTeflam, à iuniorc Gordiano ad Danubium feiffnantes,nbsp;leui prælio fufi amp; reprefli, cui quidemprouineiæ Oppius Sabinus præerat, de-Ictis legionibus oceuparunt: Oppiolegionumpræfeào caput abfcifl'um,mul-tx vrbes, amp;: oppida igni ferroq5 vaftata. Hxc omnia Dorporarege gefta. Do-mitianum neceflitas adegit,vE reipublicae confuleret,pararet expeditionem,amp;nbsp;io deleclum haberet, Fufeum exercitui praefccit : quum in Illyricum veniÆet, ènbsp;confettis nauibus Iftrum confcélo ponte traiecit ; mox cum boftibus manumnbsp;baud profperc eonferuit,nam interfecto duce ,4lt;omanx copiæ non modo ca-ftris exutXj fed fufæfugatæque funt, amp;cædes magna patrata. Vlpius Traianusnbsp;deinde fucceftît, qui iaifturam Sgt;£. iniuriam Imperij Romani cumulatiflimè virus eft: nam Dccebalumvariis cum ipfo infidiis agentem, Longino prxfe-»fto legionis capto,elatum ( qui vt fe à captiuitatis icruitute vindicaret, venenonbsp;fibi mortem confciuit) duplici viéforiafuperauit, regem ad mortemcompu-lit, tbefauros cius ingentes recepit, pontem in Iftro ædificauit : ab Hadrianonbsp;deinde demolitum, ne à Daeis Myfiæ infeftarentur, pilis viginti fuftiiltü, qua-io rum altitudo (vt Dion auctor eft) centum amp; quinquagintapedum,præterfun-damenta,latitudó verb pedum fexaginta, Daeiam denique in prouinciam re-dcgit,pontis adbuc fuperftites pilx ê quadrato lapide eernuntur. Deinde Go-tbi ab Antonio Caracalla tumultuariis prxbis fuperati. Barbari vidoriaelati,®nbsp;fuos proeeres,anfes, id eft beroas amp; femideos, exclamabant. fiorum profapia,nbsp;ft breuiffime referatur,baudinutile reputamus. Et bis primus, vt eorum fabu-lærecinunt, Gaptus fuit,cui Hulmul fuit films ; Hulmul Augem, qui Amalumnbsp;genuit,vnde Amalorum origo promanauit: Amalus genuit Ifaruem,amp; Ifaruesnbsp;Oftrogotham,OftrogothaHemulem,amp;:Hemul Athalcm:Athal Alc^iulpbum,nbsp;Vultulphum amp;£, Emcruerigem:Vultulpbus Valarauantemu Valarauas Vei«-jc tharium,Veuetbarius Vandiliarium : Vandiliarius Tbiudimcrem, Valamirem
amp; V idimirem : Tbudimer Tbeodoricum,Tbcodoricus Amala{uenram:^ia-lafuenta ex Eutbarico fuo viro, Atbalaricum amp; Matbefuentam, cuius affinitas tabs eft:Hermanaricus Aebiulpbi filius Humimundum genuit, Humimundusnbsp;Tborifmundum,Tborifmundus Berimundum,Berimundus Vetbcricum,Ve-tbcricus Entbaricum, qui Amalafuentæ eoniugatus Atbalaricu amp; Matbefuen-tamedidit. Atbalaricus à pueritia extinótus eft : MatbefuentaVitigem virumnbsp;duxit,liberis caruit. RuenteGotborum imperio,a Bellifario Conftantino-polini ambo captiuorum more duifti funt. Vitiges diem continuo obiitlt;Ger-manus patricius, luftiniani Imperatoris patruelis, Matbefuentam fibi vxorem
Amalorum excidio inferius difleretur. Nunc diuertieulum repetaturGotborum. Pars Ponti oram tenuerunt, quæ ad orientem fpeótat, quibus vel ab Oftrogotba prxfefto, vel ab oriente nomen eft indirftn : contrà, qui occiden-tis plagam oceuparunt, Vifîgotbæ propria lingua nuncupati. Traieófo nanquenbsp;Danubio,Myfias,Tbraciam,Pannonias, amp; non paruam Illyricipartem dm te-nuere. Ex bis Maximinum Imperatorem, Symmaebus promanafle tradit : amp;:nbsp;mortuo Alexadro Mamex filio, ab exercitu Cæfarem pronunciatum.Itembu-milibusbunc parentibus naEum,patre Gotbico,cuiMicea,matre Alana, cui A-baba nomen fuiE,fuifte riatum,Seuero imperante.Cum militates ludi natali fi-jö lij diecelebrarenturjCumfuiroboris confeium conuenifle: quum in palæftrxnbsp;certamen defcendiflet,nimia corporis proceritate fpeófatores omnes in admi-rationçmfuicôuertifie,datacumbxis certandi eopia,ne militum forte nomen'nbsp;deboneftaret,fexdecim fubindelixas tanta felicitate proftraire,vt fingulari ccr-tamine cæteros facile vifturos efle videretur.Proinde inter tyrones admiflum,nbsp;actribunomilitu create ab Imperat-orc,amp; concitaciiis equitante, bunc pedtbus*
-ocr page 74-34 ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R.'
aliquandiii prxcurrißcanox cum validiffimis militibus,Imperatoris iuflu,fuif-fe.colluiäatümi eosq; facile fuperafle : quafe aureo torque, amplidiniisq; præ-miis ab eo donatum,' inter prætoriano's ihilites admiflum fuifle.Iordanis Sym-fiertdia- niacho pro viribus extorquer, vt Romanoimperio Gothum honeftet. Hero-dianus îftitem hiftóricus, non mägis apud Græcos, quam Latinos auóloritatc i'ua prçpollens,quem diüo Matthiæ è Græco traduximus j hune Gothicum nonbsp;affirmat:fedMaximinum (inquit) quendam in Alexandri fuÜTe caftris, ex inti-mo Thracum genere ac femibarbaro vico naturri, educatum à principio internbsp;paftores,præ magnitudinc roboréque corporis, à iuuentutis iniuo inter eque-ftrenfordinem admiifumjpaulo poft tempore,fortunaduce,v£que adeöftngu- itnbsp;los militiæ ordines præcurrifle, vt amp;caftra curaret, permifl'as fibiprouinciasnbsp;cum imperio gereret ,ab Alexendro omnibus tyrombus inftruédis fuifl'èpfæ-feôtum.Quare itamilitum,traditamilitari difeiplina, fibi conciliafte animos,nbsp;vt ab omnibus vnicè diligeretur, amp; à Poeonibus præfertim, qui virtute eius,a-more patriaî maxime, gloriari videbantur. Quum in campum tanquam ad fo-lita gymnafiâ conueniHbnt,aducnieritem Maximinû omnes inieôta imperato-ria purpura Imperatorem confalütafle.Hunc à principio reluôtantem eos gra-uiter incùfafle, reiecifl'e purpuram, mox ab armatis equitibus adaôtum, quinbsp;morte niii delatum imperium acciperet, interminabantur: deinde omnes iuf-^üfte arma fumèrent, Alex andrumhuiufce nouitatis igharum adofirentur, amp; xlt;gt;
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;obtruncarent, ac ita prætorianas cohortes metu percellcrct. Quod vbi fâélunxnbsp;eft, in Germanos expeditionem parauit,non répugnantes ac vicatim habitaji-
tes, commoditate fyluarum ferro igniquc vaftauit. Dum Barbara in Chriftia-nos crudelitateac fçuitia imperium ftbiftrmare contendit, à Pupieno Aquile-iæ interfedus eft,vix annis tribus rerum potitus.Hec Hcrodianus nofter. Ma-
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ximinû tarnen, neque Getam neque Gothum affirmât. Somnianti igitur lor-dano,amp; in honorem patriæ gentis conîèéturas verifimiles vndique mêdicanti,nbsp;hxc etiam4:oncedamus:affcdus enim patriæ, facilem ab omnib; veniam pro-mtretur. Philippo etiani vnà cum filio imperante, qui primus Romanorumnbsp;principum fe in Chriftianam fidem àfleruit, cuius imperium millefîmum con- 50nbsp;ditæ^ rbis annum clauftt, Gothiafide populi Romani defecere, dumfubtra-da ftbi ftipendia ægrè ferunt.Oftrogotha duce Iftrum traiiciût,Myftas Thraci-amqs difcùrrunt,prçdas abigunt,omniavaftant.Adhos coercendos Dècius fe-nator mittitur, qui Budaliæ inferioris Pannoniæ natus, Pannonicas cohortesnbsp;exau(ftorat,quippe quæ negligentia fuahoftes flumen traiecifl'e permiferât.Atnbsp;illç cum ignominia dimiflç àd Gothosperfugiuntieorum principcmincëdunt,nbsp;vt fpirantem fortunam forti animo profequatur. .Hic ex trecentis milibus ho-minusa exercitum comparauit, item auxiliares copias exTayphalis, Aftringisnbsp;amp; Carpatibus accepit : bellicofum quidem genus hominum, ac Romano no-
mini ^mper infeftum amp;;à Valerio Maximiane perdomitum. Adiunxit ctiam 4Ö
Peucinos, infulares quidem viros, ac belle afperos: duces his optinios, Argài-
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;thum amp; Gunthericû ex Gothis præfecit:hi Myiiaspopulantur.Martianopohmnbsp;obfidenr,quæexpenfa ingenti pecunia,fe obfidione redemit, Vrbs hæcMyfiçnbsp;nobiliffima quondâ,àTraiano Imperatore condita Martiam Traiani fororem,nbsp;ad fluuij fontem, qui in oppido emergebat, puellam miftfle ferût, vf peripicu-
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;am dulcemqj aquam aurêo vafe bauriret: vas forte delapfum, in alto fonte dc-merfum attigifle fundumimox prxter auri naturam,fuccurrente quodamnyninbsp;pharum numine, çmeriîfle : Imperatorem hoc miraculé percitum, vrbem ibînbsp;amphffimamfundalTejamp; aforore appellafle Martiam. Philippus reuocatis viri-
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bus Myfiasamp;Thraciârecuperauit.Philippopolimàfenominatâ vrbem,infua:nbsp;vidoriçmonumentum, inThracia ftatuit. Sub cuius imperio agon mille an-norum adus, innumerabilcs beftiç in circo maximo interfedæ. Ludi thea-tra!csin campo Martio , tribus diebusac nodibus peruigilante populo cele-brati. Poft hæc Gepidarum amp; Gothorum bella fucceflere, quanquam aliqua
nbsp;nbsp;nbsp;cognatione tenebantur. Sola tarnen inuidia bellû fufeitant inteftinum, quum
ç niedi*
-ocr page 75-D E C A D I s I. LIBERIE
c mediterraneis infulæ Scandiæ, tribus ve£ti nauibus Gotbi, Berigo regc Sar-maticum littus attigiflent.tertia nauis tardius applicuit, amp; à pigritia, quæ horîi lingua Gepanta dicitur, Gcpidarum nomen accepit:ij ad inlulam Viituiæa-mnis din commorati,eam Gepidam appcllarunt.Deinde quum Sarmatiæ intima penetraffent adDanubium vfque defcenderunt : amp; regem magnanimuranbsp;fortitijCui Faftidæ nomen erat, exuta manfuetudine, armorum amore fuccen-dicperunt : patrios fines armis propagarunt, Burgundiones ad intcrnecio-nemvfqueferedeleuerunt. MoxGothosfibicognatos adorti, bellolacefi'erc,nbsp;follicitare quandoque incurfionibus,abigere pecora,viGOS fæpe populari.De-lo mum ad Ollrogotliam Vifigotharum Oftrogotharumq; adhuc regem legatosnbsp;mittere,amp; commonefacere Gepidarum populi nimiafcecunditate vfque adeonbsp;coaluiiVe, vt intrafines propriosviuerenequeaift ; itemmontibus, amp;lyluarumnbsp;fterihtate circumuentum,omnium rerum inopia laborare,proinde hortarfico-gnatæ genti profpiciat,latiorcm regionem concédât : quod ni feccrit,intermi-narife vifines anguftilfimos amplificaturos^Oftrogotharefpondetjfepariquo-queterrarum anguftialaborare, neque fibi efle ,quodlargiri queat. Bellu cumnbsp;proximo fimguine geri,per quàm nefarium.fi quid fibi contra fas amp; çquum in-feratur, fc vim vinaturx iure repulfurum. Faftida quumpcrtinacius infenten-tia perfifteret,cum Gothis prælium conferere pergit. Ad Baithum denique op-lo pidumpugnatumeft,quod Huuius Audapræterfiuiqvbiquum aliquandiupa»nbsp;ri fpe vtrinque pugnatum effet, Gepidarum tandem acies inclmatur. Faftida nbsp;cerga vertencepræliumdiremptum eft. Gothi vidboria contenti, confeftim fenbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*
incaftrarecéperût,amp;; donee Oftrogothareximperauit, quietem dcinceps con* feruarunt.FaftidacumGepidis, damnatatementate fua, quie^ioremmitiore-quepofthac vitam duxit. Oftrogothæ in tergo Etichina fucceflit, qui dépoliranbsp;tranquillitate,Gothorum animos ad bella reuocauit.Myfias traicóto Danubionbsp;itcrum aggredi ftatuit, ingentes copias iam coadbas diuidit, vt altéras in popu-landamMyfiam traiiceret,quam imperatorti negligentia, legionungt;Romana-rum ftationibus deftitutam intelligebat:altéras Icptuaginta circiter milium ffo
50 minum adEuftefum fubduceret.Sed quum res minus ipfa fuccederer, à Gallo duce reiedtus, Nicopolimperuenit, quamTraianus quodam pcrdomiti»Sar- «nbsp;matis invidboriæmoi^Yimentum ædificarat: iteminThracia iuxtaNeflum flumen Nicopolim alteram,amp; inter Hebrumamp; Nigrum amnesTraianopohm, 11-militer Hadrianopolim Hadrianus, amp; fub Rhodope Philippopolim Philippus.nbsp;Exhac etiam parte,quum aDecio Euchina reiedtus ellet, in Hermonia recef-fit,pofthæc Philippopolim aggreditur.Qu^dvbi Decio fignificatum eft, Ber-rhoeameum legionibus continuo petijt,vt vrbiferatauxiliû, vbi dum lafla corpora curant,equosq; refouent, ecce Gothi incautas copias adoriuntur, Äpen-tino mo tu perculfæ,quid agerent,profpiccre non poterant, immo arma fumé-4° di copia non dabatur. Quarediftufo fugatoqj cxercitu vix cumpaucis e^uiti-0' bus Deoiuseuadere potuit. InThelTaliamrurfus tras alpcs,amp; in Myfiamfe re-cepitnbi vna cum Gallo duce,ne animo deficerc videretur,exercitum reparat;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
Interea Euchina obfeflam Philippopolim omni ope cftftitutacapit, amp; popula-mr,ingens hincabadtapræda. Et Prifeus, qui vrbemcumpræfidio tenebat,in-uentus in hoftiumpoteftatem peruenit: hune vita ampliflimisqj muneribus do natum,rex fibi mirifice conciliauit,vt cum eo Deciumtutius iteruaggredere-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
tur.Inftauratis pariter exercitibus, concitatis animis vtrinque eoncurritur.Inter primes Imperatoris filios Decius acerrime pugnans,letalifagittæ vulnere lauciusoccidit.Pater dilTimulatodolore,nihil iadlurx vnius militis interitu ré-pnblicam habituramexclamans, feinter confertilfimos hoftes ingerit,vtvelnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
filij mortem vlcifcatur, vel (fi idaflequi nequeat) propria dolorem morte defi-niatjfed quum vtrunq; fata negaflent j Abrutium Myfiæ vrbem fe recepit,vbi v-nacuruHlio abhoftibuscircunfeptusocciditur. Locus deinde, Decij Impera-toris ata diâus ,quando prophanis ibi numinibus litare confueuerat, acne immerito quidem, quando in Ghriftianos immaniflimèfæuiitjdiuum Lau-
-ocr page 76-36 ANT. B O N P 1 N 11 R E R. V N G A R.
rentiumlento igni, vt inartyrcm maiori fupplicio afficcrct, abfumpfit. Eodem quoque tempore amphithcatrû Romæ incéfum. Qmtm poft Dccium, Gallusnbsp;amp; Volufianus imperium fufcepifl'entj ccce Æmylianus quidam Myfiæ præfe-«ftus, potiundi fpe imperij tradus, bellum in Illyrico fufcitat. Imperatores ad-uerfus êum profedi in foro Flaminij cæti Rint,alij Interamne perierunt.Æmy-lianus tertio mehfe initæ tyrannidis diemobijtdordanis Gallû amp; Volufianum,nbsp;vt Æmyliùm facilius opprimèrent,cuni Gothis fdus iniuïflc fcribir, ac bien-nio reipublicç præfuifle. Non modo Gothorum, fed cæterorum quoque Barbarorum, Valeriani amp; Galieni temporibus,res audæ funcquorû alter m Rhe-tia aß exercitu Auguftus, Romç Cçfar alter appellatus eft. Qimm Valerianus lonbsp;Chriftianos perfequi occepiflet,diuinam in fe iram fufcitauit, quando à Sapote Perfarum rege captus, captftiam denique fenedutemamp; perquàm mifetabi-1cm apudhoftem duxit.Deleto imperatoris excrcitu,Perfæ Syriam, Ciliciam,nbsp;Cappadociamqj populantur. Galienus fe longe mitiorem Chriftianis exhibu-it,fed rcmollitus, quum in omnemlafciuiam prorupilfet, Gcrmani refumptisnbsp;animis Raucnnam vfque difcurfant. Alemanni vaftatis Galliis, in Italiam pénétrât. Q^di amp; Sarmatæ Pannonias occupaht.Germani occupatis Hifpaniis,nbsp;Tarraconem expugnant. Partlii Mefopotamia potiti, per Syriam latc graffan-tur.Gothi,Grxçiam,Macedoniam, Pontum amp; Afiam fpohant. Na Rcfpardu-
CO amp; Tharoaro ducibus traiedo Hellefponto,multas Alix ciuitates inuadunt, zonbsp;ac hoftili more diripiunt ; capiuntEphefum, vbi clariflimum Dianx templumnbsp;ab Amazonibus conditum, incendunt: mux Bithynia ingrelTi, Chalcedonem
diruunt,à Cornelio Abito inftaurat^m. Dum Europam per HeUefpontumre-petunt,reparatffm delent Ilium;amp; vbi in Thraciam reuedi ftmt, Anchialon vr-bemad radices Hemi, in maritima regioneßtam,cuius conditorcm,Sardana-palum quendam Parthorum regem fuifle ferunt, populantur igni ac ferro vf-
Suaque, defæuiunt non fecus ac fi ad humanam pcrniciem nati forent. Ibi is aqais alledi,ad decimum vfque lapidem ab vrbe diftantibüs, defatiga-tf corpora diebus aliquot inftaurat, quum ad curandos morbos nimium con-ferre viderentut. Atcçterorum Barbarorum res aliquantulum inclinatæ. Ode- 50
nati« enim decurio Palmirenus, colleda agreftium manu ita Perfarum copias profligaüit, vt non procul à Ctefiphote caftra poneret.Pofthumus vnà cum Vidorinoamp; Thetrico Gallias, antequam Galienus Mediolani occideretur,nbsp;armis ab hoftili feruitute vindicauit. Gothi qui Achaia infeftarût, à Martianonbsp;vidi, fe in patrias fedes côtinuo recepere.Qm veto Afiam follicitarunt,Roma-norum ducum virtute reiedi, amp; ne parua quidem clade confedi, in patriamnbsp;redierunt. Dum Odenatus bello Perfico remoratur,amp; Galienus varia luxurianbsp;cnertfetur, Gothi comparatis nauibus Heracliam peruenerût, amp; adueda præ-da non fine magna fuorum iadura, quum fæpe nauali bello peterentur,in Scy-
thianveuertuntur. Item Palmirenis amp; Orientalibus plerifque dum Xenobia 40 Odenati vxor imperat, Gothi per Euxinum mare vedi Iftrum fubetmt, ma-gnisqj calamitatibus populi Romani prouinciam afficiût. Qu^ vbi Galieno fi-gnificâta funt, Colechauum amp; Atheum conclues Byzantios continuo mifit,nbsp;qui Barbaros repellerent,vrbes dirutas inftaurarent,fuperftites comunirent;hînbsp;cum Gothorum clafl'e in Ponto congrefii, cam fuperant, amp;: in fugam vertunt:nbsp;fufipaulo póft Cyzîcum,Afiam,deinceps Achaiamvaftant. Ab Athenienfibusnbsp;Demefippo duce,qui hæc tempora fcripfit,reiiciunturiinde reiedijEpirumj A-chaiam B otiamqj difcurfant. Galienus gt; tot publicis malis experte dus, hisnbsp;dum per Illyricum vagantur, occurrit, cçdit improuilo multos: at illi per Gcf-facem fada via,fugerc conati funt:fed à Martiano, vt patriam Galieni turpiflî- ydnbsp;malafciuia liberaret, varia bellorumfortunavexati. Illudinlordane noftro,a-lioquinfcriptore non ignobili,admiratione dignum^ ne rifu dixerim, confide-randumefte duximus,qui tantopatriæ laborauitaffedu, vt non modo extera-rum Scy tharum gefta,Gothis duntàxat fuis adfcribat, amp; plus æquo amplificet,
nbsp;nbsp;nbsp;amp; cxornet:verum etiam omnes eorum rcs aut malègeftas,aut parum profperc
. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fuc-
-ocr page 77-D E C A D î S t L I B E R IL nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;J7
iuccedentes quandoque fubriceat,quandoque pudcntiufcule inuettat. Nó fo-luni quæ duduni dióta funr,ipfe dimilit, fed ne fuorum Gothoruni maieftatem Ixdcrevidereturi niemorabile per cunétafeculaeorumcladem à Claudio Im-peracore illatani j vnde Conftantinus Cxfar duxit originein, non fine ridiculonbsp;quodam occulte præteriiiTe vifus eft; Nos autem Trebellij Pollioniffcntentianbsp;fretijFlauiuni Claudiuin vnicum in terris principem, non ftatuis, nec colu-innis marmoreisqj arcubus : fed ne tantuvirum digna laude defraudaremus^nbsp;bac duntaxat breui commemoratione duximus adiuuandum. DumMartia*nbsp;nus fufos Gothos infequitur ( vt paulo fuprà diôlum eft ) triginta ex his cepit,
10 qui quum inuito Claudio euafilTent, vniuerfosferè ScythasinRomantlmpe-rij prædas fufeitarunt. Ad banc expeditionemPeuci,Teutboburgi, Oftrogo-tbæ,Virtingui,Sigipedes,Ccltæ,Eruli,inn.uni«riq} populi prçdarum cupiditate alleéli eonucnerc,dum variis Claudiuni bellis implicituni confpicantur,popu-landx Romanæ reipublicæ côfiliuin ineunt. Trecentorum bominum miliumnbsp;exercitum comparant^ claiPcm verb longarum nauium duûm circitbr milium.nbsp;Qtódfi fcruos,familias,earraginemq5(vt aiunt) adieceris,epota(Xerxis exemple» ) flumina,confumptas quoque fyluas,ac terram denique in pafeenda multi-tudine labotafie credideris. In Romanum vbi Imperiumeruperunt,breui tempore à Claudio non modo victi,fed attriti amp; deleti funt,quod ex ipfa Imperato-io risepiftola ad IuniumBroccbum,quiIllyricum tuebatur,fcripta facile intelliginbsp;poteft. Claudius Broccho falutem. Deleuimus trecentaviginti milia Gotho-rum,merfimus duo niilianauium, teifta funt flumina feutis, fpathis amp; lanceolisnbsp;omnia littora operiuntur, campi oflibus tedi latent, nullum iter purum eft, ingens carrago deferta : tantum mulierumcepimus,vt binas amp;rfernas mulieres fi-bi miles poffitadiungere. Aefubdit: PugnatumeftenimapudMyfios,amp;apudnbsp;Martianopolim multa prxlia fucrunt, multi naufragio perierimt, plerique ca-pti reges,captæ diuerfarumgentium nobiles fminx,impletæ Barbaris,feruis,nbsp;fenibusque cultoribus Romanac prouinciæ, faiftus miles Barbaiÿs colonus cnbsp;Gotho. Nec vlla fuit regio, quae Gothum feruum triumpbali quodam ferwitio
50 nonhaberet. Pugnatum prætereaapud Byzantium,pugnatum apudTheflalo-nicenfes, quos Claudio abfente obfederant Barbari, pugnatum in diugrfis re-gionibus.Etvbique aufpiciisClaudianis viókifuntGothiivtiam tunc Coftan- * tinoCæfari future videretur Claudius fecuram parare rcmpublicam. Qimninbsp;in Apennino Claudius de fe confuleret,refponfum accepit,
T(rda äufn La.tio regnanttm videritaflas.
Idem quum de pofteris,
His ego nec met as rerum^ nec tempora ponam.
Qmim de fratre Qmntilio, quern imperij confortem habere voliiit, Oftendentterris hunc tantum fata.
Demum quuminipfa viiftotia duo prope miliamilitum,a paucis,qui fuperfuc rantjBarbaris cxderentur,ad vnum omnes, qui rebellauerant, ab eo capri, Ro-mamqs dinfti, ac infpelt;ftaculis, immanibus beftiis expofiti. Quare Gothieuftï nbsp;bellum diui huiufee principis virtute antiquatumfßi de Gothis non folum victoria habita, fedcumulatiffima eft exaóha vindióta. In hoc bello, ingens Dal-matarum equitum virtus apparuit,quia eX eaprouincia Claudius originem du-écre videbatur. Neque hi defunt,qui hunc DardanUm,amp; à Dardano Troian«nbsp;gentis auótore,fanguinemtraxifl'e contendunt: aprincipio toru Illyricum cuntnbsp;imperio habuit,fub cuius poteftate Thraces,^Myfi,Dalmat«,Pannonij, ac Da-ci fuere. Poftremo quum Gothi,qui fuperfuerant,paulo poft à Romanis defe-jo eiifentjac Nicopolim occupaflent,tumultuario prpuincialiumexercitu obtri-
tiamp; deleti funt.Qmim igitur Claudij vidoria de Grothisrclata,c«tera veteram «rophæa quàm maxime fuperafTet, lordanis hiftorïcus iriauditam fuxgetis cla-demamp; exitium,æquo animo referre non potuit. Claudius autem, quum annonbsp;tno menfibusque nouem imperaflet, ab omnibus præterquam à Gothis fem-|gt;iCcfna memo fia repetendusob rem pftblicam bene géftam, clypeo in curiar nbsp;à
-ocr page 78-38 À N T. BONFÏNII RER. VNGAR.
aurco, aurea quoque ftatua in Capitolio donatus, Firmij moritur. Quintilîus veto frater, Auguftus àfenatupopuloqs Romano appellatus, feptimodecimonbsp;poft die imperij fui,quum fc grauem amp;îeuerummilitibus oftenderet,Galbe acnbsp;Pertinacisexcmplojfacinorofiftimè cæfuseft. Aurcliano imperanteGotlii ite-rum refiAiptis animis Danubium traiicere pergunt, fed ab eo reprelîi, defide-ratis quinque milibus fuorum,in proprium folum rcdiere. Decem in co prelionbsp;mulieres captæ virili liabitu pugnantes, quæ ex Amazonibus originem ducerenbsp;credebantur. Item poft annos tt iginta,reuocaris viribus, Sarmatia prouinciamnbsp;populi Romani, multis copiis adoriuntur, igni ferroque omnia vaftant, quodnbsp;vbi FÄuius Conftantinus acccpit, non minore quàm Claudius ftrage fupcra- ibnbsp;uit. lôtum deinde cum his fdus, amp; in patrio folo annos circiter fcptuagintanbsp;quieuere. lordanis autftor eft, Maximinum Gothorum auxiliis adiutum, Nar-feum Perfarum regem, amp; Saporis magni nepotem fudifl'e, eius vxores, liberosnbsp;amp; impedimentacepiflc,auxiliäres quoq; copias aduerfus Licinium Conftanti-no mififte, Thcfl'alonicæqj obfcfl'um trucidalTc. Eo tempore, quo Byzantiumnbsp;Conftantinus ita amplificare ftatuerat,vt cum vrbe Roma magnitudinc amp; di-gnitate certaret,initum cum Gothis fuiflc fdus, eosqj quadraginta milia ho-minum Imperatori quotannis derulifTc. At vbi Maximinus rertim potitus eft,nbsp;poft Arioricum amp; Aoricum, Gebcricusnobili genere natus, apud Go?hos re-gnumfortitur,cuivirtus vtgenerofitas iuxtà inerat. Vtfortunam inrt bellica 2-dnbsp;primùmexpcriatur,parande in Vandales expeditionisconfiliu init,quae fifuc-ceftcrit,maiora fe tentaturumfperat. Gens hæc(vt Demefippus ait) ab Oceanonbsp;grodiiîjVixvno anno ad Gothorum fines peruenire potuit, cam fibi fcgionemnbsp;occupauit, quai» póft Gepidæincoluere, cui à folis exortuGothi, ab occafiinbsp;Marcomanm, à feptetrione Hermunduli,à nieridie prxterlabitur Ifter. Quiimnbsp;inftruétæ in Mafiïlia: ripa acies vtrinque conftitifl'ent,dato figno manus confe-runtjConcitatiffimispræliû animis aliquantifpergeritur. MoxGebericus Van-dalorum regem adoritur, amp; obtruncat, optimaqj fpoliarefert. Vandali infau-ftawfedes optafl'e rati,hinc emigrare dccernunt, à Conftantino mcolenda Pan-noniam impetrant,dum grata lé Romanis principibus obfequiaprçftituros ef- 30nbsp;fe pol^centur,annos circiter fexagintahic habitant. Deinde fub Stilicone ma-
giftro equitum,confulari patricioqj viro, in Gallias tranfmigrarunt, vbi quumnbsp;finitimos malé traôtarêt,afliduisque rapinis latè vexarent, quietas ibi fedes habere ncquiucrunt.Ex his Burgundiones olim promanafle volunt,Plinij aiufto-ritate freti.Vandalorum partem Burgundiones elTe affirmantis,quum vicatimnbsp;in Germania habitarent,à vicis,quos burgos dicunt,nomen accepilTe credununbsp;Vandali reliétis Galliis in Hifpanias penetrarunt,neque vfquamquicfcere po-tuerung, donee traieéto Gaditanofreto Aphricam occuparunt. Sed quoniamnbsp;de his quandoque latiùs fuoloco dicetur, redeamus ad Gothos. Poft Gcberi-
cum,Hermanaricus regnum accepit,nobiliirima Amalorum familia natus,ne- 4Pnbsp;que virtute gloriaque geftorum inferior. Nam quum/jothos, Scythas, Indos,
» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Maningos, V afma broncas, ac rcliquamferè feptentrionis oram, in ditionem
fuam redegiiret,Eru!os quoque cæfo Alarico rege domuiflet, alterum Alexan-drumeognominarunt. Eruli,vt Albanius teftis eft,adMotidispaludes ac fyl-uas quondam habitabant, quibus ab amore fyluarum ftagnantiumq; locorum nomen eft indirum. Mox ab Hermanarico in Venetos bellum motumeft, qui
* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quum inermes eirent,facilè celFere. V eneti autem humili genre nati.qui deinde Antes amp;Sclauidi(ftifunt,amp; quum in multitudinem maximam éxereuif-fentjBarbarica quoq; feritate vbique gralEati funt, quin inter Albam amp; Budamnbsp;Vcnctia f eft oppidum ab his conditum. Item Heftis amp; Halaridis bellum indi- yo
* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ôlum,qu i Germaniæ produâum littus Oceani accolebant, amp; hi breui tempore domiti.Q^re nômodo Scythi3e,fed Germaniæ quoq; Hermanaricus impe-rauit. Eius tempore inter Gothos amp; Vnnos Vngarorum progenitores bellumnbsp;exarfit, de quo anrequam vitra progrediamur, haud ab re fore duximus, fi de
potentiflimæ ac fortiflimæ geneis origine aliqua dilTercmus. Hanc igftur Prifeus
-ocr page 79-D ÉC AD IS t LIBER it nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;3P
Prifcus hiftoricus Scy thiain,Riphæisq5 montibus vicina affirmauit,^ quo pro-piiis rigorem feptentrionis accedit j eo immitiorem plerique reputarunt. Et præfertim diuus nofter Hieronymus,vtpote qui ex vltima Müeotide, inter glacialen! Tanaim,amp;: immanes Mall'agetarum populos,vbi obftruótisrupibusofe-ras Scythariim genres Alexandri clan lira coercuerant,Vnnorum exalÿina eru-pifl'e, ac cquorum pernicitate freta,cæde pariter amp; terrore cunda complefl'enbsp;icripßt.Iordanis in boftes nationis fuæ,nefcio quæ,monftra comnïentatur:quçnbsp;pleriq; fcriptores Annalium ita crediderc,vt cum éo iuxta delirent : quod nonnbsp;tam infolcnter, quàm verè à me diótum velim. Qwum Gothia Scandinauianbsp;io profeótiScythiam attigiflent, Philimerum eorum regem magas quafd^ f-minas in caftris deprehendifl'e confcribit. Qimdgenus muiierum, quum per-niciofiirimurn rex ille reputalTet, ediélo fuo ir^folitudines abegifl'e, ne militesnbsp;venenis inficerent,aut eorum robora labefadarcnt : easqj abaótas,pcrfyluas a-liquandiuvagatas, cacodamonum fe amplexibus inceilafle : hinc peperiflcnbsp;dirum genus liominnm,quod non Humana lingua, fed quadamloquutionis i-maginevtebatur.SedProcopiumhiftoricumGraicum,amp; BelifariJ coniiliari-una plane fedteraur, quippe qui Vnnos Ephtbalitarum gentemfuifi'e tradic,^nbsp;eosque Albahos quondam appellatos,in AfiaPerlis fuille tinitimos,Kem vfquenbsp;adeomagnanimos,vt illato pro finibus bello,Xerxen Perfarum regem cum in-.
10 genti exercitu ad internecionem cecidermt, ftipendiariamqj fibi Perlidem fe-cerintjCeperint Cabademrcgis filium,duobus annis Perlis imperarint; neqiw ê dæmonibus creatos,neque humano fmguine vefci folitos,neque ram imma- nbsp;nes ac feroces fuiHe fcribit.Quinetiam liEpHthaiitarum nome mterpretari ve-limus,eos olim piös amp; religiolos fuili'e comperiemusjac lolidè perfedleqj Pt^nbsp;tes: quam quidem gentis rcligione adliuc Vngaris, qui Vnnorum funt polleri,nbsp;peculiar! quadam natura prç cçteris ingenitam intuemur.Dionylîus Procopionbsp;fulFragatur, qui Vnnos Cafpianis amp; Albanis vicinos opinatur, ferociaqj amp;ro-bore bello accommodatilTimos. Vnnor ôô Magor, cuiufdä Annalium fcripto-fisopinione,Vnnorüm audtor fuifle traditur: qui quum niliilpræftr Hc,brcamnbsp;}o legcrit hiftoriam,Hinc omnium gentium origincmariolatur. Quare Vnni uel-lo afperrinii,traiedta adCimmerium BofporumpaludeMoti, non modo fe-dibusGothosreiecerunt,fedvniuerfamEuropæ Scythiam domitarunt^ in re- nbsp;petitisqs Pannoniis quieuerunt,quas àfe Vngariasappellarunt. Pius ante Pon-tifex(miHi crede)docl;iir)mus, V ngaros ab Vnnis(quod omnes rerum fcriptoresnbsp;affirmant) promanaffe non patitur, pari cum lordane tradlüs aft'edtia, qui Vn-garos ac ScytHas pellium murinarum commercio notos fuilTe fcribit. Deindenbsp;facrofandtus ille pater, cuiufdam V eronenfis teftimohium adducit, qui quumnbsp;ad Tanais ortum penetrairet,gentcm Vngarica lingua loqiientem fe inuenilTcnbsp;dicebat.Diuus quoque Matthias nofter, huiufce reinon ignarus, qu^ à Sar-maticis quibufdammercatoribus acceperat,legatos illuc amp;exploratores mi-lit, quibus cognatam gentem li poftet, in Pannoniam populis diuturfto bellonbsp;hand parum exhauftam alliceret. quod etli hadtenus aftequi nequiuit,li vixe-rit tarnen, fortafte præftabit. Quare Vngaros, Vry^is per Aliaticam Scythiamnbsp;cftulls,amp; adhucTanais ortum accolentibus, cognatos elle credendumeft-Q^muis hi non ab Vnnis,qui in Afiareftitefe : fedabhis,-quimeliorisfoilnbsp;cupiditate dudli in Europani erupcre, profluxennt. Quinetiam Gothi, non ànbsp;Scandia (vt lordanis ait) led ab Afiatica Scythia,vbi Alanis vicini fuerant, pro- nbsp;diere.Q^od hinc conijcerelicet, quia quum Gotliicum Alanis, no modo Eu-ropicamScythiam,fedGallias amp;Hifpariiasoccupaft*enr,adhucrcgionemTa-
ÎO faconehfem terient, quam paribus vidtam aufpicijs Gothalaniam t nuncu-parunt. Quum Vnni venatione vidtitarent, diuino quodarri prodigio ad emi- grandumadadlifunt. Nam quum venatores aliqui Mceoticæ paludis accolæ,nbsp;'Venatum forte proficifcerentur,ecce oblatam ceruam öffendunt, quam quumnbsp;cocitatitis per paludem infcqui cpiirent,vfquc adeo potiundæ ceruæ delide-fio tradti funt,vthac duce, haud procul à Gimmerico Bofporo Motimcôge-d ij
-ocr page 80-40 ANT. B O N F I N tï R E R. V N G A R.
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;latam (vt mea fert opinio)tranfmiferint : at vbi in Europica Scythia conftitere,
cerna difparuit.Hi profpeclani regionem admiranrnr,amp; probant,deinde in A-fiam redeunt,reni fuis ex ordine referunt. Vnni fedes proprias abominati, amp;: foli fterilitatem, populorhmve multitudinem canfati, cum liberis vxoribusnbsp;inEuropfcmvenatorutn dudu tranfmigrarunt. Regionem fua vbcriorem in-ucniuntjVniuerfum paludis traduin occupant; maôtant Vi cio ri a, quos a prin-cipio olfendêre : cæteros domitant,amp;: inferuitutemredigunt. Alanosquoquenbsp;fubigunt,qui fedes illas prius occuparant,amp; longe mitiores efle videbantur: nenbsp;flnitimis quidem Gothis parcunt,in quos impenfîus plane defæuiunt.
^KtioDomi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;G A R O R V M annales, Vnnos in Europam anno falutis trecentefimo
^73- fcptuâgefîmotertiOjV alente imperantCj^ Damafo pontifice maximo fedente, traiecilTe referunt, duces habuUTe B clam Chielæ filium, Zomeiarum familianbsp;natum,item Cheuemamp;: Cadicham eius fratres ; præterea Atilâ, Chemem Bu-damq; fratres,Bendeguzi fihos,Cadarumgenere natos,ad domitâdam fepten-trionalem plagam;ex centum amp; odto tribubus decies centenaamp;oôto milianbsp;liominum coegiflc,iuri dicendo Cadarem virum fapientcm præfecifle:edicta,nbsp;Dei voce amp; reipublicæ nomine præcinifle:cxpeditionem tumultuariamcx-cogitatam circumlato cruento gladio, pronunciatoqj loco, que prçftituifient,nbsp;fignificafle: qui non obtemperalîent temerè,eodem gladio per mediumcçfos:nbsp;quam confuetudinem adhuc inTranfl'yluania, inTurcorum turaultu obier-flfatam vidimus. Qmim maximis viribus pollercnt,elatis animis,tanquamvni-
uerfum orbem peliundaturos, Bcflbs, Rutenos, Chumanos albos ac nigros,
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cumvniueria Dacia amp;: Sarmatia fubegifle ,amp; tandem adTibifcumamncm,
quemTitiam nugc appellant,caftra collocaflc. Hanc gentem lordanis hiftori-cus lîorribili fpecie, vultu toruo atroqj, item cicatricibus quibufdam infcnptoj prxiata quadain feritatc amp; audacia,tradit:quia infantibus vix dum natis noua-cula genas fecant,vt prius vulncra pati,quàm laólis dulcedine lætari côdilcant.nbsp;Quare obdt^élis cicatricibus imberbes confenefcunt. Præterea ftaturanequa-quÿn procera, latis humeris, agili, expedito ôc robufto corpore, ceruice con-ftanti amp; ardua,fummam quandam fuperbiam præferente, fagittandi equitan- 30nbsp;dique neritia non mediocri, ac fera quadam fauitia fub humana fpccic inuo-
luta. Qmim igitur Hermanaricus Gothorum rex tot gentium dominator, fcnbsp;Vunorum bello follicitari cognouiflet,non mediocre iibi ratushinc imminerenbsp;periculum,eorum impetum cotinuo reprimendum cenfet: mox dcleôlumhabet, ingenteisqj fibi copias comparât: maximos eius conatus, mors inopinatanbsp;fubuertit. In Vnnorum aducntu,quædam mulier,quæ in viri nece deprehen-la fuerat,capitis accerfitur, homicidij conuidapariteramp;sadulterij ,vfqueadeonbsp;regis ir;y;n facinoris indignitate fucccndit,vt quatuor equorumdiicerptu mul-daretur. Duo fminæ fucre fratres, RolTomonarumperfida genre nati : quo-
fum alter Sarus, Ammius alter dicftus eft : hi fororisfupplicijimmanitatc bac- 4°nbsp;chantes,*!n principem coniurant. Hermanaricumè compofito adoriuntur,fru-
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lira reluétâtem perfoflb latere interfîciunt,parrata cæde ad Vnnos pcrfugiunt,nbsp;vt tutius vitam tuetentur. ^lure fadum eft, vt Balamirus Vnnorum rex,fupc-randorum Oftrcgotharum copiam facile nancifceretur.VÜigothæ audita Rof-fomonarum perfidia, qui cum Vnnis iam focietatem iniucrant : timcntes, nenbsp;quæ Oftrogothi$,eadem fibi fortuna immineret, emigrâdum omnino efle de-
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cernunt. Hermanaricus vtriufque gentis rex, centeflmo amp; tertiodecimo æta-tis anno Ice tali vulnere ConfoflTus obiit. Excefl'u regis hoftes clati, in orientalesnbsp;Gothos,quos Oftrogothas dicunt, magnis Cum viribus irruunt ,paucisq: præ-his fuperantjin poteftatemq} recipiunt. Occidentales verb Gothi,quos Viflgo- yô
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;thas appcllarunt, cognatorum exemplo perculfl, defertis quæ ad occafum fpe-«ftabant fedibus,amp; obftinatisad emigrandum animis,adIftrumcumliberisnbsp;vxoribusque contendunt. Ad Valentem Imperatorcm, fenioris Valentinia-ni frarremlegatos mittunt, qui fedes incolendas exorent, perpetuum pollice-
antur obfequium : amp;:fe non modo leges, fed orthodoxamquoq; fidem Chrifti acceptu-
-ocr page 81-DECADIS L LIBER ÏL
41
accepturos cffe fpondeant;Qmn. ctiam addant/c nunquam imperatadetrefta-turos,petac MyhaThraeiamq;,quas fi cocefl'erit Imperator, fe pro vallo foflaqj munitiflima aduerfus Vnnos perpetuo futures recipiant.Lætabundus eos N a-Icns excepit,quibus auditis,quxcunqueorauerant,pro animifenteruiaetiain-fperata conceflit.IncolendamMyfiamThraciamquepermiHt,ratusVifigothas,nbsp;Romani imperij propugnaculumfuturos. fed res aliter ac fperaueratj accidit.nbsp;Nam cis Iftrum cxcepti,Barbari vriacumGepidis, amp; Valente Arianæ perfidiænbsp;nimis obnoxio , epifcopos accipiunt Ariana quoque labe infeótos, qui paucisnbsp;póft annis eadem tabe omrics coinquinarunt.Quare nonChriftiani, fed Aria-
io ni,VifigothæGepidçqüe fa£ti,quibus Lupicinus ac Maxitrius,pro 5ucibus dati 5 qui quæcunque his vfui forent, diligentiflimè curarent, operamque da-rent,ne qua inopia laborarent, Præfeftiduiîfmandatanegligunt,amp;magnumnbsp;fibi quseftum in vehendis commcatibus facere ftudent, Barbari annona: cari-tate laborant : accrbifrimamexaótioncmcxecranturjdeteftantur præfeélorumnbsp;auariciam ; quando pro annonx caritate non modo pecunias exhauferant,fcdnbsp;liberos amp;:vxores pro mancipijsvenderccogerentur: demum quodcunq; fru-ihentum humano fanguine mercarentur, lion nili mucidum amp; corruptum cl-fet.Quod vbi nihil proficere confpicantur, Phrigiternus, Alatheus,Saphraco-rum reguli,fàifta feditione Lupicinumamp; Maxirnu adoriuntur, quibus incxple-
io bili auariciatrucidatisgt;ab Romano principedcfecere. Scribunt aliqui,Lupi(4-num ad conuiuiumPhrigitcrnuminuitafte,vt euiii cumcomitibus per infidits nbsp;nbsp;
domi obtruncaret : quöd vt in pcnetralibus fieri coeptum eft, Phrigiternura auditopereuntiumclamorc,c thoro profiluiffe : quum infidias euafiflet, fufcgt;- -tatamultitudine,Maximumcum collegaac feruis obtruncafl'c. Daciam Ripc-fem,item Mvfias amp;Thraciamprouincias populi Romani, in fuampoteftatemnbsp;afleruifteämperaife tributa,amp;: gram colonias imperio gubernafte. quidenbsp;omnia poftquàm ad V alentis aures,qui Antiochia: tune agebat,perucnere,nonnbsp;parum is aninlo confternatus, habito delectu, magnum exercitiÄn compara^:nbsp;uit. Continuatis itineribus j traieêfaquc Propontide inThraciam contendl?, atnbsp;'vbi irr hoftium confpeótu fuit, finiftris (vt accidit) aufpicijs pugnam conferir.-Quum parum Barbaris obftitiflèt, in fugam fubindc conuerlus, amp; fagitta fau- «nbsp;eins,in quendamvicum,vbiincendio cum cafulacrematus eft, ipfeconfugit,nbsp;amp; quarturndecimum imperij fui annum complete non potuit. Illatæ in Thra-ciaftragiscaufafuit, quodRomarras legiones ab equitum præfidio deftitutas,nbsp;mox hoftes circumuenere : et quurrr euadere nequiuiffent ,adinternccionçmnbsp;cæfæ . Lachrymabile fuit profeefó bellum, perpetuumq; vlcifcendæ auarieixnbsp;monümentum. Hæc Damafo pontifice maximo , amp; Valente imperante, ab mundtnbsp;origine mundi anno oótogefimo vno fupra tria milia,geftafimt.Iniquaprofeótó creafa,nbsp;temoora ilia fuut habita, quum terræ motu vniuerfus orbis itaconcufl'us fubfi-
J nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;¦nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.1nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;znbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i
pulosq; inhumerabiles obrucrint. Conftantinopoli tarita c clo tempeftas, vt decideritis magnitudo grandinis multos interfeceritzapud Atrabatas lana è clo imbribus adihixta deftüxit. Niceaterraemotu itt^ü diruta, in Phrygia famesnbsp;inaudità.Hathàiiaricus Gothorumrex dum Chfiftianos infeótatur, multos vl-timo fttpplicio affecit, quam plurimos proprijs fedibus eiecit. Paulo ante Sar-matæ Pannonias vaftauerant. Valens quum abEudoxo Arianorum epifcoponbsp;falfafidefuerit iiiitiatus^multos è Nitriæ monachis per tribunos amp;: milites cx-diimpcrauif.quin etiam legem promulgauit,vtnronachos militia detreftantesnbsp;cuiq; fuftibus caedere liceret. Pari efteritate Theodofius, Theodofii nondumnbsp;ja hnperatoris pater,cum niagna nobilium manu obtruncatus. Vifigothæ, vifto-iiae irifolentia elatl,fortuilæ dexteritatem profequuntur ; co audaciæ iam eue-^hvt Coriftantiriopolinà obfidere coritendât. Sed Dominica Valentis vxor,la-bantes ôeferè confternatos ciuiu animos corifpicatà, precibus hortationibusqjnbsp;confirmat,populum multa erogatapecuniafibi conciliat,vrbem denique pru-oentiavirtuteque confcruat.Gratianus Valentis Nepos,-cui Occidentis impç-
¦ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;d iij *
K
-ocr page 82-,4x ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R.
rium delegatum fiierac, vbi rerutn poticus cft, vt Romanæ rcipublicæ confti* lerec, Theodofiiini ingcnti virtute ac fapientia virum, ex Hifpania acccrü iu-bctjCuniqj confortem imperij déclarât ; quando tantæ periculorum magnicu-dini, foins fat elfe nonpocerat. Accitus Theodofîus paucis poll menlibus ad-fuit.Syrmij purpureum paludamentum induit.Initoiniperio,coacfóque exer-cicUjCLUn Barbaris ipfc cogrelfus.bauddifficulterfuditfugauitqj.fuperiorc Mynbsp;fiam recuperauit,rcdcuntes hoftes pluribus ac magnis ciadibus alfecit, quæq;nbsp;fummi principis officia cum dignitate compleuit : dcmum recepta inferiorenbsp;Myfîiu Thracia,Daciaqs ripenfi, iôlo cum Athanarico Vilîgotharum regeiamnbsp;fdcre, ne diuturno bello Romanas Icgiones adinteritum redigcret,viólornbsp;Côftantinopolim fe recepit. Albanius percuffi fderis caufamTheodolij mor-buni,in quem inciderat,fuilî'c ftribitjdq; à Theodolio collega,qui paucis poftnbsp;dicbus bcnc conualuit, confirmatum. Pacatis rebus Athamuicus Byzantiumnbsp;initæ focictatis gratia imperatorû literis inuitatus aduenit. qui honorificèex-ceptus, quotidiano luftranda; vrbis dcfiderio expleri non poterat. Speéfabatnbsp;circum.hippodromum Sc thcatra item tcmpla,portus ac fora, diftrahebatur x-diummagnificentia baiilicam cum regiacuriaq} admirabatur,obe'ifcosôc co-loftbs ftupidus intuebatur imagines ambibat,amp;:pulchritudine vrbis abaâris eunbsp;ris omnibus,animum relailabat;deinde graui morbo correptus.tertio quo ve-peratmenfe vita dccellit. Theodofius autem focictatis iure, magnifico hune 2.0nbsp;. funcre honeftauit, cum magna quoq; pompa ad rogum vfqi fcquutus cumu-
Rtiffinic amico iufta perfoîuit,funebresludos in eins honoré edidit: tantum ^pictaris Vifigothis oftendit, vtmirfficè Barbarorum animos hbi conciliarit.nbsp;jlîi nanque rege tem orbati,duä:u aufpiciisque Theodoih principis vitro poft-camilitarüt. DumhæcinThraciagcruntur,Vnni,qui Europam traiccerant,nbsp;OftrogOvhasque domuerant,imperium propagarepergunt. Q^cquid intranbsp;Tanaim ac TauricamCheronnefum cft in fuam ditionemrcdigunc, Tanauie,nbsp;Roxolani,^ani,Cariones,Amaxobij Budini,Sturni,Vbiones Acibi,item Na-uaÄjSarmatx ac Vcncdici,ab hislcgcsaccipiebant.Euiani, Chumi, BaftcriJ,nbsp;amp;cumPcucinis Carpiani, magno pacem ftipendio mercabantur. A Ponto, 5®
MoiiTanaique,Vnni ad Danubium vfque, amp; ad Gcrmaniam, Sarmaticum-tjuc finum omnia erde et terrore compleuerant, minuerantregnum, fa uum-que imperium vfquequaquegcrebant: Gothos tarnen à tergo infeftarcnun-quam deßnebant. Qt^um Gratianus Theodolio Orictis imperium tradidiffict,nbsp;ipfe vero ßbi occidentis optaflet : amp; quum in Britannia, militari feditione nia-ximus imperator dcclaratus eilet, traiefto in Gal lias confeftim exercitu,Mero-bandis magiftri nhlitum proditione ad Pariiium fuperatus cft, qui quum Lu-gduniKonfugiilet, ibi captus cft amp;:cxfus.Quare Theodofîus feftinatis itineri-bus in GaPias profeótus,vt collegæ morte vlcifccretur,ex Gothis decem homi-
num nÿliacum fuis copiis fecum duxit. Inito aduerfus Arbogaftum Euge- 4^nbsp;niumque prælio quod ciuile dici potcrar,decem Gothorum milia qui pugnamnbsp;iniuere, inimicorum impetu primo cogreffii cæfa funtmon iine magna Romani imperij vtilitatc. MutatJfubinde fortuna, quum legioncs eins pra:liumcon-feruiflent, Imperatori viftoriamcompararunt. Theodofîus redicns, Mediola-
ni cum Arcadio amp; Honorio fîliis imperium delegail'et.intempeftiuo fato præ* uêtus occubuit. Sti ico deinde Honorij è duplicifiiiarum matrimonio focer, ènbsp;Vandalicorum genrenatus, tantum fîbi autoritatisvendicauit,vt inter primosnbsp;habcrctur: quinctiaminoccidente rempublicamgerebat. Q^um eifetimpe-randi cupidus,imperatores quibufeunque rebus poterat,facilcinuo!uebatipe*nbsp;rans, vbi difficultate be lorum eos obruerit, facilè fe Euchcrio fîlio imperiumnbsp;paraturumiaugcbant fîbi animum Vandalorum,Burgundionum,item Sueuo-rum amp; Alanorum auxiliaiquibus fretus, fî fcrociifimos Vifîgotharum animos,nbsp;in principes Romanorumexcitairet,fperabat fe à Vifîgothis Italiam facilè vin-dicaturum. Quare vtfperataprofcqucretur, Vifîgothis ftatuta ftipendiaeri-pit, annonam amp; donatiua aufert : faille non modo ad defeélioncm, fed ad in-*
- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dicen-
-ocr page 83-I
DECADIS I. LIBERI! nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4}
dicendum crudcle bclluin prouocat : quod, imperij Romani futurum erat cxi- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*
tium. Ha;c omnia Stiliconc Aurclianoqi confulibus,anno falutis feptimo fupra 407. quadringcntefimum agitantur. Viflgothæ à Stiliconc malè tradati, non modonbsp;militiam dctrcótant,verumetiam immaniflimum qucnquc furorcm in Roma-num imperium concipiunt: proindc annua ftipe,commcatuqi defraiJÜati, re-iicta Thracia in Pannonias erumpunt. I bi regem, quo annis quinque ac vigin-ti caruerant, quum à præfedis ab Imperatorc creatis hadenus regcrcntur,14a-laricum præftanti Bathorum famfianatum declarant, cui poft Amalos internbsp;Gothos erat fccunda nobilitas. Balta nanque lingua Gothica ßgnificat auda-
10 ciam. Per Syrmium iter faciunt in Illyricum, Redagafus quorundam Q^tlio-: rum rex,cum ducetis hominum milibus fe his focium comitemqj præbet. An-tequam abcunt,Thraeiam,MyßaSjPannonias,«:em Noricum amp; Illyricum igninbsp;ferroque vaftant, cunda diripiunt, eædibus omnia complcnt, vrbes diruunt jnbsp;quinetiam (vt diuus Hieronymus inquit) iram quoque Domini,animaliabru-ta fenferc : incefa oppida cum vicis,homines cum mulicribus pallim cæfi,quinnbsp;amp; immaturi ftus ex vteris parentum exfedi, infantes parictibus illift, ncquenbsp;a:tati,neque religion! pepercere.Quid plura? Omnia præter clum amp; terrain^nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;v
prætcr crefeentes vepres, continuatasq; fyluas pcricrc. Redagafus prior Ita-liam ingrclTus, fuperatis Apenninis in Fcfulanum montem, quatuor amp;: viginti
10 ftadiisab vrbe Florcntia remotum j cum vniucrfis fuis copiisfcrecepit : vbi à Romanis legiohibus Gircumucntus,nequc minus conhlij, quam cibi compos,nbsp;dtim lalutem fuga quaerit, à Romanis obtruncatur. Eius cxercitus extrema fame confedus,in Romanorupoteftatem,fada deditione pcruenit ; quare tant.]^nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
captiuorum copia fada cft,vt finguli lingulis G othi aureis,peiorum more ven dcrentur.Oroßus Vnnos in Italiam accitos,RomanisaduerfusRedagafumau-xiiia tulifte fcribit: refert cnim Vldiin amp; Sariam, Vnnoru Gothorum duces,nbsp;qui Honorij partes fedabatur,Redagafo apud Fefulas primum occurrilFe, co-rumqs obßdionc fame olim abfumptum,fuifle cæfum. Poft Rcdaggßim Alari-cus cum Vißgothis in Italiam penctrauit, Rauenam ad tertium viquelapid#m
30 pcruenit,vbi imperatorcm Honorium eftc intelligcbat, ad cum legatos propere mittit,quibus hxc mandata dat,vt fedes in Italia ab co poftulent: quas^i im-pctrarint,ipfum cum Italis quicte amiccqj vidurum polliccantur. Si repulfim * patiantur,omnino tcntaturum,Romanmean GothiItaliampoflidere debcat,nbsp;æquum ad hxc iudicem Martern fore ßgnificentlt; Lcgati ( vt lordanis ait) hxcnbsp;referunt, Honorium vtranque conditionem dcnegafl'e,fcd Gallias Hifpanias-que prouincias populi Romani, quas Vandali Genferico rege vaftabant, ft cosnbsp;ciiccrc audcrcnt,tanqua proprias patriasqj fedes Vißgothis eonccfl'uru : quodnbsp;Barbari abnuere volucrunt. Dum hæc aguntur, Stilico impcrandi cu^idilTi-muSjVbi fuos Vindclicos cum Burgundionibus, Sucuis amp; Alanis,à ripaRheni
40 Gallias infeftare aGcepiflct,Vifigothasqj intrafle Italiam, eorumq; regem Claf- fenfe oppidum in Claudiano agro obfedifle cognouit, ratus non vitra lt;Tiftcrennbsp;dum, coada è Thracia non mediocri legionum multitudinc, per Macedo-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
niam amp;: Illyricum ac Noricos in Italiam properat jiprtE'ter Aquilciam amp; Alti-numjitemper Venctiam,amp;:RauGnnatcmagrum iter facit. Qiiodvbi Halaricus intcllexit, foluta Claftenßs oppidi obfidione, in proximos Apennini colics adnbsp;Pollentiam vicum, duobus amp;: viginti milibus pafluum à Rauenna rcmotam,'
CÛ vniuerfo cxcrcitu fe recepit. Stilico militaris artis peritiflimus, in Alaricum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*
prodit, frequentibus præliis afficit. Qmim fæpe vincere poflet, non expugnat, vt bellum protrahat,tres circitcr annos cum ludificatur.Ita Impcratoris amp; Bar-barorum extenuatis viribus,fe facile imperium inuafurum efte confidit. Halaricus Honorium literis commonefacit de aftu ac mente Stiliconis, quippe quinbsp;¦Vt vtriufque vires encruet, feqj demum tyrannum ftatuat, quum fæpe vincerenbsp;potuiflet,noluiße : quandoque pugnandi copiam dcncgafl'c,proindc orare, vcnbsp;Rdes in Gallia concedantur, vndc fe Vandales ciedurû pollicetur. Vitro FIo-norius poftulata,ô(:paulo ante promilTa eóceftit,Stiliconi mandat, vt cum Harnbsp;d iiij
-ocr page 84-J
44 ANT. BONFINII R E R. V N G A R.
larico pacemacfüédus ineat, Vifigothas Italia in vltefiorem Galliam educatj Indoluit Stilico Vifigothas tarn quiete Itàliàabigi, ÔC Honorium periculo libe-ran,quó nam modo Barbares in Italian! conüertere,pacemqj inrercipere poffer, excogitat. SaulemHebræum fummapèrfidia præditum,præfedumlegio-nis,fuic5nfîlij participem facit: ei mandat, vtabeuntes Vifigothas,pafchali die .nbsp;incautos adonatur. quod vbi faôtùm eft, multi improuifa formidine correpti,nbsp;occubuere. Accedebat quoque religio Vifigotharum,qui folenni die pugnamnbsp;conferere verebantur: at vbi hoftes inftare confpicantur,ncceflitatc dudi, tamnbsp;obfirmatis animis fe conuertunt j vt Hebræas cohortes non modo funderent,nbsp;fugaÆntqsjfed ad internecionem vfque cæderet. Stilico audita legionum flra-ge,animo confternatur,furentes in fè hoftes perhorrefcit, ab imperatore legionum fupplementaj amp; auxiliafts copias petit. Honorius nô copias amp; auxilia,nbsp;fed ficarios duos mifit, qui prôditorem imperij Stiliconem, cum Eucherio fi-lio trucidarent.Has igiturperfidiæ, audaciæqs tyrannidis pnas, Stilico prin-cipi tune exoluit. Honorius cæfo Stilicone duce,exercicui Romano neminemnbsp;eius loco fubrogauit,quo fadùmeft, vt bellicofo ducepriuatus,Vifigothis nû-quam amplius refiftére potüerit : quare eorumita rabies exarlit, vt domita in-cenfaqs maxima Italiæ parte vrbem Romam obfedcrint ; earn breui obfidionenbsp;410. capiunt.Gapiunt itaq; Romam,terrarum hucüfque dotninam, Flauio amp;î Var-
j^one conftilibuSjimperiumq; Romanum, calendis Aprilis, anno ab Vrbe con- 2.0
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ditacentefimo fexagefimoquarto fupra millefimum , à Chriftiana verb falutenbsp;decimo amp; quadringenteftmo.Sub infauftoHonorij principis imperio,Roma-lt;ia libertasjltalaqj poteftas extinóta eft.Ne multo quidem ante tempore,aliorunbsp;malorum imper#nte Gratiano,rumor aduenerat,Longobardos extremis Ger-maniæfïnibus, Oceani littore, Scandiaqueinfulacuminnumerabilimultitu-dine egreffos nouas moliri feditiones Iborea amp; Aiana ducibus. Vandales fupenbsp;rafle, amp; amplificando fibi imperio quötidië ftudere. Halaricus igitur vrbe po-titus, niahdijitedici,ne cui Romano ciuirriors infer atur,nequid iniuriarii amp; in-ceftdij, praeter rapinas ac fpoliacommittatur: templis debitus honor impenda-tur,visnu'Ia cuiquam tribuatunquicunq; in templa confugerint,pro illçfis ha- 30
beaninr: inhibentur ad hate ftupra, caedes amp; immanitas. Edida tarnen ilequa-quamv bique feruata, lordanis rapina tantum hoftes contentes fuifle teftatur,nbsp;ne fuæ géti detrahat.Galla PiacidiaTheodofii Alia, amp; Honorij Arcadijque fo-ror capta,amp; ab Halarico pras nobilitate generis defponfata,vafa Petri facro mi-niftcrio comparata,amp; magnitudine,arte auroqj præftantia, à quodam Vifigo-tha fubrepta, régis iuffu in bafilicam relata. Tres dies inpræda direptionequenbsp;confumpti.Halaricus niox relifta Vrbe per Campaniam, LucaniamBrutiosq;nbsp;difeurait : omnia populatur, amp; vaftat. Quin amp; per Siciliam, Aphricam adoririnbsp;ftatuit,nifl oborta tempeftate, quamultæ fibinaues obrutx furit,confllium mu
tare cogeretur.In reditu rex morbo correptus,Cofentiæ moritur. Vifigothæ dti 40'nbsp;grauiflime eum lugent,amp; ne qua in eins ofla vindi(fta;fieri poflit,ftolida pierate
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;reformidant, deriuatoBafentoin alueo fepulchrum ftatuunt,ibiq5 Halaricumnbsp;cum preciofa fupelleiftili rScondunt : moxq; reuocato fluuio,riequis Italus eiusnbsp;monumetumfcire poflet,fofldres obtruncant: facinus quidem Barbara gentcnbsp;lion indignum eft habitu. In demortuilocum AtaulpliUs Bathororum quoque
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;genere natus, à Vifigothis fuffedtus eft: cui Placidia Halarico defponfata,vxornbsp;traditur.nuptiæ paucis póft menfib. in foro Cornelij celebratæ.Vifigothæ Ro-màm reuerfi,quicquid è præda fuperfuit,eripucre : perpetuaqs ruinæ ac inceri-dij inofïuméntareliquere.Ataulphus relido fponte Honorio,partim quern af-
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;finitatis gratia vita donate Cogebatur, in Gallias à Francis amp; Burguhdionibusnbsp;infeftatas contcndit:eius aduentu perterriri hoftes, fe intra fines contiricrc ccenbsp;pcrunt. Vandali vcróamp; Alani, qui fedcs in Panrioniis à Romanis impepatori-ous * Moxde eiiciendis ex Hifpania Vandalis decernit:in Tarraconenfi
SarctUone. agro,ad Barchinam f opes, amp; imbellcs homines reliquit. Ipfe cumingentibus
nbsp;nbsp;copiis Pyrenæos montes fuperat, inHifpaniasq; medias pénétrât:cum Vanda-
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lis fiepe
DECADIS I. LIBERI L nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4/
Hs fepe öongrcffus,tandem domuic, amp; tertio anno Galliam cum Hifpania pa-cauit : demum à Vernulpho breuiflimx ftaturæ viro, cui fæpe iiludere foiebat, interficitur. Sedhic aliquantifper immorandum, amp;c dequarundam gentiumnbsp;origine aliqua referenda. Vandalos amp; Burgundiones,qui ê Vandalis prodie-rc,vnamcx quinque interioris Germaniç partibus, Plinius affirmatmis Sue^nbsp;uos proximè collocat. Alani,etli originem à Scythis deduxere, in Vandalorumnbsp;tarnen regionibus habitabant.Odtauium Auguftum Sueuos c Germania in chnbsp;teriorcm Rheniripamtranftuliffe Suetonius aflerit. Burgundiones Vandalo-rumpars,ad odtogintaarmatorum milia vlteriores Rheni ripas mfederant,
Ki quos Tacitus a Druib fubadta interiore Germania, inproprias fedesrepfilfos, aevrbibus oppidisq; munitiseie£tos,vicatim habitare coaclosfuifl'etraditjvn-de (vt fupra diXimus ) nomen êft inditum. Sedtn his gentibus faóta mutatio.nbsp;NamVandalijà gentis flumine nuncupati,paulo poll eos,quos Stilico in GaUnnbsp;as concitauit, patria profeiäi, fe Sclauos appellarunt à nomine gentis, quæ .ànbsp;Cimmerico Bofporo,adTanaim vfque habitare folita, in Vandalorum amp; Bur-gundionum patria profedorum fedes tranfmigrauit.Nequc tarnen Sclauorumnbsp;denominatio ab his diu retenta. Qutim cnim pars eorum iraperante Mauritionbsp;inDalmatiamSr Illyricum emigraifet, qui domi remanfere, nomina muta-rtint: amp;aliqui fe Polonos,Boemos alij fe appcllare coeperunt. Sed vnde diucr-ao cimus,repetaturoratio. Ataulpho Rogericus fucccflit,paulo pbftfuorumfrau-,nbsp;de interemptusiquartus ab Haiarico Vallia rex creatur, amp; animi amp; corporis vi-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
ribus exceilcns. AduerfushuncHonorius imperator, Conftantinum cum in-genti cxercituobiicere ftatuit : virum quide non modo militari difcipiina,fed» magna rerum experientia fane pollcntem-.ratus,Vifigotharû vftes per hunc facile extenuari pofle. At maxime verebatur, ne Barbari rem publicam iteruranbsp;Mifeft:arent,accedebatamp; illud, quod iniquilfimo animo ferebat, Placidiam fo-rorem adhuc in captiuitate Barbarica detineri : amp; maximum Romano princi-pi forededecus jfororema feruitute aflerere nequiuifle. Q^re Cv^ftantino,nbsp;vt vehementius rem publicam gerat, amp; fororem in libertärem redigat, Plaft-
50 dix nuptias pollicetur, fi Barbaris earn eripere valuerit. Conftantinus promif-fis oneratus,cum magno exercitu, imperatoria auetoritatc in Hifpaniamcon- . tendit: cui ValliaVifigotharum rex adPyrcnximontis aditumoccurrit,quumnbsp;legati vtrinq: mitterentur. HoctandemConftantinocum rege conuenit, Pla-Cidiam omnino reddi oportere,quädocunque opus fuerit, Romanx rei publica: poftulataVifigotharum auxilia nunquam defutura, quare fuperhisfoedusnbsp;ietü. Valia igitur vt abHonorio pacem afl.equeretur,PlacidiaaVifigothisred-dita, amp; ex compofito, Conftantino patricio defponfata, ex qua Honoriusnbsp;Vaientinianus nati funt.Eodem ferè tempore Conftantinus quidä aliustn Galnbsp;lia imperium inuafit, Conftantemqj filium ex Monacho Cæfarem conftituitlt;
40 SedRomam accito Viflgotharum auxilio, alter in Arelatenfi vrbe,Vieryiæalter catfus eft. Idem deinde facinus louinus amp; Sebaftianus auli,pari quoque fa-to concidêre. Qmim Valia in Hifpania regnaret, ecce Vandali, qui ab interio- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*
ribus Galliæ partibus, ab Ataulpho fugati fuerant, FPifpanos iterum infeftant, prædas abigunt, variisqj vexant latrociniis, fed à Vifigothis reprelTi funt.Van-dalorum imperium Genfcrico rege nimis auftum-.quippe qui non minus aftu,nbsp;quam prudentia pollebat: erat enim corpore mediocri, amp; equi cafu claüdus,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
item magnanimus in fermone,rarus ac grauis,voluptatum domitor no irarum, noncupidus imperandijac doftus inter populos odia difcordiasqj ferere,vt fa-fta feditione facilius imperaret. Honorio amp; Theodofio confulibus, Craftinus
I® aduerfus Vandalos miflus eft, qui quum Bonifaciu bellica arte præftantem, ab nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
cxpeditionis focietate repuliftet,collega præ îngenitainfolentiaafpcrnatus,ma gnorum malorû audtor eft habitus. Nâ Bonifacius indignitatc rei perquàm æ-gtè ferens, Hoftiam properè contendit, in Aphricamque traiecit, occupauit-que prouinciam,quam quum line auxilio, inuito imperatore Romano,retinerenbsp;non poflèt, Gcnfericum Vandalorum regem in Libyam aduocat. Hic Valiasnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
-ocr page 86-46 ANT. B O NF I NU RER. VNGAR.
bellum reformidans,traieä:o Gaditano freto, in Mauritaniam peruenit, Aphri camqs vniuerfam occupauit, ibiqj aliquandiu cum nepotibus acpofteris adnbsp;lultiniani vfque tempora imperauit Juftinianus autem accito Bellifario magi-ftro equituniioriencisqj præfcdo, viro excellentiflima quaque virtute praeftannbsp;tiflimo ,?c fummä geftaru rerum gloria celebratiflimo, non modo Aphricamnbsp;per eum a Vandalorum iugo, fed a Perlis Aliam Europamqs à Gothorum fer-uitute vindicauit. Etquuma Mauris Africa deinde occuparetur, luftinianinbsp;virtute liberata eil. Valia quanquam Vandalorum regnum in Africam profe-qui cuperet, maris tarnen tempeftate deterritus, Tolofamredijt,ibiqueftatimnbsp;dicnAxtremum cum magno Vifigotharum luótu claufit.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i»
R E R V M VNGARICARVM DECA-
DIS PRIMÆ LIBER III.
Am Vnnorum vires oftendere adoriamur,qui poftquarri Ollrogothas domuerant, Viligothasq;, qui perdomita Italianbsp;Galliaque, Hifpanias vfque penetrarant, fedibus fuis eiece-rant: nondum Scythia tota contenti,traieóto Danubio,Pan-nonias quoque fubadas innumera multitudine hominumnbsp;inundarant. Et quamuis ab Ecio magiftro equitum (Theo- 2.0nbsp;dolioamp; Valentiniano imperatoribus ) quandoque reprefli
forent, vix tarnen, quin vlterius occuparent, contineri poterant. Eodem fere jfempore Boremundus, Thorifmundo progenitus, veluti fupra in Amalorumnbsp;cata'ogofcriplirMus, quumfuorumOftrogotharüferuitutem,amp; Vnnorum im-periofam tyrannidem tolerare non poffet, vna cum vitrico filio adTheodori-cum V ißgotharü regem, qui V aliæ fucccll'erat,in Hifpaniam peruenit: ratus Scnbsp;nobilitate familix amp; virtute fua, facile apud eos fe principatum pofle cofequi.nbsp;Theodorilt;jj.is non magisprudentiæ compos, quam moderationis nonmi-ni»s animi, quam corporis dotibus excellens,quamuis regia ftirpe gehitos, nonbsp;modo regibuSjfcd populis quidem omnibus formidolofos eileoportere intelli p
nbsp;gercBeum tarnen quem generofumacceperagnedumcÓuiuij, fed coßlii quoque expertem elfe noluit:quotidie iubebataccerß, amp; cognatione gentis fami-liarilTime vtebatur. Ecce Theodorico, ob violatum fdus, Theodoßo iunio-re amp; Fefto confulibus, à Romanis bellum indicitur. Ecius patricius, magifternbsp;equitum,Dorofeora ciuitate Myßx oriundus, Gaudentij filius,apatre fub militari difciplinafemper cducatus, qui à Valentiniano Gallis præfedus, Sueuo-rum Francorumqj barbariem varia ftrage cofecerat, amp; Galliam vniuerfam minbsp;ra fapientia defenderat,accitis Vnnorum auxiliis aduerfus Theodericum,cuninbsp;Lotario duceproficifcitur.Sed quum acies parirobore ac fpevtrinq; conftitif-
* nbsp;feut, ^t publicæ ßiluti confuleretur, mutans animis, datisqj dextris, inft«âùrata 40nbsp;C oncordia.Paulo póft: tot mala Romanos imperatores circunuenere,vt imperium tutari polTe dcfperarent.Hinc enim Scoti, Albienfes amp; Piftones Britanni-
a n inuadunt, cui opem poftulanti, ob imminentem Vnnorum eruptionem, Ecius Galliæ præfecÊus alFerre non potuit .Hinc Genfericus Vandalorum rex,nbsp;occupata per annum Aphrica,comparata clalfe, Siciliam infeftabat. Hinc Se-baftianus qui Alanosamp; Sueuos Lufitaniaeiccerat, Romanæ reipublicæpro-ditor,pro afteétata tyrannide,cum Vandalis amp; Viligothisfdus init,vtLufita-nia potirerur: fed deceptus à Barbaris, cumulatas perfidiæ pnas expendit. Exnbsp;quo facluineft, vtViligothæ,Sucuiamp; AlaniLufitaniamTaraconenlemqucnbsp;Hifpaniam, amp; Aquitaniam occuparint. Hinc Vnni minabantur, qui Oftroigo- yanbsp;thas Gepidasque,acinnumeram Scytharum genterii coegerant,vt quocunquenbsp;libido tulerit hberè ac latè dominari queant. Nam vt Vngarorum annales refenbsp;runt,poftquam occupata DaciaPannonias profpeâ:arût, non folùm feracitatcnbsp;foliac regionis pulchritudine ,fed cli quoque benignitate præftantilÏÏmas:nbsp;quas Macrino proconfulc, Sabaria oriûdo, Alemanni Icaliq; multi incolebant,nbsp;.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;traieéto
lt;4
-ocr page 87-D È C A D I S I. t I B E R I I L nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4;^
traicóto Danubio inuadere anhelabant.Macrinus quamuisMyfiiSjPannomis, I hracix ac Illyrico, adieclæ quoquc Macedoniæ præfidcrcc,Vnnorum tarnennbsp;crac viribus inipar, ne canca mulcitudine gentium obrueretur, Thetricum vni-ucrfé Germaniæ præüdemconuocat: qui coadtoingenti mox exerciru,in Pa-noniaindcfcendit. Ad Potentianam vrbcm inter Theten amp; Zazhalon?,decemnbsp;milibus pafliium àDanubij ripa remotam j cum Macrino caftra iungit. namnbsp;Thêta inter Budam Si Albam regalemlitaelhConlihum deinde ambo ineunt,nbsp;Vtrum potius agendum,an tranlmiflb exercitu in caftris Vnnos adoriantur, annbsp;aium locum prælio magis idoneum optent^ dum diuerfa fentiunt, conhiiumnbsp;îo quoque difFertur. Ecce Vnni caftris acies educunt,âd Danubij ripas vciflunt:nbsp;multos quoque dimiferunt, qui caftra,vxores, liberos,fortunasque tuercntur,nbsp;quum Romanis appropinquaft'ent.Macrinus amp;?Thetricus Scythasnon expa-uêre,raciinterHucnte Danubio nihil detrimenti illincftbi inferripofte : quan-do nec naues habercnt, quibus traiicercnt nec pontem in amnc facile firuc-rent. At Vnni poftquam hoftibus appropinquarunc, quû iimili modo tot Scy-thiæ flumina tranfmifîflcnt,annexis vtrinque vtribus, intempcftanoôfe Danunbsp;bium fub Sicambria, prope Budam veterem clam omncs tranat, vbi villa quoque nunc eft,qux ab Vnnorumtraiechu, Scythico vocabuîo Kclenfeldc appcl-latur. Deinde Potentianam, vbi vtriusqueducis caftra erant, propere conten-Zo dunt:dormientes et incautos hoftes adoriuntur,qui Scytharû inftdias mihimê*nbsp;formidabanc.Miferrima cxdcs oritur, multi fomno grauati, antequam exper- nbsp;gifeerentur, vita exceftcreunox tumuftus, clamornbsp;nbsp;vociferatio fubfcquutaj
Quid Romanoru milites agerent, quóve fe vcrtcrent, tarn repentino inopi^ nato cerroreperculft,ncfcicbanc, magnapars infugamcoucria^paflim cafaeft inbsp;ftrages ex Alemannis Germanis inauditapatratur. Cxteriquiaut invrbenbsp;pernolt;ftabant,aut prope mcenia tendebant,quum fe in vrbem rcccpiftent,eua^nbsp;fere. Vnni,cade defatigati,in agrti qui T arnokuclg dicitur,fc rcuocarunt.The-tricusamp;S Macrinus tanca clade affhtfti amp; intolerabili furore perciti quern pu-dor ingens fufeitarat: quando mori, quam tantu dcdecus perpeti malint, illtfta
50 à Barbaris clademingenue vlcifcidccernunt. Qux fuperfuerant legiones, co-gunctquid fieri oporteret, oftendunt. Tempus non vitra terendum admo«enc, * fiquidem Vnnos longa vigilia,ac icineris prçliiq5 laborc confelt;ftos,vircs omnesnbsp;amififi'e athrmabant. Barbaricamimmanitate omnino v1cifcendan),tantacla-dem cum perpétua turpitudine cortiunófa perpeti,ni fe ab hac vindicent, neq;nbsp;Romanorum neq; focioru populi Romani efl'e decoris.Id perpetuammaiefta-tiRomamimperij notam inufturum exclamant, nil! obftinatilfimis inBarba-ros animis irruanr,pnas cumulatilfimas exigant.Qumamp;imminens omniumnbsp;gentium hinc excidium promanaturum edocent, nifi eorum vires mag«a cx-de conficiant.Quare legionum animi, partim formidme maioris mali,partim
40 ira illatr cladis amp; pudore percitimcq; tarnen priftinx virtutis immemoiys, ni- * hilhac pugna vehemëtiusaftedtant. Armafumi,inftrult;ftas acies educi, pugnxnbsp;fignym dari:amp;: fi male pugnarint,fe decimari poftulant.Quarc duces in Vnnos,nbsp;qui non procui aberant,copias educunt.nondum in1^oftium confpeiftu fuere,nbsp;quumvtrinq; tarn obfirmatis irruicur animis ,vtnullu crudelius bellu vfquamnbsp;commiirum fuilTe rcputaueris,cadic vtrinque innumera multitudo, in diem a-cerrime pugnatur. Déclinante foie Vnni fuperioribus vigiliis laboribus ex-haufti, bello inferiores elFc cceperunt : amp; nc ad interitum redigerentur, terg»nbsp;vertunt. Ad Danubij ripas fe recipiunt,moxq5 Danubiumadhibitis vtribus re-natant.Romani bello fell! fugientemhoftem dimiferunt,prxlium igiturimmi-nentc noóte diremptum. In hoc côfliéfu ex Vnnis cum Chenc ducc hominumnbsp;centum amp;c vigintiquinque milia exfa, è Romanis, prxter cos, qui in caftrisnbsp;fuperiore noäe ceciderant,fi Vngarorum credendum eft Annalibus,ducentanbsp;ac deccm milia defiderata funt.Infequcnti die Thetricus Macrinus, cruen-tiflimam fe Victoria natftos confpicati, nc iterum cum innumera Scytharû mulnbsp;titudine manu conferere cogantur, mutanda caftra decernunt, fuperftitibus^nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
-ocr page 88-48 ANT. BONFINIÎ R E R. V N G A R.
copiis parcendum efle iudicant. Quare Thulnam nunc Auftrix, Pannonia: quondam ciuitate, reliquum exercitumreducunt : rati fi iterum pugnandi co-piam V nnis facerent, vniuerfum ad vnum exercitum populi Romani, prx ni-mia hoftiummultitudine interiturum. At Vnni poftquam hoftes retroceffiflcnbsp;accepcftmtjocum pugnx repetunt,fuos more Scythico pie fepeliunt. Chenænbsp;ducis corpus inueniunt, quod in celebri via folenni pompa, fubftruóto fepubnbsp;chro,recondunt. Supra marmoream columnam erigunt mducis monumen-tum,que locum Kaiazueuulgappellarunt,amp;nunc Kaiazó Vngari dicunt.Poft-quam Vnni Romanas vires expert!,res fuas bene fuccedere confpicantur, ani-mos^bi augent, amp; Romanis inuitis, vtranque Pannoniam, traiefto Danubio lànbsp;ocGupare contenduntj quod vbi fadumeft^ no aliter ac ft proprias fedes recu-perafl'ent,Romanos hinceiiccte ftatuiit.Q^remaximo deledu habito,Thulnam,quam in capite Pannoniç,quô Romani fe receperant,iitam efle diximus,nbsp;properant. Qimd vbi Thetrico Sc Macrino figmficatum eft, Scythas ea mentenbsp;Venturas, vtRomanine an Vnni, Pannortiarum domini futuri fint, hoc extreme certamine définirent. Item Scythico rituita animos obfirmafle, vt morinbsp;quàm ccdere malint. Romani duces, quamuis duplici iam habita ftrage, atte-nuati, ac viribus impares forent, animos tarnen non tam à fupplementis auxi-liaribusq; copiis, quàm ab re ipfa cocipiunt,vt Scythicâaudaciamcoherccant,nbsp;hoftibus occurreredeeernunt. In Kefmai'kenfcmagrû veniunt, vbieos oflèn- tOnbsp;*dunt,vtrinque mutuo confpectu agmina conftitere,inftituuntur pariter vtrin-queacies,arti bellicæ ac infidiismilitaribus vtrinque ingénia intenduntur.Vn-^nis certum erat,aut vincere,aut pulchcrrimè mori : quod eo facilius fibi quif-
que perfuaferatgt;^uo magis patrio ritu mortem contemnere didicerat. Contra ' ItalijVitx rationem habere folent, ne temerè quidem fe morti exponunt. Pro-inde continuo fignumdatur,obftinatiflîmè vtrinq; concurritur. Vnnis in prx-lio mos eft,altiflimis vocibus hoftem deterrere,pulfare tympana, fagittarum ia-du acrem^n fpeciem nubium obfcurare. Q^are tantus ab his clamor amp; tamnbsp;hgrribilis cofeftim editus, amp;:ita telis aër obfcuratus,vtRomanorum animiad-modum confternarentur: à prima hora diei ad nonam vfque pugnatumeft,nbsp;magjja vtrinque cxdes oritur. Demum Thctricus amp; Macrinus,vbi fe numero
nbsp;imp ares,amp; cum fera gente rem fibi efle, qux morte pro nihilo ducat,fuorumqjnbsp;ftragem in horam augeri confpicantur,vt reliquorum faluti confulerent,quumnbsp;bellum facile dirimere non poflcnt,tandemtGrga vertunt, pedem fenfim refe-runt,ne palantes fugere cogatur. Vnni quämuis longo prælio defatigati,amp;pu-nbsp;gnadeficere cogerentur,reuocatisfpeimminentis vidoriæ, viribus inftant, acnbsp;m^is adurgent. Hic Macririus, quumfortiter rcdintegratoprxho inftare ce-piflet,4gt;ccubuit. Thetricus fronti infixa fagitta faucius, cum his qui fuperfue-rant,euafit : truncumqj fagittx, quem excutere nequiuerat, in fenatum vfque
nbsp;Romanumretulifle ferunt. Vnnihaud incruentavidoria potiti, fe confeftiinnbsp;iri caftrareceperut. In hoc prxlio qUadraginta Vnnorum milia defiderata, du-cesqj Bela, Cheuez Ladicha eecidere. Contrà,Romana clades quanta fue-ritjhinc intelligi poteft, (juöd nunquam illi pofthac, in Pannonia contra Vn-nos,exercitus reparare potuere.Scythici duceSjquum puleherrimc parta vido-ria occubuilTent, ad marmoream columnam ( de qua fupra diximus ) folenni
401. pompa funerati funt. Vntii, quos deinde Vngaros appellauimus, anno falutis quadringentefimo primo, tranquillas in pacata Pannonia fedes vfurparunc, amp;£nbsp;multo fanguine fibicompararunt. Anno verb ab ingreflu odauo ac vigefimo,nbsp;extindis fuperiore bello ducibus,in magna orbitatcmredadarefpublica, quidnbsp;ageret, nefeiebat, dudu carere non poterat multiplex amp; innumera multitude, fdnbsp;amp; quem potiflîmùm cligerct,haud facile inueniebat; Vnus tantùih Atila fuc-currebatjMundizici filius, ac Ottaris amp; Rhoe, qui ante ipfum regnafle dicun-tur,i tem amp; B udx frater, que optimo genere natum, prxterea fortiflimum pru-dentiflimumq; nouerat, o-mnium confenfuregem optandum elfe cenfet. Edi-dis igitur comitiis, quum tribus vndique conuenilTent, Atilx cundi fuflragianbsp;reddunr/
-ocr page 89-DEC ADIS 1. LIBER III. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4^
rcddunt, rcgemque declarant. At hie imperandi cupidiffimuSjäc gerendö bel- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
lo accommodatiirimus;amp; quod ambitione maxima äfFedarat, affequutus^ fpes ingentes concipit,amp; maximo animo imperiû init,ad quod non tailifato, quamnbsp;nioribus natus efl'e videbatur quippe cui acre ac circumfpedum erat ingéniant, corpus validiflimum amp;: brcue,item ingens animi magnitude,indefetigabi-lis tolerantialaborum, exaótiflimarei bellicx difciplma,aftLis amp; confilij aititii-do funima. Prxterea maxima dolorum ac infidiatum artificia,deperdita auda-ciajanimus crudclis amp; elatus j perfidia plus quam Punica. Egregiafotma, latinbsp;cum pe«3:orehumeri, toruus quoque afpedusicaputgrandiuiculum,oculi im-
10 minuti, rara barba, fimus nafus, cani fere crines, color fubniger, amp; magnä li-
, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bidinis impatientiaÆrat etiam in inceflu fuperbus, circumfercbat oculos hue
amp; illuc, vt elati viri poteftas motu quoque corporis appareretmon minus am-bitioni, quam Veneri obnoxius, fe fupplicibus cxorabilem ,amp;his propiciurri exhibebat quos femel in fidem receperat.Qi^ gentc fit editus,prçferebat afpe-ótumeque ignorabat fe magis dcorum numine, quàm hiimana arte,ad imperijnbsp;faftigia confcendifl'e.Q^od vt Prifeus hiftoficus ait ob faerüm Martis gladiuninbsp;ante fperâuerat, quem ipfe fuerataffequutùs. HicenimapudScytharum regesnbsp;ölimferuari foie bat, quo quicunque potiretur, ei regnnm fperare fas erat. Pa-ftor quidam,quum fuam buculam claudicantem offendifi'et, vt vulneris inue-io niret audorem,demiffi cruoris veftigia legit:at vbi ad fanguinei riuulifontemnbsp;,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;peruenit, vbi bucula pafeebatur, dum humi percontatur, Martis enfem inue-
nit, quem incauta beftia forte calcauerat. EffofTum huneprotinus adAtilam * defert,qui vbi facri numinis elfe intellexit, fortunæ fuæ admodum congratula^nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
tur. Gladio allato, bellorum ac cæterarum gentium dominuçt fe perbreüi fu-
. turum ariolatur. Paftori gratia agit,refertq5,haud fecus ac fi diuino quodâmu-nere donatus eiret,enfemiuxtà diuinum acRomani ancyle feruari iubet. Martern, Scytharû deum peruerieratur, cuius iiumen quotidianis fibi viótimis placate ftudet. Quanti momêti ditionê iniuerit,non ignoratmeq; fela^ebat,innu-merarum gentium j amp; vniuerfæ denique Sôythiæ efle regnatorcm, cogitaJiat 50 femper quæ moliri deberet, netato imperiofruftrapræfedus efle reputaretur.
J Illudquàmmaximè verebatur,ne potiusreximperio,quàm imperium rc^i de-efiTevideretur-.nequcipfumfugiebat.fibineque ingeniû,neq; vires,neq; fortu- * nam,neque militumrobur ac numerum defuturum.Qi^re accitis præfedis lenbsp;gionum,tribuumqj i'nagiftris,hæcverbafacit: non fum nefcius,cômmilitones,'nbsp;non modo regnum, fedpoteftatemvnamquanque pro deorumnutu amp; proui-dentiatradi, neque vos omnes diuinam mentem voluntatemqjhoc interregninbsp;tempore detrebtafl'e: fi quidem me, nemine refragante, imperatorem non fo-lùm duccmq; creaftis, verum etiam Scythicæ reipublicæ fummam vltr^ tràdi-diftis, nemini vnquam antehac tanto iure collatam: me autem iuxta deorum'nbsp;4° numen, ac veftrum indicium exiftimare fas eft j quando illic diuina benigni- nbsp;tas, hic vefter amor amp; fides oftenditur. Quamms nihil præterire curam, quod
' ad vtraqùe officia pertineret,nunquam tarnen tantum,ncque de dûs,neque dé nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
mortalibus promeruifTe mecredideram,vt regis mô»munerc iudicaretis- Pro-inde perpétua vtrique gratiaefthabcnda.Etfi gratihæcanimi elfe folent,noh tamê minus quæ meæ funt dignitatis et officii, qüàm agenda gratia, die nodu-que funt mihi animo agitandâ,ne tanto me ihunere indigriû exiftimetis.Qup-tiens quecunq; régi cuiquéoptimo inefl'e debent,officia iriecum cogito: quantnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*
graue munus obierim,facilimè nouerim.Nahï qui alienæ gubernationiprçfe-élus eft,itafe gerere debet, vt cæteris quoque præftantiof habeatur. Nihil con-Jd frà turpiuseo,quifuoimperio cefetur indighus. Si traditum àvobis munus de-treôtarem,pufilli quidem id foret animi:contrà verb maximi,res magnas ado- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
riri,Sc propria virtute,diuinaq5 fpe eófirmari.' Quahqua rei grauitas aliquantu-lum hortatur,funt tarnenmulta,quæ fiduciani augét,amp;: vos de me bene fperare iubentdnprimis rerumcxperientia,'tolerâtialaborum,amp; animus cum corporenbsp;domi foris^ afliduo exercitatus.- Nemo vnquä (mihicrédité) bene imperabitynbsp;nbsp;nbsp;,
é
-ocr page 90-ANT. êONFINII RER. V N G A R.'
qui prius rede parère non didicit. Neque bonum veteranum inueneris, qui malum fe tyronem exhibuit. In caftris veftris natus amp; educatus fum,commili-tones : neq; ladentem prius mamillam, quàm cruentum gladium apprehendi*nbsp;Pro molhbus quidem cunabulis elypei fubfternebantur,amp; infans ex frigido a-mne lausibar, lub dio nodem æquè ac diem ducere, frigus amp; æftum iuxta partnbsp;At vbi aiiquantulum adoleui,aLidader arma tradare,pugnare fub vinea,depu-gnare cum paribus fîngidariccrcamine : quandoq; belliïimulacra agere, edu-cereexercitum,aciem inftruerc,difponere cornua, primus dato fignocongre-di,amp; dirempto prælio redire nouiflimus,quin etiam fæpe certatim tranare Da-nubiu»n,amp; magnos amnes. Adpàlum præterea exercitabar,decurrcbam in fta- idnbsp;dio, hippodromumqi frequentabam. Et ne quid pugnæ genus intentatum di-mittercm,têporaria obfidere opçida placebat, circum turres erigere, admoue-re machinas,ariete mnia quatere,quairaquefubinde confcendcre,deturbarcnbsp;oppidanos,nullum præter militarem habitum inducrc,diu noduqj ferre arma,nbsp;amp; m aggere ferè femper fub galea dormirc. At vbi grandiorem ætatemnadi
gloriæ gratia morte formidare,neq; pro republica,pericula magna euitare, exemple veftro didicimus.Et eo vfque didicimus,inquam,vt quando mihi Deus optimos militiæ præceptores exhibuit, neq; hoftem arte circumuenirc, nequenbsp;difeordiarum in externes femina ferere,quo facilius vincere liceatmeq; popu- ionbsp;fos follicitare, alli cere promiiris,amp; tempeftiua quadoque deterrere fæuitia du-bitemus. Nouimushæcomnia,amp;:re potius quàmverbis à vobisaccepimus.nbsp;^uidiflimèfæpe fpedauiinus, quo modo rempublicamgereretis, quanta fidenbsp;confulcretispublicç faluti,quanta fortitudine obirctis pericula,quâta dementia exciperetis fupplices,quanta deniq; æquitate iudiciatuerijamp;r îeruare dignitatem lîuderecis.Quæ quidê oninia,quando mecumipfc repute,plures inScy-tharù caftris,quàm in orbe extero imperatores intucor.Sunt etiaalia, quæ non
dem ftanti demifl'us è clo Mars enfem accinxcrat, flagellum diuinæ iracun- jo' dia, dgderat.Qmnetiamquum prodigia cunôta bene fucccfl'erint,nondum de-
cimus exaftus eft annus, quum paftor quidam in pratis inuentumMartis enfem ad me detulit. Quare me id infigne naôtum, veftrum regem, mortaliû criminum cenforemjamp; domitorem gentium augures fore prædicebant.Nos Romani Barbares appellant, amp; velutiorbis domini Scythicam gentem diuafpcr-nati,fe totius orbis imperium tcncre gloriantur : neq; Parthos adhuc cognâtesnbsp;noftrosperdomuerunt,neq; leges adhuc Vnnis dare potuerunt,neque (flvixe-rimus) ^rofeótó dabunt. Atquc fi in propriis hueufq; fedibus permanfifl'emus,nbsp;audire potius quàm perhorrere Romana arma videremur. Sed vbi maiorû no-
ftrorum virtute faètum eft, vt vniuerfam Scythiam in ditionem fuam alTerue- 4^nbsp;tint: nos quoq; pari virtute ac gloria, amp; fortalTc longe maiore, fi licuerit, cumnbsp;ijlis certare debemus.nefcio,quid magni prxfagit animus.Et quum numinafa-ueant,cotgentium lauoreÄifpirent,neque vires veftnr, neque fortunæ defint,nbsp;ac militum fortiffimapedora,id nobis enitendumeft proccres,vtomnium antiquorum gloriam luperemus, amp; nomen denique populi Romani delcamus.nbsp;Q^re non alicnigena,fed veftratem : non rudem,fed expertumznonincogni-tum,fed notilTimiiznon proximum,fed filium proprix gentis amantilTimum,nbsp;immortalitatis cupidilfimû pro rege delegiftis,fortiirimi viri. Qm fi neque vo-bis,neq; mihi defueriris ( quando Martern nobis pattern nunquam defuturumnbsp;clTe nouimus) perbreui oftendam,mc no magis humane iudicio, quàm diuinonbsp;numine,regem elTe creatum : quamobremeo magis mihi cnitedum eft,vt vtri-
mc
c fenatufconfulto decreuiftis, amp; tot populorum luflTu approbaftis, id fauftum amp; fehx Mars pater optimus eflTe iubcat, ac omnia figna confirmetzficque cetera numina faueant. Proindc de mc,commilitoncs, bene fperate, confiditc rei-
-ocr page 91-DE CADIS t LIBER ni. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;p
f ublicæ : in propagandum Scythamm imperium, omneis ingenij neruos in-tendite. Apud omnes Martis Herculisq; parentis aras, rem diuina facitej celebrate hecatomben, amp; diis immortalibus Cumulatiffimos honores impendite; Atilamnunquam expeótationi veftræ defuturum, immo acerrimu^hoftiuinnbsp;flagellum omnino futurum reputate. Qutim hæc Atila peroraflet, eifeUcitcrjnbsp;Scythis quoque féliciter vndiquc acclamatum eft : Vnnorum fpes ita adauôlç,nbsp;vt huncpotiirimùmamp; ament, amp; adorent. In eins manus, tribus omnes cumnbsp;militibus coniurarunt, fe militiam amp;eius imperium nunquam detredaturos.nbsp;A proceribus mirifice collaudatum, ad amplificandum imperiu palTini omnesnbsp;io horrantur,nomina fe daturos cum gratilfimo obfcquio pollicentur.Iple addif-ponendum regnum,animumintcndit,rempublicam inftituit , munit legibus , ac edifta varia promulgat. Hæc vbi rite difpoflta funt, ad bellum amp; tor-menta bellica conuertitingenium, varias machinas commentatur, artificesnbsp;multos adhibet, auget munitiones amp; inftrumenta, quibus amp; caftrahoftium amp;nbsp;vrbes facile expugnentur. Miram caftrametandiartem inuenit, miro quoquenbsp;mbdo auguftalia amp; tabernacula fua difpofuit, quæ inextricabili militariu ten-toriorum ambitu mumebat: de quo Prifcus hiftoricus,Theodofij minoris fer-uus ab epiftolis,q^Lium legatus ad eum pcruemflet,hæc retulifle dicitur. In pri-.nbsp;mis antequam ad Vnnos accefliflct, ingentia fe flumina traiecilTe : tandem eonbsp;s-o appulifle,vbi dudum Indigoia Gothorumfortiflimus,Sarmatarum dolo occb-buerat. Hand hinc procul Atilæ vicum fuifle, ampliflimæ ciuitatis inftar, cuiusnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
mnia omnia ex nitidiflimo ligno confeâ;a,tantâ in compage iunóturam præ- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,
ferebant, vt ex vno folidoq) ligno faóta dixeris : multa quoque aceffufafuiÄb triclinia, amplilfimas porticus amp; auratas, fpaciofa fubdialia ,*ac cætera cultu amp;nbsp;decoro regio digna. Iraq; Atila non modo rcgiam ornatiffimam habuit,fed au-guftale,prç cæteris infano ftimptu aftabrè fadum,quod è ferico auroq; cotex-to fané conftabat, item cultum vbique gemmis, amp; columnis aureis eburneisqinbsp;fuflultum, vbi non folum propylæa amp; andronem, fed porticus ôtfubdialia exnbsp;læüigato duriffimoq; ligno teimllata, amp; auratas cnationes amp; cubicula ceFne-
50 re erat. Quotidiana quoque tabernacula ftabula, purpurea erant amp; fericea, præfepia ex optimo ligno vermiculata. Quæ quidem omnia,non modc^uper- nbsp;biflïmæ cuiufque regiæ vfum præftabant, verumetiam amp; profufæ magnificen-tiæ defcruiebant. Proceres nanque fuos tarn preciofis fæpe tabernaculis dona-uitjtantaq; beneficentia profequutus eft,vt quandoqiie vix duo tfiave ad fum-nbsp;nbsp;nbsp;/
mum in expcditione fibi elTent ephippia,phalerx,fcuta,galeæ,thoracesq} tantum arris amp; materiæ fumptû referebant, vt nil in his auro amp; argento vilius in-fpexerisme minore quide admiratione thalami,fellæ,currus amp; apodyteriafpe-ftabantur.Oratores,qui è remotiflimis vndique partibus adeum conflùebant, tinto ftupore confedi dimittebantur, vt quum ad fuos rediilTent, fæpe profe-
40 étó nefcirent,quidpotiffimumdicerent. In omnibus, quæ adregiam dignitatê facerent, principatum obtincre nitebatur. Et quamuis nimia feueritate atroxnbsp;ic dims videretuf,benignius tarnen externes admifît:amp; no modo fuos, verùmnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*
etiam aliénés præ nimia liberalitate fibi cociliauit.^i^anto formidolofior ho-ftibus,tanto fuis charior erat. Adeuntes nunquam difticulter admifît, amp; multa curans,refponfa deditzcum multis loquens,pluribus fæpe diâ:auit:ingeniû ve-
!ox amp; præfentaneum,memoria conftans ac magna: animüs eius innegociis ex- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
peditiffimus femper eft habitus,nifi dum confultipræftàret,aliquèmfortè ver-bis circumducerct. Contra veto præcauebat,ne à qüoquamfibi verba dari vi-derentur. Tantum V nnorum exercitum(vt V ngarici referunt annales)tûc for-
0 titus eft,vt præter auxiliafdccies centena milia ho minum incaftris fuifle puta- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«
retur. Qymd etfi incredibilc videtur, innumera tarnen Scytharum multitudo, amplitudoqs imperij idfacilè fuadebit: fupplementa propè femper habuit,quænbsp;in demortuorUm locum cito fuffîceret,çgerrimè ferens legio num defeélû. Vn-iïômni arma,thorax amp; lorica,item arcus amp; pharetra,nonnulli fcuto,lancea,en-fêqùe faicato vtuntur : maxima pars corio corpora muniunt, cæteri ferro, gla-nbsp;nbsp;nbsp;
e ij nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
-ocr page 92-51 ANT, B O NE IN II RE R. VNGAR-
dio longo accinftijamp;pugione. Hirfutis adliacc fe pellibus inlt;3uunt,amp; dcmifTjC barbæ, intonliquc crines, villorum inftar, fcroces toruosqj afpedus augenc,nbsp;cantumque terroris adiiciunt, vt folo obtutu, nedum congreflu perhumanosnbsp;hoftcs abljjsrreant. Regis beneficentia magna, gratiam:feueritas iumma,reue''nbsp;rentiam religionc à luis populis exigebat, quare grata fibi praftabantur ob-fequia, amp; amari aque ac metui ab omnibus vidcbatur.Invexillis coronata fe-rebat aquilâ,quæ quidem infignia, ad Geyfç vfque ducis tempora V ngari con-Truarunt. Seueri nomen imperii augebat infcriptio, qua in diplomatis vteba-t jr: Anbsp;nbsp;nbsp;L A Mundizici filius, amp;magni Nembrothinepos, Engadiænatus,di-
uina benignitate Rex Vnnorum, Mdorum, Gothorum amp; Dauorum, metus lo orbis, Deiqs flagellum, hoe fieri mandat. Poftquam Atila dignitatem regiamnbsp;fortitus eft, non minus xque qu.?m feuere dominari cpit : omnes genres fibinbsp;fubditas,adgratiflima oblequia redegit:Sicambriaimperij federn elegit,quamnbsp;fupra Budam veterem fuifle volunt,cuius adhuc veftigia multa fuperlunt. Ne-quc idtemere fa(ftum,ad Danubium Scythiç terminum federn optauit,vthincnbsp;Scyrhas regeret, bine Romano Imperio bel ü inferret, cuius cupiditate quamnbsp;plurimum æftuabat. Accedebat Pannoniæ vbertas,fcracitasq Myfiarum amp; Illynbsp;rici, quare immenfum exercitumalere poterat. Succendebat amorcm domi-nand;,memona bcllorum,quç fuperiore tempore Vnnicum Romanis in Pannonia gclferant. Ægcrrimè ferebatfuorum viétoriamtantoperefuilî'ecruen- lo
nbsp;nbsp;nbsp;tarn,quare ad tanti fanguinis vltionem irritatur. Verum antequam tam magna
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cptaadoriatur,Scythiamdifponere ftatuit.Itaque per cunéta régna populos-
t^e,pr.t fides,præroresquæftoresqjdiftribuit. Bledamquefratrem,quemple-riq; Budain appclPant,in regni focietatem admiferat,nequidfeditionisaut ex-terni belli orirctur, vniuerfæ Europica Scy thiæ prçfecit, fummamque potefta-tem tradidit. At ipfe mox cum innumera muititudine copiarû, prouincias Im-perij Romani adoritur: in primis vtranque Myfiam, Tliraciam, Macedonian! amp;!:Iliyricum*rauiflîmo bello follicitat. Belli caufas à datis Tlietrico amp;: Macri-no Jduerfus Vnnos auxiliis commentatur, ValemirOftrogotbarum, amp;: Hala-ricus Gepidarum rex, Atilam initafocietate fequebantur. QmnetiamMarco- 30
mannJ*Sucui,Squadi, Eru'i amp;:Turingi, vnà cum Vnnisftipendiafitcicbant,ànbsp;tanta Barbarorum colluuie omnia igni ferroque mifeentur. Hæc vbi omnianbsp;Martianus accepit,Theodofijexemplo.cuieo tempore rite fuccelTcratjVt Vn-nis,Gepidis amp; Oftrogothis faciliùs refifteret, cumGenferico Vandalorum, amp;nbsp;cumPerfarumregcinduciasinit. Quodfpem Atilæfefcilit. Quum enimab o-riente Perfas, ab occafu V ilîgothas, ab Aphrica V andalos, ab aquilone V nnosnbsp;Romani hoftes haberent confpirantibus vndiquein Martianum totgentibus,
I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;facile fp^rabat Imperium perbreui Romanumiriperdituin. SedRomanus Im-
perator, vt fibi,amp; imperio prçcaueret,amp; cumvnico eodemiquemaximo expe-ditiùs hafte certaret, cum exteris bellacompofuit,amp;in Atilam, quafennque 40nbsp;poteft vires intêdit. Arnefti dem magiftrumequitumVnnisopponit, qui quum
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;apud Martianopolim hofti^us occurriflet,in primo prælio fuperior cuafit arri-dente aliquantulumfortunafretus,dumincautiùs amp; nimis auidècumca lidif-fimo hoftebeîlumgerit,ab Atilae copiis circuniuentus occubuit.Martianus Arnbsp;neftidis morte admodum confternatus, confilio hoftem circumuenirc ftudet:
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quod frpe plus viribus polTe nouerat. Videbat tot gentium multitudinem, innbsp;obfcquioconcordemnon futuram : arque fiin Illyrico amp;Thraciadiutius per-manfilfet, fa.me tantum elTeperitura. Q^re inter reges treis facile difcordiaranbsp;ferere, muneribus pollicitationibusque diuertere, aliquem in focietatem alli-
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ccre, hoftium confilia interuertere fe pofl'e confidebat: ne minorem quidem 50nbsp;fpem in prouinciarum inopia collocabat. Quod dum intenderet Imperator,nbsp;Eine præliumcontrahere,hinc fubtrahere Gommeatus,tentare regum animos,nbsp;dilfenfionum femina ferere, curare concordiæ focietatisqj folutione, nutantesnbsp;quofdam fubduccre,aiiqui etiam eins verbis credere.Contra Atila,aftu prepo-
nbsp;tensjimperatoris Martiani confilium prxuenire j properare pugnam, in fteri'i
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;folo
DECADIS ï. LIBER HL nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;y?
folo niorari, commeatus vndiq; cogéré,in vberrimas regiones amp; oppida fe re-cipere,feuerifîîmè fuis imperàre, regum focietaté largitionibus amp; omcio con-firmare, milites in obfequio quauis arte retinere. Quinetiam Budam fratrem, cui gubernationem Scythiæ,ædificâdam^ vrbem in Danubij ripa,Sicambriç-que ruiniSjBüdam deinde diftam, delegarat, dolo captum interfecit. Vngaro-rum annales poft cladem Catalonicam interfcôtum tradunt j quoniam quuninbsp;poft fubaéiam Myiïam,Thraciatti 8c Macedonia,quum ex Gallia Atila Sicam-briamrédiiflet,fratrem^ inucniflet,Sicambriam,quam muro cinxerar,non A-tilXjfed fuo nomine,contra mandata Buda nominaflc,eumdolo captun^ proie pria manu,præ nimia ira ôbtruncafle prodiderunt. Diuerfas alij fraternæ mortis caufas referunt,aut quodmitioris ingenij vir formidolofas expeditiones in-hibcret,aut quia cum eo fæpe contenderet,amp;lîberiùs argueret, quod Gepida-rum 8c Oftrogotliarum reges in focietatem adfcitos pro fubditis ille traôtaretinbsp;aut quia cum Scythis fe immitiùs ageret^ lordanis j quum nullaregni focietasnbsp;fitina (it,vt folus regnaret,infidiis fratrem intcrcepifle feribit. Hæc Theodofionbsp;Albino confulibus gefta funt. Quare Atila poftquàm Illyricum, Macedonian!,Thraciam amp; Mylias pafTim igni ferroq} vaftauerat,prçclufumqj ad Con-ftantinopoliniaditum,Martiani copiis intellexerat, in Pannonias Sicambriamnbsp;fe recepit : quütnqj è fraterna cæde,nori plus inuidiæ quàmterrons vbiq; con-io flauerat, amp; dilfiniulata pnitentia duftus, fe inconcione purgare conftituiti
Quàm mifera fît conditio 8c fors ipfaregnantium,e:iemplo meo difciteproce- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
tes : qui vt iufticiam 8c æquitatem, ac mandatorum obferuantiam edocerem^ atque fimul oftenderein,quo ftudio edi«fta Scimperata prçftari debeant,fratei«nbsp;no heu fanguine me id expeririprius oportuit. Fratremvnitum, quem mihinbsp;confortem imperij feceram,vt interficerem meneceflitas adegir,Romuli (vta-iunt) neceflitate addudtum, qui legum mandatorumqj contemptum j fraternonbsp;quàm alieno fupplicio vlcilci maluit.Nonenimignorabatviriîle diuinus, quinbsp;è paftoribus ouium,reges gentium fadurus erat, nullum bene imptrium amp; régi amp; amplificari poflc,nifi omnes legibus ac regi parère didiciflent.Q^d ffle-
30 gesamp; edióta pro irritishabeantur,omniaprotinusmifceri videns amp;ireperdi-tum. lufticia nanque fola, nonmodö res publicas 8c imperia, fed focietaltm o- mnem munit, 8C feruat. Quinetiam facinoroftflimam quanque multitudinem,nbsp;velut in latronibus videmus,qui partam xquè prxdam partiuntur,çquitas ipfanbsp;ne folui quidem facile patitur.Hac potiffimùm magiftra,maiores noftri Barbare gcncrc nati, ita imperium auxerunt, audumq} feruarunt, vt fui pofteri iamnbsp;vniuerfo orbi leges dare confidant. Promde meo fanguine non peperci,ne exemple meo facinoroforumaudaciam confirmare : quibus tanto ftudiofiiis ca-uendum cft,ne vel minima errata committant, quanto feuerius in feipffim ^ni-fnaduertendi iufticia regia fumpfit initium. Hæc quoq; pattauimus, ne facro-fandæ iufticiænumêperniciofaquadâindulgentiainceftaremus. Quiguber-nationi falutiqj publicæ natus eft, amp; in tanto faftigio, diuino nuipine colloca-tus, nullapriuati affedus ratione, à publica vtilitate 8c æquitate diuerti debet.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*
Inimo quanto coniundiór eft, qui errarit,tanto feu?riùs in eum animaduerteri dum eft. In prouincias populiRomani profedurus, non tarn vt earum iniuriasnbsp;vlcifcerer,fedScythicum imperium propagate, ad quod me natum, vtpar eft,nbsp;femper cxiftimo (me mifer urn) fratrem admonui in pr imis,vt regnum pacatumnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
diligentiflime curarer, iufte fandeq; gereret,nemini ius fuum eripi patcretur: deinde vt Sicambriam,vrbe olim populi Romani, ex legione auxiliatrice con-flatamedudamque è Sicambris, extremis Germaniæ populis,quandoquidem
50 multas quondâ Romani legiones, præfertimqj Germanas in Danubij ripa col- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
locarantjin vrbeisqj redegerant,vE Barbaros tranfitu fluminis inhibèrent, non ^odo inftauraret, fed mnibus longe amplioribus circumduceret, demum^nbsp;^eo nomine appellater. Qmd fecit infelix.* Immemor edidi, immemor inei,'nbsp;qui fraterna charitate,in Imperij focietatem,neminem corriualemadmittentisnbsp;adfciueram,præ ambitionc immodicay vt nomen ac dignitatem meam fenfinfnbsp;nbsp;nbsp;
à iij nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
-ocr page 94-54 ANT, B O N F I N 11 R E R. V N G A R. attenuarct,vt dcmum vnicus impcrarct,rcgiam fedcm,contempto mandato,ànbsp;fe Budain nominauk : læfæ maiellatis crimen, de eo ram bene mcritx, pro ni-hilo diixit. Qu_em regem creaftis, qucm Martis Herculisque patris numen efl'enbsp;iubcbat,nonlolùni pcflundare,feddelcrc fpcrauit. Quod quidemfacinus vbinbsp;compertTimhabni, hand iniquo ex teftc furorcm côcepi, nondum oblitus quanbsp;charitate ac fiduciajamp; quanto mentis ardorc,traditaScythicx reipublicç fum-mam accepcram,non tam mihi, quàm Imperio veftro inßdias parari intellige-bam. Ab omni femper expcditione,amp; ab ea vcl maxime, quæin ImperiûRo-manum pararetur, me femper rcuocare nitebatur. Romanos tabellarios fæpcnbsp;cum lîîeris intercepi, notis quibufdam obfcuris cxaratis, quibus hoftcs multa, lônbsp;amp; præfertim integrum Scy tharum Imperiumfratri pollicebâtur,!! à me ille de-ficeret,aut quauis arte me circLÂnucniret,à bcllôve inito reuocaret.Lnmodicanbsp;fides fi fallatur,immodica quoq; indignatione conficitur. Quidplura ? Ne duxnbsp;Vobis natuSjè medio to'leretur,ne Scythis Atilafubripcrctur,ne fidiflimo pro-pugnatore Scythia defraudarctur,ne Romanis domitandç Scythiç occafio da-retur^ne facrofandæ iufticiæ numen pollucrctur, ne mea perniciofa negligentia , ac ftolida charitate, facinoroforum audacia augcretur, fratrem compertisnbsp;infidiiSjContempto mandato,læfamaieftatcrcgia,nonquafitoliâ:ore, non ac-cito carnifice,ne refpublica à meo fanguine Ixderctur, adortus intcrfeci. Fra-Çc,quàni regno,quam republica,quàm dignitate carere malui.Quod fi neque
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ianguini meo,neque vnico fratri,rcipublicæ gratia me pepcrcifl'e vidctis, quidnbsp;in alios,qui federate quid commifcrint,me faiäurum putatis? Pugnauitin pe-ftore meo aliquantifper cum publica.priuata charitas: publicæ tandem rarioninbsp;priuatus cclTit afîtâ:us,quod omnibus his qui præfunt, faciendum efic cenfeo,nbsp;fi optime fibiamp;rcipublicæ confultum iri velint. Tu autem frater infelix, mc-cuni vfque regnalTes,!! pari mecum amore,amp; publica charitate ccrtalfes. Nonnbsp;te in regni confortium frater admifcram,vt temoX vitapriuarê,quando tecumnbsp;qui vnicus,èdemque charifiimus mihi fueras, dignitatem amp;vtranq; fortunaranbsp;coÂimunicare volui.Non eacaula te tantum cucxeram,vt te fubindc carcrem,nbsp;fedvtgubernandi labores cumhonoribuspariter«Sc triumphis tccuni imparti- Jo
rer,vt«nutuo quandoque alter alteri congratularemur. Plus tibi quam mihi ti,nbsp;mere folebam,ego labores,ego periculaobibam, ego in præliadefeendebam,nbsp;vt tuam meaj vitæ anceferreni. Non fratris, fed vnici loco filij te habcba,fi for-tuna dedilfet^vt immaturo lato interciperer, te regnihçredcm, te mci nominisnbsp;ddcnforemamp; vltorem cædis tore fperabam. ü fpes hominum fallaceSjô mife-ra.m mortalium côditionem,amp; eorum pratcrtim,qin in aliquo fafiigio fi ci funt,nbsp;quibus quâto fortuna maioijtantocditiormiferiarü amp; periculorû cumulus ac-cedit. Maluitrcm,fi per vtilitatcmnoftræ rcipu.blicælicuiflet,hoftili manuoc-cumbere, quàm fraterno fanguine fdalTe manus. Malim tarnen præpotentis
iufticia;numen fraterna viôlima pro regni falute expiare, quàm commiffa in 4*^nbsp;rempublicam piacula pra:terire.Proindc ediéta, leges, amp;:mandata feruarc, ex-
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cmplo mei fanguinis difcite, quæ fint ab his régi expendenda fupplicia, qui e-ius imperia militiamque d?tredtarint, autparria iuralxferint, authumanitatisnbsp;officia violarint, qux debetis obfequia prarftare indulgcntiffimo fuppicibusnbsp;principi,amp;præfertim bene naerentibus redè freliciterqj obtcmperare,vt com-
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;muni cum co fortuna frui liccat,perfidiam, fuperbiam amp; infidelitatem, mortenbsp;cautius euitate.Nihil cxiftimàte commodiusj quàm in boni regis obfequio vi-ucre, publicaque commoda priuatis (vt fecimus ) anteferre. Q^d fi feccrjtis,nbsp;non tam Imperatore bono, quàm optimo milite, Scythicarum fortuna rerum
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gloriari poterit. Ego ante ne fraterrios mânes nobis iniquos habeamus,edico,nbsp;vt quæ infelix nuncupauit,votaprçftemus:inft:auratâ Sicambriam,Budam ap-pellemus, pioq; funere acladle pariter amp; vino placare ftudeamus. Sccundùmnbsp;Atilæ orationéfunus fingulari pompacclcbratum,Non tam Budæ fatum,quàmnbsp;Atii e fortuna dira deplorata,collachrymantem pariter amp;: æftuantê omnes vitro
nbsp;nbsp;comiferantur, fratre iurc cæfum cxclamat. Ad hæc côfolantur firaul amp;:hortan-
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tur.
DEC ADIS L LIBER Ht
îur,nc fccafu fratris excruciet,ne vc Scythicx reipublicæ dcfitircgno confulatj 'Sd VC infticutum fuccglorix iter, Scy thicamquc fortunam profequatur, exorat.nbsp;Paucis póft diebus vbi fe collegit j fratcrnisqj manibus iufta perfoluit, ad bellum initum animum reuocauit, quod tot gentium imperio fretus facile prçfti-tit. Quinetiam nihil vfque adeo magnum amp; difficile venicbat in meteA, quodnbsp;fe eftcclurumefte nonconfidcrct, quum bcllanonminus arte, quàmviribusnbsp;tradare folerct,nihilq-, magis intenderet, quàm Romani imperij ruinanii Initanbsp;confilia profcquitur,Romanos amp; Vifigothas, quos acerrinios hoftes habebatjnbsp;ne ióto fimul fdere in Vnnos coiurarent, eo vfque quietos dimittcrc ftatuit,nbsp;JÖ quoufque eorum intima penetraret, omnemquc his coeundi poteftateiR eri-perct. Quqdvt aflequeretur ,EciumMyfiogenere natum, fibiqj amicilfimumnbsp;tentauit, cum quo loannis tyranni temporibus^e tranfitu initaliam olim f-dus iniuerat. Multapro inftaurando Imperio Romano pollicetur, vt fibi Vifi-gothas.quos fcruos luos amp; profugas appellate foiebat,Romano fdere punirenbsp;licerec. Contra verb cum Theodorico Vifigotharum rege, qui Valia: régi fuc-celferatjclam agebat,vt cum Vnnis,Gcpidis,Oftrogothisq5 confanguineis.Oc-cidentis Imperium tutb retinerc, quam cum petfido fuperboqj Romano hoftenbsp;periclitari mallef.acceptas ad hæc clades, amp; impcndens a Romanis excidiiim,nbsp;qui iniurias cumulatilfimè vlcifci folcnt,commcmorabat Confirmabat in hoCnbsp;iQ eins perfidiam Genfericus Vandalorum rex quippe qui Vifigothas hoftes for^,nbsp;naidans, vt lordanis ait, multis largitionibus Atilam in eorum bella præcipita-bat.Nam quumTheodoricifiliam vitrico filio coniugaffet.eiq; ob veneficij fu-fpicionem,patri in Gallias remifilfet, hand fibi paruma Vifigothis timere cogo»nbsp;batur,quarc Atilam aduerfusTheodoricum magnis muneril^s die nocluqucnbsp;irritate contendit. Atiladolorum artifcx, quippe cuimos erat,hoftem prius arte, quamarmis oppugnarcjegatos ad Valentinianum mifit, quibus Vifigothasnbsp;Romanis fufpciftos reddere conabatur. Eis hxc mandata dcdit: fibi cum Romano Imperio nihil effe ,quo bellum ahquod vtrinque moliri opoeteatdmmonbsp;fe Romanos obferuaffc, amp; corum focietatemnunquam contempfifte.fed ciftn
JO Theodorico fibi rem efte, qui Vifigothas Vnnorumferuos acprofugas in dici-onem fuam vindicauit, alienx gentis imperium vfurpauit. Neque diuBusfe * paffurum Gothos fub alienoiure verfari,quinetiam armis eosin priftinamnbsp;conditionemaflerturu.Item polliceri fe imperio Romano, in quouis bcllo au-xiliamagnadaturum, fi cumTheodorico ipfum xquo animo dccertare pati-.nbsp;antur. Perpetuum quoq; fdusfe cum Romano principe iólurum ,fi Gothos nbsp;qui Italiam igni ferroq; vaftarint, vrbi Romæ gentium regihx perpetuam no-tarn inufl'crint maieftatemimperij Romani, xternafiigillationc fdarint, cu-mulatillimas fibi pnas expendere permifcrint.AdTheodoricum conÄafcri-bit admones,vt Romana fugiat focictatem,qua nil fibi(vcfupradiximus)peini-
40 ciofius efte poteft.Intellexerateius infidias Valentinianus, adTheodoricumqj * fcripferat,haud aliter Atilæ refiftendû,acorbis perniciofilfimo tyrano,cui tantum inelfet audacix,vt totius orhis Imperium,tanquam fibi vni debitunsjaffe-rere niccretur,neq; belli caufas quærcre, neqi iuftè iEindicere folitumnd dun-taxat putare legitimum.quod frua libido iufterit;eum commune omnium ini*nbsp;micum, communiaquoq; ab omnibus odia mereri. Proindc oportere Vifigothas Romanæ reipublic e adiumento effe cuius ne mediocre quidcm partemnbsp;poffiderent,prxcauere dolos Atil^ vnaqj cum Romanis ineumcoiurareiquodnbsp;ni fecerint, perbreui communem vtriufq; ruinam adfutura. Ad hxc Theodo-ricus coercendameireVnnorumaudaciamjneq} animos neq; vires his defice-
50 re oportere,qui iuftè pugnarc coguntur. Neque bellum graue futurum, quod iniquitate caufte labefaâiatur. Deum iuftas in bcllo fouere partes, proinde fcnbsp;nunquam Romanis, vt par eft, neque regno fuo defuturum* Ecium artem A-tilæ non ignoraffe , eXitus oftendit ; quando Thcodoricum literis admonet,nbsp;quid fieri opus fit, amp; quot amp; quanti infmt Barbaro doli qui nifi pari arte elu-dantur,his omnino ccderc oporteret. Républicain Occidetalem V alentinianinbsp;e iiij
-ocr page 96-ANT. B O NF IN II R E R. VNGAR.
Romx impcrantis audoritate gcrebat Ecius vir hellicoliffimus fcniper habi* tus, amp; hoftibus admodum formidolofus.Galias pariter cum Hifpaniis guber- nabac,neque fibi prudentia amp; fortitudo deerat,quando pari cum Barbaris aftunbsp;ccrtare ^oterar.Neqüe Vnnorum hune artes viresqj latebant, quippe qui olimnbsp;depoßtapotcftate,quuminagro degeret, ibiq; quuminimicus quidam repen-tino cum incurfu opprimcrc tentaflet, profugus ad vrbem, atque mox in Dalmatian! amp; Pannoniam confugiflet, ad Vnnos demum peruenit, quorum ami-citia opeqs vfus, principum gratiam, interpellatamqs poteftatem rccuperauit.nbsp;Qi^re haudinfeius, cum quanto et quàm feroci hofte res libi foret, Theodo-ricum, exercitum quemeunque poteft, comparare monct, procercs adhibet, iamp;nbsp;quando non tam de dignitate,^am falute comuni ageretur,amp; qua cum gentonbsp;bellumgerendum fit,cdocet.*rhcodoricus iam ValentinianoacEciocdo-dusyquid fieri oporteret,neque fraudulentum Atilæ ingenium ignorans,omncnbsp;ftudium ac diligentiam in comparandum exercitum intendit.Sex ei filii erant.nbsp;Fridericum, Henricum,Hunnericû domi relinquit,vt regno præfint,ius dicatnbsp;populis, cætcraque difponant .Thorifmundum amp; Theodoricum,maiores natu,-fecum commilitare iubeLGothos vndiqüe cogit, multas legiones inftituir,nbsp;totam Galliam Narbonenfem Tarraconenfemqj Hifpaniam, nomina dare iu-bet. Omnes ferè arma fumere cogit, liquidem mgentes et innumerabiles Vn-jiorum copias elfe arbitrabatur. Et eo maiorem exercitum Atilam compara- lo
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;re nouerat, quo potentioribus cum hoftibus fibi rem elfe inteUigebat. Nequcnbsp;feruis quidem, neque agricolis omnino parcendum eft'e reputauit. Duo filijnbsp;lt;mperatoris pariter amp; militis officia præftare, turmas cohortesque conferi-bere, arma, murfitiones amp; tormenta parare, certatim ac folicitè curare omnia,nbsp;patri animum augerè,populorum animos ad gloriofum bellum hortari. Contra tamgenerofa proie pater gloriari ,maiorumexemplahis referre, qüibus iu-uenilia peôlora fuccenderet:quanta Gothorumgefta fuerint,amp; progenitorumnbsp;roboraritè«ecéfere,neq; quicquam duxifle turpius,'quàmmortemjhoftémvcnbsp;tiiftere,nihil reformidarepræter turpemvitam.Qtwre tanta Gothorum manusnbsp;breui tempore coaéta eft : vt cum magno quouis cxercitu tuto cercare poftet.
Ne minore quidem ftudioamp;celeritate in Italia Valêtinianus,amp; Ecius inGalhanbsp;vtebatur.Imperator deleétumhabuit,fponte omnes nomina deferebant, ne abnbsp;Vnnis,ea qux à Gothis olim acceperant,pati cogercntur.Scythicum in Gothisnbsp;furorem expert!,eo magis timete cogebantur,quinetiamfilicuiflec, Iponte fuanbsp;matronæ nomina detuliftent. Augebat metum Atilæ rumor non modo quodnbsp;Myfias,Thracias,IlIyricum amp; Achaiam immani quadam amp; inaudita crudelita-tevaftaflêt, fed quia Theodofio amp; Albino confule fratrcmvnicum,confor-tem regni temerè fuis manibus intercmiflet. Quamuis liberalem audirent, hu-mani tarnen fanguinis auidiffimum intelligebant. Auxerat Italiæ Galliæ^ tu-multum,cum ingenti animorum cofternatione, fida de Vnnis fama,quôdhu- 40nbsp;mano fanguine,vtpote qui Scythæ funt,ferino more vefeerentur : quodhofti-um capita ad equorum peiftora fufpendcrent, quod eorum caluariis pro gem-matis poculis vterentür, (^ui Marti Herculiqj patri maólarent holpites:quipa-t?res fenes interficerent, interfedosqj auidiffimè ac folennitcr deuorarent, Ad-debant plerique feritati.qui equino fanguine viuerent,alienigenas nullos ama-rent omnis prorfus expertes humanitatis. Ne minus quidem orthodoxæfideinbsp;Chrifti optimi maximi timere cogebantur, quippe Atilam intelligebant, nullanbsp;veri numinis re'igione tencri : quinetiam nihil dira crudelitate putare reftgio-fius,nüllamque hümana vidima præftantiorcm exiftimare : nihil aliud quærc-
re, qüàm human! gentris feruitutem, ac interitumimperij Romani. Italôrum ylt;? multi qui die fuum incruenta morte obiiftent, cos flices exiftimabant,quip-pc quos tanquam diuina quadam benignitate, ex hac miferrima vita creptosnbsp;rcputabant.Alij contrà, prifeorum temporumnon ignari, Barbararumqs mc-mores iniuriarû, amp; animo longe fortiorc muniti,hos beatos prædicabant,qùî
nbsp;nbsp;bis temporibus nati eflcnt,quibus Scythicam immanitatemvlcifciliccrct, pro
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;animi
D E G A D î S L LIBER î I L nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;57
âhinii conditiohe quifquc loqucbatur. Eo tandem tes It al a cum Galîica redîi^ da fuerat,vt pars magna neceflitate,fponte casteri fortes animos prçftare vide-rcntur. Accedebantprodigiaamp;: borrendaligna, quæ publicum metum auge-bant. Procera deorumfimulachra nonfolùm noâ:u,fed interdiu vifa, quæ libinbsp;pro fe quenque præcauerc iuberent : fanguineæ c clo guttæ defluxere, bici-pitcs infantes cditijfacratedain plerifque locis de clo tada. Vox node audita fæpe, Caue tibi Italia : dij qnoq; è puluinaribus auditi. Multifolo metu oc-cubuere,quia nequefocis neque aris Atilam parcerc fcrebatur. Interhæc Va-lentinianus eo audacius omnia agere,habere deledum, legiones amp; auxilia vn-ïo diq; cogéré,amp; nihil ftudij ac diligentiæ prætcrmittere : ardentius omniaEtiusnbsp;follicitare,percuffo cumTheodorico fdere,Romanas ex Italia legiones edu-cere,ad omneis populi Romani prouincias legafbs continuo mittere, qui auxilia validiflima petant,vniuerfamGalliamGermaniamqi vexare. Legatorumnbsp;opera Burgundiones,SaxoneS)Riparioli, Lambriones, Romani quondam milites ; item Meroneus rex Francorunijqui Clodioni patri in regno fuccefl'eratînbsp;Sarmatæ, Lutetiani amp; Armaciani, vnà cum Gothis amp; Romanis contra Vnnosnbsp;coniurarunt. Innumeraprofedb fuit auxiliariumcopiarummultitudo,quç adnbsp;Ecium amp; Theodoricum in Gallias conuenerat,quare exanimatafociorum pe-dora,haudparuminftaurata funt. Quifalutem paulo antè defperabant, nuncnbsp;10 vitro præpotcnti hofti occurrere cupiunt. Ducibus nimium confidebant, quinbsp;viribus., aftu, prudentia, ac rerumexperientiapræpollerent. Addebat animosnbsp;Ecij fortuna,cum non mediocti iapientia coniunda,quæ in re potidîmùm militari fuum exercer imperiû. Thcodoricus amp;Ecius,qui tot copias dudare co- nbsp;gcbatur.vt vtriufque gentis feruaret imperiû,nil Atilæ congrelki auidius opta-bat,nec quicquam reputabat antiquius. Ante hoftis aduétum, in diuerfis locisnbsp;ftatiua habuit,commeatus vndique aduehi mandauit : per varia óppida difpo-fuit annonam,ne quafortè rerum iriopia,militum immenfa multitudo labora-ret : omnia quæ bello funt vfui, prius ira prouidcrat, vt nihil deelfe )jideretur :nbsp;« præfidia per ciuitates vbiquç difpofita,itinera quacunque poterant,vbiq-, prgt;-¦ clufa,impofitaq; præfidia. (^læ quidem omnia quum per exploratores variesnbsp;ad Atilæ aures perueniirent,luæ quandoque audaciæ pnitentiafubiit, ill*idqjnbsp;magis ac magis indoluit,quôdnequemultitmfuasarteisaduerfusRomanosnbsp;proScere, quinetiam illis patefadas elle, ac pari dolo eludi intelligeret. Duranbsp;inter Gothos amp; Romanos difeordias ferere ftudebat, amp; inter ferendum in herum intima pcnecrari fperabat,dcprehenfas eius inlidias aduertitzdum aliis dare verba conabatur,accepifle potiusquàm dediffevifus eft.Namdumiftamo-litiir, hofteis potius tacito admonulITe, vt bello fe accingerent, quàm fefellifTcnbsp;videbatur. Quinetiam li id honeftè facere potuifl'et, bellum potius dctwdaf-fet, quàm his hofteis artibus irritaffet, fed ne à magnanimitate fua deficere vi-40 deretur,ad apertum bellum animum intendit.
RERVM VNGARIGARVM DEÇA- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
DIS PRIMÆ LIBER* III.
m V V M maximis Atilæ animus fluduat incptis, qui Sicam-briam fe rcceperat, omnium ibi procerum conuentum edi-
I xit,vtdcfuturaexpeditionc decerneref.conuenere vndique ' principes, in primisq; Thctricus Veronenlis acerrimus olimnbsp;V nnorum hoftis,quem Atila non fine maxima libëralitatc acnbsp;officio fibi conciliarat,familiariflimumqucreddiderat.HunGnbsp;quoque frequentiffimi Germanorum procercs fequuti funt,
vt in Scythicam feîe beneuolentiam pariter inlinuarêt, qui quum Sicambriam præter opinionem regisveniffent, gratiflimo omneshoîpitio admiffi, ac vultiinbsp;quoque regio multo gratiore except! funt. Thctricus igitur regali beneficen-tiavidus,ficinconftantis ingenij compos ,quum in Romani bellifermonenà
5» ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R.'
ex dedita induftria iriGidiflet, nimiûq; ftuderet aflentatione placere nutanccni aliquandiuregis anùrium confirniauit. Occiduas eniih Imperii Romani pro-uincias inuadendas eile fuadebat j quando præfidiis legionibusqj carerent, amp;.nbsp;triumphorû materiam non mediocrem afFcrrenc. His verbis Atila admodumnbsp;confirmatus, neq; infcius,quos hofteshabitürus effet,quam ingentiffimas po-tuifj copias comparauit. No folùm per vniuérfam Scythiam deleâ:um habuit,nbsp;verumetiam auxiliares quafcunque potuitcopias, vndiq; contraxit.Cui fe fo-cios pariter addiderunt, Ardericus Gepidarum rex, item ValemirjTheodemirnbsp;Vindemir^ fratres, qui Oftrogothis imperabant. Acceffere quoque Marco-maÂni, Sueui, Q^di, Eruli amp; Turingi, pari fpe prædæ duôti. Quqs quidem i®nbsp;quingenta circiter armatorum milia fuiffe ferunt. Ad hçc fummam carrorumnbsp;muititudinem,âC cætera,quaAello funt vfui,comparauit.Nam amp; plaüfttis ca-ftrapfo vâllo munire,amp;: inprælio prçfertim,ad circumuenieridos hoftes,Vnninbsp;Scytharum more vtifolet, Sed antequam è Pannoniis moueret, ne ab arte fuanbsp;dcfîceret, impetrandam ab vtroque bofte clàmpacem tentauit, vt dum cumnbsp;altero pugnaret, ab altero tutus effe videretur, quare facilius vidoriam fpera-ret.Q^od vbi obftinatis animis denegatum iri intellexit, Illyricum totumdiri-pit,amp;inccndit. Mox Germaniamtantofuroreaggreditur,vt vicospaffimamp;C,nbsp;oppida côcremaret,omnes cæderetjfacra amp;prophana æquè dinieret,nec xtati
necfcxui vfquam parceret: omnia cædibus, rapinis amp; vlulatibus compleban- 2-®nbsp;tur,facilemeximmanifxuitiavilt;ftoriam feconfequuturum effe Coüftdebat.nbsp;Magnæ Germaniæ tantum pepercit, quia Marcomanni,Q^di amp; Sueui,quos
cum Atila commilirare diximus, è Rhtorum, Vindelicorum, fuperiorisq}nbsp;Pannoniæ con^pedu vlteriorem Danubij plagamhabitabant. Superato tandem Adulæ montis iugo, in Heluetios vbi defcendit,pari crudelitate graflatur,nbsp;Quicquid intra Rbodanum Rhenûq; interiacet,pàflîm diripit.Inundantis Nilinbsp;more, in fuperiorem inferiofeinqj Pannoniam,quæ cis Rhenum in Oceanumnbsp;vfquc proèenditur, acdemumin Galliam Belgicam cum exercitu eft'unditur,nbsp;iÂcurfat, mifcet, ac turbat omnia. Conftantiam vrbem munitiffimam obfidet,nbsp;oppugnatque. Sigifmundum, eius regionis principemcum magna manu oc-cur»ntemfundit,fugat^î. Qui vbi mox Baftieam vrbem fuam ab bofte obft-dendam effe intelligit, fux ac regni confuluit vtilitati,pacem per legatos ab A-tila impetrat: pollicitus fub eius duétu amp; aufpiciis ftipendia fe fatlur um,à:grata fcmper obfequia prxftiturum. Succedentem fortunam Atila ncquaquaranbsp;remoratur, fed vitro progrediens Argentuariam, quam nunc Argentinamnbsp;dicunt, acri obfidione circumuenit: quæ etfi nullo munitionis gcnere careret,nbsp;ita tarnen diu noóluqs admotis vndique macbinis quaffauit,vt vrbe breui tempore ^tiretur,praeda ingens bine abaéla,amp;: non mcdiocris patratâ cædes.Tan-tus itaque pauor Gallos incefferat, vt cunlt;fta feditionem oppida fponte facc-à direptione fe minime redimebant, Direptam Argentinam ,dirutis mnibus
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Polyodopolimt edixit appellari,quafi multis viis acceffibile: ac ediéto addidit,
indiôta capital! mulôta in viôloriæfuæ monumentum, ne qua ex parte quaffâ mceniarefarcirentur.In Rbemenfes caftra deinde mota,quos quum opulentif-fimos accepiffet, pari furore oppugnarc cpit, Qmim oppidani aliquantifpetnbsp;obftinatè reftftcrent, dumvafiis fententiis difttabuntur,amp;dumde faciendânbsp;deditionc cogitarent, amp; ea quidem conditione ,vt dimiffs fortunis falui ac in-columes abirent, tanta vi exp.ugnationem adoritur, vt nufquam ftt ceflatum,nbsp;donee Vnni vrbe potiti, cunôtadiriperet. Tanta in oppidanos commiffa fedeSjnbsp;vt nulli ferè euaferint,nulla templorum, nulla ætatis ac fexus habita ratio,reli-gio amp;:pietas, cum humanitate videbatur extinéta. Nicafius enim Vrbis pontifex maximus,nimiafartótitate clarus,ac fenio grauis, amp;fortiffmus ClxriftianîCnbsp;fidei affertor,regio iuffu inforo obtruncatur. Omnibus aris inieôtus ignis,mul-tiqj facerdotes, matronæ ac virgines quae in facrasædes vt vitam apud deorumnbsp;fimulachra tuerentur,fanc cofugeranqapudaras cçamp; funnSed quando de Ni*
çafip!
DECADIS I. LIBER nil. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;y5gt;
(éafîo viro fanâ:iflînio,îani mcntio fieri cpit,ne quid in occafionC piaculi c5-rnictatur, aliquarcfercmus. Paulo ante tempore, quàm in Gallias Vftni pene-irarint, prxter ea quæ dicta funt, multa, vt Annales referont, figna apparuere, quæ diramtemporum leuitatem portenderent. AiTdui in primis terr^ motus,nbsp;varia clum prodigia edidit. Sub aquilone per nodem ignis perpetuus in æ-thræ fpeciemvidebatur,amp; in eo lineæ haftarum fimuîachra referentes, crebranbsp;lunae obfeuratio amp; defedus,etia cometcs.Quç quidem omnia ingentem Gal-lix ruinam minabantur: ôc hxc Nicafius fxpe prjcdixeratjamp;: Amanus Aurelierinbsp;fis epifcopus,qui vtdiuinam deprecarenturiramjafliduacocione Gallos^dre-io fipiicentiam,ac veram religioné hortabantur.Rhemenfes ab Vnnis obfelii Ni-
gt; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cafium confulunt,vtrum potius agedum, an Vnnis facienda deditioan pro fa- ,
lute vrbisfortiflime dimicandum. Ad hæc Nicafius, Vrbem (inquit) quando à Gallis diuina iufticia poenas exadura eft,nullis profedo viribus propugnarinbsp;pofte,diuino Rhemenfibus nuntine Barbaricum exitium immineretneque tauten ontni ex parte populo eft'e defpcrandum,fcd morti fponte occurrendum,nbsp;Vt ftipplicio corporum.lxtam iinmortalitateni animorum confequantur. Pro-inde iepaftorem pro fuis primum ouibus vitro ntonturum, quinetiam non fc-cus pro itoftium aC amicorum falute,omnibus orandtim, diuinamque miferi-Cordiampræ mortis patientia implorandam. Eutropia quoqiie föror,ne minoio re quidem vehemetia, fublatis in clum manibus, popiilunt adpulcherriman*
,0 ac ialtitarem mortem elata voce fufeitabat. Non minus audoritate pontificis, quant Virginis excmplo ad martyrium fuccendebanturonines,conceptus Itincnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,
pudoramp; religio multitudinis animos confirmabat. Solutaconcione,populunF ad implorandam deorUm opem, in bafilicam diuæ Virgini diLatam ducit. Ef-fradis portis,amp; irrumpentehoftili agntine,Nicafiuscum forore ftans pro tem-plo,forti animo infeftam cohortem expcdat,ôC appropinquanti his verbis oc-currit, elataque manu filentium indicit : Quando diuino nutui maxima qux-quepoteftas obtempérât,cur vidoriam(inquit)in dignitatis noftrçftibiem connbsp;uertitis ? Si nobilium bellatorum eft titulus, Parcere fupplicibus, amp; debellJrcnbsp;fuperboSjCur in Chriftianam prolcm,fuo Deo humilem, vobis non modo fup-
à pliccnt,ad pedesqj procidetem,fed imperio veftro parituram) amp; nunc vAtiam imploranteni,tam atroci vultu amp; infeftis armis fatiire contenditis ? Vos etiamnbsp;homines efte mementote, verum Deunt agnofeite, fandi nefandive non im-memorem. Nölitehumanacxdeamp; immani crudehtate diuinaminvosiramnbsp;prouocare : ne fàluti veftri potius infidias tetendifle, quam excidiunt noftrumnbsp;anhclaife videamini. Q^d fi ones meas omnino trucidare pergitis, me cumnbsp;germana primiim obtruncate, hanc pro populi falute primant Deo vidimamnbsp;madate : at fi cæteris parcere nolueritis, multo plus verx falutis, qtiamtxcid jnbsp;Vos Chriftianis allaturos efte feitote. Talia iadantem immanis turba obtrun-
40 carunt, abfciftiim fubindc caput aliquantifper diuina verba rettilit, illudque in
,(j nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;primis, Viuifica me fecundum verbum tuum, Domine. Eutropia quumin i-
pfam Barbaros fxuitiam remifiife cofpiceret, verita ne ad ftupfa fda referua- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*
retur, in fratris interfedorem, infeftis vnguibus infiliit. Sandumfratrem (ex-clamans) magno fcelere obtruncaftijfororemqj tibi feruas abutendant: iamiam diuina te fententia damnatum teneo .ntoxqj manibus oculos eruir,qua quidemnbsp;indignirate,confeftim ab al iis intcrficitur. Cxteri deinde ad vnum omîtes cæfi,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
tantumqs fanguinis efFufum,vt ficcis vrbs pedibus luftrari non poifet. Horren-da deinde mortftra fubfequuta. Cleftium numinum acics, quafi dimicantes per vrbem difcurrere videbanturivoces in templis.amp; plandus auditinnfani per
JO nodem vifi lemures, horrendique apud aras fonitus. Q^re tantus hofti terror nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
fj nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;inccftit,vtvrbem deferuerit. Ciuiumcadauera, quæpaifimftrataiacebant,ab
omni corruptionc immunia, diuino quodammiraculo feruata,miro demum odorc fragrabant. In deftituta vrbe lumina node multa videbantur j fuauilfi-mi Cantus audiebantur. Qj^re pauciftimi, qui è tanta cæde fiipcrfuerant, di-üino luflu in patriam fe receperant,fanda corpora incorrupta redolentia îih,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*
-ocr page 100-6o ant. BONFINII RER. VNGAR.
uenerunt, ftupore magno correpti rite humi recondunt.In primisq; pontificis truncum nöbili fepultura donät,Eutropiam virginem prope fepeliunc.Mortu-orUm fortuhæ inuident, «Sigratulantur. Qmfque fuörum corpora difquirebat,nbsp;inuentäque fine tabe amp; ftore, non tarn lachrymis, quam religiofis ac læcis o-fculis an^lexabätur. Ciuitatis reliquias cogut, quia multi præ nimio nietu ante obfidionem procul aufugerant.Vrbem inftaurant)Nicafiumamp; Entropia, obnbsp;miraculorum multitudinem inter deosrefcrunt,arasq5 pientiflime dicant, pa-triosq; deos appellant.Sed de Nicafiohaótenus.NodumVnnorumfürorRhe-mcnfi excidio expleri poterat,fed fortunx dexteritatc debacchatur indies. Aunbsp;reliarÄm vrbcm opulentiifimam, ab Aureliano Imperatore nominatam, Atila lönbsp;obfidere ftatuit. Quo quum caftra mouiflet, traiedo Scquana fluuio,qui Bcl-gicam à Lugdunenfi Gallia fepftrat, amp; contra Britäniam ad Rotbomagum vr-bem, in Oceanum marc demergitur, tanta vi oppugnationem adoritur, vt nilnbsp;magis ahhelare videretur.bäcvctuftam Cenomannorum vrbemfuifle volunt,nbsp;non minus opibus,quammunitione populoquepræftantem. Qjjamuis ardtif-fima circumuenit obfidione,amp; admotis machinis grauitcr oppugnat,parum tarnen profuitmam öppidäni^neque deditione,nequemuneribus,neque condi-tione aliqua hoftilem feuitiam fedare pofle fperabant. Confirmabant opinio-nenijfinitimorum exempla.Nam nonfolùmforumTiberij,Confl:antiam,Hel-^etios amp;Rhemenfes:fed Parrhifios, Sequanx accolas, multaq; oppidaamp;pa-gos pari feeditate diripuit. Vna obfirmatis fpes eratanimis, aut fortilfimè refi-ftendo fe tueri, amp; longa Barbares obfidione defatigare : aut fi aliter accident,nbsp;^ulcherrimè muri, vt iaduracorporum animos à morte redimerent. Dumnbsp;Atila per Galliam Belgicam Sc Lugdunenfem, velutilupi more inter armentanbsp;graflatur, Ecius patricius Romanas copias cum Vifigothis per Narbonenfemnbsp;Galliara coniungit, in Tholofartümqj agrum,vbiTheodoricus refidebat,cumnbsp;cxercitüfe recepit: ab vniuerfis fociis populi Romani auxilia contrahit, vt connbsp;fidentius cjimhofte manus conférât. Quodvbinouit Atila, ancipiticofiliove-Xîlbatur, an vitra tenderer, amp; cum hoftibus cóngrederetur : quod Alanorum,nbsp;Sarmatarum,Saxonum amp; Vifigotharum trophxa,quos Vnni fepe viccrant,fti- jônbsp;pendtariosqj fecerant, plane fuadebant:an verb explorata Ecii virtute, experi-entia amp; fortuna bellica pugnam detreólaret, quod Vnni bello nonnunqiianinbsp;antea abEcio fufi amp; fugati fuerant. Spe tandem viâorix duótus, qua nimiumnbsp;xftuabat, relióla Aureliànorum obfidione, vt hoftem audacia vinceret, moxnbsp;Lugdunum, deinde in Narbonenfem Galliamcontendit. Alii profefto fcri-ptores rem aliter tradiderunf, amp; fub aliis Imperatoribus geftamprodidcre. A-nianum Aurelianenfeiri cpifeopum , virumprofeótö omnium iudicio fandif-fimuntolimhabitum.liberatorem Aurelianç vrbis fuific aiunt.hic multaante-hac fanbtitate fua,miracula: edidit. Nam quum vrbem defignatus pontifex ad-iturus efl'ct, Agrippinummagiftrume^uitum admonuit,amp;orauit, vtfolen- 4^nbsp;nem fuiaditus diem damnatoru impunitate,amp;: conicótorumincarcerem libe-rationccelebraret.Quod quum ille abnuere pergeret, demiflus è clo lapis innbsp;caput deciditzrelatus in cifbiculum,dum fanguinis profluuio mors immineret,nbsp;vifitantemvirum admifit, a quoinlpofita continuo manulibcratus eft: fan-^oqs prodigio correptus,omnesmiferabiles,extreme iudicio miilótandos im-punitate donauit. Anianumigitur af(ftiftima vrbis obfidiohucadegit,vfpronbsp;faluteciuitatisomniacogereturexperirijin primisqiiediuinam opem,quanulnbsp;lum maius prxfidium optari poteft : quarefolennesfupplicationes celebrari,i-pft cum vniuerfo facerdotumcoliegio vfbcm luftrare , facracorpora per alranbsp;murorum ambulacra circumfcrrc ,facra carmina concinere:Icfu Chrifti opti- pnbsp;mi maximi, ac mortaliumliberatoris auxiliumirnplorare. Cui dumfacerdosnbsp;quidam ab hoftibuscaptus per concumeliamillufiflet,dicens,Quodnuncfacis,nbsp;nos quoque incaftiim id omne fecifrc,ipfumque Deiim nunc fidelium imme-morem efte faûum, præfcntanea continuo morte correpeus interiit. Redintegrate prælio, admotis vndique vrbi tormentis, populus ad aras vniuerfus con-fugit-
-ocr page 101-DECADIS L LIBER UIL
fugif.Pontifex cum Deo tantum cöhfidere iubet,moxDeumexoraturus m-nia confcendit: amp; vbi dextrum fibi numenadefle fenfitjin Barbaros expuit. E-miflb oris excremento,tam ptofufi mox imbres continuo defluXercjVt quatri-dui fpacio nemo hoftiumjpugnandi caufa,veftigiopedem mouere pofl'et: dilu uio caftra obrui videbantutj ingenti tempeftateamp; vi ventorumtentdîià multanbsp;extirpata funt. Scytharum multi totrentibus tradi, de clo quoque pletiquenbsp;taéti. Defidente vi nimbotum, Anianus eX vrbe prodiit, vt Atilæ fedaret ani-mum, amp; plebis fuse liberationem imploraret.In cuius confpeduvbi fe confti-tuit pater tiara amp; pontificio habituvenerandus, Cur Atila Chriftianum (in-10 quit) populum tarn fera crudelitate perfequeris, cur humanofanguinen^nex-pleris ? Si diuino quodam numine flagellum Dei fa£lus es, in facinoroforumnbsp;amp; prophanorum fupplicia tuam conuerte ferÄciam. Reflpifcentibus, amp; veranbsp;pnitentia duólis,achumillimè fupplicantibus,diuino exemplo ignofcenduninbsp;eft Atila, quando cor contritumet humiliatumDeus non afpernit. Colligenbsp;quandoque te ipfum, amp; facerdotis huiufce vera prçdicantis (quum principumnbsp;limina veritas nunquam adeat ) intentius accipe. Memento re natum elle hominem,amp; te ab humanitäre deftitutum elfe non oportere, cum impiis bonumnbsp;exitum fperare non liceat. Et li Vnnus Scytha es, Scytharum tarnen plcriquenbsp;funrpopuli, quibus fuapte natura eft religio ingenita: amp;:iure bafilici, veluti rc-ÄO gesappellantur. Q^mfortitus espoteftatem, te àDeopotentilflmo,à quo olt;
3 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;mnis (mihi crede) poteftas delegatur, accepilfereputa.Impiorum, amp;non fide- lt;
lium ac innocentumte flagellumamp;fuppliciumDeus elfeiùflit.Recognofce po teftatem diuinitus tibitraditam, qua fi abutiperrexeris, haud dilficulter amit»nbsp;tes. Iufticiaamp; pietas ,regnorü fundamenta iaciunt,at vbi hçc?duo facrareguninbsp;numinaexplofa recelferint, nullum itamunitum eft imperium, quod extem-plo noncorruat. Mifericordiam tüam imploraturi, rex maxime venimus, pa-cemque cumveniapoftulamus. Si ius diuinavoluntate,ethumana culpa,in arnbsp;mis fitum eft, non iniqua petimus. Non conquerimur,quód ab h« oppugna-mur, quos non modo nonlæfîmus ,verumetiam nunquam nouimus. Necfhe
30 iniuftam oppugnatione,quando itanumina patiuntur,incufamus, fed vt dcdi-Ó tionemamp;imperatafa(fturosclementeraccipias,vehementeroramus.Nibaliud petimus, nifivthunc populum regno tuononindecorem.vrbcfortunisqs fuisnbsp;donare digneris,qui non aliéna, fed fuapoftulatmontuum detrimentum , fe4nbsp;tui obfequium implorât, incolumitatem libetorum, pudicitiam mattonarumnbsp;amp;fortunarum conferuationem expofcit,pacem ac veniam exclamat, patrisenbsp;excidium deprecatur,amp;rin tuoferuitio, fipoftulata concelferisjfeperpetuo vi-ól:urum,amp; gratilTima fcmper obfequiaprseftiturum pollicetur. Ptoinde Aure-lianos pace ac venia dona,tutos amp;incolumes elfe iube, folue obfidionefti iniuftam,anhelatä rapinaminhibe,amp; caftrahinc amoueri continuo impera. Quodnbsp;40 per lefu Chriftioptimimaximi Scliberatoris noftripalfionem,iterum iterumqinbsp;,0nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fupplicamUs.C^odnifeceris,huncfub diuinatutela populum elfe fcito,neque
diuinum indicium, quodtibi imminet,te euafurumexiftiniato. Ad hsec Atila, crudelitati fux nimis obnoxius, qui facris precibiÄ aures obftruxerat, amp; adnbsp;Chrifti mentionem excanduerat,eumconfeftimabire iubet,amp;nicitó abierit,nbsp;mortem interminatur. Anianus re infeda in vrbem redijt, defperatum populum adhuc bene fperare iubet, ad diuinum auxilium hortatut. Ipfe clam diui-naope fretus vrbe egreditur,ac nemini vifus,per media hoftium caftra,ädEci-um iter facit,haud procul hinc cum Thotifmundo^Theodorici filio caftramc-tantem,imminentis admonet necelfitatiSjeumque cum Romano Gothicoquenbsp;Jo exercitu opemproperare atteftsttur. Eciusre Cognita,cum copiis adüolat:Vn-^Qsincautos,amp; nilfibitimenteS incaftris aggreditur:excitato tumultu,pars at-capere,fuga falutem plerique quxrefe: murtitilfimas ftationes alij oCcupä-re,mifceri ac turbariomnia-Interea qui pro vallo pugnarunt,occubuere multi,nbsp;faucij fuere alij-.quîè caftrisaufugerät,vtin proximis fyluis delitcfceret,omnesnbsp;fere cæfi. Ex his multi in Ligeris fluenta, qui è Ccmenis montibus non procul
-ocr page 102-61 ANT. B O NF I NI I RER. V N G A R.
ab Alucrnis oritur, amp; Lugdunenfem à Celtica amp; Aquitania Galliam difter-minans, in Oceanum longe dilabitur fe proiiciunt. Oppidani refumptis ani« mis ex vrbe prodeunt,ac cardem augent, quodvbi rex Atila vidit, colledis co-piis obfidionem foluit, in proximuni montem fe recepit cogitans, non cumnbsp;oppidanTsjfedhoftibus, inftruclaacie efle confligendum.In hoc Anianus pra-lio ex Vnnis multos plane feruauit, quos coram te cadi ægrè fercbat,facrisqucnbsp;precibus aRomanis 8^ Gothis redimebat. Aureliani pontificia virtute liberati,nbsp;Deo gratias agunt,apud omnes aras facra faciiit, modulatos hymnos Deo connbsp;cinunt,religionem augent, mutatis moribus pietate colunt, liberatorem vrbisnbsp;Icfur^ Chriftum longe rcligioh us adorant, hunc vnicum amp;: verum Deum ex-clamant. Eo anno tanta frumenticopia exuberauit,vt non folùm periculo ho-ftili, fed fame vrbem miré Dc«s liberafle videretur. Anianumpaucis póft an-nis vita defunótum, de populo fuo optime mentum, inter Deos referunt, eiqinbsp;anniuerfale facrum pie concelebrant. Plerique fcriptores Atilamidcirco Au-reiianam obfidionem dimififl'e produnt, quod Ecium, quern pro fpeétata virtute , geftarum reruni gloria nimiuni verebatur, in Narbonenfem Galliamnbsp;cum magno exercitu venifl'e, caftraque cum Gothis hand procul à Tholofanbsp;coniunxifie nouerat. lordanisab his longé diflentit, Singibanum Alanorumnbsp;regem,futurorum metu perterritum, Aureliana Lugdunenfis Galliç ciuicatcmnbsp;^irro Atilae traditurum fuifle pollicitum : ctiam amp; Theodericum, Gothorum i?
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;regem, reintellcéta, Aurelianum diruifle ac Singibanumhabuiflcfufpedum;nbsp;eumqs nc .à Romana locietate deficeret,nevenocerepoflet,in medio inter au-
«ciliares copias collocafle. Quod vbi ab Atila intelledu eft,ex alta eumfpe con tinuo excidifie ,«vidcbat enimfi Alanos à Gothis diuellere poterat,fecumho-ftetntiuscongrelTurum. Vngarorum Annales longé diflentiunt, conHidumqjnbsp;Catalonicuni,amp; Aurelianam obfidionem Rhemcfi anteponunt : Atilam«^ an-té Gallias ingrcfl'um,Confl:antiam, Luzonium,Byzantiam,Chalontim,Mafi:i-concni, Li®gonem, Burgundiam amp; Lugdunum anté Aurelianos amp;:Rhemen-fetexpugnalfe. Vtrum potius afleramus ,nondum fatiscompcrtumhabemus.nbsp;Sed Atilam, dimifi'a Aurelianorum obfidione, dum in Narbonenfem Galliam 3®
aduQf fus EciumTheodoricumqj contendit. Lugdunum tunc expugnafle cre-dfinus : vetuftilTimam quidem vrbem, ac intermcdiæ partis Gallia: metropo-lim,in eoq; colie fitam,vbi Arar aninis Rhodano commifcctur.FJorente Impenbsp;rioRomano,hæcquoqueS^opibusamp;: virismirificé claruit: emporiumibice-leberrimumhabcbatur, magno ciuitatis vfui accomodatum : aureaargenteaq;nbsp;moneta ibi cudebatur, ducesq; à Romanis defignabantur. Templumquoquenbsp;nobililfiraum communi Gallorumimpcnfafaólum,Auguftoqj Cçfaridicatum,nbsp;quodéfcabat ante vrbem, vbi fluenta coeunt : in quo ara eft dignitatis eximia:,nbsp;fexaginta gentium numero inferiptum titulum habens, amp; earum fingularum
nbsp;vnaftatua,alterafubinde ingens arafitaeft.Segofianis omnib.Lugdunum prx- 4^nbsp;fidebat. Ad aram,poetarum,exterorumqs fcriptorumcertaminaagebantur:vbi
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quicunquefuccubuiflet, autfpongia delete fcripta,autinprofluentem demer-gi cogebatur. ClariiTimaifi igitur vrbem tanta rabie Atila circumucnit, bononbsp;præfidio fpoliatam, vt intra paucos dies in deditionem acceperit. Mox præternbsp;Rhodanum feftinatis itineribus, Allobroges Viennenfes, Valentinianos,Setal-
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;linos, Auenionenfes, Arelatenfesqj, ac exteros Rhodani accolas diripit,amp;:infe-ftat,pacemq; plerifque vxnundedit.D urn per Narbonenfem (vt aiunt) Galliamnbsp;iter facit, é præruptis montibus eremita quidam,inculto habitu,demiira barba,nbsp;amp; fqualorc multo admirandus adducitur, quern augurem prseftantifiimum,
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;diuinx mentis elTc confeium rumor erat. Benigno vultu in confpedum régisnbsp;admi/Tus rogatusqj perhumanè, vt regia fata rctegeret : vbi cogitabundus ali-quantifper conftitit,Rudern (inquit) amp; ignarum ac fyluarum accolam, rex maxime, diuinam cogis mentem interpretari, amp;:ea quidemfuturorum arcana referte quæ nemini,nifi cui diuina dementia plané rcteXerit,patere queunt.Qua
nbsp;nbsp;nbsp;me fapientiapræditû efl'epucas, quern terræ vcrmiculum vel præcipué tacédo
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;vide of
D E C A D Î S Î. L I B E R I ï I ï,
o,
tidcor profitcri î Sed vt Eine incfFabilem Dei mei poteftatem, quem ignoras, quem^ canto tempore in perniciem tuam ipfe profequeris, nunc intelligas, e-ius^ gratia futuranonnulla me prxdicerepofl'e feias, quamuislicentiùs, quamnbsp;forte deceatjverba facere videor, diuinam tarnen iic mentem hàbeto^Præpo-tentiflimus Atila Deus,qui tot gentium regit imperium,iracündiç fuç gladiumnbsp;tuæ dextræ tribuit,vt per te pariter ac Dei Hagellum,vt per diram crudeiitatemnbsp;tuammortalis impietas iuftitiæ fuæ numint puniretür. Traditum iractindi«nbsp;gladium,quum voluerit,is auferet, qui tradere potuit:vtimperare, aut belle o-mnia vincerejUon humanæ,feddiuinæpoteftatisefl'e inteliigas. Tu cont^àdc-io legatoniunere abuteris,quando neque eumqui dc;egarit,neque munus geré-renoueris. Plusquàmæquumamp;fas eft,quandoquefæuis. Piospotius quàmnbsp;impios rapis ad fupplicium,nihil tarnen proficft,quandoquidem illorum falu-tiamp; exitio tuo cotifulis. Nuncinexpletarabie RomanosGothosque infet^ta-ris ,grauiflimum cum hiS prælium conferturus, de quo lie habeto, In co(mihinbsp;crede )Romanis cris inferior. Nequetuus delcbitur exercitus, fed Vnnoruninbsp;magna cædes aügctur, vt quandoque refipifeas, amp; creatorem tuum agnofeas,nbsp;Neque ante prælUtutumà Deo tempus, Chriftianæ perfequutionisgladius tuanbsp;dextera cxcidet, neq; tuum hoc bello abrogabitur imperium. Proihde tibi re-fipifce,Deum omnipotentemt'ime,iufticiamamp; pietatem cole, quod nifeccris,nbsp;lt;0 præfentanea te morte periturum elfe feito. Ad haec Atila ingetiftupore per«nbsp;Citus,virum folitudines incolencem amoueri, amp; fub euftode ciuiliter teneri iugt;nbsp;bet. At vbieremitam audiuit, confulendos pariter fuosarufpices ccnfuit,vcnbsp;an collata vtrorümque refponfa congruerent, demuraexperiretur.Eos extern-*nbsp;plo acciri iubet,imperat viétimas Srfacra parari, dum pecoruîn extacôfulunc,nbsp;fibrasqs rimantur, amp; venas abrafis oflibus intuentur, infauftam Vnnorum pu-gnam hinc foreariolantur. Nilquoque boni extaportendere, nifi primariumnbsp;hoftium dmStorem future prælio intérim ruin, eiuSq; interituin, Romanorum,nbsp;triumphum intercepturum. Refpirauit ad lïæc Atila^ratus hinc Eâî mortem,nbsp;quemnimium formidabat, omnino monftrari, quamfuorû laJute chariorÄnnbsp;P habendam elfe arbitrabatur. Satgentiurri àdfupplemêtalegionumfibi efle re-putabatjli fapienti amp; fortunate hofte carefe pollet,nullani viôtoriam maÂrem gt;nbsp;libi fore rebatur.Ecij tantum mortem anhelabat,quam fi fortiretur,nil vlteriusnbsp;verebatur,cçtera e fententiafiiccelTuraputabat. Quarc quü fibi diffifiis,de vertendó fxpepede cogitalTet, nunc auôto animo ,hoftes quiinextremamGallixnbsp;Narbonenfis oram concelTerant, vitro infcârandos efi'e decernit. Faôio igiturnbsp;agmine poftRhodanum,Aràcinum amnem,deinde Orobium,Atacem,Rufci- -onemque tràiicit, Teétofagesque extremos Narbonenfis Galliæ populos in-uaditjvbicampi Catalanici ad Illyrim fluuiuin patetifiimi funt.Haudhiifcpro-culhoftium cafira aberant,fofla valloque mumtinima,ne à barbaris facile capinbsp;4® polTent,àTolofavrbe non remota, vbiTheodoricuin Gothorum regem prx-fidere iamdiximus. Potcntilïimi in campos Catalanicos pari vtrinque Ipe duces vitro conuenere, vt de cômunifaluteimperiôvedeccrtarent. Qui quideminbsp;campi etia Maurici diéti funt,centum amp; quinquaginPa milibus pall'uum in lon-gitudinemelfufi, in latitudinem verb centum. Innumerabilium area populo-rum y fuit pars ilia terrarum. Ecium amp; Theodoricum poftquam Atila cùm in-iiumerabili exercitu amp; validilfimis auxiliis adùenilTe vidit, haud parum indo-luit : quod aduerfus Soltanuin, Mirmanon appellatum j amp; Maurorum regem,nbsp;qui Lufitaniam in Hifpania occuparac, tertiam fui exercitus partem milerat,nbsp;quarri fi in hocformidolofifiimo bello habuifletjinulto audentiùs cum poten-5® filfimoi|,ofte congredi potuilTet. Soltanus autem vifis Atilæ copiis, traiedto
Gàditaho freto,in Mauritaniàm fe recepit. Non ignorabat cnim, decem cum Ecioamp;Theodorico regesconiurafle. Siquidem vniùerfi ferc OcCidentispo-puli,velutiBurgundiones,Alani,Franci,Saxones,Ripariôli, Lambrionés.Sar-haâtæ,Brittones, amp; Lutetiani cum Romanis amp; Gothis, aduerfus Vnnos fdusnbsp;iniuerant,maxima^ auxiliaEcio attulerant.- Quareliteris inducias expofeitnbsp;f ij
-ocr page 104-é4 A N T, B O N F î N 11 R E R. V N G A R.
fimulans, vt tot gentium incolumitati confulatur fe interea de pace commo-dius adurunijEcius magifter equitum,qui eius artes optimè ca11cbat,ac expe-clandi auxilij gratia id fieri nouerat,obftinatius abnuit. Ad prælium inuitat,ibi fe vires Atilæ periclitaturum interminatur, vbi æquis vtrinque viribus in pa-tentiflînla planicie pugnari poteft : ibi quoque Martern,an Romani $cythis,vtnbsp;Temper olim , an Scythæ Romanis imperare debeant, vtrifque plane diffi-niturum.Q^ni eo ventum elfe Atila intelligeret, vt neque terga vertere, neq;nbsp;pugnam detreôtarc liceret: quum fpem omnem in futuramorte Ecij collocaf-fetjVeluti arufpices paulo ante prçdixcrant,fuæqj gentis cædem non magni fa-cerei® quam facile prænimiapopulorum multitudinerefarciret, ad futurumnbsp;prælium animum intendit.Q^um vtrique exercitus in campis Cacalanicis fubnbsp;T olofa conftiti/Tent, amp; tanti qiiidem, quantos nunquam Europa vidit,acies innbsp;hunc Ablanius modumftruxiflerefert. Atilaminprimis mulieres puerosquenbsp;omnes intra carros,quibus pro vallo foflaqs vtuntur,adproximos colics recon-didifle, feqj cum Vnnis in media acie ftatuifle. Ardaricum Gepidarum regemnbsp;dextro, Vaiamirem, Theodemirem amp; Vindemircm cum Oftrogotliis finiftronbsp;cornu præfecificjVniuerfum in aciem excrcitu cxtemploredcgifle,ne imparatunbsp;hoftes adorirentur.Et quumfibi propter arufpicumrefponfatimerct,nona dietnbsp;horamanum conferere decernit,vtfires alitereueniret,fubprsetextu nodisnbsp;prçlium dirimeret. ContraEcius patricius amp;Theodoricus longe cundatiùsa-cies eduxere ,quippc qui Singiberis Alanorumregis perfidiam veriti,qucm abnbsp;Atila muneribus ita corruptum acceperant, vt quum pugna confer! ccepiflet,nbsp;J:unc ad Vnnos ex copofito trasfugerct,labor antibusqj Romanis amp; Gothis à tergo inftaretjhuic periculo prius profpiciendum elfe cenfuerunt.Rem dilTimula-runt,nec acerbius quicquam in Singiberimftatuerunt, ne Alanos iniquo tempore acloco fi bi alienarent,virelque hoftium augcrent.Singiberis municipiumnbsp;1 olofæ finitimum, ne qua proditionc ab Vnnis caperetur, claufa extra porta,nbsp;adadis obicibus obftruxerunt, quinamp;ftationes adhibitæ,ne quis exhoftibusnbsp;in^redi pollet. Singiberim in mediaacie intcrauxiliacollocarût, ne quidcon-tràmoliri polTet. Theodoricus cum Thorifmudo filio finiftrum cornu,ne cum 30,nbsp;Oftrygothis fui fanguinis congredi viderentur,optarunt.Dextrum verb Ecius
CÛ Romanis, Burgundionibus,amp; Meronco Francorum rege tenucre.Inter infellas acies in medio tumulus erat, parivtrinq; fpacioremotus, vtrifque per-quàm commodus : nam quicunque tumulum occuparet, quum baud facilenbsp;inde amoueripofl'cr,vidoria tutius fperarepoterat. Atila,qui prius acies inllru-xit, inter medias legiones ita dilTeruit: Venit tandem,quod fempcr commili-tones optauimus, vt eo angufliarum Romanas copias redigeremus,vbi aut turnbsp;pern d^ditionem facere,autfi quid auli fuerint,vellra manu occumbere coge-rentur.In extremam Narbonenfis Galliæ oram fe receperunt,dum vos fugiunt,
nbsp;amp; Gallos aveftris armis vindicate nequeunt,vnde fe facile expedite non licet: 4«?nbsp;hinc mare Gallicum,montesque prohibent:binc veftra agmina ac flumina cir-cumueniunt, pedemque referre minime patiuntur. Ad extrema res Romanxnbsp;redad.x funt, quç fi nunewirtute veftra protcrentur, neque vos vitra pugnarcnbsp;opus erit,neque ülæ amplius refurgere poterunt.Nam omnes in hoc prælio vires coegere, quibus abfumptis, nil reliquum eft ,quod orbis Imperium nobisnbsp;impediat.Ne idquidem fpe ancipitiexpedandumjquando return omnium vi-cllTitudincm efle, cunda numina iubent. Neque in rebus humanis firmum amp;:nbsp;perpetuum quicquam,fed momentanea ac fluxa omnia,nifi ea, quç vis amp; armanbsp;confirmant. Sat populus Romanus imperauit,fat vniuerfos orbis populosludi-brio habuit, fat humanarum gentium ceruicibus infultauit.Q^m nifi Scythia, jönbsp;fcundiflima gentium officinarepreffiflet.adhucmifellus orbis imperfclahacnbsp;tyrannide teneretur. A fobs exortu Parthi,noftra generofa propago, primi eo-rum furorem amp; audaciam cocrcuerunt: ab aquilone Daci,Getx,Sarmatxque,
amp; noftri nuperrimcGothi: ab occafu,Cimbri ac Galli.Tmeridic olimCartha-ginenfes, amp;: cognati nobis Vandali ,Vnni nunc,amp;:progenitores noftri maiori-bus
-ocr page 105-DECADIS L LIBER IIIÏ. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;6^
bus rem viribus adorti.Omnes fere prouincias populi Romani, Danubii accolç nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
nobis dare cperunt.Nos aucem Pannoniis Myfias, Thraciam, Macedonianij Achaiam,aclllyricum adiecimus,cult;3:adifcurfauimus, armisqs occupauimus;
Item Germanos, Nöricos,Vindelicos, Rhoetos amp; Sueuosj dicioni noilræ con-iunximus. Gallias noftris copiis ira pelTundatas reddidimus, vt vicagra quide amp; oppidatim incendiiac ruinæ monumenta feccrimus. Soltanum Hifpaniasnbsp;anhelanteiTij in Mauricaniam reiecimus. Proinde quid fupereft,fortiflimiviri,nbsp;nili vt nouiffimum hunc Romanorum exercitumad mteritum cadamus : ßdnbsp;Vifigothas,qui ab Oftrogotharum noftrorum cognatione perfide defecerun;,nbsp;io nonimmerito vlcifcamur.Cum Romanis miferrimi coniurarunt,quorwT^iainnbsp;fere imperiumextinxerant, à fuo fanguine defecerunt, vt cum dommis con-iurarent, eisque demum, vt olim antea feruirgnt. O deperditam ftulticiam, onbsp;feruilem perHdiam.Quos fi æquo Marte vicerimus ex had nunc horaVifigo-tharum imperium, in perpetuam Oftrogotharum feruitutem cum ipfisaftc-rendos prædico, iubeo amp; addico, vt demum feruiant,qui imperare nefeiuere.nbsp;V enit igitur ilia dies,quç labo rib us expeditionibusque veftris finem imponet,nbsp;i^eque cum liberis amp; vxoribus amplius peregrinari oportebit.ln opulcntiflimanbsp;^molliflinaa Italia requiefeemus, amp;C è Capitolina arce vniuerfo imperio pro-fpiciemus.Mars pater tandem noftri miferatus-.in cuius manu quum hnt cun-io iftorumiuraregnorum, nobis, vtvobis omnibus cxploratumeft, fuumenfemnbsp;mirifice tribuit,vtvobifcum omnib. terrarum pop ulis imperaremus.Dexterr^^nbsp;mus tarnen iUe pater, Scythicæque gentis Deus pr3epotens,adnouiffimum Ronbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
manos cum Gothis cnatum redegit, partim vt vno tantum prælio omnia vin nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
ceremus, partim vt in tanto hoftium apparatu j Scytharum fefe vires périclité rentur, eorumqj virtus clarior fieret. Me fi folita virtute ac fide proiequimini,nbsp;iamiamviâoriam vobis partam exiftimate.Cumhis vobis pugnandu cft,quosnbsp;fæpe viciftis.Romanos è Dacia, Germania, Pannoniis, Myfiis, Noricis amp;: illy-rico eieciftis.Vifigothasfedibus propriis expuliftis. Non cumnouo hofte,fednbsp;cumplagiario feruonobis hodie res eft, inuiftiflimi viri : quibfls Riperais,
50 mo^^i^crmes,Romanumamp; totius orbis Imperium obibitis. Neque vos grega-liorum numerus plane deterreat,quado feruos,caloncs,lixas, amp; agrefte quod-queviliffimum genus hominum,in legionum fupplemenrafumplerunt*^ete- rani VOS eftis,amp;: laboribus miliraribus alTueti,neque veram diraicandi artem i-gnoratis. Accedit continuata viä:oria,qux ita hoftium animos confternauit,vcnbsp;nevultum quidemScythicum videre, nedum congredi cominus audeat.Haecnbsp;viffis mifera eft data conditio, vt feruili animo affeidi 5 facile obuerfari heque-ant. Contra viiftoribus plus æquo Temperattollitur animus. Quare quumfubnbsp;meridie fignum pugnx dabitur, Scythica virtute pugnate, commiliton^s inui-fditfimi. Romana fuperbiam contundite, veftris armis è collo gentiurriferuilia
40 iugàrccidite.Subaâaun orbem,inlibertatenia{rerite. Incumbite glorix amp;: im-, mortalitati, Scythicx virtutis non immemores. Inter pugnandum fxpe vobif-cumreputate, vxores libcrosqjveftrosinveftris dextriseke fitos. Q^dfi quanbsp;fatiiniquitate animos remiferitis, cogitate quandiyiullus fugx reliétus eft lo-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*
eus,VOS cuni liberis amp; vxoribus ad vnu omnes effc intcrituros,proinde forti a-nirrio pugnate.Etquando in hoc nouiffimo prxlio,totius orbis Vnnis propofi-tum eft Imperiu,vfitata virtute,totisqi vinbus omnino certate,ac vincite iEcius contrafuos hortatur,amp; incendit, ne a Romana dignitate degenerent:ahtiquo- nbsp;rummagnanimitate amp; fortitudinemimitentur, imminentem Romanx rcipu-blicxferuitutem,itemexcidiumpublicum animo peipfitent. Scytharumim-5*^ fnanitatem memoria répétant,quibus mos eft,non folùm mortaliû cçdem nonnbsp;abóiriinari, immo humanû fitire fanguinem-.fed ne parentibus quidem paree-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
quos feriefcentesfruftillatimq; difledos auidiffimè deuorarenf.item hofpi-talifanguine litare,infantium ora ferro difcindere, cadaucribus hoftiu famem éxplere.Si terga turpiflimè verterint, contra impcnj Romani maieftatcm, nonnbsp;hïS modb fata erudeliflima imminere, cxfos^ vifcerationes V nnorü opiparasnbsp;f iijnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
-ocr page 106-6 A N T. B O N F I N 11 R E R. V N G A R.
elfe futures: verumetiam quod eft longe mifcriiis,liberos, vxorcs, cum fortu-nis omnibus in feram fcriiitutem raptum iri, quxcunq; Scythicalibido iuf-feritjperpefl'uros. Quinetiam firmiflima tenendumelTe memoria, quæ amp; quoc mala ab V nnis acceperint:quantam ft rage ni ad Potêtianamvrbem,decem mi-libus padimm à Buda remotam, per Thetricumamp; Macrinum fubiuerint, quotnbsp;prouincias Imperij Romani igniferroq; vaftarint: Macedonia, terrarum quondam dominam,item Græciam rcrum quadoq; potitam:ad hxclllyricum, My-flam,Thraciam (ne quid de Pannoniis dixerim)omni immanitatc diripuerint:nbsp;quot focios populi Romani, quot Romanos cities cû ingenuis matronis in ca-ptiuitftê abegerinr.Et nunclianc gentem nnnianifliniam atl liumanorumftip- lO'nbsp;pliciorum minifteria natam,totius orbis Imperium anhclare, quod facile con-fequetur,{iRomanum deleuerij: quodlefus Chriftus optimusmaximus auer-tat,amp; pro diuina bcnignitatefua,vrbisRomæ Imperium tueatur, vbi facrofan-â:i vicarij federn elcgit.Qmd tune dixerint,fi qua forte ignauia cefl'erint,quumnbsp;non modo fe, verum amp; in confpeétu parentum filios palis præfigi aut difeindi,nbsp;difteólosqj viderintdeuorari,vxoresproftitutapudicitiapaffim invirorumlu-dibrium inceftari, omnia igni ferroque mifceri,ad hxc, templa cædibus fda-ri, ante Chriftiana fimulachra amp; ora deorum vim vbique virginibus inferri înbsp;Qjæ quidem omnia ipfa morte forent longe miferiora. Præterea prçlium prç-fens non ita magnum,vt animis confternenturmeque ita paruum,vt afpernen-fur. Se cum Vnnis fæpe inMyiia,Tbraciaq;,Theodo{io imperâte pugnafl'e,fu-difl'e acfugafic femper. De magnis homines fæpe maiora referre iolitos, gen-tem efle inermem,vilifljmam,ac numero tantum côfldcntem, neque Romanonbsp;înore tutiirimaarmaferre,pugnareq5.SæpeRomanamlcgioncm viginti homi-num milia,non modo fudifl'c, fed cecidifle ad interitum.Deinde Romanç vir-tutis, acceptarum imuriarum,amp; maieftatis Imperij Romani, item hberationisnbsp;gentium,ac impendcntiummalorum,amp; excidij totius orbis,quumflgnumpu-gnæ dabitur,reminifci oportet,Ecij fortunæ.confidere, qui cum Vnnis fempernbsp;glgriofè pu^naueritjfortiflimo animo omnes congredi,hoftesq; proterere hor- ,nbsp;tantur,vidoriâ in manu efl'e,fl Romana virtute certarint.Exhaufta lioftium ci-fe cafl;ra,acquc ideo inducias Atilam inftantiflimè petiifïe : illam autem perpe-tuæ icruitutis amp; excidij,aut æternæ libertatis amp;gloriæ fore diem.Nihiladueifî ,nbsp;r eformidandum, quando numero, viribus amp;caüfls longe potioribus Romaninbsp;præft:arent:qui pro aris,focis,orthodoxafide,pro liberatione gentium, amp; ma-ieftate populi Romani manus conferere coguntur.Qt^arum rerum gratia,neq;nbsp;m ortem expauefcêdam,ncq; pugnam acerrimam recufandam,quumtotcom.-modorumamp;gloriæ præmiaproponantur-.quihis nonmoueantur,à neceflîtate ¦nbsp;animo^ capere oporterc,quum aut pulcherrimè omnes vincere,aut turpiflimènbsp;mori adigantur: fe nufquamlcgionib us abfuturum,oninia fumma prudentia amp;nbsp;fortitudine gefl;urum:amp; ea demum mente pro republica dimicaturum.vt vin-cat: aut fl iniquaflbi fatafuerint, omninointer confertiflimoshoftesoppetitu-rum,nec incruentam Barbaris viótoriamrelióturum. His verbis Romanorumnbsp;animi vfqueadeo fuCceni^vt nihil vióloria amp; propugnatione reipublicæ duce-rent antiquius,nihilgloriofa morte præftantius reputarent. Multos religio cx-citabat,indignitas alios,partem maximamneceflitudo, cæteros dignitas Imperij Romani,quam fle perditum iri ægernmè ferebant. Gothi in alterocornu,ànbsp;Theodorico hortabantur, neque Gothica lingua minus incendebantur. Aftnbsp;vbi duces vtrinque conftitere, potiores quifque parteis in congrelTu expefta-bat, Atilafub meridie, pugnæflgnumdariiubet,vtfl forte Vnni ceflTerint, imminente noâre tutius fugiant, in falutaremque locum fe recipiant. Dato flgnonbsp;ita concurritur, amp; animis vfque adeo infeftis, vt cornua fæpe pariter vtrinquenbsp;contigerint. Prælium pro gentium numero amp; immanitatc maximum atrocifli-mumque conferituF,præterea fle anceps amp; varium, vt ne à duftoribus quidenxnbsp;polTetritè referri. Mox vbi cominus pugnari cptum eft, tanta cædes vtrinque patratur, vt riui fanguinis vndique defluerent, mox continuata ftrage, innbsp;cruoris
-ocr page 107-ÜËCADIS L LIBER 111 î.
cruofis torrentes redadi vfque adeo rapidos,vt cadaueratrahcrcnt. Roitiailas legiones non minus armis,quam ordine frctx, inter inermes Barbaros præ granbsp;uiflîmainiuriarum memoria, tantafcrociafæuicbant, vtnullo criioris prottu-uio expicrentur, contra ne minore quidam iæuitia immanitate Scythx, quinbsp;Romanum Imperium affeétabant: pari aliquandiu fpe ac viribus vtrinjue pu-gnatum.Tantus in medio c cadaueribus inlongum excreuit accruus,inpcrpc-tui fpccicm aggeris, vt vix fe vtrinque obtucrentur,miferabilem eos murumnbsp;dirimere reputantes, quem mox certatim vtrique confeendere nitebantur,vtnbsp;de altiore loco pugnarent. Sedquum Ecius amp; Gothi obftinatiùs aliquanto into ftarent,rati de fummareipublicæ eo die decerni, Gepidasqj et Oftrogorllas a-liquantuluminclinarunt: vtpote qui Romanis necarmis,nec numero parcs fenbsp;putabant. Atila laborantes focios confpicatus,jccito validiflimo Vnnorum a-gmine cxtemplo fuccurrit, fuosallato lubfidio firmat, acerrimum atroxqj præ-bumin cornibus redintegratur, multos cædit, quos intelligit terga verfuros.nbsp;Dum vifloria pariter vtrinque fpcratur,Tborifmundus tumulumin medionbsp;ftantemcLim Romanis cobortibus occupât; quem vbi fortiffimo Romanorumnbsp;Gothorumq; præfidio fane muniucrat, pugnam mox acriorem inftaurat.Ro-manituto dimicant,quialoco edito facile deiici non potcrant,Vnni contra de-iieere dcfpcrant, quando inftantiEcio Theodorico , in xquo folo arapliusnbsp;io ægrê reliftebant, fub vefpcrum tandem terga dare coaéfi, palantes cft'undun-0 tur.Romani cumGotbis àtergo mftare,cçdcre cadentes,fugicntes cclerius in-*nbsp;Icqui.Theodoricum cuniequitatti fuo ardentius infequentem, magis fuorumnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*
prelfura, quam boftium ferro occtibuiffe dicunt. lordanis equo depulfum,^ dum milites exhortans vfqucquaquc difeurreret, fuorumq; pedibus concul-catum,vitam matura feneétute claufifl'e refert. Aliqui Andagis Oftrogothæ te-lo confofl'um,arufpicum præfagia confirmafle refcrunt,quamuis Ecium mori-turum Atila reputabat.Vifigotbæ reliais Alanis, Vnnos tanto impetu aggredi-untur,vt parum abfuerit, quin Atilam interlicerent, fed ille fcnfim in caftra fenbsp;recipere cogitabat, prælium cum ingenti ftrage ad ferumvfque continuatu^ji.
50 Vicfores Gotbicum Romanis, obfcuræ noôtis interuenturemorati, quum re-j nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ceptviicanerent,pedcrcferunt,amp;ita præliumnoéle diremptum. Atila cumma
gna cladcfufus, intra carrorum fepta fe recepit, eaqj feutatis in valli munitilTi- * mifpeciem circumfepfit, quodtempcftatoquoq; noftraVngari faélitant; itemnbsp;fagittarios imponit, vt forte circumuetus ab boftibus,dum mftruitur incaftrisnbsp;acies,Sô educitur,eos facile propulfare queat. Defperataferc falutc,dum vere-tur, ne viuus in boftium poteftatem adducatur, aut mortuus fepultura careat,nbsp;ftruemin rogi fpeciem in mediis caftris è iumentorumcbtellis congeri iubet,nbsp;familiaribusq; mandat,!! quid aduerfi acciderit,eum continuo intcrfici^rt,im.nbsp;pofitum clitellarum pyræ fubieâo mox igni comburant, ne Romani trium-
40 pbum regio corpore boncftarevidcantur. Plcriq; feribunt, Tborifmundum, 0 quamuis fera nofte, Atilam tarnen in caftravfq;fcquutum:adcarrorum feptanbsp;foftiter dimicaire,accepto in capitegrauivulncrc,cquoexcufl'um, à fuisq; rela-tum.Ecium nimia noétis obfcuritate deterritû,ne ing:r boftes vagaretur, prælium diremifle, incaftraq; relatum feutatorû circunîeptu jinfomncmeamno-demexegiffe. Eanoxeummagnatrepidatione ab Vnnis aóla,namadmodumnbsp;reformidabant,ne vi caftra ab boftibus caperentur; quamuis dici laborib. cun-ôtorum corpora confe£tafuerant,quifq; tarnen armatus fuis ftationibus perui-gilftare,cxploratores circumuagari,exedtâ:o armis, tympanis tibiisqj fonitare,nbsp;claufi incurfionem interminari, multa ex arte facere, quibus deterritos boftesnbsp;5° à caftrorumobfidione debortàrentur, ne præ annonæ inopia, ibi fine armis fa-fnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;me tantum conficerêtur.Romani cum Gotbis,comperto Theodoriciregis in-
mritu,è fumma lætitiaplaufùq; ingentis viôtoriæ, in grauifl'imam deiefli trifti-tiam, non tantum gaudij, quantum doloris repente conceperant, infomnes in caftris noâem exigunt, plamftu amp; vociferatu omnia complent. In fequentinbsp;die Thoriftnundus cum magno agmine, campos prima diei bora perluftratînbsp;f iiij
-ocr page 108- I
68 ANT. BO NF I Nil R E R. V N G A R.
parrem inter confertiflimos hoftes iacentem inuenit, inuentumqj rcdinregra-to luótu, fubcollantibus niilitibus in caftra rcfcrt. Ducem Romanum, legatos Auguftales, pfiniipiloS) ac o nines legionum auxiliorumque praefeftos profulisnbsp;lachryniis obteftarur,fecuni arma capiant, paternam (vt par eft) mortem vlci-fcantur,ec reliquias hoftiumomnino deleant. Theodorici manes tales fibi in-ferias poftulare,neque fas efle Tholofam redire, nili patri picntillimo prius itanbsp;parentauerit,nepaterno regno cenfeaturindignus. Eciumplcrique ferunt, A.~nbsp;tilam cum reliquo exercitu,fi voluiflet,ad vltimum potuifle interitum redige-re:fed veritum,extinóto Vnnorum excrcitUjiie mutatis animiSjVifigothæ cumnbsp;Romtnis iterum pro Imperio certare cogerentur.Neque immemorernjfe Vnnorum ope imperatori Græciamrecuperaftemeque infcium,eneruatas Viliio-rum vires, præfcrtim quum pugnandi peritia careant, libi amplius nocere rtonnbsp;pofte,ne Godiorum audaciam augeret, Scytharum reliquias deleri non perminbsp;fit.Thorifmundum paterna: mortis vindiótam anlielantë, pluribus confolatur,nbsp;amp;£: earn præterire nefarium arbitratur : fed quum beneuolentia cum patre dinnbsp;inftituta,amp;: cum filio inftaurata,ex corde confulere iubeat,iuuenemadmonet,nbsp;eft'e ei germanum fratrem, regnandi cupidift'imum, ac ætatc iam animoqs præ-ftantem magnopere verendum, nc dum primigenius ipfe in vlcifcendo patrenbsp;cun(ftetur,ille regnum occuper, eumqs légitima dignitate defrauder. Proindenbsp;fibi viderijfuæ prius is confulat vtilitati,regnum fibi debitum accipiat,fi id con- 2,9nbsp;temnat,amp; pugnare pergat,haud parumad dubitandum efte, quando nort eiin-
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dem quotidie feruat belli fortuna tenorem, ne ab bofte fuperetur, fuperatustp,
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^ut viribus imminutus,vfurpatum àfratre imperium recipere nequeat. Iraque
præproperê feftipandû,regnum obeat,neà fratre præueniatur. Thorifmundus Ecij confilium approbat,ratus paterna quadä hæc omnia charitate loquutum,nbsp;paternum corpus Tholofam refert, cui funus pro dignitate celebratum, ludiq;nbsp;funebres tribus diebus inhonorem editi. Pattern praefente Ecio, cæterisqs po-pu!is,pro condonelaudauit: amp; bate verbafecilTedicitur, Patername fortunanbsp;di^cuitjfornftimi principes,nihil in rebus humanis inueniri polTe, quod fit o- ,nbsp;mniexparte beatu : atq; fi altius fentire velimus,nil prater dolorem, follicitu-dineni amp; miferiam in hac laboriofa vita confiftere: amp; quo magis dignitate,fta-
tu,viribusqj pollemus,eo impenfiorem in nos fortunam dominatum cxercere.nbsp;Præpoftera (mihi crédité ) nomina fecimus,amp; dum maiorem anhelando pote-ftatem,nobis ipfi fapere videmur, eo magis profeótó defipimus. Nam humilesnbsp;amp; imbecilles,quos miferos ducimus, nobis certo longe febciores habedi funt,nbsp;ne totquidemlabores obcunt,neque tamraordaciföilicitudine,amp;ardenti cu-piditate afficiuntur,ncque tot doloribusexcruciantur,neq; tot amp;: tanta pericu-lafub^nt, neq; totmala forrnidare coguntur,fi mortem imminetem aduertc-rint, non fecus ac miferiarum omnium a/Tertricem non metuunt,non expaue-
nbsp;fcunt,fcdexpe(3:ant,inuoCant,amp;implorant.Contrà,nosmolliùsamp;delicatiùs e- 4^nbsp;ducati,nil morte miferiùs ducimus, cotinuatam lætitiam amp; fortunæ dexterita-
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tem appetimus,in qua enutriti,mala inopinamoleftius toleramus:amp; quartdoqînbsp;vfque adeo infolefcimus gt;vt nulla nobis incómóda accldere poftTc arbitremur,nbsp;veluti peculiaresBonæfortunæfilij. O miferanl mortaliumcôditionem,ac regum velpræcipuè longé miferiorem. Sperabani,pater optime, te triumphan-tem hodie cum Ecio collega Tholofam adituru, catenatosqj reges longa pom-
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pa ac ordine perduifturum. Nunc autem pro triumpho(nefció quafatiiniqui-tate) ne qua folitalætitia exhilaremur, flebiles tibi cogor óxequias comparare:nbsp;tuiqs milites pro triumphal!plaufu, fauftisqs äcclamatioilibus, miferabiles adi-guntur edere vlulatus. Nec aliquis defuit doloris impatiens, qui adaóto peólo-
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ri pugione,ne fideliorë tibi in bello focietatem, quàmin morte comitatum af-ferrcr,tecum ad inferos defeederereeufarit. Ecij prudentia, amp;C fortitudine tua,nbsp;pater optime,vicimus:neque vllum viôtoriæ tuæ fruôtum legis. Nos cûEcio 56nbsp;morte amp;feruituteliberafti:nos contrà,te tuo fato liberate nequiuimus: omnesnbsp;legioncs, quæ te nunc miferrimé lugent, amp; in confpeétu tuo gloriari amp; cxul-
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tartf
tare cupiebantian te,an viâ:oriacareremalint,adhue picntilTimc hæfitant. Vi-élorianijamiffo duce,fortitijquônam modo viétoria potiri fine vichore poteri-mus ? Me miferum, cui veluti in confpeétu tuo acerrime pugnarejita coram te parta vittoria gloriari non licet. Ne felicem qui'dem Ecium,veriim reipublicçnbsp;alTertorê dicere poilu mus; cui prae innata modcftupamiilo collega, iur Atrium-phare non placuit. O iniquaminfidiofamqs fortunam, quippe quæpientiflimonbsp;parent! tantopere arrififti;amp; nunc auerfa, no tantum per totannos commodo-rum attulifti, quantumparuo nobis momento abftulifiij patrem regio Gotho-rum gencre donafti,extulifti ad Imperij faftigium,omnium geredarum rerumnbsp;lo gloria fortunafti: præclaram conciliata tecum natura fobolem prçbuifti.ftumnbsp;Romanis imperare voluifti, in Gallia vel maxime Narbonenfi, quæ cætensnbsp;terrarum regionibus, amp; cli benignitate, amp; ciwilium prxfiantia morum, iurenbsp;debet anteferri. In rebus bellicis,amp; in æquilfima populorumgubernatione itanbsp;fortunatum reddidifti,vt cum præftantilfimo quoque Gothoriim rege (quodnbsp;id benigno ab omnibus animo accipi velim ) merito conferri poflit, quantamnbsp;Gothis gloriam pater attuleris,nemo ignorât,amp; quantimomenti fuens,-tui fo-cietas amp; amicitia, à cunâis potentatibus ambitiofius expetita plane teftatur.nbsp;Immanes te Vnni quotidianis literis amp; largitionibus vexabant : Vandali, Ala-ni, Burgundiones ù Germani impenfiusexpofeebant. Imperij Romani maie-ftatem,quadam animigenerofitate obfcruafti.Afiaticiamp;: Orientales populico-lebant.üftrogothâs ab Vnnis opprefl'os,amp; in feruitutemaflertos vindicate voluifti,amp; iam vmdicaueras,nifi mors iniqua prohibuifl'et. Dirum Atilam,qui fenbsp;E)ei flagellum appellari edixerat,maiore longe flagello afflixifti, lugum è collo nbsp;gentium repulifti-.tevnà cum Ecio collega tuo,humani generis liberatorem o-mnes iurelegiones appellant.Teiurc Galliæ rcgem,te iure Gothi patrem pien-tiftimum,te iure Alani ac omnes populi patronum fidiffimû, te iure milites Im-peratorem clariftimum indulgentilfimumqs ingeminant amp; exclamant. Vos au-tem commilitones,quo poflum ftudio nunc exoro : qua patrem fid^ beneuo-lentia virtute prolèqui curaftis, eadem vno omnes côfenfuTliorifmundu»!
3© primigenium compledamini : hoc patris in vos pietas, hoc ius hæreditarium, æquitas omms expofeit. Vos quoque germani fratres,poftquam ita fatqÿumnbsp;fériés imperauit,vt pâtre pientiftimo carcremus,date operam,vtvirtutiamp;glo-riæ ftudeatis. Nihi! agatis à dignitate regia alienum : nullas illius manes infe-rias gratiores expeftanti qtiàm fuarum virtutum æmulationem, à vobisq} nonnbsp;modo 2equari,fedfuperari quoque æquo animo patiuntur,nequenos aliudcx-orant,nifi vt concordes quietè gloriofeqj viuamus,S«: veftigia fua vfquequaquenbsp;feétemrw. Ego autem quem leges amp;genituræ iuraiubent, commilitonesq; fa-lutant,fi regem elTe iuireritis,non vt folus imperem, qui vobifcumregna«e de-fidero/ed ne præpofterè viuamus,néve meo iure defraudari videar,nunquamnbsp;40 .àvobis,neqi officio,neque pietate,neque ftüdio,neque beneficentiaaliquafu-perari facillime patiar. non mihi, fed vobis amp;: Gothis regnare percupio, cæte-rosqj populos ditioninoftræ fubieâ:os,dc mevobifeû benè fperareiubeo.Pro-mde concordiam in primîs pietatemqj colamus,fratÂs mei:feditiones amp; iniu-rias prohibeamus,nosqjadvtilitatempublieam natos exiftimemus.Quid regianbsp;dignitas poftulet, die noiftuqj meditemur ; paterna gefta, tanquam archetypanbsp;femper ante oculos habeamus : néve è nobis aliquë degenerate patiamur. Egonbsp;verb de me illud habeo polliceri, nil impenfius dignitate, amp; commodo veftrc»nbsp;curaturum, paternumq; officium refarturum vt quem natu munereq; maio-rem habetis,eum humanitate, re amp; comitate minorem effe intelligatis, nequônbsp;patrem adhuc vobis defuifle fentiatis. Demum quafi lachrymarum profluuionbsp;obrutuSjOrationi fine impofuit. SecundumThorifmundi verba,collachrymaiinbsp;tes milites conclamant, magnificentiffima quaq; cognominatione ingeminât.nbsp;Theodorici corpus in bafilicaTholofæ primaria recodunt,veluti exteftamen-to mandauerat. Inges à filio donatiuum militibus datum,viritimq; terdena ar-genti feftertiadiftributa.Regnumncminerefragante init,magnafpe omnium^
-ocr page 110-70 ANT. BONFINIt R E R. V N G A R.
expeâationci Ecius clàmexercitum dimittit,quandó auxiliäres copia:, prâi nimia multitudine,habita millionc recedere feftinabant. In eo præKo centumnbsp;amp; fexagintaquinque vtrinque hominùtn milia plerique cçfa fcripferemonnul*nbsp;li y centum amp; quinquaginta milia defiderata prodidere. Atila quem maximusnbsp;iamdudam metus inceflcrat, amp; de cofcifcenda fibi morte cogitarat, poftquamnbsp;hoftes nefcirc vinceré intellexitj fuum ac militum animos confirmauit, in ca-ftris die noótuq} tubis ac tympanis intonabat,vt viéboriam fibi partamoftendc-ret. Inhoram Caftris erupturum fe minabatur : varia mctum arte diffimulabat,nbsp;, inclufus ac vi(ftus,viótores affiduo tcrritans. Metu deinde ingenti liberatus, innbsp;Tun^os amp; Trecacenfes caftrâ mouit^vniuerfam prius regionemcsedej ràpinanbsp;incendioq'uefdaUit, vtcæforuminiutias vlcifceretur, plus folito fæuire vifiisnbsp;eft. Quumin Pannonias redir»ftatuifl'et,vt in minutis legionibus fupplemen-tum faceret,quacunque iter fecerat, perpétua incendij amp;L ruinæ monumeta re-iiquit. Maiorcm quàm antea Concepefat animum,quando ab hoftibus,ne minus quidem fe viôîû,quàmvidlorem rcformidari intelligcret. Barbara nimiumnbsp;audacia infolefcit, in Italiam incipit conücrterc animum: veritüs ne à Vifigo-this,quorum vires iam erat emenfus j RomanumImperium occupàretur. Pernbsp;Gallias igitur retrô iter faciens,igni ac ferro omnia mifcet,noii modo fexuinihil concelTit amp; æfati, fed ne vllis quidem aris ipfe pepercit. Tertia pars exerci-tus,qua: fuperatis Pyrenæis montibus è Lufitama Soltanum eiecerat, ad ipfumnbsp;tedire rton aufa,quum tanto prælio nô adfuiflet, clementiorem hoftem, quàmnbsp; fuum Impcratorê inuenit. Tanquam ab co cumignominia dimilTa, adEciümnbsp;^Thorifinundumconfugit, fedesq} in campis Catalonicis impetrauit. Eciusnbsp;patricius cum Romanis copiis in prouinciam rediit.Thorifmundus rerumpo-titus, è paterno inftituto regiamThoIofæ federn elegit, quando vetuftiflimamnbsp;opulcncilfimamq} vrbem illamefle nouerat,amp; amplificando conferuandoquenbsp;impcrio nimis idoneairii Nam inter Hifpanias Galliasqj pofita, vtrinque facilenbsp;propagat imperium, amp; mari terraque multa moliri puteft. Ad anguililfimumnbsp;nigique terræ limitem fita eft, hoc eft Ifthmum, qui tribus ftadiorum milibus ànbsp;NarbonêfipelagofubmouetOceanum.Si Pofidonio fidem adhibebimus^Te- Pnbsp;ftofagûmvrbs quondam fuit, quos in expcditionis focietatem adüerfus Del-
phos vcnifl'e memorât. Qmnetiam thcfauros apud eos à Scipione Tholofæ re-pertoSjCX oraculi donatiuis efte aiunt: fed his ex domefticis non parum fortu-nis adiccilTe tràdidcrc, quibus confecratis iratuni fibi numen rcconciliarent.nbsp;AtqueScipionem eas attigilTe aufiïm,multis cafibus fuiireiaôtatum,patriacie-ôtum in exilio paru horteftè interiiflc^ perinde acfacrilegio pollutuni/ Eaquo-que bonafiliis ex teftamento legata,inter obfcna fcorta abfumpta fuiife, turpem d^iquc mortem (vt Timagenes aU(ftor eft) eos obiuiflc.Pofidonius veri-fimiliora refert,repertas Tholôfæ pecunias, quindecim milium circiter taleri-
nbsp;tûni ftiiffe, easqj partim in rempli penetralibus, partim in confecratis lacubiis 4®nbsp;fuiflc reConditas,quæ nullos apparatus haberenr, aurum amp; argentum inelabo-fatum S)â rude fuit. Tcmplum Delphicüm co temporc exinanitumfuilTci talinbsp;bus ornamentis à PhoCenftbus ante fpoliatum, quo Sacrum bellum commif-fum cft,amp;: fi quid rclictüm fiïérat, in multos füifie diftributum. Ne incolumcsnbsp;quidem domum remcalTe ctedendüm eft, qui tam miférabiliter digrcflî füe-rant,amp; poftquam è Delphis difceflere,in diucrfa difpeffi,ac fadafeditionc dif*nbsp;cordes abiere. Quare quû rêgio exuberet auro, amp; induftrij homincs tcnucninbsp;vitam agant, è Ga lia pafiîm thefauros habuilTc, in tutisqj lacubus aurum amp; argentum dimififte,Romanos locorum potitos publice venundedifleiacus,cm-ptores picrofque fabrefaétas ex argento molas inuenifle. Erat etiam quondaninbsp;Tholofie templum fanfiitatis eximiç,quod finitimi pcculiari quadam vcncra-tionc colebant,amp; ex collata quotarinis pecunia multis muneribus abundabat,.
nemo tangere audebat.Q^rcThorifmundusvrbemvetuftate acrcligio-ne venerandam nimis amauit,rcgniqüc fedem ex paterno (vtdiximuslinftitu-to conftituit. SedadAtilamredcamus,qui dumPaûnonias fupplemcnti gra-
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tiarc*^
-ocr page 111-DEC ADIS L LIBER UIL nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;71
tiarcpetcre conrendit,quçcunq; fupcrfuerant,latè populatur,amp; dirüit,nüllutn glonæ genus anciquius exiftimans, quàni ruina ac incendij monumenta. Sednbsp;illud in tam diro principe niirum fuit, pcrquàm facile à famäis fæpe viris fuiffenbsp;vidum. Qmini Trecacenfes peteret, amp;: eo quidcni animo vt fuo more diripe-rctjLupus y rbis pontifex maximusjvir plané fanótilfimus,vbi feros htÂlcs ap^nbsp;propinquare nouit, accito frequenti collegio facerdotum, pontificio habitunbsp;inftruduSjAtilæ obuiusoccurrit.Moxq5intrepidus,Twne(inquit)is es, qui vr-bes eruis, gentesq; proteris? Ego fum(inquit Atila) rex Vnnorü,amp; flagellù Dei.nbsp;Ad hæc LupuSj F elix amp; fauftû D omini D ei mei flageUû adueniat, patefa-10 élis mox portis, cû magno plaufu regé admifit. Cuius Atila humanitate v^uSjnbsp;per mediam vrbem cxercitum tanta modeftia duxit, vt ne puUum quidem gal-^nbsp;linaceumlæferitjhaud aliter ac fi diuino cundi iiimine obftriâ;! forent, aliquinbsp;ante confertum prarlium id accidilîe memorant. Verùm Lupus ifte, omniumnbsp;,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iudicio vir fanéliffimus ea ætate eft habitus,Leucorum familiæ dccus, Pignio-^
lam Hilarij Arelatenfis epifcopi fororem, coniugem duxit, feptimo coniugij anno, vtriufque confenfu de fanóto diuortio decreuerunt, vt arétius fe in diui-nachantate vincirent. Ab Honorato Lyrinenfi antiftrte facris initiatus, cxadonbsp;anno in Trecacenfem vrbem rediit,vniuerfum patrimonium Chrifti paupcri*nbsp;bus erogauit. Pro explorata fanditatc, inuitus pontificatu maximo donatus^nbsp;10 collegia facerdotum continentiiTimè gubernauit. Poft biennium, fandtx pcr*^
gt; egrinationis amore percitus, cum Germano viro quidem Deo gratiflimo in , Britanniamproficifcitur,vbi miracula multaedidit, variosque populos ad or*nbsp;thodoxamreligionemconuertit. Poft reditum(vt paulo fuprà diiftumeft) cùmenbsp;vniuerfa GalhaVnnorumagminibusdiriperetur,ciuitatem fuam in patentinbsp;planicie litam, neque armis, neque mnibusmunitam.diuina ope propugna*nbsp;uit. Paralyticamin diuino verbo mulicrem curauit,liberauitpuellam a dæ*nbsp;monio grauiter agitatam j multos à diuerfis languoribus alTeruit. Inediaamp; au-fteritate viiæ corpus affecit, nunquam in leélo recubuit, fupra tabqiamfubie-éto capiti faxo dormiuit. V nica duntaxat toga contentus, interiorc fcmper tÂ-50 nica è graui cilicio vtebatur. Vt ab ardentillima cocupifcentia iuuentutis cor-I pus arceret, biduano femper ieiunio id afflixit, nullo vnqua ientaculo refecil-latus,diuinis pro cibo rhythmis vcfci folitus.Somni parcilfimusjin diuinafem-per oratione vcrfabatur.Demum quinquagefimofecundo fuipontificatus an-no in Domino obdormiuit amp; inter deos relatus eft.Sed de Lupo haétenus.Nenbsp;de Germano quidem fine maximo fcelere filendum, quando Atilætcmpori-bus claruit amp; vitxfaniftimonia præftantilfimus apud omnes eft habitus. Nec-ncnôô operæpreciumreputamuSjhiftoriam Scythicamfanélorum patrum ge-ftis quandoque condire. Hune facri annales aufteræ vfque adeo vitx fuift'e te-runt, vt vbi abeato Amatore facris inuitus initiatus eft, mox animo nnltato,S£
40 erogato in miferos patrimonio vxorcm pro fororehabuerit. Ad nouiffimum * Jnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;vfque diem frumentarium panenijvinum,oleum,legumen carnesqj fibi inter-
dixit,quinetiamamp; fal,ne quo gulam condimento fufcitarct. Pranfuro mos fuit prxlibare cinerem, moxq; panem elfe hordeaccû,êxcu{lum quidem amp; aqua, remolli tum,item cucullo fimpheiq; tunicaôc interiore cilicio vti,hçc eadem ç*nbsp;ftate amp;: hyeme iuxta ferre, fupra dolatas trabes fuperiniedo cinere dormire.cûnbsp;acerbillima vitam poenitentia ducere, omnibus gratuito hofpitium exhibuiflcjnbsp;hofpitibus in humilitatis exemplum pedes lauare folitum. Quum Britanni adnbsp;Gallorum epifeopos legatos mififfent, qui omnes fenfim populos Pelagiananbsp;hærefi palhm infedum iri fignificarent, in frequentilfima facrorum virorû fy-50 nodo decretû eft,vtGermanus amp;Lupus,velutipotiirima Gal!orùlumina,extirnbsp;pandælabis mandata fufeiperent. Inperegrinatione ilia Genouepham virgi-quam fanttiflima futur am efle prædixerat, facris initiauit,multa cum Lupo miracula edidit.Saxones, qufGallos grauiflimo bello infcftabantjfo'a diui-ni nominis acclamatione fugauit. Diffufam per Britannos herefim extirpauitjnbsp;in quaexpeditioncSeucrûTreuerenfemepifcopû,collega fibi delegit. Qujmi
-ocr page 112-7z ANT. B O N F I N 11 RE R. VNGAR. adTornodurum veniflet, cuiufdam difcipuli quie Britannia cum fequutusnbsp;fuerat, icpulchrum inuenit, quem cum eo tumulo euocaflet, rogafletqjjan ncnbsp;vlteriùs fecum militare vellet: refpondit,fat fibi efle militatumjfeqj cumulatif-fimis militiæ præmiis perfrui,proinde orare,fe miffione donaret.(^iefce(Ger-manus^nquit) acvale. Atille depofitomoxcapite,in Domino obdormiuit*nbsp;Q^m in Britannia publice prædicaret, væfaniente frigore, cum difcipulis innbsp;regiam confugit,gratum ibi hofpitium imploraturus. C^od ciim per interpre-temàrege impio denegatum, impetrarenequiuiflet, fub dioqj in algentiflimanbsp;regione pernodare cogeretur, ccce fubulcus regius aduenit, venerabilem vi-rumTcum facra manu confpicatus,eorumqj miferatus algorem, adtuguriumnbsp;inuitat. Q^o quum pater ille diuertilTet,fubulcus vxore monet,ac iubet.vt vni-cum,quem haberet, vitulum feginatum viro fanóliflïmo apponeret. Quod vbinbsp;faftum eft, pro explorata ruftici fide, Germanus poft cnam mulierem iubet,nbsp;vituli ofla legere, leótaque ac pelle inuoluta,ante bouem in prxfepio reconde«nbsp;re.Mulier poftquam imperata fecit,poftero die redintegratû vitulum, fnumnbsp;cum matre comperit edentem:quod quidem ingens profeéto miraculum,tantum viro tribuit auótoritatis, vt pro deo adhuc viuens haberetur. Germanusnbsp;autem ad regem reuerfus, eum regno decedere, melioriqj id dimittere iubet,nbsp;hsefitantem amp; cundantem virum, neque in facrofanâum pattern moliri quic-
quam audentem, manu depulit : Decede ( inquit) nec poteftate regia poft hacnbsp;amplius abutare. Rex cocleftem in præfule auéforitatemreformidans, cum v-xore liberisqj fpedante populo deceflit. At ei Germanus accitumoxfubulcum
cum coniugefuffecit: amp; exea deinde tempeftate,è fubulcagentcfunt ibicrea-ti reges.Qimm è Britannia rediret, per Auguftodunumqjiterfaceret,ad Calfi-ani pontificis tumulum, Scythia oriundi, non fine magna turbaperuenit,cun-(ftis audientibus,e tumulo quidnam ageret, amp; quomodo fefe haberet,interro-gauit : Dulci quiete (inquit)perfruor, amp; expeóto Redemptoris aduentum. Adnbsp;quern Gegt;nanus, Quiefce igitur perlongum in Chrifto tempus, amp; pro falutc nbsp;rtiftra diligentiiis intercede, vt beatiflimx refurreótionis gaudia aflequi mere-amur,amp; vale.Relatus in Galliam,amp; iter faciens, nudum ecce imminente node
nbsp;viacerem afpicit, miferatus hominis miferiam, ne miferum quidem comitemnbsp;afpernatur.Q^m fimulindiuerforio quieuiftent,afellum, quo Germanus fe-rebatur,ille fubtraxit:illucefcentc die furtum patratuminueniuntdifcipuli,pa-tri condolent,quöd pedibus iter facere cogeretur.Nondum triamilia pafluumnbsp;cumfociis ille confecerat,quum è difcipulis vnus,Germanum quandam è vul-tulætitiam prodere intelligit,patrcm hilaritatis caufamrogat.At ille quumpe-dem omnes aliquatulum fiftere imperaflet, ecce latro clamitans,feftinato gra-du,fufctradum iumentum refert. Pattern ad pedes prouolutus, exorat furti ve-niam amp; impunitatem, dum facinus profitetur, fe tota node irretitum fu-
nbsp;life afleruit, neque quoquam progredi potuifle, nifi qua ad reddendum iumen 4nbsp;turn pateret iter.Cui Germanus paterille fandiffimus, Si hefterna (inquit) dienbsp;tibinudo togulamdediflem,ne furandi quidem te necefiitas inceftifl'et:amp;: exu-ta mox togula, accipeqtftd deeft, redde quodnoftrum eft. Tumprofeftbremnbsp;igitur criminis refipifeentem, non modo venia, fedpræmio quoque amp;: bene-didione dignum cenfuit. Paucis poft diebus à pauperibus circumuentus,quönbsp;elcemoiy nam impenfiùs exoraretur, diaconum difpenfatorem fuum,quodcu-que pecuniarum eft,in eos crogare iubet. At illi nummoruminopiam caufan-ti, Paupcres(inquit)fuos pafeit Deus,tu verb quod habes,pauperibus diftribu-ito. Diaconus veluti prudens ex integro mandata non peregit, é tribus aureisnbsp;duos erogauit.vt futurç profpiccret neceflitati.Paulo póft quidam équités ad-uenrantjducentos pontificinummos dono dant,amp; ad diaconum mox conuer-fus, Accipe (inquit) quæ traduntur, amp;: recognofee, te fraudem fecifle pauperiquot;nbsp;bus, quando fi quicquid tibi erat, inopibus erogafles, remunerator nofter tre-centos hodie reddidifiet. Proinde contremuit ille, confpicatus clandcftinaiflnbsp;fui culpam,virum fandiflimum latere nequiuifle. Quum in Italiamcontendcquot;
retjal'
I
-ocr page 113-DECADISI. LIBERV. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;75
rct,alpesqj fupcraret,fenen\ claudum, quem torrentem tranfire nonpofle pro- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«
fpexerat, propriis humeris prx nimia liumilitatc amp; charitate craiecit.
Rauennana veniflet,àPlacidia,quæ cura V alentîniano filio imperabat,honori-ficè excipicur:amp; quum ab eadelicatüTimi cibi in argenteapatina,fine Garnis in-termixtiqne mitterentur cibos inter difcipulos diftribuit, patinant ii»paupe-rum comniodumeroganit. Pro regio niunere panent Itordeaceuntin patella ligncarentifit. Atillavtrunqnecunt ntaxinto planfu accipiens,patellant auronbsp;exornauiqôc panent ad varioslanguoruntvins rcfertiauit. Qnunt Ratténx nto-rant traheret,vita defunftuin in lucent reuocauit. A Placidia ad conuiuiuntin-*0 uitàtus j folito iuntento vir fenio, inedia.vigiiiisq; contenus, in réglant dlt;atusnbsp;IÖnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eft.Inter epiilas clandeftinus runtor aduenit,afilluni improuifa morte efle cor-
reptum ; foluto conuiuio, pro afello pulclterrirgt;unt Ô£ ntanfitetuntequunt ad-duci reginà iubet. Germanus equùnt renuit, amp; aiellu fuum afterri petit, vt eo-dem quo allatus iumeitto fuérati referatur. Allatum igitur afel um, Itumiqj ia-centem defpiciens,Surge(iriquit) Mufcio,amp;r:adhofpitiumreuertamur. Adltçc verba,veluti fomno excufius,futrexitàfellus: ac ne minore quidént robore,nbsp;quam ante, dominum ad hofpitium retulit. Anno falutis quadringentefimo 4îo,nbsp;quinquagefimo,epifcopatusverô trigefimo diemobiit. Corpus vtcx teftantë-to legaueratjin patriam relatum iri,dum in Galliam refertur,V ercellis ab Eufe-
10 bio epifcopo, amp; Aureliani ab Aniano pontifice religio fi ffimè excipitur : quo jD quidem tempore tres mortuos in vitam reuocafie ferunt. Non folùm in mor-*nbsp;te,verùnt etiam in vita inter diuos relatus, amp; diuirii honores exhibit! ; quando *nbsp;fandiifimam vitam duxit,hærefes extirpauit,amp; ntiferrimis V nnorum tempori-^nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
bus,confilio amp; precibus Gallis amp;rBritannis ntirabili adiumento fuit. Nunc ad Atilant redeamuSi
RÉRVM VNGARIGARVM D E C A-
DIS PRIMÆ LIBER V. nbsp;nbsp;nbsp;,
X Ècij malignitate,quiperfequendos Vnnos ad internecio-nem vfque non cenfiiit, fedThorifittundum ad accipiédum Vifigotharum regnunt reuocauit,tantum animorum^tilanbsp;concepit, vt in Pannonias nequaquam prius redire ftatuerit,nbsp;quàm vniùerfam Galliam cçdibus, incendio amp; rapinis affli-xerit. Sed in hoc varias fcriptorum opiniones adntiror,quo-rum aliquimultarumciuitatum excidia ab V nnistunc accè«'
pta,antepugnamCatalonicam,nonnullipoft earn accidifle commémorant. Nos autem eorum ordinem plane feftàbimur, qui verifimiliùs amp; ele^ntiùsnbsp;ifta {cripfere,quoniam à præftatioribus ac vetioribus hæc ipfa accepifle viden-4c tur. Qmnetiam in temporibus quandoq; tanta diflènfio,vt falfa fxpe hiftoria, nbsp;quant veriifimam bellorum nionumenta teftantur, prorfuseflevidcatur. Diranbsp;igitur Vnnorumtempora quum SeruatiusTuhgrorum epifcopus diuino quo-damfpiritu prouidiffet, ne Atilæ immanitatemcum^opulo fubire cogeretur,nbsp;quando Tungrenfem vrbem, quæ inter Thabulam amp; Mofant amnes in Gallianbsp;Bc'.gica fita eft, Scythico furore vertendam fané profpexerat, epifcopatuminnbsp;Traieétum, quod ad Rheni oftia fitum eft,transferre conftituit. Quinétia hocnbsp;ineuitabile fatumfe Rontae à diuo Petro in fomniis didicifle aifirmabat : quodnbsp;t|uum feciftet, Barbaram rabiemeuafit. Eodemferè tempore, quum vniuerfanbsp;Gallia, Arianahærefi laboraret,qua inæqualeis fanétiflimæ T rinitatis perfonasnbsp;S'5 ëffe credebat,Eiliumenim Pâtre, Spiritum verb fanéfum amp; Pâtre amp; Filio longe rninoremefle dicebat,diuino qùodant miraculo plane declaratûeft,Deumnbsp;in tribus perfonisvnius amp;aequalisefiefubftantiæ. Nafatenfi nanque Vrbedi-uina ope ab V nnorum obfidione liberata, quuntpontifex maiximus pro agen-dis gratiis facrà faceret,æquales ecce guttas treis fuper aram cecidifle vider,-c-ryftallo clariores ,qu3£ quum vnà congruifient, in vnionem vniçum redactxnbsp;g
-ocr page 114-ANT. B O N H N 11 RE R. VNGAR.
funt, quçm quum in gemmata crucc collocaflent,alixmox gemmæ decidt-rc.' Imaginem fanâzæ crucis prxferebat adorantibus, StC ægris valetudinem redde-bat. Qinnamp; fidelium ex hoc religionem augebac,quiapiis clarus, impiis cotranbsp;obfcuriis elTe vidcbatur. Atilæ igitur furore Nafatenfes idcirco euaßfle ferun-tur, quit de indiuidua Trinitate reólè fenferunt. lifdeni quoque temporibus,nbsp;vndecim milium virginum peregrinationemfanftiflimä duce V rfula,accidiflenbsp;perhibentquarumexpeditio quanto cruentior, tanto felicior fuifle creditur,nbsp;ne tarn noxiis Dei flagellum,quam infontibus martyrium,dirus Atilafuifle vi-deatur. Sedres memoratu digniflima, rite referetur. Vrfulam vnicamDiono-thi nêbiliflîmiBritanniæ principis filiam fuilTe aiunt,forma,moribus, venufha-te fanótimoniaqj præftantem. Eodem tempore Britannorum regem ab ortho-doxa fide ahenum,regno diuiÿisqs pollentem, vnicotantùmfilio præditum,acnbsp;Virginis probitate amp; famafuccenfum,pro gnato inftantiflime poftulaflTe. Vrfu-læ patré grauiffimè hinc follicitudine cpifle angi, quod filiam Deo dicatam,nbsp;inuito numine, prophano iuueni defponfare cogeretur, fimul etiam amp; vereri,nbsp;ne ex repulfa, tyranni crudelitatem omnino fubiret. Dum in diuerfa diftrahi-tar animus,vcluti confilij impos,fiham tandem confulit, hac patri fuadet, réginbsp;refpondeat,hac fe conditione affinitatem elfe fadurum, li decem virgines ge-nere,forma amp; ætate deleótas,rex filiç comités daret,ac V rfulæ,fingulisqj comi-tibus,quæ dcnæfint,fîngillatim mille virgines fubditaret. Item vndenashis tri-remes compararet, quibus triennij fpacio, donee fponfus Chriftiana religionenbsp;initiaretur,ac fidei dogmate inftitueretur, pro virginitatis dedicatione vti pof-fent. Qult;)d haud temerè à diua virgine fuafum,partim vt difficultate propofitçnbsp;conditions à fe animum regis auerteret,partim vt occafione ilia coçuas comités vnàfecumDeo dicaret.Rexconditionemaccepit,quçcunq; virgo manda-uit,rite fieri iubet. Filius eius famäitate fuccenfus baptifmum accélérât, puellanbsp;fe ciirn puellari exercitu Romam omnino profeiStura patri nunciat,vt à Chriftinbsp;vicario deliôtorum vemam,tutelamq5 virginitatis aflequatur. Et quando viro-r^m duôti?amp; propugnatione in longaperegrinatione carere non poteft,viros ànbsp;pâtre famâiflîmos petit. Vbivirgineas Vrfulæ copias propediem peregrè pro-feóturas effe,rumor effunditur, multi ad facrum inufitatumqj fpeâaculum vn-
diqûe confluxere, in primisqj nonnulli Britannorù epifeopi, qui virginum ex-peditionem fequicupiebant. Horum princeps Pantalus Bafilienfis epifeopus, qui eas Romam vfque perduxit, amp; cumhis pariter occumbcrc voluit. Qmne-tiam Gerafîna Siciliæ regina, ac Dariæ matris Vrfulæ amp; Maurifij epifeopi fo-ror,eius literis admonita,ad facram pariter expeditionem conuenit,quç viruranbsp;nada crudeli(fimum,ac regno perniciofum, ad incredibilem manfuetudinemnbsp;redegjt. Hæc cum Babilla,Iuliana,Viâoria amp; Aureajquæ fuç filiæ fuerant,ad-uenit. Qmn amp; Adrianum filium duxit, qui fororum amore facra fimul llipen-
diafecit, ôrregnumhæcfilio alteri delegauit, huius confîlio virginumfunt a- 4' gminainftruda.Comparatam igitur clafl'em illæ duftuaufpiciis^s Vrfulæ con-feenduntomnes, facriqs viri pariter fequuntur, ac per Oceanum vedæ, dumnbsp;Gallicalittora legunt, in Jlt;heni tandem oftia deferuntur, amp; aduerfo atn'ne adnbsp;Coloniam Agrippinam primô,demde Bafileam vrbemperueniunt. Hinc Galli, illinc Germani facram clalTem admirantur. E pagis amp; oppidis adfpeôtandasnbsp;facras virgines homines aduolabant, quæ modulato cantudiuinos hymnesnbsp;concinebant. Hos choros facile dixeris angelorum. Sacra carmina vtrinqucnbsp;Rheni ripæ refonabant. Religiofo vbique hofpitio excipiebantur,Bafîleæclaf-lèm relinquunt,pedcft:re mox iter initurç,curatis ibi triduo corporibus,àRhe-no in Heluetios Leucosque diuertunt,vtinltaliamreâàcontendant. Supera-tolurafo monte, ad Ararimfluuiumveniunt,quiRhodanuminfluit,deindenbsp;ad Budem feftinantes, traiecto amne j ad Rhodanum contendunt, vbi à cun-ôtis Allobrogum oppidis honorificè excipiuntur. QuumVezontio appropin-quaflent, ex vniuerfaferèNarbonenfi Galha homines ad fpeétanda virginumnbsp;agmina confluxere, parsplaufibus excipiunt,fauftis multi acclamationibusnbsp;extolquot;
-ocr page 115-DECADISi. LIBÉRV. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;71
cxtollunt. Alij hoe exemple ad religiofam peregrinationemincendebantur,amp;G prophanæ mentis confeij graui pnitentia corripiebahtur j plerique in lachry-mas vertebantur, fandiflima virginüm ftudia cóhfpicati, quibüs neque labor^nbsp;neq? languor vllus ex itinere inferri videbatur. Nam incenfx facrae peregrina-tionis amove ferri potius qüam pfogredi putabantur, (acrorum coÄcentibusnbsp;rhythmorum cunótacomplebantuVjangelus Donlini ducebat eas.Q^m alpi-bus editiflimis j quæGalliam ab Italia diuidünt appropinquaflentj ne dèfuerénbsp;quidem, qui admodum dubitarünt, ne arduuminiuperabilemqj cliuum facilenbsp;fuperarent^quando Herculem (vtaiunt)amp;; Hannibalem defatigaffe ferunt.V ir-gineæ tarnenacies itahilarifortiqs animo accliue iter adoriuntur,vt fine labo-re auium more fublimia iuga confeenderint nullaqj vnquam in tanta difhcul-tate,neqi ingemüiffe,neq; retulifl'e pede viderttur.Nihil eft ita arduum amp; difficile,quoddiuinus amor facilètolerare non polfit. Validiffimiquæque militisnbsp;præftabatofficiû,quia nulla militiafacilior habetur, quam eâquæ fponte fubi-ttir. Diuino fpiritu munitus animus, adamantinum corpus plané fortitür. Ve-xillum crucis Vrfula ferebat,qua antefignanæ puellæ pra:cedebant,amp;: non modo ducis optimi,fed ftrenuimilitispræliabatofficium. Obeatiffimumpuel-larum exercitum, in perpetuum virorum ruborem confufionemq; repertum;nbsp;O egVegium deleftum, necubi gentium vnquam habitum, amp; non folùm adnbsp;fuam,fedomnium quoque falutem adinuentum. At vbi è iugis alpium Italiaq^nbsp;^defpeä:arunt,magno plaufu Romam conclamaiunt. Obftupuere Infubres,cæ-teraque Italia, vbi formofiffimas jcafdcmque faiïftiffimas cohotteS àfpeJîere,nbsp;qtiod antehac in Italia nunquä fpcótare licuit.Q^d vbi Cyriaco pontifici maanbsp;ximo fignificatum eft, cum vniuerfo collegio facerdotumex vrbe Roma pro-diens,mirifice exultauit,amp; quam honeftiflimo potuit apparatu,aduentates vir-gines excepit : quodvtfaceret,tumpatrius,quiaBritannus,tum diuinUs amorjnbsp;quia amp; ipfe caftiffimus erat,effecit. Multae quoque virgines in earn expeditio-nem vénérant,qux pontifici nepteS proncptesciuefuerant,aut qut^is alio fan-guinis vinculo coniuniftae, quinetianieadem noifte diuinitus fibi fignificatfimnbsp;30 eft, fecum illis omnino martyrij gratiäoccvtmbere oportere. In fequenti dienbsp;quum multæ aducnilTent, nondum facro baptifmate expiatæ, eas ex m«e ba- ,nbsp;ptizandas curauit, deinde cunifta templa luftrare, amp; apud omnes bafilicas fo-Icnnia celebrate voluit. Quiequid Deo ibi ex more debebaht, eas rite ac picnbsp;perfoluere docuit.Qmim abeundi tempus inftarct, pontifex diuino iullus nu-minc,aduocato facerdotum collegio,quidfacere vellet,aperuit:fcq5 pontifica-tu,quum poft Potianum pontifice,anno vno ac menfibus circiter duobus Romans ecclefixpra:fuiflet,fponte cunétis feclamantibus abdicauit. Cardinalesnbsp;cumdelirare putabant,quódinfcnio mulierculas,non fine fui ridiculcgt;feque-rctur.Neq; coelefti eum interprété admonitum intelligebat, qui eum Viia cumnbsp;40 virginibus in Gallia martyrium fubiturum elfe nunciaràt. Contempta tandem *nbsp;omnium refragatione,fan£ti propofiti tenaciffimus, Antherum mira fanétimo-niapraeditum libifuffecit. Ipfe autemquiainuito collegio fe pontifiçatu abdi-cauit,è Romanorum catalogopôtificum abrogatu^ft, quinamp;facræ virgines jnbsp;huius caufa auiftoritatem amp; gratiam amiferunt. Sacer igitur exercitus,luftratanbsp;vrbe,facris apud omnia puluinaria ritè pera£lis,ac vous deniq$ perfolütis,duccnbsp;pontifice maximo abeunt. Quqd quum cæteri vidiflent j multi pan charitatisnbsp;ardore fuccenfi,in eandê expeditionem ire contenderant,in primisq; V incen-tius cardinalis, lacobusque Britanno genere natus, metropolita Antiochenus,nbsp;item Maurifius eplfcopus,Babiliæ amp; Iulianæ auùculus,pra:tcrcaFoillanus Lu-Cenfis,amp; Sulpitius Rauennenfis antiftes. Quinctiam Etherius Vrfulæ fponfus,nbsp;qui defun£to pâtre regno fucceflerat,diuino in fomnis admonitus internûcio,nbsp;'vtDemetriam matrem ad ineundam fidem hortaretur, mandataperegif, pa-treméj^ucAgrippinum primo fponfalium anno amifit. Etnefponfaignobiliornbsp;elfe videtetur, diuinis monitis edodlus, vnà cum forore Florentina, quum i-pfe triennio in fide raanfilfet, fponfie fanétoque eXercitui Coloniam vfque ob--g ij
-ocr page 116-76 ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R.
mam occurritjVt pari palmadcpugnaret,item Clemêtem epifcopum è Bfitan-nia fecum abduxit. Q^n etia Marculus Græcorum epifcopus,quum Romam veniiFet, neptemqj Conftantiam, Dorotheiregis filiam duxilTet, eadenicaftranbsp;fequi voluit. Sedquum Maximus amp; Aphricanus, prophani Romanorum duces vereftntur,ne Chriftiana fides,quant admoduin abominabantur, tam magna incrementa fufciperet,quibus falfa religio antiquorum.e medio tolleretur,nbsp;ad Iulium quendam Vnnorum pr3efeôlum,quemilli Giula appellant,ad Rheninbsp;ripas agëtenijdum Atila cæteras Galliarum oras latè diriperet,fcripfere. Si Ro-manam amicitiam cupcrct, operam daret, vt bacchantium mulierum exerci- .nbsp;tus, quaà deliris quibufdamfacerdotibusducerentur, armis omnino deleret,nbsp;quo nil gratius Romanis, Scy thicis numinibus addiëtis, amp; præfertim Marti acnbsp;Herculi, quos communes cun# genre Scythica progcnitorcs ac Deos habent,nbsp;fieri pofl'et,amp; patrandi facinoris tune tépus fore nimis idoneum, quum ad Co-loniam Agrippinam rediiflent. Iulius vt Romanis ducibus gratificaretur, amp;nbsp;Chriffcianum fanguinem,quo Vnni fatiarinon potcrant,hauriret, fcdiligentif-fimê mandata faâurum pollicetur.Quum cas ad claU'em in Rheno reliôtam re-diifl'e cognouitjMaximi amp; Aphricam literis edoôtus, ad Coloniam tendit infi-dias,quod nec V rfulam.nec pontificem Romanumlatebat,quando clefti re-rumiuturarum internuncio mouebatur. Quum fecundo amne deuedæ, Co-^oniæ appropinqualîcnt,præfidente c puppi Cyriaco pontifice,Vrfula in media
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;clafl'c, inter facras virgines ira præfatur. Nemo,fororcs integerrimæ, légitimanbsp;præmiaconfequi poteft, nifiprius benè certarit.Neque cuiquam in clis ani-giiam reperire licet,nifi qui earn hîc pro Deo cÓtempferit,amp; amiferit. Iniquumnbsp;eft enim, cum faluatore noftro cleftium regnorum fieri cohæredes,nili pronbsp;eovitam depofuerimus. Præ nimio charitatis ardore, qui propriamortc fpon-tenos ab omni perpétua mortalitate redemit, nos lefiiChriftioptimi maximinbsp;figna fequuta. Sacra hue vfque ftipendia fecimus,diuina ope maxima quçquenbsp;Bella geffni|us,opima fpolia fæpe retulimus, rugientem hoftemfæpiflimç vici-m*is. Inteftmas feditiones,quæ perniciofiflîm.'e acformidolofæ efle foleht, bene repreffimus, amp;ducis nofirifapientia omnia profperc ac féliciter euencrc. 3®
Q^^arn maior,quàm fuiipfius poteft efi'e viâ:oria.?Quis etiamtriumphus po-teit efle præft:antior,quàm capriuam carné ducere,vincere fe ipfam, amp; de con-cupifcentiacarnis gloriofiflimc triumpharc? Quod vt fitcilius afl'equereniur,in falutarem hanc expeditionem pcdibus profeóla fumus, in qua nulla vis illata,nbsp;quamuis per Atilæ incendia adhuc fumantia, intrépide iter Deo duce facere-mus. Nullus labor fane perceptus , quamuis editifllmas alpcs fuperare cogcrc-mur. Nullus denique morbus aclanguor ingruit, necmetus inceflît, quamuisnbsp;fmeMæ hi longhlima peregrinatione diu verfaremur. Quare iam experientianbsp;docuit,quam fuauis fit diuina fer uitus, amp; quàm faluatoris noftri leuc iugum, in
* cuius feruitiocuicunque mori datumefl:,certamveramqjfelicitatem illifpera- 4'^ re licet. Sed quis hoc non facile fecerit, qui ad tanti régis obfequia non modo
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fenatum,fed diuina dementia ab çterno deledum amp;prçdeftinatum eflerepu-
taret ? Vbinam gentium vftquam auditum, tot milium virginum habitum elTe deledum J quæ tam falutarem ac opimam militiam militarent ? O beatas animas,quas ad aterna praraia Deus iple feruauit. O ineflàbilemclementiam re-demptoris,fi quas ad facra caftra euocauerit expeditione triennij,redder eme-ritas,amp;maioratyronibus,quam veteranisfl;ipendiaperfo!uentur.Nifallor,fan-diflima focia,iam felicitatis noftræ tempus inftat, amp; vt diuinitus hefterna node fum edoda,charitatemconftantiamq5 noftramfacrofando martyrio,vclu-ti obryzum igni, approbate vult dux nofter. QuincEiamamp; de calice iùo diuinanbsp;benignitate nos c5potionaredignatur,vt virtutemnoftram pcriclitetur,quamnbsp;ipfe fua gratia roborauit, vt in ruborem virorum, prophanarumque gentiumnbsp;confufionem, in fmineo fexu orthodoxæ fidei vires oftendat. Dumfauusnbsp;Atila per Gallias cadibus vfquequaque gralTatur, magnam Vnnorum partem
nbsp;nbsp;ad Rheni ripas plane reliquit, qua Colonienfem agrum paflim diriperct. Co
loniam
-ocr page 117-DECADIS ï. LIBER V. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;77
loniatn Vnni obfîdeht,nosqûe præter Colohiàm tranfire opus eft^fî clafle vehi decernimus: fi verô pedibâter facere maliluusj per media efteratiflimarû gentium caftraire cogemur* Quod àcleitiêtiffirno faluatore hoftroidcirco itafta-tutum eft, amp; permifium vt quum âd peregfinationis finem pef ueuerimtiSj abnbsp;Vnnis corporibus exutæ rot virginuiii acies^ demumouantesin clÆiàregnanbsp;inter diuos refetamur. Oimmélam faluatoris noftribeiligriitatem inContem-plabilemqj mifericordiam,quippe qui ne diuturniotenos militia cófiCiac, bre-»nbsp;uiflîma ttiomentaneaq; morte ex bis çrumnis nos eripere dignatunQuinetiamnbsp;fuo mihi fignificauit internuncio, Etheriumfponfum meünij Demetriam ma-io trem à falfa religione vindicafre,amp; cum forore Florentina,magnaßrifanno-rum manu eras nobis occürfurum,vtdiüinitus âdnlonitus,parinobifcummor*nbsp;tisfelicitatefruatur. NequepatiturDeus metis,me finefpohfofieribeatam.nbsp;Proinde fcitote,ac vos ita faluatoris noftri nomine certiores efficio, Vnnos feta rabie nos omnes eras ad Coloniam oircumucnturos,amp; in nos vfqueadeo fç-uituroSjVt ad vnam omnes contrucident, vt ereptis corpotumexuuiis, in c-lum,vnde demiffa: fuimus,fufFundant,fugentq5,néve inter prophahos ampliusnbsp;verfemur. Qi^are quum Scythici lupi in oues facras irruent, forti ariimo iugulanbsp;porrigitCjContemnite mortem,pr^efentis vitæmiferiam recognofcite,amp;;futur^nbsp;beatitudinem exoptate,citoq; diflblui percupite,vt faluatore noftro,cuius bea^nbsp;tiflïmum confpeótumtantopere anhelamus, extemplo perfruamur. Nolite ejÿ*nbsp;pauefeere, quiafaluatornofter nufquam aberit. Et vttutius martyrium obea-mus,nobis vicarium fuum delegauit,qui mentes noftras pro demandäta pote-ftate luftraret, ipfeque nobifeum pana ftipendia meritus in aftra reduceretuifcnbsp;Quare quum hora mords aduenerit,hilares ac lçtæ,tanquam omni mifelia ca-tituræ, forti animo occumbite. Veftra vitro corpora Deo in holocauftüm fua-ui(rimumofFerte,inter amplexus angelorum animas effundite,in manusqj Domini fpiritum commendate. Magnanimævirginis otatione fie omnium ani-mi confirmatijVt nil hocfelici mortis genere ducerent antiqtiius, 1^ eâ immo-dicè anhelabant,vtnunquam morieudi horam adfore tepütarent. Coclam«ntnbsp;50 omnes,fponte motituras. Ad hæc Pontifex maximus prxgaudio inlachrymasnbsp;eouerfus,qui diuini tatum ardoris ac roboris in virgineis tenellisqj ped^ibus *nbsp;intueretur,amp; quod viri à mulierculis , amp; à tyronibus veterani turpiter fuperarinbsp;viderentur.Q^re ab eo omnibus eftdiuino nomine benedidüm,fimul amp;:edi-dum,quando poftero die moriendumeflet, quo ill manus hüftium erant per-uenturXjinfomnem ea in fanda oratiorie nodcm dticerent, amp; lefum Clemen-tiifimumexofarent, ne in truci prælio virginea Corda, qùæ fibi delegérat,fanènbsp;defereret, Illud fuit admiratione digni(fimum,ad hæc nullam è tot milibus in-gemuiire,nullâ expauifle,amp;fatum inftans refofmidaire,neque detredaffe mornbsp;tenl.Curatis aliquantifper Corporibus,pet vniueffamclafiem nodurhum filcnnbsp;40 tiüm indidum,quçqüe pro fe inftantiifimè modo Deumorare,ne deferat,mo- *nbsp;dó gratiaS âgere, quod immaturæ,aCnondtimemefitææternis militiæpræmiisnbsp;donarentur,diuinam iri. fe pietatem afliduo contemplari,amp; ea contemplationcnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
refici amp; beari. Nihil minus fuCcurrere, quàm aut peÂaorrcre, aut deprecarifa-tum. Aft vbi nodem tranquillam ttanfegere, prima hora diei, facra rite pera-guntjSc à decimo lapide foluunt^ Ethefius ecce fpOnfits oCCurrit,amp;i Pôntificem præueneratus Vrfulam falutatw Ad quem,Salue (inqUit ilia) Etheri mi,in Chri-fto faluatore lioftro fuauiflîme. Fauftüs amp; felix fit ifte tuuS aduentus, quandonbsp;tartto creatorisamp;fponfçàrdore flàgrâfti,vtnobis occurreris,dexterrimumfta-tum pro Chrifti fide fubiturus. Et quia vocatio noftra non patitur, vt terrenonbsp;Jô hiccoiinubio inceftemut, nefruftra hue conteridiife videare,hodie inclonbsp;(niilii crede) folennesnuptiasCelebrabimusi Proinde quando iam iamhoftesnbsp;a-derunt,meCumDeumexora, vt quàmprimû apudfupetos perpétua in faluatore noftro coniugia confummemus.Vrfulamdiuinâ verba refonantem Ethe-rius admiratus,eo magis in Domino fportfam amauin Refpondetfe hadenusnbsp;propter VrfulamDeum amaife, contra nunc Vrfulam amarc propter Deum,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
g iÿ
-ocr page 118-78 ANT. B O NF I Nil R E R. V N G A R?
illius gratia eflefelicem, eiufdemqj precibus adiutum, nihil reformidaturum^ nihilqj vehementius expetiturum, quam fi cum ca pro Chrifto mori liceat. Ecnbsp;quando eius interceflione inveramlucemaffertus eft.fe omnia pollicetur pronbsp;vero Dominoamp;Deo fuo,xquiifimo animo fubiturum.Pótifexin ftrenuifliminbsp;fponfiatHorem exardens,repente iuuenem amplexus,grauiffimis in fide verbisnbsp;confirmât,amplexantur eaten patres,plaufuqs ingenti à virginum choris exci-pitur. Sponfie dextram perreucrenter apprehendit,amp; pudicifiimo câ vno dun-taxat ofculo prxlibauit, quod amp; pontificis permifl'u faótum eft, vt quod virgi-neum in terris coniugium iniuerint, iam dudum apud diuos in Chrifto con-fumnl^ret. Et quum iam ad tertium claflis lap idem appropinquaflent, Pontifi- lonbsp;cio mox omnes admonentur edi(fto,quo fibi hoftes propius immineret,eo im-penfius diuinis precibusincumberent,prxnimiaapuddiuinamclemcntiamnbsp;pnitentia,dcliâorumimpunitatemimplorarent,demum exorarent,quum fibi placitum fuerit,ærumnis humanis eriperet. luflæ impcrata faciunt, gemiti-bus lachrymis omnia complentur. At vbiColoniç eft applicitum,hoftes quinbsp;vtranque Rheni ripam occuparant, continuo facra agmina circumueniunt, innbsp;ripamqj defeendere patiuntur. Vrfula crucis vexilla feres, in terram prima de-filiiut,mox cum fponfo Pontifex, deinde exteræ nattes ripç proras admouent,nbsp;certatimqj puellæ defî!iunt,non vt ad martyrium,fed côuiuium inuitatç. Quasnbsp;omnes quum Pontifex plane fpedaftct,Euolatc (inquit) felices anima-,amp;fragi- 2.0
nbsp;nbsp;nbsp;fia hæc deponite corpora. Tu autem lefu Chrifte optime maxime,quando tuo
dudu hue appttlimus, fideles tuos propius refpice, amp;plebis tuæ animas in tua 4jegna,quoniam femper in te fperauimus,clementer admitte. Vix hæc intonue-rat,quumGiula Vnnorum prafeôlus, vexilla crucis abominatus, infefto in vir-gines agmine ex compofitoirruit, ne minore quidemin muiiercuas, ac in vi-ros fcrociafæuit. Nulla reluéfatur, flexis pars magna genibus itigula porrigere,nbsp;manusDeo adc(X'lumefferrc,piisnuminibus commendare animas.Nonnullçnbsp;quæ fubfidgbant, clatifis fatum oculis expeâ:are,conuitiis pleræqueirritare fi-ca*ios, atitin diuerfafurentibus fefe offerte, inuidere qttandoquepræmortuis,nbsp;tanquam vices præripuerint. Difctirrere aliæ,necædifuperefrent,proexpiran-tibus^rare aliæ, quæ primo idu non ceciderint, facrum quæque fatum admo-
dumfperare. Cyriacus aliquantifper aGiula fpeâ:atus,fubpontificiohabita oppetiit,in cæteros patres mox fæuitû eft. In medio agmine Vrfula,ere3:o cru-cis vexillo animofius ftare,orare pro fuis impenfius, interfectoremqj fuumex-peâzare. Q^tuor circiter horis virgineaz legiones vndique ferè cccidcrant,fo-la Vrfula tanquaminprçfidio ad triarios redaifta,cumpaucis vicem fuaDeumnbsp;exorat. Ecce Iulius tanquam longa cæde fatiatus, quem Vnni Giulaappella-bant,ciifo in confpeélura fponfæ Etherio,qLU præ martyrij gratia omnemfero-ciam plane remiferat,puellam procul exclamans,bene fperare iubct,eius venu-
fta raaieftate commotus,fuam fore fponfam pollicetur. At hæc neque propha- 40 iiumcanem quenqtiam,neque dirum hoftem,caftitatem fuam, qua lefu Chri-
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fto vouerat,incæftare pofte refpondet. Conuitiis irritatus hoftis,amp; ab ea viliternbsp;afpernatus,virgineumillitj| pecftisfagittatransfigit. Atilla cumvexillocrucisnbsp;procidcns,quod adhuc mortua pertinaciter retinebat,in angelorum amplexusnbsp;animant efflauit. Sola ex vndecim milibus, Cordula virgo remanfit, quæ ilia
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;node metu correpta, fub nauis carina delituit, poftero die prodiens,ne martyrium detredaret,a feriente tyranno letalem idtim exegit. Hæc inter diuas vnànbsp;cum cæteris relatanon eft, quia cumrehquis eo die cæfa non fuerit, fed multonbsp;póft tempore, facræ cuidamvirgini infomnis apparuit, mandauitque,collegionbsp;facerdotum fuo nomine nunciaret,Poftridie eius diei, quo vndccies mille vir- yo
ginumfeftafidrent,fuafolenniacelebrarent.Sedente Anthero pontifice maxi-mo,amp;:imperante Maximiane, quamuis hæc gefta fuifte Annales quidam refe-runt, ratio tarnen temporum nulle modo conftare poteft. Multo reditis fen-fere illi, qui quum diu poft Conftantinum Vnui Gothique fæuierint, hæc im-yz. perante Martiano, amp; anno falutis trecentefimo quinquagcfimofecundo ac-cidifte
-ocr page 119-DECADIS ï. LIBER V. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;7^
cidiflc tfadidcrunt. Harum corpora Colonia; in commune facellurti fèlataj Vndequum facerdos quidam his deuotiflimus,corpusvniusvirginisimpe-traircc,quód in ædem fuamreligionis caufa fubinde transferrer,dum matutinanbsp;facra ficrent,illa virgo refumpto corpore,fpedante vniuerfo collegio facerdo-tum,magnam aram prxuenerata recelTit. Antiftes mox tumulu adiens* recon-ditam virginemnon inuenit. Adharum aras innumera fideliüm votanuncu-pantur, miræque tabellç rempli valuis affixæ funt.Q^ndam Germanfi harumnbsp;religion! addiélum, quum morbp admodum laboraret, ex his vna dormien-temadit,edocetque, fi vndecies mille dominicamorationem dixerit, to^dem
IO virginum ope ac patrocinio in hora mortis non carebit, cuius exitus promiffa probauit. Atilaigitur quum flagellum Deifuerit, multis ad falutein, quamnbsp;plurimis adfupplicium,fibi denique ad perniciêm natus eft.Vniuerfas Gallias,nbsp;amp; maximam Germaniae partem ipfc vaftauit, folu Traiedum quod inter olUanbsp;Rheni fltum eft,diuino Seruatij epifcopi patrocinio liberatum,quippc qui de-nbsp;fertis T ungris,quos ex V nnorum manibus eripere nequiuerat,bafilicæ fuæ fa-cultatesTraiedum fane tranftulerat.De virofanótiffimo prodigia mirandafe-runtur.Illis nanque temporibus dum ei facra fierent, patefada dcfuper æde,conbsp;lumna ignis altiffima è coelo,ad tumulum vfquefuum,à prima vigilia noótis ad,nbsp;auroram vfque pependit,quod non oppidani folùm,fed finitimi quoque, ac a-
10 lienigenæ plurimi apcrtè viderunt.Qdare tantareligionis faftaeft occaflo, vte huncpotiflimucolerentjintcr diuosq3referrent,fepulchrumeius in media xde nbsp;fltum nunquam tedo cooperite valuerunt. Etquamuis ibi fubdiuo rem diui-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
nam faciunt,votaqj fufcipiunt, nunquam tamenfacris neque imber grando,* neque nix tempeftas vlla obfuit. Vnnorum quoque temporibus Geno-uepha virgo claruit,ne paruum quidem fanótitatis exemplum. Hanc enim beams Germanus cum Lupo (dequib.fupradidumeft) inBritanniamprofedus,nbsp;quum ad Nemetodorenfem ædemorandi gratia diuertifl'et,occurrete fibi magna ciuium manu, vbi confpicatus eft, ad parentes exclamat,quod«am virgi-ni nomen eifet.Qmi Genouepham iili nome efle retuliflent,O beatam(inquft)
30 virginem,cuius gratia multi quoque æternæ flicitatis præmia confequentur, Qt^m vbi propius admoueri iuflit, fubinde rogat, an ne lefu Chfifto dicfti,aG nbsp;intemerata permanere cupiat î Continuo puella refpondit,Nil fe vehementiusnbsp;aft'eétare. In eius rei memoriam illi nummû Germanus æncum cruce decui-fum è collo fufpenditjVt fe Deo addidâ haecbulla qüotidie adinoneret. Quinnbsp;amp; aurum, argentû,lapillos amp; vniones collo ac digitis interdixit.Profefto Ger-mano Lupoéjue, quum paucis póft menflbus mater ad rem facram proditura,nbsp;cam domi remanere prçciperet,illa continuo illachrymans exclamauit,Egô nenbsp;datam Germano fidem in Chrifto non fGruabo,amp;r faluatoris mei non fri^uen-tabo acdemîMoriar potius, ac materna imperia detreôtabo, quàm facri faluta-
40 risque promifli rea fiam. Ad hæc irata parens graui gnatam colapho collifit, quarc luminibus ftatim capta eft, nouem ferc menfes orbitatis pnas exoluit.nbsp;Quæcunque Germanus ante prædixerat, memoriarepctcns,mirafe pnitcn-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*
tia macerauit. Ecce poft hæc vno die filiam orat, vt fd diluendos oculos putei aquam fibi afferat. Obfequentiflima virgo ad puteum profeéfa, dum haürien-dæ incumbit aquæ, maternæ miferiæ memor, cuius fe auétorem incufabat,nbsp;inamarilfimas lachrymas effunditur, Deumcxorat, ne fc maternx orbitatisnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
ftatuatauétorem,lucem reddat,vt præpotcntiffimi, eiufdemque clementiffimi numinis pietatem invclligat. Moxhaufta figno crucis aquam luftrat, quam ob-latam parens deuotiflimè accepit, admotaque oculis continuo reuidit. Paucis
î® póftdiebus oblata cum duabus forte pontifici,vtfacrisinitiaretur,quumtertia nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fequeretur, Anteferte (inquit ille)nouiflimam, quia clitus hæc prima fanéfifi-
cationë eftadepta. Defunéfis parentibus, Parrhifium inLugdunëfem Galliam tranfmigrauit, vbi eius fæpe corpus paralyfi vfq; adeo fæua laborauit, vt triduornbsp;iam exanime rubentibus tantùm genis obferuaretur, quæ vbi ab aduerfa va-letudine refpirauit, fe ad inferos deduólam,bcacorumcampos amp; fupplieiaim»nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*
S iiy
-ocr page 120-So ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A
oru iuffu hordeaceo pani lac amp;pifcem
pus macerate
piorum luftrafle affirmauin Qiwni Atila Pàrthifiorû firiitimos dirètpaflîm hello vaftaretjciues pro fe quifque vrbis eîccidiumreformidantes, fortunas in tu-tiora vicinorumoppida transferre ftudebant.Genouepha matronas conuenit, cas orat, viros ädeant, ac nefortunasexporcent,admoneant j quando finitimxnbsp;regionefomnes ab Vnnis latè diripientur, dicere Parrhifiorum pr^cdas amp; incendia Vigiliis orationibus eas deprecari pofle, proinde ab eo confilio virosnbsp;deliortentur ad diuinam opem confugiant omnes. Quia Patrhilium fub lefunbsp;Chrifti öptimimaximi tutela ßtum effet,quand tutius cxcogitari poteft.Talianbsp;dicenti oblatrare multi, amp; pfeiidoprophetam conclamare, blatterare alij ac dicere autlapidibus competendam,autSequanægurgitedemcrgendam. Atilla,nbsp;ne publicae faluti deeffet eo acrius inftare ac ingeminate, vrbemfacris ptcci-bus effe protegendam,placatistiuminibus rempublicam fore tutiffimam.Qui-dam interea facerdos ab Antifiodoro miffus aduentat, teftimonium diui German! in medio foto referens.Genouepham à matris vtero à Deo deleótam ex-clamat.Germani elogia publice recitata, his igitur maligna multitude confti-fa abijt. Acerrimam Atilæ obfidionem, quam Vnni propediem moliebantut,nbsp;fandiffmis precibus virgo facrädiffoluit: Patrhiliorum agrum,intadatantümnbsp;vrbe ,populantur. Exquibiis coniicipoteft, incalamitolis temporibus fanclxnbsp;lingue quanti fit habenda depreCatio. Namquum exiradiuinamalaproue-j;iiant, placatis miminibus cunfta mitefcunt. Sedliuius vitx aufteritatem SCnbsp;miraculaprofelt;]^uamur,a quintodecimo hçcanno adquinqüagefimum vfque,nbsp;hordeaceo tantum pane amp; faba contenta, bis in hebdomade cibum fumere,nbsp;lt;alia celebrate ieiunia,nuquam aliquidlibidinis fomentum edere, inediacor-adiicere,ne ad morte fere confciam feftinare videretur. Catulacenfem vicum,nbsp;vbi diuus Dionyfius motte mulétatus eft,praereuerenter frequentauit,cui bafi-licam quoque deuouerat. Sacerdotum collegia fupplex adiit, vt ex collata pecunia ædei|^illi facerent, at illi modo paupertatem,modô calcis mopiam caii-fafi.Contrailladiuinitus effata,Egredimini (inquit) quæfo ad Pontem vrbis,amp;nbsp;quxcunque audieritis,nunciate mihi.Egrefli dum in foro ftant attenti, fi quidnbsp;acci jKrent,ecce fubulci duo aduentantes inter fe verbafaciunt:alter,Dum fuisnbsp;(ait)vefl:igium vagantis opertus legerem,maximamfornaccm calcis inucni,E-go quoque itidem in fylua,inquit alter. Hxcquæ audieruntftupidifacerdotes,nbsp;virgin! referunt, aft ilia prægaudio in lachrymaseffunditur. Quæ vbi ciuibusnbsp;fignificatafunt,magnifica è collata pecunia ædes ereóha, Dionyfioqj dicata. Nenbsp;facraquidem prodigia inædificanda bafilicadefuere. Namquum potusfabrisnbsp;lignariis forte deficefet,cadumaccepit,quem vbi exoratonumine figno crucisnbsp;Cxpia#it,mox operariis plenum propinauit, pariq^ exuberatiafempcr redinte-latum extinguitur,turbantur Virgines, comités^ eins, ne quid per noótem tur-pitudinishorrorisve paterentur: at ilia funale fibidari iubet, quod vbi in facranbsp;manu cortftirit,protinus iftcenfum eluxit, admotumqj languentibus plerofqucnbsp;cutauit- Mulier,quæ eins calciamertta fubtraxit, luminibus repente caruit,pe-titäque vcnia,lucemrecuperauit.Hildericum Francorum regem virgin! dedi-tiffmum, quum de magna noxiorum manu fupplicium fumere ftatuiffet, ac-cepiffetqj Genouepham pro his oraturäaduentare, portas arCis continuo clau-di imperafle ferunt, quibus aditus inhiberetur. At ilia inte Ile do regis confilio,nbsp;nihil minus remorata ad eUm contendit,cui tadæ manu continuo fores patuc-re:antc regem c5ftituta,prærei miraCulo cundorum capital!umimpunitateuanbsp;facile impetrauit.In Dionyfij aede, huius opeta energumeni complûtes curati.nbsp;Beatum Simeonem ferunt profufavenerätione earn falutaffe, impenfiusqs po-ftulaffe, vt inter orandum Simeonis quandoq; reminifceretur. Ab Epiphanienbsp;adcccnamvfque Domini incellarccludcbatur,vt exorando amp; contemplan-dojDeo expeditius incumberet,ad cuius oftium quum puellaveniffet,vt quid
-ocr page 121-DEC At) t S I. LIBER V. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Si
natn ilk taceret,pet rimas explorarctur, eucftigio lumeamifit, fedcxàéto quâ* dragefîmali ieiunio eiufdem opera lucem reccpit. Quum in templo diui Mar-^nbsp;cini,c Pannonia oriundi,adTuronenfem vrbem oraretjCorreptum à dæmonionbsp;quendam è pfalleiitibus continuo liberauit.Inagro Meldend imminente tem-^nbsp;pcftate, pcrculdsque melToribuSjVaftata cxtera regione,fola fua meflis intadanbsp;pcrmanlit. Annos vixit oótoginta,ac tanta præpolluit fanótitate, vt futura diuknbsp;nitus infpirata prædiceret, onmia morborum genera ctiraret. T crtio nonas la-nuarias inter dittos relata.Haud parum equidem lætor, me hac naólum occafi-onem,qui!m à procclla V nnica multos eius numen cxemeritjdiui Martirj^ Pannbsp;io nonici, non vitam, fed titulos potius elTe fcripturum,ne in Pannonica hiftoria
poriilimum Pannoniorum decus videarfubticerc . Martinum Seucrus ait^Sa-bariaPannoniæ oppido oriundum,alitumTicifti, ne infimis quidem parend-« bus ortum,quamuis orthodoxafidc carerent- Pater tribunus militûfuit,ipfe ànbsp;pueritiaprimùm fub Conftantio , deinde fub luliano Cæfare mentit, quamuisnbsp;inuitus, quando à teneris annis fub Chrifto optimo maximo ftipcndium face-revoluit.Sad quum ex editto Impcratorum,filij vetcranotum,nomina dare conbsp;gcrentur, vi adaélus militari facramento obftriótus eft.In comilitoncs fibi fuitnbsp;mira benignitas, inaudita cbaritas, patientia cum humilitate fingularis. Antenbsp;baptifma tricnniummilitauit, quo quidem tempore omnia fic pietatis officianbsp;ao compleuit,vt è ftipedio nihil,prarter quotidiano viftui neceflaria refcruarit. In«nbsp;Ambiancnfiumporta væfaniente hyeme deftitutttm paupercm,diflelt;ftaenfe nbsp;chlamydc,contexit. In fcquenti noótc Chriftum ftluatorem vidit in fomnis eanbsp;parteteftum, quahorridulumrogatorempie donarat,amp;dicentem,Martinus*nbsp;adhuc catechumenus hac me vefte contexit. Natus annos duos de viginti ba-nbsp;prifmate initiatur, Barbaris Gallias inuadentibus.Quitm lulianus coatlo exer-citu ad Vangionum oppidum peCuniam cum donatitto militibuserogarct, fti-pendium cum donatiuo recufauit, vt integrum fibi foret loiige mcliorem mi-licare militiam, quod ne faccret,nullis Imperatoris minis adigi powit.Militianbsp;exauftoratus humana, Hilarium Piôtauiæ epifeopum continuo petijt,fpcótaamp;
50 fanditatis virttm j à quo exorcifta fadus eft, per foporem admonitus parentes
0 reuifit,initinerelatronemadfidemfandamquevitamreuocauit. Q^um^rç-« ter Mediolanum iter faceret, apparentem fub humana fpecie fibi dæmonemnbsp;fiicro verbo repulit. Matrem ad veramfidemrettocauit, indocilcmferumquenbsp;pattern dimifit.Qmtm Ariana hærefis totum fere Iliyricti infecifret,dumin co-inquinata facerdotum collegia concionaretur, publicè virgis cxfus eft variisq;nbsp;contumeliis aftedus.Inltaliarnrelattts, quum Hilarium hæreticorumvi in exilium exatlum accepilfet, Mediolani fubftitit,ibique monaftcrittm fibi ftatuiunbsp;Vnde Auxentii Arianorumprincipis fadione ciedus,in Galinariamfeceflatimnbsp;fulam, vbiradicibus herbarttm amp; gramine vidum traxit. Hcllcborum infeiusnbsp;40 frpe comedit, omneqj veneninocumentum innutrimentumprecc conuertit.
i FadaHilarioredcundi copia,Romx occurrereconatus,quum noninueniftet, veftigia fequuttts adhibuit,ab co gratiffimè fufeeptus, non longe ab oppidonbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
fibimonaftcrium colIocauit.Catechumcnttm ad fe vBnient^m,vt fuis difcipli--nis inftitueretur, ac moxvita fe abfente defundum, retterfus rcuocauit in lucem.Lupicini Honorati ferutim, qui laqtieo fibi vitam c0fciuerat,a morte fuf« citauit.Turoniettm tandem epifeopatum inuitus accepit. In epifcopatii homi-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
num freqttentia infeftatus,ad tertium lapide feceflum petijt,hinc montis rupk bus, illinc Ligeri amne circumfeptum,qui vnica tantum via.eademq; arda ad-iri poterat. Odoginta facerdotum ibifecum collegium inftituit, quibus efus
yo carnium ac vinum erat interdidum. Mollis habitus pro crimineiudicatus, ci- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
, licium ex camelorum pilo ferre mos erat. Locum no procul à monafterio fuo, falfa hominum opmione, pro religiofiffimohabitum,fuavifitatione expiauit,nbsp;prophanumq; declarauit. Sordidam actrueem latronis vmbrampalàmloquinbsp;imperauit. Vêtus altare demolitus,populumab illo fupetftitionis errore vindi-cauit. Diruit in vico quodâ tcmplum antiquiffimum,mox pinum têplo proxi-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
-ocr page 122-8x ANT. B O N F I N r I R E R. V N G A R.
mam aggreditur excindere, aduerfantc àiitiftite, tuibaqjinfidelium, inclina--tam in fe pinuni intrepidus dura excinderetürjexpeétauit,ruenteniqj cum ma-no fragore arborem,folo falutis ligno repulit,tantoq; miraculo ad veram fidenx eos conuertit. Qiwm pauci admodum, immo nulli in Aquitania Chrifti nomen auMilTentjmaxiniam Galliæ partem orthodoxa religione illuftrauit. Antiqua pliana dirait,facra templa vbique fundaüit. Incendia occurrens fæpe co-ercuit. In vico cui Librofo nomen erat, templum prophanum adorfus demo-liri,à magna Paganorum manu cum ignominia reieftus eft.Mox implorata di-uina ope, cum duobus angelis reuerlus, antiquam ædem dirait, idola cundisnbsp;fpcc^ntibus plane dilFregit, quo quidem fpedaculo ad veram fidemvniuerfa i»nbsp;turba conuerfa eft. In pago Heduorum,ciim antiqüaphana, aduerfante pagâ-nortim turba, dirueret, vc .à fjlfa eos religione vindicaret, multos in fe Itridonbsp;gladio furentes miraculosè repulit, diuinaque virtute conuicit. In Treuerispunbsp;ellam dira paralyli correptam îiberauit. Tetradi proconfularis viri feruum abnbsp;inc.ufo dxmonio aireruit,in eadem vrbedæmones ècoquo quodameiccir.nbsp;Parrhilios ingrcirus,obuium ad portamleprofum,vno duntaxat ofculojfpedâ-te turba,mûdauir.Quartanariam Arborij puellam,fola curauit epiftola. Cilicijnbsp;fimbria:j deuotione lubtraôtæ,varijs morbis medebantur. Paulino oculuranbsp;pannieuh Contadu, fublato dolore reftituit. Martino è fcalarumcafu multisnbsp;^vulneribus affedo, in fcquenti mox node, Angelus Contufi corporis ita liuö-res falubri vnguento deliniuit, vt poftcro die nil fentiret incommodi. Qimmnbsp;ad Maximum Imperatoremferocis ingeniivirum,amp; bellorumciuilium vido-eria elatum, plures epifcopiconuenilTcnt, amp;feruilis eorum adulatio circa prin-cipem notaretur, in folo Martino apoftolicapermanlit audoritas, quippe quinbsp;quoties pro aliquo regi fupplicare cogeretur, imperauit potius, quam orauit.nbsp;Principis couiuium fæpe rccufaiiit, dicens, feeius menfæ non pofl'e elTc parti-cipem,quidüos Imperatores,vnum regno, vita alterum eiecifl'et. Excufanti fcnbsp;Maximo, jpiperium non fponte fumpfifle,impofiram fibi à militibus necclfita-t«mregniarmisdefendiire,amp;nonalienamabco Der voluntatemvideri,penes quem tam incredibih euentu vidoria fuillet, nullumq5 ex aduerfariis, nifi pnbsp;in a«ie occubuilfe, reconciliatus facilè ceflit. Adprandium principis ihuitatusnbsp;acceflit,in quo Euodius confulamp;prçfedus vir iurtilfimus adfuit,oblatam Ma-ximinutua miniftro pateram, vt ab illius dexterapoculumfumeret, Marti-nus vbi ebibit, moxpresbytero fuo propinauit,veluti nullum dignioremexiftinbsp;maret, qui poft fe fubinde biberet, conuiüæ omnes fadumnon temerè admi-rati funt.Maximo ante prædixerat, li ad Italia pergeret, quo ire cupiebat, cuninbsp;Valentiniano congrclTurus,primo fe impetuvidorcmftiturum,fed paruo póftnbsp;tempere periturum, quod quidem rei exitus approbauit. Nam Valcntinianusnbsp;primo aduentu in fugam verfus, poft annum refumptis viribus, captum intranbsp;Aquileiæ muros Maximum interfecit. Martinum angeloru colloquio efîé vi- 4^nbsp;fumconftat,contra cum dæmonibus fæpe congrefl'um, quippe qui eins oculosnbsp;latere non poterant,eostpe conuitiis Martinumfrequenter vrfifte,tjuiafallerenbsp;non poffent inlidiis^. Omifia diaboloru præftigiafoluit, luuenem nomine Ana-tolium,rc vero fubornatura diabolu.fub profelfionc monachi, humilitatem acnbsp;innocentiä ementitum,ac Monacliis interminatü,ne Martino crcderent,feq; ànbsp;Deo per angelos cadida ftola donatum efle affirmante viri fanditas plane de-texit. Diabolus quadamnode Martino Chriftiformaementitus apparuit,abnbsp;coq; delufus,vtfumuscLianuit.Summa viroinfermonegrauitaSjamp;dignitasin-audita,!!! abfoluedis quxftiombus feripturarumperquä acer,efficax,promptusnbsp;amp;:facilis,diuina inviroreluxithumilitas.Quodie Seucrüexcepit,virumprofe- lt;nbsp;dó dodiffimû, ipfe aqua manibus obtulit, ad vefperumq;pedes lauft. Animusnbsp;coclo femper intentus.temperätiainaudita, incredibilis perfeuerantia,raraabf-tinentia, nullum vacuum ab opere Dei tempus. Nulla vnquam hora mornen*nbsp;tumque præteriit, quin aut orationi infifteret aut Icdioni. Neminem iudica-uit, daninau it contra ncmincm.Nulhus vindidæmemor, immo perquamim-raemoJ'
-ocr page 123-DECADIS ï. LIBER V. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;85
hicmor iniiiriarum,diuinahumanaque charitatc fcmpcr xftuauit.Ncq» iratus, neque commotus^ncque mrens,neque ridens inuentus eft. Vnunieundem^nbsp;quevultum,GGelefti quadam æquanimitate fuffuftimpræferebat.Nihil in ore e*nbsp;ius, præter Chriftum : nihil in corde, præter pietatem, pacem, mifcricordiaranbsp;amp;r charitatem inuentum eft. Q^re qui fandiflimum j ac inter diuos i«re rela-turn non crediderit,non alius quàm prophanus amp; facrilegus iure haberi poteft.nbsp;In fecretario fedens, nunquam cathedra vti voluit,rudi tantiim tripode côten-tus. Algenti pauperi, amp;: intra aniphibalum irrumpenti tunicam latenter obdu-xit. in folennibus ante aram conftitutus, rem diuinam faceret, repentenbsp;IO flamma caput circumlambere vifaeft. Euantiumlanguore, puerumquoq; læ-
9 tali ferpcntis morfu liberauit. Qmmi præcedcns iterfaceret, inufttato habitu mulas,quç currum traherent,forte deterruit,qti^re ab efledariis grauiter cæfusnbsp;eft, mulæ pro tali facinore quum loco moueri non pofl'ent, efledarij poenitemnbsp;tia du(fti,amp; ad Martini pedes conftrati,vcniam amp; abeudicopiam implorarunt.nbsp;Ante epifcopatuni duos mortuos,vnum in epifcopatufufcitauit. Namin Car-noto vico mortuummatri filium,ac c morte reuocatuln plane reftituit.Quumnbsp;adituro Valentinianus poftes iuflifletoccludi, angeli continuo motu patuere.nbsp;A Maximo nimium vcneratus, amp; pro Deo cultus ab vxorc,quorum familiari-tatem minime recufauit,quo facilius miferis opitulari poftet. In confinio Bitu-20 rigum amp;: Turnorü Claudiomagus vicus eft,Celebris quoq; ibi ecclefia,in cuius
(j fecretario Martinus quandoq; peregrinando permanftt,amp;: in ftramento requi-euit. Eo abeunte facerdotes ac virgines ftramentum ex deuottone partiuntur, quod quum ad energumeni ceruicemfufpcndiftent,qui dæmonio agitabatur,nbsp;citius dióto conualuit. Inter duasflammas pofttusnonfenfttincendium. Internbsp;ambulandum petitum leporem miferatus, vnicatantum voce canes inhibuit.nbsp;V enerandam virginem præ fama vifurus,repulfam habuit,quia cum nullo vmnbsp;quam vivo feloquutamfatebatur,quare illammirislaudibus commendauit,acnbsp;miflnm à virgine xenium libenter acccpit. In cubiculo à Petro amp; P^lo, itemnbsp;ab Agnete, Thecla amp; Maria fe fæpius vifttatum non negauit. Conftutus finci»nbsp;|o feculi, difcipulis refpondit ,Neronem amp; antichriftum prius efte ventures, adnbsp;Occidentem altcrum, alterum ad Orientem latè dominaturum. Nerohem ad
* , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Occafumdecemreges fuba£turüm,vtcolantidola. Antichriftum Hierololy-
mis imperaturum jvrbem cum templo reftituturum, Chriftianos infedatu-rum, vt à Chrifti fide deficiant,fcq; Chriftum amp; Dei filium credant.Neronem, totumq5 orbem huiefane celTurumjac eovfque regnaturum, doneca Chriftonbsp;adueniente proteratur.Turocenfcs Aniciani comitis crudelitatcliberauit.Munbsp;tamanatiuitate puellam,colloquij compotcmeft'ecit. Briccionispresbyterinbsp;crimina, fola duntaxat patientia diluit, fuisque precibus ad meliorem frugemnbsp;reuocauit. Pagum in Senonico quumqnotannis cum vineis fæua grande vaftanbsp;40 ret, Martini oratione omnis tempeftas diu lÔgèrcpulfa. Afteruit Anicianumà nbsp;daemone, qui tyranumad barbaram femper feritatem irritabat.In vico Aurba-cienfi fupraingentemmolemfimulachrum quoddam forte confedcrat,infanonbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
fumptu faâium, Marcello fæpc presby tero madarat, idolum dirueret,ne hae amphus religionefalfapopulieluderetur, quodquumille difficultatemcaufa-retur,Martinus fola oratione,ortatempeftate fubuertit.Simile quoqueidolumnbsp;ingenti columnx impofitum, demilTa è coelo parili columna, difffegit.Muliernbsp;quç fanguinis proftuuio diu laborarat,taâ:a veftimenti fimbria,repente curata^nbsp;Nonnulli qui in naufragio exclamarunt, MartiniDeus miferere noftri, continuo defidente procellaliberati. Lycontij familia, eius tantum epiftolapeftilennbsp;5® tiameuafit. Q^mobitumfuummulto antè praefeiret, inftarefibipropediemnbsp;corporis diflblutionem, difcipulis Iignificauit, Sed antequam obiret, ad cornflnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ponendam facerdotum difeordiam, in Condatenfem dicefim contendit,ra-
tus hand ab re in id tempus fuam morte incidere,quo padem ecclefiæ fux præ-
. ftitam delegaflet. Arcadio igitur amp; Honorio imperantibus, dmus Martinus Turonorum epifeopus, vir omnium fanditate prxcellens, oiftogefimo primbnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
-ocr page 124-84 ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R.
aetatis fux anno, epifcopatusveró vigcfimo fexto, apüd Cöndatenfem dicc-üs fuæ vicüjhac vita exceiFit. Ab vniuerfapaffim Galliàxiploratus,amp; inter di-uos cum magna angelorum pompa reiattis eft,quod patres plerique fandiffimi, veluti Seuerinus Colonienl'is epifcopus, plane fenfere. Nunc ad hiftoriam re-dcamus? Dum lulius Vnnorum pfæfeâ:us,Giula diótus,ad Goloniam Agripnbsp;pinam tanta in virgines feritate graflatur, Atilacura reliqua parte exercitus,nbsp;quicquid inter Rhenum amp; Sequanam populorum eftuhditur, id omnc diripit,nbsp;amp;incendit.Batauos,Menapios, Ambianos,Morinos, Belluagos, Vefl'ones Sânbsp;Lefli^ios pariter expugnat.Neque traieóta Sequana,Cenomanis, V enellis, Aunbsp;lirgis, Diablitis ac Vehetis pepercit. Quin amp; Siimios, Andicanos, Tricaflos amp;nbsp;Samnitas, Ligeris fluminis accolas,qui Aquitaniam à Lugdunenft Gallia fepa-rat, grauiflimisincurfationibift infeftat. Et quos nunc Normannos dicimus,nbsp;qui inter Ligerim amp; Sequanam eft'unduntur,omhes diro bello follicitat.Popunbsp;lata demum Gallia, Rlientim traiiCit, Sicambros amp; Bufadres aggteditur,quinbsp;intra Rhenum Vidrumque amnem protenduntur, Aftyburgum amp; Naualiagranbsp;uiter oppugnatur.E Lituergis amp;: Nitrionibus præda ingens aftertur.Mox trani- -miflo Vidro amp; Amafo, Phryfii,minoresq5 Gauchi ihteriaCetes fpoliantur.Ne-qtie traiedo Vifurgo Albiqs fluuiö Gauchis maiöribus, Teuthonàriis amp; Viru-nis ignotum efti Sed ad Drufi trophæa vfquequaque difcürfum. Qmn amp; vitranbsp;Albim Saxonés,vniuerfaqj Gimbricà Gheronnefus graui bello follicitata,Sar-
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;maticiquc linus littorapaflimfpoliata. Vixpopuli, quicum Vnnis militartint,
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dctrimento amp;rapinis carere potuerunt. Solum Traiedû ad Rheni oftia fitum,
diuina ope feruatum. Deinde in Turingi-^m cum vniûerfis copiis fe recepit, amp; apud Ifmarum vrbemnon ignobilem diebus aliquotrequieuit, vtdefeflalon-go bello corpora reficerentur,amp; animi populatis tot iegionibus,amp; ingenti prç-da exhilaratij aliquanto commodiusrecrearentur. Atque vtnulia è Gatalonicanbsp;ftrage detrimentà fe pafltxm it)dicaret,ad ludos variaqx fpeftacula animuni cô-uercit,mult;ns cdiditgladiatorium,amp; varia vidoriarunl fimulachra agenda cti-rüuit.Qmn amp; illud plane fuccurrit,haud indignum före folênià aliqua fcfta ce-lebrarc,vt de domita Gallia, de Romanis amp; Gothis tnumphare videretuf^ Ne- Jnbsp;, qucÀibi vifumeft,quem in bello, eundem in pace feruareanimum. Adman-fuetudinem comitatemque conuerfus, fe liberaliflimum benigniflimumquenbsp;exhibuitjfinitimos principes ac populos,tuti datafide itineris,ad fpedaculain-uitauit, Epulumpopulis exercituique dédit, fæpe infpedaculis miflîliafparfit.nbsp;Amicisfæpe in conuiuio congiarium elargitum, militibus ingens donatiuumnbsp;crogatum. Primipili, legionumpræfedi,amp;ccnturiones, ac chiliarchi oppidisnbsp;agrisque donati. Inuitatos principes,ne immünes quidem ipfe dimifit. Sed quinbsp;de Afila nonnulla feripfere, inter fe nimia dÜTenfione delirant. Nam funt,quinbsp;Atilam pro comminutis Gatalonica ftrage copiis, vt fupplemêto amp; auxiliis in- ,nbsp;ftauraret,Pannoniam vaftataGalliarepetiilTe tradunt,inftauratoque exercitu,nbsp;nonampliusinGalliamjfcdItaliâm erupilTe. Aliireparatislegionibus Galliani
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;repetifle commémorant, qui admodumaberrant. Nam quæ commodi hono-rifque ratio,ad eas regenforas reuocare potuit,quas vaftatas meenfasq, reliquenbsp;rit? In Italiam redius intendebatur animus, qua perdomita vniucrfî orbis fpc-rare poteratimperium. Abfurdum eft callidiflimumprincipem, Scimperandi
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;auidilfimum, populatas regiones bello repetere,è quib. non modo quicquamnbsp;efiperc, fed ne viuefc quidem ob rerum omnium inopiarn fane liceat. (^ariinbsp;quidem conieduram ad confutandos eos fatis elfe noucrimus,nift fortaife lor-danem,grauem quidemhiftoricum feqüamur,qui Atilam è bello Italico rede-
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;untem, in Galliam iterum Narbonerifem contra Vifigothas caftra mouifl'c re- 1nbsp;fcftjVt in fequentibùsreferemus. Et in fecundo bello Gallico Vrfulamcum conbsp;mitibus cxfam fuilfe,plerique non temerè voluerunt, quia Maximus poft Eci-um imperium occupauit Valentiriiani luflu interfedu. Atilaigitur, antequan^nbsp;Sicambriäfcreccperit,Pruterios Venedici finus accolas,cum Lituanis,per prç'
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fedos ditioni fuæ fubigendos curauit. Per magnam demum Germaniani jScy-
thica^
-ocr page 125-DECADIS 1. LIBER V. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;85
thicas genres in inferiorem P anno ni am reuocauit,Sicambriçcj5 Marti Deo patrio vi^imas machauit, dicauit exuuias, amp; fpecPacula mulca edidit. Et eo tempore Vngarorum annales,ob vfurpati imperij fufpicionem,Budam fratre,con-tracæterorum fcriptoruopinionem, ab Atila interfeftumtradunt, quibus nos quoque minus adftipulamur. In patriam relatus, incipere velutilongo laborenbsp;defatigatus,ad lenociniavoluptatumreuocare animum,eis fponte fededere,anbsp;natura propenlum celebrate conuiuia,ludos fcenicos Sc choreas fpedare,mol-lefcere inter mulierculas. Vir non tarn audacis animi, quam indomitæ libidi-nis 5 crapulas cum amicis agere, cnas totanoótc continuare. Qulnque^nnosnbsp;ÏO in omnem lafeiuiam efFufus,intemperatam vitam duxit,inglorio deditus ocio.
Plerique non ternere id ab aftutiflimo principe faófum opinantur, vtputa qui non modo animos conatus hoftium,fed foci?)rum ac fubditorum fidem,cef-fando tentaret,quid cæteri in Dei flagellum molirentur,cautius experiretur,acnbsp;cuidentiusintelligeret. Quare ad quatuor fere imperij fui limites explorato-resj tanquam in fpecula collocaffef erunt, item è fpeculatoribus quenque con-tinuatos curfores habuiffe, qui celerrimè ad eum cunéta noua perferrent. Al-terum in Colonia Agrippinajqui occidentis : adTanaim alteruni,qui orientis;nbsp;cæteros partim ad Lituaniam,partim ladræ ftatuilfe, qui fcptentrionis ac meri-diei res nouas explorarent. llludin eo rege mirabile,neque laborem bellicum
10 a libidine ac voluptatibus vindicafle, neque ocium à bello, neque feritatem » dementia,Scythicum afleruifle hominem.Pacatas intereaprouincias per Icga-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
tos amp; præfides adminiftrare, finitimos vndiquecreberrimis eruptionibus, per nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
prafedos Icgionum acerrime follL itare, ad tutandos regni fines copias difpo-® nere. Q^re in ocio follicitus,amp; in follicitudine ociofus plerunq; videri,æqua-ta in eo vitiorum amp; virtutum femina.Pannonios iugo amp; labore vfqueadeo gra-ui vexare folitus, vt (fi Vngaricx credamus hiftoriæ) reliótis paftoribus amp; ar-mentis,impetrata àrege miflione,quamplutimi in Apuliam emigrauerint.Ne-que tarnen interea defiitlegionis cuiufque fupplementum curare,pecunias cogéré,quæcunq-, bello funt vfui,impenfius curare,difponere commeatuum o*p-
30 portunitatem,deleä:um fenfim habere, oppidatim auxilia contrahere, donate largius emetitos,amp; veteranis iam effeetis dare miflionem.Item ocij quim^en- nbsp;nio tyronesdeligere,dcleä;osque difciplina militari diligentius inftruere,ado-lefcentes amp; pueros ex oppidis amp; vicis paflim cogere,educate in caftris,amp; fcho-las ty ronum prouinciatim difponere. Nouiflimo quinquennij anno, inftaura-tis viribus,Italiam, cuius imperium tantopere affe£tarat, inuadereftatuit. Au-gebat animum,quód quiefeenti nemo bellum inferre audebat. Iam bella, cef-fante Scy tha,vbique defierant, omnes vbique potentatus, veluti longo defati-gati bello quieuerant. Martianus Conftantinopoli ociumferuauit. Gr^ciam,nbsp;minorem Afiam, Illyricum, Thraciam amp; Myfiam pacatam habuit. Pari ocionbsp;4° Genfericumin Africa,inLugdunenfi GalliaMentoneum,inBelgica Burgun-diones,Thorifmundum, Sueuos amp; Alanos in Hifpaniis, Aquitania V afconiaqjnbsp;fuifle legimus.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eodem quinquennio V alentinianus Romae geflerit,non-
dum fatis compertum habemus. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
RERVM VNGARIGARVM DECA-
DIS PR1MÆ LIBER VI.
T A LI A M adoriturus Atila,quam diuanhelauerat,amp; eo vcl maxime, quia domitis Romanorum viribus, fc facilè totiusnbsp;orbis imperio potlturum elfe fperabat, atque admodumve-rebatur,ne Vifigothx Romanum imperium occuparent,có-munem orbis pacem ac ocium mtercipit.Maritimam Adrianbsp;tici finus oram prius expugnare decreuit, ne ingreflus Italiam, atergo ab hohe Gra;cograuiteradurgeretur,amp; afron-
le Romanumhaberet infeftum, amp; fi quid aduerfi pedem referrc cogeretjted^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*
h
86
ANT. B ON F IN II R E R. V N G A R.
tus irihiberetur. Qi^re coaôtum vndique exercituni,priore nequaquam inferiorem,è Pannonia per lllyricum ad Adriaticum mare perduxit. In primisque Tragurium aggreditur, ab liTeis conditum, Scardonamqj Liburnicam pariter
ppidaniacrius inftarent, quia nulla deditione ferum ho-
ftemfedare pofle confiderent,acerrima tarnen oppugnatione vincuntur. Nulla maritimæ oræ præfidiaMartianus impofuerat, nullaqj munitione firmarat, viri ad vnum cæiiomnes,fortunæ direptæ. Mulieres cumpueris in feruitutemnbsp;aflertse, planôtuamp; vociferatione compléta omma. Ne id quidemSeythæ fatisnbsp;vifunjeftjvetuftiffimaoppida diruit,domos incendio deleuit.DiruiturTragu-rium,ciuium Romanorum marmorenotum. Scardona adDalmatiæ initium,nbsp;hoftili manu fubuertitur. Moxad Belgradumamp; Sicum, quodSibinicum nuncnbsp;appellant,caftra mouit. Hand i^nobile oppidum, in quem locum diuus Claudius veteranos mißt, obfeiTumpaucis diebusexpugnat, in oppidanos pari cru-delitate fæuitum,vicos latius incêdit. Vniucrfamq; Dalmatiam ad Sardoniumnbsp;vfque montem,igniferroq5 deuaftat,cædibus omnia complet.Coronam deinde coloniam obiidet,ad Diomedispromontorium collocatam,quamfad;ade-ditione,hominibus luxtà ac fortunis fpoliauit. Nondumhinc pedemmouerat,nbsp;quum Salonam, nobiliflîmam populi Romani coloniam, graui obiidione im-perat obduci, cuius veftigia ea fuperfunt, vt quanti momenti vrbs ilia fuerit,nbsp;diauddifficulteroftendant. Vix tribus milibus pafl'uum «à mari remota,in plani-cic fita,interfluente flumine diuidebatur, opulenta nimis amp; fcunda, quandonbsp;Dalmatarum celeberrimum femper hæc fuit emporium.Munitam vrbem for-ti animo Vnni aggrediuntur, varia mnibus tormenta admouent,turres ac vincas pars adhibent. Multi allatis fcalis^ircumueniunt, arietibus plerique m-nia quatere, portis alij admouere teftudines, cæteri muros diuerfis artibus op-pugnare. Contra oppidaniinilare fortius,dicere nullam deditionem fperari o-portere, fe à Romanis oriundos 5 aduerfusBarbaros, Romana virtute certatu-ros,ad hæ^Catis commeatuum habere, neq; inedia neque fîti defuturos. Cotrànbsp;hîs verbis Atila irritari, vt aut ibi totum exercitum perdere, aut vrbe potiri fta-tuerit.Qj^are tertio die iterum pugnç iignum dat,foiram compleri iubet,agge-rem^uoq; proteri, vt fine impedimento mniacuique adiré liceat,mox tur-res, arietes, cæterasqj machinas propius admoueri, ad vrbis portas iingillatimnbsp;caflclla crigi, quibus oppidanos à ninibus repellant, quæ ad oôlauam vfquenbsp;contignationem extulerat.Quæ omnia vbi faóla funt,vrbem vndiq; inuadunt,nbsp;pars mnia confeendunt, reiiciunturque inftantius ab oppidanis. Pars adaétanbsp;tefludine muros fufFodiunt,admotis multi machinismniaquafladiruunr,nbsp;aditumqj vrbi patefaciunt, alij fefe ingererc ftudent, in mnibusq; cæduntur.nbsp;Cotr^oppidani refiftere fortius, amp; obftinatius in minis vrbis cadcrc,alij recli-nato hofte,fimo amp; egefta terra obftrucre aditus, obiicerc vafa vinaria compléta faxis. Vbiq; clades miferrima oritur,vtrinque cadunthomines, hinc multi à 4®nbsp;mnibus deturbati, aut faxorum ruina collifi, illinc fupra mnia fagittis iacu-lisqs confoiri,quin amp; multi vrbcmingreflî continuo obtruncati funt.Na in media vrbe prælidium colloîarant,vnde laborâtibus dato figno,è veftigio fuccur-rebant. Item mulieres,faxa,conflatam picem, ac fulphur cum aqua feruentiflî-ma circumferre,adiuuare viros,præterea hortari,vt pro patria ac liberis, pro a-ris amp; focis obnixius dimicent : nil pluris æftiment,quàm pro patria mori.Prx-terea illæplerunq; virorumfupplementumeire,amp; in demortuorumloco fevl-tro fuffîcere,pars earumfecuri,nonnullæfaxis deturbarefubeuntes. Harumnbsp;opera fubfîdioqs oppidani ita confirmât! funt, vthoftemvndique deiecerint.nbsp;Atila militem ab oppugnatione reuocat,ne fuorù ftragem augeat. In quo prx- fnbsp;lio Vnnorumduo circiter milia defiderata,exvrbanisvixccciderc centû.Mul-ti vtrinque faucij,ciues curatis aliquantifper corporibus,Vigilias vbique diipo-nunt, ftationem quifq; fuamrepetit, dimtamniaaggere alto refarciunt alij--^hj vt tutius vrbemprotegant, interiorc foifavalloqj vrbemcircumüeniuntgt;nbsp;crallbqj intus aggere muniuntjVt fi forte mnia deferuerint, intro fcfc referän
-ocr page 127-DECADIS 1. LIBER VI. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;87
Qmbus certum erat J adt obftinatiflinie patrianitueri, aut fi quafati iniqurtate cogantur,cruentiinmamhofti viótoriam relinquere. Atila rehciendi ac recre-andifpacium oppid.anis,fibi calaniitofiffimum fore ratus,quandoquidem hincnbsp;viótoriam dift'erri,ac fuorum caedem augeri intelligebat,iam conhliui^ init,af-fidua vrbem oppugnatione follicitare,amp; modo eludere, modo acrius mfeftarenbsp;decerniqvt negataquietelaboribus pariter amp; vigiliis conficiantur.Quinetiamnbsp;pro virili parte, fumendi cibi fpacium abnegate itudct, quod prænimiagentium multitudine facilè pocerat,quare in fequenti die perpetuum vrbi prçliumnbsp;indicit. Clàmpræfeâos cohortium admonet, vt datisvicibus prxlium ineant,nbsp;so die oppidanos éludant,ne refpirenqnoótuverb grauius adurgeant. E compod-to pugnam ineunt, à principio,quacunque poflunt arte,vehementer infeilant,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'
poll quintam horam alij fuccedunt, pugnam rtîHintegrant, pari arte ad vefpe-rumvfque dimicant.Ingruente no£ke alij continuant,acerrime quidemoppu-gnant,per tenebras eludebantur ictus,amp; quandoque ex infperato inferebatur. Sub media noóte prxlium inftauratur,ingenti vtrinque clamore pugna confe-ritur. Oppidanifaxatrabesqjdeuoluunt,cdm pinnisjmirorû holtes appropinquate cpcrint,alios fecuribus è muto deturbant,ftrages inllautatut.Óppida-ni,continuata pugna,inedia defeffi, alicubi cedete cperant. Contra ifti m-nia conlcendete, quod vbi in tribus quatuórve locis faótum ell, ceflere 1'enlimnbsp;io illi, amp; intra fecundam munitionem fe recipiunt. Contra illi à tergo inllare, ôi»nbsp;dum eos profequi Undent, in cxcam foflam cadete, vnde fe redimere non fa-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
eile poterant. Innumerabilis multitudo interiorem foflam fané complcuerat, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
quam oppidani faxis telisque confodere aggrediuntur, quod vbi afuccedenti-* bus intelleólum ell,ad lucem vfque è mûris pugnatum,quando illi fpe potiun-dæ vrbis perciti acrius inllare, contra illi defperatafalute obllinatiusreflllere.nbsp;Elucefeente die rex mniaconfcendit,quod vbi abvniuerfo fpeclatumellex-ercitujinnumera vndique multitudo confluxit, cuius agmine non modo compléta folfa, fed xquatus agger,alius fuper alium vrbem ingredi Conwndit, Hisnbsp;igitur agminibus obruta ciuitas,vtriufquc fexus cxde completur,paflim dirip*-
Ç0 tur, amp; nobilia ciuium Romanorum ædificia diruuutur, neque templis quic-
5 quam conceflum amp; aris. Ciuium fortunæ aut prxda abaôtæ, aut igni furft ab-fumptæ. Decuriones omnes ex ediólo ante confpeótum Atilæ inforo cçfl.Ne-mo ex vrbe vitadonatus ell. Non in Salonenfes,fed inRomanos ibi tunc fa ui-re Atila videbatur. Eoqj magis exultabat Vnnus,quo fuperbiora Romany gen-tis ædifleia fubuerteret. Præftantiflima demum popuh Romani colonia tunc folo æquata,nunquam pollhacrefurgere potuit,nifl quod ex quibufdam Salo-nenfium reliquiis, Spalatrum non ignobile oppidum, ad tertium lapide remotum,pleriq; faélum elfe crediderc. Nollra ante tempellate vix Salonæ v?lligianbsp;recognofceremus,nifl fltus ipfe nobiliflimus vitro profiteretur.lali vióloriaita
40 regis intumuitanimus,vthincoccupandiRomani Imperij auguriacaptaret.
I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Poll hxc non modo mediterraneam rcgionem,ad Adrium vfque montem po-
pulatur, qui Dalmatiam mediam diuidit ; verumetiam Abfyrtium Phariumq; quibufda Salonenflum manibus aggreditur. V etullilfima quidem loca, quadonbsp;alterumab Abfyrto Medeç fratrcjdum à fuis petitur,ibi difeerpto nominatum,nbsp;alterum xdificatum à P ariis, vnde Pharium D emetrium oriundum fuifle præ-dicant. VerumParios quondam Romani,cum latrocinils cunótavaflarent, innbsp;penitiorem terræ partem reiecerunt,amp; vt colendis agris incumberent, adege-runt. Item Priamonem, Niniam, amp; Sinocium nouum, Sc V etullum oppidumnbsp;Cæfar Auguflusjcummultis aliis,quum plureis annos in Romanos arma gefle-ή rit,ferro igniquevallauit. Quin Sc Melenam,quam Corey ram appellant, cum
J nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;oppido àGnidiis xdificato populatur. Mox vtItalix appropinquarct, adTi-
ciumamne,qui aRhebiis montibus demiflus,Liburnos àDâlmatis dirimens, inter Salonamladramquc, in Adriaticum mare deuoluitur, callrareuocat. la-dram coloniamRomanam cçteris in eo traélu minime cedentem obfldet.D e-curiones, finitimorum exemple deterriti, confllium deditionis ineunt. Vrbsnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
h ij
-ocr page 128-88 ANT. B O N F I N 11 R E R . V N G A R.
eft in peninfulæ fpccicm rcdacta,a tergo amp; vtroque latere maricircumdäta, à fronte adiunda continenti. Ante ciuitatem ad motes vftp planicies,tribus fercnbsp;milibus pafliium eft'ufa,loci amnitate,ac feracibus infulis circumueta, quamnbsp;aliqui Adriæ maris filiani,aut violaminterpretantur. Per legatos,quinque dierum fpâcium ûbi dari petunt,donee de pacis conditionibus décernant. Nil ab-nuit Atila,partim quia munitiflîma quçque loca non fine maxima fuorum clade capere poterat, amp;fuperiore cæde furor magis aliquanto defederat. Intereanbsp;Myfeos,Tyndaros,amp;: Dry opes,cæteraqs mediterraneæ regionisoppidapagoi-que ^iripit. Euona, Cortinum, Argyruntumamp; Vegliam.maritimas vrbiculas ,nbsp;in deditionê accepic. Qinnto die legati ab vrbe redeunt, deditionem vitro de- l'nbsp;ferunt, grataq; obfequia pollicentur, fi homines cum fortunis incolumes forenbsp;promiferit : quod vt facilius afl'equantur, bis decies mille nummûm ofterunt.nbsp;Accepit conditionem Atila, copofitis vtrinq; rebus, adeundi fibi copiamfierinbsp;mandat. Cum paucis contra illi fupplicant,vrbemingredioportcre,ne quidmi-litum intemperantia detrimenticommittatur.Res indiempofterumproroga-tur, deditionem vrbis fibi fieri mandat. Dccurionesamp; metu ôô promilfis con-fufi, quamuis non deeflent, qui earn fieri prohibèrent, tandem portas tyrannonbsp;patefaciunt. Is vbi vrbemingrclTus, traditam fponteareem accepit, omnes ci-uilius fe gercre mox edicit. At vbi Scythica multitudo opulcntam ciuitatê cir- ¦
cumfpexit,ne facile quidem contineri potuit, quin Barbaro more licentius vi-
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ueret. Vi nonnulli vti cpere,plerique rapinas,primo furtim,moxpaflim age-re: malo exemplo fie alienam audaciam augere,diccre plerique, muitumhanc
conditionem Atilamaccepifte.Exercitum in fterili difficiliqsregioneverfatumnbsp;licentiùs viuere oportere. Contra oppidani, vim amp; rapinas à principio iniquonbsp;animo ferre: rogare,amp;; obteftari,fe mitius agerent,iura pacis non fine maximonbsp;fcelerelædi polie.Intemperatum amp; petulantem hoftem quum plerique inædi-bus tolerate nonpoflent,primo clam mutub fefe interficere, deinde vbi palàmnbsp;idfieri co9|ptum eft,fumma in media noôle feditio fufcitatur,tumultuariain vr-bt pugna conferitur : vtrinq; multi cadunt,multi quoque cæcis idibus fiios in-terimunt. Experreétus Atila, quumtumultumfedarenon polTetjCiues ab Vn- 5
. nbsp;nbsp;nis (btruncarijcunôtamifceriac diripi permifit.E decurionibus magna manus,
quum in paruam clalTenifortunas, liberos amp; vxores redegiflent, multis cæfis, ab vrbis cergo foluere,in Italianiqj traiieere.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;confideratius fc geifere, par
tim in eo tumultu cæfifunt,partim letalivulnere faucij,nonnulli in latebris de-lituere.lllucefcente die ciuitas Vnpo militi in prædâcoccll'a,rapinis incendioqj vaftatur. Hxc vbi è fententia euenere,in lapygiam, Atilæ caftra mota,faxofaninbsp;quidem regioncm,gregibListantùmvinoq; pollentem, vbi Senia in primis ob-fidenît,à Senonibus Gallis dióta,ac condita. E cuius confpeótu, in Italia quoq»
Senogallia,ac Sena in Hetruria, eodem nomine prxdita. Nam ex Gallis etiain Boij inNoricis^amp; Scordifei in Myfiaextiterc,infunefta nanq; iliaperegrinario 4nbsp;ne fua,multa oppidacondidere. Similiter ex Illyriis Antariatç, Ardeiamp;r Darda-ni,amp;: è Thracibus Trib all i fuere,fi qua S trab oni danda eft audo ritas. S eniä nulla munitione præfidioqjÇræditam ftatim occupant,amp; diripiunt:pari calamita-te Orthopliniam,Rhegium,Lepficam,amp;TarpfatiCam alficiunt. Vicos inter ar-duos montes olim reconditos, vfquequaquc diripiunt, incendio omnia abfu-munt: viri agreftes aut caefi,aut in feruitutem alfertiinulla fenibus,quum inutiles forent,habita miferatio. AdFlauonam dcmumamp; Aluonamperuentum eft,nbsp;quae Iftriæ funt finitimæ,amp; iftae quoque direptæ pariter amp; incenfae. Nulla tuncnbsp;fuit tam fæua ab Vnnis exercitata crudelitas, quæ illorum rabicm explere po-tuerit. Corruitigiturlllyricae Liburnicæq;gentiselatafuperbia, quæ fiepe an-tea,florente Imperio Romano,grauiter eft attrita. Nam inter Arfiam fyluä,Tirnbsp;tiumqj amnc,pcr totum maris Adriatic!littus clFufa,rcgnäte Teutanamulicre,nbsp;populationibus amp; rapinis no contenta, ius adhuegetium maiorc facinorc violate non erubuit.Qiiippe legatos populi Romani,qui ad coerCenda eorü latro-
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cinia venerät,amp; de Ins qm deliquerant,iure agebant,non gladio,fed vidimarn
more
Z
-ocr page 129-DECADIS I. LIBER VL nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;89
more fecuripercuffit,cobuiritprefeftos nauium:amp;in contemptum populi Romani,mulieris vitro fubiuit Imperiu. Qture continuo fenatus confulto in Dal-maticam expeditionem Cn.Fuluius Gentimanus mittitur,qui traftum vniuer-fum perdomuit,amp; vt cumulatiflimis legatorum manes inferiis placar^,in prin cipum Dalmatarum colla fecures ftrinxit. Iterum quum in bello Macedoniconbsp;Perfes rexlllyricos pecunia conduxiflet, vt Romanos à tcrgo diftringerct, quianbsp;à fide populi Romani defecerat,ab Anitio prætore fine mora fubafti funt. De-letaque Lofcordia, quæ caput gentis erat, ftatim à cxteris fada deditio. Talenbsp;bellum ante finitum,quam geri Romæ nunciatum.Tertio imperante Augufto,nbsp;IO quumfyluarum occafione,latrociniaDalmatç frequcntius agerent,hosincen-fa vrbe Delucinio,ferè detruncauerat, poft hæc Alinius Pollio gregibus, armisnbsp;agrisq; multftauerat. Deinde Vibio pcrdomanSos Auguftusmandauit, quife-rum genus hominum, terram amp; aurumfodere coegitj Romano acrario obno-xium, vt gens auara in alienos vfus aurum parans, cumulatas auaritiæ pnasnbsp;lueret. Populata incenfaqs Dalmatia, vniuerfoqj Liburnico traftu, V nni moxnbsp;Iftriam,peninfulæ more in longitudinem excurrentem inuadunt, atque nc inferiore quidem vrbium hominumcyue præftantia pollentem. Late m agros ex-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'
curruntjvicos populantur,caftella multa diripiunt,ingentemprædam abigunt, innumeram agreftium multitudinem captiuam abducunt,inutilem atatem cç-
10 dunt. Iftria maritimis exornata vrbibus tota mifcetur, quam ab Iftro flumin» in Adriameffluente,contraPadi oftia,amp; à Danubio in Italiamdiuertente, pie-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
rique falso cognominarunt, amp;:præfertim Cornelius Nepos,etiam Padi accola, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
quum nullus è Danubio fluuius in mare Adriaticum ffuere vidcatur. Hac dui? taxat ratione decepti, quia non procul à Tergefte, nauis Argo fecundo fiumi-ne in mare defcendit. Conftat enim,nauim humeris alpinaiuga traieólam,quonbsp;amne defluxerit. Argonautæ nanque Iftro,deinde Sauo,deinde Nauponto,cuinbsp;ex ca caufa nomen eft inditum,inter Aemonamalpesq5exorienti,liquidó ftib-iere. Polam in primis j clariffimam populi Romani coloniam, à Colchis olimnbsp;conditam,deinde luliam appellatam, obfident. Indifto prælio, poftero die op-
50 pugnare adoriuntur : pugna acerba committitur,qua perterriti oppidani,dedi-tionemfaciunt,fubituri quæcunquehofti placuerit conditionem.Decui^oncs inforo obtruncati, cæteris data venia. Vrbs demum antiquiff'ima,ab bis Colchis condita,qui aduerfusMedeam miffi,votiq5 impotes, ac fugae defperationenbsp;folliciti,Grçcorum lingua exulum,Colcborum verb Polam ædificatam ciuita-tem (vtCallimachus ait) appellauerunt, Vnnorum furore corruit. Ne Paren-tium quidem, cum Hçmonia immune reliótum eft, quando pari incendio ab-fumptum eft,id oppidum à Romanis conditum. Omnes quoque viri, qui Pha-naticum finum,àvæfaniente tempeftate dia;um,accolunt (nunc Carnarmm, ànbsp;Garnis montibus nuncupatum) eodem tempore populati, mediterranea regio «
40 pariter incenfaeft. Qmn amp; Stridonis oppidum,à Gothis priuseuerfum, quod inDalmatise quondam,Pannoniçq; confiniis fitum erat,diui Hieronymi reue-rentia inftauratum, abVnnis iterum incenfum eft. J)einde adTergeftam vr-bem feftinatum, clarain quidem coloniam Ronianorum, centum amp; oélogintanbsp;ftadiis ab Aquileia remotam,quam paucis diebus expugnauit,diripuitq5.Puni-cum V ino nobile caftellum, traiefto Formione,cui nunc Cifano nomen eft, Scnbsp;ArfiaflumineadNatifonemvfquedifeurrit,amp; pagos oppidaque paffiinferronbsp;igniqj deuaftat.Mox ad Aquileiam,animis tali fuccefl'u adauétis,ab V nnis pro-pcratum eft, quum facile fe vrbem captures effe fperarent, quia cæterarû more jprxfidiiscarere opinabantur. Neque nouerantillamTranfpadanarumvr-5° bium quondam fuifle primariam,aRomanis olim conditam,haudfccus ac in-0nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cumbentibus Barbaris impofitam, quindecim milibus paffuum à mari remo-
ram,quamÂlfa,NatifoTarrusqjpræterfluunt. Ad cam olimaduerfo flumine, onetariis nauibus obnauigare folebant,per Natifone amnem, plus ftadiis fexa-ginta,gentes adiftrum lllyricx,ad hoc lubuehebantur emporium, quibus mosnbsp;État, maritimas merces, vinum amp; oleum conucébarc, illis contra, mancipia,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
' h iij
-ocr page 130-ANT. B O N F I N I I R E R. V N G A R.
pecora,pelles. Extra Vcnetiæ fines in planitie fîta eft^ ab eafluniine ab Alpî-bus deflnente difterminatur, per quod ad vrbern vfq; Noreiarn,ftadiis circitef mille amp; ducentis fubnauigarifolec, vbiCn. Carbo, collatis aduerfus Cimbrosnbsp;fignis,re infecta difceflît. Locus eft, vt ait Strabo, ad purganduraaurumfuaptenbsp;natura nimis idoneus, ne minus quidem adferri fabricas. In ipfo quoque finunbsp;templum Diomedisfuiflememorant, præftantiffimum cumamniflîmo luconbsp;iedificium.Diomedis in Adriatico mari potentatum,non modo Diomedeç te-ftantur infula:,amp;quç de Dauniagete,amp;: qua: ad equeltres agros memoriæpro-dita funt, fedinfigncs, qui apud Venetos olim exhibebantur honores, quibusnbsp;candiduxnilliequumimmolatemoserat. Duo præterea quondam lucimon-ftrabantur,alter lunoni Argiuæ,Diana: Ætoliç alter dicatus,in quibus feras rc-ferunt ita folitas manfuefccrc,^t paflîm cerui cum lupis pafcerentur : canes hîcnbsp;damisamp;leporibus diôto citius reconciliari confabulantur. Præterea fama eft,nbsp;qucndamin facicndis vadimoniisfuifleftudiofiifimum, eoqj officio celebremnbsp;effielt;ftum,iocis hominum carpi admodum confueuifl'e,eundem incidilTein vc-natores,qui irretitum lupum habcrent : ab his per iocum fuifîc rogatum,anncnbsp;prolupo fponte fe vade ftatucre vellet, vt illataabeo damna perfolueret: quodnbsp;fi faceret,eos reciperc,fecontinuo irretitam beftiam dimiffiuros. Hunc pro lu-po fideiui'fiflc, emiffiim deinde lupum, ac maximum equarum armentum agi-tanrem, nulla inuftum nota, adfideiufloris ftabulum adduxiffie. Eumreceptanbsp;gratia,cquabus lupi nota inuffifl'e, amp; ex hoc lupiferas appcllafle,velocitatc ma-gis quam pulchritudine excellentes. Nomen amp; notam equarum, fuccefl'oresnbsp;generi feruail'e : ex his nullam alienaflc fmcllam,vt eis tantum ftirps ipfa pcr-duraret,equinam hinc fobolem pcrnicitatis mirç promanaflc.Verùm vt ad ve-rioraperueniamus, imminente bello Macedonico, bellum cum Iftris initum,nbsp;quippc qui coloniam Aquilciam deduci prohibebant. Et codem anno in agronbsp;Gallorum Latina colonia deduóha.Tunc florerc Aquileia cpit,quum Romani cumpo^ulis Danubij accolis bellum iniere. Ne illud quidem, vt Capitoli-nfis ait,prætereundumeft,TantacontraMaximinos fide Aquilcienfes pro fc-natu extitifl'e, vt quuni ad fagittas arcuum nerui cmittendas dcficerent, ê mu- 5^nbsp;lieriwncrinibus cos inilaurarent. Quin in marmoreo lapide idlegitur inci-fum,Imperatorem Cçfarem Auguftum, Aquileienfium reftitutorem,amp; condi-torem. Viam quoque geminam,a porta vfque ad pontcm,pcr tyrones iuuentu-tis nouæ Italiæ fuæ,deleôtus poftcrioris, longi temporis labe corruptam muni-uit,arque reftituit. Sed addiucrticulum reuocetur oratio. Atila Aquileiam cir-cummenfuSjamp;magnitudinemvrbis amp;munitionemadmiratus, non modo tu-rauhuaria opptignatione.fedne diutina quide obfidione facile capi pofTe con-Ipicatflr. Nam vbiin Italiamvcntum eft, Valentinianns maritimis fuis vrbibusnbsp;valida præfidia impofuerar,Scythicifuroris nonignarus.Aqui'eienfes quoquenbsp;dues, vt expeditius ac tutius cum Barbaro hofte pugnarent, liberos, fortunas, 4®nbsp;vxores,amp; inutilem etiam ætatem in proximas infulas exegetanr. Acerrima tandem obfidione metropolis ipfavexatur, contra verb nccquenquamfacile pa-titur appropinquarc.Sæp?interdiu,quandoq; noóluex vrbe incaftra fiebat e-ruptiOjCæfisqs complurimis clandcftinarcccptui figna dabantur,ars arte fçpiusnbsp;vtrinque cludebatur, Neq; æquo animo fuos temerè mori patiebatur Atila,patentem feraccmqj prius agrum populatur,vicos amp; montana caftella fuccendit.nbsp;in Foroiulienfes,cognomineTranfpadanoslatc ac folitaimmanitategraftatur,nbsp;ne temcrc quidem id ab Vnno faâ:um, vt præfenti crudelitatc oppidanoruinnbsp;animos confternaret, amp;ad deditionemadigeret. Contra illi liberis,vxoribusnbsp;fortunisqs lcuati,neq; facile commeatibus amp;prçfîdiis carituri,fuis freriviribus Inbsp;bene fperare,hohem animofius expeótarc, irritare fæpius,amp; dimicadi vitro fa-cere poteftate, tumultuariofæpepræliolaceflerc, vigiles fopitosqj ex improui-fo aggrcdi,amp; ne mediocre quidemhofti quandoq; inferre detrimcntum.Ncq»nbsp;tarnen ad hæc Atila quiefcere,vcreri fæpc, acidcircogfauitcr angi, ncinpriniu
-ocr page 131-DÉCADISL LIBER Vî. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;51
fuam fe quotidie reuocare,excogitate quæcunque expugnationi funt vfuijtùf-* tes ligneas circuiTierigcre,inunire pluteiSjmatcriam vndique ad complendamnbsp;foiTam cogéré, fæpe admotis circùm machinis mn.ia tentare, neque vnquamnbsp;fine magna fuotuincæde redire. Neque vi neque adaôtis vndique c^niculis,nbsp;neque quauis arte vrbcm capi pofTe racus, fame duntaxat expugnare iperabat.nbsp;Nequidaduerfo Natifone à Romana dalle fubueheretur, aut a Garnis Nori^nbsp;cisqs deferretur, animumintendit,montiumclauftra occupantur, euftodiun-tur oiba fluuiorum, amp; omnes aditus obftruuntur. Contra nihilo fecius Vnnonbsp;prouidendum fuit,ne innumera multitudo,interceptis côineatibus, fame per--
10 iret. Quare latilfimé euagari cogebatur, amp;;loca præfidio carentialonge diri-pere, nequa cibariorum inopia laboraret. Item ne , dum Aquileiæ oblidione remoratur,ocio torpeatexercitus,autfadta feditione foluatur, finitimaintereanbsp;oppida expugnat.Partem equitatus, amp; expeditos milites Tiiiauentum amnemnbsp;traiieere iubet. Concordiam perbreui occupât, diruitque, ne contemnendamnbsp;quidem populi Romani coloniam. ItcmAlcinum more Rauennæ inpaludenbsp;fitum, amp; Opitergium vetufti no minis oppidum euertir. Quæ quamuis pofteanbsp;inif aurata fuerint, eodem tarnen anno, quo F orum Po pili i a Longobardis de-Ictafuiflc legimus.Ex Alcini minis Tortellum ædificatur. Taurifiani, Quernijnbsp;Forctani,Cogicnfcs,Varciani pariter affliguntur. Taurilium Silus amnis diui-
io dit,à Venetorùpaludibus vigintimilibus palfuumfané remotum, Alcinumve-» ro tribus milibus. Senlim arétius tarnen Aquüeia oblidebatur,nam vbi caftcLnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
la multa ante portas,ac circumereéla funt, nemo ex vrbe prodire,neque infer-re quicquam, aut efterrepoterat, folfa, egefta terracomplctur.Iam fub mni * bus côftiterat ho{lis,amp; amnibus oppidani repellebantur. Secundus tunc an--nus agcbatur,cùmCarnis,Foroiulienfibus, cæterisq) finitimis laté fubaéfis dc-letisq5,adhuc Aquileia obnixé reft iterat.llludqj omnibus certû erat, aut vrbemnbsp;tueri,aut cum ea pulcherrimè cedere,quoniam nihil Vnnorûferuitute miferi-us reputabât. Decemcircitcrhominû milia fub vrbe ceciderant,amp;:ftihiladhucnbsp;obsflepotuere. Spem duntaxat in eo collocarant, ad extremum itadefatigare
3c hoftem,vt obfidioné deferere cogeretur. Neq; ab Atüapromiffis vllis adducî potuere,vt fefe dederent,quib. non modo perfonarû fortunarûqi incoluiflitas,nbsp;amp; immunitasvcéfigaliû oft'erebatur,fed vnicu tantiim obfequij lignum poftu-labatur.Obftinatiùs adhçc obftareoppidani,quivanâScythicam fidê amp; cleménbsp;tiam aliorum cxemplo didicerant.In pofteru cum his Atila fe benignius agere,nbsp;captü qui forte prodierit,vitro reddere, muneribus quandoq; follicitare decu-riones,amp; hortari.vt aliquam patriæ aefuorum rationé haberent:dicere prætcr-ea nullû fibi fubfidium,pra;tcrquam ab hofte fperandum. Ad hæc illi aures ob-ftruere, nihil prætcrmittere,quæ ad propugnandam patriam pertineren* ciba-ria viritim diftribuere, amp;: ea quidem quàm parcilîimè,vitampro falute patrioenbsp;nbsp;nbsp;
40 pro nihilo ducere, eo maxime , quando vxores, liberos amp; fortunas in Gra-denfi infula collocarant. Qmim iamtértiuselabercturannusjdiucrfus admo-dum Atila trahebatur,præfertim quum mullltantes milites intelligeret,amp; fedi-tionem inter varias getes facile orituram nimium formidarct. Quin amp; pleriqj proceres de foluenda ad eum obfidione retulerunt, de qua nihil adhuc decer-nere voluerat. Demura quumvrbismnialuftraret, profpexitciconias,qu3enbsp;per domorûfaftigianidosdilponcre folent, exvrbe pullos educere, perpago-l'um culminainftaurare nidos,omnes certatim fugamcapere. Captato extem-plo augurio,fuos princeps acciri iubet,Confpicite(inquit)procercs quàm dex-tranobis aufpicia dij dederint, qui ne magna cpta réméré deferamus,per au-50 fpicatiflimas aues é clo nos admonêt. Vrbem diu obfelFam, iamiam interitu-^a-rn, ciconiæ eccerelinquunt: inquatarerum omniû inopia verfentur holies,nbsp;euidentius oftendunt, cafuras arces,periculo imminente deferunt,nobisq5 imminentem viéloriaportendunt.Proinde eftotebono animo,comilitones,quo-niamhæc vna dies, quodtrienniû in graui obfidione præftarenon potuît, cumulate repëdet.TuqiMars pater,amp; inuiétilïime Hercules,cçteriq; dij,prçfentianbsp;h liij
-ocr page 132-51 ANT. B O N F I N 11 R E R. V NG A R.
canfirmate aufpicü, propiùs refpicite gentemveftram, quam in flagellum po-pulorumemigrarc iufliftisjàfacinorofisqs nationib. pnas exigere voluiftis.E-go autem fl ope veftra in Romanos vióloriamcontinuabo, pro referenda gratia , tert^m exuuiarum partem vobis ipfe voueo, Martiqj patri ex hoflili ian-guine opimam hecatomben me fafturum efle recipio. His Atilx verbis flc o-mnium animi pafllm fuccenfl funt,qui vidoriam dudum defperarant,vt extremas cuique vires fe ollenfurum certumeflet. Dato fubinde flgno, machinas vrbi admouent, comparatis omnibus, quæ huic rei vfui forent, ira obftinatisnbsp;pugnam animis ineunt, vt prius quam in fuam poteftatcm vrbem redegerint,nbsp;nunquam prælium déférant.Fado vndique agniine, ita cocurfum eft, vt terne-htate potius, quam prudentia freti cundationem nullam fecerint,donee moe-nia confcenderint.Oppidani indomitahoftium audacia cóft:ernati,ne tot qui-dem è propugnaculis deturbare poterant,quot certatimpro fe quifq; fubibanr.nbsp;Compléta corruentium cadaueribus folTa, amp; æquato iam aggere,plus hinc aninbsp;mo amp; obftinatione, quam viribus arteqj pugnatum, contra illinc metu amp; de-fperatione certatum.Inftathicamp; illic Atila, fuos hortatur, initamiam vidori-am tranflgant, munera coronasqj murales,amp; æterna ftipendia pollicetur. Præ-dam omnemmilitibus offert,opuletiflimam earn eire,alteramque Romam ex-clamat. Nunc cundatiuscorripit agentes, nunc ftrenuos amp; animofos extollir,nbsp;modo Imperatoris, modo militis, pro tempore ac loco gent officium. Nihilnbsp;co die prætermifit, quod fortiflimi ducis elle videretur. Dum oppidanos iamnbsp;laborareconfpicatur, captamvbique vrbem exclamat. Ipfe fumpto clypeo,ad-^edis muro fcalis, confeendere nititur:quod vbi à cçteris fpedatum eft, tantusnbsp;in vrbem vbique fadus eft impetus, vt vlrra defend! nequiuerit. Rex à mni-bus prædam, ca'dem,incendiumamp; ruinam exclamat.Invrbe amp; publico amp; pri-uato prxlio res agitur,frementes hinc voces, miferabües illinc intonant vlula-tus.Aquileienfesad vnum cæfi omnes. Hos pulcherrime mori,vihiis alios cer-nere erat,rilortem plerique lacelTendo carpebant, occurrebant fortius aliqui.nbsp;Multi prædæ dulcedine alledi,dum per latebras incautius euagantur, mi-ferrimè cæduntur.Mulieres quæ fuperfuerant,captæ omnes amp; proftitutæ funr, 5^nbsp;null#honeftaiis,pudicitiç,ætatis amp; clementiæ habita ratio.Ne lexui quidema-liquid indu'tum, diftrahebantur palflm virgines, ingenuæqj matronæ, amp; pronbsp;hoftis libidine vis cuique illata. Templa,viæ,fora, itempublicèpriuatimqj cænbsp;dibus, furtisamp;rapinis omnia fdari. Præ virorum oculis vxoresinceftari,cæ-diante oraparentumimmanilfimè filij,infantes matribus ereptiparietibus illi-di. Vaftari omnia ferro amp; igni, cruoris riuos paflim agi, extinda mifericordia,nbsp;plandis accadibusomniamifeeri. Atvnapræftantispudicitiæmatronacom-memoratur, quæ à fdo hofte petita, dum in teda fugit,vt earn tueretur,poft-quam no alia via, nifl morte impollutum corpus feruare poffe cognouit,e fum-mis ædibus in fubiedum Natifonem fluuium vitro fe præcipitem dédit. Internbsp;diuas non immeritó referenda,quandotampræclarumferuandæ pudicitiæ, v-niuerfæ pofteritatilegaiii^exemplum. Vrbem denique no prius reliquit,quàmnbsp;anno falutis quadringenteflmo quinquageflmoquarto, humiæquatam ferusnbsp;Scy tha profpcxit. Rem aliter geftam plerique tradiderunt,rebus Italis aflen-tari potius, quam fcribere vera conati, vtinam his artibus imnianitas Barbaranbsp;fuiff'et elufa.Dicuntenim Aquileienfes,famefæualaborantes ex triennij obfi-dionejhoc commcnto falutem fibi inuenifl'e, armatas per mnia ftatuas, quXnbsp;CLiftodum ordincmmentirentur, rite depofuifle. Incautumhoftem,profpedanbsp;vrbis munitione, fe ignauius egiire,fæpe ftationes cxcubiasq; deferuill'c fafti-ditum, eines cum liberis, vxoribus amp; fortunis ex vrbc cl.àm abiifl'e,amp;: in proxi'nbsp;mam infulam quam Gradum dicunt, confugilfe.Vnnumfpe fua fruftratum,nbsp;i lufum,ex ciconiis,quç ftatuas infcderant,cognouifl'e,occupatammox vrbem,nbsp;dcfertam inueniflb fabulantur. Vtinam id veriùs,quàm calamitoflùs afl'ererc H-cetet. Euerfa Aquücia, ita omnium Italorum animi cofternati funt,vt pro mtr'nbsp;nibus hoftem inftare reputarent,ac maxime Romani, qui non multo ante remnbsp;porc
I
-ocr page 133-DEC AD î S I. LIBER V 1
pötó diróptatn à Gothis vrbetn acceperant, nuncimmanitatem plus quàna Godiicam reforniidabant.Qiwm Aquilcienfe excidiuni infenatu relatum eft,nbsp;omnes vfque adeo exanimauit, vt vita defunôtis inuideretur, qui ex bis malisnbsp;diuina quadam commiferatiouc prærepti viderentur, viuorum conditioni vl-gt;nbsp;tic commilerarentur, qui adtammifera temporarcferuatiforent. Sifentiumnbsp;cum gcmituHngultuqj aliquandiu celebratum,V alentinianus Imperator,difl'i-rnulato parum metUjne cæterorum exeplo fuo animos confternaret,patres ro^nbsp;gare fententias cpit.Pauci cenfuere, quando nemo præ dolore verbum face-re poterat. E fenatus tandem confulto, res diuina apud omnia puluinaria,itemnbsp;ï'o iuftitium, fupplicationes, ac luftrum indicitur. Et quum fuperiore anno terræ-motus a{ridui,amp; cometæ fuerint, item multa loca de clo taôta, variâque por-tenta, expiandamvrbemdecreuere,prxtereadtleótum pcrltaliam palfim habendum , amp;: ingentes copiarum apparatus. DimiiTo fenatu, matrons in forumnbsp;prodeunt,patriæ,liberis, focis amp; aris profpiciendum eiïe vociferantur.Suam amp;nbsp;Aquileienfium calamitatem déplorant,ornamenta offerunt,amp;Barbans occur-rendum exclamant.In vrbe vbique fluótuatur, amp; difcurrituntumultus inges,amp;:nbsp;planólus exoritur. Ex patribus multi,qui de religione bene fenferant, Leoncmnbsp;pontificem maximum adeunt,quem fanófilfimum virum effe norant,ei Roma-nam ialutem profuiis lachrymis commendant, ac limul obteftantur, vt immi-
10 nens Italis exitium deprecetur, neve nutanti Ecclefiæ, Imperioé]ue Romano, defit. In prophanaltalorum facinora, prxfentium malorum caufas reiiciebatnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,
Pontifex.Diuinam iram,purgatis mentibus, amp; orthodoxa fide placandam, le- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«
fum Clirifttim optimum maximum piis animis nunquam defuturum afl'eue-lt; rabat. Vniuerfa pariter fluftuabat Italia, amp; multi non modo Romani,fed variinbsp;Italiæ populi, fl quo potuiflent, vitro emigraflenf.athinc ab Vnnis,à Vandalisnbsp;illinc,ifthinc à Gothis inhibebanttir. Senatus tarnen confultum omnes præfta-re conantur.Dum Aquileienfi oblidione remoratus eft hoftis, E oroiulienfes amp;:nbsp;Garni, amp; vniuerfa ferè V enetia,Patauium vfque ac Vicetiam, popi^ata paflimnbsp;amp;: incenfa eft. Venetici fmus accols,vt in tanta trepidatione propriæ faluti co-
30 fulerent, in proximas paludum infulas, quas confluentia ftumina complent,e-migrarunt, 02 prsfertimPatauini quidam proCeres,in infLilam,cuipoftcaJ^iuo alto nomen eft inditum. Qi^n amp; maxima Patauini agri multitudo, itifoflamnbsp;Clodiani,Medoatum, Albiolamque confluxit. QucdfinitimorumeXemplonbsp;faótum eft,quippe ex Aquileia ad Gradatas aquas,non proctil a continent! re-mo tas, e Concordia Capreolas, ex Alcino in fexpropinquas inter fe infulas,eanbsp;tempeftate emigratu eft.Q^s aportarumamifTx ciuitatis nominibus,Torcel-luni,Maiorbium,Burianum,Maurianum, Conftantiacum,02 Amianum appelnbsp;lauere.Tuta nanque confugia paluftres infulx, ex congefto influentiunftimni-umlimo confeftx, altcrnoque maris æftu confirmatæ, neque multum inter fc
40 diftantes conuenis prxbuere.Vnnici ad hæc incendii reliquiæ confugcre, quas nbsp;*
(J nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;circumfrementem adhuchoftemperhorrebant. Aprincipio è paluftri materia,
profugorum multitudo cafas facerc, viófum pifeatura qu sritare, Ichthy opha- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
gum ritu viuere ,quæque tumultuofius agere, tei^am perinde ac pernicio-fiffimam nouercam deteftari. Poft Gothorum eruptionem Vnnos perpeti, inftare fubinde alias Barbarorumeruptiones.Qmreexhacproftigamiferaquenbsp;gente,V enetorum conflata ciuitas,e paruo principio, tanta fumpfit incremen-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
ta, vt nunc mole fua laborer. Ab anno falutis quadringentefimo quinquagefi-moquarto,vrbs prçpotês amp; opulentiflima fumpfit initium,quxnifi Atilam cir-Cunftantium vrbium euerforem habuiflet, nullum adhucortum inueniflet : è
Jó multarum nanq; ciuitatum excidio, mutato fato nimis efiloruit. Ex Aquileiac, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
Concordias, Alcini ,Padux, Opitergij montis, Silicis, Heracliæ, Aquilij, Gra-f dus, Capreolarum, amp; Laureti reliquiis plane conftat. Et quum non paruaex patte,e Romano fanguine conftet, tantum è prifeaRomanorum nobilitate re-fert,vt citra inuidiam exteris iure poffit anteferri. Cui nullum reformidare fasnbsp;eft excidium,nifi aut inteftinis faiftionibus,cxterxve Italiae coniuratione vexe-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
-ocr page 134-94 ant. b o N F I N 11 R E R. V N G A R.
tur, aut Vnnoriim bcllo, quo quondam fumplitinitium,eodcni Gmè fibi qux-rat excidium. Quibus quidem malis fi redè profpicerepoteiit, nemini profe-dô addubitandum eftj quin eorum imperium ad orbis vfquc finem fitomnino perduraturum. Sedde his hadcnus. Ad Paduam férus hoftis cadra mouit,vr-bis noiÂinc percitus.quam etfi munitiflîmameflenofl'etjtamencommeatuumnbsp;inopialaboraturam,quando eius agrum triennio diripuerat, diu reiiftere nonnbsp;polie fperabat. Neque etiam ignorabat, relida tantùm validilfima iuuentute,nbsp;cæteros imbelles cum facris amp; fortunis, paluftres infulas occupaife, vt hoc tantùm clfugio, ab* Vnnica fe feritate redimerent. Vrbs tandem Celebris amp; vêtu lianbsp;oblidetur,à Troianis amp; Henetis, Antenore duce condita,populo quondam Ronbsp;mano fidiflimafcmper habita: nam indifficillimis reipublicæ temporibus j pecunia Temper amp; armisiuuit. ôtquum noui populiincolonias deducerentur,nbsp;non eo quo ca:teræ modo gt; Paduam eft deduda colonia. SiquidemPaduanisnbsp;ius Latii datum eft, quo in comitiis Romae luft'ragia reddere licebat. Tyberijnbsp;tempore, quingenti equeftris ordinis viri in ea cenfi funt, antiquis verb annis,nbsp;centum amp; viginti militum inilia mififl'e cóftat.Quanta virorum probitate amp; arnbsp;tium bonitate floruerit, magnitudo quum aliarum rerum j maximo apparatunbsp;Romam mifl'arum, turn verb pannorumamp; veftimentorum varia mercaturanbsp;declarat. Vetuftiftima quoquc louis æde celebrata,cui fpoliade Cleomenisnbsp;Lacedæmonij vidoria Patau ium relata,alhxafu ere, quam ibifuifleputant,vbinbsp;nunc fuperbiflimum diuæ luftinæ tcmplum,vt lithoftrata quotidie ibi inuentanbsp;teftantur, intuemur. Ne minus quidem hæcviris Fortunata cenfetur, quandonbsp;Titum Liuium,Romanæhiftoriæ parentem,item Volulium, Stellam, amp; Flac-cum poetam præftantiflimumgenuit. Agro præditaferaciffimo, quam montesnbsp;vmetis oliuetisque conftti, amp; prxfertim Euganei, qux pra^ftantia vinaprofe-runt, circunfpedanti Et quando Romanorum coloniafuit, tantum Romanxnbsp;nobilitatis amp; gloriæ retulit,vt cum florentillinaa quaque Itahæ ciuitate confer-ri pollet. Qpodeo magis Atilç animum irritabat,vttata vrbcporiietur,quoni-am alteram Romam fibi expugnare videbatur. Quiim paucis acri oblidionenbsp;diebus earn vexafletjOppidanifame adadi,vtfaluti confulerent, fefe Vnno de- Inbsp;didejp. At is vrbe potitus, quando fe Dei flagellum eftereputabat, nullam foederis rationemhabuit.Vrbem cum cxercitu ingrefl'uSjCunda hoftili more po-pulatur, Scincendit,curiam theatra diruit, atria quseque cum templis fuper-bilfima fubuertit, in viros rehquasq;fminas pari feritate fçuitur, pra da quoquc ingens exportata.Euerfa tunc Padua, fcriptores exteri, qui multo clegan-tiùs iftafcripfcrcj Vicentiam, Veronam, Mediolanum,amp;:Ticinum ,quamPa-piam dicimus, Scythica caftra mota elle,amp; perTranfpadana femperregionemnbsp;iter faÄum.Pofthxc adMinciumamnemftatiua habita, vt inter amicos,anncnbsp;redà Romam contenderet, fane decerncret. Contra Vngarici annales referûr,
qui vtmaiorem.fibi gloriamvendicent,dum Atilam fui regni autorem extol-lunt, Rauennam, Ferrariam nondum exiftentem,cum plerifque Cifalpinas 9nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;GallixoppidiSjPatauino exitio adiecere. Ad gloria Atilae,nobilitatem vrbisni-
mium pertinerereputaba»it,quippequama Thellalis GræciconditamfuilTe perhibent. Qm quum Tufeoru iniurias tolerate non polTent, ex Vmbris quol-dam vltrb populos aftumpfere^ qui ædificatam vrbem incoleret,ipli verb in fe-des patrias rediere, ex noftris aliqui Sabinorum oppidum è Liuij dido fuiftbnbsp; coniiciunt.Hanc Tyberius imperator,vtin porta aurea fculptum eft,muro einnbsp;xit.Ferunt ergo Vngari, ea tempeftate loannem vrbis antiftitem, fuilTe Ariananbsp;perfidia infedum, amp; Apoftolicæ fedis hoftempronunciatum,cui aqua amp; ignlnbsp;fueratinterdidum. Quifepontificemcumduodecim cardinalibus Romanonbsp;* more ftatuerat, amp;: ad fuftentandam dignitatem multumfibi auri forte congef-ferat. Hunc etiam infulatum,pontificiohabitu cultum,cum vniuerfo coliegionbsp;facerdotum aduentanti Atilæ occurriire,procidifle ad pedes hoftis,amp; patria: rnnbsp;inam fuifte deprecatum, gratum detulille obfequium, amp; populumcius impc-
ratafadurum promifille. Deinde monuifle regem, vt opinionem infide fuant
' vltrb
-ocr page 135-r
DEC ADIS L LIBER Yî. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;?
vitro fediretur,S£ in cæteros Chriftianos irmcret-.quod fi facerct,fe taîem ope-ranï daturum,vt fine vllo periculo Italianipanter amp;: Aphricamfubiugareti/ Ad hæc Atilâ magis iniperij fpe , quam fidei gratia exoratum, refpondiPfe, Ne-fas effe humillinrè fupphcantibus non ignofeere, neque dedecere, potentemnbsp;virum humanitatis 5 vt res poftulat, habere rationein, quando ab hon?Bne ni!nbsp;huniani foret alienum:at in tempore humanitatis amp; dignitatis fimul habendamnbsp;elfe rationem, quia altera fine altera pro feruando decore, confiderari non po-tefi. Proindc vt vtriufque amp; rci amp; dignitati confulatur, fe oblata deditione itanbsp;contentum, vtcalcanda portarum oftiain limine deponantur, honorificus ac
10 tutus fibifuoqi exercitui adituspateat,aliter nunqua deditionem admiflurum* Rauennates quameunque conditionemille detuliifet,ne dumiftam(ne omnesnbsp;perditum irentj lubentilfimè accepifie,crates faôàos continuo,ferreosqj poliesnbsp;humi ac in limine depofuifie,!iberum cum maxima humilitatis ac fidei often-tatione fecifle aditum. Exercitumper mediamvrbemfine alicuius detrimentonbsp;traieciilc, ipfum pro arbitratu fuo in vrbe pcrmanfifle,mox Flaminiæ partemjnbsp;ócFerrariam cum Liguria inuafiffe. Qiqod apudcæteros inuenire nonpotuijnbsp;de B.auenna nihil ehxerim,quando loannem nominathærcfiarcham,ex nomine aliquid oritur coniecfuræ.De Ferrariaamp;: Liguria nihil athrmarim, quia Fernbsp;raria non modo non erat oppidum,fed ne pagus quidem, amp; Vnnos in Liguria
2-0 nillegerimfuifie demolitos.Ticinum amp; Mediolanum vfquc furor illcgrafi'a-
3 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tus clt.Cæteri veto lcriptores, poft captam Paduam, non Rauennam, fed VL
centiam amp; V eronam Atilam obfcdiffe feribunt, quibus auctoritate magis credere cogimur. Vicentia nanque ad Mcduacum amnem fita, à Gallis vnà cum Mediolano, Brixia amp;; V eronacodita, qui vrbem Romam ccpcrunt,Palxmonenbsp;grammatico infignis. MeduacumnuncBachilionem appellamus.Trans Mcduacum Vnni pofuere caftra, quibus perte rriti Vicentini deditionem poft triduüm fecere, qua amp; fi fccerunt,nihil tarnen ea profcciffevifi funt: hoftili nanque more non modo fpoliati,vcrumetia.amp; immaniter caefi ,pulcher^ma quæ-que ædificia fubuerfa. Mox ad Atefim vfque difeurfum, obfelTaque Veronanbsp;3° vrbs clariffima, amp; Gallorum quoq; ædificium,nobilifiimo adhuc theatro illu-
) nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ftris,quod prxterquam Romano,nullis aliis cedere audet. Item viris forq^na-
ta doiftilnmiSjÆmylio Macro, Catullo,amp;c vtroque Plinio,cui tâtumdebet Latina pofteritas.Hæcciuitas,vbineque profuturam deditionem effe, neque alio tutiùs confugere poffe, quàm fc vrbe tueri arbitratur, Barbaricû tandem furo-rem experiri, Sc in patrix defenfionefortiter cadere maluit, quàm defertis fo-cis amp; aris palantesfugere,inter fugiendumq; per agrum et pagos,pecorû morenbsp;trucidari. Vrbe pro virili parte iam diu muniuerant, quod eo ftudiofiùs fecerenbsp;V eronéfesjquo perniciofiffimû magis appropinquabatexitium.Comeatws vn-diq; conuexerat, vt ingentem hoftium multitudine mora ac fame confiCerenn
40 fed poftquâ ter quatérve oppugnari cpere, amp; pugna quidem perpétua, falt;fti nbsp;nbsp;
3 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;mox pnitentia fubit. Nam murorû laxitate, amp; multorû fuga, qui in tanto tu-
multuvrbifefubtraxerant,maximis Vnnorum viribus obftare non poterant. At quando imminentem mortem fibi propofuerant,«iil noui accidere poterat*nbsp;quod côferuaret incautos, inter obfidendum amp;: excurfionibus nihil remiffum.nbsp;Longe lateq; populatur ager,incenduntur pagi, prædaingens ex Alpibtis Rhnbsp;ticisque montibus agitur.Mantuanus amp; Cremonenfis ager paffim diripitur, adnbsp;mnia vfque difcurfatur.Mantuanipaludibus fc tuentur, Cremonenfes mife-riùs agût.Traieéto Mincio,Cremonenfes amp; Cenomanos pari modo follicitant.nbsp;Brixiani munitionemvrbis ftudiofnis curant, ho ftemquotidie portisinfultan-
5 O tem, amp; inter Padum Alpesque diffufum profpiciunt amp; perhörrent. A Veronen
J nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fibus pendent omnes, qui fi reftiterint, pari fe fortitudine propugnare non dif-
fidunt. At illi poftquam fe fruftra ob rerum înopiam obfidionem foluendam fperare confiderant, de facienda deditione decernunt ; fit fenatus confultum,nbsp;Vt per legatos ab Atilapacem cum venia petant, quacunq» pacem dederit,con-ditione mercencur, amp; accipiant, Poftero die oratores miifi rcdeunt,nihil præ-»
-ocr page 136-^5 ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R.
tcrciuium incolumitatemab Atilaimplofare potuifle.Tertiam pradæ partcm cum rcferunt Marti,ac Herculi parenti optimo vouifle,reliqüam promililîe niinbsp;litibus neque tantam gentium multitudinem fine pra da poiTe viuere, vrbemnbsp;CLimciuibus intadam præfticurum.Deduntfe ciues, patefadis porti s Vnnumnbsp;cum eXercitu excipiunt, qui vbi in medio foro conftitit, pradain ( prater earnnbsp;quam vouerat)omnem militi conceflit. Ad rapinas pro fe quifque ie conuertit,nbsp;cumfortunis virgines ingenuæque matronæ rapiuntur, fruftra promilforumnbsp;obferuantia poftulatur.Dum viri vxores cum liberis à faptu vindicàre conan-tur, Scythicam in fe feriratem irritare occpere:at vbi in eos arma conuerfanbsp;funtjtotin eo furore trucidati funr,vt mediocris pars euaferit. Argentea amp; au-rea, gemmataq; deorum fimulachra, vafa amp; ornamêra cxtera palfim direpta,nbsp;multa xdificiaincêfafunt.Tlieatro pepercerCjOperis nobilitate placàti. Quuninbsp;fumantem y eronam Mantua Cremonaque profpiceret,quarum altera ab He-trufcis condita,altera vêtus Romanorum colonia fuerat,ingenti vtraque trepi-datione quatiebatur.Brixiam tarnen caftra motafuntjamp;Cenomani longe laté-que populati,abada cum liominibus pecora promifcuè cædebatur.Iam ingetinbsp;præda oneratus erat Vnnus, tot nobilium vrbium exuuiis ditatus, dum ea op-pugnatur.Bergomenfium agerinfcftaturj diripitur,amp; incenditur. Bergomuninbsp;cumBrixiaà Gallis conditumeft (vtvultTrogus)quiRomamoccuparunt.A-liter fenfîfle vifus eft Cato, quippe qui ex Orumbinorum ftirpe,Bergomum SJnbsp;Comum promanalTe tradidit. Cornélius Alexander, earn gentem conicduranbsp;nominis, Graîcam fuilTe affirmât, vtpote cui à montium accolatu nomen eft
inditum.Cæcilius quoque poeta,Comenfis fuit. Deinde Comum,colonia tuil mediocris, fed Pompeius Strabo, Cn. Pompeij pater,in cam colonos reftituit,nbsp;quam incumbentes Rhoeti latè vaftauerant.Cn.Scipio tria hominum milia in-fupcr adiecitjdiuus dcnique Cçfar,quinque inquilinorum milia ad inhabitan-dum deduxit.Ex bis quingenti illuftriffimi fuere Grçci,quos ciuitate donates,nbsp;inhabita^rumnumero defcripfit:neq;ibide domicilium habuerc,fedrelidnnbsp;nomine oppido nouo, Comenfes oppidanos vocauere. Huicquumfinitimii?nbsp;fitLarius lacus,ab Ada fluuio audus, miram pifciumvbertatem oppido affert. fnbsp;Olives igiturComêfes amp;:Bergomates,vno têpore ab Vnnis infeftati.Sed Brixia cum Bergomo in deditionem accepta, vno eodemqj tempore populatur,Sînbsp;incenditur. Porthxc Mediolanum,vrbs populoliffima,non minus opulcntia SJnbsp;vetuftate, quàm omnium artium varietate confpicua, Vnnos allexic. Hæc, vinbsp;Græci memorant, quamuis non modo quondam Infubrium, verumetiam ad-audis deinde rebus,totius Galliæ metropolis eft babita,vicum tarnen à princi-pio fuifte aiunt.Multi nanque populi, qui prifeis temporibus, ex vltcriore Gallia irt4taliam emigrarunt,nobiliffimarum vrbiumferuntur audorcs,li Catonisnbsp;audoritatemiureobferuauenmus. E GalliiscnimTranfalpinisprofedi Ver-tamacori VoeStiorum Nouariam condidere, Lcui ac Marici Ticinum Laude-que Pompeii,CenomaniComum,Bergomum amp; Liginiforum.Iifdem quoquenbsp;temporibus Boii, Padi, ac Rheni fuere accola?. Sed multo pôft tempore à Romanis eiedi, circumiacefttcs Iftro locos cum T aurifeis habitai unt, bellumqucnbsp;aduerfus Dacos,adinteritum vfque geffère.Infubrcs denique Mediolanum X-dificarunt,amp; optimis vfque adeo aufpiciis,vt inhodiernum vfque dicm,totiu5nbsp;Galliç principum regia ^metropolis efle videatur.Quamaliqui parum dode,nbsp;quia in medio amnium Padi,Adæ,Ticini Ôlt;J Vmbronis fita fit, nomen hoc for-titam fuiffie reputarunt-.Infubres nanque à principio,quumè GalliaTranfalp^nbsp;na prodicrint patrium fecumadduxere nomen.Multæ hoevrbes in Galliano-mine didac func. Vnum in Gallia Lugdunenfî Mediolanum eft, in Aquitaniiinbsp;ad Oceanihttusalterum,tcrtiumvkr.i Rhenum à Gallis quoque conditum,nbsp;Phryfiisque finitimum, quartum in Afia nulli fluuio proximum. Et ne per ali^nbsp;cuagcmur,hoccaeterorum præftantiffimû inTranfpadanaregione fitum,quodnbsp;primo ab Infubribus conditum,deindc à Gallis, qui duce Brenno in Italiam e-rupcruntjvrbcnique Romam ccperc,mirificè adaudum, vel ex pagis in vrbemnbsp;redadii
-ocr page 137-DECADIS I. LIBER VI. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;P7
tedadum eft. Vniuerfam à primo regionemlnfubres incolebanr,qui c Tranf-alpinis prodiere, amp;quum Alpium actolse forentjanimorumferocia, ftatura plus quàmhumanapræftabant: in primo congreftli vehementiffimi j moxvbinbsp;prælio incaluetaiitjniuiütn morelaxabantur,amp; abibant inftidoremi In Romanos arma fttmere auli 5 Britoinaro ducc fe non prius balthea fokituros ^quamnbsp;Capitoliumàfcendiflentjfponteiurauerant.Qùos vbi Æmilius fupefauitjVtiu-ramenta præftarent, captiuos Romam duxit j dudtosque in Gapitolium fubin-de diftihxit. RedintegratO cum Romanis bcllo, Ariouifto duce,ex hoftiu exu-uiis fiio Marti torquem aureum vouercj fed Capitolinus lupiter eorum votumnbsp;to intercepitj quandoquidemFlaminius detorquibuseorum,aureumlouitro-phaeum erexit. V iridomaro rege,V ulcano quoq; Romaiia arma voüerant, fednbsp;fruftrataeos vota alio cecidete : cæfo nanque rege,Marcellus,tertiuS poft Ro-mulum, Feretrio loui opima fpolia retuliti Infubres igitur, anno ab Vrbe con-dita qUadringentefimo feXagelîmo,in ditiohempopuli Romani pertienefei Innbsp;eorum agro MagO frater Hannibalis vulneratus eft,amp; in Gorlica obiit, dum innbsp;Apliricam,per legatos reuocatus,nauigare contendit. L. Furius prætor Romanns,Infubres rebellâtes,amp; Hamilcarem Pnum in ea parte bellum molientemnbsp;acie vicit. Gæfoq; Hamilcare, triginta fex bominum milia in co prælio defide-tata. Cornelius Cethegus conful, Gallos Infubres fttditjfugauitqj; Paulo poftnbsp;io L.Füriüs Purpureo,amp;: Cl.Marcclltis,Boiös Si. Infubres fuperarunt, Marcellus-que darum de his triumphilni egit. Deinde Mediolanum per annos circitef*nbsp;quingentos pacatiflimum fuifle ferunt, amp;:vfque adeö florùifie, vt eäm vtbemnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
Romani fæpc principes,quoadpcr occupationes licebat,inliabitarint. Statium Cæcilium,clariirimû comdiarum fcriptorem,amp; contubcrnalem Ennij, Infu- *nbsp;brem fuiire,aud:or eft Eufebius. Quumigitur per tot fçcula Mediolanenfes il-luftres eflent habiti, eo magis Vnnorum animos incendebat, quo nobilitate acnbsp;opibus præftantiores efl'ent. Exiftimabat nanq; Atila, expugnato Mediolano,nbsp;quod Gâlhcæ gentis caput erat,cætera fe facilè confcqtiuturunl,atque lion mi-mi$ indelaiidis relaturum,qiiam fiRomatn vrbem oCcupäflet,Gotlftrum ma-
50 nibus éxinànitâm.Motis répété caftris Ihfubres imiadit, ampliflirnamq; Vrbem acerrimaobfidione circumuenit. Luftratovrbis ambitu ac tradtu, amp; laxitatenbsp;fuburbiorum, fe continuo earn ciuitateminuenifl'e cognouit, quæ vniueffum.nbsp;ad obfidendum facilè Scy tharum laflaret exercitum. Rei magnitudinem adminbsp;rattis,rcmiflius cumMediolanenflbusagere cpit.Nam munitiflima frequen-tiflimamq; vrbem, viribus facile capere non pofle intelligebat, amp; fame earn fine coinmuni malo conficere non poterat.Populata nanq; regioneTraiifpada-na, fæua annonæ caritate totä Gallia labofare coopérât : quare ibi non diutiusnbsp;efle,fed caftra fæpe regionatim mutate cogebatur hoftis, ne ingruëte fa^ïe ab-fumeretur exercitus. Quin amp; ab inuadenda Liguria, non tamlocoriim äfperi-
40 tas,quàminopiacommeatuumremorabatür. Iraq; Mediolanenfes per præco- I«nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nem alloquitur,amp; hortatur, fponte fefe dedânt,quod fl feccrint, perhumanurrt
fdera feruari, rumor erat. Et longa populum frequentiflimumobfldióne, ad diram famem redigi pofle non ignorabant,aliqua tarnen in deditiorte vitæ fpesnbsp;inerat,quæ ad patres relata,fenatus repente confultö aflîrmatur. Poftetodie ad
Atilam legatos mittunt,qui fenatus populiq; autoritäre deditionem, vt clemen
tiorem hoftem inueniant,honorificentiflimis verbis faciunt. Qiiam poftulafti vrbem, obfequiumque noftrum, rex Atila, ecce fponte defetimus, quando te
50 âmplifîimum terrarum dominatorem, amp; terrorem gentium, diuino numirîe
! ficillimaquæque fuperas. Cedunt Atilæ omnia ,amp; cb rcdadti funt potcntatus bumani^vt beams hac tempeftate is dici queat,qui à tanto hofte ad faciendamnbsp;deditionem exhortetur. Si tibi omnia iubentefato cedunt,cedent quoque Mediolanenfes ,amp;fponte fe dedent. Q^d non modo neceflitate imperante, fednbsp;inbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
-ocr page 138-98 AXT. B O NF IN II R E R. VNGAR.
impellente ftudio faciunt,ne deftinatam è clo tibi gloriam remorentur, név^ iuftum mox exitiii ni fubeant,pertinaciæ^} débitas pnas expendant. Extremenbsp;nanqj temeritatis ftultitiæ eft,diuino nutui rekicîari, faôtaque intercipere,amp;Jnbsp;præiertiin tua, qux vel inconiideratiffinio cuique nota eße debent. Illyricum,nbsp;My ß JS, Thraciain, Macedonia amp; Achaiam diripnißi,Rhoetos amp; Noricos fpo-liallijGennaniain cunivniuerfaGalliaigni ferroqj vaßaßi, munitillîmas Adrianbsp;tici maris vrbes euertißi. Ißria, Venctia, amp; vniucrfa ferè TranfpadanaGalbanbsp;populata, fumât adhuc. Cæteri Italipræ tanta trepidatione, exterorum exem-plo deterriti,de relinquenda Italia dccreuiûent, niß fupero inferoque mari, ac .nbsp;montium circumfeptu occluderentur. Proinde ne viôforix tux decile videa-mur,fenatus popubqs Mediolanenfis nominc,vrbem, homines, amp; fortunas vitro dedimus. Etadmodnmj2rubefcimus, quodveluti dominus pientiflîmusnbsp;iam futurus,nos officio prxuenißi, èâ vti amicos, ne feueritatem tuamexperi-rcmar,monuifti, vt deditionem continuo faceremus. Quare gratias maiellatinbsp;tux femper habcbimus,fupplicantes quanto poflùmus aßedu, quando de vo-luntate tua non vercmur,vt edido milites cxdibus, rapinis, exteraque vi inlii-beantur,focis amp; aris parcant,inuiolatamqj matronarü ac virgmum pudicitiamnbsp;icruent. Quod ßmaießatenituamexorabimus,nunquam officio meritisq;vinnbsp;cemur. Non modo prxfentis ,verumetiam abfentis tui imperium fummo Radio viribusqj tuebimur,amp; invtraq; iortunatamgratumtibifcmperobfequiurn. i'
prxftabimus,vt pro peculiaribusIbciis nos habçndos eßecenfueris. Neq-, plus
fidei in Vnnis,quàm Mediolanenßbus plané reperies.Ne maießatem quidern
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tuam dcdccebitjMediolani regiamßatuere quam fcundiffimam omnium ar-
tium officinam omnes iure nuncuparint. Atquefidem noßram expertus ,nonnbsp;minas hanc,qu;imSicambriam aniabis, amp; excolendameflc reputabis. Quam-obremvrbem tibi dcditiibmam, maießati tux non indecorem futuram, cumnbsp;optimis aufpiciis exoptatus adi. Accipe bono animo Cifalpinx Galliç regnum,nbsp;metropolimque dextro pede ingrcdcrc, non plus diuino quàm noßro iudicionbsp;nunc obÂtani. Quam vt t^nqiiam regiani patriamq^ federn tractes, quando innbsp;tua manu omniacofocamus, iteruni iterumqs deuotiffimè fupplicamus. Per- 1'nbsp;orantibus Icgatis, diuerfus AtÜatrahebatur, vtrum potius faccret, an fuauiffi-mi^erbi$ p'acatus,cuinciuibus benignius agerct,an verbadaret, vrbem moXnbsp;adiram populattirus. Qutimrcrumopulcntia ab omni regemhumanitate di-ucrtcrer,perfidia pudorem fufcitabat,ßudioßid5 liberaqj deditio ab omni fraude vindicate conatur. Tandem dum pudori ac vtilitatifuxconfuliQibentianinbsp;mo,hilariqj vultu deditionem faétam fe accipere oßendit, ciuitatcm cum for-tunis incoiumem prxßiturpm pollicetur, nil prxter ius imperij à Mediolanen^nbsp;iibus^vnquampetiturum. Expeditionem fuam,impcrandiamp;non populandinbsp;gratia fieri,feqs glorix,amp; non prædx caufa militate fignificat, quorum alteruni
latronis,imperatoris contra gloriofi eßalterum. Rapinas,cxdcs,amp;; incendia in obßinatos amp; rebelles,iure quandoqi permitti. Proinde omnes bonoanimo eile iubet, fpe fimul amp; promiflîs onerat,indulgctiflïmum eis dominum futurumnbsp;aßeucrans. Legat! cü laytiadimittuntur,omnia vrbi tuta ac integraforenun-ciant. Infequenti die portas aperiunt,grato Vnnos animo excepturi. Princepsnbsp;ßngulari pompa ingreditur vrbem,exercitus longiflimo agmine per vrbemnbsp;tranfiitjin caßrisnodem exediéto aélurus,ne qua primo impctu vis cuiquamnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;inferretur. Cenruriones tantum,amp;prxfcéli cum vetcranis,amp;:cohortibus prx-
torianisjprx tutela principis in vrbe permiffi, totus ille dies in pompa tranfue* âationis aétus eß. Poßero verb cum decurionibus Atila vrbeni lußrat, pul-ehritudincm acxdificia admiratur. Templum louis longa religione celcbcrri-
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;mum perreuerenter adit, ibique loui Martique rite litauit, omnia artium ge
nera circumfpedat, amp; obßupefcit, atq; ex his facultatum magnitudinem con-iicit. Reuerfus inarcem auaricianimia xßuare cpit, fecum cogitans, non ad exornandam,fed delendam Italiam venißejimperium fibi in Pannonia ßatuil-fcjhac tantiim vrbe totumexcrcitum ditaripofleJmmo Mediolanefium viresnbsp;fibi
-ocr page 139-DECADIS I. LIBER VI. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^9
fibiformidolofx videbantur. Quare dum fe infequenti die exercitum recen-fere veile diflimulat, clam per praefeótos Icgionum, öe qui in vrbe pernodaue-rant,agit,vt difpofitis per vrbem ftationibus,futura noóle incendia moliàntur, clues inuadant,amp;: omnia populentur. Quod vbi fieri coeptum eft, acerrime rota noóte pugnatumeftjprimores vrbis impofitis è domo prçfidiis fe tuebantur,nbsp;atria multa fuerant nobiliflimæ cuiufque inftar arcis. Aft vbi dies illuxit,quumnbsp;plebeij paftim direpti cæderentur,amp; in muleis locis incendia fieuircnr, tSfxdcninbsp;decuriones omnes capti, partim cæfi, partim benigniorehi höftem naóli, magna le pecuniaredemerunt. Raptæ cum matronis vifgines. Et quamuis in for-10 tunas amp; decuriones fæuitum eft,illucefcente die aliquante remilîius aétum eft,nbsp;cædibus amp; inceridiis cX ediéto finis illatus. Mulrx ingenuæ mulieres viris red-ditæjpopulus adueôtis comiiîf atibus, aliquanatilum ex illacis calamitatibus re-fpirauit. Vrbs quamuis grauiter efi'cr afflicta,non extremo tarnen abfumpta eftnbsp;incendio. Atila fe per ediârum exeufauit 5 iu fc inuito ac infciofaôtumlibidi-nemtantæmultitudinis, amp;cupidicatemhaudqtiaquaO3 facile contineri pofte.nbsp;Dum hæc Mediolani aguntur, intereaTicinum mandat oblidcri; agrum diri-pi, amp; finitima quæque vaftari. Earn nanque vrbem baud parüi momeuLÎ ellenbsp;nouerat, quamnunc Papiam dicimus, à præfluente amnenominatam : qüan-quam Plinius à Lenis amp; Mariciis (vtpaulo fuprà fcripfimus ) conditam efle traie didit,qui Tranfalpiniquoq; populifuere. Nonnulli tarnen,quo tempore Har^
nibal in Italiam venir, earn nondum fuifte, ex Liuij fcriptis plané coniiciunt. ,
Nam quum Scipio Padfi traiecit, amp; adl'icinum aninem caftra mouit,amp; quum vtrinque accenfimilitumanimi forent, Romanique ponte Ticinum iunxiiinbsp;fcnt, tune fi Papia Ticinum fuiftet, aliquam de vrbe Liuius mentionem fecii-fetjUeque Romani pontemfeciftent,neque facto caftellumimpofuiftent.Nuncnbsp;fub Sphorciadumimperio florentiftïmam efte con{picimus,eamque præ cæte-ris arx nobilftfima,Carthufienfium bafilica infano lumptu fada, litcrarumquenbsp;gymnafium mirificè nunc excolit. Atila Mediolanenfiumpræda o||uftus,Ticinum cum reliqua parte equitatus fubindc conceflit, adPadi præfluenta fituni,nbsp;50 duodecimmilibuspaftùumàMediolanenfi vrbe remotum.Ticinienfcs paremnbsp;fortunam fubituri,in tatarerum omnium perturbatione,quidpotiftimuiii age-rent, nefciebant. Vrbem pufillanimitatis infamia deferere noluerant, facilitates cum vxoribus acliberis quo potiftimum mitterent,ignorantes, lioneftiusnbsp;ac tutius in vrbe manere,amp; tueri patriam reputarunt.Neque vllus eis locus fucnbsp;currebat, qui propriafede tutior efte videretur, quum agrumac pagos crudeli-ter ab V nnis circumdiripi,incendio prxdisque vaftari profpiciunt,indignatio-ne fimul amp; defperatione obdurati, poftulatam ab bofte dcditionem abnegant.nbsp;Rati admodum efte indignû, prius quàm de deditione agatur, fuburbaRa cumnbsp;q,gro vniuerfo immaniterdiripi,bomines cumpecoribus omnes abigi,alios adnbsp;40 fcruitutem, ad mortem alios, pro Scytbicaferitate pcti. Proinde generofi opti-matum animi, fi res ipfa tulerit,cum patria fimul interire magnaex parte decernbsp;mint. Contra plebs,nobilitatis inuidia,amp;: cupida nouitatis,cui cum exiguis for-tunis,exigua quoque ratio ineft honeftatis, quum in^lebeios Mediolani haud-quaquam fxuitum cognouiftet, aperta feditione aduerfatur, populi commodonbsp;amp; faluti confulere clamat oportere. In tanta tempeftate fatis efte, feruarc vi-'eam,fi neceftitas coegerit,nullam fortunarumrationem efte habendam,fi quidnbsp;patres obftinatius egerint,fe faótafeceflione à mnibus,deditionem faóturamnbsp;interminatur. Ad base Atila omnes vrbem circumuenire,ac magno impetu in-uadereex edi(ftoiubet,teftudinesamp;arietes mnibus admouentur,adieólisnbsp;yo mniafcalis fubeunt.Tumultus in vrbe ingens excitatur,aliqui dedendam vr-bem,propugnandam contra aliqui exclamabant. Qui in propugnaculis difpo-ftti erant, partimremiflius agere, amp; facere dcditionem : contra aliqui acerri-mè obftare,amp; deturbare à mnibus boftes.Quare extcmplo Vnni ingrcfti,vr-bepotiuntur : apertis pottis rex equo inueiftus, cum magno plaufu aplebe cx-eipitur.Optimates partim latebras,partim apcrtamfugampetunt,principis edi- nbsp;i ij
-ocr page 140-ioo ANT. B O NF I N II R Ë R. V N G A R. â:o,intelleâ:are,maxima ex parte cçlt;luntur,raptæ cum virginibus matrons,à«nbsp;bona omnia populata. In plcbem benignius aâum,tcmpla donatiuis,preciofisnbsp;ßmulachris,gemmatisque fcypbis,parifcritatefpoliata. Liguriam, qui tempora ifta fcripferuntjTranfpadana regione potito.s,Vnnos inuafifle nonreferunt,nbsp;quandoTegioncm illam amp; commeatuum inopia, afperitate locorumpluri-mumlaborarecognouerant. Et nulla re magis, quàmpotiundæ vtilitatis fpenbsp;bciîum initur,initumque feruatur. A Liguftico igitur traclu j alpibusqs difficil-limis fe abftinuerc Scythæ, vbi parum commodi, difEcultatis plurimum in-cfTcjab exploratoribus intclligebant. Ad Mincium amnem caftrareuocata,adnbsp;Cuius oftia,quibus Padum induit,ftatiuarex aliquandiuhabuit.Dumde inua- lenbsp;denda dudum Italia mature decernit, optimum fortunæ fuccelTum profequennbsp;dum cenfet Atilajamp;fatorum. dêxtcritatem nullo modo deferedam, quam qui-cunquccontempferit, fruftra répétât. Tranfmittendum continuo Padum decernit,ne in tanto rerum fucceffu,ipfe fibi defuifle videatur. Multi in principisnbsp;fententiam pedibus eunt,fecefl'crc alij, quos confilij ac fapientiæ compotes eß-fè rumor erat, amp; exploratæ fidei ac prudentiæ antehac femper babitos. Hi abnbsp;vrbis Romç obfidioncimpenfius deliortari,diuinopotius quàmhumanocon-(ilio duâ;i,ac diccre,Romamdiuinis aufpiciis fundatam,inuitis quoqucnunii-nibus deleri non pofl'e. Deos non folùm huniani, fed diuini etiam imperij feiern in Capitolio ftatuiflejvrbem quandoque captam, nunquam deleri pofl'e. i?
lUius loci Genium tantum flbi numinis vendicafl'e, vt aliquo imperio carere nonpoflît. Quinetiam imperium fine fine,à loue Marteque parente. Romansnbsp;^enti datum. Gallos vrbepotitos,prxter Capitolium,grauiflimaspro tali faci-nore pnas exoluifl'e, ingentem ftragem, erroresque longiflimos diuperpef-fos, multas peregrinas fedes occupafle, amp; ad breuitfimatempora ibiinteriifl'e,nbsp;paucos demum in patriam reuerfos. Porfenam, vrbem obfidere aufum, obfi-dionein turpiter deinde foluilfe : Hannibalem idem facinus adorfiim, vitamnbsp;miferrimè^niuilTc. GothoS paulo ante, duce Alarico, captam Vrbem incen-diflTe, Alaricum diro fato prcfl'um, viftorianequaquam frui potuifle. Romain, ,nbsp;quandodcorumeftdomicilium,fub louis optimimaximitutelacfl'e. Proinde l'nbsp;Atilan orare, quando fat faélum crat,vt opulentilfima comparata vidoria, vi-étorem exercitum prsdis onuftum, amp; multis exuuiis amp; trophæis infignem, innbsp;patriamreuocaret. Autfilatius imperium propagate certum crat, alio Scytlii-ca arma verteret,ne in prophanam expeditionem duccret,qua dcorum vrbemnbsp;incendere pergeret.Quia extremæ temeritatis amp; ftultitiæ foret,diis bellum in-dicere,amp; vnicum in terris deorum domicilium euertere. Ad hæc diuerfus ad-hue Atila trahebatur, difficillimam Italix partem, non modo viôtam ratus, fednbsp;ad intÇritum vfque delctam,cçteram nimio terrore perculfam, vitro celTuram-
Hxc procerdmeonfilia, à defatigatis potius aflîduo bello animis, quàm è fano iudicio promanare arbitrabatur, quare pufillanimitatis amp; ignauia: acerbiufeu- 4^nbsp;le increpuit. Quandoque fefe colligcns, ne délira quidem eorum confilia re-putâbat,eaquepenfitans,fortunam variam amp; infidiofam confiderabat. Nequônbsp;ignorâbat Barbarus illanfrerum dominam, eundem femper tenoremnû quamnbsp;ferüaturam,nemini vnquam vfquequaquc fuilTe fidam,pro libidine fua rotatenbsp;ftatus hominum, amp;lioc ludo nimium deleftari. Neque tarnen nimiam impe-randi cupiditatem coercerepoterat,cafl:ra præter Padi ripam longe latéquenbsp;difpofuit,vbi quando nihil exercituidcelTe poterat,co vfque perma-nere confl:ituit,quoufquc à re amp; tempore confi-hum mendicatum oblatûmvc af-
fcqueretur.
RERVM
-ocr page 141-DE CA DIS I. LIBER VII. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ioi
RERVM VNGARICARVM DEÇA-
Dis PRIMÆ LIBER Vil.
V V M adMincium amnemVnni ftatiua habcnt,vniuerfa tû-multu ac ingenti trepidatione niifcetur,amp; fluôluat Icalia.Leo pontifex maximus, Chriftianæ reipublicæ calamitatcm mi-fératus,atque non à Valentiniano j verùm etiam à fenatu po-puloque Romano exoratus, vitro ad Atilam legationem pronbsp;publica falute fufcepit. Continuatis in Gallia itineribus,cumnbsp;venerando facerdotum collcgio fine cunélatione contendit:
Atilæ,qui adhuc anceps ducebatur,ad Minciign flumen occurrit. Romanum pontificem quum vniuerfæ Italiæ furnma,deditionemqj fibi hoflis afferre fpe-raretjâcitafibi fuadcretjclatusanimojac vultti hilaris^coaéia concione, pro vi-ri dignitatc eum excepit,data dicendi copia, patremfanùtiflimum mitibus in-tcntisqjauribus exaudiuit.Non tam humano,quàm diuino(is inquit)mihi cre-de,confiiio,Rex,mortalium facinorum cenfor acerrime,adte cum Apoftoliconbsp;ordine venimus. Neq: ignoramus, quando in diuino cultu, amp; animorum falu-tc verfamur,tc flagellum Dci,amp; terrorem gentium,populis diuina fuifl'e volunnbsp;ÎQ tätetribLitum.Teexminutiflimagenteeditum,adtantumfaftigiumàdeo,nortnbsp;line maxima ratione eueétumintelligimus. Quando Chriftianæ gentis iniqui-tas amp; pcrfidia vfque adeo redundarat, vt fine diuino flagcllo coerceri non pof- nbsp;fct, poteftatem exigendarum ab hominibus pnarum tibi Deus delegauit. E^nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
fi vcritatemtolerantius audiueris,te irx fuæ idcirco carnîficemeifecit, vr debi-tis homines pnis affîceres,amp; eoufq; tua fæuitia fureres, quoufqj diuinæ iufti-ciæfadumfatis reputaueris.Myfias,Thraciam,Pannonias,Illyricum,Macedo-niam amp; Achaiam ferro incendioqj vaftafti: quiahæ populi Romani prouinciç, non modo Ariana,fed variaquoque hærefî contemcratæ,perniciofiflimèlabo-rarunt, huius etiam criminis citerior vltcriorq; Gallia rea fuit. Qii?rc te cædi-
50 bus ac incendiolatè longeque graifantem, hucufque palTa efi diuma feueritas, mortalemperfidiamamp;ingratitudinem abominata. Nos, qui Dei omnipoten-tls vicem gerimus in terris,ac Petri amp; Pauli tutela audoritate potimur,aut innbsp;Illyrico,aut in Pannonia Macedoniâve, aut in Gallia tibi occurrillcmus, tequenbsp;diuinæ voluntatis admonuiiremus,fidiuinæ iufticiç putaflTemus cumulatiflimènbsp;fatisfaétum. Nondumtunc diuina ira defierat.riobiliffimum maris Adriatic!nbsp;traâ:um, totcolonis populi Romani,antiquiflrimisq5 vrbibusexcultum teinua-dentem, ab Vrbe, tanquam è fpcculaprofpeétauimus collachrymantes. Tarnen neq; tibi occurrimus,immo ne minimis quidem literis inhibuimu^, quianbsp;irata adhuc numina amp; inexorabilia fenferamus. Iftriam amp; Tranfpadanam re-
40 gionem te flammis amp; ferro mifcêtem vidimus,he niinimo quidem nuncio ad- hue inhibuimus; quod ideo fecimus, vt hac flamma genres quandoque refipi-fcerent,fuumq5 fine labe colerent faluatorcm. Nunc ante prxpotentis Dei vo-luntatem Atila fie habeto. Te lefus Chriftus optimu%maximus,nûc pedem rc-ferre iubet, neq; patitur traiefto Pado, te cædibus,fpoliis amp; incendiis vitra fæ-uire. Intra Padum gens pia viget, cæteraq; Italia ab omni labe exempta, in or-thodoxafide confift:ir,propugnatorem habet optimum,ac coeli terrçqs regem,nbsp;omniumq; rerum creatorem. Si traieóto Pado vitra contenderis, non cum ho-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
rninibus,fed düs immortalibus bellum tibi elfe fenties.Caue tibi Atila,amp; exuta temeritate fæuitiaq;, coerce furorem. Quid enim magis temerariü efl'e poteft,nbsp;iö quam aduerfus Deum arma gerere? Quid magis ingratum,quàm in eum à quonbsp;vitàm, dignitatem, imperium^ cæteraq; innumera bona acceperis, inftrucre a-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
ciem Î extremæ quidem id foret amentiæ. Anianus amp; Nicafius, itemi pleriquc viriDco dcditiffimi,magnas lt;à furore tuo vrbes diuina ope vindicarunt. Quidnbsp;faciet Deus, cuius vel minimo nutu,quum omnia diuinæ maieftati pareant, ênbsp;Xumnio faftigio facillime deturbari potcs,amp;ita deturbari,vt nulla tui tuorum^ ,
i iij
-ocr page 142-lOX
ANT. BONFINII RER. V N G A R.'
Scytbarum monumenta fu per fint ? Time Deum, diuino nutui perreucrentet obfequerejamp; feruointernuncioqs Deilubenter aufculta. Quandoquidemminbsp;nimus feruorum Dei,in nomine Iefu,quod eft fuper omne nomen, in fignoinbsp;falutis,vno duntaxat digito, te tuasqs copias proteret vniuerfas. Ne audeas ( tenbsp;quæfo) Atila,Romanæ vrbis fedem,quamiibi Deus optauit^inuito numine an-gt;nbsp;helare, in qua non modo Barbaras genres, fed ne prolem quidem Romuleamnbsp;Deus patiturimperare. Diuinieft: (mihi crede) ilia fedes imperij,vbi Deus pernbsp;vicarios pontificesqs fuos,humanavota ac preces exaudiuit,ibihumanamcul-pam amp; deliôta remittit. Ibi Deus ius quotidic dicit, ibi humana erimina iudi-cat,ac expendit. Ibi Petrus pontifexmaximus,Chrifl:i legatus,cû eollegaPau-lo dominatur. Ibi cæteri pontifices, eius loco rite fuffeôli, ac diuina poteftatenbsp;donati pr3efunt,humanamq5 falutem ftudiolilîimc curant.Ne audeas igitur Vr-beminuadere, reginam gentium, fepultüram martyrum, parentemorbis, offi-cinam triumphorum, amp; diumi potius quàm humani imperij federn. Parce A-pollolicae fedi,fub Petri amp; Pauli præpotenti numine tutæ. Parce pontificiæ ar-ci,quæex offibus fanélorum, amp; calce martyrum cruore fuifufa, conftruôta eft.nbsp;Parce magnæ aræ Petri,petrafuffultæ.Quicunq; Romam olim,quæ diuiniim-perij fedes futura erat,inuadere aufî funt,è tanto fibi facinore exitium inuene-re. Senoncs Galli pari impetu ac viribus Iraliam adorti,vrbem inuafere,pretcrnbsp;Capitolium omnia diripucre,tot deinde cladibus amp; erroribus afte(fti,ac tam fi-«liftro denique fato vexati funt,quôd vrbem Romamnunquam vidifle, quàm
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;c epifte maluiflent. Porfenna potentiffimus Hetrufeorum rex,non fine vitç pe-
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;r'culo earn obfedit,atque non fine ignominiaamp;: detrimento,re infeôla recelfit.
Romanampotius amicitiam,quàmarmacupiuit. Hannibalaffliftis (ne dele-tas dixerim) popuii Romani viribus,adobfidendam vrbem profeâ;us,non modo non expugnare,fed ne videre quidem dims hoftis potuit, mox inde confei-feendæ fibi mortis neceffitatem comparauit.Etne perbiftoriaseuagemur,Ala-ricus nuper Gorhorum rex, idemque Scythia oriundus,Romæ manus iniieere aufus,polWdatamvrbismaieftatem,commifrumq5piacuIum,interceptamoxnbsp;vita, miferrimè obiit. Minus deinde cum imperio Romano fe geftere Gothi,nbsp;neque viribus,nequeferitate Vnnis inferiores.Proinde diuini imperij fede,A-tila,ftunc abftine. Romam deorum domiciliumdimitte. Regina terrarum,ma-trem gentium,patriam populorum,antiquiratis facrarium,monumentatrium-phorum agnofcc,amp;venerare. Potentiffimamàdiui Petri folio coerce manum*nbsp;Enfiferi Pauli reformida numê. Quod ni feceris,diuino fimul amp; humano fup-plicio tu cum tuis cumulate mul(ftaberis,amp;moxferapoenitentia du(ftus,teme-ritatcmtuamfruftradeplorabis. Quare omnipotentisDei ore,fub cuius tutelanbsp;degimus,amp;principum facrofaiïcti Apoftolici ordinis mandato,tc copiasqs tuasnbsp;pedem referre iubemus. Itaque hinc propere caftra amoueto,feras Barbaras^?
genres abigito, patrias fedes repetito. Padum caueto fuperare,furori ac cazdi-bus finem imponito.Humano fanguini pofthac,quando diuinæ finis irç faótuni eft,parcito. Italia, ac vrbe Roma abftineto. Extra Italiam,prout lubet,etiam innbsp;Scythia dominator : quq^ ni fcceris,letale tibiiudiciumè clo imminere in-celligito.Nequcilludignorato,iratanuminaex inimicis,perinimicos fuos cu-mulatiffimas efte pnas exigerefolita: quodne tibi accidat,iterû iterumqj pro-fpicito,amp; huic Chrifti vicario credito,amp; au dito. Hæc Leo pontifex minaci acnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;diuino ferè ore loquutus, ira regem exterruit, vt nô multa verba facere potue-^
rit. Alarici cafum mente agitans,eo magis Leoni credere cogebatur. Tandem paucarefert,fe credere ex viri grauitate ac reuerentia vultus, diuina hæc mandata fuifle : idcirco ad Mincium amnem fubftitifle, vt diuinam voluntatem è 1nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cunftatione ipfa dignofeeret. Alarici fe exemplo deterritum, aliquadiu ibi fta-
tiua habuilTe, inuitis Padum numinibus nunquam fuperaturum, neque aftu-rum quicquam. Proinde afleueranter polliceri,fe nô vlterius caftra moturum, moderaturum furori, quem ex diuma mente conceperat, amp; fandiffimo viro,nbsp;Chriftique legato,vti mandarat,è veftigio aufcultaturum. Dimiflb Leone vottnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;compo-
-ocr page 143-DE G AD IS 1. LIBER Vîï. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;105
feompoîe, antiftitis afpcâiu vcrbisque continuo vicLum Atilam admirantur o-mnes. Multiq; proceres fubinde percunâ:âtur,cur pontifie! Cbriftiano tam facile ceflcrit,eftminatumq5 præ timoré aninium oftêderit.Nec paruaquidem (inquit) facerdotum manus,nec Pontifexipfe me deterruitjfed duos fenes, quinbsp;demiffa barba, ac venerando horribiliqj vultu, fupraillius viri caput, diftriófisnbsp;enfibus adftabant,reformidare coaôtus fum,qui nifi legato fuo paruifl'em,prç-fcntem infeftis gladiis rnihi mortem minabantur. Petrum amp; Paulumfuo tuncnbsp;Vicario præfto adfuifle,creditum. Vnni regis edido in Noricum amp;:Pannoniamnbsp;ftatiua mouêre,amp; fedato furorc,cædibus amp; incendiis abftinuerc lubenter. Leonbsp;*0 impetrata totius Italiæ falute,immortalcs Deo gratias agit,Romam^ reuerfus^nbsp;publicamEcclefix liberationem retulit. Pofthæc pater ille optimus,omnes in-geni] neruos adafferendam ortbodoxafidem^uç abEutychianis potiffimum,nbsp;ôcNeftorianis eatempeftatc admodumvexabatur, fané conuertit. Neftoriusnbsp;cnim, Conftantinopolitanus antiftes, Virgincm non Dei, fed hominis tantumnbsp;matrem fuilfe allerebat, vtvnamcarnis, diuiniratis alteram perfonamfaceret,nbsp;ac feiunôfumalterum Dei filium, hominis alterum elfe afl'eueraret. Eutyches,nbsp;ne huic adftipulari videretur, diuinam cum humana natura in idem compofi-tum recidifle tradidit, vnumque fa3;um nulla ratione oportere diftingui. Fla-uianus metropolitaByzantinus vtranq; damnathærefim. Synodus Theodofijnbsp;iufl'u, Ephefihabetur, in qua præfidente Diofeoro,Eutyches abfoluitur,amp; da-mnatur Flauianus,Contra Leo poftTheodofij exceffunijChalcedonenfe concilium Martiani atuâoritate ac imperio habendum curauit,quod frequentifli-mum profedb fuifl.eferunt,quando è fexcentis amp; trigintafacris patribus coftjjnbsp;tille dicitur. Vbifacri conuentus cÔfulto affeueraturjduplicem in Chrifto fuiLnbsp;fe naturam,vnum eundernqs Chriftum,Deumamp;hominem elle credendû.Deinde auétores Manichex labis, omnium patrum confenlu extemplo damnati,nbsp;librieorumpublicècócremati.Faftus Diofcoriconculcatus,hxrcfisqj abroga-ta. Sub idemtempusEcius patricius.virbello clariffimus,non modo Atilæ,fednbsp;Imperator! quoq; Romano form!dololus,variis inuidorumerimi^ibus poftu-latus,Valcntinian! iufl'u, à Maximo patricio obtruncatur.Traufila deinde Ecijnbsp;commilito, vt amici mortem vlcifceretur, fauente quoq-, Maximo, Ro rr^ Va-lentinianum intcrfecit. Hic quum annis trigintaimperaffctjmaioremque vitqnbsp;partem Rauennæ duxiflét,ad amplificandum vrbis dignitatem,Rauennat! me-tropolitæ duodecimfubiecit cpifcopos,vtputa Arimini, Cefenæ,Foriliuij,Fo-ripompilij ,Faucntia:,Foricornelij, Brincij, Bononix, Mutinx, Regij, Parmx,nbsp;Placentiæ,vndehexarchatus nomen huic inditum. Rauennx prxtereamnianbsp;amplificauit. loannem epifeopum imperial! habitu, qui ex Candida lana con-fl;abat,vti iuflit. Qu_are cum Romanis pontificibus fefe conferre aufi fimt Ra-uennates. Maximus poft Valcntinianum,vfurpato imperio,EudoxiamValen-
40 tinianivxorem, vi raptam fibi coniugauit. Hæc facinoris indignitate commo- ta, GenfcricumVandalorum regem, Aphricæ debellatorem, adinuadendamnbsp;Italiam,amp; ad vlcifcendum feelus Infcitauit. Qui comparato ex Aphris, Maurisnbsp;ac V andalis exercitu hominuin circiter trecentoru i^ilium,cum maxima claf-ie traiecit inLatium,deftitutam àciuibus vrbemcepit. In quorum fuga,Maximus tyrannus ab Vrfo,Romano centurione exfus. Genferico vrbem intran-ti,Leo quoque pontifex occurrit,öc orauit,vt abaóla prxda contentus, vrbis amp;nbsp;templorum incendio parceret. Quod impetrare nonpotuit, quando inexora-biliorem,quam Atilam,Genfericum inuenit. Vrbs totaigniferroqj aVandalisnbsp;Aphrisq; vaftata. Abeuntes V andali, per Campaniam iter faciunt, Eudoxiamnbsp;5° cum filiafecum ducunt, Capuam cum nonnullis Campanix oppidis expu-gnant.Romani poft quartum ac decimum diem,defer ta vrbem repetunt. Ani-tumfenatorem in demortui Imperatoris locum fufficiunt, quo cum Martia-nus pro reipublicx falute, baud inuitus tune fdus miuit. Leo pontifex adnbsp;inftauranda templa cum V rbe animum conuertit. D emetr ix religiohffimç mu-lieriacditilfimx perfuafit, vtdiuo Stephano adtertiumlapidem, in fuo fundönbsp;i iiij
-ocr page 144-104 ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R.
bafilicam çdificaret.Ipfe in via Appia beato Cornclio alianierexit,diruta teni^ pla,amp; facra vafainftaurauit.Treis cameras in Petri, Paulijoannis^ bafilicafe-cit.Sepulchris apoftolorumexcubitores adiecitj quos cubicularios appellauit.nbsp;Monafteriumin Vaticano haüdpfoculà Pétri bafilica,mulieribus Itatuit. A.-ceplialorumhærefim,qui in Chrifto fubftantias negafunt, fuis epiftolis acerri-më confutauit. Sanäzilfimum igiturpontificem, vt ad Vnnorumhiftoriam re-deamus, Atilaperreuerentcr coluit,dimifit honorificè.Ipfeqi cum vniuerfo ex-ercitu, Italicis opibus S£. exuuiis onuftus, in Noricos eueftigio fe recepit. Sednbsp;antequam ex Italia pedem educeret,illud interminatus eft, longé grauiora fe I-talis bella illaturum,nifi Honoriam Valentiniani fororem, Placidiçqj Auguftæ 1°nbsp;filiam cumlegitima principalis Gazæ portionc, vxoris loco datent. Nam hæcnbsp;dum Atila ageret in Italià, amp; ipfahoneftatis gratia inter facras virgines aiferua-retur,clàm ad Atilam cum epiftolamilît eunuchum,qua Vnnum in fratrem ir^nbsp;ritabat. Hortabatur, vtadtierfus eum arma caperet, ipfamq; copiis ac pecuijiisnbsp;adiuuaret,quodvt honeftiusfacere viderctur,admonebat,vt fuas nuptiasnbsp;baud tali viro indignas poftulatet. Eunucliû Atilagrato animo admifit,eidemnbsp;clandeftina mandata dat, quibus Honoriam bono animo elfe iubet, Auguftænbsp;Virginis coniugium,quod vitro detulerat,fibi chariflimum eflè fignificat,eam-que maxime omnium amaturum. Ex compofito legatos ad Valentinianû mit^nbsp;tic, quibus Honoriam cum media Imperij parte poftulat, vt hacaffinitate con-
iugati,vtriufque ocio, amp; faluti vniuerfî orbis tutiùs confidant. Quod fi præter æquum amp; fas, à Romano principe repulfamhancpatiatur, fe vniuerfam cumnbsp;imperatoreItaliam dcleturum,minatur. Valentinianus cumhisoratores re-fponfis dimifitjfe affinitatê tanti principis no afpernari, immo nilfibihoc tempore antiquius acciderepotuifle,quàm regem Atilam faluberrimo vinculo fibinbsp;concdiare. Hoc modo vtrunque imperium facile pacari pofte, proinde animunbsp;fuum fponteid annuere.Intereà fe fororis, acfënatus populique Romani volû-tatemexplqjaturum, fine quorum iuftti amp; auéloritate nihil in republica rité fieri poflît.Sub idem tempus Valêtinianus ea,quamfuprà diximus, morte diemnbsp;obiit. Atila omnino verba fibi dari fufpicabatur. Reucrfum tandem in patriam,nbsp;aliqu^parum vixifte prodidcre,nonnulli in Gallias,vt illatum ab Ecio, amp;The-odorico V ifigotharumrege confliftum vlcifceretur, iterum redii^ fcripferut.nbsp;Et quam fc](:iptorum difcordiamfupràtangere occperamus,hîcproutres poftulat,explicabimus. Annales Vngarici, aliiq; permulti, poftquam Atila,cumnbsp;viélore ditatoqj exercituin regnum fe receperat, cum de bello Italico amp; Illyri-co triumphafte feruni,exhibuiftemunus gladiatorum, varia edidift'e fpcdacu-la. Sicambriæpopulo ter epulum dcdifte, miffilia fæpc fparfiftc, multa populisnbsp;conueftientibus prodegifte. Et quamuis de inuadenda Afia atque Aphricaco-gitaret,ne fua virtus remollita viderctur,virû tarnen fumma libidine perditum,
inter conuiuia, amp; ingentemconcubinarumnumcrum mcntem remififte,vte-odemmodo elaftati cum corporibus Vnnorumanimi, vehementius noua bel-
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;la rcpararent.Ildico puella ei fuit præ cæteris gtatiftima.Baiftrianorum regis fi-lia,mirapülchritudine,amp;ihcomparabilivenuftate,cuius amore fuccenfus,eamnbsp;primafix vxoris loco habere coftituit. Comparatis pro regis dignitatc nuptiis,nbsp;per omncm intemperaiitiælicentiâ,inconiugali conuiuio fibiindulfit,Baccho
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ac Veuere corpus ira ea noéte confecit, vt inter dormiendum fupino corpore,nbsp;profluuio fanguinis énaribus continuo fuftocatus interierit. Expcrreéla mu-]ier,virum amplexu repetens,extinâ:um algentemqj inuenit. Conuocatis moxnbsp;cubiculariis, elato luétu, fatum regis inopinatû promulgatur. Fatum (inquam)
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;viro non indignum, nam qui alienumfanguinemtantopere anhelarit, proprio
hune expleri amp; interire decuit. Martianus ea noéte, qua hoftis interiit, areum Atilæ in fomnis fraélum vidifte, amp; hinc eius interitum prædixifte traditur. Acnbsp;vbi mors eius vulgb diffiifa eft, omnes Scytharum animi extemplo confterna-tur.Confpicantur enim taie ac tantum imperiumé diuerfis gentibus, eifdemq)nbsp;. inter fe diftentientibus amp; infeftis,quando Gepidæ ÔC Oftrogothæ,veluti ferui,nbsp;præ
-ocr page 145-DECÀDÏS t LIBER vit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lôy
præ timorc cû Atila cotnmilitarunt, nunquam conferuari, neq; tot nationes iri «bfequio retincri polîe, omnes haud ab re continuo defcóluras arbitratur.Ex^nbsp;equias tandem Chaba amp; Aladarius,vel(vt alü dicunt)Hernachus Sé Durichus,nbsp;eius filij cum cxteris principibus,faciendas curant.Funus pro viri dignitatCjCtinbsp;maxima pompa, populorumque frequentia celebratumxorpus infacellLim,acnbsp;maiorum monumenta relatum, de quibus fuprà diximus. Nam in celcbri via,nbsp;vbi columnam Vnni crcxerant, Bela, cæteriquc Scytharumduces fepulti fue-*nbsp;rant. Hune Vngari centum amp;vigintiquatuor annos vixiil'e, præterea quatuornbsp;quadraginta regnafle,poftingreflum in Pannonias annofeptuageîimofc-
lt;0 cundo, a falutc vero Dominica quadringentefimoquinto, vitaexceÜifl'eferût. 4 ° lordanis eius funus itaprodidit,in mediis caftris, intra circunftantia tentorianbsp;cadauer fuiffe pofitum, elediffimos Vnnorunt équités, vnà cum Pyrrhichianbsp;faltatione,modulatocantu,eius laudes circùm concinuiile. Circcnfium morenbsp;circumcucurriife, moxcollataftrena, corpus honeftafl'c, comeffationem cumnbsp;gaudio fimul ac luttu celebraffe. Submde clam noftu, ad præftitutum locumnbsp;corpus liumicondidifle, dicafl'e hoftium exuuias, multoque deinde humanonbsp;fanguine parentaffe.lordanis autem longé difl'enticns,cui an ne fides abrogan-dalitjij iudicent,qui citra inuidiam vetuiliora Scythicarum rerum monumenta perlcgerint , Atilam refert, poil: bellum Italicum, reuerfum inPannoniam,
io expeditionem iterum in Galbam, ad delendos Vifigothas receffilFe. Qnqd vi» faciliùs cfficcret, eosque incautos adoriretur, ad Martianum Imperatorcm le-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
gatos continuo mifiH'e,per eostjiacerbiflimepoftulalTe,quod Theodofiiquon- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
damimperatoris fibi promiflaminimé praftarentur,proinde Gracorumprin-* cipibellum indixilîe. Floc regem callidiflimûidcircofcciflé,vc holles,qi i Galbas occuparant, amp; VafconiaTholofæ imperabant, omni fub hoc prætcxtu fti-fpicione liberaret. Deindemox in Galliam longis itineribus cum maximo ex-'nbsp;creitu côte.ndill'e,Alanosqj prius, quam Vifigothas aggredi ftatuiirc,vt his fub-aélis,Vifigothas longé facihus ipfc protererct. At non temper éfentqiitia confi-lia noftra lùccedtint. Ne Thorifmundus quidem, Gothorum rex,mcntem A-
50 tilæ non intellexit,quippe qui veritus, nevidis Alanis fortiorcm hollê experi-rctur.iis cum magnis copiis præfto adfuit.Intiadcntibus V nuis,ne minor(À]ui-dem animo ac viribus occurrit, conferto prælio diu pugnatù,Vnnus tâdem in-clinatus,ac fubinde dare terga coaâ:us,palfim funditur,amp; fugatur.Tantacçdcs ibicommittitur,vtnc minorcm qrndem ftragem,quant in campisCataianicis,nbsp;qtiosMauriacosntincvücant, ScythapalTus fuifle credatur. SiGothico feri-ptoricredendumefiecenfemus, Vnni dctrimcnto amp;ignominia iuxta affeéli,nbsp;inPannoniamfefe relerunt. Exinde Atila,immmuto admodtim nomine,con-temni cpit.ne ita quidem, vt antea, formidolofus erat. Thorifmundu^riio-lofam viclor rediit,paulo poil diem obiit. Nam quum tada vena, niorbi gratia
40 fanguinemexhaurit,abAfculocliente inimicos adefic nunciantc,l'ubtradis armis ipfe confoditur. Sed ne moreretur inulttis, altera manu,qux libera crat,nbsp;rapto fcabello inimicos nonnullosinterfecit.Theodoricus frater in regno fuc-cclfit. Antequam ad Atilam redeamus, lordancm dlt;?V ifigotharum rebus piu-ra dicentem ,aliquantulum profequamur. Thcodoricus regnum adeptus, Ri-ciarium Sueuorum regem,amp; cognatumfuum,quiin Galatia, Lufitaniàve con-fcderat,reperitinimicum. NamquumRiciarius totamHifpaniam occuparenbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
niterctur,Theodoricus modcratiùs agens,àprincipio cum per legatos admo-nuir,ab alicnis finibus mantis abllincretmeque id ati'derct,quodforet iniquum, fujE moderarctur ambitioni, quippe quæmagnant fibifolcret inuidiam com-
jo parare. At iilc contumaciùs referens,Nullam (inquit ) alienarum rerum ctiram nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
Tlteodorico elfe oportére, nequedeccre, fc cuiquam ncgocitim facefl'erc, amp; bitte atque bine molcftias temerè commcrcari.Immo ftudiofiifimé pracauen-dunt, ne Suctios infcllct. Qu,areTholofam boftili manu vifere cogeretur, vbinbsp;omnis gladio res ageretur. Thorifmundus bis verbis commotus, cum. omnibus finitimis rem coraponit,Gundicum Hilpericunt,Burgtidionum reges irt
I
-ocr page 146-io6 ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R.
focictatem accipit. Mox cummagnis exercitibus contendit in Hifpaniam, ad Vrtriumamn.em,qui Afturiam Hiberiamqj interfiuit.Sueüis occurriqvbi comnbsp;mifla pugna, tam infeftis congrediuntur animis,vt multi vtrinque ceciderint.nbsp;Sueui tandem vi£tiamp;: ad internecidnê vfq; cæfi. Riciarius raptanaui,dumfalu-tem fuga difquiritjn Gothorum manus incidiqinTheodorici confpedum ad-duôluSjfibi fuisqj veniam inuenit.Quandoquidem benignus hoffcis,poft viôto-riam amplius fæuicndùm effe,non cenfuit. Domitis Sueuis Agiulphum clien-tempræfecitjè Varnorum ftirpe natum,quæ à Gothicifanguinis nobilitatead-modum erat abiunéta. Hune Sueuorumfuafu rcbellatem, Thcodoricus mifl'onbsp;exercituper præfedos cepitjCàptumqj moxcapite mulâ:auit,vt exemplum exnbsp;teris ipfe prôponeret,gratilfimi domini obfequia nunquam detreôtanda. Sueui reformidatafæuitia,ad placîndum regem,cum collegiis facerdotum miferenbsp;pontifices. A quibus ita exoratus eft:,vt non modo Sueuis ignofeeret,verum e-tiam de propria genre deligendorum principum poteftatem faceret, ac Ro-fimuiidummox eleôtum confirmauit. Theodoricustertiodecimoregni annonbsp;diem obiiqfufFedoqjloco eins Henrico fratre, veneni fufpicionenon caruic.nbsp;Mutatio deinde frequens principum amp; Imperatorum,Vifigothisampli£candinbsp;Imperij occalionem obtulit.Nam capta prius Hifpania,in Gallis imperiumamnbsp;plificarunti Henricus Aluernam occupauit, Romanorum principum federn.nbsp;d)e bis haétenus.Sedvtadrcmnoftramredeamus,poft Atilæ mortemfaóta dif-
{en(ione,Valamiramp;Theodemir Oftrogotharum,amp;ArdcricusGepidarumre- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ges, primi ab Vnnorum regno deficiunt, feq; in libertärem vindicant.Id ipl'uni
MarcomanijEruli, Turingiiamp; Quadifaótitanqneque poft Atilam,in Ernaci Sä Durichi, Atilæ filiorumferuitutem recidere patiuntur, quare in Oftrogotliasnbsp;ac GcpidaSjVnnorum principes arma fumunt.Ernacus inGepidas cumtrigin-tamilibus hominum profeftus, primo congreffu ab Arderico fuperatur,amp; cx-ditur.Durichus à Valamire amp; Theodemire fufus ac fugatus,cum Vnnis in Scynbsp;thiam fe rlt;ftipere cogitur. Pofthac in Oftrogothas Vnni arma vitra fumere fornbsp;midarunt.GepidæjVtlordanis audor eft,trigintaferè Vnnorum milia rrucida-runt. Ellacum Atilæ filium fortilTimè pugnantem interfecerc, reliquos eius fra 5*nbsp;tres,flixtalittusPonticimaris,vbi Gothi côfederc,fugarunt. Variæ genres,hocnbsp;bellolibertatem naâ;æ,inprouincias populi Romani venientes.gratiflimo do-minio à Martiano fufceptæ funt, diftributas fibi fedes acccperût.Gepidæ ftiga-tis Vnnis,veluti iure belli,totamDaciamfibi vendicarunt.Nilaliud a Romanonbsp;imperio,præter pacem annu«aquefolenma, vt ftrenui viri, arnica paéfione po-ftularunt,quod Imperator lubenter annuit. Oftrogothæ fedes à Romano impenbsp;rio petiere,Pannoniamq5 impetrarunt.Sarmatæ amp; Cemandri,ac ex Vnnis quidam , in parte Illyrici, iuxta maritimam vrbem fedes inuenerc, ex quo generc
Bilinadux Pentapolitanus,eiusque frater Froila, Beffaque patricius promana-runt. Scyri,Sedagarij,cæterique Alani Scythiamminorem,amp; inferiorem My- 4^ fiam acceperunt.Rugi amp; nonnullæ nationes,Byzim amp; Arcadiapolim incolen-dam petiere. Ernacus, minor Atilæ filius, cum fuis in extrema minori Scythianbsp;fedê delegit.Eumedzur Vultizintur,eius confanguinei, Ripenfi Dàcia poti-ti. Pars etiam Vnnorum in Macedoniam amp; Græciam diuerterunt, qui Sacro-mantifij amp; Foflatifîidicuntur. Minores verb Gothi, populus quidem immen-
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fus, Vulfila ducc,pontificefuo, in Mylîa regionem Neapolitanam, ad radices
Hemi montis incoluere.Gothi igitur,qui in Pannonia confédéré,régnante Va-Jamire in partes treis diuiii, veluti très fratres vno confenfu imperabànt. Vala-mir inter Scarmurgamamp; Aquam nigram amncs,Thindimer prçtcr lacumPel-
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fodis, Vidimer inter vtrofque quieüit. Defundo Atila, quidfucceflerit,Vnga-
rici aliter annales referunt,duos eiusfilios,imperio maturos præ cæteris fuper-fuifle.Germanos,quibusThetricus Veronenfis præerat,atquc Vnnos,faâ:a fe-ditione,diùerfa fenfifle. Alios Chabâ, ex Honorij Imperatoris gnata genitum, Aladarium alios, ex illuftri Germanorumprofapia genitumpoftulafle.Thetricus cum Vnnis paucis, Aladario fauebat, quando Germano ille fanguine na-ÉUi
-ocr page 147-1
Decadis I. liber vit icy tus crat,ratus Vnnoruminteftinadifcordia, corum imperium facile ruifurum,nbsp;vnde ingens ortafcditio. Vnnorumpars cum Germanis,cumaliis gentibus a-iii fentiunt.Tatum vtrinque prælium committitur,amp; tarn dirum amp; acre, vt vixnbsp;diebus quindccimiit ab inteftina clade ceflatum.Cruorem gentium,in Danu-bium riuos egifle perhibentJnhac pugna femper pars Cbabæ fuperior habitajnbsp;Thctrici tandem arte proteritur. Chaba cum fexaginta fratribus natu minori-bus,ac Vnnorum quindecimmilibus,quie bellofuperfuerant,inGrçciam atnnbsp;fugifl'e fertur, vbi honorifice exceptus annos tredecim egit. Deinde patriænbsp;baud immemor,vnius anni itincre interiorem Scy thiam repetiifl'e,et auum ad-hue viuum inueniflè dicitur, quod omnino videtur incredibile. Eins conhlionbsp;vxorem quoque, de Corofmaua, vicina Scyt^iac gente, duxifl'e : ex eaqj Ede-menamp;: Eden,filioshabuifl'e.Quoad vixerit,de repeteda femper Pannonia mo-nui{l'egnatos,amp; Pannoniæ ac Sicambrix nomcn,adnouiffimu vfque diem orenbsp;agitade. Neq; vttempeftate noftravidemus,VnniPannonijs fuerepenitusex-atti.Nam qui captiui è cæde fuperfucrant,quum propc Germanos quibus eraenbsp;mfenli,cómodè habitarc non pod'cnt,inpoftcriorcmDaciæ oram,quam Traf-fyluaniam dicimus,fcccfl'ere. Seqj Siculos,mutataT in Cliteram,appellaruntinbsp;quoniam Vnnorum nomen, omnibus tunefinitimis gentibus nimis infenfumnbsp;efle intclligcbant.Hiadhuc fua matrimoniacxternisnon communicat,ne prq- ,nbsp;10 prium fanguinem inficiant.Seucriorcs adhuc mores retment, mu'.tumq; à car-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,
teris Vngaris diiferunt. Literas Scy thicas habent, quas non in papyro fcribunt, fedbreuiffimoligno cxcidunt, paucis notis multafenfa comprehendunt. Bar-®nbsp;ban incedunt amp; aufteri,abundat pecoribus,amp; exagriculturaac paftura vióftimnbsp;trahunt.Seruitutis impatientiflimi,quippc qui vfqueadco libertatem colunt,vtnbsp;mori, quamtributafoluere malint. V ngariæ regibus nunquam ftipendia pen-dcre volucrunt, neque vt id facerent, vlla vi cogi potuere. Noftra verb tem-peftate precibus tantum, ac régis gratiaadadi lunt, vt ditto Matthiæ quibuf-damteporibusdomefticatimboucmfoluant. Quinenam (vtaiunt) quumVn-nos, quos deinde V ngaros appellauimus, Pannonias repctere accepiflent, ha-30 bitodeleüu,eisinRutcniam,quamRoxiamnuncdicimus,aRoxolani^limnbsp;habitatam, occurrcrc. lunéfo in Pannomas agmine rediere, vt in fcquentibusnbsp;latiusoftendemus. HiChabaminGrçciainteriifl'ereputarunt,vnde ortapro-ucrbialis oratio,adhuc per V ngarorum ora vagatur,T une redeas, quum Cha-;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ba è Græciareucttetur.Chaba igiturin Scythiamreuerfus,quiacx paatreGræ-
canatus erat Só vxorem peregrinam acceperat,Scythis contemptui haberi c-pit,quandoquidem fuum fanguinem infccifle videbatur. Aladarius amp; Germa-i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ni, cum paucis Vnnis cætcriséque rcliquiis exercitus Àtilæ in Pannonia «cman
Î fere. Aladarium cumThetrico in cafeditionc exfos fuifle credunt,proindeva riarumgentium in Vngariaremafere populL, qui vfque ad V nnorum reditum,nbsp;40 fub Oftrogothis maxima ex parte fuere. Atq; idcirco fa£tum cft:,vt Germanosnbsp;Vngaris palhm admlxtos adhuc Daciam amp; vtranquePannoniam incolcre vi-deamus.Quiadefnnfto hie Atilavtriqucpopuliex A^dario amp;Thetrico principe remâlere.Sednefcio,quofatodatumerat,vtdcfun«äo Atila,acfraéfo Deinbsp;hagcllo,amp; extinfto acerrimo hoftc Romanorum, adhuc eius reliquix, Italiamnbsp;iterum infeftare perdomare perrexerint. Scilicetarmis dutaxatScythicisnbsp;imperii Ro manifaftus femper protcrendus erat .Adhuc mortuus Atila Italiamnbsp;infeä;atur. Eruli nanque amp; Turingi, exercitus Atilx rcliquix, qui fuperatis amp;:nbsp;fugatis Vnnis,adDanubij oftia confédéré, poft Atilx mortem anno ferèvige- nbsp;fimo,Odoacre duce ,impcrante Auguftulo, Italiaadoriuntur. Aquileiaadlx-50 Uam reliâia,inTaurifios,V icentinostyiie, ac inde in Brixianos fiexcrunt. Odo-acer Oreftem patriciumapud Ticinumfuperauit,fupcratumquc interfecit.'nbsp;Auguftulum eius filium, imperio eicétum, ad Lucullanum Campanix oppidum relcgauit, vbi depofito paludamento , priuatam vitam egit.Romanumnbsp;igitur imperium, quod ab Augufto fumpfitinitium,ab Auguftulo exitium ac-cepit.lnterfeéfo patricio,Romam conuerfumOdoacrem,prodeuntes obuiant
(
-ocr page 148-io8
ANT. B O N F I N 11 RE R. VNGAR.
Romani,fauftis acclamationibus admiferunt,amp; cum triumphali pompa in Cä-pitolium duxere.Qm pacatamox Italia,tredecim annis cumfummatranquilli* täte rcgnauit, tertiamagrorum pattem fibi fuisqj diuifit. Nefoli quidcm patrijnbsp;jregnum alpernatus eft, nam quum Feltheus Rugorum rex, qui amp; Fenadiélusnbsp;(eft(Rugi enim vlteriorem Danubij ripam in Getmania tenucre)Erülos, qui donbsp;mi remanferant,infeftaret,ac propriis fedibus eiicere niteretur,validiflimas hanbsp;bito deleótu copias aduerfus eum coparauit.Supetatoque Danubio, cum Fel-theo conflixit,regem interfecit, Rugos ad internecionem pene deleuit,eorumnbsp;prouinciam, ne amplius habitari poiret,totam ferro igniqgt; vaftauit. His præliisnbsp;ab OdoacreRomanorum rege parta viâ:oria,futuræltalis calamitatis ptiebüitnbsp;initiuin.Siquidem Longobardvunc ptimùm populi Romani prouinciis notijnbsp;Rugilandiam,habitatoribus vacuam,Codaoro rege occuparunt,quam ad An-doiui régis vfque tempora,annis circiter viginti tenuere. Poft Atilç obitum,nbsp;vt rem aliquanto altius repetamus, Oftrogothæ, variæque illius exercitus reli-quiæ, Pannoniasincoluerunt.Apudhos Valamir,Cum 1'indimere amp; Vadime-re fratribus, vt paulo fupra diiftumeft, fat quiete regnauit. Annua à Martianonbsp;principe dona,vt ida fdera fetuatet, loco ftrenæ acciperc folebat,quæ quumnbsp;per contemptum intercipiconfpiCaretur, vna cumfratrib* furore percitus, co-ado cxercitu,in IllyriCum erumpit,omnia mifcet,ac populatur.Martialium fa-Äi pnitet, eius enim ac fuperioris anni promifladonamittit,futuri verb tem-poris afteueranter fe quotannis cætera mifl'urum recepit. Pacisque obfidem,
iexit,coadis paucis, quos habebat, Vnnis,Vltingüres, Angiftros, Bittügüres, Bardâtes fecum in belli focietatem accepit, ad Baflianam Pannoniae ciuitatemnbsp;caftramouit, earn obftdet, ac populaturagrum. Quod vbi Goihi compertumnbsp;habuere, dimifla in Sagadas expeditione,aduerfus Vnnos fefe conuertüt,quosnbsp;non modo fuderunt,fed fufos è fedibus fuis eiecerunt, amp; qui remanferant,ad-nbsp;nbsp;nbsp;j
hue Gothica armaformidant. Qmefeentibus Vnnis, inter Gothos amp; SucuoS bellum obrcpit.Hunimundus Sueuorum dux, dum ad populandam Dalmati-am erumpitjiterqs facit,Gothorum armenta in campis errantia abigit, quandonbsp;Sueuim Dalmatis amp; Pannoniis baud procul abfunt Jd ægrè tulete Gothi, qua-re Sueuis redeuntibus,Tindimere ducc,adlacum Pelfodis, cum magno prxfi- ¦nbsp;dio infidias collocant,non tarn huius praedæ dolore, quam maioris licêtiæ me- 'nbsp;tu dudi, intempefta node præter lacum adoriuntur, qui inopinato prælio co-fternati,haud multum obftiterc.In ea pugna Hunimundus rex captus,vidiqutinbsp;Sueui, quibus omnibus ,iin primisqj regi data veniä,ciusq5 filius à Thindimerönbsp;adoptatus, paulo poft in Sueuiam cum fuis honorificè dimifl'us eft. At ille accept! benefieij immemor,non multo poft tempore Scyros, qui fupra Danubinnbsp;tunc forte confederant, amp; cu Gothis quietc verfabantur, fufeitauit in Gotlios«nbsp;Illi autem ex compoftto hos adorti, non tarn metu, quàmàdmiratione percu-lere, liquidem baud mediocrem fibi cum eis confuctudinemihtercedere Gothi nouerant,acerrimam inter fe pugnam coferunt, Scyri tandem ab his ad in'nbsp;buit. Pnæ à Scyris cumulate funt exadæ. Hunimundus amp; Alaricus, Sueuorum principes,idem veriti,amp; Sarmatarum auxiliofreti,in Oftrogothas iterumnbsp;arma fumunt. Quin amp; Beuca amp; Babais, Sarmatarum reges, fecum Scyrorui»nbsp;reüquias, amp; Gepidarum Rigurumque primates, variasque genres, in auxiliun*nbsp;Sueuorum cori;ogarunt, ad Baliam Pannoniæ amnem caftra collocarunt. Hi^nbsp;infefti occurrêre Gothi, qui vbiin hoftium conlpedum venere, eduda uct^
-ocr page 149-D Ë C AD I S I. L î B Ë R V it nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lo^
tnanus conferlint. Tantum fanguinis hauriunt,vt per campos cruorîs riuiage-rentur, hoftiû innumera multitudo defiderata eft. Thindimer, cæfis hollibusj elatus,ac fratris mortem,G othorumq; iniurias vltus,in fedes fuas fe recepit.Nenbsp;hiulto quidem poft tempore, is non fat ftbi à Sueuis pnarum exolutum eflenbsp;ratus, quum Danubius glacie conftitifl'et, magnum in Sueuos traiecit exerci-tum,atergo eos eximprouifo aggreditur. Quando Sueui ab oriente Bauaros,nbsp;ab oceafu Francos, à meridie B urgundiones, à feptentrione T uringos liabent,nbsp;qui vna cum Alamanis,qui ingentes alpeis accolunt, cum Sueuis plane confennbsp;ferant. Gothi Sueuiam, finitimasqs prouincias diripiunt pariter, incendunnnbsp;*0 Hoftes omnes proterunt, apportataque ingenti præda, in Pannonias redeuntinbsp;Quum victor ac diues è GermaniaThindimer rediiflet,paucis poft diebus,nbsp;Theodoricum filium honorificentiflîmc ab In^^eratore Leone remift'um,lçtiLnbsp;Cmo animo rccepit.Theodoricus,netanto pâtre indignus videretur,annos iamnbsp;natus duodeuiginti, fex milia virorumelàm ftbi comparât, fuperato Danubio,nbsp;Babaim Sarmatarum regemclandeftino impetu adoritur, quiinterfcôto Ca-lïiundo Romanorum duce,imperiofiflîmê dominabatur,confternatum prç t-niorc regem obtruncat,regiâ,liberos, vxorem amp; fortunas capit, caetera diripit,nbsp;amp; incendit. Mox antequam Sarmatae fefc compararent,opima ad pattern Ipo-fta rctulit. Singidauam vrbcm,lt;à Sarmatis occupata,in ditionem recepit,quamnbsp;ne Romanis quidemrcftituit,fcd ftbi ipfe vendicauit. Qmim Gothis ftnitimo»nbsp;rumipolia dcfuifl'ent,quandocos longe Iatcq5 diripuerant, caeteraquoque bc-na, quæ vitae funt vfui, deefl'e videbantur, quarc pacem habere ab eo cpere;nbsp;^hindimercm cxorabant,nouaacvtiliabelladifquireret,Gothis ociumnequtfnbsp;Cümmodum, neq; falutare futurum. T une Thindimer V indimerem fratré at-^erfi iubet, quaefieri oportet, enarrat. Illudcum eo decernit, ne gens Gothicanbsp;^cnicofiflima,frcquens amp; fortunata,ocio contabcfcat,ac fame laborer, relidonbsp;H præftde emigrâdum elfe. Et quum praccipua in orbe imperia duo fuperfinr^nbsp;'^^ti alterum contingat,mifl'a forte définir! iubet. Vindemeri occid«Ealc,orien-
Thindimer! contigit. Arduas expeditiones fortiti,fuam vtcrq; prouinciam ^nrant, Pannoniis præftdem rehnquunt. Vindimer quum in Itaiiam intrafl'et,nbsp;cui Glycerins præerat, immatura morte interceptus eft. EiufdemnominÄ filiunbsp;f'^bquitjcui expeditionem cum bonis amp; exercitu legauit. Atis Glycerij mune-vidus,rclida moxltalia,in Gallias contendit,quæ abinfeftis circum gennbsp;fibiis mifeebâtur. Quod vtlubentius faceret,Viftgotharum,qui cognât! erant,nbsp;¦^hohortabatur. Poftquamin Galliasperuentumeft, Oftrogotharum exercLnbsp;nis Cum Viftgothis,vi fanguinis,vtrinque fponte coniungitur,vnum ( vt ira di-f^ni) Corpus faciurttjVtolim fuerant. Prifeam redintegrant coniundionem, amp;nbsp;na per Hifpanias Galliasque regnant,vt parem hoftem non inueniant.T^indi-nierlllyricuin inuafurus,traicôto Sauo,cunôta longe latcque difcurfat,pagos amp;nbsp;nppida diripit. Nifam,primam vrbcm occupât,amp; incendit. Aradeam amp; Larifi'nbsp;fam inTheflalia eXpugnat. Mox Nifatanamvrbem in deditionemaccipit, im-pofitoque ibi prxfidiOj Thefl'alonicam petiit. Quam Alarianus patricius cumnbsp;jnagnoequitaru tuebatur, Gothorum tarnen multitSdincmveritus, maximisnbsp;noftem largitionibus ab eins obfidionc diuertit, Ido fdere,incolenda his lo-ca fponte diftribuit, in primisqj Cerras, Peliam, Europam, Mediuiuam, Peti-niam,Bereum,amp;Sium. Gothi inuentis fedibus, inita pace quiefeunt. Thindi-nier Cerris grauimorbo confectus,Theodoricum regni hæredcm déclarât, ànbsp;Gothis omnibus exoptatumdpfc mox,ingrauefcente valctudme, vita cxcelftt.nbsp;j^^dvbiZcno cognouit,gratiffîmo afciturn regem animo fufeepit,inter properes collocauit.Et vt maiore cum afEcerethonore,loco filij adoptauit,creauiEnbsp;Ponfülem.Et vt aliqua demum immortalitate donarct,ei pro palatio equeftremnbsp;^tuâdicauit.Quacunq; eum potuit dignitatc,exornauit. Theodoricusautemnbsp;paulo poft tempore, quamuis omnibus Byzantij honoribus frueretur, tarnennbsp;Puni animo repetebat, Gothos quos in Illyrico dimiferat, rcrum quandoquenbsp;mopia laborare, neque honeftum ibi vidum pofte duecre, clariiftmo fudore
-ocr page 150-«o ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R.
potius,quàmturpiflimo ocio viucrc decernit.Zenonem clàm adit,amp;exorat,v£ quum kalia terrarum dominadn Rugorum amp;Turingorumferuitute vcrfctur,nbsp;ac Odoacrem regem viliffimum patiatur, ailcrcndum à fccc gentium, Roma-num fibi mandet imperium, id magno vtrique emolumento futurum cenfet.nbsp;Q^ndoquidem Imperator grauiflimo Gothicægentis imperioleuabitur, Romain à Barbaris vindicabitj quod à maieftate fua non erit alienum, fi è fenten-tia cpta fiiccelTerint. Quando fitijloco à Zenonc adoptatus erat,haudini-quumfuturum,fi bcneficio fuoImperium Romanum, Gothicisfumptibus vi-ribusq; recupcratum,G othorum quoqj régi potiundumpermiferit.Q^od fi af-fequatur,pollicetur fe fenatumpopulum^j Romanum piè fandeq; gubernatu-rum, amp;precario nomine poflclfurum. Imperator ne iuucnem magnanimumnbsp;cxacerbaret, annuit, donatum^onorificè dimittit, ratus fore fatius, recupera-tam Italiam adoptati filij nomine poifidcrijquàm pati,vt perpétua fdæ gentisnbsp;feruitute prematur. Tlieodoricus voti compos, àZenone dimiflus, ingentemnbsp;parat cxercitum, curat cætcra, quæ be'lo funt vfui. Per Syrmium adlocaPan-(nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;noniæ vicina,in^oricos iter facit. VcnetiamingrelTus ad Soncium amnemca-
ftralocatjibiquc aliquandiu,vt hominum iumentorumque corpora reficeren-tur,quiefcit. Interca Odoaccr, habito dele£tu,exercitumcomparât, obuiam^; progrcditur.Gothus cum exercitu in Veronenfem agrû caftramouet,cui moxnbsp;^doacer occurrit,manus vtrinque conferitur,acerriméque pugnatur. Rugi acnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;T uringi dare tergacoadtfipalantcs funduntur,fiiganturq;,in fuga ftrages maxi
ma patratur. Odoacer cum reliqua parte equitatus,paucisq} peditibuSjRauen-^lam fe rccepit, vbiregiam fibi federn ipfe ftatuerat. Tlieodoricus tranfmilfo Pado hoftem petit,adauôtaqj audacia, in Italiam penctrat,ad Pineta,adtertiuinnbsp;ab vrbe lapidem caftra ponit. Odoacer inftruda acie, cum liofte iterum con-gredi non aufus,in vrbcm fe recepit, eamq; vallo folTaque muniuit. Improujfis inbsp;cruptionibus hoftem infcftat,noctc fæpius ftationes adoritur, paucisqj cæfis innbsp;vrbem refWgit.Ne hac quidem arte quicquam proficit,quia vniuerfa regem acnbsp;dominum fibi Theodoricum optabat kalia. Triennio tarnen obfidetur,fame- *nbsp;que quotidieacbcllovexatur, per legatos demum ab liofte veniampoftular, 1'nbsp;quamfi impetraric, fe Theodoricum inkalici regni focietatc admilTurum, vl- jnbsp;tro pollicetur. Impetrata venia, non multo póft tempore ad cnam inuitaïusnbsp;occiditurdiicOdoacris fuitexitus. Tlieodoricus igitur tertio (vtfuprà dictuninbsp;eft ) anno, kaliæ regno potitur. Quod vt variorum regum affinitate ftabiliret,nbsp;mifta lcgationc,a Ludouico Francorum rege, Andcfledam gnatofuo matrinionbsp;nio coniugari petiit.Qu.imille lubentiftimè conccflit,quin amp; gnatos treis cumnbsp;ca,ad confirmandioftentationem fderis,Romain mifit.Scd intcrcidentiafç-pe bella , aflïnitas iftadirimere nequiuit, qux pro regnifinibus fufeitabantur,nbsp; antequam ex vxore liberos haberct.Thendigitoncniamp;Oftrogothonem,quasnbsp;illegitimo concubitu inMyfia ex arnica conceperat,alteram Alarico Vifigotha 4^.nbsp;rum régi, SigifmundoBurgundionumprincipialteram defponfat. Ex Alariconbsp;Amalaricus nafcitur,que^ vtroq; parente orbatumThcodoricus auus in tute-lam accepit. IntcrcaEutliaricum V iterici filiuni, amp; Berithimundi Thorifinun-diqs nepotem, Amalorum ftirpe editum, iuucnem non minus corporis,quàmnbsp;animi dotibus excellentem, in Hifpania comperit, quem venire iuftiim, Ama-'nbsp;lafucntxfiliæ fuæconiugauit.Adpropagandumquoq; fuumfanguinem,Ama-lafredam fororem, ScTlieodati matrem, qui poftea in Aphricalatè regnauir, 'nbsp;Thrafamundo Vandaloru régi in vxorem tradidit. Amalabcrgâ indcgenitanijnbsp;Ermanfredo Turingorum regiconfociat. Mifiteodcmfcrê tempore Petanumnbsp;præfectum cquitum,cumplerifq; cohortibus mPannonia, vtSyrmium Tran- 'nbsp;farico Trafiftilæ filio eriperet,Illyricumque, eiedo Sabiniano magiftro equi-tum,qui cum Mundone,latrociniis ibilatè gralTantCjpugnarc ftatuerat, occu-paret,quodvtrunq; è fentetiapraftitit. Petanus fiquidemTranfarico matrem,nbsp;Syrmiumque ,amp;¦ Sabiniano Illyricum, commifl'o féliciter ad Margum oppidum præiio,quod inter Danubium amp;Magnum amnem fitum eft,tune adennt.
Mundq
S.
-ocr page 151-DECADIS I. LIBERVI I.
Ill
Mundo Atillanorum genere natus, dum Gepidarum furorem fugit, traietlo Danubio, amp; colledlanon mediocfilatronummanu, eredaqsin Danubij ripanbsp;quadamturri,quamErtam dicunt,per incultaloca longe lateqs graffatur.Huncnbsp;igitur Sabiniani bello laborantem, Petza fubueniens ab bofte liberauit, ôc adnbsp;gratum Theodorici rcdegic obfequium. Tàntafuit eo tempore Theodoricinbsp;fortuna, VC quamuis regnum propagatis affinitatibus munitumhabuiflet, fuo-rum tarnen ducum omnis expeditio delegata fuccederet. Nam quæ in Gallianbsp;gefta funt, ne minus quidem profpere, quam quæ in Pannonia amp; lllyrico fuc-ceftere.Hiblaenim,quem aduerfus Francos miferat,cçlis hoftium milibuscir-
I citertriginta,clariflimam inde vi(ftoriamretulit. Mortuo Alarico genero,Bur-gundioriumregCj AmalaricoTitidem præfeôtum militum, tutoremdedit ,fed pupillus Francorum inft diis irretitus, regnum pariteramp;vitam amiftt. Nulla innbsp;occidentali plagagens fuit,quæ adTheodorici nutum,aut amicitiam eins, fce-dusqj fpontenon iuerit, aut obfequium vitro præftiterit. Siciliameiusque cir-cumftantes infulas, ad Dalmatiamfuoregno adiecit. Quum nouiftimam iamnbsp;fibi diem imminere intelligeret, aduocatis proceribus Gothoru, Athalaricumnbsp;ex filia Malafuenta nepotem, nondum duodecimum tunc natum annum, amp;nbsp;Eutharico patre orbatum,Italiæ regem declarauit. Ac omnes habitaconcionenbsp;ptecatds eft,vtcreatum regem colerenr,amp; fenatum populumqs Romanum ve-9 hementeramarent, amp;obferuarent. Ipfe paucis poftdiebus, Rauennæ, vbi re*nbsp;^iam ftbi federn femperhabuerat,diem obiit. Nulla graui notafugillandus,niftnbsp;4uód Boetium, Latinorum fane doótiflimum, ac virum fenatorium, ob fufpi-^ionem afteélatæ libertatis,exilio antemuldatum, ac poftliminioreuocatum^nbsp;prætorioq; præfe(ftum,vnàcumSymmachofcnacore,focero fuo,aliisqj prçftannbsp;bbus viriSjfuperiore anno, quam vitaexceflerat, dum ftbiregnoque timet,ob-^runcari iuffit. Theodoricus igitur Barbarorum omnium mitiflimus,fe prçftannbsp;bftîmumprincipem præbuit. Baftlicas multas exædificauit, Oótauij Mauloleanbsp;nftaurauit,de more fpeôtaculaedidit. Tridentum muro cinxit. ItaÜarn ab ex~nbsp;tertiohofte liberauit. Erulos in extremis Italiæ partibùs ad prætoriâ Aüguftamnbsp;0 ^oUocauit. Interfedo Odoacre,alium regem dedic, vigintiquinq; annis in Italia regnauit. Athalaricus cum matre, maternis fefe gerens aufpiciis, ob æAtemnbsp;ofto annis quiete regnauit.Exalt;fta iam adolefcentia,quo tutiiis regnaret,Iufti-
cum vidua parente commendauit,libenter princeps cömen-
dationemamp; tutelam accepit. At ille infelix, immaturo fato interceptus obiit, ^ater,nefcemellx more à Gothis contemncrctur,Theodatü è forore fratrem, 'nbsp;^ptiuatam inThufeia vitam agentem accerft iubet, regnumqj communicat.nbsp;At facinorofus ille confanguinitatis ac beneficij immemor, imperandi cupidi-tatc traiftus, paulopoft tempore earn cap tam in vincula coniieit : moXRauen-na educlam, ad Bulftmenfts lacus infulam reVegat : paucis póft diebusy alftduisnbsp;calamitatem fuam lacbrymis deplorantem,inter lauandum,in balneis .à fatelli-tibusftrangnlari mandat.Iuftinianus Imperator,audito Amalafucntæ fato,cu-,nbsp;lus tutelam acceperat, banc notam ftbi inuftam ratus, Bellifarium ex Apbricanbsp;cxpugnataiämdudüm reuerfum,amp; adhuc Vandalorumcruore madentemjbelnbsp;latorem glorioftffimumjCoätlo mox exercitu,inltaliam aduerfus Gothos pro-perare iubet, eiq5 Italiama Barbarico feruitio vindicandam delegat. Delega-tam Bellifarius prouinciarri,vir bello fortunacilftmus,forti animo (vtfolet) ag-greditur. Qm quum baud facile Gothos fuperati pofte arbitraretur,nifi Sicilia
ni ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R.
caftris erâc, nunciatarc,coniniori eucftigio fedicioncm fufcitant. Theodatulï* cum hoftc coniuratuni quod è germano transfuga coniiei potcrat, rcgno ab-dicandum amp; expJodendum damitant,Vitigem eius ducem,regem créant.Quinbsp;ne quafortunæ dexteritatem ignauiapatcretur elabijfine cunôtatione Romaninbsp;contendit, amp; occupât Ratiennam quoque eodem tempore. Fideliflimos quof-dam milites fubornatos mittit, qniTheodatumincautum obtruncent,obtrun-catoqj regCjVitigem luftcctum pronuncicnt.llli diligenter amp; è fententiaimpe-rata faciunt,cae(o Theodato,creatum in caftris V itigem exclamât.Interea Bel-lifariuSjtraieifto freto Siculo, Neapolim expugnat, mox vrbem Roniam adori-tur. Vnde paucis antè diebus Vitigis egrefl'us,Rauennamcontcnderat,Matha-fuentamejue Amalaiuentæfiliam,legitimo fibi coniugij vinculo obftrinxeratjnbsp;nuptiasqj folennes cum Gothiscelebrabat. Dum hxcaguntur, Bellifarius Ro-mamcapit, captaqj vrbe, in Hetruriam contendit, amp; munitiflimaquæque locanbsp;expugnat. Quodpoftqtiam Vitigi nunciatum cft,Cumunilam Gothorum ducem cum muleis cohortibus, amp; magna parte equitatus, Peruliam repente mittit,vbi dum is longo munitam prælidio vrbem rccipere ftudet, fuperuenientenbsp;Bctlifario,adinîernccionem vîq; cumexercitu deletur.Vitigis rebus tammalènbsp;fuccedcntibus,extremas Gothorum vires cogir.Rauennacgreflus,vrbemRomain tredecim menlibus obfidct.Mox vi foluta Vrbis obfidione Ariminû cir-tumuenire aitfus,pari fpe fruftratus, fugamrapere coaétus eft. QjnumRauen-nam fe recepiflct,graui oblîdione circumuentus,vnàcum Mathaluenta vxore,nbsp;©mnibusqj fortunis viârori deditionem vitro fecifle dicitur. Conftantinopo-^im à Bcllifario duôtus, à luftiniano Imperatore, patricio honore donatus, acnbsp;honorificè admiflus cft,fecundo,poftquam venit,anno diem obiit.Mathafuennbsp;tam vxore germano fratri fuo patricio luftinianus coniugauit, ex quibus poft-humus eft editus. Hic igitur OftrogotharumAmalorumque fuitexitus. luftinianus veto cum Bellifario,confenlu omnium atque fuftfagiis,VandaIicus,A-phrieus,amp;«Gothicuscognominatuseft.De his haâenus.Hucufq; Pannoniam,nbsp;quam Vngariamnunc meimus, à quibus poft exaâros Vnnos populis amp; habi-t.itaamp; rc(ftafuerir,quando magnum fuit Gothorum imperium, quapotuimus J'nbsp;bretfttatCjdefcriphmus. Nunc hand ab re futurum exiftimamus,ft eos qui poftnbsp;Vnnos amp; Oftrogothas Vngariam occuparint, ordine profequamur. Adoinus,nbsp;Longobardorum rex decimus,qui Gepidas fuperauit,quum Gothoru regnumnbsp;nutare intellexift'et, his ferè temporibus, quibus Bcllilarius, luftiniano impc-rantc,de Perlis triumphare dicebatur,cum innumera gentiu multitudine Par.-nonias ingrelTus eft. Sed gentis huius origo, vt folidiorem hiftoriam contexa-muS, ^iquanto remotius repetenda eft. Ex Scandinauia, fcundiftimaqj Ger-mania,Gothcgt;s, Vandalos, Quados, Erulos amp; Turingos, amp; plerafque Barbaras
nbsp;nbsp;nät^ncs,vt iuniorcs fenfere aliquij promanafte legimus, Winulos quoq; hinc
pföuenifle accepimüs, quos Longobardos appellant. Infulænanque Genna- 4 nici finus,tenuillimo mari circumfufæ, tanta populorum fcunditatc luxunannbsp;tur,vt non modo Germaniain compleflcj fed varios emigrantium ftus pepCquot;nbsp;rille ferantur. Longobardi igitur, Agione Iborequeduce, Scandinauia, tertianbsp;ex parce egrelli,inScoringam profedti,aliquot ibi annis confédéré. Finitimamnbsp;regionem Vandali late régnantes poflidebant, qui audito Logobardorum co-natu,per legatos pendenda fibi quotan lis ftipendiapoftulant. Contra illi, Pu-gnare, quamferuirc fe malle, refpondent, res Marti commill'a primo congref-lu definita eft. Nam Longobardi primo prælio fuperiores, virtutc tantum le ànbsp;Vandalorum feruitio vindicarunt. Mox rerum inopia ex loci fterilitate labo-ranteSjinMauringamtranfeunt,tranlitumqucabÄffipidtis è fingularicerta-1nbsp;mine aftequuti funt. Deinde in Gronlandiam venere, quum per plures populos itcr tranquille facerent, amp;fecuritate dmfti, negledis vigiliis ftationibus^Jnbsp;quiefeerent, ecce Bulgari incautos adoriuntur, multos cædunr, magna faruitianbsp;per caftra grall'antur. Agclniundum regem interimunt,filiamque captiuainnbsp;abducunc. Refumptismox viribus illi j acreuocatis ailimis, Lamiftbnem reginbsp;fufticiunt«
-ocr page 153-DECADISLLIBERVIL nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;115
fuffîciunt. Qm vir robore corporis, amp; animimagnitudine iuxta clarus, inito rcgno, nil afteótatius curauit, quàni vt Agelmundi régis necem vlcifceretur,nbsp;Quare coparato mox exercitu,in Bulgares irruit,amp; in primo congreflu,quumnbsp;inclinatos fuoscerneret,ac iamiamtergadaturos, tantaverborumafperitatenbsp;corripuitjVt in hoftesreuocati,patratamagna llrage fuperarint. Victoria, prae-da, amp; hoftiles exuuix vfqueadeo auxere animos,vt longe maiora fpontc diferinbsp;nünaiam obirent. Hic igitur fecundus Longobardorumrex gloriose regna-uit, ei Lethus, Ildeochus amp; Godenus rite fucceH'ere. His quoque temporibus,nbsp;inter Odoacrem Erulorum,in Italia late regnantem, amp;: Pheletheum Rugorumnbsp;Io regem,vt ftiprà dicere cpimus,nô mcdiocris orta dillenlio, Nam quum Phe-Ietheus,qui vlteriorem Danubij ripam incolcbat, iuxta Humen occupare nite-retiir, baud mediocre quidem hinc odium exaWic. In Noricorum ßnibus bea-ti tune Seuerini cnobium erat, qui vir maxima abftinentia, fanébitate ac au-ä:oritatc clarus,clefli fa:pe admonitione Pheletheum cum Gefa vxore corri-puit, vt à fohta iniquitate deßnerct, eique futura mala prardixit. Qmire huncnbsp;Odoaccr,coa»Sto magjio Erulorum acTutingorum exercitu,ab Italia progrel-fus adoritur,hoftcm cumcopiisproterit,ac cædit. Abaära ingentiRugorü mul-titudine,inltaliam viólor redit. Defertam mox Rugilandiam,Noricis ferè op-poßtam,reliclis,quashabebant,fedibus,Longobardioccuparunt.Landiacmmnbsp;to Barbara lingua,patriä fignificat. Hinc egreffi in patentes Feldiæ agros defeen-dere,vbi tertio poft anno,quum propter morte fratris régis, à Runthcruda To-tonis ßlia facinoroftifimê interfedi, bellu oriretur, Longobardi Erulos profli-gantjRadulphum Erulorum regem interficiunt.Eruhex co tempore viquead-^nbsp;CO ad internecionem caß, vt pofthac regem nunquam habuerint. Adamftonbsp;tot bellis profperè geftis excrcitu, Longobardi tune bclla vitro capefltint, vir-tute gentisgloriam amplificare ftudent. Cum Gepidis,'W'aIterio Vacchonisnbsp;régisfiliorégnante, bellumineunt. Dcfunä:o'\S/altcrio, Andoinus non ßnenbsp;magnacædehoftemftiperauit. Parta tam clara viéloria,milites regc^ orant,vtnbsp;Albüintim régis filium, qui in acie Thorifmundiim obtruncarat, amp; cuiiis po-jo tiflimum virtute viciftcnt, in ßolenni conuiuioß:cum accubarepatiatur,vt cuius virtutem in prxlio fpeélatàm habuit,eius dignitatem triclinij commu^ica-tione dccoret. At ille,Non ß:itis,inquit, Longobardorumnonefl'emorem, régis filium patris efl'e couiuam, niß prius ab externo quouis rege arma ßifcipiat.nbsp;Quodillcaudiens,adTurißndum Gepidarumregem, quo cum bellum gelPe-rat,proficiß:itur,a quo honorifice cxccptus,commifl'a in couiuio rixa, Thoriß-mundi à fe prius cxß arma, conccdentc patte rctulit. Ad Longobardosque re-ucrßis,laudata iuuenis audacia, regale conuitiium iure promeruit. Hic regnonbsp;fuccedens,vfqucquaque clarus iam habitus,Clodißiintam Lotharij reg« Frannbsp;corura filiam, vxorem accepit, ex qua Albißiinclam tantum filiolam genuit.
40 Cum Turißndo Gepidarum regi Cunimundus filius in regno ßiccelßflet, pa- trisque mortem ab Albuino interfedi ftuderetvlcifci, læfo Longobardorumnbsp;fdere, eos bello laceflit. Albuinus cum Auaribus, qui priüs Vnni didti, dein-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
de Auaresjàregenominati ftmt,perpetuum foedus in»t. Mox cum fotiis Gepidarum fines inuaditjhoftibus ad internecionem vfque deletis. Cunimundum obtruncat, c cuius capite ßbi poculumparauit. Captiuam abduxitcum magnanbsp;multitudine hominum,régis filiam, cui Roßmundx nomen erat, quam quumnbsp;prolecaruiflet,nonßne exitiofuo duxit vxorem. Gepidæ exeo confliduitanbsp;viribus attenuati ßmt,vr vitra regnare nequiuerint. Nam quicunque bello ßx-perfuerant, aut Longobardis paniere, aut Vnnis ealoca tenentibus, graui fer-
50 uitiopreiß ftipendia pendunt. Amplificatorcgno gloriaque Longobardorum, quum Totila è Gothorum reliquiis incendium in Italia ßifcitaflct, quos Belli-larius paulö ante contriucrat,Gothi enim qui remanfcrant,hoftis abfentia vnanbsp;conucncre,Hildcbadum,deinde Ataricum,poftca Totilam rege creauerc. De *nbsp;liberanda quoque prorßis Italia luftinianus cogitabat, Narfetcm Cartulariumnbsp;iognomento didum,patricium crearat,eique expeditionem hanc magnam vl-k iij
-ocr page 154-114 ANT. B O NF INH R E R. V N G A R.
trô mandarat. Hic cum Longobardis, qui cum Albuino rege Pannoniam o«-* cuparant, vnâque cum Auaribus, delctis ferè Gepidis incolebant, fdus icir,nbsp;iclóq; fdcre aduerfus Gothos auxilium cxpofcit. Maximum validiliimuniq}nbsp;auxiliû iiire focietatis Narfeti datur,qui vbi cum Romano excrcitu in Italia tranbsp;iccitjTotilamque cum Gothis omnino deleuit, multis muneribus onuftus innbsp;Pannoniam rediit. Qjmufque igitur Longobardi Pannonias incoluere ,Ro-5 5 °- manumfemper Imperiû adiuuarunt. Qu^re Longobardi trigefimo lalutis anno fupra quingcntedmumjuftiniano imperante,Pannonias ingrein,aunos cirnbsp;citer quadragintaduos cas incolucrc, Ôâ tribus annis antequam Bellifarius innbsp;Aphricam profcftus, Vandalorum gentem fane deleuerit.Sed quomodo hi de-inde in Italiam traieccrint,ex ordine videamus. Verum enimuero multalta-liæ infaufta amp; infelicia ligna a^pariicrc,quæ futuramala portendebant. In pri-mis ira pcftis vfquequaque gralfata, vt nulla luârus expers domus inueniretur.nbsp;Euitandæ labis gratiajdomiciiiajfacultatcs,ac pecora deferebantur: ceflabata-gricultura,C3Eteræque artes,ac ftudia omnia dcflituebantur. Parentes à liberis,nbsp;ac liberi à parentibus deftituti,nullum pictatis officium retinebant.His etenimnbsp;malis etii vniuerfa Italia ad Noricos vfquelaborariqprx cæteris tarnen Ligurianbsp;eft abfumpta. Subhæc tempora luftimanus in amentiam cadens, rebus huma-niscxceffit. Paulo póft monftralonge fæuiora accidêre. Ignex incloaciesnbsp;j^cr Italiam vifx,qux fanguinem eft'underent. Tyberis Vrbeminundauit,mul-tosque demerlit. Profufiffimi quoque per totam Italiam, continuatis diebusnbsp;fucrehymbres. luftinus minor, luftiniano defuntftofucceffit, cui Sophia vxornbsp;«£uit,quam tanti mali caufam fuifl'e pcrhibent. Quum Nar fes Gothis Itahamli-beraflet, magnumque ex tot belli fucceffibus quxftumfeciftet, ne mediocreinnbsp;quidem fibi a Romanis inuidiam conflafle dicitur. Qmppe qui Imperator! fi-gnih'cafl'e feruntur,Romanismultô fatius cfle, Gothis,quàm Græcis obfequiûnbsp;prxftare,quum Narfetis imperiofa fxu.ique tyrannide ad miferam feruituteinnbsp;redafti efl^videantur. Quqd fiRomanx rcipublicx non confulatur, vt Narfetis Eunuch! liberentur imperio, externis fefe gentibus dedituros interminati.nbsp;His commotus Imperator,fuffeôto in eius locum Longino, Narfetem mox im-périt abdicauit. Sophiam quoq; Iuftiniconiugcm,hxc literis ei minatamfuil-îe ferunt, fe omnino huncEunuchum de rcpublicamalcmeritum, ad difpen-fanda in gynxcio puellis lanxpcnfa,redaóturam. Ilium adhxc contra refpon-difl'e, Talem ei telamfeexorfurum, qualcmnunquamipfe retur expediturarn.nbsp;Is igitur partim odio,partimmetupercitus, Neapolim feceffit,legatos adLon-go bardos mifît, quibus relida mifera Pannonia, ad occupandam locupleteinnbsp;fcraciffimamquc Italiam hortatur. At illi,quum eafibi ofterriconfpicarentur,nbsp;quæ fÄnper optarant, mandata libenter accipiunt. Albuinus rex ingentifpe e-Iatus,coalt;ftis omnium Longobardorum familiis,acccptisqj fecum c Saxonibusnbsp; fociis,cum liberis amp; vxoribus,circiter viginti milibus,ademigrandum fe coin-parat. Pannoniam Vnms,quibus cumperpetuo fdere obftri(ftifuerant,relin-quere ftatuit, quando cum Vnnis quoque,Pannonias annos olim duos amp; qua-draginta incoluerant. Eî^amen conditio fedibus ccdendi, Albuino cum Vnnis mtcrceffit, vt fi quavnquamneceffitudo adreuertendum adegerit, proprianbsp;cLiique arma recipere liccat. Ad prxftitutum igitur diem, quem calendarumnbsp;Aprilium fuilTe ferunt,quum à fidelibus Pafehæ folennia celebrarentur, amp; an- 6 8. no falutis quingentefimo fexagefimoo(ftauo,Longobardi omnes Pannoniis c-migrant. Per Syrmium iterfaciunt,Saxones quoque,quos diximus,nbsp;fecum ducunt. Q^rum mox fedes,Lotharij, ac Sigisbert! Francorum regis edido Sue-
ui occuparunt.
RERVM
-ocr page 155-D Ê C A D I S 1. LIBER VIII. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;n;
RERVM VNGARICARVM deca.-
DI5 PRIMÆ LIBER VIII.
T A LI A M Longobardi tertio,quo cmigrarunt,nicnfc,cuni Saxonibusattingut. Albuinus rex nionteni in finibus editiknbsp;fimum confccnditjVt hinc præftantilKmx celebratiflimçquenbsp;regionis fitum pulchritudincmqs profpiceret. Quare nionsnbsp;ille pofthac Regius appellatus, vbi Bilóntcsf eius magnitu- Betutiiiuinbsp;dinis capi foient,vt in cius pcllc(veluti Paulus audor cft)ho-niines tere quindecimcubare queat.Italiamfubindc ingreß*
fus, quando nemo hucufque his impediments fuerat,Vcnetiam occupât, Foroiulianos: quibus nepotemGifulphum,cum deleûis Longobardorumfa-niiliis,vclut ille peticrar,fane præfecit. Metropolita Aquilcicniîs,cui Paulo nomen erat,fingu!ari tanftitate vcncrandus,dum fibi fuæqs bafilicç timet,cum facta fupellcctili, ÔC collcgio facerdotum, in Gradim infuam confugit, ne quidnbsp;forte detrimenti a tens Barbaris ccclefiapaterctur.Eoquoquetcmpore,Bene-'nbsp;didus vir fandliiïîmus pontificatum maximum gerebat.Atq; Vnni,quiamp;i: Aua-rcs didri funt,amp; Pannonias,abeuntibus Logobardis, in ditioncm fuani afl'eruc-io rant,audita Lotharij morte,Francorum régis,fpe propagandi imperij, in Fran-«nbsp;cos Bella mouent. Fueruntautem Auares,Vnnorum genus,amp;excrcitus Atilx nbsp;reliquiæ,quos diximus,dcfunóto Atila, à Gepidis fuperatos, qui fe iterum fub-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
licitccutabanr. Vnm verb, quicladi fuperfuerant, Vnnoriim nomen exoti, ab* Auario, qm Zeliorbi fucceflit in regno, fefe Auares nuncupaucre, rehdtisquenbsp;Pannoniis in Noricum rcceflerunt,à quibus ea regio Bauaria dida eft. Strabonbsp;earn potius Boioariam, à Boiis, qui earn reliifta Italia, terram habitare voluc-runt,appeliadam ciFe arbitratur. Ex Lothario quatuor fuperfucre filij, qui par-tito regno dominari voluere. Adilbertus Parrhifiis imperabat, Auraiianis Gunnbsp;ttannus, Salinnenfibus Ilpericus, amp; Sigipertus denique Metenfibus, in queni
50 Vnnimagno impctu irruere. At ille ne minore quidem audacia fretus, in Tu-ringiamhis occurrit,amp; ad Albim fluuium conferta manu.fundit, fugatqut,pa-csniqs petentibus, ca data.Paulo póft tempore,refumptis V nni viribus,eodem in loco cum Francis conflixerc,viä:oriäque potiti, fpoliis ac prxdis onufti, innbsp;Pannoniamredierc. Narfes Eunuchus, quuni Longobardos è compofito ad-uenifle cognouilTer, Romani fc recepit.vbi non multo póft tempore diem ob-iit.Corpus inplumbea area cum auro amp; argento multo rcconditunijConftan-^nbsp;tinopolini perlatum eft. Albuino Taurifianis appropinquanti, Felix mox epi-fcopus ad Planem fluuium occurrit ,amp; vt ne quideccleflæ fuædetrimenti fie-ret,graui alFeucratione impetrauit. Deinde V icentiam, V eronam, montem Si-nbsp;nbsp;nbsp;
40 iicis,Mantuam,ac carteras (prætcrPaduam) Venetiæ ciuitates,Longobardi ca-piunt. Mediolanum, poft Brixiam Bergamumq; captum expugnant, paulo an-le rnultis calamitatibus afilidtum. Qmppe quodquum ad Bellifarium defecif-let, a Gothis deinde receptum, pene fubuerfum eft *in quaquidem vaftitatc, ttigintaMediolanenfiu ciuium milia cæfa fuilTe tradunt. Vniuerfa regio T ranf^nbsp;padana,prarerTicinum, in Longobardorum poteftatemperbreui redaóla eft.nbsp;At ilia triennio obfeflTa, tandem expugnatur. Rex vrbcm Ingrediens, vnà cumnbsp;cquo in porta,quæ ad Orientem fpeclat,concidifte,neque vnquamfurgerepo-tuifl'e tertur,doncc fafto voto, quo Chriftianum populum, qui deditionem innbsp;tempore nonfeciftct,fe è medio fublaturum obftrinxerat.Ticinenfibus diu re-
I fiftentibus pepercit, populus venia donatus, fauftis regem acclamationibus ad nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
palatium viq},quod olim Theodoricus erexerat, profequutus, ac omnium de-fperatione lcuatus,non ilium prius magis odiire,quam pofthac amalTe vifus eiD Sed dum Ticindnfl obfldione detinebaturne torpefeeret ocio^ prarter vrbeninbsp;Roniam amp; Rauennam, ac pleraque littoris Adriatic! oppida,omnia in Hetru-riam vfq; domuerat.Q^m poft anni fupcrioris vbertatem ac pcftcm,fxua Ita-
k iiij
-ocr page 156-ti6
ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R.
]iam fames inceflîlTetjmultoscxvariis gentibus colonos eô contraxifle dicituf. Diftributi Galliæ plcrique vici,adhuc Gepidarum,BuIgarorum,Sarmatarum,nbsp;Pannoniorum, Sueuorum, acNorieorum nomina redolent.Demum quum innbsp;Italiaannostresamp; fex menfes ipfc regn arec,connigis iniidiis interemptus eft.nbsp;Nam qunm Veronæ mconuiuio exhilaratus, vxoïem ad bibendumlicennùsnbsp;inuitalfetjporrcxilfetque poculum è Cunimundifoceri capite fabrefaótum,vtnbsp;cum pâtre profuliùs biberet,Rolîmunda dolore correpta, iniidias excogitate,nbsp;adurgentcpietate cogitur. Peredeum virumfortilfimü adit, multishunc polh-citationibus in viri ca.dem allicere nititur,quodquum aifequi non poflet,arti-bus eum circumuenit. Arnica quçdam Peredeo fuerat,qnam fæpe nodu adirénbsp;folebat:regma fe fubornat,fequeinleâ:o amicam mentira,aduenienti Peredeonbsp;fupponit.Deccptum, patrata V%nere,Peredeuminterrogat, quacum ùbi remnbsp;fiiilTe putarit:rcfpondit,fe cum veftiaria coiuifl'e. At ilia le vbi patefecit, Pere-dcc(inquit;aut te Albuinum inrcrhcere,aut ab eo te interfici opus eft, regalemnbsp;quando tborumincæftaftimiparucris, paternamep mortem virus fucris,te adultery poftulatum, dira morte feito moriturum.Ille timoré perculfus, fe regemnbsp;interfedurum pollicctur ; eumqs meridiantem vnà cum Elmicho coniuratio-nis aüctore,dato ab vxore ligno adoritur,amp; obtruncat.Eius corpus ftaturapro-cerum, ac bello afperrimum,propalatio Veronæ, cummaximoLongobardo-«um omnium ludu, fepulchro reconditum. Elmichus poil: hune, regnû occu-pare conatus,quum Rofimundam fibi defponfalIet,Longino præfedo Rauen-nati extemplo mandat,comparatam continuo nauimad fe mittat,quam Elmi-^hus cum Rolimunda, ôc Albilinda regis hlia, regiaq; gaza confeendit. Qmminbsp;Rauennam perueniirent,Longinus Rofimundæ perfuadet, Elmichum interfi-ciat,feq5 virû capiat,vt Rauennæ dominatufrui poflit, annuit inconftantilïîmanbsp;fmina, Elmicho in balneis venenumpropinat : quodille bibens, vt fe lethalinbsp;potionatum pharmaco intcllexit,reliquum quod in poculo fuperfuerat,diftri-ôto gladioexorem haurire coegit. Quod quum illa vi adaôtafeciiret,venenumnbsp;vtriq; vitampariter intercepit. Ex quo quam iufta lint numinaconiieere licet,nbsp;quando facinorofos mutuafcfecæde interficere cogût.His vitadefundis,Lon 5'^nbsp;ginufAlbilindamfiliamregis, cum vniucrfis opib. adluftinum Imperatorem,nbsp;Byzantium milit. Peredeum cum Elmicho amp; Rolimunda aufugilTe, deindenbsp;cum Albifinda Conftantinopoli vnà traiccille, pleriqueferunt. Qui quü hor-rendæ magnitudinis leoncm in harena confecillet, arque ideo Imperatori for-midolofus fadtus effet, Auguftiiulfu oculis captus cft. Sed ne minus quidemnbsp;fe cæcum,quàm videntem exhibuit. Nam quum indignam cæcitatem.vlturus,nbsp;ximè necell'aria,commonefaceret: duobus cultris fub vtraq; manu delitefcen-tibus,patricios duos internuncios interfecit. Longobardi,habito Ticini connbsp;ucntUjDaphonem regemereant: qui quumRomanos multoscædiiuiriflet, a-lios extra fines Italiæ relegalTet.vix annum vnum amp; fex menfes,àpuerofuo iu-gulatus,clauderepotuit. Multinobiles,amp;ingensmultitudopopulorum,diimnbsp;Longobardorum fæuitialîi fùgiunt, V enctias traiecere,. feqj marino tune afylonbsp;à Barbara feritate vindicarunt. Daphone niortuo, decem annos Longobardinbsp;line regibusvixere,optimis tantùm ducibusvfi. Totamferêltaham,prætervr-bem Romain,quam nunquam capere potuerunt, in ditionem fuam àllcruere,nbsp;præfeôturas regionum ac vrbium, pro ducum numero diuiferunt.Zaban Tinbsp;cinum,Vullarius Bergamum, Halaius Brixiam , Eumus Tridëtum, Gifulphus
xima denique pars Itaiiæ,in Longobardorum feruitutem alferta. Longobardi, amphfi-
-ocr page 157-t) E C A D 1 S I. LIBER Vilt nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;r. 7
amplificandi impcrij gratiajin vltcriorem Galliam traiiccrc deccrnunt, pötio-Hbus haec prouincia ducibus tribuitur.Ferægentis cruptionem, Hofpitius vir fanctiflïmus,qui adNiccam monachis prçcrat,diuinitus afflatus fæpeprædixe-»nbsp;rat.Ciues Niccnfes quandoque monuerac,mores vitamq;mutarent iufticiaranbsp;colerent, amp;:pietatem:irata Gallis numina, pccnitentia magna placarcnt, quan-doquidem dira Longobardorum immineret eruptio,qui leptem vrbcs cruent,nbsp;quum fidem amp; religioncm eiiciant,periuriis,furtis amp; rapinis obnoxiæ, homi-*nbsp;cidia pro nihilo ducant, nullaq; charitatis amp; mifericordiæ veftigia feruet.Qua-ce non mediocre futurum Eine populis exitium ariolabatur,quin monachosnbsp;Co emigrate iubebat,liaudquaquam diuinæ voluntatis ignarus.Hæc vir ille man-gt;nbsp;ticinabatur, qui tanta vitæ aufteritate vtebatur ,vt pratter ciliciumnbsp;nbsp;nbsp;loricam
ferream pro interiore tunica, nullum aliud nouctit indumentum, pane dunta-xat amp; caricis aquaqj contentus: quadragefimale ieiunium radicibus duntaxat Eerbarum tranfigere folitus. Monachi viro grauiffimo aufcultantes abiere, c-utnq; foluni in cnobio deferucre. Vix prouinciç finibus exccflerunt,quü Eo-ftcsaduolarunt,quiquum vniuerfa difquirerent, defertum cnobium inue-*nbsp;nerunt. Hofpitius quum fe è turri oftendiflet,eam confeendunt, hominem ca-tenis obftriclum,cilicioque inuolutuminueniunt.E catenis noxiumamp; facino-fofum rati,quæliomicidialatrociniäve patrarit, fubinde fcifcitantur.at ille, o-*^o mnium criminum reum fe fatetur: quare quum in eum vnus gladium diftringcnbsp;cetjVt vltimo miferu fupplicio afficeret, elata continuo dextra carnificis riguit,nbsp;obftnpuitqj : quam quum ille rcuocare non polTet, in ligno falutis vir ille lan-ftifllmus repente exoratus,reftituiirc fcrtur.Longobardus reftitutfi fibi brachi* nbsp;cwn admiratuSjOrthodoxa ftatim Chrifti fide, deinde facris initiari voluit, in e-oqgt; cnobio ad extremü vfq; diem religiofiffime vixit. quicunq; Hofpitij verbis fidetn adhibuere,fofpitcs in patriam rediere:contra qui afpernati funt,in eanbsp;expeditionecrudeli fato obiere.Gallias igitur Longobardi difeurfanteSj pagosnbsp;amp;oppidaquxq; diripiunt,ferro amp; incendio cunftavaftant. Arnatûjÿitricium,nbsp;Guntranni Francoru regis iuiru,cum validiffimo excrcitu occurrentem prote-
30 runt.IngensBurgundioru exfa multitudo, abadta demum maxima præda.Di-tati initaliam feie recipiunt,paulo póft Italiam iterum inuadunt,fcd non figt;e a-liqua ia3:ura redierc, Saxones qui cum Longobardis in Italiam vencrunt, co-ramcxctnplo prouocati,in Gallias erupere.Sed coadam prxdam,interccden-te Muniulo patricio,qui Galliam tuebatur, relinquere coadli^ re infeóla redie-ce.Non multo póft quum miquo animo ferrent,fe in Italia habitare non pofte, nifi Longobardis veótigalia pendcrét, Sigiperti régis auxilio,in priftinas fedes,nbsp;cum liberisamp; vxoribus, quas Sueui occuparant, relati funt. Qu as quum vi re-cipere cogeretur,ncquetertiam mediamve parte,quam SueuiIponte c^ncef-fcrant,recipere vellcnt,duplici tandem, eademqj ingenti clade affcóti quieuc-
40 re.Hoc tempore poft Ty berium Mauritius imperauit,qui per prxfeiftos,rebel- nbsp;nbsp;*
lantes Armenios amp; Perlas domuit.Ingens diluuiû,prælêrtim in Liguria amp;Vc-netia,calcndis Octobribus magna tonitruaaccidere. Romæ exuberas Tybens nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
inundatio, ingensqj ftor è fcrpentibus in ripas eicÄis exortus eft, vnde magna peftis fublequuta- Præ Nili inundatione varia animalium monftra apparu-cre,mafculini amp;: fminini generis, quæ ad lumbos vfque humanam effigiem referebant. Adiurataqs pcc Deum,a prima dieihora vfque ad nonam,fe videdanbsp;cxhibuerunt.Exaólo decemtyrannorum imperio,Longobardi Antharim Da-phonis filium regem delignant,qui amp; Flauius ex cognomento ditftus: vnde cx-tcri quoque reges, Flauii cognominati. Hoc duce iniquis aufpiciis vrbem Ro-mam obftdent,cuius oblidionem, alTiduis imbribus tempeftatibusqj deterriti,nbsp;non line magna hominum pecorumque iadturafoluere coaäri funt, pcftilentianbsp;fubinde vebemens amp; perniciofafucceflit. Ea quoq; tempeftatc, Mauritius Imperator Childebertum Francorum regem,idlo fibi fdere adftringit: amp; quunvnbsp;quinquagies mille feftertiummiliftet, ad inferendum Longobardis bellum imnbsp;pellit. QuiquuminnumeraFrancorummultitudine ItaUaminuafilTet, multis
-ocr page 158-118 ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R.
muneribus à Longobardis exoratus,re infeâra receffit. Mauritius à præpotentc rege afpernatus pecuniam fruftra repetitam aniifit. Antllaris rex Brixelluni,nbsp;quo Druóthulphus Sueua gente natus,qui a Longobardis ad impcratorem de-fecefatjCofugifle dicebaturjcxpugnat^ diruitq;. Drudhulphus cû præüdio fuonbsp;Rauennam clam aufugit.^Deinde Longobardis cum Smaragdo patricio, quinbsp;Raueiinam cum prælidio tuebatur, triennij fciedus iólum intercefliti Mauritiusnbsp;capta Ghildeperti régis förore,iterum per legatos liortatur,vri cum Longobardis bellum gerat: quos li Italia exegerit,non modo fororem,fed cumulatiflimanbsp;præmiapollicetur. Quod quumille neceffitate adadus faceret, comparato eXnbsp;Alamanms Francisqs exercitUjItaliam iterumadoritur. Sed orta inter Alamannbsp;nos Francosque feditione, dimiflaexpeditione, turpiter in Galliam fe recepinnbsp;Longobardi profpero fuccefl« elati,Tridentino duce,ne mediocri quidemex-ercitu in Iftriam contendunt,regionem omnem latè populantur, qua quideninbsp;pacatagt; cum maxima prxdaredicre. In Amaricina infula, Francionem magi-ftrum equitunijNarfetis partes plane fedatum, qui annos circiter viginti fe ibinbsp;coUtinUeratjObfident. Qui poft fextummenfem, faóta abeundi copia infulamnbsp;dedidit,amp; cum impedimentis,vxorc acliberis Rauennam tutö nauigauit. An-tharis Flauius,àChildepertogermanam in vxorem petiit, fed illé nullapro-milTi aclargitionis habita rationc, quamàLongobardorumlegatis acceperat,nbsp;intercedentibus Gothorum legatis,qui in Hifpania regnabant, ad catholicam-que fidemfeconuerterant,mutatafentcntia,Hilpano régi vitro Ipopondit.nbsp;Qiium hanc aiftnitatc Mauritius Imperator accepiflet, Childeperto clam nun-
ciatjamp;: hortatur,vt quod antea non feceratjUunc præftet, in Longobardos ho-ftes arma fumat. Rex Francorum, dcledu habito, tertium Italiam inuadit, vC Logobardorumferuitio liberet. Qm quum fortilTime reftitiiTcntjUe parta perderent,magnam acmemofabilem Francis clademintulere. At Flauius rex iamnbsp;Gallicä ftrage clarus, ad Garibaldum] Bauarorum regem legatos mittit, qui e-iusfiliam^uo nomine in vxorem poftulent, cuiTendelüfdæ nomen erat. Enbsp;fententià mandata peraguntjConiundaaffinitateredeunt.Antharispaulo poft,nbsp;cum quibufdam legatorum nomine, ad videndam fponfam fubornatus proft-cifci^ur,regiamci^; fpecicmdiffimulat : quumqjftbi à ipofapropinari poftularet,nbsp;clam fponfi fignum édidit: nam ab ea dimiflus/ecuriquamarbori grauiter in-fixeratjquisnameifet, euidentiusoftendit.Garibaldus à Francis incurfantibusnbsp;infcftatus, filiam cum Guridolphognato in Italiam nuptuitradidit.Spofus ipe-data virtute ac pulchritudine iuuenis, paulo fupra Veronam, in Sardorum a-gro Tendolindç occurrit.Idibils Maiis, magno cum apparatupariqjlætitianuptias célébrât Longobardi.Eodem die taótade clo arbor, baud procul aregenbsp;AnthafH. Agilulphus T aurinenfium dux, arufpicem iuuenc confuluit, qui iponnbsp;fam cuius primæ tuncnuptixcelebrarentur,rionmulto poft Agilulpho nuptuinbsp;conceifuram eife refpondit. Quartum cum Longobardis bellum, Mauritijro- 4^nbsp;gatu,Childepertus Francorum rex gerere cogitur, viginti fecùm præfeétos le-gionum ducit, forti animo Alpes fuperat. Sed rex ad Biluicionis mnia lethalinbsp;fub peólore vulnere faucws occubuit, duces vitra progrefli,haud procul à Menbsp;diolano caftra ponunt. Legati Imperatoris protinus occurrunt, valida auxilianbsp;pfopediem allaturos fé pollicentur. Quorum irrita promiifa ad decimum vfq;nbsp;diem quum expeiftaflent, defperatis auxiliis,adlæuaTranipadanamregioneninbsp;incurfant,cunlt;fta ferro incendioqj mifcent. Veronam vfque populantur,multanbsp;oppida in dedicionem accipiunt, multoplura diripiunt, iii agro, præfertininbsp;Tridentinofæuiunt.Magnapecorumhomiriumqs prçda abaótaeft.Tres menfes ca:dibus amp; rapinis latè graflati.Nil tarnen Longobardis, qui Ticinife coni- I*nbsp;muniucrant, obefle potuere. Mox ingruente famejdyfenteria ita laborarunt,vtnbsp;vixfefe inpatriamreciperent.Subhæctempora, Anthärim Flauium perme-diam Italiam fecifte iter,prxtcr Spoletanumtranfiuiire,cepiire Beneuentum amp;:nbsp;Samnites,ac demum cum exercitu Rhegium vfque penetrafle, extrcmamlta-liæ ciuitatem,columnam ad fretum Siculum ftatuifle, eamqj declarafte fcrunr,
Lon-
-ocr page 159-DECADIS I. LIBER Vni. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;115»
Lotigobaidorumimpcrij fore tcrminum,quamnoftra quoque tempeftàtc An therianam dicunt.Zottus Beneuento àregeprçfcâ:us,annis viginti in Samnionbsp;rcgnauit. Antharis autem, miflis ad Gundrannum Franeorumregem Icgatis,nbsp;virum quidem quietis amp; ocii amatorem, qui de pace agerent, quum fex annis »nbsp;puchrè regnafletjT icini vencno abfumptus eft.Longobardi,T endelindæ einsnbsp;vxori, præ manfuctudine amp;: comitate nimiapoteftatem feccrc, quern virumnbsp;optaret, eum libi fumere liccre, cumque fe pro rege habituros pollicentur. Atnbsp;ilia optato Agilulpho Taurinatum duce, ad fe venire iufl'um, ex aufpicato ( vtnbsp;paulo fupra dittum eft)coniugauit.Mediolanicelebratæ nuptiæ, vbi omniumnbsp;fnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;confeniu Longobardorum rex ille declaratur.Quum habenas imperij AgiluL
phus,quiamp;Mago didus cft,accepifl'ct,Agncllum Tridentinum epifeopum, vt captiuos rcdimcret, amp;: de pace cum Gallorum r^e ageret, miiifl'e fertur,cumque omnia c fententia peregifle aiunt. Eo tempore præccdcnte maxima fieci-tate,inauditalocuftarum multitudofubfequuta,quæabfumptis biennio longcnbsp;latequefegetibus,grauiflimamItaliæfamemrcliquere. Comctespermcnlcmnbsp;in clo vilus.Munulphus, mfulæ fandi luliani dux,quia Francis le dedidcrat,nbsp;a rege cçlus eft. Gaidulphus Bcrgamcnlis dux,quiarcge dcfecerat,cidem re-conciliatus nonfuilfedicitur. Hocetiam tempore beatilfimus Gregorius Dia-logum de Vitis fanctorum,Tendelinda reginæ dicauit. Cuiusgratiam ita pro-j meruit,vtcius opera Agilulphum rcgem,cxterosqueLongobardosad veram.
fidem.redcgcrit,ecclelias deprefl'asleuarit, exadoscpifcoposrcftitucrir. Ro- manus autem patricius,amp; Hcxarchus RauennaRomam profcdus,inter rede-*nbsp;undum, ciuicatcs a Longobardis occupatas in prillinam didoncm redegit.Ex nbsp;his potioresfuere, Sutrium,Polimarcium,Hortum,Tuder, Amelia, amp;: Pcrulia.,nbsp;Quod vbi Agilulpho nunciatum eftj Ticino flatim cgrcflus.tumultuario exer-»nbsp;eitu Perullamcontendit. Graui vrbem oblidione, cum Marilione Longobar^nbsp;dorum ducc,qui ad Romanas partes dcfeccrat, circunducit. Handmultis póftnbsp;diebus,capta vrbe,Marifioncm ad fcdedudum,repciinadefedorem^ortc in-*nbsp;tcrcepigpopulataregione,magnaprædaditatus,in Cifalpinam Gal iani rcuer-3° fus eft, Eiusaduentu cum Grcgorij pontificis animus admodum confternatusnbsp;efletjTcndclindx reginx implorataopc patrocinioqj perpetuum cum Ag^lul-pho fdus iniuit. Quod in diui Gregorii Epiftolis intucri licct,quibus de connbsp;ceflapace, ingcntcs regi rcginæq; Longobardorum gratias agit* lifdem quoq;nbsp;temporibus Bauari,quum in Sclauos irruilfent, fupcrucniente Auariim Vnno-rumve rege ad intcrnccioncm vfque cæduntur. Et Childcpcrtus Francoruiunbsp;rex vnacumvxorc vcncnopotionatuSjintcriit.Eadem qiioque tempeftate Vnnbsp;ni, qui amp;: Auares didifunt, Pannonia egrefti, Turingiam inuafcrc, grauiffmanbsp;cum Francis gellere bclla. Burunnichildis regina, cum Theudeperte amp;*nie-odorico,nepotibus adhuc paruulis,in Galliaimperabat.Dataingentipccunia,nbsp;4° Vnnos regno exegit, ipfaque Guntranno mortuo ,cum nepotibus regnauit.nbsp;Tunc pacem cum ChacannoVnnorum rege, amp; Agilulpho fadamtradut De-fundo Romano patricio, ct Hexarcho Galhcinus rite fucceftit, qui cum AgRnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*
lupho paulo póft pacem iniuit. Agilulphus quoque ctmTheodoricoFrancorum rege perpetuum fdus pcrculfilfe traditur. Mahumetus pfeudopropheta, quileges Saraccnis dcdit,in Arabia nafcitur.ZangulphumVeroncnlium,Gai-duiphum Pcrgamenfium duces, quamuis bis data venia pertinacius rcbellan-:'nbsp;tcSjvltimofupplicio is aft'ccit.Infcquentianno non modo maritimam finus A-driaticircgionem,fed paulo poftTranfpadanampcftilentiagrauis inceft'it.Poftnbsp;hæc horrenda fignafubfequuta, haftx in clo fanguinolenta:,amp;lux per totamnbsp;nodemapparuit,hæc portendêre mala.Thcodcpertus rex Gallorum, grauilîî-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
mum Clothario patrueli conflidum intulit. In fcquenti anrio, Ariulphus dux
Spoletanus, quiFaroaldo fuccclht, diem obiit, Etquum ante mortem,aducr-fus Romanos, apud Camertes bellum gererct, vióloriamadcptus 5 mox fuos milites pcrcundatus eft, Quifnamille fuerit, qui tarn fcllrenuc in præliogefle-ric.RelpondentibusilliSjFuilTe Principcm, Prxpollcntiorem fuilTc (inquit)iplöt
-ocr page 160-liö ANT. B O N F I N î î R E Ra V N G A R.
vidi, quippe qui fempcr me proprio adurgcntc hofte, elypeo protexit. Deindi Spoleto appropinquansifpedlata diui Sabini bafilica, vbi corpus eins rccondi-tum eft, interrogauit, Cuiùfnam ilia foret ædes. Quum refponderent, Sabininbsp;cfl'e cemplum,quem inuocantibus milicibus præfto ièmper adell'e aiunt equonbsp;repente defiliit. Ædem ingreflus vifa Sabini imagine, hune mox eumviruni,nbsp;qui inter confertos hoftes pugnantem fe protexerat adiefto iuramento,fuiflenbsp;affirmauit. Ex quo mox creditum eft diuum Sabinum, pientiflimum militumnbsp;patronû, Ariulpho adhuc Chriftianæ religionis expert! deelfenoluifle. Ariul-pho Tcndelapius dux gnatusqj fucceflît.Eodem quoque tempore, diui Bcne-ditli cnobium,in Cahno monte fitum,à Longobardis immaniter fpoliatuin.nbsp;Mortuo Zotto Beneuentanorum duce, Agilulphi regis ault;ftoritate,Arichis fi-lius fubrogatur,ad quem diuPquoq; Gregorij extant Epiftolæ. His etiam die-bus Agilulphi filia vna, cumGodeîcalco Parmenfi, ab equitibus Gallicini pa-tricij capta jRauennam duétacft.Et Agilulphus fabricandarumnauium artifices,ad Chacannum Auarûm Vnnorûmve ducëmiüt,quibus quandam in Gallia infulâexpugnauit.Item Tendelindaregina,beatiloannis bahlicam,ad duo-decimum lapidem fupra Mediolanum,in Moicia ædificauit,prædiis ac facrafiinbsp;pelledili profufê donauit. Vbi quondam Theodoricus Gothorum rex,vtmol- ;nbsp;liùs æftiuaret,amniflîmâvillam infano fumptu exædificatam habuit,diuq; al- i
pium vicinitate,amp; aeris falubritate tempeneq; alleôtus frequentauit.Ibidê Teilnbsp;delinda fuperbum palatium erexit, vbi Longobardorumhabitum ritumqucnbsp;cernere erat.Qmbus mos erat à ceruice ad verticemvfqueradcre, à fronte ca-
pillos diferiminatos ad os vfque dimittere, veftimentaferre laxa fluitantiaqusnbsp;ac linea, Saxonum amp; Britannorum morc,qua: lymbo quoque colore vario ex-ornare folebat, item vti calceis adpollicem vfque fatifeetibus, eosqjligularuninbsp;multitudine obligate.Paulo poft Patauium, nequiequam reluótante prælîdio,nbsp;à Longobardis deficit, amp; Agilulphi iufl'u, iniedo igni abfumptum eft. Equita-tus, qui a^ilij gratia venerat,Rauennam redire permiflus. Eodem ctiam tempore perpetuum cum Longobardis amp; Auaribus i(ftuinfmdus,miflis quoque anbsp;Chacanno Auarûm rege in Gallias Icgatis, qui earum regibus fignificarent, 1nbsp;veluti cum Auaribus,ita cum Longobardis pacem fieri oportere iudicaret. In-tereaLongobardi cum Auaribusamp;SclauisIftriamingrelfi,igni ferroqs oinnianbsp;vaftauere. Agilulpho regi filiusex Tcndelindain Moicia nafeitur, Adalaldus-In fequentianno, Longobardi montis Silicis oppidum inuafere. Smaragdus,nbsp;qui priüsfuerat Rauennac pathcius,ex Vrbe àGalIinicorepulfus eft. Maurici-us igitur quum annum vnum amp; viginti cum Theodofio,Tyberio amp; ConftaU''nbsp;tino filiis impcraflet,a Phocatandé intcrficitur: cuius virtute Vnni deuiifti fimi,nbsp;quuriTadliuc bellum Longobardis cumRomanis obefl'et.Ob filiæ Regis capænbsp;uitatem, Agilulphus Mediolano profeótus, Cremonam cum magnis Sclauo*nbsp;rum auxiliis, quæ à Chacanno rege Vnnorum acceperat, obfedit, quam duo- 4nbsp;decimo calendas Septembres captam diruit. Mantuam quoque parifuccefiünbsp;expugnauit,Romano præfidio munitam.Milites autem cumimpedimcntis,R^nbsp;uennam tutos amp;incolurÄes dimifit.Vulturniain ditioncmaccepta.Filia régisnbsp;Smaragdo patricio, cum viro, hberis amp; fortunis reddita. Q^re pax inter Ro'nbsp;manos amp;Longobardosfa£taeft.Scd quum ilia Rauenaprofeä;a,Parmampe^'*nbsp;üeniflet, partus difficultate interiit. Hoc anno Thcodepertus amp;TheodericüS#nbsp;Fräcorum reges,aduerfus Clotarium patruum arma fumpfere,vbimultavtfm*nbsp;que hominum milia defiderata. In fequenti anno,Adoloaldus apudLogobafquot;nbsp;dos rex à patredeclaratur,codemq} die Theodeperti Francorum régis filia,nO'nbsp;uo Longobardorü regi defponfata pronunciatur, quare perpétua cum Francsnbsp;paxfubfequuta.Bellum eodem tempore graue ac perniciofum Francis cumnbsp;xonibus interceftit. Agilulphus cumSmaragdopatricio, fæpe acceptamerce-de,rcdintegrauit inducias,qUo anno cometem quoq; apparuifle tradunt. CoHquot; Inbsp;fentiente Phoca,amp; fedente Bonifacio pontifice maximo, ftatutum fuit, Eccle-fia Romana caeterarum caput effet, quamuis id Conftantinopolitana fxpc
I*
DËCADÎS I. LÎBÈR viîî. nt vfurparc tentaflet. Eadem etiam tempcftate, Chacannus Vnnorum rex, quos y 5 8;nbsp;Auares appellauimus,habito maximo deleôtu, per Illyrieum Italiam ingrelîus,nbsp;tftriam Forum Iulium incurfat, oppida ac pagos diripit, amp; incendie. Cuinbsp;quum Gifulphus cuminftruéta Logobardorum acie,qui Foroiulieniibuspræ-crat, occurriflet, ab innumera hofhium multitudine eircumuentus occubuit.nbsp;Cæteri defperatis rebus,in finitima oppida fe recipiunt,relidis caftris,oppido-tummunitione fe tuentur. T omilda Gifulphi ducis vxor,cum bis, qui è pugnanbsp;fupererant, in Forum Iulium fe recepit. Chacannus belli fuccefl'um fequutus,nbsp;acri Forum luliû obfidione coercet. Duni mnia luftrat,qua potiffimum parle te expugnari qucant,adhuc virent! etate formâque confpicuus,T omilda in vi-fum continuo hoftem exarfit. Clàm per internuncium llulta mulier Chacanninbsp;coniugium petit,quod ü annucrit,ciuitatis dedftionem pollicetur. Accepit rexnbsp;cönditionem, portas fibi patefieri poftulat : quod quum ilia feciflet, ingrelfusnbsp;hoftis præter paôta oppidanos paflim ex dit, populatur omnia, vrbem inflam-tnat. Omnes qui è cædc fuperfuerant,captiuos abducit.In finibus Pannoniç fenbsp;Collocaturum pollicetur, fed in Pannoniam reuerfus, abaôtos captiuos xtatenbsp;grandiores,advnum omnes obtruncat : puerorumac mulierum, cæterarumqjnbsp;terum prædam viritim diuidit. Profpeéta Vnnorum immanitate, Gifulphi éünbsp;Aomuldæ filij, confeenfis equis fe fuga prxripiunt. Grimoaldus tantum puernbsp;to ab infequetibus capitur. Qm quum ab Auare captiuus duceretur,clariirimungt;nbsp;facinus aufus,cxfo qui præibat hofte,rcfugit. A dhibitisqj fratribus prçcoci for-ltudine fe ab Auarûmferuitute vindicauit,muliercsacpucri omnes, Vnno-tuin gtaui feruitio preflî. Tomilda,quæ tanti mali caufafuerat,vtiibi promifla^nbsp;ptæftari viderentur, vna tantum noéte, Chacanni regis thoro potita. Deindenbsp;^uodecim Auaribus conceifa, qui afliduo coitu indomitam eiuslibidinemfa-barent. Incampodemum adpalum alligatam,iaculis configi, confixamque adnbsp;i^cccinpalo praefigi imperauit.Dignum quidemlibidinoliflimafminafuppli-ciumàBarbaro cxcogitatum fuifl'e ceniètur ,quippe quæqualemiaeruit, eftnbsp;fbrtita maritum. Inaudita mulieris audacia,amp; imperiola libidine côcepta,quænbsp;î° ^Ppetitui^quàm patriç,fuorumque faluti confulere maluit. Contra verô eius fi-liæhaudquaquam matris intemperantiam fequutæ funt,fed conferuadæ tafti-tatis gratia,ne à Barbaris procacibus contemerarentur,pulcherrimum ac fum-ntalaudedignumfacinus excogitarunt. Pullorum carnes mamillis fuppone-bant,quæ ex calorc contabcfcentes,teterrimû odorcemitterent.Irruenres connbsp;tinuo proci, quum cas manibus tradare occpere, olidum ftorem abomi-lati nô modo dimittere,fed execrari cogebantur, quâdo Longobardas omnesnbsp;olentiflinias exclamabant. Quum virginitatem fuam ita propugnaifent^ diui-hoquidena beneficio promeruere,vt honorificentiflima connubia fortirentur:nbsp;nam altéra Alanorum regi,Bauarorum altera nuptui tradita fuifle dicitur. Poftnbsp;4e Gifulphi mortem, quem Foroiulienfem ducem fuifle diximus, T alTo amp; Caconbsp;filij fiicccfrere,qui regionis dominatum pariter obiere.Hçc regio,qux his fub-flita fuerat, à Sclauorum parte, quæ Azellia dicitur, ad Meclariam vfque pro-lendebatur.Q^re ad Rachis vfque tempora,Sclaui,^ü Dalmatiam ae Iftriamnbsp;itiundarant, Foroiulianorum veéligales fuere. Hos igitur fratres, quum Gregorius Romanorum patricius Opitergium iuflhfet accerfi,vt rafa ex more bar-bafilios adoptarct,vrbem ingreflbs,a collatis infidiis capi ac obtruncari prxei-pit,allatoque Taflbnis capiti,vt prömiflafacinorofiflime prxftarct,barbamab-tafit. Cxfis his duobus,GrafuIphus patruus dominatum oceupauit. Quod Ra-Qoaldusamp;r Grimoaldus inique ferentes,confcenfa nauicula in Samnium traic-Core,ad Arichim Beneuentanum, fuum quondam pædagogum peruenerc, ànbsp;fluo honorificè excepti, filioruin loco habiti funt. His quoque temporibus,nbsp;iijortuo Tafilone Bauarorum duce, Garibaldus eius filius ad Aguntum à Scla-profligatur. Qui infolcnti viâoria elati,dum agrum late difeurrunt, paflîm-Sac r»rædantur,rcîumptis Bauari animis pariter amp; viribus,eos repetunt.redin-prxho,ae reeuperata praeday infugam vertunt, palantesqj è fuis finibus
-ocr page 162-lil ANT. B O N F I N 11 REK. V N G A R.
ciiciunt. Sclaui ( vt in primo libre retulimus ) è regionibus tranfîftrianis pro* nianarunr,atq; Iftriam amp; Dalmatiam occuparunt^eamcp à fe Sclauoniam dixe«nbsp;re. Primas fedes trans Danubium non rcliquere,exquibus Boemi, Poloni, A--nbsp;maxobij due Ruteni, amp; Roxianiadhuc permanent, item Bulgari, qui Myliasnbsp;occuparunt,eandem linguamretment. Qiiin amp; Vandali eodem glofl'emate v-tuntur,qui lub Genferico rege Hifpaniam,deinde Aphricam occuparût, quorum reliquias, Vindelicos, Saxonibus conterminos plcriq; tradidere. Ego au-tem côtra,potius Vandalos,à Vindelicis longe celcbratioribus vetuftioribus^nbsp;populis denominatos iudicarim. Agiulphus fæpe cum Romanis amp; Francis in-ducias fecit. Eo tarnen anno, quo Sclaui miferabiliter Iftriam, cæfis præfidiisnbsp;populati funt, Tbeodepertus rex Francorum àfratribus cæfus eft. Arque Clo-tarius,vtfolus regnaret,Theo3oricum pattern intcrfecit.Et paucis póft menli-bus Agiulphus, quum annos quinque ac viginti regnaftet, extremum diemnbsp;obit. Adoloaldus cum Tendelindamatre in regno fucceftît.Paulo ante Phocasnbsp;ab Heraclio patricio cæfus crat.Regnans cum sfilio Tendelinda decern annos,nbsp;inter Longobardos ac Italos paeem feruauit. Multas inftaurauit eccleftas,Bar-barico bellocollapfaSjingcntiqs cas donatiuo exornauit.Sedquum filiusadin-faniam dcclinafl'et, regno confeftim eiicitur, amp; in locum eius Ariodus fubro-gatur,qui|]uum duodecim annis imperaft'et,mox extinftus eft. Rotheriusquenbsp;creatus,qui quamuis iufticiæqj cultorefl'e videretur,Arianatamenlabeconta- *nbsp;buit.Duos inquaqueciuitateepifeopoSjob Arianamhçrefîmpaftus eft. A Romanis demum per Aionem Arichis Beneuentani duels filium,infaniç pharma-
co potionatus, à priftina fapientia plane defecit. Sed ad Heraclium redeamus, cuius præclarum facinus, quod in Danubij ponte patrarat, ne fine magno qui-dem fcelercprætcrirc poftcm.Hicenimpoft initum imperiuanno quinto,gra-uilfimo Perfarum hello vexatur,quippe quorum rex Cofdroas, Palæftinam in-fanis copiis ingreffus, cunóta ferro igniq; vaftat. Hierofolymam capit, vbi no-naginta h^minum milia immaniter trucidata. Crux noftri Saluatoris aufertur,nbsp;in captiuitatem patriarcha redigitur.Expugnatur mox Damafcus.Sepulchriimnbsp;Domini noftri,nefcio quaremoratus religione,fubire non aufus, ncq; fanfti^' nbsp;fimftm id iacellum pollui aut dirui paifus eft. Exorari ab Heraclio nullis vnquanbsp;precibuspotuit, vt acceptis quibufuis vedigalibus quotannis,facramvrbemnbsp;relinqueret,crucem reddcret,amp;: patriarcham.Sed paulo póft AlcxandriameX-pugnat, totamqj Ægyptum, amp; capta Carthaginc, Libyamin ditionemredegK-Heraclir IS defperata pace, Conftantinum fibi filium fubrogauit, quern Sergionbsp;patriarchs, amp; Bonofo patricio commendauit. Ipfc reliófa Conftantmopoli,nbsp;com^arato ingenti exercitu, per Scythiam in Perfas iter fecit. Beatiftimæ Virginis iconem iccum tulit, mortali nequaqua manufaótam. Gazotem venir,vbinbsp;Cofdroas efle folebat,qui quum hoftemaduentaffe nouifiet,in Perfidem aufu-gienSjfubaduftisqs fegetibus,vtpabulo commeatuqs caterer cxcrcirus,in Peril- 4nbsp;dem fe recepit.Duos Heraclio cum magnis exercitibus duces obiecit,quorumnbsp;altcri SambacÇjSabaro alter! nomen crat,quos traieóto Euphrate Romanç co-piæ fortiter expugnarun?. Perfam giganteæ proceritatis, Imperator lancea innbsp;ponte transfodit. Saiim tertio fibi occurrentem fingulari certamine, diuç Virginis numineadiutus, exfuperauit. irruente mox grandine, ex hoftibus multinbsp;cecidere, Romana acies illæfa permanfit. Cofdroas poftremó Razatam præfe-duni, colledis vndique copiis,oppofuit. Qui pari faro cum ingentimultirudine,amilfis vigintifeptem militaribus fignis,vilt;ftus occubuit. Nonduminfolen-tilfimus Cofdroas animo confternatur, quippe qui diuinos fibi honores infti-tuerat.ProDeopalfim coli,amp;regemregum,amp;dominantium dominumàgen- fnbsp;tibus appellari,ex edicto mandaucrat.Turrim fibi argentea dicarat,illucefcen'nbsp;tibus lapillis exornata.Item folcm lunamqj cum ftellarum varietate confixerat,nbsp;coftruxeratqj thronum, amp; demiflos bine imbres,amp; tonitrua fulminaque men-tiebatur. Ad poftremum coaótis vndique copiis,innumerisqj gentium auxilhSnbsp;filius Heraclio ad Danubium occurrit. Quum hinc Perfx, hinc Romani con-ftitilfent,
-ocr page 163-DECADIS I. LIBE'R VIII. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iij
ftitiflent,multaque antehac calamitofavtrinq; præliainterccffiflentjimpcrato-rcs ambo fuprapontem Danubij, quernTraianus viótis olim Dacis erexerar, fingulari certamine depugnarc decernunt, vt vtriufque reipublicæfaluti bacnbsp;dtintaxat conditione coniulerenc, vióloriquicunq; foret, ex compobto omnesnbsp;vitro cederent,amp; imperata facerent. Qmim in pontem Imperator vterque de^nbsp;fcendifl'et, nuncupatis vtrinque vjjjtis, conferto duello, Heraclius tandem no-ftriSaliiatoris numineadiutus,Barbaruminterfecit. Opimalefu Feretriofpo-liaretulit. Perfæ omnes,parta Victoria, vitro paniere, amp; orthódoxafideinitiatinbsp;funt. Ad bæc Syrochius,Cofdroàm pattern,fratremque Medarfem Heraclio fe.
Io proditufum pollicetur, li regnum Perfarum bbi delegarct; Oblatamconditio-nemaccepitHeracliuSj dum modo pons ad Ty^rim amnem eredus, Romano prabdio feruaretur.Deinde quum in Perbde contcndifl'et,Cofdroam in tliro-nofedentem cum filio interfecit. Syrochium regno pra:fccit,ponnque Roma-numprælidiumimpofuit. Crucem Saluatoris, abaóhagaza regia, Hicrofolymanbsp;retulit. Sed illud dictu perquamadmirabile,ncquaquam pratermittendum.nbsp;Q^mportæ vrbis,quç ad montemfpedat Oliueti,Imperator paludatus,equonbsp;phalerato inuedus,crucem dextra ferens,lingu!ari pompa appropinquaflet,repente congruentibus vtrinque lapidibus obltruitur.Muititudo infolenti mira-culo perculfa, extantem in clo crucem, amp; angclum porta: dcfidentem fufpi-
io citjlîæc verbarefercntem, Quando Rexclorum, adredimendum genus hu-* manum,hanc portam ingrediebatur,Heracli,non paludatus, nÓ equo inlidensnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*
purpurato,non coronatus,fed humilis afelli tergo inuedus intrauit,vt fuis cul-^ i toribus, bumilitatis relinqueret exemplum. Ad bæc ne minor! quidem ftupo-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;re,quàm lætitia Imperator affedus,depobtis triumphalibus ornamentis, nuCiS
, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pedibuSjlinea vefte fuccindus,profufo lachrymarum proHuuio,fiimpta cruce,
j nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cum vniuerfo exercitu progreditur. Obftruda iamdudum porta,amp; cedentibus
; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cxtemplo lapidibus patefada, Imperatorem crucem elata manu ferentem ad-
' niibt.Sequebaturamp;innumeramultitudo,quç alternatimmodulatd^antucon ; cinebatjO crux fplendidior aftris : deinde ibi, vnde ercpta fuerat, reconditur.
3° Quinetiam odotatilfima è Perbde £Äira,m Palxftinani vfqud'prouinciam^am (vtaiunt ) fubfequuta eft. Sed ad Longobardos reuocetur oratio. Defundonbsp;ftib Heraclio, Aricbi Beneuentano duce, Aio blius dominatum fufcepit, cuinbsp;Radoaldum Grimoaldumq),fratres minores natu,vltrö paruiffc fcrunt.Qmimnbsp;Inbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;vix hicannum vnum, amp;:fex menfes quietè dominaretur, ecce Sclauorum clai-
ifiSjhaudprocula Sipontoltaliam adoritur,pagos amp; oppidapopuIatur,Aionem temerè prodeuntemobtruncat.Q^ód quum fratres cognouiirent,cum tumul-I tuario exercitu extemplo fubueniunt,fternunt Sclauos,abadam ad littoralprç-damrécupérant,cæterosquifuperfuerant,fundiint, fugantque. Eodemferênbsp;tempore,Rotarius Longobardorum rex, quicquid à Lunenb portu ad viterio-nbsp;nbsp;nbsp;
4° remvfque Galliam interiacet,inditionemfuamreccpit.ôpitcrgiû,quodTau-1 ribum amp; Forum Iulium interiacet, diruit. Impcrantc quoque Heraclio Ma- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
humetus,quem aliqui Arabern,Perfam pleriquefuilb^volunt, nobili pâtre na-tus,Deos gentium adorante,matre veto Hebræa, atque Ifmabelita, quum acri foret ingenio, amp; Cbriftianorum confuetudinem non abominaretur, péftifcranbsp;fualege,magnum animarumparauit exitium. Se magnum æterniDeipropbe-tam dixit^ multos Abæatq; Apbricæ populos, in perniciofam opinionem afl'e-ruit.Quosfalfa religione infedôs,Saracenos à Sara,legitima Abrahæ vxore,apnbsp;pellari iuirit,veluti légitimes diuinæ promiffîonis fuccefl'ores .Hune quida Gernbsp;manus fcriptor,qui fandæ terræ itincrarium rite confcripbt, amp; ex perledo Al-
yö chorano multa retulit,Saracenæ cuiufdanï,dum per Arabiam iter facerct,amo nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*
F - ^^corrcptumfuifletradit, àquaquumefflagitatumcoitumimpctrarenonpo-tuiflet, mox afellam, qua inuedus erat, ex indomito libidinis ardorc conipref-fit. Mortuo Radoaldo Beneuentano duce, Grinioaldus germanus rite fuccef-fit, Samnitibusque annis quinque ac viginti imperauit, vir domi forisque præ-ftans. QuippequiGræcorumclaflemjadGarganummontcm ea tcmpelfate
1 ij
-ocr page 164-114 ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R.
defccndcntem, vtcleftis archangeli templum, ingenti donatiuo ditiflîrtlüiîî popularetur,vlnma ftragc confecit.Rotharius rex Longobardoi uni leges,quasnbsp;mente duntaxat antea leruarant, in codices redegit, ediétaqj regia nominauit,nbsp;vita Confiante iniperante exceflit.Rodoaldus filius mox regnum iniuit, Giin-dipergam Agiluiplii amp;Thendelinda: filiani, vxoré duxit. Hac optimæ parentis exemple, diui loanis Baptiftæ bafilicamU^cinimagnificofumptu fundauit,nbsp;veôligalibus fundi ample donauit. Adulterij apud vnum talfô polhilatur, Ca-rellus eins feruus à rege implorât, vtfuæ domina: delatoré ad lingulate certa-men fibi prouocare liccret, vt veritas ex hoc penculo reginæ pudicitiam eui-dentiffimè tueretur.Datadimicandi copia, delator populo fpeàâte fuccubuit:nbsp;quare reginaomni crimine libgrata,inpriftinamreftituitur dignitatem.Rodo-aldus rex, vt plenque tradidere,quinto fui regni anno, in adulterio deprehen-fus interficitur.Aripertus G ûdoaldi filius,qui Thendclindæ frater fuit,rexcrc-atur. Saluatoris ædemad occidentale portam exaedificat, annis noucm régnât.nbsp;Regnum Bertarito amp;Godepertofiliis delegatum.Diuifo regno,Bertaritus Menbsp;diolani,Ticini Godepertus imperandi fibi federn optarat.Suborta dilTenfione,nbsp;GodepertusadGrimoaldum Bencüentanûducem,regno quoq;,virtuteacfapinbsp;entia non indignum,legatummittit, vt quàm primùm aduerfus fratrem fibi o-j)cm ferat, pro referenda gratia germanam pollicetur. Contra legatus,præternbsp;mandatarcgis,cum ad occupandum Longobardorum regnumhortatur,quddnbsp;fratres rcguli,fadafeditione,ad interitumredigere conantur, comparatis eue-ftigiocopiis,properare mtatur.Grimoaldus acceptalegatione,omnes adoccupandum Longobardorum imperium ,ingenij vires intendit. Filium fibi in Sa-mnio lufficit.ipfc dcledamapu Ticinum cotcndit.Qui nuptiarum caufa,aGo-deperto in regia exceptus,intentis à legato infidiis, Godepertuminterficit,oc-cupat rcgnum.Quodvbi Bertarito fratrinunciatum eft,quiMediolano,diuifonbsp;regno im^crabat?3ióto citius in Pannoniam fugam arripuit, ad Chacannumq»nbsp;Auarum regem fane peruenit.Rodelindam vxorem,amp; Cuntpertum filium re-liqnit, quos BeneuentumGrimoaldusrelegauit. Sedlegatushuiufcemaliau-étoi^qui Garipaldus didus eft, TaurinacftimduX, non diu fraude iftafrui po- 1 'nbsp;tuit. Nam in templo à Godeperti famulo cæfus eft, qui dumfui dominifatumnbsp;vlcifcitur,mortem fubire minimè formidauit.In Beneuentanorum deinde du-ciim manus,Longobardorunirecidit imperium, quamuis ex cadem genre foret. Confirmaco nanque regno Ticini,Grimoaldus promiftam fibi Godepertinbsp;fororem,vxorem duxit.Samnitium exercitum,cuius ope regnum adeptus erat)
¦ ampliftîmè donatû dimifit, quos dimittere noluit milites,feracib. prædiispro-fufè donauit, Sed poftquam Bertharitumad Chacannum Vnnorû regem tras-fugifl'e nouit,ad eum continuo legatos mittit.Quibus fignificat, vt aut Bertha-ritum inimicumregnoeiiciat,autfra(ftuminterVnnosamp;Longobardosanti- nbsp;nbsp;$
quLimfdus credat. Quare Bertharitus ab Vnnorum rege cxtemplo dimiflus 4' eft. Qui,quando,quô tutius fugeret,non habcbat,amp; Grimoaldumclementilfi-mumefle nouerat,fi ad4nimicumfugerct,fefacilioremapudbenignumininiinbsp;cam veniam inuenire pofte reputauit, proinde hac fpe in Italiam redit.Qmiinnbsp;ad Ländern Pompeii veniflet, Vnulphum familiärem fuumj ad Gnmoaîdu^] gt;nbsp;Ticinumpræmifît, quieius nunciaretaduentum, aepro explorataGrimoaldinbsp;benignitatc Bertharitû profugum, ad ipfum quàm ad Barbares confugere m^t'nbsp;luifte,diceret.Grimoaldus audito nuncio,commiferatione percitus dementernbsp;admifit, atque nondum fufpicione correptus, honorificè tradauit* Sed quiiprnbsp;huncà tota vrbe aftedatiùs frequentari nouifletjveneno ftatim è medio tollennbsp;nbsp;nbsp;1
dunielTe cenfuit.Scd aftu fretus, fub contumeliofi ferui perfonaobduélas inß' dias Bertharitus euafit,ad Gallosq; fuperatis Alpibus trasfugit. Q^m rex eiin^nbsp;Vnulphi amp; ferui à manu arte euafifte cognouiflet, vtriufqi fidem quàm maxi- :nbsp;mè laudauit, afliimptos in cubiculariorumnumerum, eandem fibi finem pef'nbsp;foluendam exorauit. Bertharitus in Longobardos Narbonenfem Gallininnbsp;concitauit. Galli fuperatis Alpibus quum in Aftenfeni agrum defcendiflèot,
-ocr page 165-D E C A D I s I. LIBER VIII. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;izf
pulchro ftrategemate chifi funt. Grimoaldus enim fimulata fuga,metûque in-caftraGallïs integrarelinquit. Irruentes Galli, quutnLongobardorum ^aftrainuafiflent, acvinijCæteroruméjue commeatuuin copiaminuenilTentinbsp;ottuna elati lautiffimè litentifliméque cocnarunt. Intempefta noóle, vino fo-*^noq; grauatos Grimoaldus ex infperato aggreditur, ac tanta cæde per caftranbsp;graflatur,vtè Gallispauci inpatriamredirent. Locus pugnxhaud procul abnbsp;Aftavrbe,adhucFrancorumriuus appellatur,ab annofalutisfexagelimofecun- 6 Cz.nbsp;Qofupra fexcentefîmum. Conftans Imperator,quum Longobardorum fcrui-^10 fuos Italos vlteriùs premi,tolerate non poflct, Athenas primo defcendir,de-®de comparata ingcnti claflc,Tarentum nauigauit. Quacunq; iter fecerat, o-^nes Longobardorum vrbes expugnauit. Luceriam,opulentam Apuliæ ciui-ritem diruit. Mox Beneuentanum agrumingrefïùs,latè omnia mifcet,amp;popunbsp;btur,vrbem fubinde acerrima obfidione circumducit. Romoaldus dux Bene-'icntanus Grimoaldi regis Longobardorum filius, Sefualdumalumnum cofe-ftimad pattern mittit, qui grauiflîmam oppugnationem nunciet, amp; auxiliumnbsp;^nploret. Mandata diligê ter pcragit alumnus,Grimoaldum cum magno exer-properare iubet.Qmim ad vigelîmum«à Beneuento lapide perueniflet,Se-fcaldus a rege preire iubctur,vtclcàm vrbem ingrefluSjfiliopatris auxilium prç-fto fignifîcet adfuturum. Capitur à Græcis internuncius,qui quum itineris fuinbsp;Çaufain,amp;: rem omnem retcgere cogeretur,ritê omnia enarrauit. Conftans va- nbsp;diflimas hoftium copias reformidans,de folueda oblidionc cogitabat. Q^dnbsp;facerct,acNeapolim fe reciperet, Gifam Romoaldi fororemloconbsp;®blîdis iibi danpoftulat,data obhdefdus percutitur. Sefualdusad muros vr- nbsp;ducitur, ab Imperatore cdo(ftus,vt Romoaldo patris aductum nequaquamnbsp;'^peftâdum efte diceret. Contra ille produdus exclamat,Bono (inquit) animonbsp;^ftoKomoalde,quandoquidem pater prçfto aderit,proinde nil tibi cum boftenbsp;turpi conditione pacifcendüm. Me autem, quia fola mors manet, pro ex-P^Ofata fide,liberos cum vxore commendatos habeto. Adhuc plura febiicien-Liuflu.,caput continuo abfciiTum eft, baliftæqj impofitum, in vr-^tniacitur. Quod vbi ad Romoaldumdelatum eft,amp;multis lachrymis, crcnbsp;P^f^ntibus ofculis excipitur, atquehonorificetiffimo demum fepulchro rec«n-Imperator cognito Grimoaldi régis aduêtu, foluta obfidione Neapolimnbsp;Ptoficifcitur. In itinere ad Calorem fluuium à Mitala Campano comité, baudnbsp;^ediocriftrage afficitur. Saburus quumviginti miliahominum ab Imperato-^^ï'luum Neapoli moram traberet, impetraflet, pollicitus fe cum hoe tantumnbsp;^^ercitu Longobardos expugnaturum,haud procul à Beneuento à Romoaldonbsp;^uinternccionem vfq; fuperatur.Q^m omnem in Longobardos opera Conans Imperator clufifl'et,ad crudelitatem, fuorumq; rapinas animum couêrtit.nbsp;yiiym Romam venifret,amp; Vitallianus pontifex maximus,cum vniuerfo colle-facerdotum,adfextum vfq; lapidem officij gratia occurriflet,duodecim tannbsp;l^min Vrbe dies fuit: earn ornamentis omnibus, amp; æneis quam maxime fpo-*^üir. Pantheon tegulis æneis,quibus teólum erat, exuit, Conftantinopolimqsnbsp;P^^ttftulit. Repetita Neapoli, Rbegium contendit. QiAm in Siciliam traiecil-l^^hSyracufis moram longam traxit : ac nil aliud egit,nifî quod Sicibam, Cala-tiam,Apbricam,Sardiniamqj pari fçuitia fpoliauit.Qmn amp; maritis fæpc vxo-abftubr,parentibus filios cripuit,aureaargenteaqj fimulachra, amp; preciofa ènbsp;mplisvafafubtraxit,facrilegia,cædes,rapinas amp;latrocinia Verre frequentiusnbsp;f ercuit. Syracufis demum in thermis exfus eft à fuis. Poft Imperatoris interi-h fnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;imperiumvfurpauit.Qm quum imperare pcrgeret,aduenran-
Conftantino Conftantis filio, vna cumexteris coniura-gt;^ui Imperatorem interfecerant,cxfus eft. Q^m hxc Saraceni audiuiflent, I ÖVnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Alexandriam Ægyptumque incurfarant, magna cum clafle Si-
inuadunt. Syracufas ingrefli,patrata maxima ftrage, omnia diripiunt,amp; jnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Conftans Roma abftulerat: mox abaóta ingcnti prxda, A-
^udriamrepetunt. Eo tempore, Ticinum fxua peftilentia vno anno defti-1 iij
-ocr page 166-ANT. B O N F I N 11 R E R.' V N G A R?
tutum. Ignis niaximo omnium terrore dies deeem in coeo cmicuit, incubüc^ re mox imbres vfqueadeo fæui, Se ita horrendafrequentiâque fulmina, vt bo*-mines iuxtà ac pccora de clo taôta caderent. Q^areeo anno tantalegumi*nbsp;num copia fucceflit,vt Icgi omnino nequiuerint, quxautemnegleótafuerant,!nbsp;Vitro renata ad maturitatem peruencrc. Grimoaldus,quum omnes Beneuen-tanorum fînitimos populos in ditionem fuam rcdcgiflet,pacato SammOjCam*nbsp;pania amp; Apulia, Ticinum rediit. Thrafîmundo Campano comiti, ob operamnbsp;libi bene nauatam aduerfus Conllantem,filiamfpopondit.Eie£toTatonc,Po-tatonem Spoleto præfecit. Poftquam Ticinum reuerfus eft,Lupo,cui regni gu ¦nbsp;bernationcm abiens delcgarat,ob malam infolentemqs adminiltrationem val-de fucccnfuit,quare ille male côfcius à rege dcfecit.Grimoaldus,ne inter Lon-gobardos ciuilc belîum fufciwirct, ad Chacannum Vnnorum regem lcribit, vtnbsp;e Pannonia in LupumForoiulianorum dueem caftramoueat,grauinîmovi-rum bello caftiget. Chacannus,coaâ:a ingenti Auarûm multitudine, mandatanbsp;peragit. Inuadit maximo impetu Foroiulianos,cun(5taincurfans diripit.vaftat-que.Lupus inllrucfa occurrit acie,tribus diebus continuata viôloriahoftcis in-fequitur,quarto,fupcrucniente Vnnorum multitudine obrutus, inter confet-tillîmos holies cum fualegione occubuit. Cætcrifulî fugatiqs, in proximafefcnbsp;oppida rccipiunt,agcr vniuerfus in lioftium potellate,defertus maxima ex par- ,
te diripitur,amp; intlammarur. Quum à vaftatione Auarcs haudquaquam defifte înbsp;rent, Grimoaldi lire ns admonentur, vti à bello fe iamabftinerent, quando fatnbsp;prenarum Lupus expcnderat,quin amp; bine decedere lubet, quodni continuo
fccerint,accrrimum à Longobardis bellum interminatur.Mittuntur Ticinuinnbsp;à Chacanno legati,qLubusbxc mandatafuerant, Vnnos agrumForoiulianumnbsp;nunquam reliéturos, quando quæcunqiie bello parta fuerant, ftultillimum foret, prombilo pendere,quæ autem iure belli compararant, fe armis afl'crturos«nbsp;Grimoaldus quum bellum fe propediem indiólurum minaretur, coram lega-tis,quando bellum inftarct,fe Longobardorumexercitum recenfurum elfe fî-mulauit. In tranfiieélione, quiimpaucæ forentcopiæ, eadem faepe agminare-petebantiir,vtmaximus videretur exercitus.Hoc legaticommento a bellode- fnbsp;terjiti, infanas Longobardorû vires Chacanno referunt, quo vnà perculfusnbsp;clufus,vaftatarcgione,inPannoniampra:daamp;:rapinis onullus rediic.Anapbri-tus Lupi filius, CaruntumadSclauos planeconfugit,ratus corumauxiliis,in-uito ctiam Gnmoaido, Foroiulianorum dominatumrccupcraturû. Sed longenbsp;a!iter,ac fp.erarar,cucnit : agrum ingreirus,ad Nemas oppidum continuo fuga-tus,ac cæfus eft.Vetarius Vicentia oriundus, Foroiulianorum duxcreatiir, vbnbsp;bello amp; pace clarus, qui parua manu irriientes etiam Sclauos grauiter afflixit.nbsp;Grimoaldus in bello Græcorum, omnes de ipfo malè meritos cumulate virusnbsp;eft. Ne eius quidem populus Romanorum oppidumimpunè dimibt,naincau-tam die pafchalis fabbati ciuitatem adortus, omnes ad interitum vfq; cecidit,nbsp;vrbem vniuerfam diruit, quæ noftra vix tempeftate refurgere potuit. Opiter-gium,vbi T aftbn amp; Cacon fratres cæb fuerant, fundi tus ita deleuit, vt vix ho-die veftigia pauca repeaantur. Alcco Bulgarorum dux,à Grimoaldo fedes libinbsp;dari poftulauit. Qm Beneuentum ab eo adRomoaldumfilium miflus, Sepia-no,Ouiano amp; Ifcruia,ac plerifquc defertis vrbibus donatus eft. Et earn Bulgari Italiæ regionem incolucrunt,qui quamuis Italanunc lingua vtantur, propri-am tarnen ne adhucquidem omnino dimiferunt. Grimoaldus Longobardo-rum rex, ob fraótam ex arcus intentione venam, quam vt medici comprimèrent , mala venena appofuerant, Beneuenti diem clauftt, non minus confibonbsp;quam robore praeftans,vir ad obeunda pcriculafatis audax,caluo capite,amp;tdc' 'nbsp;mifta barba. Corpus,indiui Ambrolîj balilicam,Ticinum eft relatum.Garim-baldusfilius regnum init, fedBertharitus invlteriorem Galliam re'cgatus, re-pctitaltalia, Garimbaldo regnum abftulit,amp;:ailnis odto regnauit. Cum Cunt-perto verbfîlio, annis deeem,liberatori Dco baftlicam adTicini fluentaeX-ædificauit. Rodelinda vxordiuæ Genitriciinfuburbano,quod Pcrticas ap'
pellati^»
-ocr page 167-DECADIS I. TIBER VII t
{»cllant, nobiliflimam ædem crcxit. Quum diu quictc regnaflet, cccc Halaris Tridentinorum dux, rcpctina dcfcótxonc ocium Longobaidorum interccpit.nbsp;Tridenti obfefTus, acin regia caftra fadacruptione, fugatis hoftibus obfidioncnbsp;fcliberat.Cuntperti dcmum opera regi conciliatur, amp;: paulo poft eiufdcmpre-cibuSjBrixianam præfcéturam ab inuito rege afl'cquitur,quippequi fæpius ab-nuens exclamauit, In Cuntpcrri filij perniciem id futurum. Vita dcfunCtus adnbsp;Seruatoris ædem,ab Ariperto pâtrea:dificatam,fepultus eft. Longobardorumnbsp;tandem regnu quum ad Cuntperti manum rcdigerctur, Halaris bencdciorumnbsp;inimemor,quum Brixianorum dux eflet,duos muncribusfubornat,qui regemnbsp;collocatis ita inlidiis circumucniant,vt eius ad fe caput référant : quod li feec-^nbsp;tintjCumulatilfimam gratiam pollicetur.Dimifti abeunt,amp;: contra mandata fa-ciunt,Ticinum circumuagantc regem reuocant^'acinorofa mandata retegunt.nbsp;CutpertuSjCoaóto exercitu,aduer{us Halarimvirumingratifliinum caftra mo-uct. Collocatis vtrinque caftris, quum in Coronate agro confediflent, de lin-giilaricertaminc agi cptum, quod Cuntpertus nimis affedabat, detredabarnbsp;contra Halaris.Solenni tandem monomachiæ ftatutus eft dics.Seno diaconusnbsp;bafilicæ diui loannis Baptiftx, à Gundiperga quondam regina ædificatæ dum
pfe pro rege fubornetur, in certamenque defeendat. Q^d vbi fadumcft,fin-^ gularcm pugnam ineunt, diaconusque demum ab Halari obtruncatur. Viéf ornbsp;dum elata dextra cæfi caput oftentat, vt regia vidoria glorietur, exuta gaicanbsp;clerici caput efte compcrit.DcIufum fefe comperiens, grauitcr cxcandelcit,nbsp;nuncupatisvotiscxclamat,livcrxvidoriascompotemdiifeccrint.altillimumnbsp;clericorum teftibus puteum fe complcturu iaditat.Ad hare Cuntpertus in medium prodiensjfe hofti gloriofo ftatim oftert,promptaqj audacia,conftcrnatosnbsp;fuorum animos leuat.Inftrudavtrmquc acic,Halarimaltifllma voce prouocatnbsp;adfingulare certamen, vt Longobardorum faluticonfulatur Recufat Halaris,nbsp;quiaMichaelem archangclum fuprapilahoftium, diftrido enfc infeftum, ftbinbsp;videre videbatur. Exclamantibus cundis,iftumpræ pauorehæcc^rnete,in
30 vtranque aciem ecce pugna conferitur, rex cum rege, miles pariter cum milite congreditur. Strages magna committitur, demum Halaris Cuntperti r^gis dextra fuccubuit. Qw ex Halari fuperfucre, palantes amp; præcipitifuga corre-ptosamnis Abdua plane corripuit. Halari caput abfeiftixm. Foroiuliani antenbsp;initumpræüum, neutram partem fequuti abiere , cætcri magna cædc confe-dij pars tarnen Cuntperti longe fuperior. Senonis diaconi corpus, quia pro re-'nbsp;gia fide vitro fatum obierat,magnifico fumptu pro loannis Baptiftæ balilica fe-pultum.Cuntpertus vidor Ticinum reuerfus, decarfis hoftibus honorifice trinbsp;umphamt.Dum in GalliaCifalpinahare aguntur,Romoaldus dux Bcncuenta-nus Tarentum,Brundufiumque,amp; vniuerlam Saftntinorum oram capit,amp; an-
40 nosibifedecimdominatur. Poft quern Grimoaldus, qui VlindaCuntpcrti fo-roremfibiconiugauit,tribusannis Samnitesgubernauit. Huie Gifulphus frater plane fucceffit,qui decern amp; feptem dominatus annos,ex Vnniburgi vxorc Romoaldum fufeepit. Amphridus, quum Foroiulia^um dominatum, inuitonbsp;Cuntpertorege occupaflet,ab eoque defecifl'et,paulo poft Veronae deprehen-fus,Cuntperti iuflu oculis captuseft.Hocetiamtempore Cedoaldus Saxonumnbsp;rex,qui in Britannia confederunt poft maxima Bella, quæin patria geflcrat,adnbsp;orthodoxam fidem conuerfus Romam contendit, à Cuntperto pro dignitatenbsp;exceptus, honorificentifliméque dimiftiis. Qmimad Sergium pontificem pcr-ueniflet, facro baptifmate initiatus eft, amp; paulo póft vita Romx exceftit. Cor-pus in diui Petri bafilica fcpultum, fortunx in diuinu vfum omnes ex teftame-tocrogatx.Cuntpertum duodecimannos rede dominatum, mox vitain obiifL,nbsp;fe, Lintperto gnato adhuc puero Longobardorum regnum dclegafl'e, Aufpran-dumquetutoremadhibuiirctradunt, quern vixodo menhbusrcanafl'eferunL
-ocr page 168-
12,8
AN T, BONFINII RE R. VN G A R.
parato exercitu ,cumLintperto rcge apud Ticinum conflixit. Inclinatis hofti-bus,Lintpertum in pugna viuum cepit. Aufprâdum in Recomacinam infulan» fugicntemobfedit.RothàritumjBergamumconfugienrem, capta vrbe in fuaionbsp;poteftatem redegit, rafaqj barba in notam infignis ignominiæ, Taurinum relc-ganit,vbi paulo póft obiit.Lintpertus in balneo,eius iuflu, paucis póft méfibusnbsp;faffocatur.Oppidum inftilæ, quô Aufprandusfugerat,pariterexpugnatû.Auf-prandus adTeutpertum Bauarorum duccm, per Rhtos confugit, vbi fex an-nis fuifte fertur. Sigiprandus verô eius filius, ab Ariperto deinde captus, oculisnbsp;priuatus eft:cxtcri verô ciuscognativariis fuppliciis aftedi funt. Alter Auipra-di filius,minor natu,in carcerem conieôtus, cuius tenellam adhucætatemmi-feratus, non folùm omni fæuitia carerc voluit, verumetiam ad pattern venicn-di poteftatem fccit, Qmquur» ad regnum euafurus eflet, diumaeumnuminanbsp;indulgentilfimè traétaripermifere.C^areLintpranduslibcrtate donatus,in Banbsp;uariam continuô ad pattern proficifcitur, cuius aduentus Aufprandummirifi-cè recreauit.Sedne parem quidemfortunamTheoderada mater,amp;Auronafonbsp;ror,fortitx funt, quâdo ambabus in vincula conietl:is,abfciflis auribus amp; nafo,nbsp;quum alterutra reginam fe fore gloriaretur, dchoneftatæ faciès. Poft Adonisnbsp;mortem, qui Foroiulianis præfuerat,Ferdulphus è Liguria ortus prxfeduraninbsp;init, qui dum Sclauorum vidoriam aft'edat,maximaiaduraprouinciamaf-fecit. Nam dum temeraria Sclauorum exercitum audaciacircumuenire con-tendit,afpernatus loci iniquitatem,vnà cum vniuerfis copiis adinternecioncmnbsp;cæfuseft.Cui quumCorbulus inmagiftratu fuccefliflet, quiaregiammaicfta-^temlæferat, exedis oculis miferrimè vitam duxit. Sed Penno longe præftan-tior,prouinciæq5 commodiorfuit,qui delegatumfibi munus mox accepit. Hicnbsp;omnes pupilles, quorum patres in belle Sclauonico occubuerant, fane coegit,nbsp;amp; vnà cum fuis liberis pari charitate ac ftudio educauit. Eodem ferè tempore,nbsp;Gifulphus Beneuentanorum dux,Goram,Hirpinum,et pleraque Latiioppida
kxiiuipnus neneuentanorumaux,V3oram3H.irpmum,etpicraquc JLatiioppiûa j occupauit.incendio amp; rapinis cundta turbauit. Sed loannis Romani pontificisnbsp;Ianbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;A * _ Unbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;a A V ZX U ZW A. « «nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«AA lnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.A A A.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;____ .A
pia legatione muneribusqs fedatus, Beneuentum fe recepit.Idem eadem quo-que tcmpeftate,Aripertum Longobardorum regem,Scotias alpes à Longobar î dis olimvfurpatas,quæapoftolicæ fedis elfe conîüeuerant,fponte reftituit,ma-ximoquc pontifie! reftitutam donationem, aureisqj conferiptam literis mifit-IndemortuiTrafemundi locum,qui Spolctanus dux erat,Farnaldus filius fub-rogatur.Hxc Iuftiniano,Leone,Philippo Anaftafioqj imperantibusgeftafunt.nbsp;Tune Aufprandusiamexado nono exilij anno,quumTcutpertûBauarorunrnbsp;ducem ad Italicum bellû fufeitaflet, coadis magnis copiis, Italia inuafit. Haudnbsp;procul à Ticino cum Ariperto conflixit, quamuispari fercfpead vcfperumvf-nbsp;nbsp;nbsp;j
que pugnaretur, tarnen dum noxprælium dirimeret, iam Bauaritergavertere cperanr. Sedquum Aripertus dimiffis caftris Ticinum rediiflet,hoftibus animos addidit,contra fuis ademit.Mox fadi pnitentia dudus,quum in vlterio- 4^nbsp;rem Gidiiam fugere decreuiflet,auro oneratus,dum Ticinum amnem tranfiia-rc contendit,plané demergitur,duodccimo regni annodefundus. Cuimos e-ratjdiflîmulare perfonam^iclàm ciuitates amp; oppida fualuftrarc,percontari qua-les hi forent,qui indiciagererent,quomodo populiregeretur, quis de fe rumornbsp;amp; opinio foret. Humili femper vefte fupellediliqj contentus crat, quin etiainnbsp;legatorum nihil immutabat aduentu. Poft Ariperti funus, Aufprandus Longo-bardorum regnum alTequitur, vixq; menfes trois imperauit, vir ingenti virtutenbsp;ac fapientiaprxditus. Sed omnium mox Longobardorum confenfu, Lintpran-dus ad regni faftigium euedus eft. Anaftafius hoc tempore Philippum in pri-uatam vitam redigens,Romanum imperiumvfurpauit.Theodofius ab exerci- I®nbsp;tu imperare iulTus, Anaftafium cxpulit. Et tune Ægidium fanditate ac fapien-tia claruiflTe ferunt.Tybens etiam tara inundatio fucceflit,vt fuperatis longe ri-pis arua traxerit, plures in Vrbe domos fubuerterit, à ponte Æmylio ad valuasnbsp;vfque diui Petri bafîlicæ inundarit, amp;in via lata ad duodecimum vfque palmunbsp;excreuerit. Theodofius à Leone imperio ciedus, ac facris initiatus, priuatamnbsp;deinda
-ocr page 169-tgt; E C A D I S I. LIBER V 11 I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ii?
deinde vitam dcgic. Eodem fere temporc Mauri, qui occupatas deccm aiinis Hifpanias tenuerunt, quum Gallias inuaßfl'ent,non fine magnafuorumilrage,nbsp;victi rediere. Saraceni quoque tribus annis Conftantinopolim, in caftrisamp; innbsp;vrbe væfaniente pellilentia,obfederunt.Re tandem infcóla,in Biilgarorûgen-tes,quæ Danubium accolcbant,irruere3amp; ab his reiedi,quum clalfem abeundi gratia confeendiflent,tantum ex tempeftatenaufragiumperpeflifuntjVtpaunbsp;cieuaferint. Conllantinopoli trccentahominum milia ex pellilcntia periere.nbsp;Q^im Bulgaros inuaferunt,duo triginta Saracenorum milia occubucrc,cxnbsp;lennaufragio abfumpti. Régnante in Italia Lintprando Longobardorum re-*5 ge,inter Gregorium pontificem Romanum amp; Leonem imperatorem orta dif*nbsp;cordia. Qiwre aduerfus pontificem Paulus Hexarchus initaliam miifus eft,nbsp;quo interfecfojin demortui locii Eutychius fuft'cÄus eft.In quo quidem bello,nbsp;diuifa Italia, Antepharum Longobardorum ducem,pontificiauxilia præbuiflenbsp;conftat. Quin amp; cometæ duo, diebus quindecim in Italia vifi, quorum alter,nbsp;exoiientem præcedebat, contra occidétem folem fubfequebatur alter.Hæc e-tiam tempora Pipinum Francorum regem, principem clariflimurn protulere,nbsp;qui cantæ fortitudinis ( ne dixerimaudaciæ) fuifte traditur, vt traiedto Rlienonbsp;cunivno fatellite in hoftem irrucrit,cumque in cubiculo cumfuis refidentemnbsp;ttucidaritjinultaqj bellacum Saxonibus, amp; maxime cumRapotto Phryfiorumnbsp;to rege profpcrè gclferit. Sed vt ad Longobardorfi rcs reuocctur oratio, côfirina- ,nbsp;to Lintprandus regno, fuorum infidias cognatorû aequo animo pati coaôtus eft*nbsp;Atptoipcrcxaudaciafuccefiitexitus.Rotharius cognatus, quumadconuiui-uni euni inuitaflet, vt interepulas domi obtruncaret, fpe deinde fruftratuSjde- nbsp;teâis infidiis, vnà cum filiis cæfus eft. Alpium præterea Scotiatû donarionem,nbsp;Lintprandus rex pontifici Romano côfirmauir, filiamqj Theodeperti Bauaro-rum regis,apudquemfucratrelegatus, duxit vxorem, vnamque tantum fiüamnbsp;exealufeepit. Eadem tempeftate Penno Foroiulianorumprqfectus,quum bisnbsp;terve grauem Sclauis confliéfum intuliftèt, fuorum vltus iniurias, pgeem de-mumeum peregrina genre côtraxit. Deindequum Saraceni Sardinian!adortinbsp;jo diripuilTentjac tcmplapallîm direptaamolirentur,Lintprandus diui Auguftininbsp;corpus,quodibi clic nouerat, magna mercedercdcmptûjTicinum cum fingu-lari pompa tranftuiit, honorificentilTimoqj fepulchro donauit. Paulo poft Ra-uennam obfedit,clafleq5 oppidum continuo captum diruit.Paulus etiam patri-ciustunc Romam quofdam fubornatos mittere voluit, quiGregoriû pontificem interficerct.Sed quum Longobardi, Thufci Spoletanique aduerfarenturgt;nbsp;Rauennatü concilium difl'olutum eft,nihilqi decerni potuit, Orta deinde internbsp;pôtificem amp; Longobardos longe maiore difeordia, Lintpradus Æmyliæ oppi-da,vtputa Feronianum,Montcinbcllium,Bruxeta, Pcrticcta, item Bononiam,nbsp;Pentapolim amp; Auxinium,amp;: paulo póft Sutrium vi cepit, quç poft dies aliquot
4P Romanis reddita funt. Eodem quoque tempore, Leo Imperator omnes diuo-rum imagines quum deponi comburiqs iulfiflct, iuflaq; detretftates morte mul* dairctjGermanum patriarcham intercedcntcm,magiftratu abdicauit, Anafta-fiumq; fulfccit. Deindefrequens aduerfus Leonem Romæhabitafynodusc-pifcoporummille,quorum facro côfultodamnatus eft Imperator. Romoaldusnbsp;dux Bencuentanus Guntperdam, Auronç fororis Lintprandi regis filiam,vxorem fibi coniugauit,ex qua Gifulphum tulit.Quadefumfta Ragimundam fum-pfit, Gaidualdi Brixiani ducis gnatam.Item inter PennonemForoiuliarium dunbsp;cem amp; Calüftum patriarcham orta diirenfione,captum pattern tyrannus ad canbsp;ftel um Pogium,quod mari prominet,in vincla coniecit,immaniterquetratfta-îo uit.Audito Lintprâdus fcelere valde fuccenfus hominc munere abdicauit, Rachis in eius locum filius fubrogatur,qui Pennonem patrem, ad Sclauos transfunbsp;gere volcntcm rcmoratus,regi reconciliauit.Sed paulo póft regis ediôfo, paternbsp;cum cæteris filiis in vincla coniedus. Raôhis Foroiulianorü dux Carnorumnbsp;regioncmingrefl'us,quam Carniolam nunc dicunt, à Sclauis olim occupatam,-tapinis Ô6 incendiis cunda vaftauit, patrata ingenti ftrage, multos hominc#
-ocr page 170-ip ANT. B O N F I N I I R E R. V N G A R.
acpccora abegit. Quinetiam his ferè temporibus, Carolus primi Pipinifilius^ Francorum rex,Pipinum filium ad Lintprandum mifit, vt ex more gentis cxfanbsp;coma, in locum filij àdoptaret, queirï deinde Lintprandus honeftidimè dona'nbsp;tumremißtad Carolum. Item paülo poft quum Saraceni Galbas iteruminua-ßfl'ent, magnamqj Narbonenfis Galliæpartem vaftaiTent, baud procul a Nar-bona bis Carolus Martellus occurrit,ac magna hoftium cæfa manu,ne ignobi-lem quidem viétoriam retubt. Præterea quum in fequenti anno rediiflent,nbsp;Arclatum quoq; oppidum captum amolirentur,Carolus fibi diffîfus,Lintpran'nbsp;di regis auxiliumimplorauit,cuius opcSaracenosfudit, fugauitqj. Poft bac o-mnia, Lintprandus bella,quæaduerfus Romanos iniuerat,fbciter gefl'it:pra-terquam id, quod ad Arir^num geftum eft, vbi fe ablente cæfus eft exercitus:nbsp;amp; quod ad victim Pilcumj quum res Pentapôli moraretur: amp; quod in Rauen-nate denique agro, quum H ildeprandus regis nepos, amp; Peredeo dux Vicenti-nus Rauennam occupaiTent. Vbi irrüentibus vndique V enctis, Hildeprandusnbsp;capitur, amp; interficitur Peredeo. In fequenti quoque tempore,Romani fupC'nbsp;riore vitftoriaelati, Agathone duce Perufiae præfetfto ,ad occupandâm Bono-niam contenderunt, vbi Peredeoamp;:RothariusBuIgarorum principes caftranbsp;habebant. Qui comperro Romanorum aduchtu eos aggrefll non fine magnanbsp;ftrage fugarunt,quum Conftatinus Leonis filius, extinéio pâtre imperium ac- i
ccpiflet.Sub hæc tempora Trànfemundus duxSpolctanus,quumàLintpran-
do Longobardorum rege,poft reconciliationem defeciflet, ad Romanos con-fugit,publicamfedem impIorans,qucmEthannus dux Romanus vnà cum po-
tifice defendcndumelTe cenluit.Rexirafuccenfus vrbemRomamobfeditjde-
indc foluta obfidione, Ameriam,Ortam,Pa!ima,Marium, Bloramqj Romanis ! abftubt.HiIdericum Spoletanisducefubrogauit, moxBeneuentumpetiit, vdnbsp;poft Romoaldi mortem, Gifulphum eius fibum à Logobardis patri fufteótuni,nbsp;immaturumadbuc ducem, magiftratuabdicaret, Hildebradumqj nepotemc*nbsp;fubftituqfct.Ticinum deinde reuerfus lótö cum Romanis fcederc,quum in ad-uerfa valetudine de morte dubitaret,huncnepotcmregniconfortcnifuccefib- -rcmqs cóftituit. Sed Romani paulo poft pace ditati, Tranfemundum in Bene-1 jnbsp;uentumreftitui decreuere.Fauitetiam eiGondeftallus BeneucntanorumdiiX,nbsp;qui poft Gregorij mortem ducis, tyrannideminuaferat. Item Stephanus patri-cius,quumfc Gondeftallicopiis plané coniunxiiret,Marfos,Furconios,Valuennbsp;fes, Pinnenfes^j Spoletanx ditionis populos ,inTranfemundi potcftatemaC'nbsp;cepit.Tranfcmundus poft hæc, reliqua rccuperauit, quamuis crimine ingtati-tudinis in Romartos caVere non potuit. Qiium Lintprandum cum maximo c-quitatu, multisque cohortibus Romani propediem rediturum intelligercnt, a inbsp;Tran'femundi focictate,licet ingrati,deficere noluerunt. lundis vnàcaftris, adnbsp;Fortunç fanum Longobardis occurrunt, in fyluis prçlium extemplo coferitur.nbsp;Vbi quum Rachifius Foroiulianus dux,fingulari certaminc Longobardû qucnnbsp;dam Spoletani ducis cquitem, inproxiniamex equo paludem praecipiteme*nbsp;giftet,reliqui mox iniquisperculfi aufpiciis,in fugàm verfi funt.Stephanus Ro-mam rediit. Lintprandi Spoletum obfedit. Mox captis finitimorum oppidb,nbsp;nd Vrbem caftra mouere ftatuit.Sed interea Gregorij fecundi pontificismaxi'nbsp;mi mors intcrceftit, cui Zacharias Græcus plané fi.tcceflit,qui quum aduerfusnbsp;Tranfemûdum,Lintprando auxilia mififtet,Romanos régi côciliauit, amp; à Lonnbsp;gobardis ablara,ex compado recepit.Tranfemundus,defperatis rebus,fe vitronbsp;Lintprandi tradiditpoteftâti,dimilfaqjtyrannide ad facerdotium fc redegit.A-grandus Lintprandi nepos Spoletanus poft hune dux creatus eft.Sedquû Lorinbsp;gobardorum rex, quæ reftitucre promiferat, longé difterret, pontifex ad cunj )nbsp;Narniam vfqueprofedus eft. Cui rexad odauumvfquemiliarium,prxftandinbsp;officij gratia tunc occurrit,fediq; apoftolicç non modo ciuitates quatuor exfonbsp;dercfpontcreddidit,fed Sabinumquoquepatrimonium,quodanniscircitefnbsp;triginta Longobardi poftcderat.Item Narniam,in Picentibus Anconem,Chu-mam, Sutrinum deniq; agrum dono dedit.Ticinum reuerfus,in fuburbio diu
-ocr page 171-DECADIS I. LIBER VIII. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ijf
Petri bafilicani,multaquc templa nobiliffima xdificauit, in regia Saluatoris x-dem dicauit. Demum quu annos triginta amp; fex méfes apud Longobardos gloriole rcgnalfet, vitaexceflit, corpus in Adrian! bafilica fepultum.Hunc muitis virtutibus illuftre ferunt,quando vir fumma prudentia,ßngularipietate, itemnbsp;bcncficcntia fuifle fertur. Bauarorumoppidamulta vi cepit. Francorum pa-cem,amp; Auarum,quos Vnnos quoqucdicimus,amicitiamdiligcntiflimc ferua-uit. Poft Lintprandi mortem ,nc diu quidem Longobardorum durauitimpe-rium.Nam Rachis qui fuccellerat,Romanis in felt us, Zach an a potiheisfuafu,nbsp;reheto regno monaftica vitam iniuit, Aftulphus frater qui fucceiî'erat,quû Rd-inan.os fibi ftipcndiariosfaccrecontcnderec,Stephanus pontifex in Galliamnbsp;profeduSj Pipini Fracorum regis auxilium implorauit.Q^cum maximis Gal-lorum copiis Italiam ingreifuSjfufo fugatoqs Longobardorum exercitu, Aftul-phum regem ad Ticinum obhdet, atque artftiffima obfidionc, ad faciendamnbsp;deditionem compcllit. Pontihei vitra Rauennæ amplilTimum hexarcharum,nbsp;Ariminum, Concham, Pifaurum,Fanum, Vrbinum, Gales, Luceolos, Narni-am, amp; in Picentibus Elim, amp;:Senogalliam,amp;pleraque oppidadono dat, Longobardis ablata. Conftantinus Imperator omni fcclereimbutus,quuminnbsp;Chriftianos in Oriente longe lateqs graflàrctur, fandorumq; imagines deponinbsp;iiboleriqj ediccret, Stephanus pontifex Romanus,prophanum deteftabilemqjnbsp;principem abominatus,impcrialcm dignitatem, titulosqj omneis, in Franco- «nbsp;rum reges, de apoftolica fede bene meritos,tranftulit.Pipinum cum pofterira-, Romanum regemdeclarauit, earn cætcris dignitatem interdixit. Per Bo-nifaciiim Maguntinum epifeopum, dclegata audoritate, Pipinum facro ( ex nbsp;niore) olco perunxit, atque fenatus populiqj Romani nomine ,patriciumcon-fulemqjpronunciauit.In fequenti anno Aftulphus de clo taélus occidit, quûnbsp;annis duobus amp; triginta regnaflet. In cuius locum Defiderius, Longobardo-ruinrexvltimus,funciftus cft,qui vix annis decé amp; oélo dominaripotuit.Namnbsp;Carolus Pipini lilius,qui non immeritd geftarum rerum gloria,cx cc^nomen-to Magnus diétus cft, Adriani pontificis precibus accitus,Italiamque,veluti panbsp;ter feceratjcum maximo exercitu ingrelius,expugnato Ticino,profligatis paf-liin Longobardis,Dehdcrium regem cum vxore ac liberis captum,in Galliamnbsp;abdüxit.Q^re à Romano pontiftce,obrem optime geftam,confirmataimpe-randi dignitate, amplilïimis titulisamp;honoribusdonatus, extimfto Longobar-dorum nomine,qui ducentis amp; quatuor annis in Italia plane regnarunt, in pa-triam rediit.
RERVM VNGARIGARVM DEÇA-
DIS PRIMÆ LIBER IX.
40
Nte a m Longobardorum in Italiaà Carolo Magno de-leretur imperium, duobus circiter amp;: triginta annis Vnni,qui pofthac Vngari diôli funt,Pannonias rcpetiilfc dicunturmamnbsp;fi eorum Annalib. fortalTe credidcriiflus,ab anno falutis qua-dragefimoquarto fuprafeptingentefimum, à morte verb Ati- ynbsp;Ix trecentefimoprimo , Conftantino Leonis filio imperato-re , amp; Zacharia pontifice maximo. Cæteri verb Scriptoresnbsp;niaiori ex parte, quas femel occuparunt, Pannonias nunquam deferuifle tra-dunt. Qimdinfuperiore libro,ex Longobardorum bellofacile coniicipo-teft, quibus cum Vnni, qui amp; Auares didi funt, longum fxpe fdus Cachan-no rege iccrunt, fæpequc exaéto fdere magna bellageft'ere. Auares, quumnbsp;ledes fxpe mutalîcnE,nontam à rege,quàm ab inconftantia(vtmeafert opinio)nbsp;furnpferenomen,amp; vctuftilîîmi Scythiæ fuere populi, magnacum Vnnisco-gnatione coniunâ:i,amp; pro Vnnis habiri.SedquumVindelicos occupallent,Banbsp;uarijVt plcriq; fentiunt,à Bois amp; Auaribus appellati,nonnulli(vt fuprà difl'erui-n^us)Boioarios eos dixere.Qu.arc deftitutas ab Vnms Pannonias, annos circi-
-ocr page 172-i5i ANT. B O N F î N 11 R E R. V N G À R.
ter treccntos aliorum adftipulatiohejhaüd facile reputarim.Neque tantum vi-rium duobus amp;:triginta annis in aliéna terra ßbi comparaflent, vt grauiffimuio Caroli bellum facile fuftinerent,nequefedes vacuas inuenire potuiflent,nimianbsp;vbertate Sc benignitate cli non modo à finitimis, verumetiam à remotiflimisnbsp;gentibus expetitas. Ncque eorum inficiantur Annales, exinanitas in reditunbsp;reperiifle fedes,quippe quasexparte Sarmatas,quos Polonos dicimus, tenuif-fe teftantur, Suathemq; Polonum Marothi filium,vt infra referetur,ad Danu-biuminuenifle latè dominantem. Vnni igituramp;maiorum hortatu, amp; eoruiunbsp;quiremanferant, litcris memoriaq; percitijè reconditis ac afperis Scythia: fedi-bus,itcrum emigrate conftituunt, amp; cognatos hbi populos repetere plane de-cernunt .Emigrationis ftato die turmatim prodeunt,liberos, vxores^ pecora,^nbsp;vniuerfas denique facultatef abducunt. Superato Tanai, per Roxolanos, Saf'nbsp;matas,Amaxobios amp;Taurofcythas iter faciunt.Perdiuerfas genres agminadUnbsp;cebantur, quum innumera multitudo fimul iter facere non pofl'et, in itinet®nbsp;manus iniuriis abftinebat,easque propulfarc potins, quàmprouocarc videba*nbsp;tur.Sæpe dum aquatum amp; lignatum viri irent, ab incolis regionumaliquid iH'nbsp;ferebatur incommodi, quod diffimulatione potius quàm ferro, ne quo fortenbsp;bello rctinerentur,vlcifcebantur .Tanto Pannoniarum defiderio trahebantutnbsp;vt legitimam curandis fæpe corporibus quietem denegarent. lam inBafterna*
rum amp; Chumornm gentem fane peruencrant, amp;r in Beflbs amp; Albanos latè difnbsp;fundcbâtur,quum longo itineredefatigati de quiete cogitabant. Multi SiculoSnbsp;qui extremam Daciæ partem cum Atila occuparant, amp; hucufquc tenuerant,
quamTrâlfyluaniam nunc appellant,his in Roxolanos vf^ue,audito cognato-rum aduentu,amp; Amaxobios, quos nunc Ruthenos Rofliosve dicût, occurrif'nbsp;fe referunt. Q^m fub Amadocis amp; Peucinis montibusj longo itinere defati-gatifubftitifl'ent, amp; de incolendis hislocis forte decernerét, tanta è montibusnbsp;aquilarum multitudo defluxit, vt non folùm equos amp; pecora extera vnguibusnbsp;roftrisqj^eterent, verumetiam epulas è menfis eriperent. Q^o quidem augti-rio ftatiua mouere perfuafi (tres in fuperandis montibus meniès forte côtriuc-rant) diuinaq; numina fequuti,in Tranflyluaniam, in Vngariæ finibus pofitaiti rnbsp;penetrarunt. Quod quamuis Bafternæ,Peucini, Albi, ChumaniBelTiq} inique'nbsp;tulilTentjVngarorum tarnen impetum coercere nequiuerunt.Qmim in hac eX-tremaDaeix parte conftitiflentjnonpræteribateos auita régna recuperate noOnbsp;pofle, nequerecuperataferuare, ni more maiorum cunéta vi armisqs agerenGnbsp;nnitimorum impetus affiduo bello coercerent.Qnare omneis militixeompo'nbsp;tes in feptemcaftra diuiferCjfeptemquoque propofuere duces, addidere pr^'nbsp;fedos legionum, centuriones amp; dccanos, vt rite omnia gererentur.Exercitusnbsp;quifque extrigintamilibus hominum,amp; otâingentis quinquagintafeptemph'nbsp;ne conftabat. Nam in hac fecunda Vnnorum emigratione, ex centum amp; oàonbsp;tribubus ducenta amp; fedecim hominû milia,forte eduôta funt,vt liberos amp; vXOnbsp;res ciim fortunis tutos haberent. Septem caftra pro exercituum numéro diui*nbsp;fa, vallo ac foiraaltiffimamuniucre.Qinnamp; regio ilia, in hodiernûvfque dieiynbsp;Septem caftra nomirtarffur.Septem duces, non folùm pro fe quifque caftradt'nbsp;ligentifljmè euftodiebant,verumetiam certatim fines, reieélis finitimis,ampb'nbsp;arcnitebantur.Sed Arpadus Almifilius,ne minus quidem viribus amp;diuK^nbsp;quàm nobilitatc, exteris prxpollcre videbatur. Matrem Almi, quum grauid^nbsp;eflet, aquilam perfomniumin grcmio, reclinato capite iacentcm,vidiflènbsp;morant, amp; mox ex vtero eius fluuium erupifle, cumq; quo longius per aliénanbsp;ïoea flucret,eo maiora fibi augmenta fecifle. Ne mulier quidem cft fe amp; è fu*nbsp;mnö fruftrata,quando ex hac,gloriofa regû multitudo, in aliéna terra defluxit*nbsp;Quare Almus hinceditus, ab almo,quem Vnni fomnumdicunt, nomen accc-pit,cuius longiflîmam profapiam referunt. Almus enim ex Elendo, ElenduSnbsp;ex Vegeco,Vegecas exEdo,Edus ex Chaba, Chabas ex Atila. Atilaex Bende'nbsp;cuco, Bendecucus exTurda, Turda ex Stemene, Stemenes ex Etheo,EtheuSnbsp;ex Opo.Opus ex Cadica^Cadica ex Bercndo,Berendus è Suhhano, Sulthanus
ex Bul'
-ocr page 173-DECAD is i. LIBER î X. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I3I
tx BulchOjBulchus exBalugo. Balugus ex Zainbure,^ambur èxLecbelcjLe-
-î 1 -r nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;----
. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;----- O' ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;~nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Jnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;-J
Cnclex Leuenta, LeuentaSexChulchaj Chiilchas cxOmpudc. Ompudesex Mifce, Mifccs ex Mica, Micas ex Bezture, Beztur ex Ruldo^ Ruldus ex Ganado. Canadus ex Buccne,Bucenes ex Bondofardo, Bondofardiis ex S ar came,nbsp;Sarcans ex Othmare, Othniar ex Radare. Radar ex Belere j Beier ex Clieare,nbsp;Chear ex Gene,Genes ex Gheledo, Gheledus ex Dama, Damas ex Bora j Boras ex Hunore,Hunor exNcmbtotho,Nembrothus ex Chufe,Chus ex Cham,nbsp;Cham ex laplieth lapheth dcnique ex Noe natus eft. Præterea Almns Arpa-dumgenuir,ex quoZoithan. Er ex ZolchanToxus omis eft, Genealogiahancnbsp;j/ vnde fcriptores Annalium Vngaricorum expifcati fucrint, nifi aut commentanbsp;cdiderint, aut à maioribus per states ad pofteriorum cognitionem iftaperue-nerint, nondum compertum habeo. Et illud admodum mirari videor, quunlnbsp;ptopriis ifti fcriptoribus caruerint,quibufnam monumctis in Noe genus (quodnbsp;neque Græci,nequc Latini vcrc faditariint) referre poflint. Prifcarum fortaf-more gentium, parentes ifta libcris per fuccedentia fecula tradidere, quem-admodum de Longobardis fupra retulimus.Sed vt adhiftoriamredeamus,Al-inus virVngarorum fane clariffimus, Pannoniam, velutipromilftonis terram^nbsp;intrarenonpotuit, inTranflyluaniananque cæfus eft. Qu are aliquandiu Vn-gari,antequam Pannonias peiletrarent, hie inter munita, qux diximus, caftra,nbsp;*'0 vnàcumpecoribus ac liberis quieuere, dum ne ingrataquidem ibi ocia trahe-rent,Pannoniaru vbertas, amp; Danubij ad aurcs fama peruenerat. Ad exploran- *nbsp;damigitur regionemtot votis optaram,habita condone, Cufidum Chundi fi-hum, ingenio ac viribus iuxtàpollentem,mittendumeire dccernunt. Cuftdusnbsp;^iflus cum paucis comitibus,Carpathias in primis alpes fuperat,demde quum *nbsp;infpaciantes Daeix campos defcendiflet,traielt;ftoTibifco,per Metanaftas iternbsp;faciens,adDanubiumvfque peruenit. Profufiflimam regionem,vbcrtatemfo-li) Danubij parentis commoda, cliqj clementiam admiratur,neque temerenbsp;maiorcs in Pannomis ac Dacia conftitifte confpicatur. Suathem Sarmatam, amp;nbsp;Marothi filium,in Pannonialate regnantem adit,caufam aduentus ôAnandatanbsp;,nbsp;nbsp;nbsp;Jo fingillatim exponit. Quum à peregrina gente nouas fedes poftulari accepiflet,
nemediocri quidem lætitiaSuathesâffîcitur,legatum hilari animo excipit.Ra-
caftra rctulit. Arpadus infpefta terra,herbis amp; aqua,aduocata condone jomnia è fentcntiacuenifte profatur: ex telluris S^hcrbarunl indicio,regionis clemen-40 tiâm amp; vbertatem aufpicatur. Mox cornu aquam irtfudit, altaque voce, Marsnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
pater (inquit j tuqj parens Hercules, quorum âufpiciis, maiorum exemplo, almas tanlprocul Pannonias petiuimus,perpétuas has nobis fedes cocedite.Ve-ftram hie gentemfiftite, erroribus noftris finem impqfiite, Danubiumque pa-tremnobis perpetuo conciliate. Ita dcnique vefttis numinibus nobis femper adcftc,ncab infeftis finitimis obruamur.Immo quado veftris aufpidis ducluqjnbsp;inilitamus,eas prçftate vires,vt deorum amp; hominum propughatores vbiq; gennbsp;tium präidicemur. Hacc prxfatus,Marti ac HerCuli ptogenitoti Iftriana aquamnbsp;ex more libauit.Multasque viftimas patriis diis,per fingula caftra maaari edi-xit,fcr ab omnibus féliciter acclamatum. Poft quatUor dies frequens conuen-tits in Vngaros habetur,vbi omnium cofenfu plane deCernftur, euhdem virumnbsp;adSuathem remittcnduni,qui vt à Pannoniæ principe terrâ,herbam amp; aquamnbsp;impetret, Vngârorum nomine, candidumequum^hippiöfrcnoq;äureo cinbsp;tum ei dono det,in grati femper obfequij fpeciem. Legatus quum ;m Suar lemnbsp;tcdiilfet, equumque dono dediflet, rem vfqueadeo gratam illinbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
Vtterrx amplitudinem pro arbitratu fuo impetrarit, Qmim ad fuos rediiftet,'
-ocr page 174-i
134 ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rite omniarctulit,à rcge callidè impetrata,amp;nimiaquadam animi(ne dorio fu*
perarent) liberalitate conccfl'a. Hi tunc audaciamconcipiunt, Arpadus cû cx-teris ducibus inuadendas cB'e Pannonias cenfet, veluti hærcditario iure recu-pcrandas. Refeclis corporibus, arma parant, ad præftitutum diem ftatiuamo-uent.Qmim montes Carpathios tranîcediflent, Dànubio^ appropinquafl'ent, j Icgatum ad Suathcm tertio mittendum cenfent,qui feptem ducum nomine ü-gnificarctjVt terra,quaequo vendiderat,extemplo deccderct.Qu^do Vngatirnbsp;Pannoniamtcllurem equo, herbam freno, amp;ephippio aquamertati, amp; is hxcnbsp;tria,immodicacupiditateabalienarat. Adhæcille{ubridcns,equumligneacla ;nbsp;uacollidendumellercfert,frcnuminprata,ephippiuminDanubijfluentapro- Inbsp;iiciendum. Contra Vngarorum nuncius, Q^d ( inquit) illis bine mali facies,nbsp;quippe ß equumeedere iufl'«is,noftris canibus efeam obieétabis.Sifrenuminnbsp;prata deieceris aureum,aliqucm c noftris pabulatum forte proficifeentem, in- inbsp;fperata inuentione ditabis: lî autemin Huenta ftramentumdcmiferis, pifeato-
. rcs forte beabismihiligitur cxbacrelucri facis.Proindefifolum,herbamamp;â quam mercati funt Vngari,omnia coemifle videtur. Suathes liis auditis,intri-ftitiamrepentc conucrfus,dcleótumhabet,tumultuarias quoque copias prx ti- jnbsp;more nimio comparât, auxilia vndique cogit. Comparato exercitu, trans Da-nubium cadra locat,haud procul ab Vngaris,prodit in hoftium quandoq; connbsp;fpcchum, amp; per Icuis armaturæ milites pugnam aliquam aufpicatur. Concepta
tandem audacia, cum Vngaris, infeftis ßgnis plane congreditur. Fadoftatim
afperrimæ gentis agmine, inclinata acie terga vertit, Dum ad Danubium cum
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp; fuis pafllm fugientibus fefe recipit,inftantibus hoftibus,dumpræproperafefti-
natione amnem retro natare cptendit, cum maxima Sarmatum manu fane de-mergitur. Cæteri in vlteriore Danubij ripa cæfî funt, perquam ab bis pauci ca-pti. Vtpacatiorcmregionem babcrent.bis tantum ignouifle placitum eft,quos ïinguæ commerciaconciliarunt. Nam multi Vnni, qui poft Atilanï in Pannonia rcmanfcre,Suatbis caftra fequutifuerant,nefcientes eosfîbiefle cognatos.nbsp;Quiim S?ytbarummos eftet,vt quamuis plurcs in expeditione duces eftenr,v-nus tarnen potiflimusbaberetur, qui inducendo exercitu præcedebat, contra 5nbsp;in reducendo fubfequebatur: Arpadus inter cæteros principatü obtinuit, pro-fligatis incolis, traiedoDanubio, in monte, cui Noe nomen eft, caftrapofuir,nbsp;baud procul ab Alba.Qtmm diuus Stepbanus, Vngarorum rex Herclefandifli-*nbsp;mus, amp; Arpadi gencrcnatus,baud immemorfuæ gentis, quæ ex aufpicatoinnbsp;boclococonfedcrat,ædificauit.Scdnequaquam ab te fortafte fuerit,fi ducumnbsp;rite nomina profequemur, vnde nobiliflimæ pleræq; Vngarorum familiçpro-nianarunt. Zobolcbus dux alter didus eft,vnde Cbiaciorum gens magna dc-ftuxit. Hic inPannoniae agro confedit,vbi Cbiacüar fuit oppidum à Cbacisx-diftcatum.VarenimlinguaVngatica,oppidümftgnificat. IdpriusZobolchum
didum, à Zobolcbo conditore nomen accepit, deinde Cbacuarum appella- 4 tum,quod deinde Andre,Bele,amp;Leucnté temporibus,communi omnium Vnnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;garorum confenfu deletum eft. Giula tertius didus eft, vndc Giulam Ladiflai
ftlium nominatum fuifl'oferunt. Hie in Tranflyluania,quum venatum profici-fccretur,fyluasque difcurreret, Albarn vctuftiflimam vrbem, multa Romano-' rum monumenta refcrentem, fuccrcfcentibus vndiq; vepribus amp; arbuftis oc-cupatam inuenit. Antiquitatem veneratus,adempto fttu inftaurarc ccepit, qn^ ¦nbsp;ruha nunc Albarn f lulam appellant, non tarn à Itilio, quam à Giula Vnnorum duce jnbsp;nominatam. Saroltba buic erat ftlia, prxftanti fpecie, proceraqs ftatura, à mul-tis fæpc principibus poftulata,qu«a Gcyfa dux,Beliudi coftlio amp; ope,qui Chiu-lanum agrumlatc poflederat, vxorem duxit. Cbulas enim filiam Belindo de-fponfauitjVt aduerfus Cbeam fratrê armamoueret. Qund quum fecilTetjfocerinbsp;iufl'u,poft eins obitum,legatum ftbi Cbulanum agrum vedicauit. Hine tertiusnbsp;Giula defluxit,qui quum Vngaris infenfus eflet, diui Stepbani viribus adadus,nbsp;in Pannonias emigrauit. Quartum ducem Cbundum dixerunt, cui duo fue^nbsp;fe filij, Cuftdus amp; Cupan, qui quum prope Nyrin amnem caftra fixiflent,nbsp;'nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ad or tiro-
-ocr page 175-DEC ADIS I. LIBER IX. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ijy
,9
orthodoxam vbi fidem peruenere, nobilc cnobium erexerunt. Quintus I-chel vocatus eft,qui eieétis Bulgar is, My liam occupauit,qui cum Boemis lin-guæ coinmercio plane coiundi ftint,ibiq} diutius liabitafle fertur. Hine Zuar-^orum familia promanauit. Sextus dux Verbulchus,ad lacù Pannoniæ, quemnbsp;Balatonem nunc appellant, caftra locauit. Vrfus verb feptimus, in Seio agronbsp;^onftitit. Caetera verb Vngarorum genera pro arbitratu fuo,ftbi fedes vitra ci-^faque Danubium inuenere. Et ab initio Dacia vfque adlllyricum,amp;: a Nori-cis amp; Germanis vfque in Getas, extremosqj Myfios eiFufi,patcntiflimas ( quasnbsp;diximus ) regiones inundarunt. Praeter ducum familias, innumerae quoque a-liæ fuerunt,pari nobilitate certantes. Poftqua Vngari gcncratim per vicos op-pida^ diuili funt,ad fubigendas m primis proui^cialiumhoftium rehquias ie-^cconucrtunt, necprius arma deponunt, quam Pannonias pacatasetheiunt.nbsp;Cum Vnnis amp; Auaribus,qui prius vénérant,fefe coniungunt,vnam rempubli-cain ftatuunt. Subiifdemfignis,pro cognationis iure commilitat,finitimorumnbsp;itiurias communi fortuna propulfant, amp; propagare Scytharum imperium o-^nino decernunt. Compofita igitur republica, amp; fedibus tributim a Septem-iam diftributis,ad propugnandam in primis Vngariam,Martialis ludicri a-^^am, Ingenium intendunt. Ex eo deinde tempore magna prouinciarum fadanbsp;^onfufto,quibus pro mutatione rerum, cocrccrc amp;: ampHficare terminos fapenbsp;^ontingit.Q^arc Vngaria,vtranque Pannoniam,Danubij ripas nequaquam o-*nbsp;cxcedentem,itcm lazyges, Metanaftas ac Daciam, hac Scytharum redun-dantialate compleiftitur. Ineptiflimos Vngarorum annales hie deteftari licet,nbsp;H^ippe qui bella multamcmoratu digna, qua; cum Germanis amp; Gallis gefta*
gt; prophana quadam obliuione prætermiferc. Nos autem banc temporum ^afturani ex Leoprando,cæterisq5 fcriptoribus, quantum in nobis fitum eft,re-'nbsp;farcire conabimur. Dum occupatis vniuerfis fere Pannoniis, Vngari in nouisnbsp;ledibusfe componunt,regionem pacant, irruentiumqj finitimorum impetum,nbsp;tanquamabhoftibus vndique circumuenti,coercere nituntUf. Cargt;lus,ex co-gnomento Magnus appellatus,non modb rex FranCoruin.fed Romanus Impe-5° rator deinde creatuSjgrauiiTimum in Italia bellum, Romani pbtificis gratia,ad-uerfus Longobardos ea tempeftate gerebat.Nam quamuis femper variis expe-Qitionibus diftraherctur,omnes tarnen mira profperitate tranfegit.Non folùmnbsp;inauditam animi mâgnitudinem,fummamque fapientiam in diuo Imperatorcnbsp;rccognofccre licebat, fed religionem diuina amp; humana illi patrocinia fugge-yentein, cum inclFabili fanditate coniundam, in tanto principe quifq; poteratnbsp;Hitueri.Aduerfus Vanfredum Aquitaniç duccm,qui à regia fide defecerat,ad-uüc adolefccns à Pipino patrcmiflus,Barbonium Clarumqs montem,amp;mtiltanbsp;oppida expugnauit. Féliciter ita pugnauit, vt Aquitaniamj in qua pater æftati-bus oftobelligerarat, Francorum ditioniftipendiariamfecerit. Mortuo Car-nbsp;nbsp;nbsp;
omanno fratre,quum Bertha cius vxor,prae nimia,qua in Hildegardam Caro-, 1 coniugem ferebatur, inuidia, Andoarij confilio, vnà cum liberis ad Defide-rium in Italia plane profugeret,vt Longobardorum viribus,ab Adriano ponti-öce maxinio, filij fui reges Galliæ approbarentur, maximum, inter Francos amp;nbsp;longobardos diuconccptafimultas, bellum excitauit. Defidcrius pontificemnbsp;ratuSjinGallorum inuidiam,nüquamCarlomanni filios reges approbaturum,nbsp;ein ncceflitate eum adigendum efle dccernit. Quare coaélo exercitu In Ra-^^onatescaftramouitj^Fauentiam,Ferrariam,Comadum vi cepit. Pontificinbsp;lata repctenti,legattf fapc refpondit, fe de pace nihil,nifi cum pontifice prç-jo alt;fturupi. Archiepifcopus,trcsq; tribuni Rauennam pro viribus tueban-^»iubfidiumquotidic à pontifice poftulabat. Intcrea rnonte Fcretrum,Vrbi-^ni,Senogalliam,Eugubium Longobardi cepcre.Quin per varia loca late dif-OürrtmtjVmbriampaffimpopulantur,amp; Spolctum vlqüe perueniunt.Legatosnbsp;pontificios iterum re infcóla dimittunt, vrbis Roniæ obfidionem interminan-drianus vrbem munircnon definit, mox treisad Defiderium epifco-posmittit, qui Defiderio fi Romanorum fines hoftili nianuingrediatur, fubnbsp;m ij
-ocr page 176-ijô ANT. BONFINII RE R. VNGAR.
anathemate ignem amp;aquam interdicant. Q^d vbi factum eft, pudore quo-dam rex confufus,Ticinum fe recepit. Ad que mox Caroli Legati venere hor-tanteSjVt oppida,quæ pontifici rapuerat,vitro redderet, lèd re infeéta ad Caro-lumredicre. Succenfus iraadmodum imperator, maguis viribus in Italia con-tendit. Defiderius coatlis vndique auxiliis, Francos aditu prohibere conatur. Partem copiarum Carolus, permontem louis iter facere iubet, ipfe per mon-tem Ciniiium ingredi ftatuit.Hoftis Italiam à Francis adiri nunquam poiTefp^nbsp;rabat,partim propter ea praciîdia,quæ aditibus fingulis impofuerat,partimpro-pter auia loca,amp; hoftibus ferc inacceflîbilia, quæquidem duo Deiideriumnbsp;ne frnftrata fiant. At vbi Carolum cum magnis exercitibus Italiam penetralfcnbsp;cognouitjdimiffis auxiliis,fe T^icini comuniuit. Adalgifium filium,amp; BerthaîUnbsp;Carlomanni vxorem cumliberis Veronam mifit. Carolus quum inTranfpa-danam regionem defeendiflet, Defîderij caufaTicinum moxobfidet,vniuer-fumq5 agrum populatur. Quod vbi Spoletani àc Reatini cognoucre, extemplonbsp;diuo Petro,pontificiæqs ditioni fefe dedunt, in Petrique bafilica barbamcapil'nbsp;losqj deponunt. Hildebrandum Longobardorum nobiliffimû, Adrianus Spo-letanum ducem deciarauit,cuius poteftas Furconenfes nunc Aquilanos, Val-uenfes, Pmnenfes,Marfos,Piccntinos,Rcatinos, Interamnenièsqj compleôte-batur. Omnibus quoq; Longobardis Romamtranfmigrare volentibus, viensnbsp;*in Vaticano pontificis auéloritate datus.Parem quoque pontifici ea tempefta-
te deditionem fecere, ex Picentibus Firmiani, Auximates, Anconitani, qui in Petri bafilica,barba crinibtisque detonfis,fidclis obfequij iuramcnto,vt Spoletani fecerant,ada£ti funt.Carolus Bernardum patruelem,cum magna parte co~nbsp;piarum,inTiciniobfidione dimifît.Ipfe cum vxore ac liberis,quos èGalliis e-uocarat,Veronamproficifcitur,vrbemfinecunâ:atione inpoteftatemfuamre-degit. Quando Bertha cum liberis Carolo ftatim fe dcdidere,Adelgifius Défi-derij filius, ad Conftantinum Imperatoremaufugit. Omnes Tranipadanae xiquot;nbsp;bes,faótaTpóte deditione,in Caroli ditionem peruenere. Quum ad Pafchxfo'nbsp;Icnnia, Romain cum vxore liberisque veniflet, pontificis pedes perreuerentefnbsp;deofculatus, cumeo ac vniuerfo collegio facerdotum, bafilicas amp; cunétateiU'nbsp;pla luftrauit,perpetuum cum Romana ecclefia fdus icit.Donationcm à Pip*'nbsp;no pâtre fadani vitro confirmauit,in qua Liguria cum Corficainfula contine-tur. Surrianumadiecit, montemqj Berthecum, quælocainter Lucam amp; Pn^'nbsp;mam fita funt,item Parma amp; Regium,Mantuam 8c montem Silicis, ac vniuet* ,nbsp;fum deniq; Rauêiiatem Hexarchatum,præterea V enetiam amp; Iftriam,quae Pn-roiulienfis ducatus erat,poft Spoletanum Beneuentanumq; ducatum adiunxn*nbsp;T iciilum reuerfus, Defiderium in deditionem accepit,eumq5 Leodium releS^nbsp;uit. Papiæ ac Mediolano Francos præfecit, qui Logobardos ad Alpes vfq;nbsp;fufos bene regerentjpacatosqs feruarent. Necnonamp; Beneuentanis, Foroiuü^''nbsp;nisq; Longobardis,è Francorum genre viros præpofuit. Bertham cû liberisnbsp;cum in Gallias reduxit.Feftinauit eins reditû Saxonum dira rebellio,quos fep^nbsp;domitos,vix annis tribut amp; triginta ad imperium,amp; orthodoxam fidê redig^^^nbsp;potuit. Item ad Lippiam amnem Hcresburgiumerexit, ac ne quidnouinbsp;poffentjValidiffimum præfidium impofuit. Interca Saraceni,qui Aquitanisî p'nbsp;nés incolebantjVt à fuorege deficerent, auxilium à Carolo poftulabant. Qpfnbsp;vbi is accepitjhabito ingenti deleôtu,cummaximis aduerfus Hifpaniam copj^nbsp;contendit,obfcdit continuo Pampilonem vrbem ampliffimam, eamq; diuunbsp;feiram,amp; tandem vicaptamfunditus cuertit. Dehinefuperatis Pyrenxisnbsp;tibus,peruemt Cæfarauguftam,quorum ingreffu ira trium regum, qui Sarae^^nbsp;nis præerant, animi funt confternati, vt fuis viribus plane diffifi, Carolunam^nbsp;neribus exorandum elfe cenfuerint. Ibualas, Denifes amp; Alarius, SaracenorH^nbsp;tune reges erant. Bellum hac conditione diremptum, vt Hifpania citeriotnbsp;Vafeonia Carolo dimitteretur,ipfi in vltcriore Hifpania iniperarent. Eccc ilt;^^^nbsp;rum rebellant Saxones, gens bello afpera, amp; à diuino cultu nimis aliéna,nbsp;bellum,decênio quidem, amp; vatio eüentu geftum. Perdomiti tandê funtSa^^^
-ocr page 177-D E CA D I S I. L I B E R I X. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;157
fles. Et Britones, qui Galliæ oram accolebant, in Caroli ditionem conceflere. Aragifius dux Beneuentanus, dum Campanias vrbes Coftantinopolitano fub-flitas imperatori, ôe deinde Pontifici, ßbi vendicare ftudet, Caroli iulTu ab in-cpto deftitit.Qm quum paulo póft Salerni diem nouiflimumobiift'et,moxfi-bj cum finitimis Græcis bellum ineunt. Nam adhuc Conftantinus imperatornbsp;amp;^Leo,quçcunque à Neapoli amp; SipontOjquamnuncManfredoniam dicimus,nbsp;inter Superum Inferumqj mare continebantur,fub ditione fua vna cum Sicilianbsp;retinebant, quin amp; Neapolis adhuc Grascis fidem inuiolatam plane feruabat.nbsp;Hac quoque tempeftate Conftantinus,quamuis paulo ante paratam in cos manbsp;gnam clall'em per naufragium amiferat,in Bulgares tarnen bellum redincegrat,nbsp;qui occupacas Danubij ripas in inferiore Mylia, obftinatius inuitis imperato-ribus retinebant, Bulgari poftulata pace, quamob imperatoris morbum facilenbsp;intpctrarunt,deftinatum bellum dirimunt. Sed intelleifta Conftantini feritate,nbsp;animiqj malicia,quinonliumanitatis gratia, fedmorbineceffitatepacem dedenbsp;rat,bellum inftaurant. Conftantinus ægritudmelenta nondumgrauatus, cumnbsp;iflultis cohortibus,amp;: ingenti equitatu. Bulgares per Thraciam temere vagan-tes adoritur, incautos magna ftrage profligat. Cæfis fugatisq; Barbaris, trium-phans Conftantinopolim ingreditur. Diro deinde elephâtiæ morboincrebre-Icente correptus obiit,eumquidemfortitus interitum,quifacinoribus fuis nonnbsp;ftiitindignus. Huie Leo quartus hæfeditario iure fuccelfit, legataqj naturæ iure à pâtre vitia,fi per vitamlicuiflet, longe fpeótatiora reddidilfet. Ad coercen-das Saracenoru incuriiones in Syriam profetftus, turpiflîmè rediit. Sacram co-ronam in fandæ Sophias facrario reconditam, publice ferre, lapiilorum amore^nbsp;flon erubuit. Dum apud Carolum, amp; Conftantinumquintum ac fextumhæcnbsp;itageruntur, Vngari regnum non modo pacauerant, fed cum finitimis plerifq;nbsp;Bella nequaquam contemnenda gerebat.Multos iure focietatis initæ,fibi conciliate, nonnullos cxdibus rapinis lacefiere, à potentioribus pacem quando-quemercari,per fociorum amicos iter facere,latius longiusq; popu^ri, omnesnbsp;vicinos pro viribus exterrere, hos vi, officio illos, ne circumftantium populo-rum bello obruerentur,affiduó remorari,omnia demum agere,vt occupatas vinbsp;fedes,vi quoque retinerent.Sed nil eisinaüfpicatius acciderepotuit,quàm Caroli Magni temporibus,qui cum gloriofiffimo quoque,vetuftate coferri pote-rat, fui regni aufpicia captafl'e. O quanto facilius amp; fundare imperium,amp; fundatum propagate potuiflent,fi in ea temporanon incidiflent. Arduum nanquenbsp;erat,acperquàmdifficile,tuncaliquod regnum fundaripofle,quum is cuidiui-nituscrat ampla data poteftas, latiffime dommabatur. Circa Vngarici regninbsp;principia,præter ea qux de Chacanno Vnnorumrege diximus, grauiffimii inter Vngarosamp;: Francos bellum exoritur, quod fenfim Sógradatim à Bauansnbsp;fumplit inirium. Nam Saxonibus Britonibusqj domitis,cumexercitu Carolusnbsp;4° Italiam repetit. QmimBeneuentanumducem cum Adriano pontifice,ne fatisnbsp;nbsp;
quidem bene fe gerere intellexiflet, reuifa Roma,Capuam contendit,pofitisqj caftris,Beneuentanis bellum interminatur, nifi qu«àmprimùm deditionem fa-ccrent, Qumd quum Aragifius dux accepiflet, Impefatoris fxuitiam reformi-dans,Rimoldum amp; Grimoldum gnatos,obfidum loco obuiammittit.Conccf-faCarolus venia,acceptisqi obfidibus,amp; pacata Italia,in Gallias reuertitur.Ba-uaricum deinde fufeitatur bellum,quod veluti repente ortum eft,'itaceleri ex-peditione confedum. Id enim ex Taffilonis Bauarorum duels infolentia fimulnbsp;amp; focordia ortum eft, quippe qui dum ftulte credit vxori,temere quoq; domi-. tiatum amifit. Huie Defiderij Longobardorum olim regis fiha, vxor erat, quxnbsp;vfq; adeo die noótuqj viru vexafle fertur,donec eum impulit,vt ab Imperatorenbsp;deficeret, vt patris exilium per maritum hoc bello vlcifceretur. Q^odeo facilius fieri pofte fperauit,fi gentem Vngaricam bello acerrimam,Bauarisqj finiti-ruam,infocietate afcifcerct. Sed quum facile fit vxorio imponere viro, ad Vn-garorum duces, legatos Taffilo repente mittif, quibus eoshortatur,amp;orat, vtnbsp;1*10vtriufque partis commodo focietatem fecum tranfigant. Admonens Barn iij
-ocr page 178-eosq; nihil impenlîùs curare, quam fub eorum imperium gentem vtranquere-digere. Idipium Bulgaris, Conftantinopolitano tyranno proximis, accidilFej qui quotidiano hello vexantur.Saxones, Britones amp; Vafconesgt;Aquitanosc]uenbsp;Carolo fimtimoSjidefle perpeflbs.Pipinifiliumjtotius orbis imperium anhela-re. Vtiiufque partis elfe, propriam libertatem falutemqj cueri, amp; Vngaroruinnbsp;quàm maxime, qui aliénas nuperrimè fedes vfurparunt. Proinde cos orare,vtnbsp;cum Bauaris vna perpctuumfdus ineät, apudquos optimam fempervicinixnbsp;focictatem inucnerc. Alios initiriis amp; incurfionibus Scythasatfecille, Bauarosnbsp;percgrinæ profugçqj gcntis commiferatione dudos Temper cum Vngaris ami-ct vixilfe.Qmn aliquod cognacionis vinculu fibi cum eis intcrcclliire,quan-do Bauari, ab Auaribus Vnnlt;^um cognatis,vndc Vngari orti funt, progenito-res fuos habuilfe ingenue profitentur.Quum hoc legati rite narralfcnt,vniuer-fæ gentis conuentus habetur, vbi principes ferè omnes hæc vnà cenfebant.Fi-nitimorum focietatcm amp; amicitiam, non folùm non elle contcmncndam, fednbsp;quum in alieno folo pcregrini fmt,vitro appctendam, amp; prçcipuè Bauarorum,nbsp;qi|ibus cum femper amice quieteq; vixcrunt.Qm^ aliorumquoque venan-das efl'e focictates,vt aliénas fedcs,quas armis occuparint, officio potius, quàmnbsp;iniuriis amp; bello retincant. Fadlum eft igitur decretum,vt cum Bauaris fidelilTi-mum perpetuumque fdus ineatur, quod in fequénti die rite eft cum Bauarisnbsp;initum.Dimiffi honorifice oratores,iclum fdus referut, quodvtrifque haud-* quaquam féliciter euenit. Bauari poft hæc, non modo Caroli impcratadetre-
lt;ftant,fed bello regem prouocare nituntur.Intcllefta horum tcmeritate, Carolus ampliffimum deleâ:umhabet,auxiliavndiquc corrogat.Ipfe rei indignitate commotuSjCum maxima parte equitatus, ac duabus legionibus, ad Lechum a-mnem properat, qui ab Alemannis Bauaros dirimit. In ripa fluminis caftralo-cat,amp; dum cætera hic præftolatur auxilia,Taffilonis ducis animum per legatosnbsp;ftatuit exoeriri. Qm vbi ducem inconfultum adicrc, amicisq; verbis defeftio-nera eius^ inconftantia corripuere,in refipifcentiam reuocauere homine. Acnbsp;ille fa(fti pnitentiadu(ftus,quumncq; flbi,neq; gentifuæ bene confuluifl'e re- 5®nbsp;putarctjli qua in Carolumpcrtinaciavtcretur,mutato repente confllio,fuppleXnbsp;fefe Iinperatori dedidit, fe oblides quicunq; iuberentur,vitro daturum, amp; impcrata ladurfi pollicetur. Theodon inter cæteros obfidcs, filius datus eft,quinnbsp;amp; iureiurando pcrpctui obfequiiconfirmata fides.Qmire bello, quodmaximunbsp;Hcrcle futurumvidebatur,hic datus eft exitus. Taflilo ad Carolum euocatus,nbsp;quum nulla millionedonaretur, Bauaria amplius vti non potuit,cui fuos deinde comités Imperator ipfc præfecit. Alii alio modoidgeftum elfe referunt.nbsp;Carolum aiunt,intercedcnte Adriano pontificc, cum Taffilone à principio pa-cem fccilfe, eiusque feruandi gratia, obfidcs promifiire,fed ab eo accerfitum,
neq; accedcre, neq; promill'os ex compafto obfides dare voluille. Quare Ca- 4® rolum maximo cum excrcitu vcnilTc Auguftam, primaria Vindclicoru vrbem,nbsp;diuifo in partes treiscxercitu.Eum cum vna parte copiaru,in loco cuiLothfre-do nomen eft,locaire caÂra;alterampartem,quçex Auftrianis,Turingis Saxo-nibusq; cóftabat,ad Saringam Danubio adiacente confedifl'e. Pipinumfiliumgt;nbsp;hodte. cum Italicis copiis,adTridentum amp; Banzanumf confedifl'e. Aft vbi Taffilo fe
Iponte fubiuit. Eaquoque tempeftate,quumConftantinusfextus,Caroluni Ba uarico bello implicitum intelligeret,omnes quos adhuc in Italia fub ditione fuanbsp;Græcos retinebat,Spoletani,Beneuentanique ducatusfines, hoftilimanuiniianbsp;dcre iubet: rapinas quoq; pecorum hominumq; iuxta agere,fcrro ac incendionbsp;cunóta vaftare.Qm dum imperatafaciunt,ab Aterno amnc,quem nunc Pifea-rinm dicimus,ad Beneuentum vfque omnia populantur. Verum quumhis
Hildc-
DËGADISË LIBERIA,
Hildcbrandus Spoletanus, Grimoaldusque Beneucntanus dux, tumultüario niox cxcrcituoccurriflentjtali Græcosftrage afFcccrunt, vt longo pofttcmpo-^nbsp;rc vinô quieuerint.Quinn rcs Caroli benc fuccedcrcnt,lccundùm Bauaricuinnbsp;tumultum, bclluni Sclauis indiétunij quos Galli Viulzos, ipli verb feWclata-^nbsp;bos appellär.In qua quidcm cxpcditionc,magna à Saxonibus auxilia, fub vcrinbsp;prætextuobfequij miflafunt. Caufa bellifucrat, quodObodricos Francoruranbsp;locios,calaniitoßs incurßonibus infcll;arant,ncque minis, ncque precibus,ne-quc Caroli deniquc impcrio cocrccri poterant, quo minus eos armis fxpe la^nbsp;cclFcrent.Sinus quidam ab Oceano in Orientemforte porrigitur,incompertxnbsp;Inbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quidcm longitudiniSjlatitudinis verb longediuerfæ,huncinnumenpopuli ac-
colunc.Daui,amp;; Sueones,quos Norrmannos vocamus,alii verb Rulios,fcpten-trionale latus, amp; omnes eins infulas polfident ,11uftrale verb , Sclaui amp; Aifti^ diuerfxque nationes, ex quibus vel prxcipui eranc Inieletabi. Qmbus quidcmnbsp;Sclauis Danubium accolcntibus,indiólum tunc à Carolo bellum, vna tantiimnbsp;æftate confedum eil:,omnium verb maximum,prçtcr Saxonicum. Huie bcllonbsp;fiicceffit V ngaricum, diutinum quidem amp; horribile, quod oélo annos durallenbsp;ferunt.GensemmScythica,Vnnorum prxfertim, quifemperin patriis alie-nisqj fedibus longe lateqj dominari confueuerant,iugi impaties, amp; bcllo indonbsp;inita,baudquaquä facile perdomari poterat.Q^rfc bellum quanto formidolo-io ßus,tanto animofms atqj apparatius a Carolo initum eft. Pannonica is expcdi^,nbsp;doncm,vtpotc quxmaximi foret mometi,per fe fulcepit, exteras per Pipinumnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*
fiiium,variosqj legatos in Vngaria geflit: amp;; antequa prouinciapacarctur, mul^ tum languinis vtrinque dilfuliim. Quot prxlia in co conferta, quot amp; quantx nbsp;cladesvtrinq; patratxßnt, cxinanita adhuc Pannoniaplane teßatur. Qumamp;:nbsp;locus, vbi Cachan rex ßbi regiahabere folebat, ne minima quidem adhuc ve-ftigia feruat. Hine totaVngarorumnobilitas concidtt,hinc viresomnesex-*nbsp;hauftæjôe cxinanitum xrarium,tot populorum fpoliis, tot hoftium cxuuiis, totnbsp;gentiumrapinis.antc refertum.Franc!, qui quondam exiguis facultÿibus fuc-râr,hinc itaditati redierc,vt Gallias opibuslate complcuerint, quod rerum vi-
?o ciflitudo facile pafla,quando qux aliis cripuerant,amifere Vngari^Tantum auri 'nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;amp;argenti in eorum regia repertum, tarn preciofa in prxliis creptafpolia, vt ne
plus quidcm prxdarum è Maccdonico bello, Paulum Æmilium retulifl'c pu-tent.Scd tarne gens Vngarica, tanta ftrage amp; rapinis aßebfa, nullo vnquambcl-^ lodc!cri,vcl Pannonüs ciicicxtirpariquc potuit. Quin amp; fuccifa frequentius,.nbsp;ita tempcßatc noftra rcpullulauit,vt non modb parta tucri,fcd ab Adriatico adnbsp;Sarmaticûjô^ à Vindelicis adEuxinum vfq; marc,impcräte diuo Matthia Cor-uino,propagarit imperium. Vngari igitur,quumCarolum corrogatis è toto Ocnbsp;cidentc auxilüsjn fe irruere cognouiflent, pußllanimitatemacftulticiam Taf-filonis xgre tuliflent,qubd ipßs infciis, hofti prx timoré fe dedidiflet, fortunas
40 amp; vxores cum liberis, imbellemque omnem xtatem in Danubii infulas rede- * gerc,easq5 vallo caftellisq}, impoßfis vbiq; prxfidiis, muniuerc, ncc vrbes iibinbsp;erant,quibus tutius fefe tueri poß'ent. Quod vbi faff um eft, coaclo ingenti ex-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
crcitu,ad tutandos fuperioris Pannonix ßnes, Francitobuia occurrere. Carolus intellefto Vngarorum apparatu, inDanubio apud Vindelicos claflem com patat,cui multas cohortes cum commcatibus imponir,cxtcrasquc copias cumnbsp;equitumturmis feterra fubfcquiiubet. Claflem fecundoamne demittit, nonnbsp;modo Danubii alucum, fed ripas vtrafquc,Francorum exercitumlatius inun-dafl'e cernere erat. Quum nihil inconfultis inexoratisqs numinibus rex ageret,nbsp;quum hoftium fines, caputqj Pannonix fuperioris attigiflct,quando cumpro-phana genre, amp; Chriftiani nominis inimica,ßbi rcs erat,folennia triduo facranbsp;mftequentilßma mihtuinconcione operatur. Piis precibus lefum Chriftumnbsp;optimum maximum, amp; vnicumhumaniferuatorem generis, omnes inuocarenbsp;exediftoiubet. Cunffa, facris rite peraffis, numinaßbi xquilTimaamp;propitianbsp;reddit. Etdiuiprxcxteris Martininumenexorat,vtfibi fuisque Gallis apudnbsp;quosamp;^viuere dignatuseft,amp;: vita defunflus quiefcere,ac pro mtrabiiibus
m iiij
-ocr page 180-140
ANT. B O N F I N 11 R E R. Y N G A R.
meritis picntiffimc coli,prçterea Pannoniis vhde ormseft,femperadeflc velit, néve natale folum patiaturfeniper, belloruméfle afeani^Barbararumqs gentium ludibrium.Vel li quo peregrinam nationemfato ibi patiatur,quum totpo-pulorum incurfionibus ac bellis lit exhaufta, incolas , quicnnque fuerint, openbsp;laborequeGalloruniyqüi eius numini funt addióFi,inorthodoxamfideni alTcriinbsp;iubeat.Sacris rite peraétiSjCaptatisqj aufpiciis, in fequêti die caftra pariter cumnbsp;dalle mouct,achoftibus appropinquat. Qinvbi omniahoftilimanu latècompléta profpcàâtjdefcrtis ftationibùsjquasin£nibus difpofuerant, quum fe Gainbsp;lis impares fore intelligerent,retro fe fuosqs Untres intrà Rabam fluuium recipinbsp;unt, apud veteres quondam Arabonem nominatum , lauriumqs prasterflucn-^nbsp;tem,quifuperiorem ab inferiori Pannonia diuidebat.Quum Carolus eos terginbsp;vertill'e fenfilTctjCumexpediAinfequitur equitatu,palantcs multos intercepit»nbsp;pagos amp; oppidadeftitutafuccendit. Hi in oppolitam partim infulam fe recipi-unt, vt liberos, vxores amp; fortunas tueantur,partim ad Arabonem,vbinunc laünbsp;rinum eft,amp;; miinitis ibi caftris,fe tuefi polie confidunt. Namquuminter Ara:*nbsp;bonemamp; Danubium,ad confluenta caftra localTent, à duobus fe laterib. vrro-que amne tuebantur,àcxteris partibus altilfimafolia valloqs femuniuerani-Irruentem Vngari hoftem, forti animo preftolantur. Carolus cum equitatu SCnbsp;quinque legionibus, Arabonem fado ponte traiicit,multi line pontelùperant»
vbivadotranliri poterat, à latere claflem perDanubium circunducit,moxpu-gnç ligna dari iubet. Caftra à Francis obduda,acerrime oppugnantur,nam primo eminus pugnare hi,vallo,iaculis amp; fagittis prohibere Vngaros. Contra illi,
tclis cà folfarciiccre, pars materiamcongerere, vt foflam compleant, nonnuUinbsp;viribus eamfuperare,fub valloqueinftantius amp; cominus dimicare. Complefl-das elfe foftas rex exclaniat,illi pro vallo Sc portis audaciùs obftare, claftcm ri-pæ admotam repellere obftiriatiùs.Sedquum certatim triremis quxq; ripx ap-pellere niteretur, mifefabilis inter Vngaros ortaconfulio, cui potiflimum oc-currereniÿiéfciebant.In ripa res cominus agitur. Sc ita confert,a quaridoque punbsp;gnaconferitur,vt vix agendis gladiis locus eflet.Cædes non paruavtrinq; comnbsp;mittitur,nonnullitimoré mortis m profluentem fe proiiciunt, aliquihoneftiùs 1*nbsp;humi inter confertos hoftes cadere cupiunt.Qimm aripa validitis Vngans pugnare liceret, è clafle multos interfecerc.Ab Arabone,præaluialtitudinc,gra-uiùs infcftarinori poterat.Sed vbi à Gallis fofla vndiquecompléta eft,tam per-niciofafub valle pugria conferitur,vt multi vtririque cadcrent.Pipinus dum canbsp;ftrorum portis,fado agmine,grauitef infultat,multisq5 cælis penetrate conten-dit, nimio telorum iadu, equo cxculTus, aftipante veteranorum multitudinenbsp;adiuuatur,quodvbi profpexere hoftes,adaudis animis, eum mortuum elle rati caftris erumpcrc audebat.Sed quu prçtoriana legio occurrifl'et, àvalloquàm
fedó die fuilTentcapta. Nam ex Vngaris plures, quam Gallis cecidere,'obruti nanque hoftiumtelis elfe videbantur. Carolus vt fuis parceret,qtiumeo die fa-tis adumcll'et,receptuic1lnere iubet.Diremptapugna,curarit vtrique corpora,nbsp;fed Vngari in ftatione quifque fua cibum capiunt, quamnemini in tanto peri-culo defererelicebat. Galli partim felTaquiete merribra recrear,partim ne quidnbsp;ab hollibus detrimenti inferatur, excubias vbique difponunt. At illi intempe-fta node clam aduocata concione,inter fe quidpofteto die litagendum,ex ne-cclfitate decernunt.Res Vngaricas ad extrCma rcdadas non ignorant, quandonbsp;caftra tueri polTe diffidunt,Sc quo nam pado fe faluos reddanr,ab hoftibus vndique circumuentijhatidquaquam facile profpiciunt.Inhancfententiamcoh-1®nbsp;cclTcre omnes,vt fadairi medio nodis lilentiöeruptione,fugafalutem qùçrat,nbsp;fperantes fe locorum notitia facile euafuros.Hoftes cruptione turbatos, libiq»nbsp;timentes ncquaquam confequuturos, proximos quofque montes fibi non de*nbsp;futuros,vbi propriam falutem propugnare poterunt.Qiratuor hominum milianbsp;hucufque dcliderata funt in caftris, quinto autem die in fuga mille Sc quingêt»
cxû,
DECADIS I. LIBER IX. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;14»
Cæfijfaüciorum innumera multitudo,ex Gallis circitcr tria millia.Quarr media node, dato clam ligno prodcunt, in difpofitas mox hoftiumexcubias erum-punt, prius cuftodum maxima pars trucidatur, quam in caftris Galloru tumul-tusexcitaretiir.Q^o vbi omnes experrcdi funt,primo perturbari,ßbiqj admo-dum timere, mox in eos armacapere cperunt, item credere ad cædem poti-tius,quam ad fugam erupiflc. lam illi pafl'tium circiter duo milia fugerant, an-tequam per vniuerfa Gallorum caftratumultus effunderetur, præmiflîs impe-diinentis, Sä inftrudo vtrinque carrorum ordine iter faciunt. Galli adliuc eosnbsp;caftra teuere rati,fuperato vallo in tentoria pénétrât,ex centone confeda mul-I tapræproperafellinatione rclida diripiunt.Mox illucefcente dic,illos diflimunbsp;lata fuga euolafl'e aufpicati, ce'eri curfufubfequuntur ,pnus quam eos confe-qui poflentjfinitimos Budæ montes occupafle profpieiüt. Quos vbi confedif*nbsp;fc vident,amp; carrorû circumfeptUjpro vallo radices montium cômuniuifl'e con-fpicantur,lentiore graduprogredi cperc:quô quumvenilî'ent,montê aplani-cic caftrorum circumdudu claudunt,fauces montium cæterosqj aditus,impo-fitis præüdiis obftruût, inedia potius, quàmarmishoftem fuperare côtendunt.nbsp;Carolus difpofitis circùm ftationibus,itaacrieum oblidioneadurget,vtnequcnbsp;hinc exire,ncq; commeatus inferri queant,quorû inopiapropediem laboratu-rutn elfe fperabat. Mox claffemvnà cumterreftribus copiis defeendere iufl'am,nbsp;J 10 aripaDanubii collocat,nequis exire poflit. Duo de tngintadieb. hoftis fame nbsp;abfumptus fc tuetur,tandem quum nemo pedibus conftarc poflet inedia,dedi-tionem facit. Et cam quam Carolus conditioncm obtulcrat, accipere cogiturnbsp;Vngarus. Qm in facrofandam Chrifti fidem vitro fe afl'crerent, amp; vita,amp; cum nbsp;fortunis libertatc donabantur.Qui in prophana Scytharum religioneperftitif-fcnt,his adempta cum fortunis libertatc,vita dûtaxat permifla. Multipatriarc-ligionefe cxuerunt,ne vedigales forent,amp; facilitates amitterent, pauci diuinanbsp;charitatefuccenli.Infequenti tandem die quû fefedederent, immenfus obfti-natorumnumerus bonis exuitur, cum facilioribus dementeraduq|. Deindenbsp;motis caftris adBudam veteré,quamSicambria prius appellabant, peruentuninbsp;U 50 eftjvbi Chabarex Vngarorumrefidebat. Qui quû per legatos bellû perquàmnbsp;grauiirimum gercret,nimia opum exuberantia præpollens,quas ex multis rapi-nis achoftium cxuuiis plane congeflerat, reformidatis Gallorum viribus, amp;:nbsp;Caroli fortuna cum fapientia fane cÔiunda, in munitiflima vrbe fe tucri poflenbsp;fperauit.Scdlongè aliter atqucfperarat,resipfaobtigit.nam audita vnius exer-citus deditione,confternato penitus animo, in diucrfa trahebatur. Exhauftamnbsp;populo ciuitatem retinere diffidebat, amp; aduerfus validiflîmos holies commode pugnare pofle defperabat. Ecce vrbs à Gallis circiter centum milibus obfî-detur,obfideturetiam àfuis, qui diflîmulanterhortantesoppidanos, miferumnbsp;fibi fpedaculum propofîtum habebant. At illi poftulata dcditione renitentes,nbsp;0nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;40 quamuis pro vrbis amplitudine pauci ægrè rehftcrent, poftero tarnen die pu-
gnam expedant,Carolus à Danubio nauibus oppugnat, à caetera parte,inllru-daacie circumuenit.Maximam Vngarorummanum,in primo congreflu,Gal-licis agminib, anteponit, vtfuos prius oppidani, quàm holles cæderc cogâtur. Ciuium pars magna,fuos ac holles æque tradare, multi longe crudeliùs,rcmif-lî ùs contra plerique,amp;: hollem potius admittere,quàm ciuili fe fanguine fda-rc, itidem faditare dedititij. Tota die pari vtrinque fpe pugnatum, inclinantenbsp;foie Gallis fortunafault, quæ Carolum nunquamferè deferuit: nam dum Vn-garorum obiedu protedi tutiùs fubnitûtur,admotis fcalis,mniapleriq} con-Icendunt. Q^dvbi ab imperatore vifum, per agmina cunda difeurrens, ca-jnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ptam vrbem exclamat,fimulquc dextra fuis ollendit.quarc tantus vndiq; iinpe
tus dato clamorc fadus.vtrcicdis extemplociuibus, vrbem inuaderêt. Q^m vbi captam iri vidêre V ngari,qui fuperiore die fe dediderant,auguft:am per vi-cosaefora mifericordiam exclamant,Caroli pictatemingeminant,fuo fangui-ni parcendû elfe vociferantur. Supplices inter infcllas acics fefe ingerunt,pro-fulisqs lachrymis vtrinque,vt armadeponantur,cxorat. Deinde mitiùspugna-
-ocr page 182-14«' ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R.
ri cptum,amp; intercedentium voces melius 'exauditx.Qmim pars vtraguc fen-firn ceflare occpifletjeo vehementiùs ad implorandam veniam,amp; mitem de-ditionem fuos hortatùr.Oppidani defperata publica propugnatione, arma de-ponunt,amp; vira fe cum vxorib. liberis donari fupplicant.Commife ratio moX viôtorem inceflît,amp;quamuis è Gallispleriquececidiflent, fupplicum tarnennbsp;precibus vitro ceflere. Munira vrbis loca Ebi dari poftulant, quac mox tradica,nbsp;prxiidiiscomplent, adportasamp;fora, multaque compita ftationes ritèdifpo-nunt,ne derrimcnti quid ab Vngaris patiatur. Carolus vrbcm ingreiTuSjtegiamnbsp;fibi dedi poftulat. Renitente aliquantulum Chaba rege, arcem cum regia muni tiHimam,amp; antiquis tot hoftium exuuiis amp;L rapinis ianè completam,deditaninbsp;tandem accepit. Ærarium auro argen to que refertiflîmum fubinde fpoliat,regem in vincula conieélum, amp; conîcia fibi morte peremptum honorificè fepe-liuit.Quicquidauri, argent!, Scythicæqj prædae totannos vndique congellx,nbsp;Sicambriæ inuentumcft,vna die à Franco ereptum cft, priuatæ opes militibusnbsp;pro dignitate diftributæ. Matronarum feruata pudicitia, nulla vis cuiquamillata, populus vita donatus, amp; ftipendiarius effeôtus. Pannonia opulentiflïnUnbsp;popuh Romani prouincia, ab extera genre vfurpata adRotnanum principesnbsp;redaôta. Paucis poft die bus,aduocataconcione,Carolus populum hortatur,v£nbsp;Chriftiana fe fuosque liberos fide initier, verum Deum omnium rerum crea-torem,amp;: Scruatorem burhani generis agnofeat. lefum Chriftum,vnicum Deinbsp;filium intelligere,intelle(ftumqj diligere amp; adorare conetur, Chriftianæ religi-onis dogma fedetur.Martem amp; Herculem,cæcarum figmenta gentium afper- netur, diuinamyfteria difeat, quibus animarum tmmortalitatem adipifeatur,nbsp;fandiifimam lefu Chrifti doôlrinam imitetur, ex qua tantum veritas illuxit. finbsp;idolisfalfisq; diis renunciarint, reciperePe clementiflîmû indulgentiflimum^nbsp;dominum Vngaris futurum,at que Vngaros baud aliter ac Francos benigne tranbsp;(äaturum.Hxcper interpretcrheloquutus,paucos inuenit,quos in verafideiönbsp;aftereret.Ärophanam ac obftinatam gentis meutern confpicatuSj feueritate punbsp;tius quam manfuetudine in earn vtendum efl'e cognouit. Quare vrbis mnianbsp;primùmdeiicere,ne facile rebellaret,deinde ftataveótigaliapenderéiarmacunjunbsp;lt;ftatradere,amp; templa vetera cum idolis demoliri iubet.qui facrofanda fide ini-tiati fucrant, benigne tralt;ftati,amp; tributorumimmunitate donati : qui vtfeirent»nbsp;vbi facra Cbriftiano ritu facerent, in extrema parte vrbis fub monte, diuægc-nitricis Mariætemplum ftatuit:quo deuotillîmè finitimi vndique tempeftatcnbsp;noftra populi,fupplicatumconfluunr,amp;albæ Mariæ facellum primùm Chrifti-anis in Vngarianominib. dicatum appellant : idqj lapis adhuc indicat excifus-Deinde pacatavrbe,amp;compofitarepublica,fapientifljmummagnanimumqucnbsp;virum vrbi prxfecit,facerdotes reliquit,amplificandæ gratia religionis,haud i-gnarus fdos animos ad veramfidemnon facile pofte conuerti.ExpugnataSi-Cambria prouinciæ metropoli, qu.x Germanica olim legio dida 5 deinde Buda 4«nbsp;vêtus appellata eft,vt latè fuprà diximus,omnes pagi, amp; quçcunque crat vrbes,nbsp;miflîs ad Carolumlegati^ vitro imperatafefaduras pollicentur.CaftraadTaunbsp;rinuni vfque promouit.My fias tune inuadere deftitit à Bulgaris occupatas, nenbsp;Onentalis imperij fines lædere videretur. Mox per Syrmium retro caftraretu-lit,amp; traieôto propê Danubio, per Daciani amp; lazyges, Metanaftas, ad itifulamnbsp;cum cîafle rediit, quo maximam Vngarorum partem, cum vxoribus ac liberisnbsp;fortunisque confugifteretulimus, Hanc adauÂaclaflc circunucnit, tridui op-pugnatione,deieâ:is præfidiis, quæ caftellis impofita fuerant, occupauit. Nainnbsp;infulani iniquafuafortunacorifternati,obftinatiùsrefiftere verebatur,ne quidnbsp;crudelius experirentur,amp;: facilem deditionem fané diftulerant,Danubiivafti-tate,munitionibusque freti.Qimm è Gallis pgj^ici cecidiiTent, cum viétis baudnbsp;inclementer aélum, fortunæ cum armis omne^ ademptæ, leges cum præfidiis,nbsp;vbicunquc res tulerat,ritèimpofitæ. Itempræfedi ac facerdotes qui couocatonbsp;populo fupplicarent,facram legem tradereht, amp;: Chriftianam denique religio-nemamplificarent.In Vngarico bello è Francorum proceribus duo tantum oc-çubuerc.
-ocr page 183-DEC AD IS L LIBER IX. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;144
Êiibùcrc,alter Henricus dux Foroiulianus, in Liburniaiuxta Tarfaticaiîi mari-timam vrbcnij inlîdiis(vtaiunt) oppidanoruminterceptus:amp;Geroldus, Baua-^ riæ præfeâ:LiSjalter,qui quum cduÂam in Vngaros acienijCquo inßdens, ardc-tius hortarctur,interfeólus eft. Pra:terhos,incruentu hoc Francis belluni,Leo-*nbsp;prandus fuifl'e tradiqquaniuis diutius pro magnitudine fui trahcretur, alij cru-*nbsp;ore pauco faótuni negant, quando gens fera amp; indoniita liaudquaquani facilinbsp;fuperaripoteft.Sedde Henrico amp; Gcroldo, quod diclumcft, idin lecundaac-ciditexpeditione,vtpauló inferiùs oftendetur. Luftratisigiturpacatisep Pan-noniis,Carolus iniigni victoria prxditus, Gallias,amp; in primis natale folum,cuinbsp;nunc Franconiæ nomen eft,vi(ere dccernit.Vbiquumfecunduni annum age-*nbsp;ret,nunciatumeft, Saxoncs ,quibus cum totannos bcllagcirerat, vt Cliriftifi-^nbsp;deni fedarciitur à traditis veræ fidei documentTs defeiuifl'e, èc in Baibaricamnbsp;cxecrabilemque perfidiam rccidifl'c.Quo nuncio vfque adco ira fuccenfus eft,nbsp;vtnationempcrftdam,ab omni pietate alienam,iion line vi,ac magno eins manbsp;lojadrelipifcentiamreuocare ftatuerit.Ne minoriquidem obftinatione Saxo-num animi obdurucrant,quippc qui mori, aut miferrima quacque perpeti mala, quamverumDcumcolerc,amp;iniperatafacercmalebant. Eduótavtrinquenbsp;acie, pari quoque vtrinque pertinaciaamp; crudclitate certatum, fedea tandemnbsp;parseft'eólafupcrior, quæ iuftiore caufanitebatur. Nam è Saxonibus eo præ-lio trigintamiliaexfafLUit,tcrra vbique vaftata. Vnde non folùm abduéti obli-*«nbsp;des, principuni filii, fed vt eorum vires honcftiùs extenuarentur, niultæ quoqjnbsp;ex his in Daciam,Pannoniam,diuerfasqj regiones dedudæ coloniæ,quarû ad-bucinnumerçSarmatiam,vlterioremq;Daciamincolût.Intcrca Adrianuspó- nbsp;dfcxinaximus vita defungitur,defunâ:oq; Leovirfandliftîmus legitime fub-rogatur.Eo quoque tempore,Irene Conftantini filii perofaflagitia,a Conftan-cinopolitanis ciuibus impulfa,cuni dolo captum, erutis oculis cbiccit in carce-rcm, vbi niniia percitus indignitatc ac rabie, animam cftlauit. Dum hæc itanbsp;geruntur,ecce grauiflimo acmultiplici Ronianum imperium bello j^fluótuat..nbsp;Saxoncs cnim contempta fuperiore ftragc, ac patriæ vaftitate, itemamp;: Vngarinbsp;3° eodemexemplo,àCarolodcficiunt.Præterea Bauaricûliis ferè coniurati,pro-ximis Foroiulianis,Longobardis ac Italis,acri bello laccfl'unt.Ne Saraceni qui-' dein défunt, qui partim cx^arcliinone, partim ex Vlyflipone, Chriftianos in-curfionibus amp; rapinis infeftant. Omnibus bis Carolus profpicere cogebatur,amp;nbsp;quando vbiq; vnus adeflenon poterat, multaper legatos bellageflit.Pipinumnbsp;fihumin expeditionem Vngarica dclcgauit.Henricu autem Francü,quem Foroiulianis præfccerat, à Bauarorum iniuriis Italiatii tucri iubet. Aldophondo,nbsp;Afturiæ Galicia;q5regiCliriftiano, auxiliäres ex Aquitania copiasniifit, amp;vonbsp;LufiraniæBæticçqj Saracenos armis arceret, orauit. Ad Barchinonenfes coer-eendos ipfe contendit,quö quum pcrucniflet,Zatus qui vrbeni fub ditionc Sa-taccnatencbat, ad Carolum defecit.Quareccptavrbe, maxima propugnandçnbsp; citerioris Hifpaniæ occafionem nadtus eft, amp; grauiflimo curarum onere leua-tus.Pipinus prouinciäfortitus,inVngarianicontendit.Validiirimo quidemex-ercitu earn ingreflus, ingenti audaeiqs animo occurrefttes fibi Vngaros adori-tur,quos aliquandiu refiftentes inclinât, inclinatosq^ refumptis animis fundit,-fugatq;. Ne fatis quidem fuit, hos vno prælio fuperalTe, fedredintegratis fæpenbsp;viribus, Herculcæ liydrx more perdomuit.Q^s vt in fide confirmaret,hyber*nbsp;nareapudRinginum oppidû in prouincia voluit. Quo quidem tempore Hen-ficus Foroiulienfium dux, Nouioniiri Sclaui ducis amp; legati fui opera, ab Aua-bbus,qui cum Vngaris pro veteri cognatione fdus in eo bello iccrant,cuniu-latas poenas excgit,quia Italis bellü inferretentauerant.Nouioniirus nanq; Rinnbsp;.(j gunijpriniarium Bauariæ getis duceni,prçlio fuperatum occidit.Etquum pau-
^0 poft Cazagon luguramquc duces, cum copiis vna in deditionem accepif-*et,eoruni vrbcs amp; oppida lioftili more diripuit. lam res Cliriftianorum vbiqj ptofpere gerebantur, amp; ne minore quidem in Hifpania profperitate. Nam Al-defundus Galicix Sc Afturiæ rex,de'Saraccnis,qui Lufitaniam occuparatjcla-'
I
-ocr page 184-144 ANT. BONFI N II RER. V N G A R.
ram viftoriamretulit, Vlyflîponem Lufitanorum metropolim, vi cxpugnatanà rapinis militum conceflin Multâque prcciofa fpolia Saracenorum ,cx hac vrbenbsp;crcpta,adCarolum, ne viôtoriæ præmiis redderet immune« vtputa loricas caf-fidesqne aureas,dono milit. Eo tempore tota Italiâ,quum Irene rcrum Oricn-talium potira,omncs quos adhuc initalia populos retinebat, vc Carolo gratifi-carctur«ciuiliter Ce cum Romanis amp; Beneuentanis gerere iuflillct, in ocio ver-fabatur. Romanus tantùm populus« nouamonftramolitur. Leo enim pontifexnbsp;maximus,amp; vir omni doârrina amp; fapientiapræditus, qui clerum amp; populù fan-étiflimis femper moribus documentis excoluit, quum pompam m agendisnbsp;fupplicationibus per vrbemduceret,adfanéfiSylueftriædem, aPafcliaiiPri-, 'nbsp;micerio, Campuloq; presbytcro, quorum turpiflimam vitam verbis læpe cor-rcpfcratjcumprophanaconiuratorummultitudine bümipefl'undàtuSjpontiiî-cis inïignibus cxuitur,cuimoxlinguam Cum oculis cxcruére. Mox in diui Ea-rafini cnobium delatus,Albinicubicularij operajindiui Petri baßlicam rela-tus J in CO cnobio liiiguam amp; oculos diuina ope Leoni rcdditos fuifl'e aiunt.nbsp;Vinigifius Spoletanus dux,acccpto nunciojcumcohortibus plerilque Romainnbsp;feftinauitjliberatumqs pontificem ad Carolum mifit,vt ad pacandas res Romanas, Italiam rcuiferehortarctur i à quo perreuercnter exceptus, pacatisrébus,nbsp;cum maximo equitatu Roma remittitur. Appropinquanti populus Romanus,
amp; omnes ordiheSj ad pontem vfqueÆmylium obüiam congratulatum occur- runt. Carolus compoßtis in Occidcnte rebus,clafleqj ad piratas inhibendos innbsp;Oceano inftituta, Aquifgrano profedus, per Maguntinuin amp; Yiennenfem
grum,itempcr Noricosamp;IftrianoSjin Foroinlianos peruenit.Vbi quumHen-ricum ducem, Taurifinorum fraude caefum oftendifl'et, alium in demorcui locum fubrogauit, pnasque cumulatas à coniuratis accepit. Deinde clafleRa-ucnnam delatus cft, Longobardos Beneuentum incolentes, quumnouain fi' nitimos Græcos molirifenfiÛct, per Pipinumftatim filium, cum tumultuarfisnbsp;cohortib«s,ac auxiliaribus copiis bellum compofuit.In vrbem Romam ßngu-lari pompaadmiirus,in diui Petri atriorequieuit. Tertio die,frequctilßmoian-ôforumpatrumfenatu,corum caufam,quipr3eter æquum amp; fas pontificiâma- nbsp;ieftatem fdaflent, audirc voluit. Perorata vtrinque caufa, eos æquè ac rcosnbsp;læfæmaieftatis,capitales eße cenfuit. Pontifex intc|-ccdens,vt vitaredonaren-tur,implorauit. Qdarein Galliam, Pafchalis amp; Campulus cum cæterisconin-ratis rclegati funt. Ad conuentum Saluatoris noftri natalibus indiétum, Pipbnbsp;nuspopulatis Beneuentanis aduenit, quibus coercendis VinigißumSpolet^'nbsp;num ducem prçfecit,cuius copiis ineo bcllo auxiliaribus vfus erat.Caroms in'nbsp;ter folennia, fenatus conßilto, fcito plebis, populi Romani precibus, amp; ponufi'nbsp;cia demum au(3i;oritate,in Petri bafilica,Auguftali diademate,à Leone eu fum*nbsp;ma omnium gentium acclamatione coronatur : Carolo Augufto à Dco coro'nbsp;nato feliciter,Carolo Magno feliciter,Carolo patri patriæ, amp; picntiiBmo Clui' 4^nbsp;llianæ reipublicæ alTertori, pacisq5 pareti féliciter. Secundum acclamationeinnbsp;pontifex facrofanóto oleo perunxit,ad Pipinum deinde ßlitim conuerfus,euionbsp;Italiæ regem declarauit,Tegalibusqj facris initiauit. Maior deinde cura Italica-rum rerum,pontificem amp; Imperatorem inceflit.Ius deligendorum pontificumnbsp;amp;cpifcoporum,Lconcm Carolo nonnulli concelFiflè tradunt. Sedid à Biblio*nbsp;thecario prætermiflum, hand facile credi poteft, quum Stephanum pôtificem,nbsp;qui Leoni fucceflîtjà populo Romano creatum fuifle conftet. Præcipuaea cura fupererat,vtde Græcis amp; Longobardis, qui Italiampremerent, ita decernc-rcturgt;vc firmam pacem Italia fortiretur. Longobardi nihil,præter nomen petc-grinitatis,ab Itahs alienum habebant.quum annis penè ducentis amp; trigintalw'nbsp;liam incoluiflent. Hi tantiim,qui apud Papiæ Mediolaniqj regia, amp; per Tranbnbsp;padanam regionem edücati fuerant,nobilitatem fuæ gentis feuerius diiudica'nbsp;bantjantam omnes cum Italis affinitatem contraxerant, yt Italia extirpate, in'nbsp;humanum fore cenferent. Q^re Leoni pontifici, Carolôque Imperatori,nbsp;federn diu amp; flatus fui fundamentahabuerant, Longobardæ genti nomen, fnnbsp;luin$
-ocr page 185-DECADIS I. LIBER IX. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i4y
lumqj patrium conferuandum cflc vifum eft. V tq; à propinquiore coniuniftio-' reqj Romani nominis memoria,fines illis facerent certiores,amp; vt haberêt probate erga Romanos fidelitatis vicinos, quibus cura foret aut coercendi motusnbsp;eorum, aut renunciandi magifttatus, quicquid Hexarcbatus Rauennatis finesnbsp;complelt;ftuntur,Romandiolamplacuitappcllari,Contra Græcos Italia eiicien-dos eife cenfuere. Q^are Pipino totius Italiæ delectus eft habitus, quo coaclonbsp;cxercitu Beneuentum contenderet. Carolus per Cifalpinam in vlteriore Gal-bainreuerfuseft. Horribilis deinde terræmotus fucccllit,quo bafîlicæ, nônul-^æque per Italiam euerfævrbes. Beneuentum Pipinus diu obfeditjamiftapo-^iundi fpe, Theatinam vrbem acri obfidione cirCumuenit. Quia Rofelimus ènbsp;Longobardis oriundus, prxfeäus vrbis, ad Græcos plane detccerat,quam vinbsp;captam populatamqj fuccendit.Mox Ortonam fc Luceriam in ditionem accc-pit.Sed Lucerix V inigifium,Spoletanum ducem prxfccit,quem morbu corrc-ptutnGrimoaldus duxBeneüentanus obfedit, Luceriam ei vi captam eripuit.nbsp;Sed Pipinus occurrês,Luceriç Grimoaldum c]aufit,claufum^5 eo anguftiarumnbsp;redegitjVt tradita vrbe,Papiam emigrarct. Qtiumhxc Irene fenfilfet, legatumnbsp;adCaroluinmittit,per quem iura pacis Ixdi queritur. Carolus legatos quoquenbsp;fuos cum illoremittitjVt diüifo pacem imperio confirmarent. diuilio hxc fuit.nbsp;Qmcquid ad dexteram à Neapoli, amp;: ad finiftram à Siponto incipicns, Superonbsp;Inferoqj mari clauditur, item Sicilia tota, Conftantinopolitario imperio adiu-dicatum: Romano cætera,prxter Beneuentanum ducatum,qui etli Græco m nbsp;gis quam Romano fauebat,neutri tarnen eftaddittus:amp; Venetos,qui quamuisnbsp;in Grxcos propenfiores eftent.quam Romanos, nequaquä tamélr omnino fub^nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*
Romana ditione verfabantur.Sed fuccedente Nicephoro Imperatore,qui Ire-^emdolo captam in Lesbon infulamrelegauit,hocpleriq; inimperij diuifione üncitum affirmant. Venetis fuifle conccfliim, vt vtrunque reueriti imperato-^eni^pvopj-iis legibus vterentur. Carolus compofitis Italix rebus, ad Germani-Vngaricasque animum conuertit,ne parui qüidem moment! vtraque pro-oinciavidebatur- Nam bellum Panhoriicum,vixannis oóto confiÄtum. Go-jo thofredns Dauorum rex,qiftOceani Germanilittus accolunt, ingentibus terra marique exercitibus, adSaxonix littora venerat, ióto cum Carolo fdere,nbsp;Germanos transfugas, quorum motus admodum forniidabantur, vitro reddidit. Confeéta pace, in Franciam rediit Carolus, qui fuperiorc anno Aquifgra-ni hybernans,magnam Saxonum multitudine cum liberis amp; vxoribus in Frannbsp;ciamtranftulit,eorumqj pagos Abderitisconceffit. Paulo poftFortunatusme-tropolitaVcnetus, in ciuili diflenfione Caroli auxiliumimplorauit. Cui Pipinus fuccurrcns,Heraclcam terreftrem vnicam Venetorum ciuitatem,cuius locum nunc Ciuitatem nouam appellant, amp; Æquilium, eius ciuitatis oppidumnbsp;inuafit. Sed eines qui hxc loca colebant,fibi diffifi, defer ta patria V enetias co-
4o migrarunt, ex qua gente centum ferc familix in patriciorum ordine aftumptx funt. MoxSclauonicumBoemicumqj bellum,prxter opinionem exortum eft.nbsp;Qmppe Boemiamp;: Poloni,Sclauagente editi,vicinos Saxones, amp; Romano im-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
perio parentes ad defcótionemfollicitareferebantuiêQuos Carolus exconcu-bina fufeeptus amp; natu maior,felici Marte profiigauit,cçfo Leone eorum duce, opima ad pattern fpolia retulit,agrum longe lateqj populatus. Lodouicüm pater Bauaris,Auftralibus, Germanisq; prxfecit.Redintegrato iteru bello,Sclauinbsp;Sorbienfes, qui Albis fluuij accolx funt, amp;: Boemi rebellant. Carolus minor,nbsp;parentis imperio,coaótis exBauaris, Burgundionibus, Alamannisq; auxiliari-bus copiis,iri Sorbienfes proficifcitur,quos viexpugnatosad obfequiumrede-
Î0 git. Ne facile quidem rebellarent, duo Salx Albiqj fluminibus prxfidia impo-* fiiit. Mox Boemos aggrefrus,primo eos prçlio fudit,fufisque agrum igni ferro-que vaftauit. Ne minore quidem enixu Pipiriusad gloriamcontendebat, quinbsp;quumitalixregnum gcreret,Mauros,qui Corficam inuaferät, per Ademarumnbsp;Genuenfem comitem,claffisquc prxfedtum,infulaciecit. Sed Ademarus nonnbsp;fine morte jfuavidtoriapotitus. Carolus quoque imperator, amp;horumpatery
n
-ocr page 186-i4lt;f ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R.'
pari quoq; felicitate vfus,quippe qui in belle Saracenorum, NauarroSjPampîquot; lonenfesque Hifpanos,qui paulo ante ad infidèles defecerat, per legatos in de-ditionein accepit. Item Mauros,quiTaraconenfem Hifpaniam èc Lufitaniarnnbsp;occuparant, amp; ingenti clafle Sardinian! amp; Corficam inuaferant, Buccharedonbsp;legato profligauit, quorum quinq; milia defîderata, amp; naues tredecim amifl^E-Veneti quoque codem tempore,qiiiafdus cum Carolo icerant,graui belloanbsp;Nicepboro Conftantinopolitano imperatore vexati funt, amp; itacum Dalmacisnbsp;afflidi, donee refeilîb fdere in partes eius recidêre. Niceta enim patricius,nbsp;magna clalTe in Adriaticum mare dcuolans,Dalmatiam cum Venetia in Grx-corum ditionem redegiuDeinde paucis poft menfibus,quum Venetiis morainnbsp;traheret, inducias cum Pipino conftituit,Conftantinopolimque cum vniuerûnbsp;claft'e rediit. Sicollcgam in imperio dignum Carolus fortitus eftet, amp;qualeninbsp;Occafus,talemExortus Imperatoren! eo tempore inuenifl'et, baud dubiè qui-demvniuerfumRomanum imperium inftaurarifacilèpotuillet.NamfiCaroHnbsp;exemple, qui ad perdomitand«âEuropam animum aduerterat, Nicephorus adnbsp;fubigend.â Afiam, Aphricamq; rcuocaflet ingenium, reftitutam imperij Romani maieftatem habuiflemus, amp; ni Eita inuidifl'ent,adl!uc fortafl'e florente vifie-rcmus,cuius ne minima quidem veftigia tempeftate noftra reperire pofl'unius.nbsp;Dum Carolus bine Dauos,amp; extrema Germaniæ gcntem,Gcrmanici Oceaninbsp;accolam,per Carolum,binc verb, per Lodouicumalterumfilium, Saracenos,nbsp;*qui Hifpanias totas anbelabant, domitare contendit, Nicepborus prætermiiEinbsp;Saracenorum cura, qui Tbraciam amp;: Byzantij fines latè vaftabant, omnes ani-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp; mi neruos in perturbandam Italiam, fub Pipino rege quiefeentem, intendic.
Comparatananque claflc, Tyrrbenum mare ingreflus, Populoniam Hetruris ciuitatem diripit. Niceta verb patricius,induciis,quas cum Pipino Venetiisin-iucrat, nondum exadis, per Adriaticum finum, maritimam regioncm Pipinonbsp;régi parentem,corrogata ex Illyrico amp;; Dalmatia clafle,vexare conatur. ÔiçHnbsp;quû Pipinus intellexillet, pcrvniuerfas vrbes maritimas præfidia imponit)Co-maclum iff pcninfulæ fpeciem redadum, V cnetisq; obiedum, Gallo Italoquenbsp;milite complet.Qub quum Niceta V enetiq; appuliftent,multi vulneribusreiC' lnbsp;di fiant. Niceta fpe fua fruftratus, ducesqs V eneti voti impotes,de componéfianbsp;inter imperatoren! Niccpborum amp; Pipmum regem pace agere cperunt.Duquot;nbsp;ces Vcnctorum,quorum alter Vbelcrius,amp;: Beatus alter didus eft, quum Gr.'e-cos amp; Francos ad pacem perduccre fimularcnt, (vt Paulus Aquileienfis audofnbsp;eft) Pipino infidias tetenderunt. Quqd vbi Pipino compertum eft,ab inita pacis adione,ad vlcifcendas V enetorum infidias animû continub reuocat, exer-(nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;citum terra manque validilfimum comparât, Venetias iraclafleacmilitibus
circumuenit, vtnibilcommeatuum nec auxilioruminuebipoft'et, ducespro-ditionis audores vnà cum vrbe,in deditionem accepit. Scriptores alij,qui Ve' 'nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nctis aflentantur, eos fiuperiore bello fiubados refer tint, quum Pipinus Hera-
cliam Æquiliumqj vi cepit. Hoc autem bello Pipinum dolofæ mulierculx fua-
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fu, pontem in riuum altum produxilî'e, quo equitatum inferret. Pontem igni
ferroqs diftfadum fuifle^emerfo equitatu,magnam Francos iaduram fecilfcj quod baud fiicilc credi poteft. Qui verifimiliore in aflentando coiedura vtun-tur,Pipini clafiem,Pauli Ciuraniaduentu ceflifle comentantur, qui coada cx-templo auxiliari clafle fubuencrat. Quare inter Pipinum amp; Niccpborum pa-ccm ea conditioneinftauratam aiunt,vt Vencti,qua à Carolo quondam dona-ti fuerant,immunitaten!retincrent. At ego faciliùs Paulo adftipulor. Dumhç^nbsp;itagcruntur,Carolo nunciatur,Gotbofredum Dauorumregcm, Pbryfîos Ro'nbsp;mano imperio fubiedos, bello laceflifle, vidosque quotannis centum argen-1nbsp;ti pondo, tributi loco muldaflc. Qn,are omnes copias in Tranfrbenanamte-gionem ad Allaramfluuium,qui Vifaram amneminfluit,ad præftitutum diemnbsp;Carolus conucnire lubct. Sed dum ad conuentum Gotbofredum expedat,nbsp;mox cum .àfatellite interfedum nunciatur.Ne perempti quidem boftis fit longa lætitia,quando codem die altero nuncio edoccturjPipinum filium,Italiç re-
-ocr page 187-bECADIS 1. LIBER IX.
147
gem,extremum Mediolani diem obiiffc. Pro inde Aquirgranumreuerfus,vt rebus luis rede confuleret, à Grxcis,Saracenis Dauis, quibus Euniigus in dc-moKui Godiofrcdilocum fiilFcClus erat, legatos admilit5 omnes qtudemvno ore pacem pofttilantes,qLiam tonfirmandi imperij gratia cum omnibus ex vote tranfegit.In. Britannicö Oceano cl allem inlhtuit,quæ feptentrionalibus orisnbsp;pralidio tcret. Tcrreltres copias tripartito dimifiqviiam partem in Liuoniam,nbsp;4uæ Sarmatici ora eft Occam, in Britones alteram, tertiam in Vngariam, baudnbsp;ignorans,gentcm bello indomitam, amp; odauo vix anno pacatam,poft eins mor
^0 grano profedus,Benonem venir, vrbcm fane maritimam, quo clafl'em conue-nire iullam fpedarc ac recenfere voluit, vbi qmun omnia è fententia conftitu*-ta vidiflet, Aquifgranum rediit. O miferam bumanæ fclicitatis conditionem, Cui nil cotingit omni ex parte beatum, Occurrunt ecce ftatim Dauorum amp; Po-lonorum Boemorumqjlegati, qui Danubium accolunt,magnamuncra defe-runt,nihil impcnlius,quam perpetuam pacem exorant.Quod vix iam læro connbsp;ceflit animo,quum triftis de morte Caroli filij nuncius oltcrtur, qui-Gcrmaniænbsp;finestuebatur. Par quoquetrifticiares Gra;cas inceirit,nameodemquoquenbsp;tempore, quum oratores pacis Cöftantinopoliappropinquarunt, ISrcephorus,nbsp;quainuis Bulgares fçpe vicerit,prius tarnen,quam ad confirmandam pacem innbsp;vrbcmredirct,inito demumprçlio cum Chrunno Bulgarorumrcgc,apud My-«nbsp;fiamfuperiorem, Vngariæ conterminam, fuperatus occubuit, Staurarius einsnbsp;filius, poft aurem lethali vulnerc faucius, Byzantium relatus,imperium obiuir.nbsp;Quo tertio mefe abdicato,Michael è forore nepos,rcrum potitus eft. Cui pro- *nbsp;ficiäo nil fuit antiquius, quam inftitutam à Nicephoro pacem, cum imperatorenbsp;^rolo confirmarc, Paucis pax prohunciata verbis,Orientem cum Conftanti-ttopoliMichael, Occidentem cum Roma Carolus habeto, Compofitis rebus,nbsp;Carolus Bernardü ex Pipino filio nepotem,rcgem præfccit Italiai, quin ôô^J/a-bum, alterius Bernardi patruclis fui filium adiccit, vt terreftri alter, ;àtcr naualinbsp;incumberet expeditioni- Nam Saracenos Beticæ amp; Lufttaniæ dominos jud ve-xandas Italiæ infulas, magnam clafl'cm comparafle rumor erat, Neqtie rumornbsp;opinionem fefcllit,Saraccnorum nanq; clallis bipartito Corftcam Sardiniamqjnbsp;adoritur:quæ Sardiniam adoritur,dcleta cft,altcra in Hifpaniam aufugit.Qua-te Ambulachus Saracenorum rex, cum Carole pacem redintegrate curauit,nbsp;quum res nunquam è fententia cefliflet. Sed Carolus,vt Italia ex omni parte o-cinm fortirctur,fdus cü Saraceno inftaurauit. Quinamp;'GrimoaldoBeneuen-tanoducij quiviiæus ê Longobardorumteliquiis lupereft'c videbatur, indidonbsp;quinquies mille amp; viginti aureum trib Uto quotanniSj pacem amicitiamqj con-celfit. Demum veluti vicinx mortis confeius, Aquifgrani conuentum cdixit,innbsp;qUoquidemfrequentiftimo Lodouicumfilium,Aquitaniç rcgcm,^ibiinimpe-^° ¦^0 Romano collcgam pronunciauit. Bernardum nepotcm,Italiæ regem declanbsp;tauit.C^im Occidentis imperium itaqnicfccret,Michael Conftantinopolita-nus princcpSjdum Bulgares vtriufque Myfîæ dominos bello vexât, vafiis eosnbsp;cladibus affecit.Sed dum vidoria vtitur infolcncer,apüd Adrianopolim fundi-tur, amp; fugatur. Confternatus animo Conftantinopolimreuertitur, amp; dum libinbsp;a populo timet, mfticiavc conficitur ingenti, vitro fc abdicat imperio. In cu-¦üslocumLeo,Pardi patricij filius, à prætoribus fuftedus cft.Chrunnüs Bulga-
Cf
Steffus,interfecit, opimaque diuae Sophiæ fpolia retulit. quidem vidoria non mediocre ocium imperio peperit Oriental!.Carolus demum geftarum return gloria clariflimus,iam ætate grauis, Aquifgrani, ætatisfuæ annofeptuagc-
fimoiecundo, quinto calendas Februarias imperij verb anno quadragclimo b«xto,xquatapraeftantiflimi cuiufque antiquorum principis gloria, vita defun-
ft ij
/
-ocr page 188-14« ANT. B O N F I N II RER. VN G AR. élus eft : qucm vniucrfa Chriftiana refpublica extinéluni deplorauit, oiïlBi*nbsp;unique iudicio,inter diuos referendum cfl'e cenfuit.
RERVM VNGARICARVM DEÇA-
DIS PRIMÆ LIBER X.
N G A RI, qui imperante Carolo, poft defeélioncs tandent varias quieuere,raci contra totius ferè Europæ doniinù,cua'nbsp;demque virtute aefortuna præpollentem,temerarium amp; ca-lamitofum cfl'e reluélari,fatis profcélo iacluramlortunaruninbsp;ex CO ocio rcfarcifl'c vifl funt. Et poft mortem cius, eoufquenbsp;cefl'andum Äc ccnfncrc, quoufque occaflo, certaqj viélorianbsp;oiferretur. Lodouicus cognomento Pius,poft Carolumad
imperij Romani faftigiti eueélus,audita morte patris,rcliélaÄquitania, AquiP granum properauit. V bi inuentis lcgatis,qui ad Carolum vndiq; confluxerant,nbsp;habito populorum fuorumconucntu,compofitisqj imperij rebus, pacem cumnbsp;Gra'cis ßencuentanisque confccit. Accito ex Italia Bernardo rege, duos quosnbsp;habebatfilios,LothariumBauaris,4SóPipinum Aquitains prçfecit.Primam,comité Bernardo rege, cxpcditioncin Danos ipfe lu(ccpit,vtHcroldumamp;:Rau-,fredum,Danorum reges,focios imperij Romani,amp;: a Gothofredi liberis regnonbsp;eicélosrcftitucret. At conatibus eins nonmodö hyems aduerfata, verùmcti-am maximus Danorum apparatus, qui ducentis nauibus oncrariis maritiniaiu
oram inteftabant: fed marc contra glacie concrctum,illis fuit iniquura. Intcr-ca nuncius ex Italia aduolat,in Leonis pontificis caput coniurafl'e multos,qti^quot; re ad componendas Italiæ res,Bernardus rex dimittitur, qui morbo corrcpttis,nbsp;per Gerardum comitem cunéla pacauit. Defunélo Leone, Stephanus quartusnbsp;pontificatuminiuit,quiprofclt;ftus in Gallia,Lodouicumapud Aurelianos pn^nbsp;cipcm,im^cratoris infignibus excoluit.Coronatus impcrator,variispcrturbii-tionibus agitari cpit. Nam bine Vafcones, qui inter Garumnam fluuium,^nbsp;Pyrenxos montes protenduntur,à Romano imperio dcficiiit, quiaSignininni}nbsp;prxfcéluraprouinciçabdicatum,iniquiflimoanimofcrcbant4iincamp;:Solanin5
Abderitarum rcgulus, qui Gcrmanici Oceani infulas incolunt. Eine Britoiics
ac Dani. Item Bernardus rex Italiæ,malo quorundam Italorum fuafu adaéluS rebcJlare aufus cft.Scd hxc omnia Lodouicus féliciter bcllagcfllt,nam Vafcones perfinitimos eorum populos cdomuit. Franci,qui Saxonum fines oblet-uabant,pblata occafionc,cum Solanio amp; Gothofredi filiis prxliuni conferunGnbsp;quibus fufis fugatisq;, Heroldum in paternum Noux Dacixrcgniircftituunt.nbsp;Imperator pari quoq; felicitate ßritones,qui rcbcllione laborarant,Murmani-umque ducem,qui adulterinum regni nomen vfurparat,fupplicio capitis afic-cit. Aquifgranum rclatus, cumGrxeis amp;Saraccnis, qui Cxlarauguftamoccu' 4^nbsp;parant,paccm iniuit, Habito ibi frequentiflimo conuentu , Lotharium primi-genium imperij confortem dcclarauit. Pipinum minorem natu,Aquicanix,Lonbsp;douicum verö tertium,Bauarix rege pronunciauit. Dcficientis Bernardicati-famad cöuentum rctulit, vbi Ixfx maieftatis criminc damnatum, Romani im-perij hoftemiudicauit. Mox coaélis vndique c Bauaria Germaniaq; copiis, innbsp;Italiam penetrauit. Omnes Italix populos,facramento licet adaélos, continuonbsp;tarnen in deditionem accepit, quam certatim illi faciebant. Proditionis auélo-res,diéla caufa,extrcmo fupplicio mox afFecit. Bernardus rcx,quamuisad pri-niiim Imperatoris aduentuni,depofitis armis,ad cius mifcricordiam confugif-fet, Aquifgranum tarnen duélus,Conucntus confultofecuribus exfus cft. Epi'nbsp;fcopi pari criminc damnati, pontifieix fynodi dccreto,magiftratibusabdicati,nbsp;adcccnobia quxdamrelcgati funt. Viomarchustyrannus, Britannixregnumnbsp;anhelans,cum imperatoriis copiis pugnä conferere aufus,occubuit,cuius inotnbsp;tc pacata Britannia. Hine profeélus per Rothomagum, Ambianu öc Camara-cuni, Aquifgranumrepetiit,vbi multos variarum gentium oratores inuenin
-ocr page 189-DECADIS I. LIBER X. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;149
Quinctiam Vngaricum,no fine graui moleftia,bcllum nunciatum cft.Lindeu* ¦ tus enim inférions Pannoniætyrannus,à Romano imperio plane defecerat, amp;nbsp;vtidipfuni Dalmatia, fiiperiorqj Pannonia faceret,variis motibus agitabat.Imperator in primis audita Vngarorum defectione, quàm maximi profeôtô mo-nienti elle intelligebat,quando idem bellum cum pâtre Carolo annis otto du-talTe non ignorabat,repente legatos omnes,compolitis è fententia rebus,diminbsp;ût. Deinde apud Rhtos amp; Vindelicos, ite in magna Germaniadeleélumha-buit. Auxiliavndecunq; potuit, extemplo coegit, deinde præter Danubiûiternbsp;faciensjin Pannonias defcendit. Occurrentê libiLindeutumcummagna Vn-jnbsp;nbsp;nbsp;° garorum manu fundit,fugatqueipalantesquehoftcs in montes vfque perfequi-
tur,qui Mylias Pannoniasque dillerminant. Lindeutus quum Francum acnus inftantem confpicatur à monte deditionem faA : quare fupplex veniam im-petrauit, Bulgan, qui poft Chrunni regis mortem cum Leone imperatore pa-cem iniuerantjinterfeéfo Leone,Michaelis fraude ocium intercipiunt. Lodo-tticus imperator Lotharium, Italiæ regem declarauit: ad Pafchalemq} pontifi-cenijRomam mißt, quem ille corona donauit, amp; appellauit Auguftum, Quarenbsp;Lodouicum,tantumRomanæecclcfiætribuille aiunt,vt poteftatiaciuri,quodnbsp;Carolo Magno parent!, Adrianus pontifex vitro cocefl'crat,hunc fponte renunnbsp;ciall'e plcrique confirment. Vrbanus nanque Carolo Magno, ob rem femper
*0 erga Romanam ecclefiam optime geftam,creandorumius pontificum Roma- , norum,omniumq5 epifcoporum fanè conceflerat, quod fuo pofterorumqj no-ntincjtunc Lodouicus filius pafchalibus feftis fponte remiferat.Quinetiam vr-bes Italiæ, quæ imperatorij iuris effent, eodem tempore declaratæ. Ex quibus nbsp;in Hetruria primariæ funt, Arctium, V olaterra, Clulîum, Florcntia, Piftorium,nbsp;Luca,Pifæ, Portusque Lunenfis, Compoßtis Italiærebus,Lodouicus Lotha-riusq; imperatores,domandis in Hifpania Saracenis,dcfendendisq} Germaniçnbsp;amp;Pannoniæ finibus animos intendunt. Nam quumSaraceni in Aquitania fennbsp;fini indies præualerent, nonnullæ ex proximis citeriorisHifpaniæ^uitatibusnbsp;ad illos defecerunt. Bulgari Pannonias inuadere aufi, fola duntaxat exercîtusnbsp;JQ oftentatione, à Lodouico rcprelli funt. Q^rc bis paeem ab Imperatore afl'e-quuti funt,pnorcm facilê,altcram per Aldricum Cherardum, Intarranorumnbsp;principes,qui funt Dalmatix populi,impetrarunt.Quam nondum ferè initam,nbsp;Bulgari interccperunt,quippc comparata claire,aduerfusDanubium, adDra-uivique oftiafubnauigarunt. Lodouicus ad caftigandam fuorum præfeôlo-rura. ignauiam conuerfus, in primis in Pipini duces Aquitaniæ regis, qui Bar-cillonenfibus opem in tempore non attulerant, animaduertit : item in Halari-cum Foroiulianorum ducem,quidefendendis Pannoniç finibus ab imperatore præfeftus, Bulgaros in Sclauoniam Boemorum patriam penetrate permife-rat,fcd fimulatas negligentiæ pnas exoluit. His ferc temporibus,in Gallia tan
40 tæmagnitudinisgrando dcfæuit,vt pecorapalfimhominesq; interemerit,quin 1nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;amp; glaciem pedum ferme duodecim c clo concidifle affirmant. Q^dqui-
deni portentuminiquam Lodouici fortunamportcndifTc volunt, quippe qui nimio in filiumnatu minimum amore deccptus,frau(tefuorum,imperio abdi-catur:Lothariiqj cuftodiæ,quimaior natufuerat,planè committitur. Hinc au-daciam ingentem Saraceni cocepcre,inftru(fta magna clafl'e,appulere Centumnbsp;cellis, quam Ciuitatem veterem nunc appellant. Quum potiundæ vrbis amore æftuarent,Romampropcrarunt, primum Romanumagrum incurfant, ruranbsp;diripiunt,direptaq; demoliuntur,homines amp; pecorapaffim cædunt. Vrbis op-. pugnationem adorti, Vaticani fuburbia noridum fofla mufoq; munita,abalt;ftanbsp;præda fuccendunt. Diui Petri bafilicam, incendio, rapinis cædibusq; fdanr,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;incenfa materia,parietibus tantùm,marrnoreisq; columnis, laboribus non con
feientiæ gratia pepercerunt,te(ftu igni abfumptum eft.Quum Guidonis aduen-rumaccepiffent, à Gregorio pontificc nuper acciti,qui Galliæ Cifalpinæ præ-crat,foluta vrbis obfidione,quapotiri nequaquam potucre,inrcr Latinam Ap-]^iamqy viam ingreffi,cunóta diripiunt. Ad Hoftienfem portam fuburbia,amp; diui n iij
-ocr page 190-0
lyo A N T. B O N F I N 11 R E R. V N G A R,
Pauli bafilicam pari feritatcfuccendunt.Ingcnti facrarum rcrum prluatarümquot; que rapina onu fti,in Latinaniqj viam redaâi, ad Caiini fakus monafteriû pcr^nbsp;uenere,quod è veftigio direptum'concrcmarunt. Mox præda nauibus ini^o-*nbsp;iita,Tarentum Sicilianiq; inuadût,magna in Chriftianos cædc graflantur.Cun^nbsp;vno codemque menfe,Michael Græcorum, ôi: Lodouicus Romanorum prifl-ceps, vn«à cuni Gregorio poncifice maximo diem obiiflent, nihil in eos paraîtnbsp;potuit.Vngariinterea Francorum aufpiciisacduóturegebanrur , quamuis luhnbsp;Lodouicofæpe fluduarunt, pacata tarnen prouincia quieucre. Sednihilcisnbsp;moleftius accidere poterat, quàm aut arma deponere, aut rapinis Se incur-fionibus prohiberijociumqs feruarc,amp; aliénaimperatafacere. Nil die nodu^nbsp;mente intentiùs agitabant,quàm è ceruicibus inuiitatum feruitutis iugum cx-cutere,amp;: imperare potius aliftjquàm parère. Dum idoneam occaiionemprX'nbsp;ftolantur, de Lodouici morte certiorcs fadti funt, quare fpes magnas ex defc'nbsp;ôtione concipiut,fed tempus expedant.Cùm Lodouico LothariuSjCarolus Sinbsp;Lodouicus filij fuperfuilîent, in paterni regni diuihone dilî'entiunt. Q^are in-teftinum inter eos bellum exoritutjvbi multa hominummilia cæfafunt.Com-pohtis tandé rebus conuenit inter cos,vt Lothanus cum Italia imperiû obtintnbsp;ret,Carolus in G allia,Lodouicus in Germania quietè regnaret.Et cùm Lothario,præter Italia,ea pars Galliæ Narbonenfis,quam Romana prouincia appellanbsp;mus,efletadielt;Sta,vna cum ca particula Galliarum, quæ inter Scaldû amp;RhenUnbsp;amnem fita efl, ex hoc ifta extrema portio, Lotharingia, à Lothario diéta eft*nbsp;Dum Saraceni,duce Galba,Siciliam amp; Tarentum,terra manque acri obfidio-
ne premunt,Theodofius Conftantinopolitanæ clafiîspræfcôlus, ne fat quidem fuis copiis ffetus,ad Venctos confugitjfimulq; auxiliaremfexagintanauiû cla^nbsp;fem,focictatis iure poftulauit. Quod quumimpetrafTet, Petrum Andonicum,nbsp;Ioanncmq;,duces,Spatarij Augultalis dignitate donauit,quæ apud Græcorumnbsp;imperium maxima cenfebatur, Sabbas,quum Chriftianorum clafl'cm Adriati'nbsp;cum pela JUS cmenfam,Tarentum appropinquate cognouit, foluta obfidionCjnbsp;ad Crotoniatum repente littora occurrit,vt dilfimulato timore,leuique prxHnnbsp;fortunam experiretur. At ex leui pugna,ita vtrinque animi irritati,vtcollatis v-trinque fignis congrcderentur.Græcorumclaflis à principio fufafiigataq;,Ve'nbsp;neti aliquante obftinatiùs refiftentes, maximamcladcmpcrpciri funt, naucsq»nbsp;ferêomnesautmcrfæaut captæ. Hacelati viâoriaSaraceni, DalmaciampC'nbsp;tunt, Aufarcnfe oppidum,vi captumpopulantur.Onerariæ Venetorumnaues,nbsp;qux ê Syria mcrcibus onuftæ,in Tergeftino finu delituerat, à Saracenis captx-Ncgociatores V cneti ad vnum cæfi omnes, quando eorum nomen apudSara- .nbsp;cenos abominabile putabatur. Mox inmaritimamPicentumregionem diuer-terunt,Anconamvi captam populatamq; inccnderunt.cx inteftino principumnbsp;bello,non folùm Italia,fcd GaJlia quoque grauiifimam iaôturam accepit. Nan-que Nortmanni,quibus Emergis appellatio fuit, Romano rege ac duce,perDnbsp;geris oftia ingreifi, Aquitaniam totam deuaftarunt. Quin amp;: Heriam infulam,nbsp;multaqj religiofa monafteria incenderunt. Mox per Galliam eiFufi, vniuerfamnbsp;rcgionclonge lateq; diripiunt.Burdegalam, Xantoniam, Engolifmam,LemO'nbsp;uicos,Parrhifios,Turonum,Belluacum, Nouiomagum, Aurelianos, Piftauos,nbsp;innumeraq; oppidapagosq; populantur. Nortmanni in captis Galliæ vrbibusnbsp;diu permancre non aufi, ne coaólis cxercitibus, .à Francorû principibuseiiec-rentur,demum in Aquitaniam fc recipiunt, ibiq; fibi fedes ftatuût. Carolus cXnbsp;cognomentoCaluus, fuperatis Britonibus, exfisq; ducibus eorum,feLemo-uix vrbis Regem inftituit.Deinde Francia ingreifus cumexcrcitu rerumpoti-tus eft, quippe Lotharius fe fpontc Impeno abdicauit,in priuatamque religio-nis vita feredegit. Lodouicus m Germania, vbi late dominabatur, diemobiit«nbsp;Carlomannus amp; Carolus eius filij, aduerfus patruum Impcratore defignatumnbsp;arma capiunt. Dum vtrique ingentes moliûtur apparatus, Carolus Caluusve-neno potionatus, Mantuæ vita exceifit. Cui Carolus Balbus, ex fratre nepoS/nbsp;optimatum opera fucccifit. Qui cùm rebellantibus Vngarisqui feruitutis iu-guiü
-ocr page 191-DECADISL LIBER X. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lyi
glim ferre non potcrant, fæpc bellum intuliflct, ira amp; animo amp; corpore debili-tatus cftjVtmpriuatam rcdaä:us vitam,ab Arnulpho patruelc alcrciur.Scd poll viclos Normannos,qui Franciam Lothoringiamqj vaftabant,quum nihil laude dignumtacerct,primatumfaä:ionc imperio dcicdus; ciqj aFrancis Arnul-phus quidam,humili generc natus,catempeftatefufTeólus clt.Francis poft Ar-nulphum ad imperium cueótum regnauit Odio Parrhiftenfis comes Ropertinbsp;ducis filius a Caroli Magni gcncre alienus, poft quem Carolus pucr, Simplexnbsp;cognominatus,amp; Lodouici Balbi hlius, Fracorum regnum accepit. Sedper eanbsp;tempora,quibus Çarolum Caluum imperarc diximus,Nortmanni Aquicanicanbsp;Io Gallicaque prarda ditati trecentarum amp;fexaginta nauium comparata clafl'cnbsp;Conftantinopolim traieccrunt,dircptisacfucc^nßs illius ftiburbanis,in Occa-num mare fe recipiunta Saraccni adauótis in immenfumanimis, Cretam ado-riuntur,infulaq; potiti cunóla diripiunt. Maxima eorum pars in Italiam relata,nbsp;ab Ancone Hydruntum vfq; traiftum maritima: regionis vniuerfum late præ-dantur, amp; oppida cunóta fubuertunt. Eodem quoque tempore Bulgarilongcnbsp;prius ad Chrifti hdcmrcdacli: quum adhuc fchifmatici forent,catholicæ fideinbsp;dogmata receperunt. Et eorum rex delegate filiis regno, admonafticam reli-gionem confugit. Sueropilus Dalmatiæ rex, atque gens Sclauorumillifubdi-ta, quæ à Boemis Germania: genusdeduxit, tunc primùmChrifti lîdeinitiatanbsp;eft. Sed hoc anno falutis circiter oiftingcntelimo amp; oólogcftmo accidilFe credi 880?nbsp;mus. lifdern fere teporibus Saraceni è Creta prodeuntes,dum per Adriaticumnbsp;mare inChriftianum nomenvbiq; defæuiunt, Dalmatiattinon modo mariti-mam,fed mediterrancam quoq; grauiter infeftant. Grauis amp; calamitohi Sara-^nbsp;cenorum fuerat oppugnatio,fcd Vngarorum bellu multo calamitolius,quippenbsp;lt;]ui per ocium mira fcunditate adaudi,amp; fub Carolo Gallo rebcllarc auli, vcnbsp;fcruitutis luga difcutcrcnt,Saracenorum amp;: Nortmannorum exemple fuccefli-busqjconcitatimcq; infcij,quantafalt;ftioneChriftianarefpubhcalaboraret,ob-lata occafione,inftauratis amp; amplificatis viribus ab Arnulpho impefatore deft-ciunt. Inter Longobardos enim amp; Romanos orta feditio,Logobar di, qui Cif-30 alpinam Galliam, quam ab his Lombardiam nunc dicimus, incolunr, præ fa-
lt;fto Italiæ diffidio,amp;: Romanos cum Arnulpho impcratore afpernari,amp; itcrum ftbi regnum Italiæ vindicate cperunt, Vngarorum ferociam ac vires nequa-quam ignorantes,magnam inhuiufee gentis robore fpem profedlb locaueranunbsp;Quare ortain comitiis feditione,alij Guidoncm Spoletanum ducem Italiæ regem déclarât. Vngari igitur non modo deficiunt,amp;: imperata detredat:verumnbsp;etiam prouincias impcrij Romani incurftonibus amp;: rapinis vitra laceirunt,amp; nenbsp;ab humilioribus initium faccrent, Germanos in primis adoriuntur. Odium innbsp;Romanü nomen,quod diu diflimularunt, rebus potius quam verbis detegunt.nbsp;Tanto tumultu,omniumque confenfu fe inlibertatem aircruere,vt non modonbsp;nbsp;nbsp;
fenes,fedmuliercs quoque in habende deleClu,nomina vitro dederint. Qutim in Gcrmaniam cruperunt, tanta rapinis accædibus adiedafæuitia, vtnec æta-ti,ncc fexui, locotyue parccrent. Nam facra amp; prophana loca iuxta fpoliant, amp;nbsp;incendunt. Vnni,qui in Pannoniis olimremanfcrant,mitiorum confuetudinenbsp;populorum,ipft quoque mites cft'e£ti,amp; aliqua ex parte Chriftiani.Sed eorum,nbsp;qui è Scythia redicre, Vngarorum rcdundantia,in priftinos feritatis mores rc-cidere.Quare in diripienda vaftandaque Germania,mutua immanitate certa-bant,à principle,quofeunq; inucnerant,pafl'im cædere,pecora abigere,imbellenbsp;ætatem in captiuitatem ducere, fæpe in confpedu parentum contrucidare libenbsp;ros,illidere parietibus infantes, egremio matrum ereptos, nullum deniq; feri-tatis genus prætcrmittere,nobiliflima quæque ædilîcia amoliri, oppida, vices,nbsp;ac templa incendie abfumere. At vbi quacunq; iter per Germaniam fecerant,nbsp;fatis fuperéjuefæuitum eft,in Franciam Galliasqj pcnetrant,vbi acceptamà Cænbsp;rolo Magno feruitutem, illatascædes, ac abadas denique prædas abundè fta-tuunt vlciici, hic fuperiorem immanitatem inftaurant, quin etiam pro viribusnbsp;augent. AFrancis,qui hbertatis gloriam Vngaris abftulcre,cumulatiflinw
~ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;n iiij
-ocr page 192-ip ANT. B O N F I N 11 RE R. V N G A R.
pnas cxigunt,flammis ac ferro omnia deftruunt. Contempta fæpe captiuita te, cum pagis ac oppidis omneni æquè ætatem incendunt, magnificas ædesnbsp;demoliuntur, facram fupelleótilem diripiunt, nullum religionis vcftigium fer-uant.Nehis quidem immanitatiscriminibus Vngari caruere,vt aduftas quan-doque ex incendio humanas carnes legerentjedasqs fruftillarim inter fedeuonbsp;tarent,fæpe cum cædibus per pagos amp; oppida grafl'arcntur,Inimanuni quoquenbsp;fanguinem biberent.Omnia crudelitatis genera Scriptorcs,pra:ter pollutam v-triusque fexuspudicitiam,quamdomi militiæq; fempercoluerunt,in eos comnbsp;mentantur.Tanta vbique cæde bacchâtur,vt hæc Atilæ tempora fuperalfe cre-dideris,nequc ad hue cædibus amp;rapinis fatiaripotuere.Gallias quoque omnes lOnbsp;mifccnt,ne qua in rc Atilç progjnitoriceflifle videantur. Arnulphus,ac reliquinbsp;reges bis obftare non audebant, cùmpropter innumeram multitudinem quxnbsp;totam Galliam inundarat, turn propter Romanæ reipublicæ difl'eniioncm,in-teftinasq; Fracoruni difcotdias, quibus imperij Romani vires admodumlabe-fadæ ac cneruatç fuerant.In Italia creati noui principes,inter fe diflîdent,amp;: ci-uilia bellamoliuntur.Berengarius, quamuis à principio detrimentialiquidac-cepcrit,vir tarnen rei militaris peritiflimus,ac animi magnitudine præfl:ans,eonbsp;Guidoneminimicum fane redegit, vt in Spoletano ducatu, acHetruriæciui-tatibusoccluferit,amp; (vttutiùs ßbi confuleret) Arnulphiimperatorisamicitiamnbsp;fîbi comparare ftuduit, quod quum impetraflet, miflis ab eo auxiliis ,adiutus lOnbsp;eft. Senebaldus cumexercituhaudquaquamcontemnendo, ab Arnulpho pa- ;nbsp;tre miflus in Italiam,Guidonis largitionibus corrüptus, vt plerique arbitrâtur, inbsp;^ihil Berengario attulitadiumenti, reque infeétain Franciamrediit. Guiliel-mus tarnen audor eft, Arnulphum, Berengarij gratia, in Italiam cumexercimnbsp;vcnifle,Bergamumcum Ambrofio tyranno vi cepifle,eumq51aqueo fufpendif-fe.AFormofo pontifice maximo accitum, Romamvfque venifte, Guidonemnbsp;inclmataacie fugafle,eius vxoreniin arccjvbife tuebatur,obfedifl'e. Guido,fe-dente Fori#ofopontificé,diem obiit,Lambcrtus mregnofilius fucceffit. Paulonbsp;póft Arnulphus pediculorû morbo correptus interiit. Franci Arnulpho impe-rarori,Lodouicumtertiumeius filiumin imperio fubrogarunt,ac Franciæ Ger jonbsp;maniçque regem declararunt.Quin amp; Lamberto régi, Lothanum filium Spo-Icrani hæreditario iure fufficiunt, vnacjue cum Hetrufeis Italiæ regem créant-Vngari autem, poftquamper Germaniasac Gallias omniimmanitatis gcncrenbsp;fatis debacchatifuerant, per alia, arque iuerat, Germaniæ loca,in Pannoniamnbsp;reuertuntur. LodouicusrexGermaniæ, qui vbierumpentes in Bauariam Vn-garos,omniaquc paflïm igni ferroque vaftantes acceperat, ad Auguftam Vin-delicam.prope Lemannumfluuiumeis occurrerat, ab hisque fîmulata fuga,ißnbsp;infîdias tradus, vix cum magna clade fuorum euaderequiuerat. Q^aquidem
vidoria elati, Bauaros mox amp; Sueuos, item Francos amp; Saxones, longé latc-que populatifunt.Auditohoftiumreditu,coadisvndiquecopiis amp; auxiliis,hh 4^ lt; iterum occurrere audet, ratus fi vidoriam fperare nonliceret, prædarn fairemnbsp;amp;captiuos eriperet. Scie^at enim Vngaros popùlatis totditiflîmis regionibiis,nbsp;vfque adeo redire onuftos,vt ne facile quidem metiatur quifquam.Multo pimnbsp;auri amp; argent! ex Bauaris, Francis amp; Saxonibus planéretulerant, quàmimpO'nbsp;rante Carolo Magno, Franci quondam direptis Pannoniis afportarant.Loao-uicus igitur,conferto iterum cum Vngarica genre prælio, non modo prædamnbsp;amp; captiuos non recuperauit,fed ingenti accepta clade,vix euadere potuit. Manbsp;xima Germanorum pars obnixius refîftere aufa, non modo ingenti à rege pecunia vix redépta, fed vt id aflequerctur,ftata quotanis tributa foluère adadu^nbsp;eft.Quum Vngariprimos Vngariæ fines attigifl'ent,vt de totclariflîmis vno eo- f ]nbsp;dcmqi tempore prouinciis, quæ antequamin populi Romani poteftate quondam redadæ fuiftent,tot expeditionesfadç,tot cæfælegiones, tantum fangui-nis fuerar cfFufum,rriumphare viderentur, vniuerfam prædam, amp; captiuorumnbsp;multitudinem in pompam redigunt, quæ quidem pompa, vidorum agmina 2-quare videbatur. Occurrebant vndique fpedatuin congratulatunaque cæterinbsp;qui rc-
-ocr page 193-D E C A D I S I. L I B E R X. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;155
qui fcrtianferant, amp; eu ni tanto plaufu expagis ac oppidis viclorcs excipiebant, vtnullum Vngaria: diem hoc candidiorem illuxilfc dixeris. Nulla vxorcuinnbsp;liberiSjVirogratulatum obuolauit,quæ fpoliis oniifta nonrcdicrit.Tanta Icrui-tiorum copia fuit, vt prætcrquani in vbertate Pannonia:, alibi fame abfumptanbsp;facile fuifl'et. Tune Scythicæ primùm matvonæ ancillas admiferunt, ciuiliusq;nbsp;viueredidiccrc, feruitia ne celfarcnt, aut feditionem molirentur,parcini agrosnbsp;colerCjpecuariave curare,partim, cumdominis militare, Exuuiis hoftium,Marnbsp;tisHerculisque templa compléta funt,cæterapra:da viritimdiuifa. Hac igiturnbsp;expeditione Pannonia tot bellis exhaufta,ita auro amp; argento rcplcta eft, vtnulnbsp;lisrefpublica ciuium veiftigalibus indigerer,nullaque decufl'a pecunia, pra ter-quam externa vterctur. Reuerli m patriam V ngari, totam earn hyemem dominbsp;trâfegere,recreauerc,acrefcccre corpora,fupcriore expeditione defatigata. Atnbsp;ingruentc vere, ne tempus fruftra tererent, neve fortunam afpirantê per igna-uiainremorarentur, aliamexpeditioncmineundameflecenfcnt: quareProce-runitlecreto,aduerfus Græcos fumendaarmadeccrnunt.Vidcbantenimfeinter duo potentiilimaorbis imperia elfe collocatos,hinc Romanorum impcrionbsp;premebatur,quod in Francorum mantis perucnerat,hincGræcorum,qui Pan-nonias hello iarpe vexarant. Supcriore anno a Germanis amp; Francis, proaccc-ptis iniutiis, poenarum fat exegerant, nunc Gra:cos fuperelfc, quos ß vicerint,nbsp;^0 non modo inperpetuam felibertatem facile aflerturos eft'e fpcrant,veriim eti-*nbsp;am labefaftato vtroque impcrio quandoq; potituros non diftidut.Quum huc-ufque libi poft Arnulphi mortem profperc omnia fucceiriffent,opinionemquenbsp;luperaflcnt, animos a fupcriore fortuna concipiunt, augcntquc, ac maxima*nbsp;quæq; fibifacilè promittunt.acccditamp; idud, quod vires nunc iuntlonge quamnbsp;iinteaampliores,corpora laboribusobdurata, amp; animiexperientia cxadiorcsnbsp;fortioresquc.Proindc Myfiam fupcriore, Illyricum, Thraciam Macedoniam-que incurlionibus rapinisqtic laccftunt. Ira magnos ac diuerfos comparaucraCnbsp;exercitus,vt varias vno codemque tempore regiones inuaderent, tjiiodhaud-qnaquanitemercquandoque fit amp; in fterili velmaximè rcgione,ne quafortaf-50 le comnieatuuminopia laborarent. Dum cædibus amp; incendiis vfqucquaquenbsp;vagantur,abaftisqj pecoribus ac hominibus,omnia diruunr,ita Conftantinum,nbsp;qiu cum Alexandre patruo imperiti geflerat, perterruerut,vt multas vrbes fibinbsp;lubditas,vi adaâ;as,Vngaricæ genti quotannis tributa penderc patcretur. Quunbsp;bellum hoc è fententia fucceflift'et,in Bulgaros peregrinosqs populos arma verruilt. Bulgari nanq; Sclauorum genere nati, quando confimihseft vrrifq; lin-gua,è Scythia velut illi prodeuntes, traiedo Danubio in Myfias confedere,quinbsp;quum Thraciam,Illyricu Maccdoniam armis fæpe vexaflent, diu cum prin-cipibus Græcorum bella gefl'ere,variæ inter vtrofquc intcrccftere vifloriæ, innbsp;corum tandem ditionem concefl'ere. Hi cum Vngaris dimicare aufi,amp;adin-40 tcrnecionem fere redaefti, ftato quotannis ftipendio, muldhati funt.Tam pro-fpero vbique fuccefl'u, res Vngarorumeo euelt;fta:funt, vt nihil vfquc adeo ar-duum difficile foret,quod ingenio viribus afl'equi no confidcrent: nondunbsp;imperandidefeditVngarorumimmcnfa libido, neefapinis amp; cædibus adhuCnbsp;gens afperafatiatur,tantapopulorumfcunditatepuilularat,vt remoras quoq}nbsp;nationesinudaret. Tres fibi praipollentes ea tempeftate potentatus verebatur,nbsp;exquibus Francos ScGraicos graui hello confeccrant, Italifupercrant, qui Be-rengario principe fibiluraimpcrij vfurparant. Quarein Italiam innumerabi-lem fere exercitumparat,vt quod Atilapræftare non potuit, clariffimum impenbsp;rijPlt;omani nomen extingueret. Accedebant fadiones Italiæ, quibus vitro adnbsp;Jo maxima cptahortabatur.Ipfa quoque affiduofemperbellovcxata,pro referenda vice,cæteras nationes nullo frui ocio patiebatur. Italiam igitur fubSer-gij tertijpontificatu,amp;Lodouiciimpcrio,quum Berengarius in Italia vfurpauicnbsp;imperiu,Vngari adoriuntur,per Foroiulianu agrum iter faciunt,quod quidemnbsp;Italiailempcr cxitioBarbarisnaturapatefecerat. Quumhorum aduentum Berengarius accepiliet, cum quindccim milibus equitiun ad Italix lines occur-
-ocr page 194-IJ4 ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R.
rit, quem primo congrefTu Vngari profligarunt. Leoprandus eos primo con-greflù fpeâata Italorum multitudine, libi parum cofifos è Patauino agro ad hy bernandumin Pannonias rediilFe tradit,vtrem tantimomenti,cui tantum glo-riæ ae vtiiitatis inefl'et, fi confequi pofl'ent, maioribus longe viribus adoriren-tur.In fequentevere Italiam tanto apparaturepctiifle, vt maximos ac validifli-mos quoique exercitus facile protererent,Aquilciam,Pataiuum Veronamqucnbsp;neminereliftente prætcriilTe, peruenifl'e Ticinum, Berengariumbabito deie-£tu,amp; auxiliisex totaItaliaeuocatis,inTranfpadanaregione occurriire,militù-que fpedata multitudine præpolluilFe. Contra Vngaros numéro impates,ac a-mniumintericdu animo conllernatos, ad extremafere fuiire redaétos, quan-dopræ hoftium multitudine,defperataviôEoria, prælium conicrere non aude-bantjfugamque rapere flumina prohibebant.Demum quûfugere magis,quantnbsp;dimicare decrcuifl'ent,dum Abduàm fiuuium natando traiiciunt, quam pluri-mos præ nimia feftinatione fuifle demerfos. Trans Abduam pofitis call;ris,pernbsp;internuncios Chriftianos oralTejVtfe dimiirapræda,incolumes redire pateren-tur: ne id quidem ab Italis impetrare potuifle, Berengarium in quodam oppi-dulo tempus cum voluptate triuilTcjRomanospotius de vinculis, quibus Vngari vincircntur,quàm dearmis quibus cædercnturjcogitalle. Ad poftremuin,nbsp;quum hoftes fuga falutem quærcrent, in Veronenfemque agrum palantes fu-gercnt,in nouiflîmo agminc abinfequentibus prælium fuifle initum,quo lupe- î'nbsp;riores fucre Vngari, fedvbi adBrentamfluuium peruentum cft, dirimente v-trofqueamne Vngaros iterum impenfiùs orafle,vtpræda,captiuis,armis,equis,nbsp;vniuerfls denique impedimentis dimiflis,præterquam vno concefl'o viritinrnbsp;cquo,quo per fe quifque domumrepetere poiTet,incolumes abire liceret. Ne-que tainen impetrare potuifle, per infolentiam id Romanos fæpe reipondifle,nbsp;fl a mortuis munera canibus accipercmus,fdusque cum canina genre percu-teremus,Nos capite infanos, fanus iuraret Oreftes. Infolentiflima verba Vnganbsp;ros eo addwKiiTe, vtfortiflîme pugnando mori maluerint, quam aliquam cumnbsp;turpitudine fperare falutem,cogitâtes,ablata fpe fugæ,nil latins efle,quam cru-entamliofti viôloriamrelinquere, morterri morte fugerc : ex bonclto interitu, 5^nbsp;gloriofam flbi viram quærere: fortunam quadoque fortium virorum amicaffl:nbsp;Martern fæpe fugientem militem potius infequi, quàm fortiter dimicantcmiamp;inbsp;cunda dcorum numina benignum æquumq; viftorem fouere folita, infolcn-tiflimum contra perdere.Quare vt Leopraduslonge profequitur,fcfiptor quidem non afpernartduSjdum mutuafe exhortatione confirmant, Romanos ex-pedatione fufpenfos retinent, mox tripartito liis infidias obducunt. Atilli dumnbsp;internuncios præfl:olantur,cunâ:atione defatigati, magna ex parte cquis defili-unt,vt corpora curcnt.Dumfe ex mora tutos aubitrantur, ecce Vngari eduôl.inbsp;veteranorum validiflima acie,traieôlo flumine medios adoriuntur, penetrant-que, cædem inauditam partant, amp; tot viros præ nimia edentate confodiunt,vt 4®nbsp;multis ientantib.cibû in mediagulatransfigerent : nonnülb\ereptis equisfuganbsp;inhibere, eosq; lentiùsiugulare, inobftantes vehcmentiùs rucre,camposvbi-que cruorcinficerc,augeDant inteftlnacladcm odia. Nam tantus eosliuor in-celferatjVt pleriq; pugnamremoti detredarent, vtproximi quorum morte an-helabant,præ oculis trucidarentur:quod idcirco facicbant,vt ipfis deinde libc-riùs rcgnarc liceret. MutuaenimItalorum inuidia, fimultatcs amp;odia ,rtort fo-kim imperium,gloriam,ociumamp;fortunas abft:ulere,verùm etiam füerecaufa:,nbsp;quibus hæcomniafunditusperirent.Profufam demumfugam rapiunt, inftancnbsp;contnà defæuiuntque hoftes, amp; qui prius vernam nullis precibus ac muneribusnbsp;inuenerant, fupplicantibus deinde parccre nefeiebant, cæfis maxima ex parte pnbsp;Chriftianis,cætcri per fuga elapfi funt. Scythicus furor vlterius coerceri n5 po-tuit,Tranfpadanam paflim regioncm diripit, vaftatque. Scriptores pleriqueidnbsp;addunr,aliquantulum afuperiore narrarione diuertentes. Poftfugatum in Vn-gariæ finibus Berengarium, Vngaros, quuminTaurifinum agrum erupifl'enr,nbsp;ôô cundalôgê latcque vaftaflent,Taurifium quoque vicaptumfpoliafl'e. Dumnbsp;Mcdi-
-ocr page 195-X
D E C A D I S I. LIBER X. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lyy
Nîcdiolailum poft hæc côtcndere ftatuunt, V enetorum opibus ac fama rcnio-ratos, ab inftituto agmcn itincre, ad eorum ftnum diuertilfe. Qiwrum vrbem (vt aiunt)quun'i fine clafl'e expugnare ncquircntjcmbos tumultuarios fabrica-rur,quos vt ceJeriùs taccrcnt, alleres pellibus rite conglutinant. At comparatanbsp;hiiiufceniodi clafl'e,primo impetu Ciuitatem noua capiût,mox per littorcas in-Allas late bacchantur.Æquilium caput aggeris, Clodiam, quamnuncClugiamnbsp;diciint, exinde populantur. Additis ex hoc animis,ad occupandum Riuum al-tum fe accingunt, fed quum alia tunc vrbis forma amp;; munitio foret, voti compotes efl'e ncquiucre, Petrus cnim cognomento Tribunus, ea tempeftate Vc-nctorum dux,quumVngaros in Pannonia confedilTc cognouerat,Vnnorû qui-dcin poftcros,quorum Ixuitiæ euitadæ caufa in ^aluftres infulas,vcluti in pro-fugorum afylum , è Venetia quondam populi conuolarant, cxtemplo vrbem,nbsp;quod naturaloci abhorrere vidctur,àRiuo caftclli,ad ædem diuæ Mariç inlu-banico nominatam, perpctuo muro cingendam, Canalem veto magnü appcl-latuin, ferrca catena claudendum curauit. Vcrebaturenim vir ille fapicntiflî-nius,neveluti Vnnorum,ducc Atila,terror condendx vrbiscaufafuerat.itaVnnbsp;garorum furor conditam cxtirparet, ne ab eadem infaufta natione initium fi-inul amp; exitium Vencti pcculiari quodam fato fortirentur.T.antum viri prudc-fiavaluitjVtpatriâ ingcnti periculo libcrarit. Qmim igitur Vngari, Clodia mo-^¦0 uentcsjlittus ccpiirenr,quod contra Methamanchum cft,vtindcpcr Albiolam, nbsp;^ethamancho Albiolatp potirentur,Vcncti,Petro ducc,obnixius obftitere.Innbsp;variis quoq; locis acerrimc pugnatû,per quæ Barbari, multitudine freti,irrumnbsp;pcre conabantut.Et quum diebus aliquot vndiquc,ad feftum vfquc diui Petri nbsp;^aulique diem oppugnafl'ent,tandem defperata viftoria, quando munitifl'imanbsp;^præpotenti claflc,Ä:non tumultuariaamp;. commentitiâ opus erar,fe in Pataui-num agrum ad caftrareccpcrüt. lam primus annus Vngarorum in Italiam in-grclTus agebatur, quum Berengarius publicç faluti confulcns, datis obfidibus,nbsp;ingctiq;pecunia,fe vniuerfamqs Italiam à Barbaricaferuitute redern». Eodemnbsp;quoq; tempore,imperante apudGræcos Conftantino,quum Romanus,præfe-3*^ dus eins, Apulos, Calabros, nonnullosq; populos fub imperatoria conditioncnbsp;facile retinere nö polTct, homo facinorofiflimo quoq; fcelere perditus, Sarace-uotum regem cum maxima clalTc, in rebelles fibi Calabros Apulosq; concita-uit. Qm quiim ad cxtrcmaltalix oramappulifl'ct,Calabros,Apulos,Saientinos:
Lucanos,non modö Grx.co imperatori feruire cocgit,fcd cædibus, incêdiis ' rapinis lic afflixit, vt ad internecionem pene redegerit. Item à Supero Infe-roque mari, à freto Siculo,ad vrbis vfque mnia Romç, ita omnia occupa-uit, vt delcta Conftantinopolitanæ ditionis memoria, Barbarico amp; prophanonbsp;ciimfta impcrio vendicaret. Cui quidem malo,nifi loannes decimus pontifexnbsp;inaximus, vir circunfpettus amp; magnanimus profpexifl'et, iam de orthodoxa fi-niulfide jltalaqjfiflutefuifl'et adum. Hie enim Albericu Hetruriæ principem,nbsp;uiagiftrum cquitum dcclarauit,qui habito repente dcleCtu,amp;: coadis vndiquenbsp;auxiliaribus copiis, in primis prophanu hoftemc Latio repulit.Fugientcmin-^equutus ad Lirium fluuium, quern nunc Garlianum i|)pcllant, conferto prç-Ao profligauit, partaq; vidoria Romam ouans ingrelTus eft. Saraceni acceptanbsp;ingenticlädc,confternati,inGarganumm5tcmconfugerc, vnde munitaarce,nbsp;'ïiultis poftea temporibus Itaham longe latcque vexarunt.Poft hxc inter opti-*îiates Vrbis dilTenfio oritur, magna Albcricus,quern pontificis fratrempleriq;nbsp;^cputabant,afftciturinuidia, vrbe Roma propter liuorem amp; ingratitudinem e-jonbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ortam Hetruriæ oppidumconfugiens, cotrainuidorum impetum
accuratiflîmamumtione tuetur, amp; vt Romanorum ingratitudinem,amp;s inui-oruminiurias abundc vlcifcatur,adVngaroslitcrasmittit,quibuscoshor-exorat,vt ad capiendam vrbem Rorham, qua nunquam hucufq; potiri ^aluerant,maximis cxercitibus Italiam répétât. Quod fi fecerint,facultatcs,vi-csqjfuas non ignobiles pollicetur, fdus cum Berengario imperatorc initumnbsp;c ^Aidant:oblatam Vngari occafioncm,gens impcradi cupidifllma,haudqua-
-ocr page 196-ijó ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R.
quam patiuntur cLibi, infanos exceniplo comparant ex er ci tu s. Per Illyricumî-ter faciunt,amp; vfitata quondam via per Foroiulianû agrum amp; Venetiamin Fla-miniamerumpunt,oppidaamp; vicos paflim diripiunt.Contempto Alberici inafl dato,qui in Romanumagrumcos acciuerat,in Hetruriam penetrant,quameXnbsp;compado Albericus faluam amp; incolumem fore iufl'erat. earn cædibus vniuer-fam fdantjincendiis rapinis omnia vaftant. V niuerfam imbellium multitunbsp;dinem,quæ aut ex clade fupererat, aut fuga nequiuerat elabi,in feruitutem ai-fertam,in V ngariam abducunt. Poftquam igitur V ngari ab Alberico in Italiainnbsp;cnocati funt, opulentiiTima eiuspræda deinde alleâ'i,quotannisferè(vtRicharnbsp;dus auôlor eft) populandi caufa,vt quicquid remaferit,eraderent, repcterccoflnbsp;fueuerunt, à duplici tune genre, eademquc immitiilima, veluti à duplici luponbsp;mifella dilaniebaturltalia. ATyberi enimamne vfque in Calabros,amp;: ab Ater-no,quem Pifeariam dicimus, in Salentinos quicquid erat, Saracenus popula-turApher. Cæteram verb partem Dalmatiæ PannoniæquefinitimamVngarusnbsp;incurfat.Berengarius autem quum vtrique hofti obftare non pofl'ct,in Cifaipi'nbsp;nam Galliamimperij fui vires reuocarat, ibique pro virili parte fe tuebatur :nbsp;cuntfa Italia: mala, tanquam «a fpeculä triftisprofpedabat. Hac igitur tempCquot;nbsp;ftate defurtdoLodouico, Gonradus Francorunigenerc oriundus,virdomifonbsp;risque clarus, omnium confenfu populorum imperator creatur : quo quideio
imperanre,varii principes ampliffimis potentatibus freti,claruerc:ex quibus in primis Arnulphus Bauariæ dux, Burchardus Sueuiæ,Eberardus Franciïr,Hi'nbsp;iilbertus Lothoringiæ: atque cæterorumquos diximus, potentiifimus Henri-
eus quiSaxonibus amp; Turingis imperabat. Secudolmpcrij anno,hi principes Conrado defecere:inprimisque Henricus fuç gentis robore fretus, rebcllauit-Sed Gonradus prudentia ac viribus pollens,ad gratiflimum omnes obfequiumnbsp;reuocauit.Solus Arnulphus,Bauarorum dux, terrore percitus, nequaqua CoOnbsp;radi mifericordiæ iifus,cum vxore acliberis ad Vngaros confugit,nc Conradonbsp;inuitus parère cogeretur,néve facile contumaciæ iuæ pnas exolueret.EtM^^nbsp;mente abiit,fe nunquam rediturum,donec infenfum iibilmperatorem,extre-niumdicmclaufifl'enouerit.Imperante Gonrado,BcrcngariusrexItalixdiei® nbsp;obiif.cui Berengarius fecunduseius filius in regno fuccellit: quo quidêregnannbsp;te,Lodouicus Bofonis filius,qui Romanæprouinciç amp; Burgundiæ rex crat,pornbsp;Taurinos Italiam ingreifuSjà Berengario iccundo vidus amp; captus cft:atquc d fnbsp;conditione dimi/rus,quamiureiurando afl'eueraucrat,fc nunquâ pofthac cui^ .nbsp;exercituinItaliamrediturum.Sedpaulopôftnonfcruataconditione,acrcfed' |nbsp;fo fdere,per Tridétinos in Italiani reucrfus,in primis Veronam occupât: fe |nbsp;a Berengario mox obfeflus,quum Veronenfesvrbcm dedidilfent, cunicopi^nbsp;interceptus, erutis peierator oculis dimiflus eft. Berengarius Burgundionu^nbsp;vidoriapotitus adredintegrandam Italiçquietem animum aduertit,quani3'nbsp;fequi dcfperabat,ni cum Vngarorum ferocüTima genre pacem ac fdus inir^^nbsp;quippe qui quotannis incurfîonibus amp; rapinis Italiam vexare folebant. 0^9nbsp;vbifadumeft,Vngarirabiem,quainltalos diufæuireconfueuerant, inreg^^' (nbsp;nés alias plane verteruiTt. Alemannos repetunt, quos bello fæpe folliciraraO^nbsp;arque folita crudelitate diripiunt,amp;; trucidant: quod quidem irhmanitatis vicgt;^nbsp;apudhanc gentcmnondumexoleuit. Neque adhucido cum Vngarisfeeder^nbsp;quiefcit Italia, quarido populus Romanus, Alberti Spoletaniducis fundusnbsp;xiliiSjobfeiTa Orta,captoque Alberico,qui in Italiam Vngaros euocarat, cutonbsp;latiiîimas de patriç inimico pnas fumpfit. Interea Saraceni, qui iri Gargai^^nbsp;monte confederant, Apulia Calabriaque vaftata, Beneuentû vi captuminceOnbsp;dunt. Adaudis animis regrium amplificarc conati, à multis oppidisnbsp;obfequiaacccpere,fedà Gutdonereprèflî, Romanis finibus exceflcre. Aiy^nbsp;ad Vngaros redeamus, poft fadam cum Beregario imperatore pacem, P°Pnbsp;tamque Alemanniam, ingrediuntur Alfatiam, quam cum Saxonia pariternbsp;prædantur, amp; ex eorum inftituto, cædibus omnia complent, ac homines cnbsp;pecoribus abigunt. Sed adMoresburgum Germaniæ oppidum, quod
-ocr page 197-DEC ADIS I. LIBER X. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;177
num,Turingioruni,amp;: Sclauorum finibus fitum eft,ab Henrico rcge grauiftima nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ê
clade afteótifunt. Nam vc Leoprandus tradit, Conradusvbi mortem propius adeflc confpicatus cft,aduocato procerumconcilio,Heiiricum Saxonu amp; Tu-ringiorum aucem,Regem Imperatorem creandum efle ccnfuit,cuius paulonbsp;poft expirantis autoritäre, omniumI'ufFragiis ad imperatoriam dignitatê eue-dus eft,amp; tunc primum à Francis in Germanos tranllatu eft imperium.Quumnbsp;omnes ci principes légitima obfequia foluercnt, Arnulphum tantùm habuit ad-uerfum.Qmppe qui cum vxore ac liberis,poft Conradi mortem,ex Vngaria re-ucrfus,amp;: bonorificentiflime non modo à Bauaris, fed Francis quoque Orien
te talibus iufeeptus, amp; vt oblatum fibi regnum obiret hortatus, Henrici imperio I' aduerfari cperat. Henricus id ægrè Ferens, coadis magnis copiis, in Baua-riam contenait, extra Bauariæ fines Arnulphusoccurrit. Quum vtrinque in-ftrudæ actes conftitifl'ent, Henricus vir fapiens, nc quidtemerc ageret, quodnbsp;pnitentia fubfequeretur, ad fingularc colloquium Arnulphum vocat,ibi mi-tiflimis verbis fibi hominem réconciliât, creandorumque pontificum potefta-tem inregione Bauariæ, quod maiores eius nunquam allequi potucrc, fpontcnbsp;donat. Is Henrici oratione vidus, depofitis armis, debitum pollicetur obfe-quium,fcmperquc recipit fe pro imperatore dommoq; fuo Henricum vnicumnbsp;habiturum. Cópofitis his rebus,Vngarorum incurfioncs, rapinæ ac cædes vul-
^0 gó referuntur,quibus cum ad illud (quod diximus) oppidum occurriflet, cæfis FugatisqueVngaris,recuperatapræda, acingenti captiuorummanu, memora-bili vidoria potitus eft.Dum hæc omnia ita geruntur,ecce miferYima in prifti-nanialarecidit Italia- Nam dum Berengarius fecundus, ido cum Vngaris f- ,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*
derCjRomanu imperium inftaurare conatur,tyranni,quibus eius potentia for-midolofa videbatur,Rodulphi Burgundiæ regis fuafionibus agitati,cum c Gal liis in Italiam aduocant, cuius viribus Berengarium imperio eiiciant. Rodul-phus Italiam ingreftus, fadionibus optimatum eiedo Bcrengario, tribus tantum annis rerum potitur, fed Italas artes ,amp;inteftinaodiaVngarica continuonbsp;vicifeiturimmanitas. Berengarius enimad Vngaros,quos fibi fcmperamicos
Jo habere ftuduerat, repente confugit, eorum opem vt in imperium reftituatur, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;implorât. Vngari Salardo duce Italiamrepetunt,quacunq; iter faciunt, omnia
rapiniSjCxdibus amp; incendio vaftant. At vbi Ticinum peruencre, obfeflam vr-bcm vi ceperunt, captamque ferro ignique abfumcre conati funt. Quiquum Rodulphum in Italiam aduocarunt, quum parum ineo præfidij efl'e intueren-tur,contempto eo,Hugonem Arelatcnfem principem acciunt. Qui magnis ex-creitibus Italiam ingreftus, imperioque potitus, fufpedos optimates 5 à quibusnbsp;fuerat accitus,ne fe iuxta ac Rodulphum tradarent,daro Samfoni negocio,quinbsp;legionis præfedus erat,omnes in exilium egit.qui muldati fuerant,Arnoldumnbsp;Bauarorum ducem in Italiam euocant,qui adita extcmplo Italia,principio V e-jnbsp;nbsp;nbsp;40 ronam venit, amp; admilTus à ciuibus, rex Italiæ, ac Imperator .a populo confalu-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
tatus eft.Quo quum Hugo cum maximo equitatu,multisq5 cohortibus occur-riflet,conferto prælio profligatur Arnoldus. Berengarium lécundum Italia cie- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dum,qui ad Vngaros cofugerat, quorum feniper amjf itiam amp; auxilium omni
ftudiojfidc officioquecoluerat, pleriquc in Vngaria, apudSueuos alij obiifle tradut.Tertius verb Beregarius,primi Berengarijex filianepos,ab cxilio,mul-tis auxiliis adiutus,m Italia rediit,fed quorum potentatuum ope id feccrit,prç-terquamVngarorum, baud fatis copertum habco. Hie quum fuarum partiumnbsp;promiftum fauorem, amp; auxilium non inucniflet, Hugonemq; in fe arma para-' re fcnfiftct,ab inccepto deftitit,in Sueuiamqj fe recepit,id autem loanne vnde-
¦ nbsp;nbsp;1° cimo pontifice maximo à Chriftianafalute anno nohingentefimo trigefimo- p 5 y.
i quinto plerique accidifte prodidere. Eadcm tempeftate Saracenij cum ingenti daflejGcnuam appuliffe dicuntur:quam vbi expugnaruntjinaudita omnis çta-hs ac fexus cæde patrata, immanitcr cunda diripucrunt,incrcdibili præda ditanbsp;tijinAphricamrediere. Sedquæ,amp;quo modo nonnullaConradiHcnricivenbsp;teinporibus gefta fint, ex Vngarorum breuiter ànrtalibus baud ab re adiicien-
o
-ocr page 198-ijS ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A K.
da eflc duxi. Refcrunt enim eos poft Morauiam amp; Bocmiam hoftili manti p'®* pulatas, quæ vitra Danubium magnæ Germania: partes funt, citra Danubiui»nbsp;mox arma vertiftc,in primisque finitimas fibi Carnorum ac Noricorum regio*nbsp;nes,quas Carniolam, Carinthiam, Styriamque nunc dicimus, fuperioris Pan*nbsp;noniæ caput attingentes inuafille. Dum eorum incurfîoncs ac impetum Go'nbsp;thofredus Morauiæ dux, Eberhardus Carinthiæ princeps, cum Gregorionbsp;quileienfî patriarcha, cocrcere nituntur, acerrimam pugnam conferuift'c, ibinbsp;quamuis multiex Vngaris occubuiflent,deftderatis tarnen ducibus,profligato-buc patriarcha, Alemannos quoque fufos amp;fugatos fuifte. At illos,direptis tribus regionibus,pr3edaoneratos in Pannonia cum vidoriarediifl'e. Conradumnbsp;læiis imperij fui finibus,admodum commotum, Auguftam Vindelicam petiil-fc,vtc5parato exercitu, fccuado amne Pannonias adoriretur, immanitateinqjnbsp;Scythicæ gentis, omnium populorumociaperturbantis, pro viribus vlcifcere-tur,fcd Italorum fadionibus remoratum ab incpto deftitifle. Quinetiani ad-dunt,Vngaros poft hæc tribusannis quieuift'e,quarto verb,in Bulgares mcfflO'nbsp;rabiiem expeditionem fufcepifl'e, in quaquum omnia è fentencia eueniflenbnbsp;ccpift'e hoftium caftra,ciuitatcs amp; oppida expugnafle, omnia eorum fpolia totnbsp;annisparta,iteniquicquid auri argentique illis crat,afportafl'e,abegifle^irmcn-ta omnia, amp; ad noftra vfquc temporacrepta illis oppida retincre commémorant. Item poft hæc Italiam, quam fa:piflimc infeftarant,repetiifl'e, Patauium i-
gni ac ferro ab his abftimptum. Adita Gallia Cifalpina, Luitarium Vercellen-fem cpifcopum,populata bafilica,trucidairc. Demum vniuerfa Gallia fpoliata,
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;opulentiftlmos in patriam fuifl'e rcuerfos,deinceps annos decem fcrualfe quie-
tem. Deinde Saxoniam,Turingiam,Franciam Burgundiam incurfafle,dumnbsp;pra:da onufti re deunt, ab Alemannis ex improuifo intcrceptos,graue cumin®nbsp;præiium commifilfe. Fugatis hoftibus,tria Vngarorum milia cecidifte, qui verb pugnafupcrfuerant,reuerfos in patriam, annos circitcr fexdecim quieuiflo-Prxtcrca cum diutino ocio vti non poflcnt,quando ad flagella gentium natinbsp;fuerant,S?lcuiam repetunt,obfldent Auguftam. Vrbanum Conradi primi iuf-fu, vrbi cum Italo Alemannicoque exercitu fubuenilFe, quod quo modo tem-1nbsp;poribus congruere poflit, baud facile dixerim, quum annis hic fcpteni tantumnbsp;impcraucrit,amp;: hæc omnia,qua: diximus,fub Conrado primo gefta,eorum Annales fuifl'e prodant. Ex quo facile Annalium deprehenduntur errores, amp;: nonnbsp;geftorura,quumnonmodb hæc Vngari,fed longe maiora omniumScripto-rum teftimoniogcflerint. Sedquæreferunt,profcquamur, Vngariab vtroquenbsp;exercitu in Auguftæ obfidione occluduntur, ôôita ( inquam ) occluduntur, vtnbsp;obfefiipotius,quam obfldere viderentur : nam hinc fluuio ex inundatione ex-crcfcentc,hinc ab Alcmanno Italoquchofte arcebantur,nullus fugæpatebatnbsp;cxitus. Alter Vngarorum excrcitus, baud procul ab Augufta, in fylua delitue-
rat,amp; fuis qua arte fubueriiret, baud facile fuccurrebat. Numerus erat quadra-1 ginta milium,ij dum fuos fentiunt partim obtruncari,crucibusq5 fuflfigi,partim
- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;in captiuitatem duci,altcrutrum hoftium exercitum fecedentem præftolantur,
quod vbi fadum cft,Co^radi copias ad Rhenum defeendentes adoriuntur. Ex quibus tot capiunt, quot redimendis rependendisque fuis fat efl'e poterant, nenbsp;fpes quidem eos fruftrata eft,quandocjc his, qui circumuenti fucrant, amp;:capti,nbsp;quicunque fuperfuGre,faä:a commutationc reftituti funt. Ex his qui cæli funt,nbsp;rtobilc Lehelis facinus prædicant, hunc cum Bulcho captum, ad Conradum^nbsp;dudum refcrunt. Poft hæc percundanti principi,cur tam diro Chriftianosani-mo in{cdarentur,cum itarefpondifle aiunt,Humanorum (inquit) fcelerumfu-mus vltorcs,amp; adfuppliciaveftraàDeo editi,quumvos pcrfcqui definimus, fnbsp;tunc à vobis, irato Numinc, capimur, amp; obtruncamur. Admiratus hæc Imperator, optandæ mortis poteftatem obtulit. Lehel antequam optarct, tubam,nbsp;qua in bello vtebatur, poftulauit,qua data, Conradi caput Icthali vulnere,nbsp;extempio confregit, Præibis ( inquit) ad inferos,amp; ibi mihi feruics. Credebantnbsp;cnim Scythæ,quofcunquc in hac vita cædcrcnt, eorum in altera fcruitio eflc
-ocr page 199-DECADIS L LIBER X.
{Jctituros,fed quid credendumßtjquädo hie tempori parum quadrant,alij iu-dicent, Cæteri redemptis fociis vitra progredienteSj ditiflimum Vita: cnobi-umprxdantur,traieótoq5 Rheno,Lotharingiani inuadunt. Apud Argcntani oc-currcnteni fibi Erardum, eius prouinciæ ducem, amp; Bcrtoldum Brabantix ty-rannum,conferto prælio,captos obtruncantàDeinde viótoriaclau per Galkas cfFunduntur,templa paflim diruunt, amp;: incendunr.Mcrcnieni,Treuircnfeni öinbsp;Aquifgranenfem agruin incurfant. Omnia amp; facraamp;z prophanapopulantur,nbsp;cædibusqjfdant. Scnoncs diripiunn', Sagufam amp;Taurinam diruunt. Per al-pes denique in Italiam relati,direptaTranfpadana regionc,inPannonias ditatinbsp;f«nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;îo redeunt,ac viginti annis in ocio pcrmanfere.Exado hoe ocij tempore, falHdi-
ingreflus.Statuta temporanea pro mnibus monomaohia,quû vterque iri eer-
ta quicte, pofthxc ab Vngans in Bulgares inftaurata expeditio , Hydropolis expugnatur. Thracia ingrefli, vt intermiflum à Græcis tributum recuperarent,nbsp;Cóftantinopolimacerrimaobhdione circumueniunt. Tune GræeusquidaGinbsp;ganteæ proecritatis roborisq; ex vrbe prodicns, ad fingulare eertamen Vnga-ros prouoeat, quin etiamfe eum duobus vna depugnaturum pollieetur. Guinbsp;Bothondus Vngarus obuerfatus,Ego quidem(mquit)Soythieæ gétis minimus,nbsp;teeumfingulari pugna deeertare dedignarer,nih duos tibi loeios adiunxeris,nbsp;quorumexiiuram tibiammam alter obferuet,alter eadauertibi humauduranbsp;curet:quarc Impcratorem vellrum,omnino noftræ gcntis vedigalem tributa-jj to humquereddam. His diótis, Opouri dueis imperio,in obieólam vrbis portam»nbsp;fuas vires expcriri iulTuSjVibrata bipenni ita portam illißt,vt infantibus paterecnbsp;tarnen defeendiflet, poftquam aliquandiu deeertatum cft, interfeélo tandem*nbsp;Græco, Vngarus viôtor euaßt. Imperator cum vxore ac ciuibus à mûris defpe-ftantes,infaufta belli aufpicia dum ægrc ferunt ,faciem aucrtunt, è ßngulansnbsp;pado certaminis,Vngaritributarepetunt. DumGræcorumprincipiludibrionbsp;habentur, longe maiore furore fuccenli, Græcorû paflim vicos amp; oppidadiri-piunt amp;: incendunt/antaque fæuitia vfqucquaque graflantur,vt cxiiianita vbi-que Græcia Maccdoniat]ueopulentifßmi redicrint. Sed de his haôtcnus, qua*
primus è Francis in Germanos imperium tranftulit, Germaniætjiie rcgnuin cumlaude gcflît.Poft cius mortem Otho filius fuffedus eß, qui Matildæ Thc-odoriciSaxonum regis filiæ fufpcétus erat.Otho non minus animi, quam corporis dotibus excellens,mira virtutum commixtionc conditus eratmam in belnbsp;10 ingens ac ferox animus,alioquin comis amp; benignus,amp; præter patriæ moremnbsp;perquam humanus. Pro domandis Germanorum hoßibus etß multafhciternbsp;geflît,nullum tarnen tutius feliciusq; geflit, quàm id,quo rebelles cotumaces-queprocercs æquanimitate, dementia amp; comitate, in amicitiamfocictateni-quereduxit. Etea vel maxime ratione fidclilßmos habuit,quia fe abfente, Sa-4o xones Vngaricam gentcm,agrum longè lateque prædantem,clade vfquc adeonbsp;magna confecerintjVt ad multorum ociumannoru reuocarint.Deinde Henri-cus,Bauariæ dux, vtltaliæ comraodo bene confuleret,Aquileia capta inproxi-mas vrbes caßra mouit. Vngari quietem abominati,\^luti refarciendæ iaótura:nbsp;ignaui£cgratia,Italiamrepctctes,Iußinopolimproficifcuntur.Et dum vitra pro-gredi contendunt, Henricus occurrit, quos vno alteroque prælio itaprofliga-uit,vt relatopcde Pannonias repetierint. Henricus vidoriaelatus,Ticinum vf«nbsp;que Tranfpadanum agrum incurfat, fed vbi Berengarium, qui cum Lotharionbsp;Hugonis filio in Italia regnare cperat,multas in fe cohortcs,ac maximu equi-tatumcomparare nouit,continuato itinerc,in Außriam fe recepit. Vix Bcren-Jo gat ij opera tumultus Italiæ plane dcfederat, quumToxisV ngarorü rex, quemnbsp;ipfi Toxum dicunt, diui Stephani régis auus, amp; Geyfæ pater, quum Henri-cumin Italia, pulßs Vngaris, regnare rumor cfl'et, incredibili copiarû appara-tu Italiam inuadere ßatuit,ne Bauaros in Italia dominari patcrctur,amp;: vt contu-meliofam fuæ gcntis rcpulfam vlcifceretur. Italiaudito Vngarorumapparatu,nbsp;quem (vt fieri folctjmulto maioremfamareddiderat, ingétipauorc deterren-»
-ocr page 200-160 ANT. BONT INI! R E R. VNGAR.' , tur.Bcrcngarius tertius,cui non prudentia minus quàm foituna fauit, AlbcrtUnbsp;Milium ad cxorandiun Toxim extemplo mifitobuiam, vt promilla ingenti pCnbsp;cuniajScytharum tempeftatem deprecaretur. Ita viftus adolefcentis proniiÆsnbsp;amp;: precibus eft Toxis, vtacceptis decem argcntci nummi modiis, italiæ parce-rct, Pannoniasque repcteret.Poft hæc pacata kalia, Berengarius, AlundaLo-tharij vxore in carccrcin conieâ:a,poft viri mortem,qui io«o nomine regnifrunbsp;ebatur, Albertum filium,data Lombardia, Italix Regem pronunciauit, le veronbsp;Auguftum, amp; Impcratorem Romanum appellauit. Vcrùm enimuero eorumnbsp;imperiola tyrânis quum omnibus ferè odio eile cpiflet, amp; de Pontifice ac o-ptimatibus vterque male mercretur,Othonem in Germania amp; Francia res nianbsp;gnas CLim fumma laude gerernem, Agapitus pontifex maxim.us,amp;: pars maximanbsp;procerum in Italiam conuocant, ac rebus opem afflidis expoicunt. Oblatamnbsp;ingentis gloriæ occaiionem accepit Otlio, quinquaginta milium comparâtnbsp;exercitum,amp; vfitata per Foroiulianum agrum via Italiam adit. Cum Berenga-rio Alberto congrelFus, vtrunque fuperat.Potitus kalia, Alundam Lothari)nbsp;quondam vxorcm,apud Ticinumcarcere libérât, liberatamque vxoremacci-pit.Viikis ac fupplicibus, Berengario Albertoque filio non folùm facile peperen,fed Lombardiam omnem,præter Veronam amp; Aquileiam, precario nomPnbsp;ne gubcrnandamdclegauit.Albertus paulo pôft,apudRauennam, mercatores .nbsp;Venetos variis incommodis alfccit, quippe qui Comaclëlîum clalfc fretus. A-driaticum linumpiratico morclatè difeurrens,Venetos admodum infeftabat.nbsp;Quare adaéfi Veneti, tumultuaria clalfe Comaclum adoriuntur incautum, at-
* que mox vi captum vnà cum oppidana claflc fuccëdunt. Dum Berengarius Albertus m Cifalpina Gallia amp; Flaminia dominantur,Græci fimulamp; Saraceiv,nbsp;Apuîiam,Calabriam,Lucanos amp;Salcntinosmiferabili bello vexabant.Roma-na rcfpublica à duobus confulibus,morc maiorum,amp;pr^fe»ko vrbis,qui populo ius dicebat, duodecimque tribunis è plèbe delectis, co tcrtiporc gerebatuf»nbsp;quorum Aagiftratus DccarchonGræcc, Latine Decemuiratus diccbatur.nbsp;quicquid in Hetruria,intra Tudcrtum,amp;: vrbë vetcrem,itcm intra Marfos,Rc-atinos, arque Ncapolim continetur, Romanærcipublicæ ditionis erat. Otlm 1nbsp;HugonemParrhifienfcm(vt aiuni)comitem, inLodouicum Franci.x regë noua molientem,duplici expeditione ad regiæ poteftatis obfequium rcdegit.Bo-giflaum Boemiæ regem, fibiquandoque reliiëtantem perdomuit. Quod Vn-gari iniquo animo fercntes,inllaulatis vtrinque odiis,comparatis munitilTimi^nbsp;lcgionibus,lt;Sc cquitatu,morc plus quam hoftili Gcrmamam repctût,rati Ütho-neni Franciæ rebus implicitum, patriis populis baud facile fubuenturum. At !nbsp;Imperator Otho,audita Germaniæ vaftitate,contraólis vndique auxiliis,patri-ain rcpetinVngaris, quapotuitpernicirate,occurrit. Quum acics vtrinq; con-ftitifl'ent, tantisardoribus acodiis ab vtrifqueconcurfum, vt fupra excrefeen-tem in medio cadaueruni aggerem diebus aliquot dimicarint,fola tantum node a pugna cefl'atum. Quamuis tune Germanis vidoria cefl'erit, amp; illa qm-dem cruentiflima, Vngjri tarnen vidi SC fuperati dici non polTunt, quianun-quani ceflere, fedobftinatiHîmis animis adinternecionem vfq; feredepugna-runt.Quo quidem bello,quum innumera multitudo occubuiflet, Vngaroru^nbsp;vires adeo eneruatæ funt amp; exhauftæ, vtmultis annis in Pannonia ab oniniiUnbsp;expedi ti one continuerint. T res in eo prælio V ngariex gentis reguli capti fun^»nbsp;quos Germani,prætcr virorum dignitatem Othonis imperio,vt perpetuumnbsp;ciuis hoftibus facerent ftomachum, dum infamimorte fugillarcnt, laqueo mFnbsp;pendertint.Quare Othonis famàita pafllm dilfufa vagatur, vt ad libcrandam^nbsp;loannis duodecimi lue imperioq; Italiam, amp;à Bcrengarij fæuatyrannideafle-rcndam,omnes vitro procereS ac populiconuenirent.Otho verb tantimomcUnbsp;ti expeditionem f.ibiturus,filium feptimum vix natum annum, apud Aquifgt^nbsp;num Germaniæ regem declaräuit, ipfe cum multis legionibus in Italiam pronbsp;cifcitur. Ne dcfucre quidem nónuili Italiæ populi,qui montibuseditiflimisnbsp;ti,Saraccnoru aduerfus Othoflcm auxiliaimplorarunt.Ioanncs vero pond
* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;omni*
-ocr page 201-DECADIS I. LIBER X.
l61
omnis intempcrantiæ notafugillatus,duos Cardinales, quos Othonemliteris accerfifle noucrat,alteru nafo, manu alterum mutilafle fertur. Otho pacata Italia, Berengarium Albertumque filium in fuam poteftatem redadtos, alterumnbsp;Conftantinopolim,in Auftriam alterum relegauit,qui fquallore fituque obdu-lt;^i,miferrime periere. Hunc igitur finem, pollquam Franci Italia: regno impe-rioque eieóti funt,imperatores,reges,amp; tyranni Italia oriundijqui ad annum vf-que quintum amp; quinquagelimum imperarunt,fortiti funt. Sed ad Toxim re- toxgt;^.nbsp;deamus,Stephani beatiflimi régis auum, de quo Vngaricarum rerum fcriptores, quæ référant, nofcere erithauddubiè operæprecium. Hicquum omniumnbsp;Scythicçgcntis procerum fuft'ragiis regnum obiiirer,ne ingrato Vngaricamfe-
ancorum iniurias
fta vlcifceretur, atque his imperare ftuderet, queCaroli tempore, diu Panno-niis imperarunt,Gallicam alFedlatius expeditione fufcepit. Q^m prouinciam per legatos inuahlTet, eaque late direpta, oneratus exercitus Rhenum in reditunbsp;traieciflct, quamprimùm Germaniam attigit, in partes trcis diuiditur. Ex qui-tgt;us quum duæ fine honore,contra vero tertia,cum viótoria Pannonias repete-ret,quam vidricem Saxones redire intellexerant,ad Ifmacam T uringiæ ciuita-tcinadoriuntur, præter feptem, quos vinos ceperant, exhacad vnumomncsnbsp;ctudeliflime trucidant. Septem, quos captiuos referuarant, vtillatam fuis cla-dem referrent,amputatis auribus inPannoniam dimiferunt.Quibus hçc mandata dedere, Ite(inquiunt) adveftros redite Vngaros, amp;noU:ro nomine nun-'nbsp;elate,atque re ipfa,amp;:cxemplo admonete vcftro,ne fuppliciorum regionem répétant. Duæ verb partes,quæ fuperfuerant,audito fuorum cafu,antequam Suenbsp;uiamattigiflent,fpolia:dciecere,vt expeditius dimicarent : depolitisque fpoliis,nbsp;quicquidhominumpecorumque occurrerat, contrucidarunt, magnificasquenbsp;inferias ad placandos fuorum manes faditarunt. Illi verb feptem, qui auribusnbsp;deformati rediere,quia cum fuis mori recufauerant,aut poft eorum cædem, innbsp;captiuitate fuperftites efle pafll fuerant ,hacfeuera iudicum fentqntia muldatinbsp;funt. Omnia eorum bona in ærarium publicum relata,ipft ab vxoriÄis ac libc-50 ris abdicati,nudis femper pedib. incedere,per hngulain caftrismendicarc ten-toria,nihil vfquam,quoad vixerint,poftidere iufli funt. Pei^etua demum igno-niiniænota his inufta,quæ à cognomento profluxit:Lazari nanque, mendicinbsp;funt appellati. Sed Othonis mentio repetatur, qui profligatis Italiæ tyrannis,nbsp;RomamprofeduSjhonorificentiflimeque in Vrbe admiirus,quando vniuerfusnbsp;Romanus populus in cius occurfum eftufus fuifle dicitur, à Leone odauoponnbsp;tifice maximo, ex more, imperiali corona donatus eft, amp;Imperator Auguftusnbsp;appellatus. Primusque fuit,qui poft tranflatum in Germaniam Romanum Im-penum,imperiales titulos,ac fauftas acclamationes rite fufciperet,quodin prç-
40 mana Iupcrbia,vt ob hanc vnam calamitofamamp; cruentam Othonis vibtoriam, nbsp;nbsp;
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ex Vngaro neque fufo neque cedente relatam, imperij quoque Pannoniæ ti-
tulos vfurpet. Blandiri fibi potius ex re parua, quam alienam gloriam recenfe-re ftudet, illud quandoque fuccurrere debuit, etfi Rqpianis aliquando formi-dolofa fuit, V ngaricæ tarnen fæuitiæ, vaftationis amp; rapinæ ftiiïle gymnafium. V tinam hæc minus verc,quàm affeétatè cuique dicere liceret.Sed Itali fæpius,nbsp;amp; GræcijVngaris incurfantibus,pepcndere ftipendia,aut eorum paeem carions mercati funt, quàm fari liceat. Galli, Europæ populi haudquaquam ignobi-les,propter Vnnorum incendia, vaftationes amp; excidia, vixper multa tempora
riofius iurc cenletur. Sed quando apud nobilcs plerafque nationes yirtus elari-güit,ardorquegloriæ tepuit, quum omnium fit viciflitudo rerum, à peregrinis quandoque gentibus,fi qua geftarum rerum gloria pollcatit,opus eft,æquo aninbsp;tuofuperari patiamur : vel fi id pati nolimus, viribus amp; ingenio fuperemus/
O iij
ï6z kïir. B o N F I N Î I R Ê R. V N G A R.
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Scdaddiuerticulumreuocetur oratio. VrbemRomamOtho InAperator fxpC
reuifit, vtpontificuni contumeliasamp;vcxationes quandoque corripeict.Paulo póft Saraceni,quos ad Garganummontemconfedifle, haud procul «à Siponn-no linu, ac Italiani diu vexafle diximus,quos neque Greca Itaiaqj nobilicas,ne-nbsp;que Galliens Germanùsvc faftus eiieere potuit, à peregrina Sclauorum gente,nbsp;quæ Dalmatiam olim occuparat, cum maxima cæde extruli dicuntur. Atquenbsp;hi Sclaui fuifl'c affirmantur,quos fub Sueropylo rege, Adrian! fecundi pontin-cis temporibus, Chriftianos faétos fuifte legimus. Quinetiam ft Crelccntinonbsp;Metropolitæ credendum eft, Vngaros ille refert, poft Sclauos in Italiam clalTenbsp;dclatos,reliquas Saracenorum copias quæ remanlèrant,extrema clade confe-ciflb,quinetiam Græcis omne earn Italiæ oram, Saracena manuliberata,rcdi-mentibus concefl'it.Paucisp^annis, dumOthoinGermaniaverfatur, Saracen! magna cumclafle redeunt,amp;in Calabriamdelati, Confentiam metropo-lim acerrimaoblidionc prcmunt,amp; captan tandem populatamqj fticcendunt.nbsp;Graeci interea,vtfuæ popuorumqifaluti c5ftilercnt,amp; Calabros ,Salentinosamp;nbsp;Apulos fine detrimento feruarent.cum Saracenis inducias conftituere.Pandulnbsp;phuSjCampanus princeps,Ccphalenæus cognomento didus, quum ad Otho-nis aduentum Romam venifl'et, pontifici imperator!q; fuafit, vt is GermanicaSnbsp;legitAnes, quas fecumattulerat, ad expellendos Italia Saracenos conuerteret.nbsp;Qimeperfuafus Imperator,Othonem filium bcllo baud dubic immaturum co J,nbsp;piis præfecit, Pandulphumq;colicgam,vel moderatofem potius adiccir. Sara-ceni, audico Germanorum aduentu, corrafa vndique præda in Aphricam ab-
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nauigarunt.Quodfi Græci,qui cum Saracenis fdere coniunäri crant,rcfiftc-
re tentaftent, haudquaquamfacile illi abiiflent. Sunt qui dicant,Othonem cx-peditionem illam non in Saracenos, fed in Græcos fufeitafle, qui defponfawm fibi Nicephori Imperatoris Conftantinopolitanifilia,a patre tradi minime to^nbsp;lerabant.Othonem iuniorcm,coferto prælio,Grçcos non modo fugafle,fedv-niuerla Ci^abria amp; Apulia eiecifle,Romamquc cum mfigni vidoria reuerfuir)nbsp;à patre imperii confortem afeitum, amp; à loanne tertiodccimo pontificc max'- ,nbsp;mo triumpbalibns mfignibusrite donatum, à populoque Romano Imperatc- 5^nbsp;rem, Auguftum ac Çæfiiremappcllatum. Sed quuniimperatores in Gcrman;-am, fecundum coronationis celebritatem, ambo rediiflent, paulo póft Vicn-nx, Danubii accola:, Otho maiorvitaexcclfit. Otho igitur fecundus, extinftonbsp;patre, Henricum Bauarorumdueem ,ab Imperatoria fide dcfcifccntem dc-niuit. IntercaLothariusRex FranCoriïmLothatingiam inuadit, dumOtbo-nem Bauarico bello videt implicitum, captaprouincia, Aquifgranum agrcninbsp;populatur,Parrhifiumque reuertitur. Otho pacata Bauaria, Lotharingiamrecipit. In Galliam comierfus,Lugdunenfium, Sueflionumque agrum diripit,0unbsp;t.icendit,vltraque profedus, Parrhifiorum fuburbiaferro igniq; vaftauit.MoX
à Græcis Othoniin Italia bellum inftauratur. Nam Bafilius amp; Conftantinus, 4 nulla habita affinitatis ratione,quum exadis è Creta infula Saracenis,pada fti-
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pecondudis, vt oramItaliæ fibiereptarecupcrarent, Batum inprimisvrbein
capiunt, amp; ne ampbus rofcellare poflet,eius cities partim cæfi,partim in Graci-am relegati funt. VItrà progrefli, Matheram diruunt, quarc Apu'iam amp; Cala-briam, quum vltró fe dcdidiflent,in poteftatc repente redigunt. Qmim hæco-mniaOthoninunciarentur, fada cum Lothario pace, inItaliamrediit.Theo-phoniam vxorem, loannis Conftantinopolitani Imperatoris fororem, fecuni duxifle fertur.Sichardusaudor eft Othonemprius quamin Græcos copias4^nbsp;ccret,Sclauoniamamp;:Dalmatiam, eorumprouincias præfidio Carentcs,incen-diiSjCædibus amp; rapinis admodum affcciflc.Mox exercitum in Italiam traiecif-fc, vcnilTe Romam,ibique deledum habuilTe, amp; tumultuaria vndique auxilianbsp;contraxilTe, ad præftitutum omnes diem conueniflTe Romam, mox cum exer-citu in Apuliam profedum, ad Beneuentum habuifle ftatiua, quó Beneuenta-ni,Campani,amp;cumSalernitatisNeapolitan! exedido conuenere. QuibuSnbsp;ante cæteros ordiiies præmiflîs, ad Bafentellum mox oppidum præ oculis bo-ftei»
-ocr page 203-D E C À D I S I. L ï B E R X.
ftemliabucre:quum ibi congredi placuiflet,parivtiique odio amp; ardorc aprin^ cipio diinicarunt. Sed quum Romani Beneuentaniqs ex acie profugi, non fo-liim prælium dctrcdafl'cnt,vernmctiam ligna dcfcruifl'cnt,cçteræ Impcratorisnbsp;copix omnibus ferè auxiliis deftitutx^dare tcrgacogebantur,quare non modónbsp;fülæamp;lugaræ, fed adintcrnecioncm vfque cæfæ. Öthonis quoq; vireseoufq;nbsp;cneruatæ, vt li Græci viétoria potiri fciuili'cnr,iam tune de vniuerfa Italia fuil-fet aclum.Ocho ad littus deuolans,quum fcapbam confcendillct,vc ea fa lu temnbsp;luga quxrcret, a piratis interceptus, in Siciliam dclatus, promiflaqs ingenti pecunia,Romam dimiflus eft, quod vbi fenfere Siculi, à piratis fuppiicia fumpfe-rc. Legendis fugati exercitus reliquiis,omnem,quam potuit, operam Imperator intendit,copiarum pra:lïdio deftitutus, quum in Romanos lignorum defernbsp;tores fxuire non änderet, in Beneucntanos iram exercuit. Nam cæterain Romani populi multitudincm armorumcompotem, cumreducibus eduxit, Bc-neucnranos nil talc timctcs adortus,fub prætextu defenlionis,vrbemeepit,ca-ptamq; populatnr,diruit,amp; incendit. Otho Rond deleto Beneucnto reuerlusynbsp;parteis poft diebus diem obiit,corpus in diui Petri bafilicareconditum. Quumnbsp;Romx Gcrmani de eligendo Imperatore décernèrent, alij Othonem tertiumnbsp;huius lilium, alij HcnricumBauariæ ducem, Otbonis primi ex fratre nepotemnbsp;optarunt. Contra Romani Imperium in Italiam reuocandum cfl'e cenfentes,nbsp;Crefcentium Nomentanum confulem crearnnt, vt fub fpecie confulatus fubi- nbsp;tet Imperium. Germani tandem m patriam relati,Othoncm tertium,Imperatonbsp;rcmdefignarüt. Dum hæc in Italia Germaniaq; gcruntur,Vngari,primi Oiho-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
ms confliótu cnernati, de quo pauló fupra dielum eft,quum nihil ab his aliud gcftuminueniam,pr3eterea,quæ dcToxe rctulimus,inquietemanferc.Sed vcnbsp;Vngarici referût Annales,poft regis Toxis obitum,Geyla ftlius, Pannoniarumnbsp;rcgnumfvcl ducatum potins) hæreditario iurc fnfeepit, vir quidem rcligiofif-^mus,antator ocij,fandtitatis amp; infticiæ,Numæ Pompilij more. Trncc feram-que genteni, ac bcllo femper obnoxiam, contra inftituta maiornm)lt; belli ftu-diisaiiertere,amp;ad manfuetudinem cultumq; dininum renocare cpit.Ncquc
3^ ignorabat fapientilLimus ille princeps,prima poft Carolum Magnum fidei funs'^ damenta iaélnrus,Vngaricam gentemqnamcunque opinionem admitterer, pertinacilTnnc fedtaturam. Qnod llfacerc poft'et,vtChriftianam fidem prægu-ftaret,eam hand dnbic femper retenturam. Bella in Anftriam tantum ahquan-to obftinatius gelfit, quammortuo Rudigerio tyranno ocenpanit. SedHcnri-cus primus Carfar in Germania declaratns, Leopoldo illuftri Sueniæ dnci, quinbsp;fororem eins vxorem duxerat, Anftriam Imperio Romano recidentem, eaconnbsp;ditione deleganir,vt fi Vngaros hinc eiiceret,ea qnæ quondam Orientahs Macnbsp;chia dicebatur, dncis primus nomine potirctur. Lcopoldus expeditionis con-ditioncni accepit, in Gcyfrm comparato exercitu proficifeitur. Ad Mellicumnbsp;40 oppidrtm5quodDanubioprominec,cumhoftecongreditur,cedentibus Vnga-4 ris,Geyfa5ne rem alienam vi occupatam peruicacius teuere viderctur, Auftrianbsp;cxcidit,amp;cum Alemannispacemfccit.Hcnricus,ex cognomentoRebellis,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*
Leopold! lîlius,poft mortem patris,in ducatu fucceflit^ fed cùm Imperio parère recufarct,dominatus iure priuatur. Quqd vbi fenfere Vngari, vt armis olim partarecuperarent, régnante Aba (quem Albuinum, vel Ouonium Annalesnbsp;pleriquc nominant) ea validifl'imis copiis repetunt, occupantque. Sedquumnbsp;Hcnricus dépolira côtuniacia,adlmpcrij fidemrediifl'etjVt auxiliumpro recu-perando ducatu imploraret,ex V ngarorum manibus eruere nequiuit.Demumnbsp;Albertus eins filins, amp; Leopold! frater, impetratam ab Henrico ditto prouin-
ÎÛ ciam,paucismcnfibus in poteftatemfuam redegit. Vndecçteri Auftriæducesj
I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ac diuits Leopoldus rite profluxere. Sed ad Geyfam redcamus.Imperante igi-
tnr Carolo Magno,Pannoniaprima orthodoxæ fidei rudimenta habuit, à parteis tarnen imbibira.Sed Carolo vita cxccdcntc,quum paucis poft annis rebel-lare cpiller, præguftata religio exolcuit, amp; fi qua êius veftigia remanfere , in tantafentatc abolirafunt, vt nonnuUi diuinitusinfpirati,quæde verareligio-»nbsp;o iiij
-ocr page 204-flt;4 ANT. B O N F I N I i R E R. V N G A R.
ne fentiebant,in publicum edere nortaudercnt. E quitus, fi qui aliquoindicio dclatifuifTentjautpublice ludibriobabebantur,aut prophani reputabantur,nbsp;quando Deos painos contemnerent ,amp;percgrinas fuperilitionesleélarentur.nbsp;Sacra clandeftina ab his fieri, qui catholica fidefuerant initiati, noÔlutni comnbsp;uentus haberi, amp; finitimorü læpc confuetudine j vt ab bis in lacra lege erudi-rentur,vti. Garni amp;: Norici, item Bauari amp; German! vitro Cbrifti nomen pro-fitebantur.Hivicinos fibiVngaros,qui in finibus babitabant,fidei coniunébo-ne,mitiores reddebant,amp; ad propagandam in alios fidem bortabantur. Hi fx'nbsp;pc cunöbs votis optarant,aliquem quandoque dariprincipem, qui potentialnbsp;auä:oritate tantum polleret,vt in falutarem iapientiam V ngaricum genus aflê-reret,idque ita infl;itueret,vt non minus animi incolumitate,quamrobore corporis prarcellere videretur. Seamp; veluti ea, quæ intempeftiuius præcoquuntur,nbsp;citiùs quoque deficiuntjContrà verô,quæ tardius, cxaCliorem ac magis dmtur-nam maturitatem afl'equuntur.Itapopuli diuinam fero naétigratiamfidei,eafflnbsp;multo pertinacius retinere confueuerunt. Cito nanque orta, cito quoque oc-eejfd. cidere folent. Piorum votis Geyfa princeps occurrit, qui acceptam Clirifti fidem,regno potitus,amplificarc contendit. Animorumlalutem, moltoimpemnbsp;fius,quam feculigloriam,amp; corporum voluptates curare videbatur.Vcbemcflnbsp;terindolebat vir pùblicæ faluti natus, progenitorum feueritatem nondum nu-«tefcere,eorumque labem adbuc aboleri non pofle xgrè ferebat. Contra maio-rum inftituta obnitebatur,qui præter rapinas,cædes amp; incendia,nil vtile acgionbsp;riofum reputarant. Ne minus quidem ipforum cæcitatem deplorabat j.qùan-do eos tot amp; tantas vires, conatus amp; labores in cafl'um efFüdifle intelligebat.
Non prçteribat mortalia duntaxatcurare,mortalis tatiim efle animi,illudqno-tidie luccurrebat, fc à diuina bcnignitatc idcirco regno donatum, vt non taux corporibus, quam animishominumimpcrarent. Itemfediuinofideiluminc,nbsp;idcirco diuinitus illuftratum, vtqui folus præ cæteris diuinafapicntia fapcret,nbsp;alios audqüitate fua ad refipifcentiam reuocaret. Quare fandosvndiqueviro5nbsp;acciri iubet, qui per Vngariæ populos eifufi, veræ fidei rudimenta tradcrent,nbsp;falfam ac Barbaricam religionem abrogarent,erudirent feros homines,eosqu^ nbsp;patria religione eximerent,amp; lefu Cbrifti nomenvnigenitiDeifilij pro viriHnbsp;parte prædicarent. A principio maxima pars procerum, baud parum regis Imnbsp;perftitioncm mirari cceperat,ac illud in primis,quod cæremoniis potius,quafrinbsp;bcllo intentum confpicarcntur. Quin amp; fæpe incufare, parum fibi cflè ncgoquot;nbsp;cij,indiccnda bclla negligere. Adincdiam,acinopiam omnes extrcmam,continuo redigi,nifi foris incurfionibus amp;rapinisexercerentur. Obdurandamafinbsp;fiduo bello iuuentutem. Nouas rcligioncs difquirere afFedatius, mulicbrisnbsp;fc ftoliditatis. Ne deerant quidem fæpe aliqui, maieftati regiæ illudere aufi)nbsp; cam pro nibilo ducere : item, qui imperia detreótarent : neenon amp; multi,nbsp;prophana mente væfanius agitati,ftulticiam regisliberiusincreparent.Qui^'nbsp;tiam amp; fæpe ioco ab bis multa obiici folebant, quæ animorum iniquitatemnbsp;dicabant. Omnibus tarnen, prout cuiufquc rcs poftulabat, prudentia regia r^'nbsp;ftè profpcxit.Mites verbft,difiîciles minis,obftinatos armis,aliqua ex parte p^f'nbsp;quam commode curauit,amp;:diuinæluciscompotes eft'ecit. Quumproceres,nbsp;multique tyranni obnixius reludarentur, amp; longe maiora curanda elfe incla-marent. Neqiie fua vi facile coercere pofl'et, finitimörum auxilia implorauKjnbsp;quibiisad veram fapientiam peruicaces animos retraberet. Quin illospopi^quot;nbsp;Jos fibi ftudiofius reconciliare curauit, qui maiora ab Vngarisdctrimentaac-ceperant. Omnes nanque finitimæ regiones,quum Chriftianum regemnbsp;ris imperare nouiflent,infperato affedç gaudio,focietatem amp; fdera vitro Je-tulere, item vt adfacrofandam eos fidemrédigèrent, omrtes fortunasamp;auxi'nbsp;lia promifere. Bauari,Saxonesamp; Sucui,cæterique Germani, Geyfam nonnionbsp;dó pecuni)S,fcd auxiliaribus qùoquc copiis adiuuaruntfperantes, finbsp;gari lefuCbrifti fidem accipcrcnt, ne amplius quidem latrociniis ac exdibn^nbsp;graflaturos, diuiuo timoré przditos, Scythiçamfacibus immanitatemexun^
-ocr page 205-DËCADISL LIBER X.
z rosi Q^arc quüm noftri Saluatoris nomen per Pannonias liberè promulgare-cur,fallum deorum cultum,homicidia, furta, crudelitatem publiée abominarinbsp;ferê cpereomnesd£emprælibarefideidulcedinem,vtranque intelligerc cha~nbsp;ritacem,pietatcm amp; iurticiam amare,deteftarifalfa numina,amp;: diuino deniquenbsp;aniore luccendi. Geyfaquoque facras ædes erigere, difponere collegiafacer-docuin,rcm facram quotidiefacere ,exéplo fuo ahos cohortari. Quiim Vnga-rijhofpitalitacis olim expertes, amp; exterriorum inimici foret, aut quia finitimosnbsp;omnes belle laceflerant, vel quiafedes aliénas,quasoccuparant,aliéna confuenbsp;tudineamitterevererentur,peregrines imbuti fide mercatores admittere, ee-rumque cpmraerciis vti non reformidarunt. Verfarifamiliaritercumvicinisnbsp;populis,amp;mutuis hofpitia meritis inftittierc, de^onerc feritatem, amp; vrbanita-teni tune difccrc vifi funt,ex quo facile colligere poifumus, Chrilti fidem, vir-tutum omnium elle fundamentum, contra verb perfidiam propbanam, vitio-rumoninium fore gymnafium.Dum rex Geyfa diuino fpiritu afflatus,dura Vnnbsp;garorum peólora mollit, mentes luftrat hominum, amp; cleftem lucerii infun-dit,quod line longo tempore neqüaquamfieri poterat,Otho tertius,copiarumnbsp;multirudinc,amp;: Vngarorum quietefretus,qui vt ad verum Dei cultum redige-rentur,cum familiari potius hofte,quam externo pugnare cogebantur,Italiamnbsp;repetit, ac vrbem Romain, quæ ab eins defecerat imperio, acri obfidione cir-cumuenit. Populus verb Romanus, quiprxeipiti confilio, magnoque furore»nbsp;Ctcfcentium confulcm crearat, acveluti didatori, reipublicæ fummamtradi-derat, ne quidilla detrimenti pateretur, quum nihil vulgo inllabilius ac magisnbsp;variuminueniatur,mutatis repente fttidiis, pacemmifericordiamquelmpcra- nbsp;toris fupplex exorauit, Patefaótis niox,haudinuito confide, portis, Germanosnbsp;adtnifit, Conful,amp; Pontifex loannes eins nepos,inmunitiirimam Adrian! mo~nbsp;lem, quam nunc fandi Angeli arcem dicunt, fe receperunt, quæ quum nequenbsp;longa obfidione, neque diutinaoppugnationecapi polTet, Germani vnà cumnbsp;optimatum perfidia, oblata fpe falutis, ad Imperatoris obfequiumlt;c veniamnbsp;defeendere iuflbs fefellcre, medio in itinere intercipiunt. Crefeentius extem-
Jo plo trucidatus,Pontifex oculis orbatus eft. Gregorius autem quintus pontifex Grever, r. maximus, vndecimo exilij menfe reftitutus, miurias à populo Romano fufee-ptas vlcifcitur. Paulb pbft Germanorumope,in dignitatem pontificiam reuo-catus, amp; quum ipfe quoq; Germanus eilet, Saxonugenere natus, amp; arblilfimanbsp;confanguinitate Othoni coniundus, imperatoriaqs opera audoritate antenbsp;fixe adpontificatum cuedus,vt nation! fuæ blandiretur,eam de Imperatorumnbsp;clcclionefanótionemproniulgauitjqux per annos vitra quadringetos diligen-tilfime feruata eft, Solis licere Germanis,quibus cligedi poteftas data eft,Prin-cipem creare,qui ftatim Cxfar,amp; Romanorum Rex dicitur, amp; quum à Romano pontifice maximo,corona donatus,approbatur,Imperator Auguftus appel-
4o latur, Ex metropolitanis Elctftores hi funt, Maguntinus,Treucrcnfis,amp; Colo'-nienfis : e principibus trcs,Brandeburgefis,Palatinus,amp; Saxonienfis : è regibtis vnus tantum ,Bocmix rex. Sanólio fabta falutis anno fccundo fupra millefi- lo oi.-muin,diftinda inter Eledores officia. Tresprimi Ctfficellarijfiint, Germanixnbsp;primus, fecundus Gallix, Italix tertius. Brandeburgenfis Camerarius, Palati-nus Dapifer, Saxonienfis lanitor, Rex Boemix Pincerna eft. Promulgatanbsp;fandione, Otho in Gerrnaniam rediit,Gregorius Pontifexpaulb pbft diemnbsp;obiit. Sed futilis vana eins imperijeenfenda eft gloria, qux non xqua amp; integra fandione, non prxftantia virtutum, amp; geftarum rerum excellentia, fednbsp;pfiuatxcharitatis nititur affedu. Sandiones enimChriftianx reipublicx,quxnbsp;lo tanti funt moment!, non priuatx dignitatis rationem, fed vniuerforum com-moda,amp;: principum mérita refpicere debent, ne qua inter nationes, peeuliarinbsp;aliquapoteftatediftenfio oriatur. Quare hxc fandio aliquantulum ampliata,nbsp;nam Henrico, poft Othonem ad imperium airumpto,primiim inftitutum fuitynbsp;vt in futurum, non per fangüinis fucceffionem duceretur Imperium, fedpro-ceres quidam in Germania principes, vnà cum quibufdam Pannonix princi-
-ocr page 206-lèô ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R.
pibus (vt Palmerius aùétor eft) eligendi Imperatoris poteftatem haberentj quod irihôdiernumvfque diém feruari folec. Gcyfa igitur,de quo nilferè Vfl'nbsp;garorum Annales referunt,iadis baud paucis ycrx fidei fundamends, vira ex-ceflit : diuumque Stephanum, qui hæreditario iure ad poteftatem regiam ela-'nbsp;tus eftjfilium reliquit.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;(
Primae decadis finis.
ANT. -BONFINII
RERVM VNGARICA.
RVM DECAS SECVNDA.
Eiuflem ad diuum E)ladijlaum ifirenißtmum E)nga-* ri A 3oemiamp;q^ RegemjPrizfatio.
E s Engaricoi idcirco altÎHS ,firenißime ^^ßfp^riori J^olumine repet endos efje cenfuimus,nbsp;gentis tua nohilitaSj qua Scriptor um inopia innbsp;fcuro diu delituer at,quantumfieripotuit, reuocart'nbsp;tur in lucem. Qj^d ajtfiacilius efificeremus, vtran'nbsp;que Scythiam amp;J^ngariam à principio de/cripß'nbsp;mus.Scytharumoriginemjmoresacgefloj quaß'nbsp;tuimus breuitate,retulimus. Et cum Ennis, Qothrnbsp;rum, Eandalorum, item Alanorumnbsp;nbsp;nbsp;Gepidar^
beUa complexifiumus. Neque Longobardos,Bulgaros, ac Romani Imperi/^tß^ pratermifimus. Adiecimui alia quoquepermulta co^itu non indigna, vt Ernbsp;floriam non iniucunda rerum Darietate condiremus. ^d diui tandem Stepb^'nbsp;ni Regis tempora 'venimus,'vt in hoc Opéré, quodadfßirante tuo numine,nbsp;busaüfiiciis adortifiumus,fua caterorumqy Ehgaria Regumgejia, ex diligef^^^nbsp;inuefligatione comperta,ad Sigifmundum 'vfique Romanorum Imperatorern,nbsp;0 rdine proßequeremur. Proinde nofirofiaueingenio,Princeps inuiEißime,acf^^nbsp;Elißimi R egis, cuius nomen tant opéré venerar is, in primis bine vit amnbsp;religiofius recognojee : vt hacpientißima commemoratione, res Enga~nbsp;rica,virtuteacfapientia tualatius amplificata, Diuin^nbsp;eius patrocinio communiter
perfifianh
AN TO:
-ocr page 207-DECÀÜIS II. LIBER I, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^7
ANTONII BONFINIl
rervm vngarigarvm de-
c A D I s SEGVNDÆ LIBER î.
Ivo Stepliano, Toxis vetuftiflimo Vnnorum ge- toxü, ncrcnatus,auusfuit, pater veró Geyfa, amp; Michaelnbsp;pattuus, patruelcsautem Caluus, LadillausiSó Vazal. Geylamfcrunt Scythicain immanitatem abo-ininatum fuifl'e non^arum, poftquani c prophananbsp;illa Vnnorum impietate refipifcerc cperat, fcnbsp;longè alienigcnis, quàm fuis mitiorem præbuiirenbsp;confirmant. Qu J ppc qui ne vi autfcrro coinquina-toSjamp;Linfcftos Vngaroruni animos curare cogere-tur, cum finitimis vndique populis, pacem fuis in-cognitam iniuit. Qmnetiam tutum Chriftianis o^nbsp;mmbus adituni,nbsp;nbsp;inuiolabilia hofpitalitatis iura, folenni edido exhibuit. Sa-
cevdötibus, Sc ùcrx legis pra:ccptoribus,vt in Pannonias alliccret,ftipédia ma-io gnapropofuit. Paflimfanófos viros difquifiuit,qui veri Dei nomen rudi amp; in- * lolcntilîimæ gcnti publice profitcrentur, ipfe cum plerifque aulicis, orthodoxs fideifacrisinitiatus eft. Etvtinfuperioribusfcriptumeft.nulla vehcmen-tiorifollicitudinepremebatur,quàmqüôd plcbem durs ceruicis, feros pro-cerumanimos adreligionemveram, non fine magno labore ac ingenti fæuitianbsp;reuocare polî'e videbattir. Succurrebat Srillud, quantæ molis crat, ingenitasnbsp;dcorum opiniones eXuere,abolere patrios ritus,nous religionis templa llatue-re,amp; antiquatis maiorumcaercmoniis,facram ab hoftibus,quos grauiflimo fæ-pc bello contriuerant,legem accipere. Dum Geyfx animus, præ diiÂno timo-re,ac populi falute fluduat, ecce diuina dementia, quæ cultoribus fuis fempcrnbsp;3° occurrit,per clcftem ex alto interpretcm, in fomnis eum confolatur, omncranbsp;füllicitudinem deponerc,ac bono animo elle iubet, neque cum tali cura vcxa-ri oportcrc,vt facella dicet,facrofanôtos introducat antiftires,Scy thicamq; gennbsp;tem a prophanareligione vindiccr,quado fanguine pollutas manus habet.Ne-que vllo modo fas elle,infedas humano cruore manus,pias çdes erigerc,orthônbsp;doxæfidei fundamcnta iaccrc, quæpias tantiim amp; nullo facinore contemeta-tas expofcunt. Sandtiffiinû ex co filium proditurum pollicetur,qui adhæcquænbsp;tanti momenti funt,à Diuina benignitate eft prædefiinatus.Hunc etia Diuinonbsp;confilio, facrofandum Vngariæ Regem futurû, propagaturum Chrifti nomennbsp;inter fuos,amp;; hune vniim plcbi fuæ falutem veram pariturum. Denium admo- nbsp;net, fe virum fmdiflimum propedicm efle mifTurum, cuius monitis eum ob-temperare iubet,quum Diuinahunc mandata delaturum, amp; gratifiimam Deonbsp;vidimam dicaturum elTc fignificet. Qmimcleftis in^urasfe recepiffetinter-pres,Geyfa repente fomno cxperreâ:us,immortales Deo gratias agit,fe,rcgnü,nbsp;J fîliumque futurum lefu Chrillo optimo maximo commendat, grauifïïma fol-1 licitudine leuatur. Diuinum fomnium amp; mandata,cum fîdelibus plerifque fa-ftiiliaribus communicat. Paucis póft diebus fibinunciatur,Adalbertum virumnbsp;grauiflîmuni,Boemiæ Antiftitem, ac mira vitæ fandlitate præftantc propediemnbsp;adfaturum,vt Vngaros àfalfa religione redimat, Deique mandata, publicam- -que falutem Scythis enunciet. Hune extemplo eum virum Geyfa fore intelle-® xit,cuius m fomnis fuerat admonitus,quare neq; vana,nequc irrita fua fomnianbsp;fuiife confpicatur. Cùm Sacerdotibus Adalbert! aduëtumpatefeciftet,ncpar-ua quidem inter eos lætitia mox exorta. Rogati huiufee viri mores, fandilTimanbsp;quæque illi referunt,hunc ex optimatibus Boemiæ natum aiunt. Patri Sclaui-Cum fuiffe nomen, Matri vero Strefîlauam. Parentes vtrofq; probitatc ac opi-bus præpolluifl'c,impcrafle Lubeco, qua: quide metropolis ftta eft, vbi Cidlina
-ocr page 208-168 ANT. B O N F I N 11 R É R. V N G A R.
fluuius Albim influit.Qmnetiam in Boemianï,acJ Surinam amp; Nifara vfquc ßu-uiuni in Teuthones,admediû vfque Herciniç fylua:,verfus Morauiam,ad Sui-tanam vfque amncmjamp; in Poloniam, ad Glaftum vfque oppidum, agrum am-plißcafle referunt. Ab infantia quoque, grauiffima febre correptum, ad DiuX Mariæ V irginis ædern perla£um,à parcntibus nuncupato religionis voro,fi mofnbsp;bo euaderet,repente conualuiffe.Deinde ingenue educatum,optimarum arti'nbsp;um difciplinis mirificè claruifle, decedête Boemorum epifcopo,omnium Pro-j cerum futïfagiis, in dcmortui locum fuilfe fufteôlum, quando moribus amp; do-ótrina,in vniuerfa ferè Germania, ne alter quidê facile rcperiri poterat. Quin-etiam eo die quo Boemienfis Pontifex delignatus eft,huiusvirifanditate mi'nbsp;racula editafuifl'eadiiciunt. Hominem dæmonio percitum, interexorcizan-dum ab eo fuifle deftitutum,'Sc exclamafle,fe in homine,quemincefl'erat,diu'nbsp;tins idcirco refidere nonpolTe quiapoftquam Adalbertuspontificatuminiir,nbsp;omnes c Boemia cacodxmones ,huius Antiftitis poteftate procul abigicogc-rentur. Inito pontificato, nil ei fuifle antiquius,quamimpiaspopuli mentes adnbsp;fal-utcm rcuocare,obfl:inatos procerum animos pia religione mollire,ac facer-dotum denique intemperantiam coercere. Quqd qtium præftarc non poiTef»nbsp;ne in calfum pifeari videretur, refléta obduratiflima genre, Romam venflre,acnbsp;monafticum flabitum fumpfifle dicebant. Quare iratos Boemos, LubecuinC'
ius patriam clànrinuafiflTe, quinque Adalberti fratres,dum facra facerent,ante aras obtruncafle, cæteros verb advnum omneis interfccifl'e. Deinde Bolefl^nbsp;Boemiæ ducis opcra,Pragam reuocatum,quum priftinapopulum perfidia obnbsp; duratuminueniiret,continuó abiifle, ac rediilTe Romam, vt in falutari ociorc'nbsp;qniefccret. Paulo póft tempore,flabita fynodofuifle decretû, paftorcm quentlnbsp;fufeeptumgregem curare oportere,neq; Une maximo fcelere deferturum. Ad'nbsp;albertuln promulgata hac fanétione, cum Pôtifice fummo percgifl'c, vt flnbsp;prix oucs fuam vocem nonaudirent, liceretflbi inter exterasperegrinari namnbsp;oncs,ver|j religionis expertes, vt aut eas ad Chrifti fidem reuocarer, aut fl no^nbsp;poiret,aflquam apud bas martyrii palmam fortiretur.iiunc denique famaniefnbsp;fe,fluncin Panoniamnon temerè aduenturum. Quumhæcàfaccrdotibuspi*^^nbsp;Geyfa cognouiffet, Adalbertum facile auguratur eum fore,queni fomniaf^^nbsp;portendebant.Quare ad accipiendum eum honorificè, Rex omniaparat, qtia-nbsp;amp; fiiæ amp; diuinx forent dignitatis.In primis obuiameum ornatiffimaproccrtH'nbsp;pompa, amp; nouorum collegio facerdotum prodiit, pontificcmquc Pragenfe^nbsp;pro dignitate accepit. Ad auertendas à prophana religione Vngarorum méte^nbsp;fluius opera amp; oratione vtitur. Multi à priftina religione dcflciunt,pars magni*nbsp;baptifmatis aqua expiatur, amp; in plerisque locis, veri præpotentisque numiR*^nbsp;facracelebrantur. Ex eo tempore in Vngarica genre lux diuinalatiùsemetbt'
nbsp;nbsp;nbsp;De quaillud,quoddicifolet,verè prxdicari poteft, Viditlucem magnam
tium populus, qui ambulabat in tenebris. Et lux lucis inuifibilis eft Chriftt*^ quem tunc Gentes videre meruerunt,quum à tenebris reuocatç,ipfum verntnbsp;Dcum amp; hominem eflè crediderunt. Dum hæc paflim fidei fundamenta ia^'nbsp;untur,ecce vxoriGeyflè, cui Sarolthxnomen erat,amp;Gyulx hxcfiflafuct^'^nbsp;Stephanus protomartyr in fomnis apparuit, vt quum grauidaeflret,aflquafntt^nbsp;ram tanti régis parerttemconfolatione firmaretjConfidein domino Icfu Chttnbsp;fto(inquit)mufler,amp; ex diuino mandato flc habeto,Te propediem fcitunaRfnbsp;tunatumque puerum cdituram, cui Pannonici regni diadema debetur. Eum*!nbsp;fcito talem fore virum,vt parem nunquam flt vifura Pannonia. Demiim intnbsp;diuos cuafurum.Et quumego Stephanus flmprotomartyr, qui ei nûquarnittnbsp;ero,meum gnato nomen imponito. His diélis abiit.Saroltha fomnio conflrm^/nbsp;ta, repente Deo gratias egit,diuoque protomartyri apud omnes aras remnbsp;fieri curauit. Dum ingenti fpediuinituscociratavexatur,ecce tempeftiuop^.
O 5- tuelegantiflimus Strigonij puer editur,ab anno falutis nongeteflmo nono/ sttfhattus. Stephani protomartyris nomen inditum, vt numini promifla prxftat^^nbsp;tur. Vngari mira Ixtitiagcftiunt, quando primum regem potius è clo,qn3^^
«
-ocr page 209-DEC ADIS II. LIBER I.
Humana forte datum intelligunt. Somniis adauóta fides gt; qux inhis maxima portendebantur, obftinaciflima expcótatione fpcrantur. Adalbertus Stephanünbsp;läcro baptifmatc initiauit,quare diuino numine percitus veiierat in Pänonias.nbsp;Inftituit pater illegrauiflimus,quomodo infans alcrerurjamp;s qua diligentia edu-caretur,illudq5 in primis, vt quum per artatem fieri poflet, cum laóte prarceptanbsp;facræ legis imbiberet,amp;in timoreDeifemperinftitueretur.QuinetiamTheo-datuSjqui apud Sanfeuerinates latius in Apulia quondam imperaüeratj in Vn-gariamque patriisfinibus eieótuseuaferar,amp; a Gcyfaducemirifice obleruaba-turjStephanum c facro fonte eduxit:quare facrofanéti patris iure, ab eo lemper
10 vernacula Italorum lingua præreuerenicr Tata, id ell pater» falutatus ell. Et quum baud proculà Danubio cnobiuni fundalTetjac villam erexifl'et, nuncnbsp;quoque id cum rurcTata nominatur, vbi cclebfcrima à diuo Matthia Corui-no, tempeftate noftra, regia cum viuariis amp;lacu conftruda eft. Ex Tbeodatonbsp;quum nulli liberi fupcrfuilfent, huius familiæ nomen in Pannoniapaulo pollnbsp;cxtindum. Infans autem à Deo feledus amp;: diuinitus cdoótus, prius Saluatorisnbsp;noftti,quam panis nome inter prima ac blxfa vcrbacnuncialie viius ed. Non-dum tenellis excclTerat vnguiculis,cùm Grammaticis,pra.ccptor:bus face! do-tibus^ comittitur, vtliteris pariter ac facris difciplinis imbtieretur. Nullis bonis artibuscarere debet,quifead rcgnandumnatumelfe arbitratur, vt Dcogtanbsp;io tuspariteramp; hominibus falutaris efle videatur. Et quicunque aliis prttfututusnbsp;eftjhuicin primis enitendum eft,vt non minus virtute, quam honore prællare *nbsp;cenfeatur. Nihil à patre GeyfaprætermilTum, quod ad futuri Regis inllltutio-nem pertineret. Nequc defuit Diuinx benignitatis exuberantia, quandoqui-dem princeps optimus potius natus, quam faólus cfl'e putabatur. Ab Adalbcr-ti latere nunquam aberat,a quo amp; dodrina amp; excmplo tantum haulitlandi tabs, vthuncfuæ gentis falutis acvitæ audoremmagillrumqjvnicumprtedica-renSæpe puer a^ocata condone,de religione,detimorc Dei,de charitate pu-blica,deiuftidaamp;:pietate acerrime dilferebat.DetcllabatUr crudelitatem,ho-micidia,rapinas,vim,adülteria. Nil Diuino cultu amp; amore prællantAs,nil pie-tatcacinnocentia dignius amp; commodius alTerebat. Infremebat quandoque innbsp;Scythicam crudclitatem, amp; auerfos à Dei charitate animos, præcoci feuentatenbsp;ac vehementia corripiebat. Nunquam à Diuini nominis mentione,cótempla-tioneve alienus inuentus eft. Innoccntibus amp; commiferationc dignis,promptonbsp;patrocinio occurrebat, tucbatur eos apud pattern, que ne quid iniufti faccret,nbsp;quotidic admoncbat. In coUegio facerdotum, amp; in facris afliduo vctfabafur.nbsp;Initaadolefcentia paternum fæpe munus obibat, vt hunc fcnio confcdum amp;:nbsp;laborc rnoleftiaqj leuaret,amp;reipublice detrimentum auerterct.Sæpe pro partenbsp;ills dixit, oratores audiuit,amp; refponfa dedit. Quum Geyfa fe ætate etfostum, acnbsp;filium regno haudimmaturumefte cognofceret,conuocata condone, ac cun-
4° ftis regni principibus hæc verba fecit : Quum grauiflimæ fcneduti noftræ ma- nbsp;nbsp;nbsp;
turamorsimmincat,mihi vobifcum prouidendum eft,focij,ne quid, me dece-dente, maliRefpublica noftra patiatur : nam quum percgrini in alicno folo fi-tifimus,ab infeftis vndique vicinis circumuenti, iam^mpus amp;res poftulat,vt futuris periculis profpiciamus,amp;; faluti noftræ optime confulamus. Nota cnimnbsp;perpétua fugillarcmur,filmperium,quod .1 maioribus partum amp; amplificatumnbsp;accepimus,negligencia noftra delcretur. Difficile cft,res amplas li bi parared'ednbsp;partastucri,multodifficilius. Quqd quum meCum ipfeqUotidiereputarem,nbsp;quern Reipublicæ fummè præfeceratisî prætet inftitutamaiorum,pacc amp; reli-gione vera muniendum Imperium efle duxi : ratuS adhumanâm Diuinamquenbsp;felicitatem nil efle accommodatius. Pacefinirimorum animos nobis conciiia-uiuius. Etiampro inita Chriftianorum religione, Vngaris quos baud aliter acnbsp;Anthropophagos,omnes abominabantur,externorum confuetudine mitioresnbsp;cffeftijæquis Vbique oculis videntur. Nunc autem decernendum eft,quon)o-dohæc confirmandi Impcrij fundamentâ,quç perinftitutam paceni amp; religio-^^miecimus, indies coalefcant. Verùmfifententiæ meæ fuft'ragia veftra fuc-
P
-ocr page 210-ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R.
ceflerint,ea vobis deliberatio oblata eft,in quanonliumanaconfilia difquiftf* rCjfed Diuina potius mandata feclari opus elt.Fauftiflimù illud «àme fomniuittnbsp;fæpius audiuiftis , in quo per cleftem mihi Deus internunciumftgnificauiGnbsp;me veram religionem palîim per V ngariam nunquam propagaturum,neq; vC'nbsp;ri DeitcmplaperPannonias fundaturum,quandofanâ:iirunihuius opcrisfuH'nbsp;damenta,àpollutishumano cruore mânibus iaci nequeant.Sed cunime filiuiflnbsp;geniturum, qui hæc omnia peraget, amp; ad reôtam fidem, ac veram Dei opinio'nbsp;nem vos conucrtet vniuerfos. Multos in religionem noftram traximus, cætefi
defcifcant, obftinatis adhuc mentibus reluétantur. Ne vxoris quidc fomniuiü ignoratis, in quo à diuo protomartyreStephano, ciufdemrei elt admonita, fi'nbsp;lioq5 idcirco Stephani nomell eft inditum. Huncigiturimperio vcilro quàiônbsp;maxime firlutarem, numina cunéta fignificant, quod fortafl'e non vehementetnbsp;afl'euerarim, ne quo priuato in rebus publicis traherer affedu, nili fih) indoles,nbsp;immo vita.mores ac gefta,hæc omnia,quæ diximus,cuidentius aflîrmaret.Te'nbsp;ftorSaluatorem noftrumiefum Chriftum,qucm Adalberti opéra nuperagno'nbsp;uimus, eum ab ineuntc pueritia incredibili arte, amp; obferuantia quadam inaU'nbsp;dita,patcrnam fæpe infipientiam increpuifTe, commoncfeciirc, vt Diuino cul'nbsp;tui femper incumberem. Comem me vobifcumagerem, remitterem vedigî'
lia,coercercm vim.caedes amp; latrocinia,bclla componercm, miferabilibus pro-fpicerem, pauperibus omnia erogarem ,pariq} diicrimine Procereshumilcsq»nbsp;traólarcm. Multame Pueri confilio amp; cfflagitationc fecillc non diffiteor, ncQ
me aliter ab eo, atque ab aliquo Diuino internuncio admonerircputabam- Anbsp;me genitumefl'e noninficior. Vobis,amp; faluti publicæ nattim, prodigiacundînbsp;portendunt. Ego quoq; confcicntiæimpcriofæpius adigor, hunepræterpatet'nbsp;namobferuarc dignitatemzquia quanti momenti ht, Deus admonuit, amp;reSnbsp;ipfapræ oculisoftendit. Proinde viri optimi,qui mecumamp;RempublicâopU'
mè geflii^s, amp; catholicam fidem fubiuiftis, vos oro amp; obteftor, quando me
extremum vitæ rcclaétum videtis, vt Stephanum vobis, amp; faluti publicænau', in patris locum fiifficcre iubcatis. Idqs dumcuretis,populi fanôtionc,amp; exerci-nbsp;tus auètoritate faciendumme contra numinum inipcria,ac mandara,quæ f^l^'nbsp;ti veftræè clo profpiciunt, rcluétari videamini. Ç^od fi veftro nunc decretonbsp;confeceritis,cæreriveftraauôloritatc duôli,hæceadcm approbabunt. Qupfi'^'nbsp;faciatis,non tam miferabilis mea feneôlus amp; oratio,itcm mcæ in vos charitai*^nbsp;memoria, quàm vcftravtilitas,amp; Impcrij falus Deique voluntas adhortari àc'nbsp;bet. Egoaurcm fiprccibus hçc veftraamp; Populi commoda à vobis impctrarii^nbsp;aedemû in filij manusplane iuraueritis, cunâra eins imperata faôturos, cumU'nbsp;latifiimo me beneficio à vobis affcôtum, ex hac vita dimittetis. Qiiarc StepH^'
t
-ocr page 211-DECADIS II. LIBER I.
17Ï
diftribuit, in populum miflilia fparfit, in publicæhilaritatis Jpeciemludos edi-dit, paflimque apud omneis aras folcnnia celebrauit. Deinde paucis póft diebus, incrcbrcfcente fenili pituita,non fine maximo Vngarorumludu diem ob-iit,ac ingens fui defiderium Pannoniæ reliquit.Extinótum parrem pientiflimus filius honorificentilfimo funere,ac fingulari pompa exornauit.Initumiam pri-dem regnum,incredibili diligentia amp; a: qui tare gerit, fiue ius diceret, fiue quidnbsp;decerneret, fiue cumamicis colloquerctur, fiue iter faceret. In cundis eins a-ftionibus,præ oculis Deum Temper habere videbatur,quem perinde atquc di-uinum iudicem,amp; cenforem aiftionum fuarum intueretur, in cuius afpedu, fenbsp;quot horis reum effingeret, tanquam rerum omniumrationem rcdditurus, SCnbsp;fl quidmeruiftet,pnas fubinde daturum. Adalb^rtus pontifex,defumfto Gey-fa,vbi fe Pannonicis rebus pro diuina voluntate abunde fatisfccilTe putauit, a-lio fibi peregrinandum efle decernit, amp; vt in extremas orbis oras Dei verbumnbsp;cffunderet, Barbarasque genres verareligioneimbueret,in cos Sarmatas,quinbsp;nunc Pruteni appcllantur,Venedicumqj linum accolunt, iter arripuit, ratus fenbsp;aut populos diuini cultus expcrtes,reuocaturum ad lucem, aut pro Chrifti nomine pulcherrime moriturum. Deleiftis fibi duobus tattim comitibus,quos la-borum tolerantiflimos efl'e nouerat, in Prufiam venir. In locum diuertit, quinbsp;peninfulæ fpccicm référé bat. Qi^m diucrfæ religionis hominê pagani aduen-»0 tafle cognofcerent,coaóla mox ingenti multitudine,eó conueniunt,vbi virura nbsp;alienigenam efl'e fenferant. Quem quum orante inuenilTcntjfaifto repente im-
Defidente aliquantulum Barbarorum furore, rogatus quifnam elTet/Chnftm num fe refpondit, atq; illius numinis elfe cultorcm, a quo omnia fada funt.exnbsp;dedita operain Prufiam veniire,vt ea veræ religionis expertem,e diaboli fauci-bus eriperct exuerct prophanis ritibus, Sc lefum Chriftum, amp; omnium rcrumnbsp;creatorem genres edoceret. Taliadicente clamor exoritur, pro ridilornaxi-mo virum Lenf.quare eo vehemetius infremunt, terram pedibu^iftibusq;nbsp;feriunt: vno ore vaux fuperftitionis hominem continuo explodendum exda-, p mant,illudunt pleriq;: multi,nieueftigio fe è finibus eripiat, crudde intentuinnbsp;interminanturî^Quumnilfe proficere intclligeret,de mutando habitu,de capilnbsp;lis barbaqj dcmiïmnda,quo familitirms cum Barbans vcrfaretur, cogi^re c-pic. Nam fi qua fe inter eos confuetudine inhnuare
inter ipfos verbum Dei faturum elfe confidebat. Atvbi ml fibifuccedere intel-lexit, defperata horum fahite in Liboniam, quæ in maritima Sarmatici httoris oram ad^ptcntrionem effunditur,iter capit: amp; ca quidem mentcproficifcesnbsp;vt aut earn regionem,quamuis immitilfimam,Chriftianx fidei vendicet,au 1nbsp;propagando Lrofandx religionis Imperio glonoliflime
ingreflhs, dum obftinatos efferarum gentium animos verbo Dei rnollire con-40 tendit, ccce Gaudentius alter è comitibus, in fomnis inter facnficadurn cufto-dem altaris rogalfe ipfe fibi vifus eft,an totum calicem in ara htum, fibi haurirc faseflbt. Contra cuftode renuentem rcfpondifl-e,Calicem potificitantumPra-genfi efl'e deftinatum, cum totupoculum haurireoportcre. Qiio qui em
facram fecilTetjhic facris rite pcraélis feceflum petiit,vt membra aliquantulum ' fclTa relaxaret,inter dormiendum ecce impiorum multitudo confiuxit,qui cir-'nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tumucntum intrepidumqj capiunt,vinculis obligantjclferuntiniugum mótis,
' paloq;alligatumfeptemlanceis corpus cfl?bdiut,hxc inter cruciatus verba per-' . feciffe perhibctur,Habes Adalberte, quodoptafti,nunc vitro pro Chrifto mo-' ' tcrc,quipro te,cæterorumqjmortaliumfalute,crucem fponte fubire voluit, e-' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ptem donis tc ornauit, Sc mira virtute muniuit, quado feptem tc lanceis in ho-
noris fpecie confodiendum efl'e decreuit. Proinde pulcherrime morerc, cmca tartarum,amp; ad dulcilTimum feruatore tuum,ex his ærumnis folutus etiola. De-oium quum de martyrio pulcherrimc triumphaflct,ftatim poft efllata animamt
-ocr page 212-xuni in ludibrium Chriftianorum, per pagos amp; oppida circumculcre. Viuui® acdcfunótum miracula niulta edidille ferunt. Dum Pragenfem pontificaiui®nbsp;gcreret,apparuifl.elefum,eiquc hçc verbaobiecifl'e, Adalberte ftertis,amp; popü-lus hic prxccps fertur.Q^bus calcaribus agitatus,per Morauiam amp; ngariai*nbsp;Chriftianam ddein paflim prxdicauit,amp; Poloniam fubinde petiit. Nequcilli^®nbsp;admiratione digniflimum tacite prætermittendum. Carnifices feélum è cad^-uerc digicum,cuius gcftu inter prædicadum pluriniùm vtebatur,in VandaluH'nbsp;amncm proiecifTe, proieclumqj pifcem abforbuifle, abforptumqj in facisnbsp;cieiTijin ventte pifcis illuxifl^ Piicatores hoe cdoólos portento, mira indulm^nbsp;captafl'c pifcem. Q^m quum cxentcraïrent, Adalbert! digitum facis more U'
ab anno falütis nongëtefimo nonagefimo lcptimo diem obiiflet, films inica iU' uentute, omnium liiffragiis principum diadema iam aflequutus, nihil maiot^nbsp;ftudio aggredi cupiebat, quam vniuerfos V ngaros in lucem allere re veritatiS'nbsp;Ncque illud ignorabat, nullum diu principem elfe regnaturum, nifi iufticia^^nbsp;religione præpollerct. Hue omnes ingenij neruos intendebat. Etvthxcfac*'nbsp;lius aflequeretutjdiuinis codicibus incumbebat.Adhibebatfæpefacrarumt^*
rum prxceptorcs,quibus familiariffimè êc afliduó vtebatur. Inre quaq; gtauifnbsp;fima Viros fanólos confulebat, ne quo fe fuosq; piaculo infcius incæftaret. Sednbsp;quum publicæ faluti in primis intcdiflet animum, quam fine finitimarum ocio
* adfcqui non poterat,in primis cum omnibus vicinisinitaamp;: cófitmata pace re*nbsp;gnum communiuitjVt fi qua inter fuos populos principésve pertinaces fedinlt;nbsp;pro fubcunda fide Chrifti orirctur, his nulla foris auxilia fperari pofl'ent. V ere*nbsp;batur cnim, veluti mox accidit, Scy thicas nationes haudquaquam facile ritu»nbsp;patries eile depofituras. Quinamp;ex his, qui baptifmatc abluti fuerant, multosnbsp;pudore,tÄnnullos Regis gratia^perquam paucos vitro catholicam fidem acce*nbsp;pifle fentiebat.Contravero populum perniciofadeorum opinione,vniucrlün^nbsp;ire perditüjXquo animo perpeti nonpoterat:quin fibi certumerat, aut adfalu- inbsp;taremfidemeumreuocaturum,aut fcgnofimulamp;vita cariturum. Duinaliquante feuerius in reluftantes agendum elTe ccnfct,quando quam plurimi
vi adrefipifeentiam cogi non poterant, principes pleriquc cum ingenti multi* tudine ineumconiurantjinteftinum bellum moliuntur : amp; ne Scythicam fed-tatem exuant, exteros ab inlhtuta religione deterreant, primiim in pagos latenbsp;dcfxuiunt,prxdiavaftant,moxadauólis viribus oppida regia adoriütur. Inpr^'nbsp;misqj Vefprinium iuxta BalatoniUmlacum fitam, vrbem quidem non ignob*'nbsp;1cm obfident, vt maiorem regi ftomachum facerent, corum qui ab eius fi*!®nbsp;Cttf^duxsi dcfciucrann animos ,'iiiîrercnt. Noüitatishuiufcean^orcm Ciinam. CaluiZi'
tradunt. Qmppe qui defunäo Geyfa,Stephani matrcm,per adultérin m in cott nubium allicere conabatur; vt earn nadus vxorem,Stephani vitam dolis intet*nbsp;ciperct, ac return deniq; potiretur. Occafionem explcndælibidinis quunii!nbsp;dies fibi dari expedaret, inhac rerumnouitatequiefeerenon potuit, tuinult*ttnbsp;nonfolum ade/Tcjfcd præefle voluit. Nam imperandicupiditate correptiis, r®'nbsp;ligionem pro nihilo habere j fas amp;nefas æquè duccrCj iufticiæ fimul amp; piewt'^nbsp;expers. Item feritaris efle plus quam Scythicæ,pagos xque ac oppidahortatbnbsp;vt à regia fidelit.ite ac fuperftitione dcficcrent.Sc coniurationis principem,*!®'nbsp;perdita quadam audacia profiteri,criminibus regem ad augedam inuidiä one*nbsp;rare-PaflimprædiGanSjhuiic fux gentis hoftem,patte perniciofioremfutnruntnbsp;Quando cxtcrnæ,quàm fuæ gentis ftudiofior amp; amantior eilet, Martern, Her*nbsp;cuiem,pattiosqj Deos,quorum numinibus res Vngarica tantopere adoleiicrat,nbsp;aboleri iuififict: eorum facrofanda fimulachra vbiq; dificciflct,ftatuainduce*nbsp;re fuperftitione niteretur. Qmn amp; ocio Scdefidiabellicofam gentemcncrtia*nbsp;Jet, pacem indiceret ærumxioî^, quum vi amp; bello V ngari vidu femper traxe*
-ocr page 213-D E C A D I S IL L I B E R I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;175
Q^um inferiorem ira Pannoniam tota ferè fufcitafletj graui Veiprinium, Jncontemptum regis,obfidione premebat. Cotrà verb Stephanus,in tancotu-piultunequaquam animo confternatus,quando fub Diuina fc tutela efleintel-gebat, ad coercendam Cupæ audaciam, mox fumma ccleritate ac prudcntia,nbsp;°ûiniamoliri. Paffim per Vngariam deleéhun habere,in primis diuinum ê c-0 auxilium implorarc,exorare impenfius diui Martini numen, ne fute Panno-deefle vellct.Item maximam cxuuiarum ac prædæ hoftihs partemjuuncu-patis votis polliceri,ad hæc tumultuarium cogéré excrcitum,accire Principes^nbsp;^uos amp; fua patris beneficcntia fidos habe bac,nihil praetermittcre, quod bellt duceret. Coaôto demum eXcrcitu, adGaramamnem caltralocaunbsp;Ibique primùmiuuenisDeo deditiirmius,dcfendendæ publicæfalutis ncceflî-adaôlus,hbi enfem accinxit. Duos ibi magiîlros equitum pronunciauit,fide,ac militari difciplina præftantes, quorum alter Huntes, Paznan alter diâusnbsp;eft. Hi Teuthones fuifle traduntur,qui quum Chriftiana fide pollerent, impe-bnte Geyfain Pannoniam vénérant, nobili genere nati : amp;: quum bcllo ac pa-ÞVngaris efl'entbene meriti, principatulemperinter proccres apud Gey-hm tenuerunt : multumque in propaganda Chrilti fide,patrem acfiliumadiu-^ere. Hi reluólantcs in fide,pro feruis habendos efle ceni'ucrunthrem v t qui txnbsp;ngarisprius in religionem confluèrent, intereos hi nobilioreshaberentur.nbsp;^tqueiniftorumfententiam,aGeyfaediólumfaótumeft. Pofthos Vencelli-,nbsp;Alamannum,hofpitijiure fibiconiunótiflimum,dilt;ftatorem créât: cui cx-^citusvniuerfifummamtradidit. Hæc vbiritèconftitutafiant,inftrudaacie
Cupani itur. At vbi coniuratorum caftris appropinquarunt, infeftis vtrinqje ^'B'^iscxtemplo concurritur. Quiimpræliumconferercturinteftinum,eo ob-hnatius crudelius vtrinq; pugnabatur, dum fortuna nunc his nunc illis ad-amp; pari fpe vtrinque dimica(;ur. Ex hoc factum eft, vtlongam crucntilli-diamque pugnam ederent, Rex diuina potius oratione, amp; militari hortatione,nbsp;certare: per legiones modo difcurrere,legatorum amp; ct^turionuinnbsp;bnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Cohortesquehortari,vtpro Chrifti charitate fortifi-
Î3
^^^e dimicarent: reuocare terga vcrtentcs,amp;: quandoque timidos grauiterin-^'cpare;fubfidia mitterelaborantibus,amp;: nullum Imperatoris officium prætcr-^itcere,Venccllinus,qui in dextro cornu prçfîdebat,amp;:quadrato agmine,Cu-fæfc obieccrat,ratus inclinato duels agminc,cæteros omnes facilé ceffiiros,a-^^'^timc pugnabat. Difquirebatvbique vbi Cupas eflet, vt fingularicertamine dimicaret* Dum dubio vbique Marte pugnatur, Rcxelatis inccelumnbsp;^^^^nibusjbis fugam verbis deprecatur: Clementiffime Deus,qui lucem verita*nbsp;tiiæ in dnfjßitno ac truci populo,quem mihi commififti, infunderc Voluifti,nbsp;'^ttuæfifleiradiis illuftratus, perpetuo Chriftianæreipubli ex fines tueatur, tenbsp;Uppiex exoro, vt nutantium animos Confirmes, vires plebi tux è clo demit-^^5,vt clefti auxilio munira, tuos prorerat inimicos. Et tu Icfu Chrifte optimenbsp;JpaximCjCuius dudtu amp;aufpiciis bellum gerimus,perfalutarcm tui (quælo)pal-*oncm populo pro te dimicànti propius adefto, tuisq; fidelibus viéloriam pronbsp;^lemcntiatuaconceditOjfdam fugam fiftito. Ego afitem omnium rerum de-cimaSjpro referenda gratia gloriofiffimo nominituo,paffimque balilicas dica-00. Vix hæc dixerat, ingens ccce clamor per legiones eXoritur, Cupæ Cornu ànbsp;Vencellino inclinatum vtrunque ducem fingulari certamine congredi. Quumnbsp;hæcaudiuijrctjilluccum validiffimo agmine continuo properau Laborantesnbsp;ïam inclinatos inimicos proterit. In media acie Vencellinû oftendit, amp; con-^tatulatur, Deo gratias agens : qui Cupæ caput abfcidcrat, amp; opima de hoftenbsp;spolia referebat. Quo per acies circumlato, ira hoftium animi confternati, vcnbsp;Pillantes fugerent. Magna cædes acmifetabilis oritur, principes coniurationisnbsp;^aximaex parte capti,amp; in caftris cæfi,in cçteros regis ediclo remiffius actum.nbsp;artaviiftoria,Cupç corpus in parteis quatuor dilTedumtvna Strigonienfi por-aiïixa eft, Vefprinienfi altéra, tertia laurienfi, in Tranffiyluaniam. quarta, adnbsp;deterrendos Dacorum animos oblata,amp;: Albx lulæ præfixa.Qn,am quidemre-P iy
-ocr page 214-ANT. B O N F I N 11 RE R. VNGAR.
gionem olim Vngari,ab auriferacitateKenchiesHcrdell appcllauerc. Deca?* teris captiuiSj pro facinorumgrauitate pnæ funt exaôtæ. Contra ex militibusnbsp;amp; pra-tcdis quifc in prælio optimegclTcrant,præmiapro dignitate è regiali-beralitate tributa. Diólatori prxmia multa,rnagniqj honores rcdditi. Item op*nbsp;pidis,viilisq5 à Rege amplilfimè donatum ferunt,ex quo Radus natus eft.E Rado Mifca, amp; è Milca Cupas amp; Martinus orti,qui inter primarios Vngariae Pro-ceres præclari fempcr habiti.Ditto atitcm Martino,Pannonicæ gentis Patrononbsp;vt débita votacxolueretur,perpctuo regisedidto Simigienßs Populus,qui Cu-pæ tyranni audaciam icótatus ei1:,non modo frugum,vini, ac pecorttm, vertintnbsp;etiam liberorum décimas, Ditii Martini balîlicæ qtiotannis pendereiufltis eft-Præter hæc, tertia prædæ par^ rempli poftibtis affixa. Pro hac falutari viôloria,nbsp;fupplicationes habitæ apud omncs aras folennia cclebrata. Tali fucceflu régisnbsp;animus nonelatus,fed ardentiftima Deicharitatc fuccenftis eft,quotidie hunainbsp;prollratus Deo fupplicat,vt ftbi falutare côfilium ditiina ope perficcret,totantq}nbsp;Vngariam, anteqtiam rebus htimanis excédât, ad verâ fidem retiocare liceat.nbsp;Quod vt a Deo airequerettir,{æpe in cinere amp; cilicio fupplicabat, amp; in templonbsp;afliduè exorabat,laudabilepropoßttim fuis diplomatibtis longe lateqtie decla-ratiit. Quarc pleriqttc facerdotes, publica vtilitate commoti ad prædicanduntnbsp;Dci verbum in Vngariam vitro confluunt,amp;pro catholica fide peregrinarigc-'nbsp;eftiunt, aliieiebantur qtioque fanditate principis. Cuius nomine multi è renio-tillîmis in Pannoniam partibus cuocabantur, in primis Aftricus vir fanditatenbsp;conipicuus,cum difeipulis aduemt.E quibus Bonifacius in inferiorem Panno- niant dcmillus ad prædicandunt nomen Domini,clara morte aft'edus,intcrdittos rclattis , item exca Dalmatiæ parte, quam Polianam dicunt,crcmitæduo:nbsp;quorum alter Andreas,Benedidus alter didus eft. Andreas vitæfanditate nti-racula edidit. Benedidus qutim pro Cltrifto fanguinem eft'tidcrit, inter dittosnbsp;martyresadnumeratus, Aftricuntamp;difcipulosRex Itononficc exccpit:amp;^adnbsp;radicent liglontis ferrci collocauit, vbi diuiBcnedidi cnobium mai^itiftconbsp;lifterc polfent, Itorum confuctudine, quando viros optimos elle intelligebat,nbsp;ntirificc delcdabatur : quorum atixilio ac opera Vngaros, partim fponte, par*nbsp;tint vi ac mctuinluccm veritat.s afferuit, mandata facræ Icgis amp; ortltodoxa:n-deiaxiomata omnes feire coegit,propltanisdirafuppliciaindixit,dcinde vtdi-gnas Deo gratias ageret,ac otnlc lacrunt,paftoribus impofitis tueretur,ad lun-dandos epifcopattis animum aducrtit.ptquum natale foltim naturælege vnic^nbsp;diligeret,Strigonienfcm in primis ccclcfiant erexit,eamq; mctropolitanaitift-dcmcirc iuftit, moxColccenfent balilicam ftatuit, eiusq; pontificem Aftricuflinbsp;dcftgnauit,quem ntoribusamp;dodrinapræftantcmeftenoucratieuntqspoftinPnbsp;turn pontificatum Anaftafitim appellauit. Hune quarto poft obitum partis an-no,Romam adfuntmtim Pontificent mittendunt cfl'ecenfuit,mandata dat,vtanbsp;Cbrifti vicario in Vngaros,qui citis fidem nuper iniuerint, Apoftolicambcnc-diidionem implorct,amp;inter oucs Pétri adnumeret.Poftltæc,vt Strigonienfti^nbsp;bafilicam metropolitanâ elfe itibeat. Item cæteros epifcopattis inVngarianU'nbsp;per credos, facrofandaaudoritatc confirmer. Demum qtiado poteftas oittn^^nbsp;a Deo eft, amp; maxima cpta fine Ditiina ope-confirmari ncqticiint, regalia in'nbsp;fignia ctim pontificia benedidionepiis precibus aflequatur. Aftricus Rornam
Mifiapelo- mirni-ndexterrimis eos profcquituraufpiciis.Eodcm enim anno Mifca, Polo-
niæ diix, ad fidem ctim populo conuerfus, eademà Benedido pontifice ntaxi' nto per legatos pofttilabat.quare coronam Pontifex ingenti ftimptti compara'nbsp;rat, vt religionis ac fidei acceflîone lætatus,Mifcam duce amp; nouû Chrifti mil*'nbsp;tent ob rent benegefta, regio diademareinfigniret. Pridiccius dici,quo Poln'nbsp;nis deftinata corona tribuenda crat, Aftricus vrbcm ingrcditur,ecce in fomm«
»
-ocr page 215-DEC ADIS II. LIBER L nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;17^
fupcrlorcnocleDeiinternuncius Pontificiapparet:Salue(inquit)pontifcx,Cr.'is Pannonica:gentis legatum ad te venturum effe fcito, qui vc tuo bencficio 0£nbsp;audloriratc Ilium principcm regio diademate dones,exorabit, deftinatam Po-lonis coronam,quando ira mérita poftulantjiuic dato,proindc Diuinamanda-tafcruato. Quum is in auras reccflifl'ct, fecunda bora diei Aftricus in Senatumnbsp;tipoftolicura admifl'us ert.Vbi quum Regis mandata ex ordinc retuliiTetjeiusq»nbsp;iandillima gefta fubiecifl'ct, quantum catholicæ fidei vitra citraque Danu-bium acccllionis feciil'ct, quam in Gctas amp; Sarmatas vfquc propagarat,cnar-raffet,incredibili apoffolicum ordincmgaudio compleuit. Re ad Senatum re-lata,pro voluntate Regis amp; Lcgati poftulatione,nullo rcfragante decernitur,vfnbsp;non modo Cbriftianiflimus Rex regia corona di^ietur, in regno apoftolica aunbsp;doritatc confirraetur,amp; régis adracunóla, cum inftitutis epiicopatibus appro-bentur,veriim etiam quiaverus amp;fidus Dei miles eft,amp; Apoftolus,ad exaggc-randamcius dignitatcm,inpcrpctuum pontificiçlcgationisin{igne,qua fibiponbsp;fterisq; regibus, femper fungi fas fit, pra:ferendæ crticis poteftate honeftetur.nbsp;Qmim legarus omnia non foltim è fcntetia,fed prætcr fpem amp; opinione impc-ira)let,niaguo refertus gaudio,in Pannonia fc recepit.Strigonio appropinquatinbsp;Kexctimlingulari facerdotum pontificumq; pompa obuiam prodiit.Aftricumnbsp;Pontificia muncra deterentem, óc coronam crueem oftentantcni,honorifi-
*¦0 centiffimeDeo gratias agens, cxcepit, Apoftolica inlignia prçrcuerenter acce- pta.Q^ndo advnamquanque Romanipontificis mentioncm,Stephanus fpe-dante populo, inclinato capite fefe ingeniculabat, vt exemplo fuo ad Romani Pontificis Apoftoliciqs fenattis obfequium amp; obieruantiam omiies borta-*nbsp;^etur. Pofthæcne fundamenta pacis intcrcipercntur, cuius fe filitim forepro-Irtebatiir,varias leges edidfatulit, in primis de ficariis, adulrcriisamp;bomici-, item de vi, latrociniis amp; furtis capitalia fupplicia promulgauitun fficrile-gos, prophanos,numinumq; cotemptores perquam feuerè animaduertituniu-nias,audaciam, ac omnefacinus, graui cenfura cocrcuit-.nc quis inAdtacaufa,nbsp;¦vicinû læderet,diligcntiflîmè cauif.viduarum amp; pupillorum caufis mirificc fa-Jo uit:vttriumlibcrorumiurafoucret,coniugatis præmiapropofuit:clibcs à fa-cerdotio alienos,infames babuit, vt fcminariumCbriftianæ reipublicæ exemplo fuo foueret.qua cum affinitatc contraheret,aliquandiu fecum cogitaffefe-nnr, ne quam fui dilffimilem libi coniugaret, Henrici fecundi in primis aflini-tas luccurrebat, Imperatoris quidem fandtiffimi, qui tertio Otboni plane fuc-^cfferat.tum bumano,tum diuino conblio ad imperium euedus, è nobiliftimonbsp;quot;auarorum ductim fanguine natus. Hic c bead Volfgangi Ratisbonenfis epi-ftopi oraculo Imperatorem fe fore Romanum, in fomnis accepit. Inito paulonbsp;poft imperio Italia ingreflus a Stepbano odauo Imperator appellatus,vbi piamnbsp;^xpeditionem féliciter peregit ( Nam Capuam à Saracenis occupatam, eicdfisnbsp;nbsp;nbsp;
roftibus recupcrauitj BuboganumMelifufteâ:um,amp; Conftantinopolitani Ira peratoris præfedfû, cuius auxilio Saraceni Italiam repetierant, acerrimo bellonbsp;nfequutus cft,acTroiamvrbem in Apuliçfinibus lit;ÿn,vbi caftra Hannibalisnbsp;niffe ferunt,amp; à Bubogano dedudta Græcorumcolonia inftaurata, vt eo faci-nsCalabros Apu!osq;inGræcorumfide contineret,obfefl'amquartomenfcnbsp;^^pugnauit. Samfti Miniatis cnobium in edito monte ante vrbem Florenti-^nifundauit. FcfulasàFlorcntinis occuparidiruique permilit,quare multuranbsp;^rbsiIIapcrcrebuit:quinctiamBoemos, Polonos Ôc Sclauos, armisin Cbriftinbsp;dem afl'eruit.Et quum fæpe euebariftiaante præliummunirctexercitum,Launbsp;jo , Georgiumamp; Adrianum cum armato angelo diuos aciem fuampræ-^^fliffe fufpexit. Deinde momentanei buius imperii non cotentus anguftiis, adnbsp;^niortalia régna animum crexit, quibus vt facile potiri pofl'et,omnes ingenünbsp;. csadDiuintim cultum fane conucrtit:bafilicasamp;pontificatus multos ftatu-^epifcopaliadclubra,Sclauorum vicinitate diruta, propriaimpenfainftaura-«nbsp;^ngt;veluti in HiIden{i,Magdeburgenfi, Argentina,Mifncnlî,amp;: Mecbelburgen-* denique ciuitate, quemadmodum intueri Ucet, varias xdes amp; cnobia fun»-p idj
-ocr page 216-ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R.
dauic, quæ prouentibus amp; facris ornamentis magnifiée donauit. Caftitate craf incomparabili,confinlilem nadus vxorem,quæ Chùnegundis eft dida. Diuiquot;nbsp;num hi potiusj quàmhumahum coniugium fane contfaxerant, non prurientinbsp;libidine j fed intemeratarvoluntatc confiatum : in quo vna fides ex compofiwnbsp;inuiolatæ caftitatis,vnus animus iufticiæ amp; veritatis, vna repulfa intemperâtixnbsp;amp; iniquitatis, par cleftis charitatis affcdus. Inito dudum cônubio,vitro per-petuamDco caftitatemvouent,amp;:fub Auguftalidignitate virginitatcm cela-turos efl'e fperant,de diis amp;hominibus certatim bencmereri contendunt,vn-demiraculanontemerè multa pomanarunt. Sedvt Scriptorcs plerique refe-runt,Henricus pridie eins diei,quam è vita decedetet,accitis vxoris parentibus lOnbsp;imperiique primoribus,imm^ulatam,quam acceperat,Chunegundim fe red'nbsp;dcre fallus efl.Stephanus igitur,Henrici Secundi lànditatem gcftorum glori-am, religionemconfpicatus cuius ope amp; hortatu Vngaros in veram ridemnbsp;alTcrueratjCum pari probitatc coniungi cupiebat,accedebat amp; Imperatoris di-gnitas amp; potentia, quani ad rem fuam nimium facere intelligebat. Contra verb Henri eus,Stephani præftantiam,amp; ingenitam fanditatem non ignorans,ni'nbsp;hil ducebat antiquius, quàmaliqua cum eo affinitatevinciri, quainfeftiflim^nbsp;vtraque natio,quæ tot annos cruentiïïima bella geflerat,rcconciliaretur, 8û diui Regis fanditas propagaretur, cuius fapietia ac fiudio fadum erat, vt V ngari?
qui finitimos diu Scythica feritatc vexarat, in Chrifti fidem afl'erti,amp; vicinis Chriftianæ reipubhcæ falutarcsfore viderentur.Proinde poftulatam a Panno-nicn reo-e fororé.cui Gvfle nomen erat.vltrb Henricus coniuQ-aiiir.vr nari cuiO
cifcerctur. Hæc aflinitas ab omnibus Ànnalium Scriptoribus aftirmatur, printer cæterorum opinionem,Vngarici aliter fentiunt Annales,quippe quidiuum Stephanum in vXorem,Gyflam Guilielmiducis filiam,aireruntaccepiïfe. Gui-lielmum fandi Sigifmundi Burgundiorum Regis fuifl'e fratrem, amp; poil Sigl'nbsp;mundi mgt;tyrium, ne interitum dixerim, ad Henricum Imperatorem confu'nbsp;giire,cius iulfu VenetiisfuiirecolIocatum,Gertrudem imperatoris fororetn,iinbsp;vxoremhabuilfe, amp; ex ea Gy flam filiam aCccpifl'e, Vngaria: régi defponfataip- 5nbsp;Gertrudeintcmpcftiuamortefubrepta,fandiSrephanifororem fibi copulalfe,nbsp;ex eaquegenuifle Petrum, qui ad regni faftigium cuedus eft. Exvxorehi^lt;^
imerfcut. plures filios diuum regem tuliflTe ferunt, amp; in primis Emericum, vt de exteriî fileam,quorum nomina non traduntur,totdiuinis dotibus imbutum,vt è diui'nbsp;nis quoque parentibus promanalTe videatur, Præter pudicam temperantilf'nbsp;mamque vitam,tantum in deos amp; homines pietatis oftendit,vt Diuino potiuSnbsp;quàm humano conienfu,fe Stephano Gyfla coniugaffe reputetur. Certatim V'nbsp;trinque fandiflima fada manabant, Diuinacharitate neuter æquo animo fuf*'nbsp; rari patiebatur, amp; in Chrifto coniundi, coniugalem amorem redintegraban^nbsp;Quanquam inomnes pientilfima, præcipua tarnen beneficentiainmilerabdcsnbsp;ac calamitofos,in facerdotes,ac templa vtcbatur.Bafilicas omnes profufalibc'nbsp;ralitate profequebatur ,^e quid Diuinarum rcrum ornamentis deefle viderc'nbsp;tur, fimulachra deorumexpoftulato argento obryzoque multa dicauit. fienjnbsp;gemmatas phialas,facras veftes ex auro contextas,infano fumptu fadas,pcrco*nbsp;legia facerdotum fæpe diftribuit. Vefprinienfcm bafilicam propria impéfa ex-a.dificauit,abundeque donauit rebus omnibus,quç cultui Diuino,vfui elTefu-Ient,vberrimos quoque prouentusadiecit,vnde antiftites,ca:tcraque facerdo'nbsp;turn collegia pro dignitate viuerct.Simili quoque diligentia vir eius,ne mulic'
ri cederet, metropolitanç bafilicæ,cæterisque epifcopis tam abundè profpexit) vC nihil fibi fuperfuifle videretur, vtiDeo, cultui Diuino non modo fe,veruiw )
etiam fua omnia addixifle videretur. Quin Sd hæcagris,villis, oppidis,portori' isquc donarat,quotannis corum acceflionemfieri iubebat, ne quid Dei cultO'nbsp;ribus deelTe paterctur.Q^tànnis quoq; cnobia,bafihcai, ædesq; facraspu^nbsp;luftrabat, vtædificiis hominibusque profpiceret,intcr lüftrandumnon modnbsp;facerdotum, verùm etiam pontificum mores cxadainueftigatione recognu*nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;¦ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fecbafr
-ocr page 217-DECADIS IL LIBER L nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;177
ixbatjißCfepabat ncgligcntix reos, ftudiofifl'imiimquenquc diligcbat, obier* »labatqj.Per quacftores autcm bngulis ferc mcnfibus, vrbanos paganosque an*nbsp;tiftiteSjCunda facerdotü collegia recenferc,rccognofcere vitas, cuiuiq; verba fa claque diligentiùs penfitare ftu debat, ne quidpublicc priuatiinq; piaculinbsp;«ômittcretur,aut inChrifti fidem inteiidcretur.Illud fibipraccipuje curac fuifi'cnbsp;tradunt, vt viros moribus amp; doélrina probatiïfimos in rebus facris præficeret.nbsp;Quum in Diui Martini cnobio Sebaftianus, fingulari vita, fapictia nô mc-diocri præditus efl'ct,miro amorc à rege copleótebatur, ciusq; fauore amp; aüdo-ritate co vfque cucdus,vt Strigonienlis Metropolita crearetur.Suprema in Vnnbsp;W garia dignitatem aflcquutus,nefcio quo, mox fato cæcus elFedus eft. Cui quunbsp;cxcitatis cafus facri muneris exercitationeni inhibuiflet,eius officium,pernnC-fu apoftolico, accitus Aftricus Colociéfis epifcoßus æquè refarfir, ac ß cius lo-eo futfeclus eße videretur.Tertio cæcitatis anno,inftauratis luminibus, inpri-Äinaniis dignitatem a Romano pontificc reftitutus. Paribus igiturftudiisrexnbsp;amp;reginainpra:rt:antifiimo quoque virtutum generc certabant. Emcricusau*nbsp;tem in tani ardenti charitatc Chriili natus,quid aliud, quam fuauiffimum Deonbsp;holocauftuni eße poterat ? Ab ineunte pucritia, quo fanólitatis euafurus eßet,nbsp;faeße declarauit,quippe quiquumeß'ctfomniparciflimus,äfccundafere Vigilia noólis, adlucem vlq;, Dauidicos rhythmos leólitabat, amp; per fingulos repe*nbsp;ao tito mentis examine,à Deo veniam implorabat. Id fæpc rimatus pater, ingen- ,nbsp;tein deßlio fpem cocepit. Quin amp; illud minus omittendum,quum pater Diuinbsp;Martini cnobium,quodin monte Pannoniæ infano fumptu fundarat,mona-chisque complétât,reuifere decerncret,filium fecum ducere ftatuitjiaudqua- nbsp;quam ignarus,quanta Dei gratia puer ille polieret. Inito innere quum tempionbsp;appropinquafler, monachilongo agmine obuiam prodicrc,vt qua decet. Regem dignitate acciperent.Contra verb Rex, vt Emerieo æque ac ccelefti ange-lo prodeuntes patres honeftaret,filium præmifit. Qui præreuerenter ab his tx-ceptusamp;:confalutatus,tanquam diuinitus eflet admonitus, Monac^isnepananbsp;quidemofculadiftribuit, fed pro cuiufq; meritis impartitus eft, quoniani huicnbsp;50 duo,triailli,nonnullis quatuor, quinqueve,amp; plenfquefeptemlibafle dici-tur.Pater à tergo,tanquam è fpecula,cunóla côfidcrabat,amp; quamuis filium nilnbsp;temerê fecifle confideret,admiratione tarnen carcre non p oterat.Quare facrisnbsp;rite pcradis Emcricum percunótatur, cur inxqualia patribus ofcula diftribuifnbsp;fct. Pro continente(inquit)tcmporc ofcula dcdimus,quibusautem feptena data,bos perpetuç caftitatis cultores efte fcito,amp;: ex numero fcptenario,abfolutif-ßinam prçpotentiffimamqj virtutum virginitate elfe intclligito, quippe quç adnbsp;penetralia cordium vfq; penctret, quae Deo duntaxat patere folcnt, reconditasnbsp;qiioq; hominu mentes intuetur. Rex inde profedus paucis poft diebus,quumnbsp;quiefeere non poflet,donec rem cxploratam haberet,vt euidcntiùs hinc aulpi-
40
catam filij fanditatem cognofcerct, ccenobium duobus tantiim accitis comiti- nbsp;nbsp;*
bus repetit, non folum diurnis,vcrinn etia nodurnis facris intereft, vt quinam forcnt,qui feptena ofcula fufceperint,cxplorarct.Poft matutina facra,inter monbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
nachos infinuatusanimaduerrir, omnes, præter eos,tquicumulatiflima ofcula nacftifuerantjCLibicula repctiifle-.illos contra, in facello rcmanfifle, amp;: in fccre-tiorem quenq; angulum deceffiflcjVt facros ibi rhythmos Deo fuccentaret, acnbsp;reliquu fpacium nodis in Dei laudemabfumercnt : hos veluti à fpecula fingil-latim adoritur,confalutatisq; benedixit : adMaurum demum peruenit, feptiesnbsp;ofculatum, à quo ânne caftitatis intemeratæ compos eßTct, neque blandiciis,nbsp;neq; minis,neq; quauis aliaartificiofapercundationecxtorquere potuit.In fe-quenti dieconuentu cdixit,vbihuncexinduftriavariiscriminibuspoftulatiinbsp;periclitaretur. Atille nihil obiedis calunmiis refpodit,haud infeius omnes mornbsp;talium animos patère Dco:quare fado pcriculo, Rexenarratafui aduétus eaunbsp;fa,Mauri virtutem publice approbauit : paucisiyuc pbft merffibus cum Quin-quccclefienfiepifeopatui præfccit. At illuddcEmerico,neßnepiaculoqui-dem fubticeri poteft.Q^m Vcfprinii eflctgt;antiquamrcligiofam^ diui Gcor-»
-ocr page 218-17S ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R.
gii ædcmvno tantum examanucnfibus accito noótc adiit, ibique inter fuppH^ candum ante aram conftitutus, Deum pia obfecratione percunÄabatur:nbsp;numini potiflimum præftare poflet,quod illi foret acceptiflimum,ædes extent'nbsp;plo ingenti fpledore completur. Et hinc voxdnunitus audita,nil Emerice Deonbsp;virginitatc antiquius gratiusque futurum putes. Proinde vt gratiflimam mibinbsp;viÆimam facias, mentis Sc corporis à te virginitatem poftulo, banc offer, amp; in .nbsp;propolito perfta. At ille, Domine Deus meus, qui omnia confpicis,amp; huma-nam firmas imbecillitatem,item principibus ac regibus terræ dominaris, tuainnbsp;in me voluntatem perficc,perniciofas in me concupifeentias rore mifericordiçnbsp;tuæ penitus extingue. Co firma fragilitatem feruuli tui,vt in tuo feruitio vfquC'nbsp;quaque pcrfiftat,a lubricis eum voluptatibus,amp; ab omni labe, pro tua dementia redime, ne vnquam è tua gratia clabatur. Amanuenfem mox admonuit nenbsp;viuente ipfo vnquam de re hac quicquam proderet. Poft hæc pater,vtpublic^nbsp;faluti de fucceflbre confuleret, Emericu parandis liberis baud intempeftiuum,nbsp;digno coniugio obligandum efle cenfuit, ratus neminem regno commodio-rem futurum, fi viucret:fin minus, famftiflimam bine prolemfpcrari poffe,nbsp;regendis Vngaris accommodatilfimam. Quare exccllentiflimam forma amp; vir-tute virginem,acregali genere natam,buic defponfat pater, operamque liberiSnbsp;quandoque dandam edocet, ne legitimus, idemque optimus Pannoniæ regn®nbsp;/ucceftbr defit.Quamuis boe baud facile efficere potuit, quando non fine mui-tis eô precibus filium redegerat,ipfum tarnen obtemperantiflimum,amp;: decent*nbsp;coniugio iamobftri(ftum,nunquam cum vxore rem patrafre,fedmaiorem(filt;b-ci poteft) quàm antea caftitatem feruaffe comperit.Quinetiam vxorem,quainnbsp;virginem Emericus acceperat, fub coniugalis prætextucôfuetudinis caftiîfnn^nbsp;fanôtiflîmamque praeftiterat,ratus multo fore praeftantius,vinutum,quàmlibe-rorumfcunditate poliere. Cum vxorc iuuentutê non exegit, quando quidemnbsp;virtutum cumulum adeptus,ex hac continuo vitaereptus eft,amp; clefti potiuSnbsp;quàm hac giifera mortalium conditione dignus efthabitus. Non gnati fatum,nbsp;fed malamregni fortunam.flet pater,quando ilium ex hoc feliciffimum,contr3nbsp;vero idmiferrimumconfpicatur.Spe tanta orbatum,vna tantum fiduciaamp;coo 1nbsp;folatio paternæ accefl'erat orbitati, quod nati, quem inter Diuos relatum elfenbsp;non ignorabat,patrociniû apudSuperos maximu,amp; fîbi amp; fuis hinc fe nadumnbsp;cfte intelligebat.Poft Diui Emerici mortem, eius vxor integram vtriufque vifnbsp;ginitatcm,dum perpetuam viri caftitatem teftari cupit,cogitur profiter!. Am^'nbsp;nuenfis, quodin Georgij æde viderat,poft eius obitum publicè pradicauit,^^nbsp;intemeratam teftatus eft caftitatem.Quin amp; Eufebius Metropolita Cçfarienb^,nbsp;publicarum die fupplicationum, hune in clum datum fe vidifte afleuerauinnbsp;Auxit huiufee rei fidem ingens memorabileque miraculum,quod L.tdiflai Rc'nbsp;gis temporibus accidit. Conradus enim Teuthonum genere natus,omnium lt;nbsp;cinorumgrauitate completus, quum Diuinaquadam gratia, fub tatafcelerumnbsp;mole refipifeeret, vrbemRomam adiit, vt deteôla mentis labe,pontificia au^onbsp;ritate expiaretur,imperataque fupplicia penderet. Quum ante Hildebrandumnbsp;Diui Pétri vicarium fe coftftituiflct,patefaôtisnon fine fumma cordis pceniten'nbsp;tia facinoribus, hac pna mulélatur, qua loricam loco interioris tunicæ ferm»nbsp;quinisque catems ferreis obftringi,àluftratore Pontificeiubetur.Item pugid^'nbsp;res dati, in quibus longa facinorum omnium confefTio continebatur, iidem^nbsp;pontificio anulo oblignati.Poftremo miuniftum,vt religiofiflimaquæqueorbisnbsp;faceIIa,Diuorumquc monumenta eoufquc perluftrarct,quoufquc illuc perue-niretjvbi vinculis vitro fradis exoluerctur,amp;:pugillares referarentur,qui fcelc' *nbsp;ra longo orationis ordine complex!, minima quaque literafponte caruifTenC-Ingenti is pnitentiacorreptus,monumenta quçque fanôtiftima luftrat, nequ®nbsp;HierofolymamprærermittitjSaluatorisq; fepulchrum.Sanéfi demum Steph^*nbsp;Regis fama dult;ftus,in Pannoniam fe recepit,venir ad regalem Albarn, vbico^'nbsp;pus eiusin magnifico facello reconditum,amp;ea quidemmente, ne vnquam***'nbsp;de recederet,quoufq; folutis per fe vinculis, amp; deletis vltrà pugillaribus, fe
-ocr page 219-D E C A D I S IL LIBERI. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;175?
fccrct expiatuiTijquin amp; iuramcnto propofitum cofirniarat. Baßlicam mox AI-benfcm ingreflus, ante Diui Regis arain fe confticuit, ingenti reruma le pelli-mègertarum pnitentia conficit, vehementißimis Numen precibus follieicar, vt eins patrocinio fcelernni omninm veniam cöfequatur. Qnum .1 prima horanbsp;dieiadnonamvfque, obfccrationibusincubuiiret, corpore animoq; defatiga-tus,anre aram lubinde graui fomno correptus cft. Ecce inter dormiedum huicnbsp;Diuiis Rex apparet,Surge mox(inquit) amice,ne meis quidcm meritis opévc a-pud tribunal Diuæmaicllatis tibi confidendum eile fcito,quando pro tantafa-, cinornmmole,patrocinium meum ad impetrandam delidorum impunita-tcm,nc tibi quidcm fatis eile potclEProinde Emerici mci monumctum y quodnbsp;iuxtaeft, adito, qui quum præ virginitate fua præcipuam apud Deum gratiamnbsp;promcrueritjli aduocatus adhibeatur,omnium(mihi credc) fcelerü impunitatenbsp;donabcris. Ipfc enim ex eorum numero vnus eft, qui vcftimenta Immaculatanbsp;fortitus,agnum fequitur, quocüq; icrit, amp; ante thronü Dei nouum rhy tlimumnbsp;fuccentat afliduc,quare cd propera,amp;:opem eins implora. Mox ille fomno ex-perre£tus,ad bc.iti Emcricifacellum confugit,cxorat Diui numen, adolefccn-tis deinde opinione celeriiis vincula, quibus erat obltridus, vndiquc difruptanbsp;concrepuerc.Pugillares facinorcconfelhonisnudi,refciiro ligillo fpontc patu-
, ere, in quibus nullum pcccatum, ne minima quidcm litcrainlpici potcrat. Ad. catenarum crepitum quum a:ditui,ac alii complûtes conucniH'ent, rogatus vir .nbsp;ille fern ex ordine vniucrfam aperuit. Qm tune aderant, hac rcrum infolcntianbsp;in Dei Diuiquc Emerici rcligionem conuerli, vehementilïlma omnis liuiufccnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
nunnnis deuotione fuccëlî hint, ciusq; facello tacum rcligipnis accclEr, vt c re- naotiflimisregionibus hue homines plane coniluerenc, qui pro grauillîmis rebus vota nuncuparcnt.Qmim hæc régnante Ladillao accidiircnt,qui Dei quo-quecultor cratcximius,tantæ rei admiratione pcrcitus Rex ille optimus, Pon-tificum Procerumqs omniûfrcquentiflimum concilium habendu elî'c duxic,vcnbsp;eorum aucloritate grauiirima fandio fieret, qua inter diuos Emcrici^ referre-tur.C^mamp;omnib. triduana pafl'im iciuniaedixit, moXnonis Nouembribus,
30 circuinlato fingulari facerdotum pompa Emerici corpore, vrbcmluftrauit,di-cauitinaufolcum,ibiq5 rcconditû cftjdiuiniqj honores exhibiti,vota quoq; fre-qiientifiiina ibi quotidiefufcipiuntur, edunturq; miracula. Mater eius obitum aliquanto intemperantius tolcrabat, amp; grauiter angebatur, qudd optimum re-gni fucceflorcm amiferat. Sed tarnen illudfuitadmirabilc,trigefimo poft eiusnbsp;mortem die, quum Albæ ab Vngaris frequentilfimæ ac folcnncs celebrarcnturnbsp;cxcquiæ,non mrcroris,fed publicæ lætitia; dies ille vilus cft hand alitcr,atquc linbsp;maximum apud Diuos patroemium fi bi ac regno omnes fortiti viderctur. Poftnbsp;filij morte Stephanus co magis quàm antea pro regni fucceflore follicitari c-pir,quo potiorcfpc fruftratus eftefibi videbatur. Qiwdfccum quotidie agitas,
40 ad Diuinamopcm,vtcx inftituto fuo facercconfueuerat,repentc confugit.Af-fiduis diuam virgincm precibus exorauit, vt fc fuumque regnum perpetuo ma gna mater patrocinio tucrctur, cuius tutclæ ac poteftati fe Vngarosque omnesnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
addixeragomniaqj fuorum ftudia fortunasqj dicaucraf. Quinetiam illud folc-ne promulgauit edi(ftum,vt omnes diem beatæ V irginis,quo inter diuos relata fuit,intcrcelcbratiirimoshabercnt,dominaquc diem appcllarcnt, ac cærcrac-iusfcftaieiuniisamp;s fingulari folcnnitatc tranfigcrcnt.Hanc dcmumpeculiarcmnbsp;fibidcampicntiflîmamc[ucpatronamin clo terrisque ducerent. Quinetiamnbsp;vt cius numen femper Vngaris æquiflimum redderet, cclcbcrrima in Alba re-galibafilicamdicauit,vbi regumcorpora reconduntur, ibique exinftituto cre-,nbsp;îo ati reges diadem a fufcipiunt. Opus eftmirabili fiimptu, incruftationibus mar-morcis rcnitës,vbi pauimenta tcflellata cerne re eft,magnificas columnas,aras,nbsp;iconibus ac tabulis nonnullas mirum inmodum exornatas, ex puriftimo auronbsp;argenrove conflatas,itcm facella regia, ac monumenta plcraquc in mauloleo-rutn fpcciem, prætcrca figna hint qikxdam amp; tabella: lapidibus ócgcmmis cx-fculptæ, quin amp; fupra menfam Chrifti acuminata teftudo infano lapillorum Sâ
-ocr page 220-i8o ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R.
auri fumptu elaborata,ne varia quideni vaforûmgerierà défunt, multa cryftal-lina,pleraque myrrhina^ onychina multa, ex porphyrite amp; alabaftro complura gemmata, nonnulla in quibüs nil aüraamp; argento viliùs intueri licet: de vclH-buSjfupelleétiIique facra nil dicendurrî, quando cunétarum rerum mira copia,nbsp;quæ Diüino cultuifunt vfui; Qimmpeculiaremhancregû ædem efle iuberet,nbsp;tanta earn immüriitate pnuilegioque donauitjVthuius antiftes nemini epifco*nbsp;po, præterquam Pontiftci Romano fubiiceretur. Quin regibus ius ellêt d-'nbsp;piationis,amp; cuiufuis confecrationis tempore pro arbitratu fuo epilcopum optanbsp;re,ac illuc ad exhibenda facramenta mittere. Omni balilicam,qua potuit,libc'nbsp;ralitate poteftateq; donauit, præfente abfentéve Régi, nulh pontifici rem fieranbsp;ibi facere,ius amp; fas elfe, nifi cui Rex præfùlvc bahlicæ demandarit,qué prxpO'nbsp;fîtum appellant.Quinetiam populus nulli décimas pontifici^ præterquamhuicnbsp;fuoque collcgio pendere iubetur. Item nemo Rex Vngariæ reginâve inftitubnbsp;regiisque infignibus donari poterat, fine præfulis huiufee præfentia.
ftra tempeftate bafilicam,aliquo vetuftatis fitu obduôtanijdiuus Matthias Cof' uinus non inftaurare, fedmulto magnificentiore füniptü amplificare cpit,^nbsp;fundauitmàgnæ aræ teftudinê,quam fi per vitam abfolüere poterit, opus no' .nbsp;modo audore digniflimum j fedexterorum præftantiflimum fore reputatuf'nbsp;Item ne à Diuina beneficentia^quam fibi indülgenti/fimam naélüs erat, ingra' |nbsp; titudine aliqua deftitueretur, Hierofolymis fpedabile monachorû cnobin^
fundauit,qui ad fandiflimum Saluatoris noftri monumentum j facra quotilt;i^ I pro publica falute operarentur.Idque prædiis abundè donauit. Romx quoq {nbsp; Stephano protomartyri ædem dicauit, cum duodècim collcgio facerdotuiHj*' inbsp;tem adiecithofpitium,vbi Vngari,qui Petri Paulique bafilicam viferent,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;|
mode amp; gratuite excipi polTent, vtrique villas,vberrimosque prouentus ad^^' ; xit,nequa rerum inopia laboraret. Conftahtinopoli quoque templû haudqü^'nbsp;quam ignobile fi:atuit,pari qUoque liberalitate dohatum, multa pifetatisnbsp;mentiæ fiée monumeiità reliquit.Vnde qualis in omhes,amp; potilfimiim innbsp;peres amp; calamitófós fuerit, facile coniici poteft. Quotidianas egénisj ac me' y inbsp;dicantibus impenfas exhibuit. Multas nodes tranfigebat infoilmes j vt ch' 1nbsp;deftinas miferabilibus elecmofynas erogaret, Chriftiq; fideles fua benefice' .nbsp;tia,mifcrialiberaret.Verùm illud referont admiratione dignilfimum, quafi^nbsp;enim node, cleftipcrcitus inftindu,clàmfine comité è regia prodiit, dift'nbsp;tos nummorum loculos ferens, quos miferrimo Chrifti popello diftribuef^'nbsp;Quôquumveniflet,ftipemque viritim daret, inter pétulantes rogatoresm'^nbsp;ortafediîio,regiper contunieliàni ab auidioribus plefifque barba diftrada,^nbsp;ne paruaquidem ex parte coriuulfa,ac is nequaquam ex hocfuccenfus, imr^nbsp;folido quodagaudioagitatusingenitricisxdem properauit. Diuægrati^,^nbsp;git,regina(inquit)cli, ac diuum magna pàrenSjVnica Vngaricæ patronage^nbsp;immortales tibi gratias ago,quôdme quem regem efie voluifti,milites tui^^nbsp;modo tradaruntjColucruntqüe,fi has ab hoftibus iniurias accepilTem, tuonbsp;xilio vlcifcerer. Proinde hinc futuræ felicitatis aufpicia capto j neque irritai!nbsp;tui verba fcio fore,quuAfuis apoftolisne minimum quidem è capite capiUnbsp;periturum efle recepit. Haudquaquam cafus ifte pietatis officiuminterpcpnbsp;uit, immo exuberantiore poft: hac beneficentia vfus eft, cui quum ipfe fathnbsp;fé rion poflTet, familiäres, monachos, faCerdotes, amp; occultos quofdam diff*^^^nbsp;fatores adiecit.Cuius quidê rei Guntherus eremita Boemicus, grauiflïnn^nbsp;nbsp;nbsp;j
ftis eft, qui principis liberalitate pelledus,in Vngariam fæpe adiit,eiusqim nituedenobium in regione,quamBeelnuncappellant,àrege ædificatum,fhnbsp;pléque donatum, vbi Gerardummonachum virumquidem religiofiflîm nbsp;côntempiatiuam vitam egilTe famaeft, qüem poft Regis obitum ad P®nbsp;tumeuedum fuilTe ferût,fedfluduante in Pannonia Chriftianafide, lapidinbsp;obruti^,amp; inter diuos relatuni affirmant. Nûc ad diuum regem reuocetur^^nbsp;ratio, tantum fua inDeum pietate præpolluit,vtfub tutela aufpiciis Diuims inbsp;gnum geri experientia dcclararetur, quadam node in fomniis c clo :
-ocr page 221-D E C AD I s li. LI B Ê R ï. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i8i
hitus, continuo experreélus cubiculo cxiliit. Veredariumpraefeélumlegionis cueftigio accitum, inTranflyluaniam vlteriorem Daciæ partem properare iu-betjVt populos vicatim degentes admoneatjimperetqjfacultates omnes in op-pidamunitiirimaqj loca conférant: Quiim Befli,qui Iltri oraaccoluntjab omninbsp;religione alieni,amp; Vngaricæ gentis holles acerrimijtegni limitibus immincat.nbsp;Vixveredarius mandata peregit, ac illi in tutum bonacongell'erant^ ecce Bar- 'nbsp;bari immites aduentant, agros paflim difcurfant, igni ferroque cunóla valiant,nbsp;quos inueniuntjlicètperquam paucos,lme aliqualexus amp;ætatis ratione trucidant. Delides tantum aliquos inuencre,hiqgt; focordiæ fuæ lucre poenas, amp; nilinbsp;hocnionitu fuis rebus ipfe profpcxifl'et,iam de Tranlfyluaniafuilfetaélü, Itemnbsp;alia fuccefl'ere bella,quç Diuina benignitate profperè geflit. Ab anno falutis fe- i o o x.nbsp;cundo fupra millefimum j inter Stephanum amp; Gyulam auunculum intellinänbsp;bellaexoriuntur. Is enim nepotem Chrilliana fide initiatum, amp; aScythica religione defcifcentem iniquiflimo animo ferebat, quare non foliim verbis fæpenbsp;Regem acerrimè corripuerat,verum etiâm armis lacefi'erenitebatur, vt ad pa-triashunccæremoniasreuocaret. Vbi verbis fe nihilperficere polfeintellcxit,nbsp;aTranflyluania:montibus,cui prçerat,Vngariam quotidianis incurfionibusamp;nbsp;rapinis infellat. Contra Rex pientiirimus,ne cum fuo fanguine manum confe-rerecogeretur,per legatos amp;feciales admonuit,obfecrauitque fa:piHimè,ne innbsp;Scythica feritate perfilleret,verumDeum, amp;Seruatoremfuum agnolceret, o-wnis tarnen opera eludebatur. Proindehunc Vngaris quotidie infultantcm,amp;nbsp;Varia detrimenta inferentem, armis coercere cogitur. Comparato nc medio-cti quidem exercitu,in Tranflyluaniamcontenditur, paucis menfibus vniuer-facapitur.Gyulacumvxore duobusq; liberis pollremö captus,in Pannoniam- *nbsp;quedüâus. Preciofiflima regio, amp; auri, vini,frumenti,pecorum, omniumquenbsp;lerum feraciflima, ex co têpore,Vngariae regno elladieä:a. Populi omnes, quinbsp;cüniDaciætraôlumincolebant,partimvi,partimfpolite in Chrillianamfidemnbsp;allertifunt.In auunculiregia ingens auri amp; argenti copia deprehenfa, facino-rofilfimè comparata. Ex qua baliliCam Alba: præftantiïïimamRex efcxit, quæ
I'
5° quumfæpeinccndiofueritobnoxiajhincpublica nata ell opinio, amp;explorata fides,templum idcirco diro faepe incertdio labotaflc, quia ex pecunia fcelellif-limè partafuerit ædificatum. Gyula cumliberisamp; vxore inuiti orthodoxamfi-dem fubiere, baptifmate expiati, à Rege vineuhs liberati funt, amp;: pro dignitatenbsp;traâati. Paulö poll ingês è Bulgaris,Sclauorumgenere naris, bellum exoritur.nbsp;QlliPpe qui inferiore Myfia quondam potiti,quæ vitra ci traque Illrum,ad Eu-xinum vfque Pontum elTunditur,nunc iidem,Cea duce,finitimos adoriuntur,nbsp;prædas abigunt ingentes,amp; latrociniis ac incurfîonibus latè vagantes, pro viribus cunélos infellant,nuncTraniryluaniam, nunc Vngariam diripere conten-dunt. Adcoercendam horum audaciam,magnumvbiq; deleôlumRexhabere
40 cogitur.nam non folum holles numero roborcqj potentes,veriim etiam loco- . rum difficultatc munitioneque inacceflibiles aditurus erat. Comparatis igiturnbsp;Wagnis copiis, inferiorem Mylîam ingreditur, durum hollcm muenit, fæpiusnbsp;Wanu æquo Marte confertum. Bulgari tademnouifligio prælio tergavertunt,nbsp;latequefunduntur,fuganturq;.Ceas eorumprinceps in pugna cæfus,callraquenbsp;direpta,è quibus tanta preda aâ:aell,vt nemo fpoliis holliuminoneratus abie-ritjtantaqj auri,argcnti,ac lapilloruminuenta copia,vt quicquidmultis illis belnbsp;bscongelTerintjVno prælio amiferint.Etquum pugna in vlterioriDacia,quamnbsp;PranlTyluanam dicunt,gellafucrit, ditilTimæ région! præfecit proauUm, quemnbsp;^oltan nominabant. Hollilis prædanoninvfumhumanum ^ledDininû con-'rcrfa,aurum amp;r argentum cum gemmis in cruces,calices, phialas,amp; vellimen-^apontificiaerogatum,vnde tot templorumornamenta confeda funt,vtnenbsp;punima quidem Pannoniç ædicula,expers tam piæ fiief it prodigalitatis.Et ba-filicæ præfertim Albenfi donatiua duO dicauit, quæ rationalia nunc appellant,nbsp;horum vtriufque oram cernere erat, è feptuaginta obryzi pondo fane conllan-.RWjvbi lapilli latè difcintillabant. Quæ quum Benediftus Pontifex maximus
q
-ocr page 222-i8x ANT. BONFI NH R E R. V N G A R.
fpeftaflet, eo donanda priuilegio cenfuit, vti quicunquc in facris faciundis hi vtcretur,coronandiRegis Vngariæ integramlibipoteftatcm inelTe fentiret*nbsp;Muka huic ornamcnta a Gyfla func adieóla, vt nemo hæc fine maxima admi*nbsp;ratione fpeótare queat. Prætereaquum ante bead Emerici mortem, Bulgari-cum bellum gefiumefle tradatur,ad Budam veterem, Gcrmanicam quondamnbsp;legionem, amp; Antonini acSeueri temporibus adcoerccndos Barbarorum impetus ibicollocatam, quam ante Budæ appellationem, Sycambriam nomina-bant, Rex amp; Regina cum filio venerunt, vbi quum nullum veri Dei templumnbsp;confpicarentur,in quo pia facra operarentur, exædificandum ampleqj donan-dum continuo cnobiû cum æde cenfuere, quam Ditto Petro Pauloqs dica-runt. Artifices omnes ê Græciaacciti, vt opus memorabile facerent, iFatuarij,nbsp;ac plaftici vndiq; magna mercede coduéti. Vtmagisferuerctopus, Stephanusnbsp;amp; Gyfla Budæ conftiterant,verùm quum hie operi,fignis,tabulis ac ornamen-* tis ille meumberet, neuter vod compos effe potuit. Nam quum ante mortemnbsp;ipforum perfici nequiuerit rata moles,à Ladiflao tadem Rege fanÓdlTimo pro-nepote fuo confiimmatur. Perpetuum diuo Stephano inftitutum hoc fuiflele-runt,tcr quotannis bafilicas amp;:cnobia,quæ fundarat,rcuifere folitum, ad aras
tuebatur,extcmplo inftaurafi'e. Pcculiares fempcrloculos à latere ctrcurntulii^quot; fe,ex hisqj propria manu mendicantibus amp; egenis erogaflTe pecuniam. Enieri-cum quoq; regali habitu indutu,quum templa cum Patre luftrarct, ante arasnbsp;continuo exuilî'cjVt altaria cxcoleret. Pari quoq; ftudio Gyflavtebatur, cui ni'nbsp;hii erat antiquius,quàm cum viri probitate certarc, facras veftes amp; ornamentnbsp;facerdotû diligentiifimè recognofeere, vt abfumptareficeret, aut lacera refat-cirer. Viuente Henrico principe fanódflimo, paribus vtrinq; ftudiis, paxlong®nbsp;lateqj feruabatur,omniaq; apud Vngaros è fententia gerebantur. Pôft vbi Imperator iÄ; optimus inter Diuos relatus eft,Conradus natione Sucuus,îté Connbsp;radt Varmacicnfiumducis filius, quiOthonis tempore in Vngarico bcllo oC' nbsp;cubuerat,exGallicamatre natus,matronaquidemnobililfima,amp;: Henrici tempore præfcdus cquitum,Cæfardcfignatus,inimperio,non inprobitatclucccl-fit, quippe qui inftitutam pacem vtrique genti apprimè falutarem intercepinnbsp;Hic quum aduentum in Italiam tribus ferme annis diftuliflct, Italiæ princip^^nbsp;ac populi,initaconiuratione,fe inlibcrtatemaflerucrunt,aduentumqj Conta'nbsp;di armis inhiberc adoriuntur, quare non fine validiflimo cxercitu Italiam atü'nbsp;re coactus eft.Ex quo quidem tempore illam Gregorij quinti, Othonifvepn*nbsp;mi fandtioneminlmperatores olimpromulgatamprimùniobferuatalcgimu^nbsp;qua,quicunque Cæfar in Germania dcclaratus, Italiam aditurus erat, vtaRn-^^nbsp;mano Pontifice Auguftali corona donaretur,duas prius in itincre, vnâ Mognnnbsp;tiæ ex palea,altera Mediolani ex ferro confedam à metropolita cSfeaui iub^quot;
-ocr page 223-DECADIS II. LIBER I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;xoj
J
blicx caput, poftulatis impenfius auxiliis coniurafle putabat. Diuumque Stephanum,qucm Chriftianiflimum intelligebat, Apoftolicç fedis gratia,qua: tan tis eum honoribus amp; immunitatibus excoluerat, omnia moliturum ar bitraba-tur, Hine belli caufaspromanafl'cferunt,pleriq; defundo Henrico, concotdiaenbsp;acpacis audore, ingenita Germanorum Vngarorumqj odia diutius continerinbsp;nequiuifl'e prodiderunf.quare prius in Sclauos, deinde in Pannonios Coradusnbsp;caftra mouit. Totananq; Boemia,Polonia,amp; vniuerfa fere Sarmatia,fub Scla-uorum nomine continctur : nam eadem his omnibus eft lingua. Boemorumnbsp;igituramp; Polonorummotus vno alteróve pra:lio repreflit, ad obfequia gratanbsp;redegiti fed cum Bolezlao Polonorum duce, vt auólor ell Otho, quumregninbsp;fibi nomen vfurpare contenderet, quod fub Henrico occeperat, magna priusnbsp;bellageflit, eumque fubegit. Item amp; Mefconem filium, eadem paterno morenbsp;niolicnte,qui eieào Othone fratre,feRegem appellarat,Polonia eiecit,Otho-nemque reftituit. Deinde in Vngaros haudfacile bello domitabiles itum. Stephanus vbi Conradum cum vniuerfls Germanix viribus Panrtoniam irruerenbsp;intellexit,pontificum,procerumq; omnium repente concilium habendum efl'cnbsp;cenfuit: quantum à Germania periculum inftaret, edocuit. Habuit deledum,nbsp;quara vnquam antea longe maiorem: pontificcs, facerdotes, item facri amp; pro-phani omnes pariter anna capeflendadecernunt j quo facilior reliftendi copia ,nbsp;*0 daretur. Cum potetiflimo hoftc rem efl'e intelligunt. poftquam comparato va-lidiflimo exercitu,caftra habere ccepit,Diuinum in primis auxilium his breui-ter implorauit, quamuis in exorandis placandisque numinibus die noâ:uquenbsp;nunquam cefl'are videbatur. Si placet tibi regina cli, amp; Vngarici patrona fo- nbsp;h,hoc regnum hxrcditario iure tibi legatum, igni, ferroque ab hoftibus vafta-ri,amp;: plantatam nuperrime Scythicis pei^oribusfidem filij tui,côtinuô extirpa-n,ne meæ (quxfo ) dehdix, fednumini tuo hoc tribuatur, fl quod Regi patra-tum eftjcui plebem tuam commiflfl;i,ipfum (te precor) pnas lucre patiare,in-nocentibus parce,nouam hxreditatem tuampto folita bemgnitate t»erc. moxnbsp;eflhfus inlachrymas,amp; diux GenitriCis numine confirmatus, in Germanos filo gnamoueriiubet,quum nunqua fidehbus pianumina define Res non tamco-memofatione, quamadmiratione digniflima, pridie eius dici, quo in hoftiumnbsp;confpedum futurus erat,accidifle dicitur.Tefl'erarius nanque per omnia mili-tum contubernia amp;tentoria quidam difcurrit,qui Imperatoris edido Germanum quenq; folutis caftris domu repetere iubet. In fequenti node ante lucemnbsp;Conradus, foluta caftra comperit,videt domum quenque feftinare. Rei noui-tate percituscaufam difquirit,omnes vno ore referunt, Tefl'erarij voce,miflio-ne donatos,accitis telferariis,neminem inucnit,quimiflionisedidu circumtu-lerit. Mox Conrado Stephani fanditas explorata fuccurrit,cuius gratia cleftênbsp;internimcium fub telTerarij fpccie,caftra foluifle reputauit, ne fandi Regis po-40 pulus oppugnaretutjUC qua inter feniores,iunioresqj Chriftianos fediriodefe-clione fuboriretur. ApprobauitDiuinx milTionis edidumImperator, inftau-rataqj pace in Germaniam ferecepit, cûgraùiflima aflcucrationepollicitus, fenbsp;Pannoniis,quos fub Dinina tutela efle intelligebat, pefpetuo manus abftentu-tum. Rexautem eveftigio quumdiuxGenitricis patrociniumlaboranti fibi,nbsp;fuxqj Vngarixadfuifle confpexit, humiproftratus,clementiflimo numini gra-tiasegit,amp;per cundas aras PänoniexDex facra fieri paflimedixit. Deinde eonbsp;ardentius pro explorata Diuinx clementix gratia, in Dei charitate permanfit:nbsp;que in partiendo tempore,tali vfum inftituto fuilTe ferunt,interdiu, dicedo iu-ri, ac regalibus officiis amp; negociis incumbere, nodes fere infomnes ducere, innbsp;Jo Diuina Contemplatione verfari, cum afliduis lachrymis pro publica amp; priuaranbsp;falutc fupplicare, piis precibus xquioranumina redderedn Diuinam quando-que cótemplationem vfqueadeo rapi, vt humo fubtradus, in acre pendere vi-dereturmam quum in remotam quadam bafilicam fecefliflet,numinis exoran-di caufa,diftentis circum tentoriis nodem tranfegit : qua quidem intempefta,nbsp;iuum in tabernaculo ad contemplandum fufeitaretur, vfqueadeo in Diuini-
-ocr page 224-184 ANT. B O N B I N 11 R E R.' V N G A R.
tatis contemplatione correptus eft, vt corpus, cucôlam in aéra mentem fubfc-* queretur. Qmnamp; tabernaculum, ne vehementiflimam contemplationcm in-terciperetjCorpùsve inhibercc,ne cum animo in aéra raperetur, ipfum quo quenbsp;fiinul traélum in acre diu pependifle tradunt:quum patefaólum cuidam fantbonbsp;viro miraculum intellexiiret, mox eum admonuitpariter, ôc interminatus eft»nbsp;ne quid de hacre fe viuence proderet.Fama tarnen regiç fan£titatis,ealatè dif^nbsp;fufa vagabatur, vt c remotifl'imis multi oris ad venerandum hominem planenbsp;confluèrent. E Bellis Bulgarisque,quos graui bello domitarat, fexaginta circi'nbsp;ter viri,ac iidemno ignobiles,eiusfamafuccenli ad adorâdumRegeminPan-noniam vénérant. Garros multos ducebant, quibus magnam auri iie argêti co-piâjCæterastpfortunas impofuerant,vt no modo eumpræreucrerentur, verùn^nbsp;etiam inter regia feruitia perpetuo fe infinuarent. Qutim Pannoniæ fines atti-giflent, plerique fceleratiflimi tribuni cuiufdam famuli, auri cupiditate tradinbsp;exinfidiishos adoriuntur,multos trucidant: exanimes aliquosrelinquunt,cï'nbsp;teris fufis fugatisqj onufta plauftra diripiunt, nummatiqj infyluasfcrccipiunnnbsp;Qui ex hac Befl'orum focietate fuperfuerc,ad Regem tandem perueniunt,ift^'nbsp;tas fibicædcs,amp;latrocinia,itemperegrinationis caufam ex ordine referût.R^^nbsp;miferos confolatusjconfeftim amp; clàm tribunum perapparitoremeum vniuef'nbsp;fafamiliaocyflîmè ad fe venire iubet:quodnifî continuo fecerit,perducllionisnbsp;pnamindicit. Tribunus mox edoâ:us, coaôtafamilia, opinione celeriusati'nbsp;uenit. Ante confpeclum Regis,famulorum agmen explicat.Quummalè meH'nbsp;tis confeij vultufacinora proderêt,qua:nuperrimè patrarant,Cur (inquit)con'
temptis numinibus amp; Diuinalege, præter ius amp; fas diri grafl'atores, hofpitni^ fanguine man us infeciftis ? Cur in humanum genus,amp; in eos,qui veræ fapici^'nbsp;tiæ cupiditate peregre iter faciunt, tam impie fæuiiftis ? Cur viros innocend^quot;nbsp;fimos morte mulélaftis ? Proindc lient in alios à vobis alt;Stü. eft,ita amp; vobiftni^nbsp;nunc in confpedu meo Deus aget,mox capitales eos pronunciauit. Ad oinn^^,nbsp;regni adit^s, lingula horum paria, quando multi fuerunt, crucibus affigi iufl*-nbsp;vt liberum peregrinis iter in Pannoniam quondamhofpitabilem omnibus Fo'nbsp;re lignificaret. Quare fadtum eft:,vt quoad vixcrit,ne minimum quidemlat:*^'' nbsp;cinium in Vngaria pofthac patratum fenferit. Hoc enim feueritatis exemplenbsp;ita facinoroforum audaciam cocrcuit, vt nemo peregrinis manum inieceric*nbsp;Eos verb qui laslî amp; fpohati fuerant, non fohim indemnes, verùm cumulacifl^'nbsp;me donatos,amp; voti compotes præftitit. Paucis póft annis,quando virtus ad^c'^nbsp;fitate perficitur,amp; quos Deus diligit,corrigit ( vt aiunt ) amp; caftigat: Qutirnnbsp;gno Rex dolore torqueretur,amp; Emerico orbatus,nemo fi bi nepos amp;cogn^^^^nbsp;eratjCui regnum amp; Vngaricæ fidei conferuationem tuto committeret, quui^'nbsp;que intelligeretScythicamgentem, intermilTa Diuini cultus, fideiqj euftod^nbsp; in priftinam inlipientiam cótinuó recafuram,varios ex hoc morbos fubire cO'nbsp;1051. atftus eft. Emericum ab anno falutis tritiefimo primo fupra millelimum, ex^*^'
-ocr page 225-DECADIS II. LIBER I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i8;
CCS ac proceres omncs acciri iubet. Ad quos in primis de rege eligendo, deinde de fide conferuanda retulit, quin amp; pientiflima omnes admonitione infti-tui£,initamSaluatoris noftri fidem pertinaciflimè retinerent, colerêt luftitiam, concordiam fimul Sc pacem aniarent,niutua inter fe charitate certarent, nihil-quc ducerent antiquius,quàm in Chriftiana fide verfari,eam fandtitate armis^nbsp;tueri,malle mori,quàm falfa vanaq; numina colere,ab humano fanguine, itemnbsp;furtis,latrociniis,amp; omni denique vi manus abftinerent:Diuina præceptafumnbsp;mo ftudio obferuarentjita demum viueret,ne quid Deo charius haberet,ope-ram^ pro virili quifq; fua Temper datent, ne qua Deum hominemque capital!
ff
r
,û J
Ï0 iniuria læderent,cum finitimis quiete viuerent,amp; Regum edidta Pontificumq; décréta prxftarent. Adpoftremum bafilicas amp;lt;niuerfa collegia facerdotum,nbsp;item regnum animam^ fua cum vniuerfa fideliu multitudine, profufis lachry-mis, amp; clatis in clum manibus, in concione diuæ Genitrici perpetuæ virgin!,nbsp;ac vnicæ Vngarorumdominæ Deæqj inftantifiSmè cómendauit. Inftabat diesnbsp;Augullæ Virginis, quo inter diuos relatam dicimus. Huncnouiffimum vitænbsp;diem fibi Stephanus ex voto optarat, amp; cum fumma contentione anumini-biisimploraratjVtpari cum eadie in clum referrivideretur.Compos tandemnbsp;Voti inter ctum pontificum facerdotum,coronamque proccrum facris ritenbsp;peradisjà falutis anno trigefimoquarto fupramillefimû, regni verb trigefimo- 1034,nbsp;Teptimo animam efflauit,ab omnibus defiderio deploratus. Ad celebrandas di-ui Regis exequias,non folùm ex vniuerfa Pannonia Daciaq5,verùm etiamè fi-nitimis populis multi conuenere, vt fingulari pompa funus efFerretur, corpusnbsp;fuccollantibus pontificibus, fupremisqs magiftratibus Albarn delatum, quum*nbsp;nondum diuæ Genitricis bafilica rite facrata foret,metropohta cum pontifici-bus amp;:coUcgiis facerdotum, prius earn ex more dicarut. Mox in medio tempi!nbsp;marmorco lepulchro condiderc, riteqj inter diuos retulere. Vixcodito corpore, innumera ad eius arammultitudo confluxit, vota nuncupantium, grauiternbsp;languentiummiulti tarnen cüfidis mirahtibus^voti compoteSjDeo^ue gratiasnbsp;cottCiiictes rediere. Complura diu miracula ad eius aram edita,ibi angelorumnbsp;5° coricentusnode fæpius audit!. Sedprius quamad cæterafledatur oratio, illudnbsp;interiiciendumcenfeo, quod de fubftituedo nouo Rege Vngarici Annales rc-ferunt,a cæteris Scriptoribus prætermiflum. Q^m paulo ante morte Stepha- stccejpgt;rD.nbsp;nus fuccefloris cura admodum follicitaretur,ne quis à fuo fanguine alienus re-gnum obiret, Budam Egruthi filium extemplo Nitriam properarc iuflit, vt V a-zulem patruelis fui filiumjquem propter çtatis fuæ lafeiuiam in vincla coniecc-rat, continuo liberatuiri adfe duceret^ vti eum, antequam vitadecederet. Regem Vngariædeclararet. Q^dvbiGyflanouit,cum Budafceleftiflimo confi-hum iniit,qüónam modo Regis menterh interciperet, neque Vazul, fed Petrusnbsp;Stephani ex forore nepos,amp; Guilielmi filiuSj Alemannico genere natus, regnunbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
4° aifequeretur.Quare Sebum Budæ filiumiNitriam præmifit,qui nomine regio,
Vazuli effodcret oculos,amp; infufo aureS plumbo compleret,acpatrato demum facinore,fugeret in Boemiam. Sebus Budam præcedqjis,Nitriam cotendit,dira reginx mandata peragit : in fequenti die,Buda aduenit:Vazulem exertis lu-niinibus,amp; obftruftis auribus inuenit,atque immaniter trad:atum,potiirimisqjnbsp;naturx adminiculis defraudatum, ad regem duxit : quern ita deformatum vbi ,nbsp;Rexafpexit, inprofufiifimas repente lachrymas conuerfus eft. Quare adauótanbsp;xgritudine,confirmatoqj dolore, in effbeta iam xtate, neque de facinorofis ho-minibus pnas cxigere,neq; vitam vitra propagate potuit. ScdmoxCaluiLa-diflai filios,patrui quondam fui,ad fe iubet acciri. Q^rum vhus Andreas, Be-la alter,amp; tertius Leuenta dicebatur,hos adrhonet diifto celeriiis Boemiam Ponbsp;loniamve petant, infidias euitent, fugaq; falutem fibi comparent, quando ipfcnbsp;imminente morte,neque cos tueri, neque irialorum audaciam, amp; obftinatamnbsp;reginx mentem coercere poteft.Regis impefio iuuenes obtempcrant,fe oeyf-fimè dolis expediunt,clandeftinumque iter in Poloniam incunt. Admirantur-óue pleriqs, qupd Vngarorum Annales referunt, Gyflam tantum facinus fuilTe'
q 1
-ocr page 226-186 A N T. BONPINII R E R. V N G À R.
aufam: quum omnes plane Scriptores, fanôtiflîmani mulicrcm Sc diuo Rcg^) ac fratre Imperatore non indignam affirment.Quarc fi vtrorumquc fcripta tu-eri volumusjduas vxores Stephanum duxiflcjCOgimur affirmarc:amp;: vtriq;, Gy*nbsp;flæ fuifle nomemvnam,eamq5 fanôtiffimi Henrici fororem:alteram vcrô,Gui*nbsp;liclmi filiam, qui fanâ:i Sigifmundi frater fuit, amp; è Burgundienfium ducumnbsp;milia prodiit. Atque diuerlis vtranque moribus fuiffe afficuerabimus : namnbsp;Conradus Imperator Gyflam quandam Caroli magni genere natam, vxoremnbsp;naélus effiquæ amp;Rodulphû Burgundiæ Regem liabuit:amp;antequamConradonbsp;Imperatori nuberet,Ernefti Sueuiç Ducis,amp; Alberti fratris,qui Auilriç donii'nbsp;nabatur, fuit vxor:ex quo Erncftum, Hermannum^j filium fufcepit. Sedadnbsp;diuerticulum rcuertamur.Eius corpus antequampontificiafanótione,velDi'nbsp;uina potius dcclaratione extolleretur, annis quinque ibidem iacuit amp; quadra-L^iisiMs. ginta.Demum poftquam Ladiflaus,virDeodeuotifl'imus, regno potitus eft,idnbsp;audoritatc Apoftolica fancitum, amp; ita diploma in Pannoniam miffiim eft gt; y*:nbsp;quiconque primùm in V ngaria Chriftianæ fidei fundamenta iecerunt,ne legi'nbsp;timo honore defraudentur, omnia corpora eorum, ingloriæfpeciem, foleim^nbsp;cclcbratione oftentarcntur,vt hic inter diuos,rclatos elfecredant. Accepte» diplomate, Ladiflaus eius pronepos, habito optimatum antiftitumq;conuentU)nbsp;tridui cundis ieiunium indixit:omnes hortatus,vt prccibus,inedia,fupplicati- ,nbsp;onibus,eleemofynis, aufpicia Diuina captarent, quibus Diuinam voluntatemnbsp;intelligerent. Exai5to iciunii tempore, ad diui Regis tumulumperuentunicd'nbsp;cuius lapidem quum amouere contenderunt,nulla vi loco mouere potueriUJt*
Hoc eo tempore portentum interceffit,quo exorta inter Ladiflaum amp; Salomonern fratrem feditione,altcr alterius iuiru,graui carcere coercebatur. Conatos ingens Regem fruftratus,in admirationem fummam adegit:ac tali oftento de*nbsp;terrebatomnes, qui iratum numen aufpicabantur. Tune virgo quædamnbsp;ritis nomine appcllata, quæ haud procul à bafilicain Seruatoris ædenbsp;mè viuelÂt,repcntè Ladiflaum admonuit,Eum fruftra conari, neque lapideoinbsp;c tumulo dimoueri pofle, quoufque frater carcere educeretur. Rexiacrx vit' .jnbsp;ginis oraculo admonicus, Salomonern c vinculis continuo expcdiri iubet:nbsp;dai ieiunium iterum indicit:tcrtio die facris rite peradis, fpedantefrcquennfquot;nbsp;lima populorum multitudine,ingcs lapis facillimè ablatus cft.Corpus diuiR*^'nbsp;gis tumulo edudû, amp; acclamantibus omnibus, per bafllicam circumlatûj mo^nbsp;pro dignitate rcconditû, euidentiffima lubinde numinis benignitate, totediwnbsp;miracula,vt nemo corpore mancus, aut ægritudine langucns,voti impos abio'nbsp;rit.Ibi in tara multitudine cernerc erat, ambulare claudos,cæcos inftauratislo*nbsp;minibus videre, mutos loqui, leprofos paralyticosqj curari, nutantes in fideâ'nbsp;nimoscôfirmari. Omnes denique corporismentis ægritudines abigi. Qîll®
3c
amp;iuucnis,quiannis circiter duodccim paralyfî folutus, manuû acpedum rebat officio,carruca hue aduedus,implorato numinis auxilio, répété deiilu.it-ac Deo gratias agens,Stephaniq; laudes proclamans,ad aram permediammionbsp;titudinem repente cucmrit.Puer feptennij neruorumeontradione corrept^Snbsp;ad fepulchrum allatus, diftêtis mox brachiis ac pedibus expeditus inceffit.nbsp;diflausautem Rex,tot miraculorum fuccelTu in ftuporem conuerfus,medi^^'nbsp;ræ impofuit, facelloque elaboratiffimo donauit.Iam dudum tantinuminis^nbsp;fama percrebuit,vtex omnibus Vngariæ finibuslanguentiumagminafcm'nbsp;narent.Ex his qui grauiùslaborabant,amp; cundatius venire cogebantur, diuui^nbsp;Regem impenfc exorantes, in itincre conualuere,amp;: in teftimonij fpeciem,nbsp;lapides in aceruos plané congeflerant. At illudfidemexfuperat,mulierivmco^nbsp;erat puer, quirepentina morte correptus, animant efflauit:matcr numinisp^^nbsp;trocinio fréta, immenfo cordis afFedu,extindum filium,in fan di Regis çdicUnbsp;lam defert:amp; ea quidemmente,fe nunquam loco moturam, donee exvoto Jnbsp;puerum animam reuocaret. Ne audacem quidem muherculam fides amp;nbsp;ipfa fefcllit: fiicellum ingrclTa Cam veheméti obiecrationc numen exorauK^^fnbsp;fpedante frequentiffimahoitiinuni turba,mulieris orbitatera dcplorantis^p^'R
-ocr page 227-DEC ADIS IL LIBER L nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iS/
hlitfti porreftus fubfilicrit,amp; in matris amplcxum fe cffudcrit.Quantahinc di-
110 Rcgi gloria fucceflerit,quot omnes præter opinionem ftupor inuafenr, pro fe quifq; facile cogitabir. item poft Virginis Augufte anatheolin die quinto o-^nbsp;mnes Vngarixprincipesjpraetereapontifices, facerdotumqs collegia, cum La-^iflaoRege religiofiflimo Albarn conuenerc,vt in bafilica Iblennia facerent,nbsp;pro mortuis parcntarent. cclebratis mox inferiis, ad fandi Regis moniimcn.*nbsp;turn perucntum eft, quod vbi regio iufl'u prærcuerenter exorato prius numincnbsp;tcclulum eft,tanra odorumfragrantia hinceffluxit,vt vniuerfam bafilicamnbsp;luticlefti quodamrore complerct. Deinde quum ofl'a tradarent,ballamonbsp;quodam delibuta humeda compercre. Ledis fubindc oflibus, amp; in fyndo*nbsp;nereconditis, anulum aureum, vctus eius geftaijien, in liquore difquircre oc-epenint,qucni quumnulla percundatione, in area marmorca indipilcercn-iWjdchauriendo liquorecogitatum:isvbi exhauriri cptus cft,completis ple-rifquephialis ac doliis,nunqua penitus cxantlaripotuit. Nam adlingulos hau-ftus, vinuminis ifte liquor reparabatur. Quod vbi compertum eft, quod fucratnbsp;exhauftuni,continuo reconditis oftibus intuderc,amp; poft infufionem liquor illenbsp;neque creuift'e vifus eft. Ex inuento ibidem thefauro Diuæ Virginis ara inftaunbsp;rata. Qiun óepaucis póft tcporibus,eximij principis vxor,cuiMathildi nomennbsp;ctat,amp;: mteftinorum dolor tribus annis incefterar,huius fama commota,in Vn«nbsp;gariam peregrinatur,atque adito facello,mox penitiflimo cruciatu iiberata eft*nbsp;^tdaddextræ anulum redire cogimur. Mercurius Vngarico genere natus, amp;nbsp;Cathipani Aiberti Prarpofiti pater,ac bafilicx Albenfts ædi tuns,qui vitç quon-lt;^ainpoliticærcnunciarat, vt religioni expeditius inferuiret,quuni Ladiflaus*nbsp;Reximperaffet tumulum aperiri, ne quid c fandi Regis reliquiis fubtraberc-lurjCum plerifque aliis,qui fepulcliro inhæferat,regio iuffu procul amotus eft.nbsp;L ttifti vultu repulfus abiit, amp; quum monachus elfer, in facrum cliorum fe rc-^nbsp;^^'pitjVbi quum pudore fuffufus grauitcrangerctur,quodfandifllmum corpusnbsp;neque videre,ncque ofculisattingerepotuilfet,ecce iuucnis quidailt; intempe-ftanode. Coram adftitit,formaincredibili,libcrali facie,candidiflîmoquebabi-3° iiigt;nefcioquid,byfl'o inuolutum deferens. Accipe(inquit)Mcrcuri,quod opta-hoc donum prccioliflimum,quod tuæ fidei committ.tur,commendatiftl-niumhabetOjafleruato diligentiflimè,amp;: quum tempus dabitur,ipfe depromi-*nbsp;10. Nodurnisfacris rite pcradis,Mercurius petita latebra, rem traditam expli-^nbsp;eatjiandi Regis dextera amp; annulum inuenit,iuxtaq5 admiratur,ac numini gra-tias agit. Is ad Carpathij montis radices fecelfit, qui Tranllyluaniam ab Vnga-na diihnitjolimq-, Ripenfem, citcriorémve Daciam, ab vlteriore amp; Tranfalpi-nadiuidebaqvbi cnobium quoddamligneo opéré confedumgubernaturusnbsp;crat, ranto dexteram ftudio afl'eruabat, vt neque fibi neq; alij credere auderet^nbsp;Terræ conimitterc fatius elfe ratus,infodit, amp; quotidianas exmonachis excu- nbsp;lt;0 bias inftituit,ne quo modo furripi poftet,indies promêdi tempus dari expeda-bat,quin huiufee rci cnobij Audores admonuit, vt pari ftudio curarêt,de-mura id ex ordine Ladillao Régi, quem virum Eind^flimum efle intelligebat,nbsp;aperuit. MoxRegisedido ,pontificum optimatumqjconuentushabetur,vbinbsp;folennis dies Regix dextræ extemplo decernitur. Deinde cum vniuerfo La-diflaus collegio Sacerdotum,dextram Diui Stephani reconditam oftendit,ba-filicæqj intulit,quam magno deinde fumptu ac ditiflimo apparatu inftaurauit,nbsp;inultisque pagis, oppidis, amp; prouentibus donauit. Id autem falutis anno fupranbsp;millelimum leptuagefimoodauo accidifl'e, illius cnobij feripta amp; priuilegia 1078^nbsp;fane teftantur, abbatiamq; Regiæ dextræ nunc appellant. Cui tcmpeftatc no
lo ftra Antonius Salonenfis, vir magno ingenio, ac facris literis non mediocriter cruditus ptçfuit,amp;priuilegia,vnde hxc accepimus,nobis oftendit.Sedilludo-mnes ne fatis quidê admirari poterat, Stephani corpus in puluerem redadum,nbsp;nilpræterolîa fuperefle, amp; ea quide carie lam abfumpta: contna veto dextramnbsp;anuli geftamine præditâ,integram permanfiire,ncq; vcrmibus,neqi liuidç fuif-fc obnoxiam vetuftati. Quanam caufa potius dextra, quam caput, amp; cor Deo*nbsp;q iiij
-ocr page 228-i88 ANT. B O N F I N11 R E R. V N G A R.
dicatiflîmum, fe à carie vindicare dcbuit, ncmpe quia dextera pietatis amp; mife-ricordiæ fuèrat, quæ è peculiaribusloculis, calamicofiflimo cuique eleemofy-nam erogabat, ülud omnes miraculumaccidifîeconfirmanc.Quis enimillude DiuinoSefüatoris lioftri ore promanaflc inficiabitur,Beatimbcricordes,quo-niamipfi mifericordiam confequentur. Meritô igiturmanus ilia corruptiom^nbsp;expers elle debuit,quaE nemmem mendicare,efunre, in cap:iuitatcqj,aut qua-uis miferia iacêre perpefla eft.Proinde Diuuin Stephanumjue iniuria quide®»nbsp;primüm patriæ Patrem,omnes vna voce congettiinantjamp; præuenerantur.Eiu^nbsp;obitum incendia inul ta, terræ motus, ac variaportenta fequuta funt, item d^'nbsp;cimo calendas Iulias, duo foies in clo vifij neqüe fames amp; peftilentia defui^)nbsp;bellorumque calamitas.Henpci Stephanique temporibuSjVariaquoqüc iii Italia geftà funt. Guilielmus quidam natione Nortmannus,Fcrrobrachius exco-gnomento diótus,he mediocrem qüidem Hefcruriæ partem cum tota Flaminianbsp;pofledilTe dicitur. Hüic Trahcredüs pater fuit, fratres veto vndecim, SamuS;nbsp;Gothofredus Roberti pater,D rago j T rancredus,Gunfredus jMalogerius, Rt'nbsp;bertus cognomentOiGuicharduSiRogerius, Alberedus, Gothofredus, amp;Frti'nbsp;mentinus. Trancredümc comitibüs Lombardiæpromanaffeferunt. Guilie^nbsp;mus celTantibüs Italiæ moribus, cum Molocho Græco Apuliæ CalabrLxqtifnbsp;prouinciam, Conftantinopolitani Imperatoris nomine gerente, item cum Sj'nbsp;lernitano Capuanoq; principibus foedus init, vt expeditionem gloriofam ad'nbsp;oriantur,Siciliam diu à Saracenis occupatam, à prophana Barbatia vindicent»nbsp;ac demum prædaminfulæque imperium,fi è fententia res euenerint, tripartite
di ui dan t. Quatuor exercitibus ex compofîto adoriuntur, ac cælis Captisvehe' ftibusinfulatotapotiuntur.Inprædaquidem à Molocho feruataæquitas,leanbsp;in dominatuprietermifla,quando ex Græcis tantùm oppidis præfidia amp;magt'nbsp;ftratusimpofuit.Conceptû hinc ftomàchum Guilielmus diffimulatjCumvtro'nbsp;que principe in Calabriam fe recipit.Dimiflîs deinde fociisjCumproprionbsp;citu in Apâliam diuertit,obfidetqueMelphiam,eamque fadadèditione capt^'nbsp;Molochüs accepte nuncio ftatimadfuit. Et dum pro portis amp;mnibus calhanbsp;locat jfafta à Gulielmo eruptione, cum vniuerfoferè exercitù cæditurimpttt'nbsp;dens.Quare magna confeftimprouinciç parte potiturhoftis.Qimmanno fal^'nbsp;IQQZ. risfecundofupramillefimumGerman!Henricum Bauariæducem Cxfatef^nbsp;déclaraflentjisque Gallorum amp;Metenfium belle remoraretur, ecce Saracen*nbsp;Sicilia exadi duplici clalTe per Superuminferumque mare Italiam repetun*'nbsp;Hinc Capuam occupant hinc Barum obfident, cui nifi ab Vrfeolo Duce Ve'nbsp;ncto, amp; Gregorio Capitarieo j quôd magiftratus imperialis nomen eft fuil^^*'nbsp;tumultuaria clafte fubuentum,iamdc vrbe foret aôtum.In fequenti anno Tnt'nbsp;ci Palæftinapotiti,Hiefofolymam capiunt, atq; Dominico fepulchro,itcmc^^
nbsp;nbsp;nbsp;teris bafilicis finitimis manus Diuino numihe abftinent. Adrienfes etiam q^**
Venetias infeftarent, apudLauretunij qui Padi Athefisque oftia vicus cet,ab Othone Vrfeolo màgha clade fuperatij defundo Guilielmo Drogo fta'nbsp;ter Apuliam occupat:fed à Capitano ab linperatore miftb, paulo poft eücitnt'nbsp;Capua Henrici Pij oper^àSaraCenis liberatur, vt fupràretulimUs. Verum in*'nbsp;perante Conrado, qui fucceflit Henrico, quum Nortmanni Græciqs Apulin*nnbsp;tcnerent,inter Aufidum amnem amp; Oliuentem vrbem,magnis viribus, de ree*'nbsp;oftisimperio dimicarunt, démuni cedetibus Græcis Nortmanni vidoriamn^nbsp;® ü- epti funt. Iteni anno duodecimo fupra millefimum Colomannus vir faridi***nbsp;mus in Stocherauenfi oppido è fufpehdio martyrij coronam nadus eft, ibiqnfnbsp;feptiltus,fcdinfequenti anno à Megigando Ebeftatenfi epifeopo in Medeliednbsp;honorificè tranilatus : item Èr'neftus Sueuorum dux, ab Albertine comité innbsp;tervenandum fagittaconfoflus intetiit : orto inter Conradum diuumqüe Stenbsp;phanum bello,Erneftus,qui à Conrado defecerat,ad deditionemqüe rediernt,nbsp;vnàcum Verardo comité in Alemannia cædûtur.Rodulphus ButgundiaeR^*^^nbsp;quum Conrado Imperator! regnum commififlet, quodipfe à fuorum feditinnbsp;ne tueri defperarat, ex co tempore Burgûdia inius Imperij conceflifle vifa
-ocr page 229-D E C A Di s IL L I B E R 11.
^uatn quuminuifus adiiffeCjtotam ferro igniq; vaftauit. Quo quidem tempo^ I'S fol ingenti defedu laborauit: ac Sarinatæ Chriftiani nominis ignari, quumnbsp;Çcrnuniam inualilfentjV irbinam vrbeni frequetiflimam in Saxonum finibusnbsp;magna ciuiuin ftragc occuparunt. Sedabimperatore exadi, moxviôtijnbsp;''lt;;digalesque faôti funt.Conradus ante anno falutis trigefinionono fupramik i o 3nbsp;^efiinum,haud multo poft Regem Stephanum,imperij verb quartodecimojdi-^nbsp;pulcherrimc claufic.
RERVM VNGARICARVM DECA-
DIS SECVNDÆ LIBER II.
Ost qv a m Gyflæ opera amp; arte, Petrus famftiftimi Regis è Sorore nepos, orbato luminibus V azule,regno potitus eft,eónbsp;infolentiæ eueótum ferunt, vt non tarn ex genere, quam Feris Teuthonummoribus cunifta gcflifl'e viderctur. Se nanq;nbsp;è Rege creato,intolcrabilem tyrannum exhibuit, neque Di-ui Auunculi veftigia fedarijUeque regiæ maieftatis ofticiumnbsp;cum dccoro feruare ftuduit. A principio nobiliflîmû quenq}
tû
habere ludibrio, intumefeere fuperbia plus quam Barbara, Alcmannis plus x-quo credere,gererecundaeorum arbitrio,fuos afpernari,amp;: habere pro feruis, niagnifacere peregrinos, amp; externis vfquequaq; blandiri, Arcibus acoppidisnbsp;Teuchonum præhdia cundis imponerc,exhis quoq; creare magiftratus,amp; libinbsp;ciiftodiamadhibere,peculiarc populum abominari. Accede bat intemperatif- nbsp;fgt;nialibido,ingensq}lafciuia hominis,quo imperantc,ne vlh quidem ingenuænbsp;naatronæ tuta poterat efle pudicitia. Qu^in amp; virgines amp; mulicrcs à fuis latelli-tibus, prætonanisq; militibus paflim inceftabantur. Sæpe Antiftitcs, nonnun-quametiamOptimates adRegemexcompolito conuenere, profulis contendere precibus,ne tantum malis ac petulatibus hominibus indulgcrei^Teutho-nes adinoncret,vt fe modeftius agcrent,pudicis mulieribus abftinerct,vim de-3® mumomneminhiberet.Afleuerabantetiamhaudparumefte dubitandum,nenbsp;qua ex hacinfolentium improbitate nouitas oriretur, quæ ft acciderit, qua dijnbsp;auerterent,irritam in pofterum pnitentiam fequuturam.Contra Rex optimanbsp;cotifiliafpernere, amp;: præ infolenti leuitate interminari, fe, nift monitis abftinc-rcnt,quæexingenitainiquitate, ac Scythica improbitate darent, eoindignati-onis euafurum,Yt potifllmos ordines, item præfeduras, amp;: magiftratus omnesnbsp;Tcuthoiiica tantùm gête compleret, vt ne minima quidem munia Vngari do-numilitiæqjgerej-gj^f fg ineorumpoteftatem, vniuerfam Pannoniaranbsp;redadurum. Adpoftremu illudadiiccre,Vngariamidcirco nominatam, quianbsp;perpetuo angore agi oporteret. Q^ quum infolentiflime iaditaret,diræ con-4® iurationisfeminaiecit,quippe Vngarorûanimi eo vfq; irritati,vt omnia,quamnbsp;tyrannidê perpeti malint.Q^re tertio initi regni anno,non inuitis potificibus,nbsp;facerdotumque collcgiis,optimates,præfcdi,legatiq5 legionum, amp; tribuni mi-licum cum exercitu, ad vnum omnes in Petrum coniu Ant. Clädeftina inter fcnbsp;concilia habent, m quibus de exigendo Rege decernür,amp; quem eins loco fuf-ficerent,regiaftirpe natum alfedate difquirunt. Augebat indignitatem fuperi-orum memoria principum,qui non folum Patres patriæ iure appellati, fed me-rito inter Diuos rclati fuerant. Ad omnium difquifitionem fuccurrebat vnusnbsp;qui ab Vngaris Aba,a cæteris Albonius didus eft,plerique Ouonem nominat.nbsp;Hic dudaSorore Diui Regis, præ faufta affinitatc nimis cmerferat. Proindenbsp;buncabdicate Petro,regemcréant, in caftra ferunt, vtamilitibus approbetur.nbsp;Abhis acclamationibus exceptus,amp; Rex continuo falutatus, in Petrum aciemnbsp;cduciiubet.Quod vbi Petro ßgnificatum eft, quum in fe arma publice ferri amp;nbsp;regni hoftem pronunciatum elfe cognofeeret, ab omnibus deftitutus, in Vin-lt;lcliciam,quam nunc Bauariam dicunt,iter arripuit.Vbi regem euafiife Vnga-riaintellexere, in Budam cognomento Barbatum, malorum omnium audo-
fo
15,0 ANT. B O N F I N I I R E R. V N G A R. rem fe conuertunt, fruftillatim hune concidunt, duobus filiis oculos eruunj.
Sebum, qui Vazulem iuiTu Gyflæ excæcauerat,amputatis manibus pedibusq} perimunc.Cæreros regis amicos familiares,partim lapidibus obruunr,parninnbsp;ferreis clauis attritoSj crudeli morte confîciunt. Aba igitur regno poticus,habita concione, nouitatis caufam explicat, ferton ambitioneiargitionéve aliqua,nbsp;fed vi regium diadema fumpßfle. Petri infolentiam intemperatiamque refert,nbsp;de fe omnes bene fperare iubet,amp; ad bene viuendum hortatur. Mox omnia e-ius ediôtajeges amp; decretarcfcindit,antiquatque,ac nOuapromulgat.Coniura-
mox pro vitandis his contumcliis,quid amp; quantum valeat oftenfurum j ne qua exhacpatientia,cætcris poft hac accedataudacia. Reges apud omnes gêtes luonbsp; iure facrofandos efte oportere. Adhçc illi fubiecere,nullaPetrû ab Vngaris in-iuriafuifte aftedû, fed regio potius diademate honeftatû,fe ipfum fibi tantumnbsp;obfuifle, amp; exuifte regno. Reges facrofandos apud eos femper habitos, tyran-nos tantum tolerate nonpofle.Deindé explorataHenricivoluntate,fucceniusnbsp;A ba, comparato repente exercitu,ex vtraque Danubij ripa,amp; Auftriam ôânbsp;uariam i|^adit,hoftes audacia vincere mauult. Quæcûque oftendit, omnû
ripitjôô vaftat,qui occurrebant,omnes iuxtà cædit, capit fefe dedentesj amp; Tul-nam vfque difcurrit.Moxabada ingentihominum pecorumque præda,in Vn-
norum voluntate, Henrico omnia,quæ vellet,fe præftituros , item captiuosa»
gariam fe recepit,deinde altero Carinthiam exercitu iubet inuadi. Sed Gotho-fredum,prçda onuftosad Patàuium hoftes aggreflum,exonerafte ferunt.Dum hæc agebantur,Henricus Goloniæ, pafehæ anniuerfarium celebrabat, vbih^'nbsp;bito conuentu,de grauibus Vngarorum iniuriis ad principes retulit.Fit conful'nbsp;turn,vt ingens in Vngariam expeditio inftituatur,captiui inde abada prædaar-mis tantum vindicentur. Aduenere iterum Abæ legati, qui intelleda Gerina-vnumreftituturos pollicêtur,dummodo Petri reftitutionem dimitteret, quamnbsp;morte grauius toleraturos profitentur. Contra veto id potiftîmum Imperatornbsp;affcóbabat,quod Alberti efflagitatione ducis Auftriæ,qui fororem Petro coniu-garat,ei vitro receperat,fe omnino Petrum in Vngariareftituturum.Sed ab intenta cxpeditione,à Gothofredo Lotharingorum Duce, amp;: Gozilonis filio,qunbsp;in Germania res noua Agitab at, reuocatur. Aflidua legatione, Imperatoris a-nimum eludere Aba conatur, quippe qui m fequêti anno oratores remittit,qu*nbsp;de pace agercnt,promitterentcaptiuorumliberationcm,qui fupcreflent,de iu^nbsp;quæ reddi nequirent, ipfum cumulate fatisfadurum. Refponfa indereferuntgt;nbsp;Cæfarcm de componendo bello nihil adurum, donee in Bauariam venerit,nbsp;bi detrimenta penfîtet, amp; qui præter æquum amp;: fas læfi fuerant, componenHis
caftramouit, amp; quum ad Rapczamamp; Arabonem amnem, quemnunc Raban appellant, BratiflaiBoemiæ Ducis confiliopcrueniftet, munitioncs VngarofUnbsp;oftendit,qui turribus, aggere ac fofla,aduerfus Alamanos ibi fe muniuerat. lu*nbsp;terea per iiiternuncium Abaab Henrico idoncum reftituendorû captiuorumnbsp;tempus expofeit, maxima dona pollicctur. Largitionibus igitur allcdusho-ftis, amp;:negociorummolegrauatus, accepte ingenti donatiuo, in Alemanniamnbsp;/___
ferecc-
DEC AÖ IS II. LIBER il.
eccpitjvenicque Byzantium,quod cft Burgundiæ oppidum. Rex autcm ra- 1C poft hac tu turn fore,ac muneribus obftrinxifle hominem,amp; eö rcdegi/Fe^ . ftuodquc maximum cum eo bcllû fcfacile compolîturum fperet, vfq; adeonbsp;olens cftcdus cft, vt competitorc pcrniciofior efl'e vidcretur, quippc qui amp;nbsp;j^^ere humilcs agreftesq;,amp; in nobiles immaniter fxuire cperat. Hinc info-Petri obliterata memoria, amp; rccentiora Abæ facinora prædicantur, vt-optimates abominari,amp;ignobiles magnifacere videbatur.Quarc tan-iiobilium oritur indignatio, vt ad vnum omnes eôfpirarint. Et quû non mc-'^ocre Petri defiderium hos incefterit, hoc prius monftro rem publicamlibe-^idani cenfuere. Sed patefafla confpiratione, quiconque capi potuerc,indi-^caufa vltimaexpendêrc fupplicia. Vnde tanta in regem coftaturinuidia, vtnbsp;'^'^euadere pofte putaretur.Scd acccflionefæuitiæ falutem ftbifpcranSj quumnbsp;Chianadini ageret,ex his quinquaginta fub concilijnbsp;j^^oendi prætextu iam dudum accitosquox in vincula conieiftos clàm à militi-.^5côtrucidariiuirit,quibus nulla curandorum prius animorum cfthabitara-Quod vbi Gcfhardus Tanadienfts Epifeopus intcllexit, acerrimè crudcli-Regis increpuit,eiq5 extremum vitæ pcriculum imminere manticinatusnbsp;/Cætcri qui fuperfuere,fuga libi falutem compararunt,conuencre ad Hen-«nbsp;apud quem hominis fcritatemprædicabant. Nihil illi antiquius elle re-jf^cbant^quàm nobilitatem extirpate, illuftrare humiles,cum rufticis conuer-^^bcolloqufamp;obambulare. Proinde Cæfarcm impenftus obfccrabant, hancnbsp;P^tticiorum peftem è medio tollerer, quando Abæfcelcracxtrcmo fupplicionbsp;^^piatideberent,quippe qui neque promifia præftiterat,ncquc captiuos remi- nbsp;F.^^bnequeBauarorum damna refarcicrat. Succenfus hisadmodum Hericus,nbsp;inulato hoftili animo, amp; coatfto ingenti ex Noricis, Boemis, amp; Germanisnbsp;Auftriam defeendit, fimulqs limulat, fe id, quod inter ipfos conue-Abacxadturumjamp;moxfc in Germaniamrediturum. Interealegatiànbsp;perfugas Vngaros rcpetunt,eos^ variis criminibus inlinn^at, quodnbsp;âî /°^^*sdiftcnfionis amp; belli funt auôlorcs, pace abominStur, in qua tutögraf-
*¦*^onlicct.ltemquodvidum amp; dignitatemè maximo quoque facinore tu-« \ ^^ur,amp;:difcordiarumfcmin.i femper feucrint.proinde impéftùs orantj vtautnbsp;Jiiperio Romano exigant, aut quod cumtilatiflimaremunerationé repen-b'ninyortalis loco benefteij, amp; perpetuæ pacis gratia, hos Abæ vinétos red-^^¦Contra Henricus poftulata reeufat, cuiq; afl'ercnslamcntandi efl'e potefta-/^iiiclanientaquidcmfcruis intcrdici,mentem provirili parte dilTimulat.Lenbsp;^fcinfeiftadimifl'iSjàSemproniiagro mox Vngariainuadit, fed quumBa-^dtincrc,Rahezam amnem ftagnantibus aquis traiiccre vcllet,quu nemo-(j J^btuininundationc maxima,illactranfire nô potuit- Sed cùm Vngarorumnbsp;Arabonis amp; Rabezæ ripas fubirct, illucefeente die confcendit, vt vadonbsp;flumina tranfiri polTent. Ad laurinum Aba occurrit, edudaque acic fenbsp;obiicit,ratus fc vidoriatacilc potiturum,quandofc à quibufdam Bauarisnbsp;^pifle affirmabat,Impcfatorisexcrcitumnon efl'e magnum, fedeum paucisnbsp;dona reciperctjfcftinafre. Poftquam ccWiferendæ pugnæ copianbsp;( '^ftjCollatis vtrinq; fignis,amp; obftinatiflimis quoq^pcdtoribusvtrinq; con-g^f?*^bin dextro cornu Henricus,in flniftro Albertus Petri affinis prçfldet.Vnnbsp;Imperatorem confugerant,in prima acic pugnant,nbsp;Feritate Regis dcficiant, ac Petrinbsp;hgjnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ne inteftino prælio paritervtrique concidant. Contra illi
appellate, fæuifl'ima quæque imprecari. Adhæc Aba magno a-confercre, perfugas amp; proditorcs vfqucquaque difquircre, vt pnas exigat.Quum hæc Albertus intcllcxifl'et,laborant! cumnbsp;Petro fuccurrit,acerrimum prçlium inftauratur,magna vtrinq; ftragesnbsp;conlertim vtrinque dimicatur, ac nemo alter! cedercnititur,itanbsp;bçjferucre vidctur,vt incômuncm omnes cçdc coniuraffe vidcretur.nbsp;aetain infeftis vtrinq; animis pugnatû, vt ad triarios rcs peruenerit. nam
-ocr page 232-\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I
19z ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R.
quum Hcnricus cum validiflima acie fe medium ingeflifletjab extremis vtriri-que præfidiis concurfum eft Jnterea dum cxdes iterum inftauratur, amp;: pari v-trinque fpe pugnatur, iam Aba fupenor euafiflet, ft fidos ftbi præfeétos vbiquc habuiflet.Sed pro crudclitate fua quum multos ftbi infenfosreddidiflet,exhocnbsp;multi in medioprælio ab eo defecere, quippe qui coculcatis AbxftgniSjinad*nbsp;uerfam fe aciem tranftulere.Quarc V ngariloco fenftm cedere coaóti funt. Alemanni quoque plerique tradunt, ab initio pugnæ cum clefti ftgno tenuciUnbsp;in acre nebulam apparuifle, mox hinc ventum vfque adeo væfanum fuifle fufnbsp;citatum , vt puluerem Vngarorû luminibus intolerabilcm obiiceret, liberum-que obtutum impediret. Miraculum liinc editumfuifle affirmant, quiapaulo I Inbsp;antèquàmpugnaminirentjab apoftolicoLegatOjAbæac Vngaris,ob iniuftafltnbsp;Petri exaótioncm, promulg Jto anathemate, Humana confuetudine fuerat in*nbsp;terdidum.Sed quum prælium cruentiffimum diu prorogaretur,Hcnricus tandem,ne incruenta quidem viiftoria,hoftes fudit,fugauitque. Aba inclinato cx-ercitUjtraieiftoque Danubio,adTibifci amnis vicumeft'ugit, vbi multas nobilium cædcs olim patrarat. Vico Scoebc nome cratjibi à fuis cæfus eft,amp; in pro*nbsp;xima ædc fepultus.Non niultis póft annis corpus eins eft'ofTum,cuius fudariuß*nbsp;cum paludamento incorruptum repertumeft,quin amp; vulnera obduóta cicatrice curaca, quare ad cnobium,apud Saar abeo exædificatum, deinde tranfl^'nbsp;tum eft. Imperator, difficili potitus viótoria, amp; fufts,amp; cæfts Hoftibus,in caftf^ j lt;nbsp;rediit. Ac vt méritas Deo gratias agerct,depoftto päludamento, fumptoqucci-licio,item nudis pcdibus,porrc(ftohumi pclt;ftore,ac profufts coramlegionibns
lachrymis, ante facröfanótum amp; falutare crucis ftgnum procidit, immortalci® Diuinç benignitatigloriam retulit.Immortales quoq; gratias egit,quód Vng^^nbsp;rorum manus cuaferat, fæuitiam eorû amp; vires Diuina ope reprelferat. Eadci®nbsp;quoque rcligione vniucrfus exercitus Deo laudes, ac facros hymnos concii^'nbsp;revifus eft, vt Imperatoris cxemploDiuinum beneficium rccognofceret.nbsp;Tcuthoi^bus fagittariorum arte, innumera multi tudo defidefata, ex Vng^i^nbsp;numerus paulo minor,qui poftquamterga verterc occpere,falutem fibifu^^nbsp;compararunt. E cadauerum foetore aliquot menftbus nemo iliac iter fac^ înbsp;potuit,vnde locus ex vtraqj lingua ftbi nomen inuenit.Dû vidor ex ingenftl^'nbsp;bore refpiratjinilesque aut corpora aut vulnera curat, Vngaricæreipublicaîî^'nbsp;gati continuo adfuerc,vim, prædam,amp; agri deuaftationc deprecantur.Petm^'nbsp;Regem repetunt,quem Abæ fcelere exadum indolucre, proinde veniamt^^nbsp;rant5amp; Cæfaris edidaferuaturos pollicentur. Benigno hilarique vultu Hosnbsp;far admifttjomniaque poftùlata vitro præftiturum fe recepit.Poft Hæc vnàcu®*nbsp;legatis,ac exercitu vniuerfo Albam peruentum eft, vbi in ædc Diuæ Genir^*'nbsp;cis Petrum regno eiedum his rite reftituit.Diadema,fceptrum,cætcraqueiû^'nbsp;gniarcddidit,amp;Regem Vngaris,VngarosqueRégireconciliauit. Omnesqt^^jnbsp;antiftitcs,amp; optimates,Cæfaris edido, in Regis manus vitro iurarunt,fc perp^nbsp;tuocius imperata faduros, neque légitima vnquam obfcquia dctredatufö^'nbsp;Mox rebus compofttis, pacataque Vngaria, Hcnricus Ratisbonam fc teccpi^nbsp;Petrusque Alemanoruhi auxilio, recuperato regno potitur.Ne minus qüidcnbsp;in HqC) quàm Boemico bello, quod ante Vngaricum, ptimo imperii fui atHnbsp;geftum eft, præclarum fe Hcnricus oftendit. Quare à Caroli Magni fanguiiJ^nbsp;quando Gylla mater, eademque Coradi vxor,inde genus duxifle fertur,haiinbsp;quaquam degenerafle videtur, immo in Hoc tanti gloria principis rcpullid^^nbsp;vifa. Sed res aliquanto altius repetenda. BolcflaoTertio Boemiae Duci,^^nbsp;fcônemPolonorumprincipcm,Graccouiamdoloeripuift'eferunt.Poftuey^^ ,1nbsp;deinde geftum amp;grauiffimam agrorum vaftationem,induciæ demümindi^ nbsp;item ftatutum,vtGraecoüiamambo duces conuenifent,ibiq; deperpetuoH*nbsp;dcrc décernèrent.Boleflaus accepta fide quum venifletjin conuiuio captus,nbsp;luminibus orbatus eft,comites immanitertrucidati omnes, præterVrfonicc^nbsp;fes,quifraudisconfeij ,hofti dominumfacinorofiffimètradidere. HidoiîHnbsp;reuerft lamircm Boleftai fratre,pari perfidiaperdere ftudent. Qu_are Tocb
J-... .
compararunt. Ecadauerum foctore aliquot mcnßbus nemo iliac iter faccgt;^^ î nrgt;l-n,rnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;xgt;vnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;linrrm ïlhi nnmpn iniilt;gt;t-gt;,'r Tgt;ri X7i/4lt;-iv /»Y ll-llt;Tftlti I
DECADISn. LIBER II. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;155
(O
f^Sjqui Vrfoniccnfibus, opibus 8â forcunis longè præftabat, iuuenem fub præ-^cxtuvenationis in fyluam traxit traótumque ac ftipiti alligatum fagittis con-odiiubct. At Ouoras eins famulus,clam elapfus adfuos trafuolat, dominipe-fculum populo exponit. Qui raptis oeyffime armis,in fyluam properat,prodi-^orcs adoritur,amp;; obtruncat, lamirem morte liberatum reducit. Mefco deinde ^pcrto Marte, cum validiflimis BoemiamcopiiS adoritur, agrum longé latequenbsp;Populatur,pagos incendit, demum Pragam oblidet, eamque biennio fame la-^otantem occupât. Vicegradenfemarcemcapere non potuit,quandoquidemnbsp;Cinper in lamiris fide permanfit.Fuerat Odelncus Bolefiao frater,quern Hen-f*colinperatori,eximiæ educationis gratia,pater dederat inftituendu. Is accepta Mefconis perfidia,clam ab Henrico admiflüs,caftellum, cui Dieuiczo no-'tten eft,fubit,cxinde coaéfo milite,motes repenti occupât,Pragx vrbi promi-î^entes. Mox difpofitis circum xncatoribus, clangoribus eos cunóta Complerenbsp;'tibctjPragenfibusqueper prxeonem nunciat,vidos prxlio Polonos in fugamnbsp;aindudumconuerti, vidorem cumcopiis adefl'e principem. Qmim Polono-ttiiïipræfidia Pragx impofita hie rumor incefliifct, perculfa metu profiluere.nbsp;^t^enfes adauftis animis,hoftes fundunt,fugantq,, multi in fugacxli. Mefconbsp;pefuafruftratus, quamplurimis defideratis Poloniam rediit, Odalricus vrbenbsp;Potitur. Sed fortuna viri,mores immutauit, quippe qui quum fratrem fibi a^ta-® ^sbcneficioprxferri confpicaretur, ambitione duótus, ei oculos eruit. Vai iisnbsp;acitioribus claruit. Quum é venatione rediret,pueilam vidit veftimeta lauan-^^t^jtufticali gcncrc natam, liberali facie, forma eleganti, amp; venuftate nimia,nbsp;t^^iBocenx nomen crat, primo obtutu in earn exarfit, acccdcbat fuauiflimumnbsp;^tginis eloquium,ingenuiqi mores,quibus is miferrimè captus eft. Hanc moX *nbsp;Jttuitisfamiliaribus vxorem accepit,cxqua Vinceflaus natus eft. Qui vbiado-tâta fuit audacia,vt luditham Othonisfiliam, Ratisbonæ infanttimonia-tiincoenobio permanetcm,fola fama peramarit, eamqj clam è loco facro fub-traxerit. Pater quum hanc multis validiftimisque copiis repeteret, ac vtrinquenbsp;acics conftitiflent, luditha in medium progrefla, Sabinarum more ^runq; rc-conciliauit.Odalricus deinde filium Morauiç praîfecit,quam à Polonis magnanbsp;ex parte occupatam, deletis hoftibus, in poteftatem fuam aiferuit. Quin amp; m-numcramPolonorum multitudinem,qui bello captifuerant,in Vngariam vx-^undandosmifit. Boleflaus Graccouix excxcatus,interiit. Odalricus quoquenbsp;bus vita exccflit quod quum lamir accepiflet nepoti Boemix ditione fpon-tc conceflit. Huie quinque ex luditha fuere filij,Spitigneus,Vratifiaus, Conra-busjlatoinirus, Sc Otho,quorum numero fretus,in auum Polonoru principemnbsp;armayertit. Graccouiamvi captam diruit. Gnefeniumregionismetropolimnbsp;turipuit,abftulit crucem aureamtrecentorupondo.Hericus igiturTcrtiusgra-lt;0 ?^^^'?^^^^tiatus,quód Poloniam iniuiTufuo deuaftarit, Odalrico,filioque bel-tttnindixit. Quia Romano imperio ducatus ille fubieiftus crat, quotannisquenbsp;Doues centum Sc viginti, item argent! puftulati quinquaginta pondo penderenbsp;eogebatur. Quarc Imperator cumOthardo Saxonu duce,à duplici latere Boe-ttuaminuadere decernit. Sed quum regio fyluisfit ob4u(fta,in primo aditu pa-geflit,quandoquidem equitatus ncmoribus impeditus,amp;: abnbsp;nlidiis circumuentus, vix multis defideratis euadere potuit. Othardus ingref-Us ferro acincendio agrum late vaftauit, mox abaifta maxima prxda, in Saxo^nbsp;Uiam fcreccpit.In fequenti anno Hericus Sc Othardus,inftauratis Sc auélis ex-^tcitibuSjBoemiam rcpctunt,fyluam iniedo igni tranfmittunt, exin totam re-1« populantur,amp; incendunt.Odalricumamp; Byzetillaum Pragxobfident,
Seueri Pontificis confilio, qui nodu in caftra prodierat,occupant.Dc-cx^A^u^- Q^iulrico ac Byzetillao, leges abimpcratore pro arbitratu datx, UQatriumannorumvedigalia. Sclefiaquotannis triginta auri,quinquagin-utgcnti pondo, Boemix principi tantum dare iufla. Byzetillaus deinde Vn-S^Hatn ^gredi aufus, qux quum propriis legibus vteretur, Romano imptrionbsp;tere recufabat.Hoftilc folumingrefliiSjConuocatis Boemiç primoribus,Spi-
r
-ocr page 234-f
iP4 A N T. B O N F I N 11 R E R. V N G A R.
tigneum primogenitum fuccefTorcm fibi dcclarauit. Rcliquos filios, diuifa inter cos Morauia, fratri parère iuflit. Mox æftuantillirna febre correptus obiit, corpus Pragam in antiquorum monuniêtarelatum. Spitigncus Boemiæ fufee- Inbsp;pit imperium. Sedad diuerticulumreuertamur. In fcquëtipoft reftitutum Pe- |nbsp;trum anno, Hcnricus Vngariam reuifit. Quem Rex Petrus tam mirificc exce-pitjVtab eoregnunijVtre vera accidcrat,fereccpifl'e oftendcrit, cum omnibusnbsp;optimatum magiilratuumquc ordinibus obuiam prodiit,diademacum auratanbsp;/ hafta dctulitjinoxqj magnificentiflimè donatum in Germaniam remifit. Dumnbsp;hæc ita agebantur, Andreas,Bcla,amp; Lcucnta,qui fanéti Regis iufl'u, extorres innbsp;Boemiam aufugcrant,egeftate aftcuti,in Poloniam fe reccpcraru;,vbi à Mefco-jnbsp;nc,Polonia: principe benignèfufcepti, amp; pro dignitate tradatifunt. Hactem-peftate inter Pomeranos,Cbriftiançfidei expertes,Polonorumque vecligalcs,nbsp;amp; Polonos, qui ad fidem fefc conuerterant, orta difcordia, res armis agi coe-pta,quia annua vcótigalia hi Polonis expendere rccufabant. Contra illi viexi-gere pergebant. Verum quum vtrinque acies conftitiflent,vtrique gentivifuinnbsp;cft,vt commodiùs faluti publicæ confulcrctur, ambo duces fingulari certanii-nelitem dirimerent. SiPomeranus caderet, poftulata tributapenderentur,finbsp;verb Polonus,ius omne tributorum amitterct. Placuitpopulis vtrifque conditio. Sed quum Mefeo, ac filij iingulare certamen reformidarent, Bcla in medium prodics,Si vobis (inquit) Poloniplacct,vt pro principatu ac dignitate vc- ' 'nbsp;ftra in certamen ipfe dcfccndam,quamuis me pagano prophanoqj hoftc nobi-liorem reputo, hoc tarnen vitro pro vobis fubibopericulum. AccepitMcfco,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quod Bela detulerat, ac gratias cgit, ne fubrogatum quide perduellioneniPo-
meranus ipfe recufat. Q^re vbi fe certamini ambo commiferc, cum infclhs hallis primo concurrcrent,did:o celerius Belahoftem equo deturbat,mox gb*nbsp;dio confoflitm prollrauit humi.Bellum amp; caufi fingulari certaminedirempWjnbsp;Pomerani fc Polonorum vcdligales profitentur, vedigalia rite perfoluuni,nbsp;quotanms ftatuta tributa, fine cotrouerfia, fe pofthac expenfuros pollicentur.nbsp;Mefco,qift Bclx opera vidoriam ac dignitatem cum falutc fibi compararat,ncnbsp;ingratitudinis reus efie viderctur,Bclam non modo multis muncribus aft'ecin 5® jnbsp;verum etiä filix nuptiis,amp;: Pomeranorum prouincia ample donauit,amp; pro viribus hominc quotidie honeftauit. Bela ex Mefconis fiha, Gcyfiim Ladiflaum$nbsp;fufeepit. Andreas verb amp; Leuenta, quum fc regio gcnerc natos cogitarent,nbsp;apudMefconem longe inferiorem, tanquam mcndici fc vitam degere reputa^nbsp;rcntjfortunæ indignitatc perciti,relido fratrc,impetratamiifionc abiere. Quunbsp;ad Lodomeriæ Regem appuliflcnt,nequaquam admiflifunt. Et quum vbiquenbsp;prohiberenturhofpitio,adaudadcfpcratione,inCumanos,rcconditos Sarnia-tia: populos pcnctrarût.Atillifufpicionc pcrciti,amp; cxploratoresfore rati,quan-do validiflimis corporibus hos clPe vidcbant,vltimo iamfupplicio affccifient:
nifi quidam forte Vngarus ibi captiuus interceirilTct, qui fc illos agnofccrc, 4 patria prartcr ius amp; æquum exados, atque commiferacionc dignosefi'c telU-
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;batur. Aliquandiu apud Cumanos incaptiuitatc manferunt,mox liberati, in
Roxanos, quorum rcgit^iem nunc Rufeiam dicunt, cotendcrc. QuumPetms Rex fe ab omni pcriculo tutum effe cxiftimaret, quando inimici fuivbinamnbsp;gentium dclitefccrct,ignorabant: libère rcgnarc,cundisq5 ciuitatibus amp;oppi-dis Teuthonasamp;Italos præficcrc, omniaqs ex corumconfilio gererc cücperat,nbsp;ratus fc perpetub in portu nauigaturum, quod pleriq; optimatesaegerrime fe-rebant. Q^ónam modo Vngariam ab horum tyrannide liberarent, quotidienbsp;cogitabant. Quinctiam profugum diui Regis genus, Andrcam, Belam,amp;: Le-ucntam,quia eins bcncficio emerferant, non modb memoria ac fide clàm pro-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;;
fequuti fuerant,vcrumetiam fiepepecuniis adiuuerat. Ex his Vifca,Bua,amp;Bu-na,audoritate opibusq; prællabant, qui vnà cum vniuerfa cognatione diui generis rcliquias,non fine flifpiriis amp;gcmitu repetebat. Occafionem dari cupie-bant,quahos in regnum reftituerent, paremq; gratiamnumini fandi Stephani de his optime mcriurcfcrrcnt. Petrus Hcnrici Tertij patrocinio fretus,ineaninbsp;reuedus
-ocr page 235-de CADIS II. LIBER li. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ipy
^cucftus cft audaciâjVt fe potins tyrannum,quàm Regem oftêderet. Et qttanw I jjjnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ingenio Vngaris infenfus effet, accedebant improbi mores eius, ac
I orumnondum delenitaferitas, quapercgrinas gentes æquis oculis vitro in-prohibebantur. Quin amp; pars magna lacrofanôtæ fidei iugum ceruicibus
I«
P-
Reutere ex ipfa nouitatefperabat,vt inScythicam recideret prophanitatem. um coniuratorum numerus indies augetur,neque prç incremento facile ce-ri poteft,ad Budç Deuechensqs aures res ipfaperuenitjqui apud Petrum,de-^^?^is gratia nimium potcrant,hi coniurationem Petro referunt. Quare tamnbsp;I, ælatio re^ntè furore percitus eft,vt coniurationis principes,eorumqj cogha-continuo capi, captos^eculeo imponi iufferit, dequibus dira vfque adeonbsp;^daeft quæftiOjVt ibidem expirarint, multis ocu^i funt exerti,amp;: vltimis demûnbsp;Poenis affeéfi. Deinde in cæteram fæuitur Vngariam : amp; ita fæuiter{inquamjvtnbsp;Omnibus malle mori,quàm miferrimè viuere,ccrtumeffet.Hi nouis vedigali-USjCriminibus illi affeôfi funt.Quod quum optimates,antiftites,principesquenbsp;J^gnitolerare non poffenr,fibiqj pro fe quifque timeret,Cianadini conuentumnbsp;^Duere. Vbi illud omnium confenfu Et plane confultum, vt publicis oratori-Us, Andreas amp; Leuenta è Roxanis in regnum reuocarentur. Quibus gratifli-^utnexiuramentoobfequium,acregnum ipfisdebitum,finepericulopolli-tonbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Auditis oratoribus, Andreas ôâ Leuenta,quum his parum crederent, i-
Pu ad explorandam rem in Vngariam venere, inoppidoqjab Abacondito de-^Uere,quod Nouumcaftrum nunc appellant. Hoc vbilatê muffitatum eft,in-quot;««aVng arorum multitudo confluxit,quiconfalutatis regibusobftinata ^^itatione poftularunt, vt vniuerfum populum pagano ritu viuere, Scythi- nbsp;^^»nunïinarecolere,adhæcepifcopos,collegia facerdotû, amp; Chriflianos, velnbsp;^^imè peregrinos paflim trucidare, demum bafilicas, templa omnia diri-permitterent. Q^d fi impetrarint,fe interfeéturos Petrü,exaóluros T eu-^oucsltalosqjjitem pacatum eis regnum prçftituros pollicentur.Quumregu-lune pcriniflionc ifta,regnumrccuperare non poffent,vitro poftulq^a concef-Jonbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ex Vngaris primus omnium Vatha,ex Belo oppido natus, fe caco-
^monibus plane deuouit. Caput Scythico more rafit : cincinnos pagano ritu ^reis dimifit,quo nunC Turci more vtuntur. Multo póft tempore lanus eins fi-'Us,exinftituto paterno fibi magos magasque ac arufpices adlribuit. Q^rumnbsp;^^rminibus magnam principum gratiam fibi venabatur. Præ exterismeanta-rticeni præueneratus eft,quam Varafolo appellabant. Qux à Chriftiano dein-UeBela in carcereconicda,tanta fame confeda cft,vt pedibus lacertisqj Cornells le interemerit. Horum igitur opera, populus ferè vniuerfus à verâ fide de-Ccit.Reciditin dæmonum deuotionc,amp; equina carne vefei cptumeft. Pro-mde in Chriftianos omnes, amp; in primis in antiftites amp; facerdotes ita fieuitum,nbsp;^^^^^'^^iiifecerintfupcrftitem:bafilicx,acdelubrumquodq;religiofiflîmumnbsp;0 palum dûuiturffacra donatiua,ac dicata dûs fpolia diripiuntur, mox in Petrumnbsp;Regem inclamatum. Et Teuthonici cuni Italis, ad mortem vbique poftulati,nbsp;cæduntur ex his,quiconque munia diuerfagerebant. Item in caftra Regis Pein æneatores tres miffi,qui Andreæ amp; Lcuentæ,ReguRi nomine, edidum pronbsp;Vallo graue ita prxcinerent: V ngarus quiCunq; eft, antiquas maiorum cxremonbsp;ûias refumito,Scythicos Deos recolito,Chriftianos peregrinosqj ritus exigito,nbsp;Muerfus Chriftianos arma fumito, Petrum tyrannum interficito, T euthonemnbsp;«^Latinum quenque cxdito, noua templa amolitor, pontifices ac facerdotesnbsp;bique trucidato: qui contra fandionem hanc dixerit,feceritve,capitalis efto:nbsp;^choftis Vngariex gentis, haud aliter arque fi Martis Herculisve aris ac focisnbsp;® ^iiûmtulerit,promulgato. Pernodem edido pernicibus ftatim equis xneato-les aduolarunt.Hinc Petrus rcgulos rediiffe nouit,quod dudum ignorabat,co-rumqueQpgraab orthodoxa fide defeciffe VngaroSjamp;prxfedoscumfacer-on uspaffimcxfos intcllcxit. Qiurc dillîmulato mctu,amotis^icaftrislftrûnbsp;iraiicitjVt Albam contcnderct,caput gentis.Q^d vbi inimici animaduertêre,nbsp;Jiæoccupatayrbe^turribus amp; bafilica aduementem regem repulêre. Intereanbsp;r ij
-ocr page 236-ANT. BONFINII RER. V N G A ÎL
Andreasamp;Leucnta, cum validiflimoVngarorumcxercituprxftö approp«** quarunt.Qjwdquum Gerardus, Beztertus, B nidus, amp; Benethaepifeopi,nbsp;Zonuchus princeps Albanus accepiflent,regulis obuiam vitro prodcûtjVthû-norificè nouos reges excipianc.Qnnm ad Gyodi pagum veniflent, in dlux^^'nbsp;binæ templo rem prius facramfacere decernunt,jquamregulis occurrannüc'nbsp;rardus igitur Pontifex antequamfacra facerc adoriretur, tocios admonuiG^'^nbsp;die fe cum eis martyrium fubire oporterc,amp;iamdudum inter diuoscleftibc'nbsp;nignitate efl'e referendos. Affirmabatenim fe fuperiori nocte lefum Chriftuißnbsp;Optimum maximu infomnis vidifle,indiuæ Genitricis tabernaculo iuxtapf^'nbsp;fidétem, euchariftiam calicemque fui fanguinis nobis omnibus, præterquâ^nbsp;Bcnethæ,a:quc propinantéiç,qui martyrium fortaife detreflabit.Demuniconbsp;hortatur inter fe mutuo dclida confiteantur,futuram beatitudinem fpe ob»b*nbsp;natiflîma expedet, interca peccatorum impunitatem à Deolachrymisnbsp;rent. At illi falutarem mortem haudquaquam reformidates, monita peragun^'nbsp;deinde facris rite pcraclis,vt regulis ocenrrant, verfus Pefthum iter ineunt-G^'nbsp;rardus vir ftatura breuis,amp;: præ fingulari vitæ afperitate, viribus cffoctus, curf**nbsp;vehebatur.Verùmvbi ad Danubiumperuentumeft, Vata duce,qui fe cunb'nbsp;beris dæmonibus plane deuouerar,omnes in facrofandos patres faxa capiu^^nbsp;mox fado agmine irruût,obruuntque.in eos qui ipfumlapidibuspetunt,fgij)nbsp;falutis affiduo,Gerardus fe prçfîgnat,arque eo magis in eiim plebs impia irrité'nbsp;tur, curru derurbatum rapit, bigisq, in montem Huuio prominente fubueb'^nbsp;fubuedumqj èpræruptarupe in iùbieda faxa précipitât. Poft cafum p^lpitaPquot;nbsp;te pedore,quum adhuc fpiritum inefte putarent,haftatranfuerberant:capudânbsp;pidi illifum prêter Danubium,lapis fandi viri fanguinc fdatiis, nulla DaliS'nbsp;bij inundatjone dilui potuit:quamuis annis circiter feptem ibi perraaierit,nbsp;nee eius àfacerdotibusledæ reliquiae, in facellumque Chanadini funt rcco^'nbsp;dité, lapis in altaris fuperficic inreiteftimoniü collocatus.Nuncautcminlb'nbsp;urbio Budeniijvbiillc deturbatus eft,facellumcft diuo Gerardo dicatum.H^^'nbsp;igitur martyrio vir ille findilf mus,narionc Venetus, qui in Budefi agronbsp;duxit eremitieam, amp; pro fpedata vitæ fanditatc in Cbanadienfem pontifi^^f nbsp;turneueduserat, immortalemfibi vitam comparauit. Bulduspari mortc^^'nbsp;fedus, Beztritus amp; Benerha tranfmiflb amne, vbi Peftlio applicuere, alternbsp;piorum vulneribus cofoflus,poftcro die vita cxcedit : alter interceflionc regi'quot;nbsp;lorum,ex eorummanibus ereptuseft. Zonucho Iftrum cquo traiicientinbsp;thmurparuacymbaoGCurrit, vtpericulo liberaret, quifacro baptifmivinc^i'nbsp;loei coniundus erat. Quodvbià prophanamultitudine profpedum cft,el^ ¦nbsp;clamore mortem interminatur,nift amicum à Scythica opinione defcifcentr^ jnbsp;interficia t.Inuitus igitur Murthmur Zonuchum öbtruncat.Eo quoque diei®^nbsp;gnus facerdotum ftdeliunique numerus pari crudelitate abfiimptus.nbsp;autem poftquam vniuerfam gentem in regulorum partes recidifl'e cognoi^^^nbsp;cum non medioeri Alemannorumraanuj in Auftriam fugam init.nbsp;Mofonienfem agrum veniftet,vt exhinc in Auftria fe fubripGret,præoccupatonbsp;regni exitus offendit: q8i impofitis vbique præfidiis acri Cuftodia obfcruaba^nbsp;tur. Superuenerc legati regulorum, qui fub fpccie ineundæ pacis,in Vngaria^nbsp;reuocarent : inuitus retrahitur, ncque maximæ fufpicionis expcrs,quippc *1^nbsp;fubtradum fibi exercitum intelligebat.Qui quum inpagum, quemZamurcf'nbsp;appellant, diuertiflet, legati difpofitis mox iniidiis circumuenere, vt captiuu*nbsp;ad regulos ducerent. Q^re in quandamdomum cum paruaaulicorumman^nbsp;ille fe rccepit,amp;: quum fe acerrimè tucretur,vix triduo cofoflis ad vnumnbsp;bus fuis capi potuit:at vbi in legatorum poteftatem venir, continuo excæcatnbsp;eft, Albamqj dudus,præ dolore nimio paucis poft diebus,actertio reftitutioPnbsp;anno diem obiit,amp; in Qmnquecclefienfi baftlica,quam ipfe fu n darat, dinbsp;Petro amp; Paulo dicarat,fepultuseft.Ex AbæPetriqj difcordia, amp; regulorumnbsp;uocatione,tot calamitatibus afteda eft Vngaria,vt ex inteftino bello exinau^,nbsp;regnum videretur, quandoquidera Petri gratia Henricus Tertius earn im^nbsp;ixf
-ocr page 237-I
DECÀDISII. LIBER IL nbsp;nbsp;197
^æpc armis rcpcticrat.Neq; defuere Adalbert! Leopoldique filij Bella,qui pro-^'^gendæ Auftriæ gratia, quam Vngarifæpe inuafcrant, cum Aba Rege ad in-^etnecionem vfque crebrô concurrerant, quod annofalutis quadrageiimofe- 1041. lupra millefimuni accidifle ferunt.Etin fequentianno,quinto idus De-membres , Leopoldus Mlles fortis , excognomento diôtus, Adalbert! filins,nbsp;em obiifle dicitur. Sed Adalberto Erneftus filiusfucceflit, quo in Saxonumnbsp;eilo occumbente, Leopoldus Leopoldi Pij pater, Auftriæ dominatum init.nbsp;ù^ter in Abam Henricum tertiuni caftra mouifle plerique tradidere. Agnesnbsp;^ius vxor,mulier quidem imperio digna,quæ poft Petri mortem, vnà cum
''iro Auguftalia infig nia,dum natalitiaSaluatoris celebrantur, à Clemente Se-m'^ndo fummo PontificeRomæ fufcepit, amp; atuftoritate Pontificia cÓfirmatum imperium, Mox Capuamvfq; proficifciplacuit, à quo Pandulphus captus,nbsp;Germaniamque dudus eft,qui eatempeftateprinceps res nouas inCampa-^'iamoliebatur. Eodem fermé tempore, SaraceniScunum Calabriæ oppidumnbsp;^ccuparnnt. Quin amp;£: Dragone Nortmannorumprincipe in Apulo agradefunnbsp;^QjHunfredus frater tyrannideminualit, cui pauló póft vita decedéti Gotho-edus fubrogatus eft. Item Guaimmarus Salernitanus princeps, eadem genrenbsp;^Hindus, quum fuorum occubuiflet inlidiis, Gifulphus dominatum accepit,nbsp;10'^'^*^^Nortmanni,ambitiofiflimu genus hominum,Beneuentum vrbempon-yciæditionifubditamoccupafl'ent,Leo Pontifex maximus, auxiliaribus co-Imperatoris adiutus, aduerfus eos caftra mouit, Sed ex inaufpicato initonbsp;P^ælio,quum Romanus miles terga vertiflet. Pontifex in pugna captus, amp; pronbsp;*gnitate duótus,paucis póft diebus fingulari pompa Roma rcmifliis eft. Item nbsp;^^antis Romæ corpus infanæ magnitudinis, inuentum adhuc incorruptum,nbsp;hiantiaquoque vulnera cernere erat, Præterealucerna ad caput ardens,nbsp;^eque vento,neque aqua,vel quouis alio liquore extingui poterat,veriimnbsp;afto ftilo,niox illo foramine ingruente acre,lumen euanuic,T ale huic Epi-^^ttifuiflefabulanturjnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,
Filing Euandri nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quem lance a Turni
p nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;CMilitis occidit^ morefuo iacet hie.
. ^æterea in Apulia,marmorea comporta ftatua,cuius caput circulas ex ære his /^nptus literis ambibat, Calendis Maiis, exoriente foie, aurcum mihi caputnbsp;Quidnam id portenderet, Saracenus quidam Robert! Guifehardi capti-5 ^^^erpretatus eft, Quum fol ad præfcriptum terminum peruenerit, fi quisnbsp;^^^^oderit, maximum ibi thefaurum deprehenfurum, Neq; interpre-Sarnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fefellit,nam calendis Maiis, mägnä auri copia ibi comperta, qua
äcenus fe à captiuitate redemit, Sed ad hiftoria redeamus. Exaâisvique-r aque hoftibus, ac Petro vitadefunéto^ Andreas cum Leuento, ac vniuerfonbsp;4onbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;exercitu Albarn contendit,vt ibi ex more Pontificum, Principumq;
eniu amp; au(ftoritate, regni infignia plane fufeiperet, Sed quum Epifeopo-a. P^rs magna cum Gerardo cæfa fuiflent,vix tres tâtùm ex ilia ftrage fuper-^^quot;^^^nueniripotuere,
fu E A s igitur ab incarnatione Domini,anrtb quadragefimofeptimo Andrew. fererumpotitum 1047.
5 nbsp;nbsp;nbsp;per vniuerfum regnum promulgatiit édiétuni, Qmeunque
garus, Vngariæve incola, peregrinusve frequentans, depofito pagano ritu, to ^^°^dsq; Scythicis abrogatis,quas Rex, quia vfus ita poftularat, paulo an-^cn^^'^^^^^^^dveramlefu Chrifti fidem eueftigiononredierit, acfacramle-du ^^o^Stephano traditamnonreceperit,capitaliseftoi Vicus,oppi-Ico^'^ ciuitas quæque,démolira templa,bafilicasque reficito, Pontifices,col-Teu q'^e ^^cerdotum priftino more obferuato,amp; pareto, Chriftianorumritusnbsp;dcin^r^^ P°pl^anas cætemonias falfosque Deos exigito, eorum fimulachranbsp;Si quis magnis verisque numinibus ac facerdotibus maledixerit,nbsp;hominumque hoftis efto. Si quis facra legerit, leóla continuonbsp;mto : quicunque facro, vel quouis al; ö humano languine manus fdarit,nbsp;r iij
-ocr page 238-commiflapiacula cxpiato. Vngarus demum quifq; ca:dibus, latrociniis, acca;* tcra denique vi amp;: iniuria abftineto. Sanärionem igitur banc quicunque con-tcmpferit,aduerfusve iuerit, capitis acreruni omnium reus efto. lifdem fermenbsp;diebus Leuentæ morsinterceflit, quam non fine Diuina benignitate accidüTcnbsp;arbitrantur. Is enimfatis fupcrq; Cbriftianisinfeftus erat,neque Scycbicascx-remonias, dirosq; mores facile exuere poffe videbatur. Quare ne infiauratamnbsp;à fratre fidem labefaélaretyà düs immortalibus intempeftiua morte ereptus eilenbsp;reputatur, amp; in vlteriore Danubij villa fepultus, vbi quondam Toxis proauusnbsp;ritu Scythico fepultus elfe, ac villæ nomen tribuifle dicitur. Sed de parentibusnbsp;borum,diuerfa fenfere : alij nanque regulos iftos Vazulis exciecati,acfilixTa' 'nbsp;ti: pleriq; verb (amp;fortafl'e reój^iiis) Calui Ladiflai filios prodidere, qui Roxana,nbsp;vel Ruchenam vxorem accepifle fertur,ex qua Andream, Belam, amp; Leuentamnbsp;fuftulifl'e creditur. Pacato deinde regno, ac vniuerfo ferè populo ad reótüDe*nbsp;cultumreuocato, ad reprimendosfinitimorum impetus incurfionesqueanbnbsp;mum aduertitï Bratiflaus enimfubaóta Polonia, ter Pannoniam inuafit,ne mC'nbsp;diocriaquidem detrimenta intulit, fed tertiùm ingreifus, repentinafebre coî-reptus,pedcni referre coaótus eft. Ex teftamento quinquefiliis,Morauia,Boe'nbsp;miam.cæterunique dominatum rite diftribuit,lcgauitq;. Spitigneus natuma-ior,Morauiæ regno potitur. Boemiæ pars media Bratillao, altera Conradoamp;^ -Othoni obtigit,Iaromirus adhuc in literario ludo verfabatur. Paulo poft com-pertaSpitignei fæuitiaamp; ambitione,Bratiflaus timoré pcrcitus,relilt;fta in Olu-mucenfi vrbe vxore,in Pannoniam fcccflit,vbi ab AndreaRegc,gratifl'imobn'
fpitio exceptus, amp;pro dignitatetradatus amp;cxornatus eft. Spitigneus receptb Fratribus,qui remanferant in regia, Conradum venatoribus, epulis verb reg^'nbsp;libus Ochonem præfecit. Mox Bratiflai vxorcm capi, amp; in Lefca munitiflïm^nbsp;arce afteruari iuftit, quam prçfcbtusarcis tam dura ac immanicuftodiafernaflenbsp;dicitur, vt alterutro vterque noäu pede vna compede conftringeretur. Verumnbsp;Seueri Prqgenfis Epifcopi,acoptimatü interceflione,mulierexabtomenfecar-cere liberatur. Quæ quum ad virum in Pannoniam grauida properarct, ediconbsp;immaturo partu,in itinerc animamcfllauit. Bratiflaus audito vxoris obiru,p^' 5®nbsp;rends ac gnati fatu iuxta deplorare coabtus eft. Ac niliilo deplorare fecius ReXnbsp;Andreas,fuauiflrimi bofpitis dolore cruciatur, ad ineundam confolatione hor-tatur,neq; quiequam fine Diuina voluntateaflcueratacciderc.Fallaccsfpcs Imnbsp;minum reputare oportere,omnemqj fpem,amp; curam in Deo collocandä,quemnbsp;bumanis commodis longe fapientius vtiliusq; bominibus confulere exiftimannbsp;dum eft. Atque multa,qux accidunt nobis,incommodiftimamifcrrimaque vi-deri,qua: fi zque penfitentur, præteropinionem vtililTimaiudicabuntur. In v-traque fortuna,amp; modum,amp; æquum animum omnino retincndum,poft malanbsp;femperbenefperandum. Subindedelinitoaliquantulumviridolorejbofpitemnbsp;Rex adeoenam inuitat j lautiftimis epulis ac vino cxbilarantur animi. Andre« 4nbsp;vnica eratgnata,Cui Adleitbæ nomen erat,matura iam ætate,aG eleganti formanbsp;cum fumma venuftate coniumfta, primo obtutu bofpitem obftrinxit, cuius a-morem vbi pater intelleÄt,banc ei continub defponfauit. Quod vbi Spitigneonbsp;fratri fignificatum eft,ratus buc auxiliaribus Vngarortimcopiis adiutum, Mo-rauiam fibi facilè occupaturum, vt rebus fuis tutb confuleret, legatos ad Bra-tiflaum mittit,quieum è Pannonia euocent, ac polliccantur, fe veluti pater eXnbsp;teftamento legauerat,omniavltrb reftituturum. Aquibusperfuafus illerediit,nbsp;atq; fratri ex compofitoreconciliatus,lcgatacunifta rccepit.Quanquamimpe-randi amore Spitigncus traberetur, ac immodicæ ambition! foret obnoxiuSnbsp;bonis alioquin moribus fuifl'e traditur.Sed qua in matre Iuditbam,Bratiflaile- rnbsp;nioris coniugem, impietate vfus eft, baudquaquam binc commendari poteft,nbsp;banc cnim regno eiecit.Quç quum^nati crudelitatc alio modo vlcifci no pof-fet,in eins cótumcliam,Boemorumq; contemptu, Petro VngarixRegiextem-plo nupfit,in Pannonia vitam exegit. Sed poft filiorum reconcibatione, à Bra-tiflao filio inprioris viri faccllu relata,amp;Pragæ inDiui Vcnceflai templo,amio
-ocr page 239-t.
I
D E C AD I s II. L IB E R II.
fàlutis quinquagefimonono vitramillefimû, pro dignitate fepulta. Hincigitur i o AndrcæcumBoemis, Polonis, Auftralibusq;orta dilTenfiojquas expedicionesnbsp;iwprofperc gellît (Vngarorum Annales referut) vt tribus annis,hos treis (quosnbsp;tctulimus)potcntatus,ftipendiarios libi fecerir.Centra Alemannoriun, qui nenbsp;bac Auftrales inßgninota fugillarentur, Andream Henrico Tertio per Legatos obiequium, ac llataquotannis tributa vitro detulifle referunqid ca:teri ne-quaquam memorant Scriptores, præter caquæ paulo poftfequentur. Sedilludnbsp;conftat,anno falutis quinquageliinopruno vitra millelimum, Andream cum i o JI.nbsp;AdalbertOjqui Auftrix dominabatur,pacemfecifle, item BoemiaPoloniamqjnbsp;poft aliquot bella pacafte. At quum fe ad fenium dcclinare, ac liberis carerenbsp;^niinaduertcret,ad Belamfratrcm, de quo fuprà Äiximus,in Poloniam legatosnbsp;ttiifit, Bela exhortatus,vt cum vxore ac liberis expcdlationccclcriiis in Panno-ttianiredeat, fidveluti communibus erroribus ac miferiis agitati fucrant, ita amp;nbsp;^unc bonis auitis, ac regno pariter pcrfruantur.Quinetiam rcri ncque fas, neq;nbsp;ytftunicire,fe fine fratre regno,codemque amplillimo potcntiiTimoque potiri,nbsp;Item per orbitatem neminem libi efle, cui regnum legari queat. Hacigitur ob-^^cratione Bela vi6tus,coadta familia,dimilfoque ne mediocri quidem Sarma-
ftæ ducatu, quo à Mcfconc,ob rem dare geftam, in fingulari certamine dona-f^sfucrat, in Vngariam cum familia ferecepit. Tam gratoab Andreafratrca-^*tiio,amp;:tam inligni populorum plaufu cxceptumfcrunt, vt vniuerfa ineius °t^curfum, non modo regis aula, fed Vngaria litclfufa, nullusquc dieslxtior
i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^i^US.Poftridie qu.àm vencrar,conuentu habito, Vngaria treis in partes diuifa,
ptiæ régi, tertia Belæ fratri, omnium confenfu tributaeft. Hine difeordiarum
: nbsp;nbsp;nbsp;5^inarium fané profluxit,hinc diflcnlionu bcllorumve caufæ, quibus femper
^^gariafluiftuauit.Qiwre inter Duces Regesque Pannoniæ,diflidia,cædcs,ac ^biduaprçliaintcrccft'cre.Eodcm quoque tempore,ad inferioris Pannonie la-^tim, Andreas in infula Tychonia,cccnobium magnum cum balilicafundauit,nbsp;ftuam diiio Aniano dicauit. Mox ad propagandam fobolem animum adiccit,nbsp;}o duxit Agmundam, Ruthenorum Ducis filiam, quos olim Roxanos
5 ?oxolanosnominabant,ex hac Salomon amp; Dauidus orti. Ex cocubina, quam Morothenli pago clamtenuit,Georgius natuseft.Ex Bela, in Polonia,Gey-^^Ladillaus. At vbiinVngariamreuerfus cftLampertus,acfilia:funt edi-inter fratres bos tanta femper charitas interceftit,nbsp;nbsp;nbsp;concordia, vt vna ea-
'^tnque ambobus voluntas inefte videretur,contra verb in filiis nepotibusque ^ddit,vtrite inferius referetur. Dum magnum in Pannonia ocium agitur,nbsp;^tiia fratrum charitate munitum, ingens Alemannia bellum molitur. Hen-enimTcrtius,Petri iniuriam,amp; Vngarorum inconftantia ac perfidiamvl-rnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;vndique copiis,co hancexpeditionem animo fufeipit, vtaut Vn-
43 1 imperio Romano vcdtigalem faciat, aut ad extremum vfque ibi vires primis adita Pannonia, Pifoniu obfidet, tormcntadiuerfamnibusnbsp;nmouct, turres erigitl, commeatus inhiber. Claflcm etiam, quæ fecundo a-^^ne defluxerat, à Danubij parte difponit, vt ciuitas vndique oppugnari que-jCaftella in turrium fpeciem nauibus impofita,vt bine oppidanos a moenibusnbsp;t:eant. Duobushxc mcnfibus vndique oppugnatur, omnis tarnenTeutho-nieluditur opera.Vngarorumpræfidiumab Andrea vrbiimpofttum,ne quanbsp;turn cavitate prcmcrctur,nevc Danubij aditus occluderetur,vnde ab inferi-'nus regionibus commeatus amp; auxiliainfcrri pofl'cnt,nouum fane commen-excogitauit. Vir inter cos nandi arte pcritiftimus,mox inuentus,cui Zoth-j- ^'^do nomen crat, hie intempefta nodfc Præfedfi iufl'u, nando clam hoftiumnbsp;tenui terebro fuft'odit.Dum naiifragavniuerfæ clafli vi-übigit,vix renädi ad fuos fpacium datur,nc illuccfcente die in facinore dc-modo proprio oncre, fed machinis etiam onuftæ, fc-adknbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bora diei imo dclidcrc occpcrc,«'i principio plerxque incautis
tin nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;demerfæ funt.Hac igiturarte elufx Alemannorumvires,obfidio-'
'^toluta,quando exoppidanis amp; ccnturionibuspleriquc,quotidie fadaeru-r iiij
-ocr page 240-ioo ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R.
ptione,in hoftium caftra fæuiebant.Ex his potiflimi nominantur, MaiothecuSy Andreas,VilungarduSjBrofa,,amp;Mar£ihuSj quimagna fæpe ftrage ex improui^onbsp;hoftes aft'eccranc, quare in Alemanniam fpefua delufi redière. Qmimre infe-ôla Henricus Imperator cedere cogercturieo magis in Vngaros exardefcit,e^'nbsp;ercitum longe maiorem inftaurat,onerariamque claflem reparat, qua coniHiC'nbsp;atus déférât.In fequenti anno difpofitis abundè omnibus, quæ belio vfui crafltnbsp;claflij GebarthumEpifcopum, eundem fratremeins præfecit, Danubioquenbsp;dcfluere iubet,ipfe cum turmisamp; cohortibus,præter Zalæ Zelitçque fontesâ-mnium,inVngariâiter facit. Andreasac Bela frater id edoóli,ea parte quaho*nbsp;ftis iter fadturus erat, acerilos frumentarios ac pabulacunófa comburi, incobsnbsp;amp; pecorahinc abducipræcipiiunt,nequaprædæ commeatusve copia foret ho-fti.Imperator adita Pannonia,amp;:incenfa ab incolis, quacunque iterfeceratre*nbsp;gione,ncque milite, neque equo admihiculi quicquam inuenit. Et quuirivH'nbsp;nam claflis effet intelligere non poffet,in omniu rerum egeftatem incidit.Tr^'nbsp;miffa fylua, Bodoatinis montibus appropinquauit, intolerabili commeatuun*nbsp;pabulR|ue inopia laborans. laurinum interea claflis applicuit. Præfedus claÆ^nbsp;tabellarium ad Imperatorem continuo mißt, qui literis fe certiorem ab eonbsp;ri poftulabat, vbinam cum claffe expeótafurus efl'et excrcitum. Is ab Andi^^nbsp;militibus,quiviatorib.inlidias forte tetenderat,intercipitur,duciturad Rege^jOnbsp;Belamque, amp;adhibito interprété Nicolao lauricnfl Epifeopo, Andrea:on)n*Jnbsp;patefiunt, qui aftu pro tepore vtitur,Vngaricæ reipublicæ apprimè falutariAnbsp;Gebartum, Henrici nomine,adulterinæ per liofpitcm literæ remitri.mturgt;nbsp;rum fummatalis erat. Salue Frater optime. Sæpe qua: pratter opinionem acc*'nbsp;dunt,ad mutandam fentêtiam homines impellunt.Proinde fcito,noftrum ab 3'nbsp;liis lioftibus imperium grauiffimè infeftari, nos autem, vt propria tueamur, 3*nbsp;Vngarica expeditioneiniiiti reuocamur. C^are claffem dido celerius foluit^;nbsp;amp; delcto. Ratisbonæ Corifeftim nobis occiirrito, quando tibi in Vngarianitlt;nbsp;conliftcrPnon licet. Præfedus temeraria fide percitus,mandata peragit, fob'nbsp;ta repente claffe, in Vindelicos fe recepit. Imperator expedatione fruftratus»nbsp;extrema cum milite fame abfumi cpit,neque præfetfti fuæ claflis defidiam f3' nbsp;tispoteratadmirari. Accedebat magna fagittariorum manus,qux ex Bulg3f*^nbsp;Beflisque confluxerat,hxc cum Vngaro panterhoftiliacaftraper noôtem b'nbsp;ftrans, venenatis fpiculis infeftabat, quin amp; calones^ fixas ac feruos,inieâ:o ii'nbsp;ter tentorialaqueo, captosplerunque traliebat. Tantaamp;tam cæcafagittaru^^ ,nbsp;tempeftate afiiciebatur hoftiSjVt terram fubfodere, fub foflaqueinieâo cly:nbsp;delitefccre cogeretur. Sæpe viuus cçfi,amp; cæfus contra viui foflam præoccup3'nbsp;tfenrici im üit.Qmim fc ac exercitum ad extrema non fine Diuino numine redalt;ftû,He^nbsp;intclligeret, neceffitatis nnpèrio ÿ mitius cum Vngaris fibi agendumnbsp;cr^natbe- dccrcuit. C^arc ad Regem mifit oratorem, qui fuo nomine tutb abeundinbsp;teftatem,amp; cómeatus poftularet.Qimdfi concefferit hoftis,fe perpetuumciibnbsp;Vngarico Rege fuccefforibusque, fdus amp; paceminiturum, neqüe re, neq^*^nbsp;verbo,neque quauis aije obfuturum. Item fi quis è pofteris Pannoniæ belj^'nbsp;indiCeret,detrimentûmve inferrct,extemplo fe Deorumhominumq; hofte-guftali dccreto pronüciatum intelligeret. Quin fe vltrö Sophiam fifiam,for^.^nbsp;fpelt;ftatiflimam,quam paulo ante Pfiilippo, Hêrici Franciæ Regis filio facraa*nbsp;feueràtione fpopóderat,refciffa affinitate coniugaturum,in arftiflimumætc^^nbsp;pacis vinculum,teftimoniumque grauiffimum. Andreas igitur amp; Belajcxau^nbsp;to honorificentiflimö oratore, quum ocium potius, quam bellum anhelate^Jnbsp;poftulatam cum Imperatore pacem cofecere,cuius iura, ne quo maló dob' nbsp;dcrcntur,vtriufqüe funt iuramento munita.Mox ad explendam Alemanorü^nbsp;inediam,quinquagintapifcium corporainfanæ magnitudinis,quos Vfoncsafnbsp;pellant, item multa lafdi, pecói'um,virii amp; frumenti copia gratuitó adnbsp;to rem miffa. Qua plerique famé confe'âtijac immodica ftatim edacitatenbsp;ti, intcriere. Curatis deinde corporibus, vniuerfus exercitus, refiâ:is impc^nbsp;mentis, præpropera feftinatione inNoricos Vindelicos fe recepit.
-ocr page 241-DÈCADÎS ÏI. LIBER IL nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ici
locumcaftrorum, vbi cxtretna fame laborauit, Vngarus amp; Alemanntis vter-que fua lingua Clypeorum montem appellauic, vigintiquinque milibus peJ-fuuniàBudarcmocum,quà iter eftViênam, longa fyluaobßtum. Hic baud ab re Germanorû Annales cric admirari, qui Vngaros cum Andrea rege ab Henrico Tertio pcrdoinitos, ac ftipendiarios fuiflc fados prodidere, quodpruccdnbsp;a vero ed'e conftat. Qimnam modo deipofatam filio Regis Galliæ gnatanijre-fcilfa præftantiflima afhnitatc, Andreæ nlio fpopondiflet,nifl aliqua vehemen*nbsp;ti neceflîtate adadusj ad cas conditiones deicendifletf Sedvt banc perpetuamnbsp;Germanorumamp;imperij Romani notamjDiuinamagis, quàm Humana operanbsp;inuftamobliterarent,ex induftria fubticuerc,at contra fieri debet. Scriptor c-iiini quifque HilloriarumjVeritatis potius, quàm alicuius patrocinii afiedatofnbsp;cfle debet, quin amp; omni amicitiæinimicitiæque carcre oportet affedu, vt fii-*01 apud polteros audoritatem retinere pofle vidcatur. Poftquam igitur Hcn-Heus Tertius in Alemanniam redierat, paucis póft mefibus Rex Andreas per*nbsp;Legatos oblatam fibifiliam poftulat, ne vana illius expedatione eludatur, Acnbsp;illerefpondct) Sc non modo gnatam,verum amp;: minima quarque promift'apræ-ftiturum, neque vnquam initum fdus ac facramentum detredaturum. Di-citifponfalibusnuptiisque ad Moramamnem prxftituit, qui Morauiamab Vnnbsp;S-'iria plané difterminat. Hue ad prxftitutum omnes diem conuenere, cumnbsp;^omnio Vngariæ ac Germaniaplaufu, frequentiftimoquc Pontificum Princi-punique conuentu, foicnni ritu cclcbratæ nuptiæ, confirmata fdera. Sophianbsp;uVngariamd:duda,fingulari pompa,vtrique principes cum fumma concor-u a gratiaque digrefli. Salomon infantia nondum cxccfl'crat, amp; tarn intem-pulliitus vir fadus cft. Amorte fandiflimi Regis Stephani,ad Andreç Regis ininbsp;riüm, anni fecundum Annalium fupputationeni) vndecim circitcr, amp; menfesnbsp;^^atuoriutej-ceflere.Interea Petrus,qui Venctus potius j quamTeuthonicus, Petrus ra*nbsp;apatre Venetiis vitam agente,appellaripoteft,quamuis interpellato tempore,nbsp;annis tanicnquinque,amp; menfibus fexregnauit,Aba tribus.Qmmidîitemhbc-rorum afiedus præ cæteris in quoque homine doniinetur,amp;: priuatus amor abnbsp;® aliénacharitate amp; æquitatis ofticio animum auocct, Hine diftenfionum internbsp;^fatrespromanauitorigo. Andreas toterrorib. laboribusqj Vexatus,graucfcen-lain fenio in paralyfim meiderat,quandoq; carruca,hcxaphoro faepius ferc-atiir.Quujïy fol^tis menibris inccdere nonpofl'et,Cpitvirprudens,hisinco-^ndis circumuentus,dc fuccefl'ore ac filio cogitarc.Succurrcbat amp; illud,quodnbsp;Henrico receperat,fc Regem filiumdeclaraturum.Etvtpromiftisftare videre-lur,duodecimo regni fui anno,infantem adhuc filium, conuocatis Pötificibusnbsp;ac Principibus vniuerfis, Salomonern Regempronunciauit,lcgitimeq} coro-^auit; Impcratoriscaufatus poftulationem, qui ex compado, generumdiadc-4^ infigniri quotidie fiagitabat,neq; alio modo, fine hac affinitatCj pax foretnbsp;'^oa, quæ vtrinque fiduciamfeueritatemq; peperit. Inter coronandum quumnbsp;more cancretur illud Ifraeliticum,Efto dominus fratru tuorum,amp; hæc qui-amBelæ interpretaretur, ex quib. reputabac fe fub in^intis imperio futurum,nbsp;^dmodumrei indignitate commotus eft.Plcriq; verô,Belæ filiorumqj confen-fetotius conuentus acclamatione, Salomonern Regem fuifle creatum tra-»nbsp;'dere.Q^d haud difficultcr ipfe crediderim,quandoquidcm hæreditario iu-falutaris huiufee aftinitatisexcellentia,is regno fraudarinon dcbcbat.Scdnbsp;P^ülo pofta fadiofis difleminata feditio,quippe alij Andreæ confulebät,vt haCnbsp;^rte gratificari vidercntur,puerum, nifi frater é medio tollatur, nunquam tutbnbsp;Jo |^§uaturum. Contra Hi Belæ, tantimomenti regnumhaudquaquaminfantu-^addecercjimnioadregisfratrem pertinere. Item vfurpandi regni occafio-^Ui optima deferri,quando Rex infans eft,amp;pater fenio ac valetudinc grauif*nbsp;'^aplanc conficitur. Ne Andream quoque prætenbat, inuito fratre,filiumnbsp;Unquam regnaturum. Proinde inito confilio cumduobus tantiim intimis,nbsp;^^un^inferarum viuaria defeendiflet, in cubiculum relatus, ante fe coronamnbsp;^ladium, ftratalmmi purpura, infcrriiubctdixc rcgnuni, ille ducatum refe-
-ocr page 242-ZOZ
ANT. B O N F I N 11 RE R. VNGAR.
rebat. Fidiflimos comités admonuerat, vt introduôto Bela,amp; propofita optioneel gladium is eligeret, laude ac donis cumulatus abiret, li verb coronam, co confeftim gladio fratremobtruncarent. Initum Nicolaus ianitor tantum cuinnbsp;his conliliuni audiuit,deinde ex. compoiito Bela acceriîtur, cubiculum fubitu-rus,quàm primùmàianitore admonetur,vtfi vitam amet,gladium accipiat. AJnbsp;Regem ingrefliiSjduo propofita ibi inlignia admiratur.Cui hçc mox Andreas, ,nbsp;Salomonern (inquit) filium,Bela,regcm declaraui,regalique diademate dona-ui,nontam vtpriuatæ dignitati,qu.àm vtpublicç conlùleremfaluti.QuidabA-lemannis femper accepimus, quàm magnis conatibus nuperrimè regnuiDnbsp;inuaferint,non ignoras,ôc quàm falutaris fit ifta reconciliatio,ac pax nuper in*'nbsp;ta, pro fe facile quifque confiderat. Tibi autem, ne qua ex nouitate bac expo-ftulandi copia detur, quapientiflimum fratrem infimules, nunc Optionen!nbsp;cio. Coronam tibi,amp; gladium præ oculis babes,vtrüm vis potiiis,accipitogt;altc-rum filio relinquito.T une Bela vel præmonitus periculi,vel confeientianbsp;terna liberalitate viôtüs,optatum fumpfit gladium, coronam vitro nepoti coOquot;nbsp;ceflît. Speâcata fratris modeftia Rex, ledica, ante Belæ pedes, profufis laclirf'nbsp;mis,extemplo profiluit, genua præter dignitatem amplexatus, ingentes gratia^nbsp;egif^ Multis in fraterna charitate ac filij tutela verbis eum confirmauit, dim*'nbsp;fitq; doriatum ämpliifime, ratus id abfqüe aliqua diflimulatione ab eo fadum» jnbsp;amp; ficut vitro Leuenta fibi ceflerat,præ fimplici ebaritate', idem à Bela faólü, * Înbsp;id Belam præ timoré fecific, oftendit exitus. Quippe paucis poft menfibus,**^nbsp;^declinandas infidias vir fagacilfimus, cum vniuerfa familia, ad Mefeonem^**'nbsp;cerum(de quo fuprà diximus)in Poloniam effugit.Quod vbiRegifignificatumnbsp;eft,vt paricautione certaret,Salomonern ad Henricum focerumjCummaxim**nbsp;optimatum Vngariæ equitatu mifit. Interea cum Mefcoiie, Poloniæ duce,nbsp;ceptas à fratré iniürias Bela communicat,bortatür, vt datis auxiliis, in regn**^nbsp;fibi debitum reftituat.Non tamgeneri,quàm nepotum,ac vel maxime jfiliaenbsp;nbsp;nbsp;(
gnitatem Äiretjfi contemnatur,neminem fibi fore alium,adquemexorandu** ; confugiat. Addit commodorum acceflionem,fi vota fucceflerintr nam lînbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.J
vtriufquegentis vnà conueniant, facile fore, vtnon modo fe tueantur,vcrm* etiam amplificatis finibus, aliéna régna occupare confidant. His Mefeo coi**' Jnbsp;motus,legioncs treis comparât genero,Vngariæque finibus appropinquate i**'nbsp;. bct. Quum fé tot copiis Bela munitum efl'e cerneret, quot recuperando reg***
amp; cxplendæ fpei fat efle nouerat,fraternumregnum inuadit.Quod vbi fadu*** eft,ex Vngaris ad euin quàn^lurinii côfluxere,qui eius partes anteafedabaP'nbsp;tur. Rex audito fratris ingrefiu, Huas ab Imperatorc Henrico legiones accep*^nbsp;quarum alteri Guilielmus Pothus alteri præfuifl'e fertur. Bratillaum quoq**^nbsp;Boemorum Ducem,amp;:Spitignei fratrem, cui filiam olim coniugarat, cumv^'nbsp; lidiftimis copiisplane conduxerat. Neque inVngaria deledum baberecoi*'^,nbsp;tcmpfit,quare maximum fibiexercitum coniparauit. AdTibifeumigim*'^'nbsp;mnemfratres ambo conuenerc, vt regni litem, commiflTo prælio, dirimeren*nbsp;Quum acies in ripaflunjinis vtrinque conftitiflent,ab Alemannis præliumii*^'nbsp;turn eft. Guilielmus enim amp; PotbuSjtranfinilfo amne,tam infeftis in Bela an*'nbsp;mis Concurrêre,vt confertiflimam cruerttiflîmamque pugnam extemplo com'nbsp;miferint.Pari qüoque audacia,ac robore certè maiore,Polonorum amp; VngarO'nbsp;rum agmina obftitere, quippc qui ne Cedere viderentur, lethales fortiter idn^nbsp;excipiebant,infcrebantque. Sed quum diu pari fpe conatuque vtrinq; p**g**^quot;nbsp;turn eifet,Teuthones tandem dare terga cpcre,inclinatisqj hoftibus, tanta an*nbsp;motum Vngaris fada fuit acceftio, vt redintegratis viribus, à tergo inftare v*'.nbsp;derentur. T une ex illis cecidere multi, cæteri palantes fugiunt. C^od vbi alij)nbsp;qui Andream feqitebatur, V ngari profpexerc, mutata repente fententia, innbsp;læ parteis contendere,amp; in fuum regem vettere arma. At is quum à fe fuosnbsp;fecifte confpicaretur, confternatus animo,in Noricos fugam capit. Infequu**^nbsp;tur eum inimici, amp; tanta quidem pernicitate, vt ad portas Mufienfes adhibi*^.nbsp;rintjcepermtque, in Baconienfemque fyluam deduxerint. Ibi negligent^
-ocr page 243-Di.CKGlS It LIBER HI. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;105
«ictcntuSjad crucem friam,quam Sterziaiii lt;licunt,diem obiit-.fepultusqj in gcc-nobio Tychonienfi, circa Balatonem lacum, quern in inferiore Pannonia fu-jfle dixiinus.E ducibus amp;: prçfeéfis hi potiores capti referuntunin prinris Boe-moruin dux, qiiem infcio Bela j continuo excæcatum plerique retulcre : item Guilielmus, Potlius, qui ad Belam duä;i ,quàm priniùmhonorificc dimiffi.nbsp;Circa hæc tempora fchifma amp;c contentioncs maxima: fuere in Eccicfia Dei,nbsp;Très vno tempore Pontifices Romç diflîdebant, vnde permagnum apoftolicaenbsp;rcipublicæ detrimentum emcrfit. Tunc Pontifices ab Imperatore creati. Quanbsp;quideni tempeftate Theophilus alius Pontifex, loanni pontificatum vendidit*nbsp;Acfeditio ifta ab Henrico Tertio fedata,fchifmateq} dirempto,Auguftalemli-bicoronam promcruit. Item in Fiorentinafynodo, Epifcopimulti de ambitunbsp;idulterioqj damnati.Quinquagelimo autem fexto vitramillefimum,Adalbcr- i o y ëtnbsp;tus dux Auftriæ diem obiit: Erneftus fucceflit filius. Et Cuno dux Bauaria:, abnbsp;Henrico eic»frus,Pannoniamq; relegatus, expirauit. Infequentianno Imperator diem claufit, infantemq; fui nominis filium fub materna tutela reliqint, amp;nbsp;fubcaannis aliquotprofpercimperauit.Matri Agnesnomcnfuic,quæ Bauariænbsp;lucatumfibivcndicauitjgrauillima^jCumGuntharioEpifcopo bella gcffit.Ita-adminiftrâdæ Gibertum Parmenfem, virumpra;ftantillimumritc præfecit.nbsp;iQ ^.^Qtebat in Italia Gothofredus amp; Matildis vxor,quæ Beatricis fuit filia,amp; Hennbsp;ticiTcrtije furoreneptis.Beatrix enim Bonifacio Hetruriaoriudo,viroquon-potentiffimojnupferat.Matildis cum Gothofredo Lucæj Parma:,Rhegio,nbsp;^cMantuæ imperauit. Item earn partem Vmbriæ ac Hetruriæ, quod Petri pa-trinionium appellamus,hanc quoque pofredifl'e,amp;: Ecclefia: legafl'e tradunt.Innbsp;jynodoadSutriumhabito, propulfandi fchifmatis gratia,vt Pontifex quifquenbsp;ægitinaè deligeretur, tunc fandio faóta, vt a Cardinalibus is in pofterum ritenbsp;creareturjpocnaqueaduerfantibus ncgligentibusquc indidta.
RERVM vngaricarvm dec^-
ÎO
DIS SECVNDÆ LIBER III.
Ost Andrete Regis interitum,Bela fraterno hello fuperior, fufis hoftibus,rcrumq; potitus Albarn contendit, vt à Ponti-ficibus pnmatibusq; Vngariævniuerfisapprobatus, rite co-ronaretur.Inito regno, ad pacandamregionem,amp; curandanbsp;gentis comoda animum aduertit, amp;: quod à principio inten-dit, è fententia confequutus eft : liquidem abfque grauiho-ftiummoleftia, pacemamp; ocium in regno feruauit,ne qua innbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;- /aus ac dolus comitteretur. Ex argento puftulato pecunia ex edi-
i
'.f
0 deculTa, æqua rebus venalibus indidta precia. Et ne quo argetariorum ne- gotiatorumveaftu £|c verfutia fimplices rudes q; dccipercntur,amp;nummis amp; reus venundandis leges præfcriplit:quæ li conteninatur,magnahinc pauperta-t's amp; inopiæ detrimenta proueniuntifi verb bona curentur cautione, nemo e-tttendo vendedoq; circumueniri poteft, monopolia inftituit, dié fabbati mer-'^itibus dicauit,emporiis omnib. locum tempusqjpræftituit, Byzantios aureosnbsp;ttiint,quorum vnus pro quadragenis argeti nummis foiebat expend! : hac i-S'tut aurea argenteaq; pecunia promercali vtcbaturmulla quoad vixit,alia munbsp;J ta. Sed illud facinus memorianonindignumpræftitit. Quicunq; enimSa-^uionem regem fequuti fuerant,eorum vxores,liberos,ac fortunas incolumesnbsp;10 q æ ^t^^tiauitjVt quum vcilent,omnibus poftliminio redire foret integrum,nbsp;tnôcfolénihisediéto redeûdidata copia.Quo beneficio vi(fti,rediere quàmnbsp;, hique fidcliftimi fadi funt. Auéta deinde régis pietas in vniuerfum,nbsp;m^'?^tgtiliumgrauitatemleuauit,prouinciis tributaremifit.Quareperbre-nobilitate eoufq; diuitiis excrc:uit,vtne minimus quidemrufticus
: Sc c finitimis nemo etiam diuturno adiutus ocio tanti tts ticrit,quicum Vngari opulentiaconfcrre fcpotucric Qmtm ortho»
-ocr page 244-Z
104 ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R.
doxam fidem,ob rerum omnium copiam, amp; longum ocium, vnde ingcniafa-cilè lafciuirc folent, ad quodque facinus efl'e promptajclàm labcfaôtari con-{picarctur,promülgauitediâ:um,vt vicatim duo feniores euocati Albam con-uenirent. At vbi conuétum propediem futurum omncs intellcxere, non folum agreftc genus hominum,fed extera multitudo iniu/Ta confluxit,Rcx,amp;: cum O'nbsp;ptimatibus pontifices, admodum formidarunt, ne qua à cxca multitudinc visnbsp;aut iniuria mferretur. Quare inito coniîlio, in vrbem omnes fe recipiunt, contra vulgus earn feruant, amp; tuentur. Interea rufticorum agmina inter fe paga-tim,præfe6tos fibi créant,quibus mandata dant,vt per internuncios à Bêla Rc-gc priftinam Vngarorum fidem impetrent. Item âbolendam nouam Chriltia-norum fuperftitionemjlapidandos epifcopos,presbyteros omnes è medio tol-lcndos,amoliendas deorumxdes, amp;publicanorum demumexitiumefflagitéc,nbsp;cxorentque.Quum hxc Régi deteftabilia renunciarentur,fc tertio die relpon-furum elfe dixit,amp; commode deliberaturum. Interea pagorum prxfedi, qiio^nbsp;Præpolitos appellabant, pro fe quifque paflîm condones habcbant,vbiaduer-fus Chriftifidem,amp;î ad extirpandas fidelium opiniones triduo prçdicabât,con-gratulabanturplebciorumanimi,amp; gratis concionibus cum magno plauluâC-clamabant.Tridui fpacium Rex prudêtilîimus idcirco libi dari poftulauit,nbsp;vt quicquam de fide confuleret, quamexploratiflîmambabebat,fedvt intereanbsp;cxercitum tumultuarium cogeret, quo prophanam amp; inconftantem pagano-rum plebem circumueniret,dc audoribus fadionû fupplicia fumerer,ac rclu'nbsp;dates gladio interciperet.Tertio igitur die,quo refponîàdaturum fe receperat)nbsp;turmis equitum, multisque cohortibus infipientem multitudinem obducit-Mox dato figno, milites in earn ftridis enfibus irruût,à principio, vt metupcr'nbsp;cellant, nonnullos cxdunt, capiunt Præpofitos, captosque ad vnum omnes,e^^nbsp;altis turribus deturbant, captiuamque plebem,partim vinculis amp; carcere, pa*^'nbsp;tim flagellis afficiunt.Hæctertia fuere iada fidei fundamenta. Nam poftquait*nbsp;à fando Fftige Stephano,exuta infidelitate,advcram religioné conuerfaeft V'nbsp;gana,hactempeftate tertio defccit,{ed Andreæ,ac demum Belæ opera côfili' .nbsp;que reuocataeft. Deinde tertio regnifui anno, quum ad Demes oppidum vC'nbsp;niiret,ex Hcliocauum ruina confrado folio,ita Régis membra cotula, ira not^'nbsp;nulla ofla luxata funt, vt defperata valetudine ægrotare cpent. Mox pro qii*'nbsp;bufdam regni caufis,qux magni momenti fuerant,ad Caniîam fluuium,lcôil^^ Inbsp;fuccollantibus prætorianis militibus delatus eft,ibique vitx diem increbrefee'nbsp;temorboclaufit. In DiuiSaluatoriscnobio fepultus, quod ipfcexxdificaratnbsp;locus ille Zegzardus ab Vngaris appellatus, quiaclaudus Bêla fuerat, acnig*^^nbsp;colore fuffufus.
Sttltman,
A V D I T O Régis obitu. Salomon Henricum Quartum nomine Impcrat^' rem ac Sophiæ vxoris fratrem indulgentiflimum extemplo adit,rogatque,vt^nbsp;in regnum reftituat, hxreditario iure fibi debitum, néve patiatur ,fe cum^f'nbsp;phia Auguftali forore, vlteriùs regia dignitate carere. His precibus lUe vid^u^nbsp;validiflîmum repente e^ercitum cogit, legiones amp; auxilia vndique conuocâ^*nbsp;Deinde comparatis omnibus, quç bello funt vfui, in Vngariam cadra mou^^nbsp;quam amp; Rege orbatam,amp;propugnatore carentem olFendit. Geyfa,ac Lao'nbsp;laus,viriquidem pro xtate circunfpedi, quumfeImperatoris viribus inap^J^^nbsp;ciîe intelligerent,faluti confuluerc,fe ad fuos,vnde ex matre orti fuerant,in 1nbsp;loniamrecepere. Indoluere fortunamregulorum Poloni, eosque bonoanii^nbsp;cTe iuirere,nam data occafione,in Vngariam,amp;opinione citius,fe reftitutur^nbsp;efic pollicentur. Henricus cum Salomone Albam contendit,ibique habitonbsp;cforum prophanorumque ordinumeonuentu, ira difleruit. Nefeio Pannoü^^nbsp;quônam fato vobis datum eft, vt non folùmiii rebus humanis, verùm etiamnbsp;Diuinis,tanta animorum imbecillirate, perfidiaamp;infidelitate laboretis, vt^^nbsp;nullo Dco ineatis trâquillitatem, fub nullo Rege verum ocium inueniatis. P*'nbsp;uo Stephano veftræ falutis audorc,in veri Dci agnitionem pcrueniftis.Subii**nbsp;ftis falutarem religionem,amp;: non folùm documentis, fed ingenti miraculoru
' X nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;expericquot;
-ocr page 245-D E C AD I S H. L IB E R HL nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;toy
'xperientia, quàm veile amp; beatum fit, lefiim Chriftum Seruatorem noftrum vnice colere adorare didiciftis. Deinde, vc prima qiiæ à Carolo Magno ru-Qinienta acceperunt maiores veftri,nunc omittam,bis poft Diuum Regem,abnbsp;otthodoxa fide defeciftis. V tinam hac tantùm perfidia vobis exitio fuiiretis,amp;nbsp;i^niliarum diitaxat veftrarum ruinam cum veftra traxifletis,vt pro veftris tantum detrimentis vos pnas lucre oportcret. Verùm itain alienan perniciem,nbsp;præter ius amp; fas,fcelera veftra graflata funt,vt nifi clementiflimum indulgen-tiflimumque numen coleretis, neque humana, neque Diuinafupplicia vobisnbsp;digna excogitari poflent. Quid enim in Andreæ Leuentaeq; ingreflu intadumnbsp;° prætermififtiscæfi pontifices. Qmd cæfosdixerimfimmo rapidis curribus difi-
* trafti, iaóti è rupibus, facerdotes ad aras ante numinum confpedtum obtrun-caci, dum pro publica,immo noftra falute operantur. Bafilicæ dirutaj,ignis decs patrios, ac potiflîmorum fimulachranuminum paflim abfumpfit. Extimfto Loîpicalitatis iure, in Italos amp; Alemannos,ita vfquequaq; fæuitum, vtnemo la-dirymis commiferationem inuencrit. Abitalis prouincias,leges,mores,lucemnbsp;fideijoptimasque difciplinas;a Germanis amp;: Alemannis, politicas artes accepi-ftis.Efto,in externum fanguine fa:uiatur,amp;: in viros facrofanóti ordinis,quâdonbsp;Scythica immanitas neque veram religionem,neque peregrinam confuetudi-netn æquo animo pati poteft, at quid in vos ipli furitis, efteratiflimi homines?nbsp;Duosfratres veftrogenere natos,præ inteftino liuore, ac veftrisfaclionibus dinbsp;itiififtisjcommififtis in certamen, amp; nemini fidem,immo ne vobis quidem ipfinbsp;feruare poteftis. Si mutuo diflidio laboratis,quam vobis quietem fperare licet?
Ciipidi feniper eftis nouaru rerum, amp; ab ipfa nouitate, facrilegii,homicidiijac nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
rapinarum,amp; latrociniorum materiam quæritis. Bela pacato iam regno, vobis * ociumpcpcrerat,remiferat ve(ftigalia,amp;:quo potuitftudio, à miferiaamp; calami-tateredemit,Contra ocio amp; opulentia vos abufi, nil aliud quærere occpiftis,
' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nifi vt reieéta fide, iterum atque iterum in priftinam feritatem, amp; prophanam
deorum opinionem recideritis. Quoufque tandem Vngari vefter hic furor, amp; immanitas inaudita, in Deos hominesque gralTabitur ? quado acerfcélfima hçcnbsp;îo veftfaingeniamitefcent?Sedhocquodaddeospertinet,Scythicogcneritribü-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;atur,quod ita ab humano côfortio quondam fcceflît,vt prius cum Faunis, Syl-
uanis amp; dæmonibus, quàmhominibus, maiores veftri verfati rcputenturrÀd Vos ipfos tandem veniamus, amp; peregrinam confuetudinem dimittamus, quidnbsp;eftj quod tantis inter vos faéiionibus amp; inteftinis odiis quotidie laboratis? Ne-fcitis,nefcitisfinquam) Vngari,quanta vis concordiænuminiinfit, quippe quænbsp;humiliaextolht, amp; illuftratobfcura, amp;non modo rempublicamamp; régnaùon-feruat,verùm etiâ amplificat,ac immortalitate donat. Nonne maiorumexem-
} plo iam didicifle dcbueratis,quantum coniundio animorum amp; concordia va-leatilli è recondito feptentrionis angulo incogniti, in Sarmatiam Europicarri
40 prodiere, non tam viribus,quàm vnione pollentes, quacunq: iter fecefant, o- mniafubegere. Etitafubegere,vtnô modo Illyricos,Gallos amp; Germanos,vc-fum etiam Italos rerum dominos protnuerint, fpoliarint, ac ferro incendioq;nbsp;abfumpferint. Contra vos diuerfa fentientcs,amp; inteftinalabe cotabefadli, nonnbsp;folum potentatum amplificare, fed ne regnum quidem à maioribus traditumnbsp;rctincrepoteftis. Semper inter fe fluâ:uatVngaria,quç fimutuis fimultatib.ca-rere poflet,amp; à vera fide no deficeret,vnde haze omnia mala prouenere,ô quâ-tafplendoris amp; potêtix rebus Vngaricis fuifl'etacceflio. Proinde vos quxfo,o-à mnes malos mores exuite,in primis timete Deum,Iefum Chriftû Seruatoremnbsp;»nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;noftrumtoto corde ac mente compleôlentes amate j Diuina mandata feruate.
Pofthxc , verum legitimumque Regem veftrum Salonïonem Diui Stephani nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ptonepotemcoliteqamp;obferuate, huic vni obtemperatehuncefle iubete Re
gem, huius imperio paretc omnes. Abdicate rcgülos, amp; exigite, ac pronûciate hoftes, quicunque in Salomonern aut arma fumpferint, aut obfequium detre-ftarint. Vos autem Pontificesac Satrapx, hune ex more create Regem, ac fo-Icnnibus cxremoniis facrofandfu facite. Ego verb quem vos iufleritis efle Re-
-ocr page 246-106. ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R. gem,Salonionem, Auguftaliauótoritate confirmabo. Ad poftremum ortholt;ilt;*nbsp;xani fidem obferuate, aniate pacem, mutuam inter vos charitatem, amp; coO'nbsp;Gordiam retinete. Imperatoris dióla, primiim à Pontificibns Sz primatibus,«!^'nbsp;inde ab vniuerfa multitudine approbataj Salomonern Regem pronunciant,nbsp;exclamat.Mox de more inHtnóli Regis bafiliGa,fceptro ac diademate cum bo'nbsp;neftant. Omnes deinde rite in eius manus,in folio collocati iurarunt,fenun-quam eius imperium ediä;ümve detredaturos, fed iponte gratiifima quaqt^®nbsp;obfequiapraeftituros. Reftitutionemhanc facris folennibus,magnis plaufibu^inbsp;amp;fauftis acclamationibus cclcbrarunt. Item édita fpcctacula diebus aliquo^lt;nbsp;variiqs ludi,amp; fparfamiflilia. Henricus ante reftituto Salomone, ac pacata Vn*nbsp;garia,ab eo magnificentiifime donatus, in Alemanniam rcuertitur. Quod afl'nbsp;I o 3 no ab incarnatione Dominifexageiimotertio fupra millefimum accidilfejAu'nbsp;ftrialium Annales prodidere. Multa eo tempore mala emerfere, quæ amp; moß'nbsp;ftrum pago editum portendit,fmineo fexu,fupra vmbilicum geminatumho'nbsp;minem, vnum intra refcrens. Incefl'it ingcns quoque fames, amp; perniciofap^'nbsp;ilis. Nam quum Alexander pontificatum maximum obiitfet, Ciialpina Gallic»nbsp;quæ à Romana tede defecerat, indignumrata aliunde Romanum Pontificciß»nbsp;quàmè paradifo Italiæ,quam Lombardiam efle dicebantjdeligi,CandoluP3f'nbsp;nienfem Epifcopum,habito Epifcoporum conuentu,Pontificcm maximucrC'^^nbsp;at.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;amp; hanc deligendi Pontificis poteftatcm,inuita Agnete matre,ab Heß '
rico Quarto impetrauit.Huic Longobardi omnes iuxtàparuere,præter Matil' dim, amp; Gothofrcdum virum eius. Candolus cumexcrcitu Romam properaSnbsp;in Neronis prata defcendit. Nutantibus Romanis, Alexander Pontifex cu Go'nbsp; thofredo, qui cum auxiliis aduenerat, ad Lateranum fe continebat. Confettinbsp;in Vrbe prælio,Candolus funditur, amp; fugatur. in fequenti anno corruptis lat'nbsp;gitionibus patriciis nonnullis, V rbem repetit, V aticanum, ac Diui Petri sedetßnbsp;occupât. Sed irruente Populo Romano j à Puis ibi deftitutus, amp; à Cincio ciu®nbsp;Romano,Præfelt;3:i filio in arcem fanóti Angeli perdudlus, amp; mox à Romanis b'nbsp;mul obfeÄis eft,amp; biennij obfidione eo adaótus j vt trecetis argcti pondo fe re'nbsp;demerit,ftrigofiflimoq5inuedus equo, in Germaniam aufugerit. Otho Colo*'nbsp;nienhs Metropolita,quiartibus Henricum adolefcentem GirGumuenerar,vti5nbsp;Agnetcm pientiflimam parentem adminiftratione priuaret, tibiqs gubernatio-nein return committeret, ad pacandam Italiam, prophano fchifmate laboraß'nbsp;tem, Imperatoris mandate aduenit. Concilium Mantuæ huiufee reigratiab'nbsp;bendum edicit, ibiqj extirpate fchifmate, verus Pontifex Alexander coproba'nbsp;tutjamp;adoraturab omnibus. Qui Romam redienS,pacatamVrbem, fedCanr-paniamperturbatam offendit. (^ippeRichardusNortmanus,cum Guilielißßnbsp;filio Capuam fubcgerat,inuaferat Beneuentum,amp;: Cepetanum obfederat.Ro'nbsp;gerius Brundufium obfidione cinxerat. Item Henricus anno regni fuinono,iß^jnbsp;Pafehæ folennibusgladioaccinólus eft. Paulo póft Bertam, Othonis Conibbnbsp;Auguftalis filiam,vxorem duxit,ac multa vndiq; mala mox exorta. Nam Othonbsp;BauariaeDux,abHenrici fide defecit. Gelpho Othone eieóto,tyrannideni oO'nbsp;cupauit, ac deinde cu Rodulplio Sueuorum,ac Bertoldo Carinthiæ Duce,nbsp;uerfus Henricum coniiirauit.Regemqj hi cum cætcris coniuratiSiRodulphtiißnbsp;elegere,Saxonico is belle admodum vexatus eft. Sed ad rem noftramredea'nbsp;mus. PoftquamGeyfç ac Ladiflao,Henricum Vngariaabiiflc fignificatumeAnbsp;haudquaquam rem difterendam rati, cum Polonicis copiis regnum repetunt*nbsp;Salomon nondum fatis expertus, audito aduerfariorum aduentu, vt in tutiofOnbsp;fe loco collocaret, Mofouienfem arcem petiit, pro loco ac tempore munitiili' ^nbsp;mam, Pontifices ac facerdotes, ne fraterna bella vitra confpicarentur, fe intd'nbsp;vtrofq; mediosingerunt. Inprimisqs DefideriusEpifeopus, virno minus pro'nbsp;bitate,quàm eloquentiapotens, cum magno facerdotum ordine Geyfainadir'nbsp;Ad pacem amp; concordiam tantadicendi copia,ac orationis vehementia amp;fo3'nbsp;uitate hortatur,vt ad reconciliationem inclinarit.Fdus inter patruelesfratre^nbsp;hac códitione meundum perfuafit,vt Salomoni,quamuis iuniori, regno ced^'nbsp;ret,*
it
¦I
DECADIS II. LIBER III. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;107
^^jamp;rveluti legitim o Regipareret ipfe vero paterno ducatu potiretur. Huius onitisprecibusqj viótus Geyfa,vnàcû Ladiflao fratre,in totius Vngariçcon-lauriéïi vrbe Salo mo ni fe recociliat. Fdtis inter eos folenne icbim,nbsp;ütuoq; iuramento munitum, quod dum Fabiani Sebaftianique anniuerfarianbsp;^leDrantur,percuirum fuifle ferunt. Reconciliatis aniniis,Rcgi cii GeyfaDu-L^diflaojtnutua charitas,amp; aiîîdua confuetudo interceflic.Subfequiituninbsp;®cha, in Quinqueccleiicnii vrbe, ab his cum vniuerfa aulicorum ac prima-. niultitudinc celebratum,vbi inDiui Petri bafilica,interfolcnia, Salomonnbsp;It) acclamante populo,àGeyfacoronatus.Qult;)d tanta Vngarorumomni-.lætitia cÄebratum, vt diempublicæ hilaritatis inter faftos rctulerint. Deonbsp;, ^Optimo maximo, humanæ pacis Autori,per omnes aras gratiæ adæ, amp;fa-æiupplicationes. Sed ingens futuræ difeordiæ portentum proxima node in-tota enim Petri bafilica, contiguaque aedificiarepentino quodam in-abfumptafunt. Quare exorto tumultu, maximus vtrunq; metus incefi-alteriusidfaduminfidiis efl'erebatur, vterque tarnen culpa vacabat.
fugafertur, ad folis exortum re per fideles internuncios ex-¦Wa, omnibus plane conllitit nihil ex vtraq; parte doli fraudîfve tentattim P^ntino inopinatoqj id igni accidüTe comperiunt. Quod vbi fatis ambo comnbsp;Sr fiabuere, amota omnium fufpicione, pacem concordiamque redinte-AdleithaSalolhonis foror,amp; Bratiflai Boemici Ducis vxor,duobus an-^da excelTerat, quæ haud mediocri triftitia fratrem aiFccerat,id annonbsp;y-^^'^lexagcfimofecundo fiipramillefimum accidifiTe Annales prodidcruntlt; i onbsp;ob'nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fratre vita defundo, omnium confenfu Boemiæ ducatum
''enregnum interfratres diuifit. Orientalem eius plagam Othoni, idoneam, amp;: pifcibus exuberantem, occidentalem verb ferti-^jj^'^^SConrado adiudicauit. laromirum natu minorem,qucm ad literarü ftu-gp P°^'ierterat,inuitum facris initiauit,amp;: Hêrici Imperatoris audoritatCyPra-41^ ^^^ontificem creauit, qui deinde poft initum pontificatum, Geboardusnbsp;Bratiftao igitur Duce, amp; Adleitha coniuge, Andreæ ^egis filia,nbsp;^it'nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Bratiflai duoediti. Poft vxoris obitum,Zuatanam,Ca2i-
ïQre °'oniæDucisfiliamjBratiflaus fibi coniugauit,BoleflaijBladiflaiquefo-liberos quatuor optimæindolis accepit,vnus Boleflaus,Boruius k Bladiflaus,amp;Sobeflausrcliqui. SedinterBratiflaumDucem,nbsp;^ttef P fratrem, qui Pragenfis Præful erat, exorta dÜTenfio. Et Ducisnbsp;gajïi^'^^^eftjVtRodulphus apochryfiarius,à Gregorio Pontifice milTuSjPra-^ratnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Glt;^beardoq; antiftiti facra interdixerit. Nihil enim Bratiflao Du-
getifj ?^bquius,quàm fi frater,quemadmodum reformidabat, potificatu Pra-i ^^^^^^etur. Is igitur Romam ad Gregorium Pontificem maximum ve-^^^^dldis patrociniojiri cuius genus maternum fanguinem referebat, c °^athemate , in priftinam dignitatem pontificiaaueboritate reftitutusnbsp;^'^'diafnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Salomon ac Geyfa mutua fe con-
^evfæ ?]^^hccce noua expeditio his offertur. Zolomirus Dalmatiæ Rex, qui lia iJij , ^adiflai fororem connubio fibi copularat,per Irgatos ab vtroque auxi-^Ccut,nbsp;nbsp;nbsp;poftulat : quum à Carinthiis,qui magnam Dalmatiæ partem dudum
gf^uiflimo fe bello infeftari diceret. Subueniendum focio ccnfuc-^^Itïi^^'^^^^^^confilio expeditionemfufeipiunt : comparatis copiis veniuntin eiedis perbreui Carintliiis, ac Noricis, Zalomiro pacatamnbsp;hnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tanto beneficio iam affedus, Salomonern, ac Gcyfam j cum vni-
donates remifit. Dum inVngariam rc-öi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;præfedus,quem Palatirium appellant, m Zelyzem agrum,
tUi 1°. cnobium cum tede exædificaratj Regem cum Duce preci-'¦^^l^^btatjVt dedicationem templi, faufta praéfentiahoneftarent: quod impetrauit. Hac Rex Salomon cum Dauide fratre, infe-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;vterque ftcrilitate laborauit, vt liberos nun-
uerint, in ipfis Andreæ Regis feme plane defecit. QuodDiuino quo-^ f V
-ocr page 248-xoS AN r. B o N F I N 11 R E R. V N G A R.
dam fato faftum arbitrantur: nam quum Andreas cum Leuenta fratre in. Vn-* gariam rediit, regnandi cupiditate tradlus, eiflagitantibus V ngaris Cbriftiano-ruminteritLim,acfideifacrofanda: abrogationem permilit. Irem Vathampro-plianorum principem, cæterosq; fceleratiffimos in Gerardum, aliosqj Pontifrnbsp;CCS amp; Sacerdoces fæuire paffus ert. Contra c Geyfa, liberorum mira fcundi-cas.Colomânum nanque genuit,amp; Almum,filias quoque nonnuIlas,vndcRe'nbsp;gum y ngariæ feminarium promanauit, Pax amp; concordia inter Salomonen! a®nbsp;Geyfam,trcdccim circiter annos perdurauit* Quare faôhum cft vt non modonbsp;regnum opulentum efîecerint,vertun etiam nulla bella line magna laude pei'nbsp;egerint. Petid temporis,BracillaoDuce,Boemiaudaciaamp;teme^itate elati,ißnbsp;Trenchenienfemagrumerupere,abegerepecora,multosquc ccperc, acagruinnbsp;denique ferro incendioque vaftarunt. His iniuriis Vngarus accenfusSalofflO'nbsp;nis amp;; Gcyfæ duélu aufpiciisque,Boemiam tam validus inualit^vt hoftibus in aquot;nbsp;cicm prodire non audentibus,vniuerfam ferc fpoliarit, vaftaritq}. In quo qui'nbsp;dem bello Bathor Opos, Martini filius, pra:clarum facinus præftitilî'efertunnbsp;Nam cum Boemo infanæ magnitudinis, qui gigantis inftar crat, lingulari cd'nbsp;taminc dimicauit : eumque mox proftratum humi,obtruncauit. Quanbsp;pocitus,apud Vngatos ira claruit,vt libi ac fuis perpetuum nomen comparantnbsp;Poftexadas àBcemis cumulatilîimc pnaSySalomoncûexercitUymagnapra'^^nbsp;da onuft:us,in Vngariamfe recepit. Deinde, ne Fortuna Pannoniam ocioto^'nbsp;pcrc parcrertir, Chunorum bellum cxarlit, qui prophana infidelitatelaboraH'nbsp;tes,eam Getarum plagam mcolebant, quam nunc Valachiam dicunt. Hi naß'nbsp; que cum innumera paganorummultitudine, à fuperiori parte patefado aJitö»nbsp;per portas amp; clauftra,qLiæ Mezes appellant, Vngariam inuadunt, totamq; pgt;^®'nbsp;uinciam,quam Nyr vocant, vfquead Byhor oppidum difeurrunt. Pecoracuß*nbsp;iiominibus abigunt, diripiuntquc cunôla, amp; opinione citiùs traicôlo Laponbsp;moque fluuio,cum ingenti prædaredcunt. Qiium iterum fucceflù rapinarn^
tor quidam è Nouo caftro natus, cui Fantifca nomen erat, aduenit s admon^*^ iamdudum Chunorum exercitumappropinquare,ingcnti prçdaditatumH^^'nbsp;rc hofti continuo occurrendum Rex elle cenfet. Proxima noôte eorum caRf^nbsp;adhælit, atqucillucefccntc die,qüi Veneri dicatus crat, ex edido omnespf^'nbsp;litim fubituri,fandilïima animos euchariftia muniunt.Mox eduda acie,coHa'nbsp;tis lignis irt hoftem properatum. Q^d vbi Oful,Giula: Chunorum Regis Prfnbsp;Fedus,hand procul afpexir,nimiaconfifus audacia, quofda leuis armaturxnbsp;lires obuiampræmifit, qui Vngarorum vires tentarent, ratus nullos elfe pof^^'nbsp;los, qui cum Chunisdimicarent. All vbi pra^milTa cohors, quadrata VngafO'nbsp;runi agmina, amp; cataphrados equitatus afpexit, nequaquam manum eonbsp;aufa,ad Ofulem prçpropere rediir,inftrudas validasque hoftium copias rct^nbsp;viX vniuer/is Chunorum viribus exnu^nari pofl'e : ouare Oful fibi tonfule^^
-ocr page 249-DECADIS II. LIBER III. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lo?
captât : qucm vbi equitatui fuo facilem amp; benignum inuenitjcafubit,repente cum fagitcariorum acie congreditur. Ladiflaus in primis fe inter côfertiiîimosnbsp;holles inferit,primo impetu quatuor in fronte pugnantes interfiçit:dumquin-tumfubinde petit,graui ab eo vulnere lçditur,fedne impunc quidem,quandonbsp;hominemftatim obtruncat. Diuina mox ope, virum Deo gratiflimü cufatumnbsp;ferunt. Hoc impetu confternatifagittariorum animi,cedere occoepere.Inftancnbsp;CO magis hi, atque in rafa Chunorum ex more capita, valde dclàeuiunt : ea,cucurbitarum more, diftriólis gladiis plané dilfringut. Sed hic prxclarum quod-éam Ladiflai facinus,pr3eterire non pofl'um : qui quum equitem quendam ra-® ptam virgincm,equo auferre profpiceret,hominem continuo infetlatur,vt fannbsp;dæ virginitatis aflertor efle videretur: fugit hollis, hic pro virib. à tergo inftat:nbsp;quum vulnere impeditus raptorem capere non poller, ad virginem excla-mira venuftate prxditam, vt fe praecipitem ex equo dedat,hollemque fe-trahat.Dido celeriùs imperata præftititpuella,quam Varadienfis Epifeo-pifiliam clTe rebatur, opinione deceptus. Pollquam Çhunum equo deturba-Dux magnanimus confpicatur,indignum fore ratus,nö æquo cum holle,nbsp;^præfertim fingulari certamine dimicare, ex equo repente deliliit. Eamqs le-^^dperculhll'e, ac alTertori fuo fuccenturiatam fuifle ferunt. Contra alij, pronbsp;hollefupplicaflc fcribunt. Adiiciuntaliqui, equum Ladillai, non tarn viribusnbsp; ^pernicitate,quàmnaturafuiircpraellantem,quippe qui domini mandatanu-^Uitiquc mirificè obferuaret : cui mos erat, hollem morfu calceque impetere,nbsp;h^^quam deferere dominum, amp;:in periculo maximo miram ingenij dexteri-^tcniadhiberc.Superato iammedio cliuo,quumholles fc ab Vngaris circum- 'nbsp;^^ntos confpexerc, defedis animis, quo fugerent, nefeiebant. Dumferunturnbsp;. *ücrfi,captiuorum multitudo fada feditione, amp; elato clamore, fuos hortatur,nbsp;ipfa montis occupée. Ne qua fpes holli fuperlit, fubreptis armis in ho-iüni terga dcfæuit,eos in infclla Vngarorum arma deiieit. Tanta Chunorumnbsp;«rages in monte patrata, vt nuncius non fuperfuifl'e dicatur. SaloJnon igiturnbsp;^Geyfa ciyn Ladillao vidoriapotiti, liberata ingenti captiuotum multitudi-^^)amp;gloriofal2etitiaexhilarati,in Vngariamredicre. Is publicæhilaritatis diesnbsp;^erfaliosrelatus : gratis düs immortalibus, facrishymnis adæ, amp; celebratacnbsp;^Pplicationes. Tres circiter annos in ocio permanfere, magnaque inter Prin-^^pes Concordia viguit. Vix tertium annum excgerant,ecce à Myfia bellü gra-hcfüboritur.Quippc Belfi,ac Bulgari,qui inferiorem Myliam,amp; Danubij ollianbsp;vclutifupra diximus)accolunt,traiedo Sauo adTaurunium,quam AlbâGrç-nunc vocant,in Syrmium, inferioremque Pannoniam eftufi, cunda din-puint,pccora cum hominibus abducunt : amp; remenfo amne, rapinis onulli, innbsp;^ülgariam fe rccipiünt. V ngarix Principes Jiuiufce mali Albenfes au do res el-^dicunt: quibus inuitis Bulgari, Belfiq;, in Vngariam nunqüam traiiccre po-^hilTent: quare proditionis crimine acerrime fugillantur. Et illud graulüs Vn-Earis clTe vidcbatur,quod à vicinis,iifdemque amicis,vnde minime decuit,va-^ationes,prædasamp; incendia acciperent, foedus ac pacemfregifle criminaban-Proindc à Rege ac Duce Geyfa, per feciales Albciffibus bellum indidum.
^abitus in vtraque Pannonia deledus, ad Zalankemenfem pagum, qui fub hüdaptope Danubium,ad feptuagelimüm lapidem litus ell,primç copiæ con-hcticrc. Ibl primiim cällra funt habita, amp; audus legiortibus amp; auxiliis exerci-hJ. Et de vlcifcenda Albcfium proditione difeeptatum tandem de obfidionenbsp;P^ius decretumcll: ac mods fubinde callriSjadSauum vfque peruentum.Poll-in flunlinis ripa conllitere,prima hora diei promülgatum eil edidüm,vtnbsp;°^nes traiedo SauOjAlbam obfiderent. Milites dido citiùs imperata faciunt.nbsp;/dgarijThraces^ Macedones^ amp; Græci, qui tutandæ vrbis gratia illucconue-^fc,hisaduerfari occpere : amp; prxfertim Græci,qui aninica clafl'e Illrû fubi-j^^rantjPannonicam clairem,quæ fecundo amne defluxerat,iniedo igni com-^'rcrenitebantur. Contrà Vngari, irreuocabili fluxu in holles dclati, nauiumnbsp;'Jlcitudine,viribus^freti,inicdas flammas ciliciis mox cxtingucre: prolîlircnbsp;f iij
I
-ocr page 250-ant: bonfinii rék. vngar.
in ccloces hoftitim, atq; in aquam deturbare nautas : hos pilis, gladiis ill as rm-' petere y nullum recufare difcrimen. Sedfecundo Marte fucccnfi,nil magiJ'nbsp;quàm hoftilem fanguinem anhelare. Illi verb irruetibus fuprà nauigiis, quum-obftarc non poßent, omncs vna trahi,ac mifceri. Demum Grxciclafl'e partialnbsp;demerfa,partim capta,qui fuper£uerant,coadi terga vertere. Dum hæc naualinbsp;pugnagcruntur, ne minus quidem prælium in Saui ripa committitur. Bulgarinbsp;tandem cum auxiliahbus copiis^ab Vngaris indereiedi, mox fufi, fugatiquc.nbsp;Qmppe nauali viótoriaconfternati, ac finiftris his exanimati aufpiciis,prolpc-rê fe pugnaturos elle diffidebant.Reicdo igitur terra mariq; horte,Bulgariaflij-quæ; vtranq; fibi Myrtam vfurparat,Pannoncs inuafere:ac regione longé latcqînbsp;populata,tertio die reuerfi,Albarn circumueniunt.Grxci Bulganq; in vrbeoc-clurt, imminens ex oblidione difcrimen rcformidantes, Befl'os elamliteris ad'nbsp;monent,iibi fubueniant,quandoparuimomenti foret obfidio,art'euerantesvr-bemncq; à Reglt;;nequc à Duce Geyfayfcd «à Vido tantùmregalicomite legio'nbsp;nisque prxfcélo,cum coiiortibus Bachienfibus obfideri: proinde hos exorafltjnbsp;tempertiuam opem affcrant,Albamq; obfidione liberent.Bcrti rtolidafidedu'nbsp;(rti,tumul£uario exercitucoado, repente fuccurrunt: qui poftquam cartris ho-ftium appropinquarunt,quum exploratamfe vidoriamadepturos dudumcrc'nbsp;derent,prædæ cupiditate perciti, in Sempronienfiii rtationcs irruere, quorumnbsp;lanus præfedus crat,adoriuntur incautos. Contra hi Beflbrum impetumfoi^nbsp;animo furtincntcs, pcrbrcui cæûs, qui in prima acie prortabant, cactcros incH'nbsp;narunt. Quod vbi fadum ert, tarn male ab illis pugnatum, vt pars magnadcd'
derata,rcliqua capta fuerit : vix Befforum principi,cui Cçlàri nomen erat,cum paucis euadcre licuit. lanus ob rem bené geftam,multis donis, itc villis, amp; ho*nbsp;noribus à Salomonc, Geyfaq; donaturipræda militibus concerta, amp;: deruviri'nbsp;tim iertertia dirtributa. Qtium in edito loco ante vrbem Rex cum Principibii^nbsp;accumberet,eo die quo cum horte confcrtumert,vnde facile ab oppidanispi®'nbsp;fpedari p«tcrat,ecce milites caeforum capita, item cquos amp; hortium fpoliaanquot;nbsp;te mcnfam Regis contulere,ibiq; allata capita percenfebant : vthocimmitim'p)nbsp;troq; fpedaculo, oppidanorum animos à pertinacia dehortarentur,addediiiö'nbsp;nemq; conuertcrcntiquod à ientandi hora fere, ad occafum vfque perdurauH'nbsp;Port hæcde oppugnatione vrbis interproccres difceptatum. Demum Prin^^'nbsp;pibus vifum eft,odenas circum turrcs erigerc,in cartellorumfpecié,quxnud'nbsp;to altiùsmnibus immmerent ; vnde non modo oppidani à propugnaculis^*'nbsp;muro amoueri,vcrùmctiam in mediam vrbem tela faxaq; torqueri poflent»^^ Inbsp;cas pluteis, machinisque aliis luxta munire. Item inter turres bellica tormeoi^ jnbsp;difponere,ingercre vineas arietes,admouere tertudines,ac cçterainftirn^*^^nbsp;qtiæ ad amoliêdamnia facerent. Difpofîtis ex ordine cundis bellicisnbsp;mentis,vrbê primum quatere,plerifq; locis muros aperire, inrtruda mox .nbsp;fubire mnia. Côtrà itli,mnibus arcere,infubieda aliquos folTam deturbm®nbsp;incipiunt. At vbi nonfacilé vrbê prxrtdio,loco,arteqi munitam,capi poiTec®^quot;nbsp;foicantun oronusnaculis ac mnibus ad folum vfouc demoliendis anitnos m'
-ocr page 251-I
decadis II. LIBER III.
talishis,qualis maioribus noftrisj virtus incffct, qua nunc frctires Vngaras tu-cretur. Q^od vbi milites audiuere,trcs cotra ex Vngaris,in cos irrucic;quofu vnum OpunijGeorgium alterum.tertium Borfum fuillc mcmoranntanca vi acnbsp;fcrociaadoriuntur,vt llatim tcrga dare cogcrcntur. Opus ad portas vfquein-lequitur, fed mox oppidanorum telis faxisque reieótus, in çaftra rediic illæfiis.nbsp;Cadauer hoflibus ereptum, Georgij Borfiquc fuafu, ab Vngaris vncorraârum,nbsp;inexcrcmentariaq; loca proiectum. V ix tcrtiumfcrè menfem obfidionis in-iuerant,quum Pannonica virgo in Syrmienfi agro capta, amp; Albæ in feruitutemnbsp;aflerta(quod an cafu,an ex induftria, vlcifcêdæ captiuitatis gratia fatäum ât, nenbsp;fatis quidcm compertum habeo) dam in vrbe mcendium fufcitauit,quod Sub-folano flantc vfque adeo adaudü eft,vt mox longe lateqs graß'ari videretur. Vn-gari, quafacilior dirutis mcenibusaditus offcrebatur,hac vrbem fubeunt. Bulgares,Græcos,ac Beflbs obtruncant,qui primtim occurrcranr.Cçteri in fugainnbsp;ieucrfi,cum N icota eorum duce,in arcem fe recipiunt. Capta vrbe,ac defidentenbsp;Poftero die inccndio, reconditi fub terra thefauri quam plurimi patucrc.Scro-Desinplerifquelocisinucniunt,inquibus aurum,gemmas, lapillos, argentum,nbsp;äc preciofapallia infodêre. Tanta diuitiarum dcprebenla copia, vt nemo milesnbsp;itxditatus abicrit. Q^are inter Salomonern amp;: Geyfamfuborta difcordia. Qwnbsp;^utcm inarccmconfugerat,deditionemeiuspollicentur,fireliclis impedimen-d^redditaque arcc, vita duntaxat amp;: libertatedonentur.Datafide Rex amp;: Gey-loco decedere,ac libéré abire iuber.QjJod vbi faä:umclt,Nicota primus,nbsp;P^ælataDiuæ Gemtricis icône,fucccdentc prarlidiaria turba,ex arce defccndit:nbsp;^Petalmæ Virginis nume exorans, ad pedes Geyfæ, quem rcligiofiflimum pi- nbsp;^ntiffimîiqî nouerat,feprouoluit.AdRegis gcnua procidérc pauci,quippe quenbsp;^Meniéteni audiuerât, amp; perniciofisVidi Comitis confiliis aufcultanté,qui amp;:nbsp;, deorurncontemptor,amp;bominuminfidiaîor cHeferebatur. QuumRex exde-dititiis hoftibus plures ad Gcyfam,quàm ad fe implorandæ falutis gratia, venirenbsp;confpicarctufjanimo vehementiflimé commouctur,ira amp; liuore iux|à abfumi-Acne fatis quidem probabilem indignitatis caufam reperire licebat.Captanbsp;Alba,folutisque caftris,dumiterin Vngariam remeiiuntur,in Buziæ pagum,amp;:nbsp;yidiprædiadiucrtêre. Qmimquc ibiprædam fpolia, capciuosque,quicx arccnbsp;dediderant, Rex diuidere vellet, nihil Geyfæ intercelTionc fieri potuit: quonbsp;^'3gis Rex fuccenfus eft. Hinc difl'enfionis amp; difeordiæ augetur initium.The-^uruin Albæ repertum, ibidem neminc refragante, diuidere placitum eft. Vi- ) amp; Radoani Bufaris filij item Iliæ Vidi generi, Francique Epifeopi confi-0 ) Quadripartita diuifio fada. Régi prima, fecunda Vido, Iliæ tertia, quartanbsp;celTit. Vnde is indignatione fummacorripitur, Sub hæc tempora, abnbsp;anno ûlutisfeptuagefimo feré vitra millefimum,inter Boemos amp; Auftrales or- i o 7 o,nbsp;ta diflcnfio,ac bellum vfque adeo atrox,vt magnam cladem ediderit. His Leo-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
poldiis, Diui Leopold!pater,quem Pium ex cognomento nominant,illis Bra- Bratiilaki, dflaus cuni Othone amp; Conrado fratribus imperabant, é finibus bellum exar-it,quumarctaprius efl'ent charitatecôiundi.Morauiamab Auftria,non montes valles, amnésvc dirimunt, quando vndofa vtrincfbe planicies eft'unditur.nbsp;nus duntaxat riuulus intcrfluit,quem Dianappcllant.Hicprimùm latrocinianbsp;tnter finitimos pages comitti,abigi,fubtrahive pccora.Mox prçfacinorum im-Punitate,increbrefcentc audacia,vis palàm infern, viciquevaftari, ac ferro resnbsp;^gi, amp; fuorum denique quifque fouere iura cpit. E fcintilla demum emerficnbsp;tneendium, quodvix multo deinde fanguine potuitextingui. Conradus Mo-tauiædiarchaLeopoldum fæpe literis admonucrat,fuorum audaciam coer-t:eret, inhiberet iniurias, amp; futur! belli caufas extirparet. Nil præter verba isnbsp;Ptæftabat admonitus. Demum Bratiflaumfratrem, ad coercendam Auftrali-ttin temeritatem amp;c infolentiam,in auxilium exorat. Quin amp; auxiliares copias,nbsp;luaniuis fuis non diffiderct, Danubio plané demiftas, a Ratisbonenfi Epifeo-P^amicitiæ iure recepit.Demum ad Leopoldum,vnum è primatibus fuis mic-ttjquihoftem edoceat, amp; hortetur,vt folennc conuiuium parct, vbife Martisnbsp;f iiij
-ocr page 252-1
ANT. B O NF I Nil RE R. VNGAR.
alcamlufuruxn eflc profitetur.Quod vbi rite hunciatum,Leopoldus non modo facros milites,vcrùm etiam amp; euocatos vndiq; rufticos ad bellum cogit,adfta-tucum diem vtrinque conuenere cohortes,equitumqüe turma:. Quum hincnbsp;Eine inftrudæ acies conftitiflent, collatis concurfuni eft fignisnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tarn infelhs
animis conferta mqnus, vt crüöris multumhaurirent.Bradillaus^ qui in finiftto cornu Conradum amp; Othonem fratrcs,in dextro Ratisbonenlium auxilia,amp; ionbsp;fronte fe cum validiflimo ägmine collocarat, tanto impetu in Auftrales, qui innbsp;cuneum fe redegerant,extemplo fertur,vt amplius fuftineri non potuerit. Cir-cumuentushoftis repente concifus, Auftralium tanta cjedes ää:a^ vtpauci eua-ferint. Paulo pöftjob vfurpationem alieni iuris, tanta inter Henricum Q^'nbsp;tum Imperatofem,amp; Gregorium Septimum Pontificem orta feditio, vt Pontifex eum Auguftali dignitate abdicaretj amp; Rodulphus Sueuia: Dux, in eius locum à Germanis quibüfdäm Principibus fufliceretur. Qm quum ad Elle ft turnnbsp;amnem,collatis ftghis,cüm Henrico prælium cóferuiiret,non folùm viduseft,nbsp;fed abfcifla dextera moricoâftus. Qmn amp;diro vulnere affeétus exclamauit,nbsp;Speôtate(inquit)proceres,dexteramlcgirimafuppliciaexpédentem,qu«Efidcinnbsp;facramento munitam,amp; Henrico meó domino aatam,praeter æquum amp; fas te- [nbsp;mere violaüit. Deiilde qùuminfeftis armis Italiam ingrederetur, capta Apu-liæ magna parte, ad Canulium fe Pontifie! reconciliàuit, Romam profeduS
8 y. Auguftaiia infîgnia recepit. Circa hæctempora,falutis anno oftogefimoquin'* to fupramillefimum,IudithaBladiflaiPoloniç Ducis coniunx,amp;: Bratiflaißo*nbsp;emiæ Ducis filiadiem obiit. Quæ quum multis precibus, cunôtanumina^hs'
bendæ prolis gratia,follicitairet5 his demum inmtis filium concepit, intcmpC' ftiuumque pëperit, fed tertio die baptifmate initiatus obiit.nbsp;nbsp;nbsp;Duo bus annis
po ft, Henrichs Imperator jhabito Maguntiæ frequent! Pontificum Principum* que conuentu, Bratiflaum, primum Boemiæ Poloniæque Regem declaraui^nbsp;quæ Ducum prius imperio regebantur.PoteftasqueEgüberto TreuirenfiMc'nbsp;tropolitæ^ata,qui Auguftali aueftoritate eum Pràgæ, quæ regia eft metropoli^nbsp;regalibus infignibus exornaret, is mandata peragëns, eum cum Zhataha ton-iuge coronauit. His quoque temporibus,exorta inter Imperatorem amp; Ecck'nbsp;fiam forte difcordia.Henricus repetitaItalia,Florentiam potificiis partibus ob-ftinatiffimè fauentem obfidet. Gregorius Pontifex, habitafynodo, nonnûHnJnbsp;diuerfæ partis Epifeopos facro munere abdicauit. Qiwre Imperator Vrbé üb'nbsp;fidet,amp;captaVrbe,in Adrian! mole Gregorium tamdiu claufum euftodn»nbsp;quoad Gregorian!, Robert! Güifehardi auxilio freti,quiin Apulia doininaba-tur,eos qui obfidebant, abire compulerunt. Quihetiam non multo pôft adnbsp;pugnandam Florentinorum peruicaciam, eorum vrbem magna iteriim obfidi'nbsp;_ _nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;________T? _ J Z*____5-_____T nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;II An*nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;z'itfrt
-ocr page 253-/
DÈCADIS il. LIBER III. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iij
tiihil regno fufpeótius,nihil homine anibitiofius eflejingenitam effe cuique ini pcrandi Cupidicatem.Comparatumqj imperium neminem alter!) immo nc fi-lio qiiidem concefl'urum. Et accidifl'c fæpifîime, filiumin pane,contra patreninbsp;in filium,regnandi gratia coniurafle.Item Regem au(ftoritate)gratia,opibus amp;nbsp;copiis præpollercjiiïdcm^) verbis ac variis criminibus fufpicione quotidie Re-^nbsp;gis aiigebat.Itaque tanto magis his irritamentis Rex æftuat,amp;: non magis odio)nbsp;quain inuidia vexatur. Fludtuabat indies animuS)amp; quas potiflimum eommennbsp;taretur infidias,impcnhùs inquirebat, liuorcm odiumque dißimulat, oftentatnbsp;hatcrnamcharitatem.Portulato cómeatu,lubentiflimê Geyßtm amp; Ladiflaum,nbsp;ic oppidaamp;: pagos ditioni fuæ dicatos reuifere permifit.Ex dedita non multo poftnbsp;induftria,fratremvtrunque literis accitum,ad capiêdum Græcorum oppidumnbsp;quodNyr Vngari nominabant, proficifei iubet, vt priftinas Græcorum iniu-has,quicumBulgaris Pannoniam inuaferantjvlcifcerentur. Quod eo conlilionbsp;iRege fiebat,vt ambos in tempore caperet,aut quibufuis infidiis circumueni*-ret,contra illi,fibi præcauerc,nihilominus imperatafacere.Ladiflaus cum maxima parte ad oppidi oblidionem proficifeitur, Geyfa cum cæteris Regem fe*nbsp;'iuitur,ratus(ficut euenerat) Salomonern nunqua alteru fine altero inuafurumjnbsp;quod fl faccretjLadiflaum abfentem, vim fratri illatam cumulate vlturii. Poft-Inaniad Nyr peruentum eft,oppidan! fe largitionibus amp;precio redemcre,ap-penfaque niultapecuniahoftem amouerc. AdCcnen deindevrbem reditumnbsp;eftjvbi corpora curaruntimox inde profeóti,alterab altero diuertêre,Rex Stri-goniumverfuscontendit. Geyfa Ladiflaumpræmonet,addeclinandasSalo-^onis !nfidias,exoppido,quod Byhor appellant Vngar!,in Roxanos,quos Ru- nbsp;tenos Rofiiofve nunc dicunt, è veftigio proficifeatur, corumq; amicitiam au-xiliunKpie,ad cohercedam Regis iniquitatem ac dolos imploret,demum quæ-^i^que ad tuendam falutem ac dignitatem faccrent,fummo ftudio moliatur,
Interea agnatorum difcordiam Principum rumor paflim eftuderat, amp; ita læuæ vtrinque lufpiciones cmerferant,amp; afliduis muflitationibu^ugeban-tur, vthincamp;^ hinc fraternum bellum copiæ compararetur.Iam dum omnianbsp;30 nuctuant, Pontificum quorundam opera, ad fedandam difcordiam nunci! !n-tercedunt. Hocprimiim conucnit inter eos, vtcolloquij dicm, in Danubij !n-fiila, prope Strigonium præftitucrent, vterque oótenis tantum Epifeopis alfo-ciatus, ad colloquium veniret inermis. Ex compofito ad ftatum diem venerenbsp;ambo, ybi multa vitro citroque obieda, amp; confutata crimina, magna in pur-ganda lufpicione interieéla contentio. Tandem redintegrata pace reconcili-Ducatum, in Albarn regalem Salomon fe recepit. Poft hæc irinbsp;obiiaum fpeciem, Rex V idum, diflenfionis feminarium, ac Diis amp; hominibusnbsp;aboininabilem J Erneum manfuetum, ad Gey fam mifit, qui diligent! apudnbsp;eum cuftodia,præ timoré proditionis feruabantur. Contra Dux ad Regem jnbsp;\ ^r^dienfeinEpifcopum,fcelcratifl!mumque Vathamlegauit,quipar! apude-uni diligentia cuftoditi. Sed quum Salomon accepiflet,tres è Noricis amp; Vin-dclicis Duces propediemadfuturos ,qui ipfius precibus exorati, promift'a ad-uerfus Geyfam auxilia ducebant, è Megyero pago moflens, extemplo ad Rap-ezhan amnem his obuiam occurrit. Contra verb Geyfa,quum neq; Ladillaumnbsp;fratrempræfentcm,neque parata amicorum auxiliatue haberet,dato fex mcn-iiuin commeatu, Vidum, Erncumque dimifit. Rex quoque Varadienfem Epi-icopum,amp;;Vatham pari miflionc donauit, vtrorumque commeatusafefto dienbsp;UiuiMartini, ad Georgij vfque anniuerfarium prorogabatur. Salomon pro-Xuna Saluatoris natalitiaeo tcmpore,ad Caftellum geminum(vt aiunt)celebra-'' ^it.MoxZalam venit,vbi Marcarthus Alemanorum Dux,amp; V!dus,prauis Re-gem confilüs circumueniunt. Hortantur enim vt Geyfam omni auxilio caren-^em adoriatur,neque commeatus terminum,amp; quafi induciarum initium præ-toletiir : quado Ladiflaus abeft,amp;: ipfe fine copiis eft,cotraRcg! omnia abun-jnbsp;nbsp;nbsp;cfiippetuntjadfunt Alamannorum auxiliaiquod fi hanc commodiflimam oc-
^aiionem elab! patratur, nunquam aliam affirmant fimilem efle naéturum. Ve-
-ocr page 254-xr4 ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R.
rùm qiium Rex S-ixardiam vcniflct, in cnobiumq; diucrtiflet, ad vefpcrdni facra,Vidus iterû,amp;: plerique alij eumcircumueniunt,confuluntqj Gcyfanic-ueftigio adoriatufjueque rem diiFcrat,quândo Ladiflaus frater eius in Ruteni-am,amp; Lambercus in Poloniam,impetrandorum gratia auxiliorû properarât,vtnbsp;regnum inuaderent/ibiqs tyrannidem occuparent.Demum precibus ac moni-tis Regem adurgcbant,Ducemin Gmancniifylua venantem,omni prçfidionbsp;cuftodiadeft:itutum,ac incautum aggrediatur,amp; capiat,eaptumqs excæcet.La-diflaum amp;: Lambertum, quum redierinc, fraterno cafu conftcrnatos vitro fu-gam elle arrcpturos, ne minima quidem parte aduerfaturos,ctiam li auxiliaresnbsp;copias abduxerint. Deinde ademptum Gcyfæ ducatumgt;V ido fideli confiliarionbsp;addicendum. Quarenuliafirmioraregno fundamentaiaci polie afleuerabant. 'nbsp;Rex conlilio tali iiaud paruin ailectus, ad matutinum vlque le cogitaturumelfe refpondit.Monafterij antiltes, Latinus genere, cui Villarino nomen erat,cXnbsp;abdito loco ditda cunda perceperat, ad Geyfam clam nuncium mittit, vt fibinbsp;ipfe caueat, tenfarum inlidiarumadmonet. Dux accepeo nuncio, libiaRegcnbsp;tinlere cpit.Qimd vbi Pctrudus,Zunuchus amp; Bichaslcnferc,qui proditionisnbsp;caula apud eum verfabantur, continuo iniedas fulpiciones diliuadere,nihilq»nbsp;timendum afl'cuerare conantur,antiftitem ebrium diccre,amp; crapitladiftécum,nbsp;tune ilia fcriplille. Proinde oinnem metum amouêre, vtfecurum incautum .nbsp;Salomoni proderent. Horum aliquantifpcr d dis ille confilus, duminfylu^)*'nbsp;quam Giuam dicunt, venatur, fufeitara lufpicione caruit. Vir tarnen circuni-fpedus,ne quaimprudentia caderct,Ladillaum è RuteniaRuxiâve nuperrime
fine auxiliis reucrfum,in Boemiam mittit, ad OthonemBratillai amp; Côradifm* trem,de quibus fiipralcripfimus,vtaliquas ab eo copias,defenfandç fiilutisgmnbsp;tia imploraret, amp; hoc potiirimùm teporc quo non pro dignitate, fed vita cogi'nbsp;turdimicare. Salomon aiitem,quiadmatutinafacraconfulendifpaciumpO'nbsp;fiularat,amp; refponfapromiferat, antequamædem iniret, antiftes, quiGeyl^mnbsp;cnobii |^ndatoris filium vnicc diligebat,protcgenda: falutis gratia, anticipé' inbsp;to tempore, in ædiculaquadamdclituit,vttanquamè fpecula. Regis refpon^^nbsp;exploraret,nequidinamicumintcderetur,quodille inexploratû haberct.M^ 1nbsp;tutinis igitur facris rite peradis,Salomon amp; Vidus tantum ad magnam arainm 'nbsp;æde reinanferat. Rex ilia refpondit, Se Vidi confiliumcommodumamp;falutam inbsp;omnino fequuturum. Quod vbi antiftitis haufere aures,extemplo facro fc hi'nbsp;bitu exuit, fagum fubit,amp;: lateri gladium accingit,confcenfo equo ad Geyla®»nbsp;quem dormientem oft'cnderat,euolauit. Eoque expcrrcdo,Fugc (inquitjfugcnbsp;Geyfa, crudeles terras defere j ianidudumSalomonis copiæ liicaderunt,vtt^nbsp;capiant,obtruncéntve:quodnifcceris,iaccbis. Dux audito pcriculo, quàmO'nbsp;cyfiîmè cogicexercitum,in Boemiam, quo frater paulô ante contendcrat,eu3' fnbsp;derenititur. SedrexVidifuafu, cuiusconfiliocundagerebat,obuîanioccur-rit,vt eins fugam intcrcipiat. citraRex, vitra Tibifeum amneni Dux agebata*nbsp;gmen,cui in Chemeienfi agro, àregio equitatu protinus occurfüm.lntercaco'nbsp;hortum turmarumq; ducalium præfcdi, ad Salomonern literas mittunt,fcqa^nbsp;confertapugnaà Duce^efeduros, amp;vidoriam parituros pollicentur, fiinrc'nbsp;gram apud eum dignitatem gratiamq; confequantur.Rcx vincendi caufa,a(lie-doetiam iuramcnto,poftulata omnia pollicetur,amp;:maîora, fipromilTapraîftj'nbsp;terint. Quod vbi fadum eft,exploratam libi vidoriamrarus,Tibifcû,queinTi'nbsp;tiam appellat,obdurata glacie lànè conftantem, omnes ficcopede traiieetem-bet.TrafmilTo amnc.ad proximam bafilicam in Nogiano agro fitam,aclenir^'nbsp;ftruitjVt aperto cum Geyfa Marte depugnet. Petrudus amp; Byeas ex compqlît^nbsp;cum triplici agmine, à Duce dcficiunt.Dux tarnen à fuis defi:itutus,neccllîmr^ Inbsp;adadus prælium detredare non audct,amp;: vno tantùm validilfimo, codemqi^^nbsp;quad rato agmine, aduerfus triginta regia obftare non reeufat. Proditores qi**nbsp;defecerant,ex compofito data fignafaciunt,clypeosclcuant in deditionis Ip^'nbsp;cicm,inclinatû tarnen Geyfam fequuntur.Regiæ verb acies,quç fignorû comnbsp;monefadæ nonfucrant, eos baud aliter ac cæteros inimicos perfequuntur»nbsp;pariqr
-ocr page 255-DECADIS n. LIBER HL nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;21;
pari^jferocia proterunt, amp;ad internecionemvfque trucidant, vt méritas pfo-ditionis pnas luant, quod Diuino quodam iudicio faftum oranes arbitran-tur. Geyfa profligato exercitu fuo terga vertit.Tranfmiflb Tibifco in Chotoy-dum agrum aufugit. GeorgiumNigrum peculiaris ædiculx facerdotem mifir, quiLadiflafi fuo nomine ocyflimè redire luberet, imminentisqs periculi cau-lam enarraret, luancam quoque baud parum literatum ad Lambertum reuo-candum concitauit.Et quum Vaciam contenderet, Ladillaum amp; Othonem ênbsp;forore affinem cum validiffimo auxilio properantem offendit. Quos quum vi-diflct, inlachrymas ftatim effufus eft.Quumfidelium interitus, proditoru fce-lerc commiffiuS) tüc fibifuccurriflct, facinoroforum perfidiam incufabat,amp; abnbsp;ingenti dolore magnam lamentorû materiam educebat. Ladillaus,contra prç-ftantivirtute munitus ,modô fratrem confolari, modo foemineos vlulatus fe-Uerius increparc,magnanimitatis,patiétiæ, ac fortitudimsadmonere. Item di-Diuinam potins clementiam exorandam,vt iuilis faueat, fuperbosqj de-pdniat.Etquando potcftas omnis àDeo cft, definiendam Diuino iudicio connbsp;^rouerfiam præftoletur, atque ita fratris animum confirmare. Prælium hoc abnbsp;neunte vere,paulo ante quadragefîmalc ieiunium, in Cemeyenfi agroge-nunijvbi alterum ab Opo Martini Élio,ex V ecillini genere nato,præclarûm fa-J ^nus patratum mcmorant:quippe quiPetrum,Geyfæequitem audaciffimum,nbsp;^ngularicertamine,traieôlo peôtore fuperauit. Mox incæteros vfque adço fæ-^^)Vt facto virtutis fuæ periculo,totus cruore madidus videretur. Salomon vi-^'¦apotitusjftâtcm, rigête bruma, T ibifcum traiecit,in Toroydumqs pagumnbsp;P^Qpetauffiibiqsfilij Petrihofpitio vfus eft. Atque ftatim nunciatû,Geyfam La-*no,amp;:OthoniBoemiæDuci,cumauxiliaribuscopiis aducntantibus,occur-^Vidus tune regem adit, monet, quum inimicorum exercitum proftigarit,nbsp;prirnores ceciderit, terroremqs inculferitingétem, nil amplius ei rcformidan-extrema redadlum, follicitafle feruitia, pagatim rufticos coe-fc SVtexhacignobilimanu caftrarepararet. Proindehaudquaquaqjcûôtan-5nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;inimicorum proterendas, ne quid à fcintillis incendij fufeitare-
etniim Boemorû auxilia,quæ aduenerant,fe cum Bachienfi legionepro-* §nturnn^ polhcetur, Dumhæc à Vidojdilfenfionis auclore, difleruntur, Er-£ proceribus,viroptimusiudicatus,amp;amatorpacis,lachrymasef-fænbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;vbi Salomon lachrymantem confpicatur,En(inquit)adhuc Gey-
culisf^'^s^^^^tinnidiflimulare nequis Erneu, neque meamæquis vidoriam o-lt;^unifr'^^^r^ potes-Ad ha-cillc, Nequaquam(inquit)dominc, fcdquis fratrem Lehrnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;patrcm,amp; ciuem cum ciue hoftili more dimicantem, fine
PJJ / nbsp;nbsp;ntueri potcft?Tu autem Vidc,ne commode quidem ac fidè Régire-
Pro^s^f nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fraternum, cognatum, amp; ciuile bellum non modo ap-
Lclas ^^^^oitasjamp;incendis. Agreftemmefl'oriamqjmanumin nos coadam Pfoinde^æ ^^^^o plus quandoq; metit, quàm cæteri omnes colligere queant.nbsp;éffirus fl P''^nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quum res ita tulerit, vitro mori certû eft,quid ipfe fa-
Pofleni^^^r^^æ'^edreconciliationispacisque côfiliummultofalutarius inire de^^nbsp;nbsp;nbsp;yPdem fermé temporibus, ladrenfes à VencÂs ad Salomonern pla-
Vrfeolo primùm capti, fed à Dominico Contareno,pro-fgj. æ mox recepti, ne cæteræ Dalmatiæ vrbes ad Vngarorumfidem fe-igitur Vidi conftlio fretus, motis caftris, in campos præ-Pefthüq; diftufos,vbi comitia regalia haberi folent,quos à can-O nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;appcllant,quarto diedefcendit.Contrà Geyfa,Ladifla-
^o infyluam,vbi Vacianunceft, contendere, quæ viginti milibus paf-quot;borat.Magnum quondam ibi nemus fuifle aiunt,ab vno tantùm e-üs, Vg nbsp;nbsp;itatumjCui Vacio nome erat. Hic humanæ vitæ miferiam abomina-
c^^^'^ojefipifcentiapercitus,!!! folitudinem iftamfe reccperat,quo faluti 1 ^etutiusinfcruiret.quare virum fandiffimum euafilî'e,aC Geynbsp;^eiîiiu 2-'^^,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;potitum, locatam ibi cum balilica ciuitatem,ab eo Vaciam
e erunt. Qiniminhacfylua,Ladiflaiac GcyfæcopiæconHitilfentj
-ocr page 256-Z16 A N T. B O N F I N 11 R E R. V N G A R.
ibiqueDuces conciliumhabcrcnt,vbi nùnc Diui Petriçdiculam elTe vidimus, arque de iheundo cum Salomone prælio difceptarent j ecce Ladiflaus, queiunbsp;Deo chariflimùm fucccfl'us oftendit,quüm Angeld delatam è clo coronam,nbsp;fraterno capitiimpofuiffe afpexiflet,Vidiftine frater (inquit)quo te honore be-nignitas Diuinahoneftauit, amp;quàm dextris nunc aufpiciis vidoriam porten-dit î Cleftis dudum è clo internûcius aureum tuo capiti diadema depofuù-Proindobono nunc efto animo, quandoquidempropitiafunt nobis Numina,nbsp;neq; fides nos noftra fefellit. Salomonern infolentia fua furentem funderouSnbsp;ac fugabimus,regnoque cedére cogemus.Contra verb Geyfa,Sic Deusomni-poteriSjin cuius manufunt omnium mraregnorum,prodigiaiftacofirmet,quÇnbsp;tuis tantum oculis patuere,quâdo te tua pietas amp; religio augurempræftititnbsp;uinæ voluntatis explorätiffimüm. Qupd fi tua te aulpicia fruftrata nÔ fuefin^,nbsp;nuncDiuæ Gcmtrici vota ritè fufcipio, me rerum potitum, celeberrimamlii*'nbsp;bafilicam exædificaturum* Vix hæc dixerat, quum vexilla tolli iuflit, amp; in vilquot;nbsp;lam proximam moueri caftraj quam Zynthkotam vocant, vtpoftero die cui®nbsp;Salomone congrederetur. Inter vtrunq; Moniorodus mons afi'urgebat, quelnbsp;vbi fuperaifentjmanum ftatim cu hofte conferere decreuerant. Sedimmine'nbsp;te nimia nubium obfcuritatejremorati,neque montem fuperarunt, neque p'
DEC AD IS IL LIBER HL nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;xi/
fpcâaturifîtis. Moxdicto celeriùs pugnæ fignû dari iubet/pfcqj in primis magno impetu inhoftemfertur,quod vbi videre milites,pari quifq; ferociacerta-men adoriuntur. Ocho Boemorü Dux,qui in dextro cornu præfidebat, haud-quaquam minore impetu pugnam conferit.Salomon,qui è monte in campum defcenderatjin finiftro cornu Vidum cum Bachienfibus,in dextro Erneum, fenbsp;cum validiflima acie in medio collocarat. Conferta manu, Boemicus miles innbsp;Vidum vehementi vfq; adeoimpetufertur, Othone Duce, vt iadabundû Régis Comitem,aliquantifper obftare conâtem inclinarit, inclinatumqj cum Ba-^hicnfibus, adaudtis mox animis, infigni ftrage fugarit. Qjmd non immeritö,nbsp;°ninium iudicio, obtigifle vifum cil, vt qui fraterni cxecrabilisqj belli audtornbsp;fnerit,primus ipfe pnas expenderet. Ladillausingcnti pietate duclus, dû fra-^¦Geyfæ admodum timet,ex induftria,figna cumillo commutarat,ratus vtac-^i^crat,Salomonern in primis Geyfæ ducis agmen,extremis conatibus inuafu-quem paulo ante deuicerat, taliqj fucceirufretum, cæterorû facile viclo-^aîTequuturum.Qimrc fraternæ faluti intentus,omnem belli impctum in fenbsp;^nuertit. Neq; coniilio fuo fruftratus eft,rex cnimextcmploprofpeclis Geyfçnbsp;f§nis,maximo furore in eius aciemfertur,fperans fuperatum quadoq; hoftemnbsp;^^ilè inclinaturum. Vix ipfe manuni conferere cperat, quum fibi non cumnbsp;^^làjfed Ladillao viro fortilfimo ac inuiclilfimo rem elle intellexit,amp;: côniu-^^Vexilla nouit. Continuo fpe fuafalfum fc intelligens, cum formidolofo vf-H'icadeo Duce haudquaqua dimicandum efl'e cenfuit, immo agmen aliô di-'^'^tédum,vbi melior fucceifus iam fperari poflet,quare dato tergo, in Geyfamnbsp;^'Pcnte fe conuertit. Quum Ladiflaus præ fui formidine Regem aliô déclinai- nbsp; ®ciemcôfpicatur,eueftigio cum infequitur,mftar à tergo,a fronte Geylà ob-^Mntcr duos fratres fe redadû Salomon intellexit. Et quamuis a fronte cumnbsp;^idiffimo agminc pugnaret,à tergo tamê grauiter cædebatur. In his anguftiisnbsp;fuccurrcbat,nifi vt pro fe quifq; ad mortem vlquefor-k J^^diinicaret.Quum nullus declinandæ pugnç exitus videretur,viôtoriamnbsp;oiuncq^aq^2incruentame^^e rclinquendam repu rabat. Ingens inferea Ala-annorum cædes cditur, amp; non paruaItalorum manus cum his panter oppc-cogitur: quæ ne inulta mori videretur, non paucos ex V ngaris trucidauit.nbsp;Jipoftremum Salomon, cæfa maxima parte fuorum, reliquaq; capta cû pau-5^abitur,ad Zygethfienfem vicum fugiens,Danubium traiicit, OpoMarti-vb' - eius latere no difcedit. T andern in Mofouienfem agrum le recepir,nbsp;eoiugej^ ac matrc efle nouerat. Ladiflaus ac Geyfa,cæteris partim cælis amp;nbsp;, pattij^^ fufis, afccundahora diei ad ferum vfq; Regem infequuntur. Innbsp;folùm ex Alamannis amp; lalis, verùmetiam ex Vngaris, magnusnbsp;ideratorii numerus fuilTe traditur:quin amp; viôtores,qui fuperfuerant,magnanbsp;^^/'¦^'^^^erati.Pius autem Ladiflaus infigni vidoriapotitus, vbi aliquantu-fefe collegit,amp; corum qui ceciderat,corpora luftrauit, in profufilTimas la-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*
fecum reputatjOmnes qui ceciderant,in Chrifto le rratrcs, deplorabat cxercitus vtriufq; cafum,amp; fortunæ poteftatem incu-atjin primisq5 humanam ftulticiam, amp; liuiufce feculi cæcitatê deteftabatur,nbsp;1 Umneminipacê amp; quietemfperare liceat. Nam qui adregnadumnati funt,nbsp;^ itafibirégna fine multo fanguinenbsp;nbsp;periculo capelTere nequcunt: qui verô
eruiendum,quotidianis infidiis à debitis obfcquiis fubducuntur. Hanc mi-^°^^^^^^'^^*^^ui,perpetuam procellam elfe affirmabat.Illud^j vociferan-memeumqj fratrem nccelfitas adegit, vtfine fra-h dç P .° ^eq; dignitatem,neq; paterna bonaretinere polTemus,nullasq; fe-nobis, quàm auitas haberemus. Tantum malorû apud pa-vaincre confilia,amp; inicda fufpicio, vt nihil ille mifer, exitio noftro re-^^rct antiquius. Qmn Sc tam iniquam iniucrat opinionem,vt tutiorê fe cum lii^nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;reputaret. O miferum Salomonern, malis vfque adeo confi
gs '^°^oxium,vt nihil fraterna charitate deteftabilius arbitraretur. O nos lon-ïûiferiores,quibus non tam pro alTerenda vita dignitate noftra, quàmre-
J
-ocr page 258-Xî8 . ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R.
gni libcrtate ccrtantibus, manus à noftro fanguine abftinere noïi lieu it. Atqufi me prx cæteris dixerim infelicem, quem ad Diuina minifteria natû amp; cuoca-tum, fraterna charitas amp;regn.i ratio remoratur. Vtinam mihi pro his omnibusnbsp;inori obtigifletjamp;pro publica falute deuouifle caput,aut pro fcelerib. omniiuonbsp;vlriinaspcenas exfoluiHe. Nitnirum Ladiflao nil hoc laudabili ac falutari fatonbsp;accidere potuiflet optatius ; ne me quidcni patruelis odium, amp; fraternus amotnbsp;ad hauriendû cognatum fanguine protraxilîèt, nifi protegendum efl'e fratrenbnbsp;eundemqj futurü regem, fuis aufpiciis Diuina benigniras admonuilTet. Quonbsp;h nefario bello mihi pugnandum fuilTetjmaluiirem profeótó etiammori,quaionbsp;certalTe cum mcis,amp; parui diuina monita amp; mandata fecifle.Tu autem clemcunbsp;tiflîme feruator mundi, qui omnia mortalium facinora fandiflimo tuo fanguine expiafti,amp;ex corde preces fupplicantiumnon afpernis,omniumquihîcop*nbsp;peticre fidelium animos,maculis omnibus exue, acperluftra,culpas delc,amp; obnbsp;Îànâriflîmæ mortis tuæ memoriam, hos ab æterno intérim redime : priusq;nbsp;peccatorem maximum,amp;huiufcecædis auôl:orc,quàm hos qui ccciderunt,e^nbsp;libro vitæ dele: quod vtimpetrem,amp; tua inetFabilis in nos chantaSjCfFufusqU^^nbsp;cruce fanguis, amp; magnæ Dcæ pientiflimæ Genitricis tuæ exoratio, ac patroci-nium eiheian Aft vbi fatis ploratum amp; conclamatum eft, cunéla cadaueraht^nbsp;fepeliendacurauit, iufta cuiqj pro dignitate, acvotamDiuo Martmoxdcniißj^nbsp;Monyorod,adieótis hoftium exuuiis,exfoluit. Prouentus quoq; no mediocre^nbsp;adiecit,quibus affiduæ mortuorum celebrarentur inferiæ.Ê captiuis Marchât' ,nbsp;dum T euthonum, amp; Sentepolugum Boemorum præfeôtû, cæfo vtriufq; equi'
tatu, ac ipfos lætali vulnere faucios memorant. Ne ilia quidc Ladiflai pie tas f' lentio præteriri poteft, quû enim porreéta humi cadaucra obequitaret, neq^ inbsp;fui ofRcij relinqueret expertem, vbi inter confertos hoftes iaeentem Erneuiônbsp;agnouit,non mcdiocrem pacis amp; ocij amatorem,equo repente defiliit.CrueU'nbsp;tumq; cius caput amplexatus, ofculatusq; miferabiliter, Hiccine iaces (inquiOnbsp;Erneu,amator pacis amp;fraternæ cocordiæ,pubiicæq; falutis affertor vnice ? Nnbsp;hoc probftas,non çquitas tua merebatur.Pacem,qua inhac vita non inueniftnbsp;in altéra benè merendo amp; moriendo comparafti.Cecidifti Erneu,cuiprobité'nbsp;tis iure viuedum erat,amp; longe maius hoftibus,quàmamicis tui defideriuni t^'nbsp;liquifti.Eo vehementiustuum intérim deploramus,quo ardentius pro cómuu*nbsp;Concordiapriuatimamp; publice contendere confuefti. Multa demu conqueftnbsp;miferabiliter fuper eum,poftquam pietati fadum fatis arbitratur, de fepultut^nbsp;honore cogitat.Quare continuo cius mandato,fuccollatibus Ernci corpusnbsp;litibus, eo dclatum, vbi nunc Vacia eft,ibiqgt; honorifice fepultumi Paulo vh^'nbsp;rius inter cadauera agnofeenda vidor iple prodierat,ccce à latere, Vidi corp *nbsp;ofFertur, non modo pedore ,fedcapite faucium. Quod vbi eft agnitum,doloonbsp;cquidem,ait,morte ma Vide,quamuisinimicum in nos animumnunquadiJU'^jnbsp;mulafti. V tinam tibi vitra viuere licuilFet, vt poft reftpifeentiam nos Saloinop'nbsp;reconciliare potuifles. Verum ft mormosquandoqipercontatione vexarc^^nbsp;cft,nimiru illud mirantur omnes,fi non regio nobilive genere natus es, cut h'nbsp;minatum, ac regnum al^uod affedafti ? Cur anhclafti coronam regiam,nbsp;pra conditionem immodica libidine æftuafti ? Quare,vt quodq; peccans, pt^nbsp;fentaneam hbi pnam efle fentiat, cor mumnimia ambitionelaucium, adanbsp;lancea pnas luit, caputq; diadematis auidiflimum, ne legitimo fupplicænbsp;reat,gladio fcilFum eft? His didis,rite fepulchro codi iuber,at equites,quicti^nbsp;que aderant, amp; infcnfum cadauer fpedabant, vtpotc cuius cohlio tot francsnbsp;fllij occubuiftent, ira perciti,in id fæuiunt. In jjatefadu pedus,fa^uoq;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;;
ludibrio propofitum,puluerem obiiciunt, eoque oculos opplentexclatnan Nunqua Vide,tui oculi honoribus ac donis fatiari potucre, conieda nunc tnbsp;ra,auidum pedus amp; lumina expie. Otho Boemorum Dux, qui affinitatis lunbsp;auxiliaribuscopiis Ladiflao fratriq; fubuenerat, abundc donatus, inBoe^tnbsp;rediit. Salomon autem turpitervidus, ac regno fere eiedus, quuminMo gt;nbsp;uienfem agrum confugiflet, amp; fapientifllmam matrem adiilFet, ab ea
/
I
-ocr page 259-DECADIS II. LIBER III. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;xt5gt;
^uraincrcpatione correptus eft. Huccine, fili, parentis tuæ confilia afpernatus (inquit) pcruenifti ï Ad lias te miferias, perniciola Vidi conlilia rcdegerunt, vcnbsp;regiofaltigio deturbatusgt;cæfis totcohorcibus,cquicuniq; turmis,folus, acvnonbsp;ûuntaxat Opo comité, egenus return omnium, nufquam tutum tibi loCum in-ucnias. Si pientiflîmx matri acErneo,cæterisque fideliflimis olim credidiffes,nbsp;quietè tutoque rcgnarcs, non minus obferuatus, qu.îm amatus ab omnibus. Sinbsp;Ladiflaum amp; Gcyiam patrucles tuos,vtpar eft, cum dignitate feruafleS) domi-natuque legitimo donafl'es, pcrpetuam tibi regnoque pacem amp;c falutcm com-parallcs, Qj^m tibi fidum fore iamfperarc licebit, iî tuis hoftis elfe cperas ?
gt;0 Qliemaior infania elle poteft,quàmlècuni reputare,alicnos fibi,quàm luos,fi-dcliores fore, deque alienis potius, quàm fuis elfe benè merendum, amp;: de his præcipuè, qui nimiapietate, acreligione præcellunt ? Ladillaus ncque virtutenbsp;cuiquani,ncquc charitate cedit, accedit vitæ fanditas, amp; honeftatis amor. Ne-que Gcyfamab æquitate 8c modeftia quifquam dixerit alienum. Quo Cum öf-ncio amp; pietate commodiiis tibi ccrtarelicebat,quàm cumvtroquetratre?quilinbsp;3te pariter redamari, amp; non iniidiis fe peti fcnfilient, nihil dignitate, ac impe-rio tuo duxiflent antiquius. Nunc auiemtuorum confiliorum moderaforcmnbsp;tantumVidumhabuifti, ciii quando te concelferaSjin deditioncni teæquèacnbsp;tuos,advltimam internecioncmrcdcgifti,quos omnes vno tempore, ac vniusnbsp;confilioperdidifti. Dum delatoribus facilè credis, minimaque inieôtafufpici-one ab his,qui tibi gratifîcari ftudent,ad libidinem traheris aliéna. Ad ha:c itanbsp;S31otuoniraexcanduit,vtmatré plurafubdereconantem,præter æquum amp; fasnbsp;pulfarc perrexerit,amp; iâ feciflct,nili Coniugis dextra remoratus fuilfet. Cui in- nbsp;eufato fæpe Deo,quê in bello fæpe iniquû habuifle quercbatur,ac conferta ali-quâtifpcr conuitiorû duntaxat velitatione,furor fubinde dcferbuit. Rclidisinnbsp;Mofouienûagro matronis,ipfe colledafquanta fieri poteratJmanUjPiibniû co-fugitjvbifctutius habere,ac exercitü faciliusreparare fperabat. Vngari,qui vi-Cinospagos incolebant,quotidie Regis literis follicitati, paru a ex parte ad eumnbsp;coliucnerc. Quandoquidé Principis infolentiâ,ac truceni animum Alemanis,nbsp;quam Vngaris æquioré efl'e intelligebant. Hi tantum fequuti funt,quine quidnbsp;per vicinitatem mali paterentur, inuita Régi obfequia præftare cogebantur.
RER
M VNGARICARVM DEÇA-
DIS SECVNDÆ LIBER IIII.
O s T A M Gcyfa amp; Ladillaus viftoria potitî,mortuoruin corpora nullo fepulchri honore,pro cuiufq; dignitate,defraunbsp;datant, ac iufta piè perfoluetant, motis caftris, Danubiumnbsp;tranfmittuntjVt ad Albam regale contendant,vbi frater natunbsp;maiordiademaritê fufeipiat. Atvbi Albam peruentû eft,ca-ftellum portæ,quod Bobuch appellât,item vrbem ipfam,cç-teraqî oppida,impofito prxfidio muniunt,quô tutius régna-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
font. Exauftoratis mtlitibus, dimiflisqj præfidiis cafttaéoluunt, atq; ciuilius inter Vngarosfefe getunt,vt his liberû eiret,cum coronate Regem,quem potiflî-mum optarent. SuccendebatPontificum amp;Optimatû animoS, hæc haudqua-
I- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;qtumfimulata modeftia-Nam quodcæteri anhelarunt,hi Virtute potius,quàm
' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^bitioncpeterevidebantur. Proindchabitofrequentiflîmocôuentu, Gcyfa Cejfib
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;J?taiornatu,omniumconfenfuamp;acclamatione,Rex Yngaritedeclaratur, amp;in
' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ftquenti die, ex more rite cotonatur, Ladillaus ab eo D ux regni pronunciatur.
I . Rerumpotitus vir ille optimus,nô ad faeuitiâ vel ad voluptatem,lêd ad religiösem,aefoluenda Deovota animü cônucrtit.Noh immemor ertim Diuinæ bc-signicatis,cum Ladillao in Vacienfem agrum rediit,vbi frater ei dclatam clo ,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;coronam Angelû impofuifie dixerat: amp;quum de ftatueda Diuæ Gcnitrici ba-
i lu!ca,ibi cû fratre loqueretur,vbi Diui Petri facellum eft, ecce ceruus cxpanlis coriiibus infignis,qyæ ardentifiimæ faces circumfedctant,pr;e oculis apparuir,
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' y
-ocr page 260-2rlO
A N r. BONFINII RER. VNGAR.
moxin fugam conuerfus,fylviampetiit inueftigabiliSjibiq} tantum
vbi ædcs deinde collocata.Qucm quum milites fagittis petcrcnt,in Danubi^^ fe proieciflc,neG viqua poftea viftim fui He memorant. Ladi Ilans ollenci adnH'nbsp;ratione correptus,Nimiru(mquit) Dei angelus erat ifte. Sed quid faces in cot'nbsp;nibus,ait Geyfa ? Mox Ladiflaus, Non cornua^cd alæ, frater (inquit) ncq;nbsp;quas ardentes appellas,funt faces,fed fulgentiflimæpennç.At vbi fixitvelbg'** ,nbsp;nobis locu oftendit,vbi bafiiicam exçdiHcaturi fumus.Qj^are vbi primadie^^^'nbsp;guriavifafunt,ne locus numine plenus,légitima rcligione carcrct,ibi diuoP*''nbsp;tro ædiculâ dicarunt, mox dclubrum magnæ Matris ftatuerunt, multisqjiinbsp;amp;:ornamentisdonarunt. Diuæquoq; Virginis ædem Budæ fundauerunt/^*nbsp;Pefthanaveótigalia,Nôtres in Symigienli agrovicosaddixeruntjelaboratiÆii^' :nbsp;aureisqj vafts exornata reddidere. Poft vbi religioni ac votis faefuni fatis arb*quot;' ¦nbsp;trantur,ad côponendum regnum animum aduertcrc,grauiflîmain licarios,cî'nbsp;tcrosqjfacinorofos promulgata funt cdieta,falutares quoq; leges cditæ,inb*b'nbsp;tæq5 iniuria:-Regnum,ne paruaquidc ex parte pacatum,nifi quod taiùm Sal®'nbsp;mon vidus fupercrar,qui Pifonium adhuc cû Mofouienfi agro retinebat.EP»nbsp;Vngariam quotidie incurfaret, BefTcni intercefl'erc, qui precibus inftantilE^^nbsp;à Geyfa Rege impctrarunt,vt data libertate,ipfis tantum expeditionem illalt;^^' ,nbsp;legaret, recipicntcs iolos fe cos fines a Salomonis impetu, imniunitatis Hnbsp;xat beneficio defenfaturos,Horû poftulationibus vitro Rex annuit,fi prenquot;nbsp;pra.ftarent. Extcmplo Beftenorû Princeps, cui Zultan nomen crat, coadonbsp;peditillimo equitatuinSalomonc contendit. Qm vbi redintegratuminlo bc*'
lum intellexitjLeopoldumDucem Auftriæ,ac Diui Leopold! parreni,proquot; fa ingenti ftipc inauxilium aduocat. Atq; co facilius illc in focietatem bein''^'nbsp;niebat,fiquidcmintelligebatrem comuncm agi^ Boemos hoftes fuoSjVng**'*'nbsp;turn eüclocios. Othonem Bratillai fororem ,in coniugcmduxifleiamp;innbsp;quod aduerfus Salomonern fub Monyorod geftum cltj magno lais adiunic*^'nbsp;fuifle fenferat, Ncq; cladis à Boemis olim illatæ, facile poteracobliuifei.
amp; precibus amp;:largitâonc à Salomonc exoratus, cû eo fdus iniit. Sed v mox animum oftcndic,nâvbi inftrudo cquitatti, in Beffenorum colpeduni'^nbsp;quos olim Belfosappellabant,truces hoftiumvultus côfpicatus,quain priini*'nbsp;animo confternatus eft. Nam illis mos eft,vcxillationib.vti,demiiras lerrc bï^nbsp;bas,$,:Iabri vel maxime fuperioris nutrire pilos,catidata criftatavefecunilb^^^nbsp;pilea,fiuitantibus quoq: vcllibus indui,iifdemq; fcriccis, in Pcrfaruni niot^nbsp;Ó6 equorum pernicitate admodum dcledtari. Illud quoque metum addeb^nbsp;quum fuGcurrebatGuiIielmumPotum,acnupcrrimcMarcliardumlegatoftnbsp;gionum in Vngarico bello immaniter occubuifle. Quarc vt timori dinerti^*nbsp;lum inucniretjDux Salomonern hortatur,quadragefimali teporc, quonbsp;rum potius, quàmcorporum, amp;: diuinarum magis, quàm humanaruinten^^./nbsp;habenda eft ratio, à pugna abftinean Qnodfi omnino pugnare pergeret,'nbsp;inftrudacft vtrinque acies ,profita voluntatepugnaret. Demumpolliccr* nbsp;quamuis dimicarc non decreuerit, nunquam tarnen permifl'urum inclina^^nbsp;(quoddijprobibeâr) S»lomonisacicm,tEquisfibi oculis fpcôtaripolfejfednnbsp;laboranti focio fubfidio certofuturum. Qmim obftinato manum animocnbsp;ferturum euni afpexiflet,ipfe proximum montcm,quc Bachin vocaiit, coRnbsp;ditjVcluri in Martiali fpcdaculo pra;fiderct. Salomon cotinuô curanbsp;quitc,collatis fignis,pugnam conferit: amp; co quidem furore,quo iniuriam^^j^nbsp;mnium cumulatiflinia vltio proponerctur. Addcbat animü catapliraduses^jjj ;nbsp;Eatus,qui vclitesae vexillarios facile protcrit.Qu^arccucftigio tcrgadare inbsp;cogicur. Cæditur manus ne mediocris quidem,amp;: in proximum ftagnnim^^^^nbsp;Zultan. Fertheu dicunt, euadendi fpe deniergitur : cum paucis Zultan cuauit.
rcs profperè fuccefiilîentjCæfis fufisqs Befl'enis, Leopoldus padam a .,h pccuniam, ob lùbfidium,quodpræftirGrat, continuo poftulat. Atis nunbsp;eonpemaccepifie caufatus,nileifcdcberercfpondit. Quinamp;illndanbsp;cum non modo dedifte fubfidium, fed ne afpedum quidem iioftiuin
-ocr page 261-DECADIS II. LIBER IIII. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ixi
10
re tolerate potuifle. Qi^od fi quid iti ipfum acrius molirctur, apud Henricum Impcratorem, fe diem indidurumintçrminabatur, cui fanguine coniundifli-mum omnes cfl'c feiebant. Gotrà illcjreformidata Imperatoris fæuitia,ie omninbsp;iniuria abftincre coadus eft» Plerique non Leopoldum,fednefcio quern Her-niichumTeuthonum Principem, vt Vngarici Annales referuntj tinlie voiunt.nbsp;Quippcquiob linguç diuerütatem,nomina ira confundunt,vt Hiftoriç verica-temfæpe inuertant. Haudparum animipræfens vidoria Salomon! addiderat,nbsp;aefuperiore clade grauatus admodum relpirarat, ftacuit notiamolirigt; vt ft quonbsp;modo pofletjamiflum regnum recuperaretj domeftica in primis cura leuare fenbsp;'° ftatuitJ vt quæ maiora funt, expeditiùs difponeret. Agmundam igitur matremjnbsp;Ruteno fanguine natam, vxoremqj Sophiam, HennciTcrtij filiam, fecum innbsp;Stiriam duxit j in monialiumque cnobio reliquit» Deinde in Mofouienfemnbsp;agrumferecepitjVt in Vngaros aliquidgrauiusmoliretur. Qjmrumres quumnbsp;ûicceflu magno indies cognofeeret augeri, ad Imperatoris auxilium ftbi con-fiigiendum efle intellexit. Q^re Henricum Q^rtum Imperatotem adit, cuinbsp;^uamuis magnam nummorum copiam attulilîet, quo quidem ftipedio cop.asnbsp;affequeretur, nullum tarnen militem exitalis Teuthonibusque habere potuit.nbsp;^ppe qui Vngarorum metu perculft,nulla ftipis magnitudinc informidolo-expeditionem conduci potucre. Quare eovehementius apud Imperaio-^cm Salomon in querelas exarftt,non tamftbi,quàmlmperatorlæ maieftatiin-*^riamillatamcfle fubiiciens, quandoquidem ad ius Romani Imperij Ipedarènbsp;^cebatVngariam, vbi cum Auguftali audoritatc regnabat, imperata cundanbsp;P^æftabantur, ftatuta vedigaliafoluebaiicur: órnil erat, quodCæfareæ ditioni#nbsp;^ûtiobtemperaret. Nunc poftquam ipfe regno, à quibus n\inimè decuit,eie-^^eft,legitimaabnegari O bfequia référé bat» Nihilqj Cæfareo nomine in Vn-audiri: quin amp;c in Germanos eorum Regem quotidie bclla mo-Ç k-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;finitimos,amp;:quacunq; poteft arte,in Henricum cotiiurare. Item
yjmcum hoc genus nulla cofuetudine molliri pofte, cum immitiîÿis populis )o ip ^5°^^entire. Contra veto cum ciuili genre, ex qua præftare Germana in-. ,*gftjnullo modo verfari pofte. Atquc ideirco perpetuam cum vtraq; inimi-^^*a^fuifle,ac futura longe maiorem,ni folito legitimo^ iugo inciuilem hu-^mtatemafleratur. His igiturverbis HenricusQ^rtus itafuccenfus eft, vtnbsp;ito ftatim delcdu,magnas in Germania copias compararit,auxiliano pau-'^oegerit, no ignorans quanto le apparatu Scythicam gentem adoriri opor-1^, Commeatus abundc cumingenti manu militum,inftruda claïfcjDànu-^^^chiimperauit. Ipfe cum vniuerfo eqüitatu,prætervlteriorem Danubijnbsp;V ngariam properat» Atqj vbi ad V aghum amnem peruentum eft, ca-fçj ^^^heum Præfedis cquitum confidturus, in quam potiftimum vrbem eC-eftnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Nitriam, quæ proxima Caftris erat, primùm inuadere vifum
'^are Salomon! legiones duæ,cum decent! cquitatu dat.Tj vt Nitriam opiate nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;copiis,quum de Semthe vico fe mouiftct,inftruda acie ciui-
Inc nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Contra oppidani,pari audaciâ freti, aduerfus hoftes prodeunt.
En nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;coferta manus,amp; pugnæ potius^imulachrum, quàmpu-
P^iiirmcimpetere,contràilli terga dare,viciftimq; vidoriamo-Icft °^ofths afpirare. Opos Bathorequo inlidens, taliludonequaqüâ de- bftùSÂi Per^^^vitiutishabitus^ acrius oppidanosvrget. (^inS^nbsp;Pon^Inbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cutfum faciens, ad portam vfqueperuenit, ibique fpedante
k '^^^i^interfecit, complûtes vulneribus aftecit, amp; dum inter confertif-^etn f nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;acerrimè dimicat,cquummultis confoft'um iaculis amifttppfe tan-
ftüit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;reftftens,ad fuos incolumetnfe recepit. Alamanni fpedatam e-
piæd nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;admirati ad Irnpetatotemqj reuerft, illius audaciam ac vires
Opum cofeftimacciriiubet^ qui poftquam in confpedü venir, *^iisnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;adauduni quoque ftipertdiüm, amp; non ftnC proniiiris ac præ-
î^i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Impcratore Salomon interrogatus, An multi milites
to Ote Corporis amp;: animi apud Ladiflaümamp;îGeyfam forent. Atillemagis
f iij
-ocr page 262-iiz ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R.
Vngaricae gentis,quàm propriæ vtilitatis charitatc correptus, multos cofimik^* ac longe meliorcs apud Geyfam elTe refpondit. Qmbus verbis confternatus I®nbsp;pcrator,Si tales{inquit)hoftes naduses, nunquam (mihicrede)Salomonregn'*nbsp;recuperabis.Pollquam Rcx Vngari£Elmperatorem,Vaciam peruenilfe cogn®-uit,arcc fibi potius, quàm viribus cum Germano Principe agendum effe intd'nbsp;lexit. Patriarcham Aquileieniem confiliorum Imperatoris moderatoremelk'nbsp;Item cæteros Alamannorum optimates,illius diéta baud parum obferuare leænbsp;rerat.Q^renillibi commodius fore intellexit,quàm fi hune amp;precibusamp;l^'nbsp;gitionibus obflringeret. Et nonPatriarcham folùm, verùmetiam cæteros Gefnbsp;manorum Optimates muneribus obligaret,vt omnes dimittendamhancexp«'nbsp;ditionem amp; in Germaniam continuo redeundum elfe,Henrico fuaderent,nii'nbsp;iora his Imperio Romano imminerc négocia, neque pro Vngaris res Germâ'nbsp;, nicas periclitari oportere dicerent, item alij ad reuocandum Henricum van*nbsp;commcntarentur.Nefuaquidem arte ac fpeGeyfafruftratus cft.PatriarchaA-quileienfis infomniorumaudoritate fiiadiótamuniebat, quibus niGerraanuSnbsp;quàm primum rcuocaretur exercitus, præfentaneuminterminabaturexitiunnbsp;Ne minore quideminduftria à Germanis principibus diucrfacommentaextunbsp;debantur, nam in fequenti node incaftris cxcompofito feditionem fiifcitantnbsp;C)upfdam fubornant milites, qui clamore, fcutorumqj fragore exercitumnbsp;Gumueniant. Qimd vbi fadum eft, magnus hinc horror Imperatorcm ac vn*'nbsp;uerfos inceflit. Tumultus ingens editur, amp; in lucem vfquc paflim fluduatun-Mane autem coaifto fenatu,Imperator rem ad Patres refort,âc de reuocado eX-*nbsp; creitu fententias rogat.Patriarcha, qui prç audoritate viri,primùmfententiai^nbsp;dicere rogatus,ac ingenti pecunia corruptus erat,dceernit, exercitum eónnu®nbsp;reuücandü,inuitö milite nullo modo dimicandum.Hanc expeditionein exiW'nbsp;aufpicato fufceptam,Germanum Scy thico bello defatigatum, huiufee gétisl^'nbsp;ritatem abominari.Proindc ne, exorta feditione militari, Romanumpericlit^jnbsp;turimpei^imyComodius videri,fi ab Vngarico bello reuoeeturexercitus:q^nbsp;ni focehntjapprime verendum, ne externum bellum in domefticum transfer*'nbsp;tur.In Patriarchie fcntentiainpedibus iuere cæteri procercs, qui pecunia qu''nbsp;que à Geyfa coinquinati focrant.Cæfar igitur fuorum confilio deceptus,nbsp;ta cxpédirionCjinGermaniain'fe recepit.Salomoni fc excufatdicens,reruing*^^nbsp;uifiiniarum necefiitâte reuocari,ac inpofteru,quum tempus dabitur,auxiliiquot;nbsp;polliceri. Nunepotiusreifuæ,quàmamicirationemhaben oportere. AtS*'nbsp;lomon vbi fc ab omnib; deftitutum confpicatur, magnadefperatione circ^'nbsp;¦ucntus,Pifonium venitjRomanæ gentis opus, quod quum munitifliniuefl^r/nbsp;bife tuto futurum rcbatur. Prætorianam ibi tantùm legionem habebat, qn*nbsp;ac vrbemtutaripofi'et. Geyfapacatovbiqueregnopotitur,ac Magniisexeö'nbsp; .gnomento didus. quum hue Salomonern fe recepiffo Ladifiaus accepn^ /nbsp;-haudinfeius patruelis infidiarum, nequaquam refpirandi tempus illidandunbsp;-e/fc cenfiiit, amp; ca vel maxime tempeftate, qua à Germanis deftitutum audiu^^nbsp;.rat; Proinde Pifonium continuo obfidendum decernit, non vtfratrem adjnbsp;-trqmarcdigatjfed vt inffitumfraternamcharitatcmac ocium edoceat.Quei'^nbsp;-bifalumcft, ingens ex obfidione Salomon! adautftaeftdefperatio, vtpoteq ,nbsp;fubieiftos iure regiocoercere deberet, nunc ab eis contra ius amp; fas arctnJ*j^^ ,nbsp;obfideatLir. Quare quotidie fui milites cum oppidana manu, in certamei^ ;nbsp;dire, coiifcrerc cruentam pugnam, amp; à defperatione fiepe vires fumere.tL gt;nbsp;amp; vtrunq; Ducemmutatis infignibus, amp;adulterinis armis in certainen qr*nbsp;doq; defeendere, amp; nunc ftrenui militis,nunc Imperatoris optiminbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'' Î-,
re.Sed illud quod inhac obtigit obfidione,quæ dich, aliquotfolui filentio nequaquam prætcrmittendum.Ladifiau mcmorant mutatis arnus,nbsp;ridiefolum mnibus appropinquafle,veluti aliquid cxploraturu, Centra 1nbsp;clantibus cun£tis,tanquam ad fingularc certamen prodiifle Salomonern,Qnbsp;pc qui non hominem agnofccbat,fed Ladiflai militem eftc arbitrabatur,nbsp;adeum veniifet, Diuino quodam ofteto deterritum, cueftigiopedem
/
-ocr page 263-DECADIS II. LIBER nil. ixj
Intcrrogantibus deinde militibus, Cur hoftem prxter inftitutum S)L audaciam luamautugiflet continuo refpondifle, Se non hominc,{cd Deos infcftos per-horruifle. Speólalïe duos Angelos,hoftis humero dciidentcs,qui candetibusnbsp;nteftis enlibus hominem propugnarcnt. Tali miraculo, co magis poft hac mi-litem reformidafle amp; obferuall'e ferunt. Item quicunq; milites,aut bello capti,nbsp;stut ab ingeti rerum caritate deinceps ad Ladiflaumperuenere, ad Salomonernnbsp;tuto remifli,amp; ne pro meritis quidem ac dignitate indonati,quare tantum gra-îtæapud hoftes promeruit,vtpro amico ac Ducecxoptatiflimo haberctur.Poftnbsp;hæcquumSaluatoris noftnnatalitia appropinquafl'ent,hæc inSaxardiaRexnbsp;^eyfa eelebranda curauit. Eum Defiderius Strigonienfts Metropolita, cu vni-uerfo Pontificum collegio,proccrumq5 manu fequutus,inter facrificandum denbsp;hatcrnaconcordia,de humanacharitate,itcmde publicapace ac ocio concio-nemhabuit,neq; fc,ncq; auditoribus indignam.Hacvfqueadco Regis animusnbsp;commotus,amp;r ita reftpilccre vifus eft, vt fpeiftante populo, lachrymabundus adnbsp;Metropolitæ pedes fe deiecerit,fuum fcelus ingenue profcflus:QuodSalomo-légitimé coronati regnum vfurparit,quód verum regem exegerit, quödiusnbsp;denique alienum occupant. Proindc fe pnitentia duèlum publice polliceri,nbsp;^fiirpatum Salomon! rcgnum,vt ipfe tertiam regni partem,cum fufcepcacoro-lonbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ducalis quondam iuris crat,Salomon duas, cum primario dia-
^inate poffideat, quemadmodum olim pollidebat, quæ iuris regij efte folent. nac Geyfe refipilccntiaac dignationc, fpcótatorum animi vfque adeo præge-tiente lætitia exhilarati funt,vt Diuinis Regem laudibus cxtollerent,verc Ma-gni cognomento dignum praedicarent, hunc patrem patriæ, ac pacis Vngaricx*nbsp;^uftoremmgeminarent. Legat! ad Salomonern extemplo creati, qui pacis acnbsp;reftitutionis conditiones déferrent. Quæ fi placcrent,tunc ei fore integrû Vn-garici regni recipere poteftatem. Legati mandata peragunt,refponfa referunc,nbsp;quædepropofitaconditione aliquiddcterrebant.Sæpe vtrinqi Oratores milli,nbsp;''ltró citrotjue conditiones varié tentatæ, nulla ramen reconcilia^jo fieri po-tuit, agitur de pace,Geyfa aduerfa valetudine correptus,quamuisnil an-^cquamé vitadecederct,liac reconciliationc auidius aftcdtabat, impos tarnennbsp;deuderij,fcptimo calendis Mails,rebus humanis excedere coaólus eft, defide-^^tus æqué amp; deploratus ab omnibus, quando non minus virtutibus, quàm or-Jiodoxafide præftabat.Corpus Vaciamdclatum,ac celeberrimofuncre in ba-'caDiuæ Virginis,quamexædificarat,fepultum eft. Annos tres regnauit, amp;:nbsp;Pfoao regj^j anno maxima Pannoniamfames inuafit. Filiam ( aiunt) Orho-
'{
*
/
* cnetorum Duci defponfafle, illius virtuteac nomine impulfiim. Accepe-^atenimi^unc Petri Vrfcoli fuilTe filium,qui primus vniuerfamferé Dalmatiæ, ^Durniæ^ac Iftriçoram,fuo duôtu,Venctæ poteftati adiecerat,ac filiumin dc-mortui locum continuo fubrogatu,initoftatimmagiftratu,Adrienfes, qui Vc- nbsp;^ctorurnfines infeftabant, ad Lauretum inter Atliefis Padi oftia infigni cia-e luperalTe, fugafle Murcimirum Croaciæ regulum, quem alio nomine Hc-relimumScriptores plerique nominant. Mox Dalmatiam Liburniamquelu-traile: omnesqj populos à pâtre olim domitos nouo ifframento adegifle, vt innbsp;pofterum femper in fide manerct. Sed quum nulla folida in rébus humanis vi-Qeatur elfe félicitas, fcelerata Dominici Flabenici coniuratione circumuentû,nbsp;^brafa^illi^arba in Græciam ocyfiimè rclcgatum,amp; pauco póft tempore mor-
I
/ ______________ J______________J
i) j ^um fuifle perhibent. Poft funeratum honorificé Geyfam,dc Rege eligendo
. tlaari rnrrirni-,. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;T?»nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;c.1_______ 1_______n____».
I*
¦/ ,
()¦
r
0
»
Io
Hgari cogitate cperunt.Et quamuis Salomonern legitimum Regem infini-mhaberent,quê tuto reuocare potuiflent,amp;: vt idfacerent, quotidie literis ac Pmcibus, amp; quandoq; largitionibus follicitarentur, nequaquam tarnen Ladif-auiu mente obliterate poterant. Nam quoties de regni comodo amp; falute con-mbant, nil fanóliflimi Duels probitate ac fortitudine fuccurrebat optatius.nbsp;nanque iufticiam, pietatem, prudentiam, fortitudinem,amp; in primis fanéti-b^oniameum fumma religione coniunétamemoria rcpctcbant.Qiiippe quemnbsp;arridétcmhuiufce feculi fortunam magnifacere, nec ambition! obnoxiü,nbsp;t iiij
-ocr page 264-114 AN L B O N F I N 11 R E R. V N G A R.
liée prauis libidinibüs æftuantem ,fcd mortalia euhôta faftigia conteninente,amp; perpetuæ caftitatis obferuantifliniumintellexerant. Accedebat anîmi magninbsp;tüdo, robur corporis indomituni, itemrerum verborumque conftantia, inau-dica popularnas,comitasquc,ac fuorum cæ terorum charitas inelîabilis.Qu?nbsp;quidetn omnia tancam fi bi gratiâm conciliabat j vt nuncupatiffiniis hune vousnbsp;expeterent,amp; pronunciarent. Ne miraeulaquideni virij nieriiotia exeiderant, ,nbsp;neque fortiflîmagefta,quæ Ladillauni non folùm imperio,fed Diuinis d'gnu® .nbsp;lionoribuspræftabat.Itemfuceendebat animos profufæ bencfieentæliberali*nbsp;tatisque memoria, quam obliuioninemo tradere poterat. Plerique hune vW-cum Vngaricæ pudicitiæ aflertorem,confugium miferorjjm j fanditatisexem' inbsp;plar,acfuægentisliberatoremingeminabant,hümanorû öfficiorumhancvni- !nbsp;eamalij oflieinamprædieabant, mendieimiferialiberati, deprefliquieiusopc (nbsp;leuati fuerant, virgines raptu vmdieatæ, dotéve donatæ, item boni illius tüteh jnbsp;feruatijCæterique ex Omni genere hominum,amp; ex vniuerfis ordiiiibus eius be'nbsp;neficiis afïecti,ad regalia eomitia eerratim eonuenerejVthne ambicione^^n*'nbsp;menelatore vitro fuhr agi a redderét. Hortabàtur ad hoc omnes maieftas alp^nbsp;6tus cum fumma venuftate coniunôta. Item proceritas corporis ex membre'nbsp;rum confenfu valde fpedabiliSjCæteros homines humerorum tenus prx alntU'nbsp;dine fupereminebat.Et indicendoiure, tanto temperamento vtebatur, vtiion^^|nbsp;minus iuftum,quàmmifericordé reputaris,quare Plus ex cognomento diduS' . nbsp;Post a m ad ifta eomitia Pontifices, Optimates, amp; ex oppidis ac vilt;:*^nbsp;magiftratus omnis conuenere,Ladiflaum vno côfenfu regem declarant,amp;nbsp;tequamin eomitia defeendiflet,omnes regemconfalutarunt.Dignitatem han*'nbsp;obnixius recufantem,adurgcntifiimis precibus acciperecoegerunt.Haudqna'nbsp;quam enim eum fugiebat,quantaemôlis,formidolofî ac fluduantis huiufeer^'nbsp;gni gubernatio foret, quantique momcnti, publicam fubirc perfonam, quun*nbsp;inpriuatahoneftè viuere videreturelTe difficillimum,amp;: tot populorumnbsp;tiumreddfrerationcm.Quinamp;cogitatioDiumimiriifteriijquædiuaniinoin' ;nbsp;fédérât,ab hoc publico remorabatur officio. Sed quumillud Platonicuni ven*' , j ,nbsp;ebat in mentem, nos non modo nobis, fed patriæ amp; amicisefle natos,derepn 1nbsp;bhcaquoque bene merericogitauit,viótus tâdem precibus, fauftis regnihabe'nbsp;nas aufpiciis accepit, regio diademate coronari nôpermifit:quia Salomonen jnbsp;hue viuere intellexerat. Iniquumenimreputabatlcgitimi Regis vfurpare*'^nbsp;ronam, futuram fibi cum eo concordiam Iperabat, quam ex hac modefiianbsp;manaturamefl'e confidebat.Nec vnquam idinfigne fufeepit, quoufquefenbsp;timé hoc acciperc nonpoffe intellexin Plerique id ob contemptum huiuan^nbsp;gloriæ fadum memorat.ad regni faftigium iam euedo,nihil profedo fuienbsp;quius,quàm bafilicas fundare,incumbcre religioni, facerdotum collegüs nbsp; de profpicere, ad Diuinumcultumexemplofuo alios inuitare,amp; nihil J lt;nbsp;vehementiùs, quàm pictatem, cuius officia ne minima quidem ex parte «nnbsp;ruit. At illud in Diuo Principe admirabile nimis eft hâbitû,qubdDiüinegt;Jnbsp;tui, aegerendis rebus iuxtà fatisfecit. Neque alterum alteri impedimcntofnjnbsp;quamuis vtrünque præftare, quàm difficillimum reputetur. In primisnbsp;xeUmtnu ^^taoccafioncres Vngaricasamplificauit. Qil?ï^ioQeiidcm Dalmatian!^nbsp;mirm.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;perpetuoiute, regno Vngarorum adiecit. Eatempeftate Zelom*
Rex Dalmatis imperabat, cui Ladillai foror, vxor erat, vir fine liberis, coniugi regno,vitadecelfit.Reginavariisinimicoruminiuriisaffeda,amp;coenbsp;præcipuè, qui ad tyrannidem afpirabant, à potentiffimo fratre petit auxihn .nbsp;r^leriit Ladiflaus habito deledu eXercituparat,Dalmaticamquc eXpedicioiicn^ f 'nbsp;nitatis iure fufcipit,traiedo Drauo Valeriamvniuerfam, quæ internbsp;uumque protenditur,in Dalmatas concitat, fororis inimicos continuo fun^jnbsp;fugatque.Occupata oppidarecipit.Pacatum denique regnum, quod breiiinbsp;lo recuperarat, integrum forori reftituit. At ilia liberorum orbitate labornbsp;quumnemmemhaberet,cui regnum æquius legaret, fratri repente ncP®nbsp;addixitjiuffitque deinceps Dalmatiamamp;: Croaciam vniuerfam, N ng^ric^^^jj
-ocr page 265-decadis IL LIBER 1111. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;xxj
onishabcri. Ex quo quidcni temporcDalmatis amp; Croacis Vngafi ihte inipc-Xarecpcrunt. Ad Salomoncnircucrtamur,qui ePifonio Romana, cooniaj alîlduas regno excurfationcs interminari vidcbatur. Omnes antiftitesprocc-rcsque Pannonia: nihil maiore follicitudine quotidie cogitabanr quam de rc-eonciliandis Principibus,e quorum cocordia pax perpétua fperabatur. Necresnbsp;iftaconfici potuiil'et, nifi Ladillaum cum iuftitia turn pietas ingenita vicilfet.nbsp;Siquideni trucem ingenio,amp; animo inexorabilem Salomone intelligcbat.Ne-que prçceribat illud,patrueli potius quam libi, nifi viri crudclitas amp; terocia in-uibuifletjrcgnum ha;rcditario iure competere. Maluit tandem fraternæ chari-inbsp;^itis,quam priuati commodi habere rationem.Hac igitur conditione fdus i-dum, amp; quarto regni fui anno, inita concordia, vt ea quotannis Salomon! Iti-pendia penderet,quæ regiam addccerent dignitatem,adeundi ramen regni pOnbsp;^eftatecaterer j vnicus Vngariæ Ladiflaus imperaret.Pacis conditioncm Salo-^^onaccepit.vertunßfratrem conftantc fore fcnlifl'ct,Ladillaumaiunt,regionbsp;^unerivltró celfurum, ducaliqs tantum dignitatc contentti omnino futuruminbsp;^edintercell'ere Proccres Potificumqj collegia, qui Salomonis reftitutioncmjnbsp;^andiflimiq; Regis abdicationem libi calamitolillimamforc rati, nullam regninbsp;Pirtitionem fieri palli funt,quin ctiam prius extrema fc quæque fubituros prç-^icabant, quàm pientiffimum fortilTimumqî Regem amp;; c clo datû, ac propu- §îiatorein inuidilTunum déférant.Ne ignorabant quidem,quanta Vngaris ma-uuininerenr, fi in fæuiRegis manus forte reciderent. Inexorabilem eins ira-^^udiamintelligebant, quod mox rei exitus ofiendit. Reconciliatus nanquenbsp;d^tridirus Salomonis animus aliquantifper acquieuit,fed mox vindidlç occa-/unentè cocordianacluSjde parandisinlidiis cogitate cpit,quod an pro fub-lufpicione,malorumqi confiliis,an pro refurgente iracundia fccerit, haudnbsp;exploratuni habco. Illud tarnen omnibus apertum elfe débet, virum im-Pcrandi cupidum ac regno exaftum, nihil impenlius, quàm de recuperandanbsp;^guitare cogitate,amp;: non modo mconftantia: notam afpcrnari,veriwietiam vtnbsp;ÎQ P°hatur,a:quum amp; iniquum pro nihilo duccre,itemfas nefas fiepe connbsp;'¦ludere. Proinde Ladillai literis in Mofouicnfi agro colloquium exorat,nbsp;l^operpetuam inter fe concordiam vehementius confirment,fperans fub hocnbsp;P^æcextu,eumpcr infidias facile circumuenturum. Ad flatUm diem adfu-^uniferecipitLadillaus. At is quum fub Diuinatutela foret,paucis poil dic-clandeftino admonetur internuncio j ctim Salomonc in colloquio fibi ca-^^bparatos à fratre dolos clî'e fciat,quibus ni profpcxerit, mortis fibi periculûnbsp;uiiuete lentict. Commoncfaflus ad hæc Rex, pari arte cum Salomone cer-j Qum efle intellcxit. Quare poftquam ad colloquium peruentum eftj Ladif-j^us munitiore prçlidio fretus,quod dilTimularat, deprehenfum in fraude Salonbsp;fuacaptumvidit,neminem profe-tüs ?nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ineufare poterat, amp; nifi impolîta euftodia foret inhibi-
S)Ue confeifeendafiepe morte cogitalTct.Eius calamitarem,cli quoq; prodi-in n'^^'^^^runt-uam eodem anno tadam de clo Saluatoris crucê aiunt,quaî lui Stephani bafilicaapud Albamcolcbatur.Captift igitur Salomon Vilî'e-vêtus olim regia fuerat, in quem coieflus eft:earccre,nonnbsp;ti J^^dandam dignitatcm,fed atrocitatemmolliêdam. Qqin folatij granbsp;odus adiedtus,Boconis olim filius,quifacinorumgrauirate,cafdempnasnbsp;inbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fratrem Ladillaus plus æquo fieuirc videbatur,
' nbsp;nbsp;1)fedaret,nunquam tarnen die noduqs à Diuina oratio-
II
cefiabatjVtin fraternæ pietatis officium, clefti ope reftitutû hominem in-cellîflct, inducatumquefelubentiffimè redegilfet. Ce regnum interturbaret alîiduô,publicæ falutis gratia, ctiam inuitus carnbsp;^^g^l^utur.Sedquàm Deo abominabilis fit ffaternadifcordia,idnbsp;quod^^^nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Diuus Stephanus in venerationc corporis,'
Sô quadraginta delitucrat, fuum numen indicaturus eflet^ niecliocre Ladiilao Régi promendarum huiufccmodi reliquiarum de^
-ocr page 266-i.t6 ANT. B O NF IN II R E R. V N G A R. fiderium infpiriuit, vt pro nepotis beneficio DiuinoS fibi honoresnbsp;ret. Quare Patrum confulto, amp; edido Regis, triduo viris xquc ac mulicribu^nbsp;ieiunium indidum,amp; in delubris omnibus ledifterniai Item fupplicia apudo*nbsp;mnes aras,vt aliqua diuinitus fignadarentur,quibus omnipotentis Dei voluß'nbsp;tatem intclligerent. Quarto die ad eius fepulchrum frequentiffimi cóuener^nbsp;vt è fubterraneo fornice fandiflimi Regis corpus expromeret,quod quuintei^'nbsp;taflent,lapis vi nulla amoueripotiïit.Cófultavirgo miræfanditatis,qux in Sal'nbsp;uatoris cnobio affiduo verfabatur, refpodit, Eos fruftra niti, donee SalomoJnbsp;carcere liberetur. Ladiflaus oraculo Virginis aufcultans, cum continuo libef^'nbsp;riiubet,ieiunium quoque triduanum cum fupplicatiombus indicit.Q^bus r*'nbsp;tè pcradis, quum in bafilicamcum vniuerfa Pontificum Proccrumque niati^nbsp;iterum couenifletjtadus lapis,qui fepulchrodiuinhxferat,facile amouerip3'nbsp;fuseft jamp;DiuiRegisefütærcliquiaîi DeSalomoniscaptiuitateBlondusHi'nbsp;ftoricuslonge aliter,ac rerum Vngaficarum veritas poftulatjfcriplifle viluse»^nbsp;quum eorû Annales nonperlcgerit.Nam anno decimonono Imperatorisnbsp;rici,qui fecundum Hericof urn ntimerum, qui Cæfares creati funt ,Qj^rtus,l^'nbsp;cundum verb eorü,quinönmödö creati,fedà Poiitificibusmax.coronatifü^^nbsp;Tertius eft appellatus, magnam inter Gregorium Septimum Pontificeflinbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i
manum, amp; Imperatorem ipfum, difeordiam exarfiil'e refert. Q^ppe qui tra æquumamp;s fas fîmoniæ vitio percitus, Ecclefiaftica Diuina muncra jnbsp;nundabat, nec Pontificia admonitione correptus, hac prophana: auaritix 'nbsp;fe abftinerepoterat.Eodem quoque tempore fubdit,Vngaros SalomoneR^s*
fuo in carccrem coniedo,qucm Germanis refiftere nefeire dicerent, Hend^' indixifle bellum, contraillum maximasin Pannoniam copias induxifle.nbsp;quidem tempeftate, Agnes Imperatoris mater, adminiftratione abdicatajR*'nbsp;mæ vitam duxit. Seuerum à Pôtifice moxedidiimde Simoniapromulgatuinbsp;quo no fermone folum,verumetiam aquaamp; igni Simotiiacis interdidu. 02*^nbsp;amp; hac leg» multi notati fuht Epifcópi,qui Imperatoris infaniç gratificarinbsp;erant.Conciiium quoque apudLateranum ab Epifeopiseft habitumpro^^ nbsp;frcquentiflimu,quo Guibertus Rauennas Metropolita,amp; magna LogobaT^^ ,nbsp;rum Epifeoporum manus, item Matildis fui fcculi gloria, amp; matronaru 'nbsp;ac Sifulphus Salerni Pnnceps,præ cæteris cohuenere. In eo Robertusnbsp;dus Nortmannorum Princeps, qui c Gallia cum exercitu profedus inhabit'nbsp;Apuliam fugatis ex eaprouinciaGræcis Aphris, occuparat, qui inuitisnbsp;partem Italis vfurparant,amp;: mox Siciliam,exadis Aphris,fibi vendicarat,fr^^nbsp;que Rogério dono dederat.Qutim Picenum quoque agrum,pontificixdb^nbsp;nis habitum nuper occuparecoepiftct, cum cæteris Nortmannis anathci'^nbsp;nota fugillatus eft. Poft varias tandem infidias,feditioncs,acbclla,Robcgt;^j^ |
I'
' malorumconfcicntia percitus, adeamhumilitateredadus eft, vtfupple^4 b perpetui obfequij promiflione, pontificiamveniamirhplorarit. SeddehiSnbsp;dertus. Salomon igitur carcere emiflus, paucos cum Ladiflao Rege dies agnbsp;nam in folitum fuforcm iracundiamque fccidens, ad vlcifcendas initiriaSnbsp;mum aduertit.Etcum ftaternis,item antiftitum optimatumque cofilih äcpnbsp;cibUs parumaudiret,diflitnulatafuga,miifionem petit. Diuerfus trahebatifnbsp;felix, amp; quern in Vngaros ac fratrem potentatum fufeitaret, ne facile qji* gnbsp;fuccurrebat. Si ad Henricum Imperatorem, à quo fuo iure auxiliumnbsp;poterat, cófügiftet,eum partim Pontificio,partim Saxonico bello diftine^* jnbsp;fcrat. Cumuls ille SaXones, caefis ex fuis hominum quinque milibus gt;nbsp;clade fuperarit. E Chriftianis nemo fibi olferebatur, a quo magnam ope^^l^J'^nbsp;ratepotuiflet, quare ad pfophanos animtim adiccit. Illud enim contini^^^.^;.nbsp;curritjCuthefcum Chunnorumprincipem,Barbara manupotentilfimu^nbsp;num regni, ac Tranflyluani dominatus auidiifimu, ad hoc bellû facile Wnbsp;pofte.Itaque Barbaricum clam auxilium exorat,quo fi in priftinamdigitic^j^^,nbsp;reftituipoflit,polJicetur,ac iuramento affirmat,fe Tranflyluanixregnuin ,nbsp;norum ditioni perpetuo concciTurum, accepturum quoque filiarain'j^^^^^j. i
-ocr page 267-DECADIS IL LIBER 1111. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;xi/
to
io
kætcrnumcum eofdus percuffurum. Barbaras inani fpc tradus, coâda in-genti mulritudine, in Vngariam erumpit. In primis duo caftella adoriiur,quorum alteriOngjamp;alteri Borfua nomen erat. De Chunorum eruptione tumul-tus cxorirur, Ladillaus confeftimcogit exercitum, contendit in Barbaros. Vix rumori credere poterat,qui Salomonern cum Chunorum genre coniuraflc re-ferebat. Dcfperata tandc fraternafalute, continuais itineribns in hoitium ca-ftrapetuenitjcuratis corporibus,forti ita animo hoftem aggrcditur,vt dare ter-gacoados continuo fuderit, fugaritq;. Ex Chunis dena milia caefa, ex Vngarisnbsp;vixmille defidcrati. Guthcfcus cG Salomone clandeftinafibifuga falutc com-parauit. Rex clara potitus vidoria, cum ingenti præda rediit, fecit apud omncsnbsp;aras rem facra,amp; fupplicationes pro agendis Deo gratiis cclcbratæ.Spolia tempos Dcorumaffixa,in vidoriæmonumëtum Diuina ope comparatæ, Saluato-itercdaædes. Poftquam Salomon rem è fententia minus profpere eueniflenbsp;^ognouit,mutato confilio,Chunorumvircs in inferiorem My ham,quam nuncnbsp;quot;^Igariam dicunt,fubinde conuertit.Sollicitat Thraciam,prçdis amp; rapinis ve-omnia, proinde Nicephorum Conftantinopolitanum Imperatorem ad ar-^^hritauit. Itaque Græci cu tumultuario cxcrcitu,quando Chunorum latro-î^^a tolerate non poterant, his occurrunt, obftantquc, fada pugnandi copia,nbsp;^fbaram multitudiné tanto furore adoriuntur,vt in fugam verterint.Maximanbsp;^unorumpars cæfa, cum Salomone pauci euafcre, qui dato tcrgo, ad Iftrumnbsp;^«narunt. Q^od eo magis faccre cogcbantur, quo vchcmentius phalangemnbsp;^^cdonicam inftare «à tergo cum valido equitatu refpiciebant, timebant ad-°^tim,ne antequamiftrum traiicercnt,ab hoftc circumuenirentur.Augcbat gt;nbsp;Jnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;magnitudinem fugæ difficultas, quando magna ex parte, qui cum Sa-
aufugerant,grauis armaturæ milites erant,quorum is ope diferimen e-''^Accedebat fpurciifimumitcr,hycmisque fa2uitia,quæ niuis turbine lumi-P^æpediebat,quareneque prxeedentes videre focios,neque expeditum iter ^ere Iicebat,ferebantur auij ac incerti,amp; à tergo cominus inftabat li^ftis. Adnbsp;tandem oppidum peruetum eft, quod quum celerrime incolumita-^^gfatia occupaflent, confeftim à Graeco milite occluduntur, vno die tantùmnbsp;node curata ibi corpora, amp;redintegratæ vires. Sed quum Salomon prære-j.j Pe lalutis,cum fociis loco euadere nullo modo poftet, potius pulchrè mo-ijj.'l^^nifame perire ftatuit. In fequenti die, ex oppido inhoftes erupit, contranbsp;q[j^^ftinatisanimis obfiftere,circumuenirc vndiq;, ne manibus elaberentur,nbsp;aperire,proinde fxua caedes oriri. Quumvtrinq; multi ce-cqj. .^^^Salomon cum nonullis enfe fibi viam inuenit, amp; quum ad Iftrum cu-fnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;congelatum amnem pede traiecit.Mox citatiore curfu in proxi-
i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;recondiditjvbicontinuo focios curare corpora, equos pabula-
atq ^^^^^eiubet,ipfe depofito fcuto,veluti dudum rcuerfurus fecretum petit, ^ot fociorum oculis eripuit, nufquam vitra vifus eft. Hominem aiuntnbsp;tuq. ynbsp;nbsp;nbsp;agitatum, aftlatum D iuino fpiritu, amp; falutari pnitentia mox perci-
^ofttudines recepifte. Quum caftigantis Dei manum intellexiftet,no cedendo à fe declinaftc, cumulatftTimasftieremopcenasexfol-ferociorem fe hominibus exhibuerat,eo mitiorem deinde fe prç-Deo, Sæuientcm in fefortunam deinde laudaft'e, reputafte fibi felicifli-tif^^^näeunq; olimfubiuerar,aduerfitatem,ratum quemeunqj mundus odc-tt^ ^cre chariflimu. In folitudine delitefccnti mos erat,herbis ac pomis vl-hnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fedare fame, corpus cilicio Sóftibiedis quandoq; ferarumpel-
^^ab^^^^^,ficcis frodibus ledum fternerc,vincere fitim aqua: fomnum vigilia hyjjj Q-c captare : conficere perpetuo ieiunio corpus,ac die noduque in facrisnbsp;tçj^ Diuina orationeverfari. O inefthbilem Saluatoris noftri benignita-Vpfnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fuerit,duriflima continuo corporapcrmollit,fapicntiam
^Pif falute dirigit, trahitqj. Nimirum Salomonis Regis nemo fatis re-admirari poteft, hominem animo elatiflimo, indomita iracundia, genere natum,collocatum in regali faftigio, verfatu femper in deliciis.
-ocr page 268-118
AN T. B O N F I N 11 RE R. VNGAR.
extemplo poftquani Diuinus eum fpintus inceflit, ingenitam vitro depofuifle fuperbiam. Pro trabea cilicium,pro purpureo ftrato frondes aridas, pro epulisnbsp;regalibus baccâs ac glandes, pro Syrmico fxpe vino paluftrem aquam, amp; pwnbsp;frequenti ftipatoruni manu, commutafle folitudinem, in caque lalubrioren»nbsp;quietcm,quàniin regno inuenifle.Nilftudiolîus,quàmhominu occurfum cobnbsp;loquiumque vitafte. Colomanni Regis tempore, femel tantum in Vngariavi*nbsp;fumperhibent, amp;eueftigio delituifle, nec vîquam ampliüs apparuifle. AdpO'nbsp;ftremum in fyluis Iftrix degentem, in Deo obdormiuifle memorant, ac Pol5nbsp;fepultum. Matrem veró,ac vxorem in Agmondenli cnQbio,quod in Stiria hquot;nbsp;turn eft,vita deceftiflc,acreconditascfleferunt. Ladiflaus cumiamdiuniu*^'nbsp;tuum fuifle ratus, quum nufquam extarct, addefenfandum ab lioftili iæP^*.^nbsp;regnumomnes ingeniineruos intenderat. Quando in dextera falutempubu'nbsp;cam fe ferre, comiflamque ftbi gentem omni lludio gubernandam elle inteu'*nbsp;gebat.Interea ccce iterum Chunorum furor crupit, amp; Copulcho Duce, Ct'^nbsp;filio,in Vngaria fæuitur.Primo impetu hxc innumera multitudo ferocilfiniaJnbsp;auriferamque Tranflyluaniam inuadit, homines ac pecora iuxtà abigit,nbsp;ftat omnia ferro ignique.Cui tantum immanitatis cft infitum, vt nullamnbsp;rum hominumque rationem habeat:dircptis rebus omnibus,populiSquciDnbsp;uitutem aftertis,in templa defxuit,fuccendit aras, nec diis hominibûsve pa*^^/gt;)nbsp;PopulataTranflyluania, fuperatoque monte Carpathio(cui à nimio falis auWnbsp;foftilisfruéfu,nonmiurianomeneft inditum) extemplo in Bihoriefemagf^ nbsp;vbi Varadinum eft,properatur. Ad flumen, cui nunc Vnfoer cft nomenA^
* norumcaftralocata, aliquotibidiebus immoratum^ PôfthxcTibifcum*^^ cere vifum eft,amp; in agfum,qucm Thocaydum vocant, hi caftra mouere,nbsp;citum deinde in treis partes diuidere vifum eft,vna amp; altera ad vaftanduHnbsp;nbsp;nbsp;
buléfem agrumdeftinatur, ad incurfandas Tibifci ripas tertiarelinquit^*^'; « populatis igitur excompofitoregionibus, advicumquendamaquâmvcc^nbsp;nere,quini Bechen appellant,vbi intolerabili prxda onufti,confeftinircß^nbsp;di confiliumineunr,gloriofc inter fe iadantes, Belligerâdo venimus,amp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;)
do reuertamur.Ex immenfa prxdx magnitudine,qua nil maius antè fuct^-ditum,hæc infolentia exorta, quando innumeralibcrorum matronarumH biliummultitudo captiuaabducebatur.Ladiflaus, qui inlllyrico tûcageb^j^^nbsp;Sclauoniæ regnum à forore legatum,amp;: ab ipfo ante propugnatum,ditimnbsp;garicæ adiecerat, quando longe aberat,his rebus prxfto adefle nonpoti^,^'^^,nbsp;vbi in Tranfiftriana Vngariæ parte edodus cft,à fera gete omnia diripi,nbsp;iterproperat, celerem prxmittit cquitatum,cum cataphradisnbsp;que fubfequitur. Abeuntes Chunos, continuais itineribus ad Themcu^^^jnbsp;inbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;inm fliinin WirA ir»nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fn/lMc »-/»ri ' OO** gt;
mncmcohibet,qui traieétoiam fluuio,fe tutô in proprias fede§ redire nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. l
debant. Poftauam eb neruentum eranvndemifcrabilis oreda nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;(
debant. Poftquam eo peruentum erat,vnde miferabilis preda fpeôfariP^^jjji-aduocara concione,Ladiflaus exclamat: Heu miferabile fpedaculum/^ litones.Profpicitelongiflîmumcaptiuorumagmen,vbipro fc quifque'^^nbsp;liberosque fuos longo fune obligatos,pedibus longuni ocyflimèiternbsp;alt;ftos,amp; in mifcramfeftiitutemproperantes agnofeere poteft. ingentemnbsp;dite vlulatum,veftrorumque infantium vagitum,quièmaterno collonbsp;tes,earum coaugeant vociferationes,amp; vna cum cis à tergo refpiciunt,u^^^j/nbsp;fibi opem videant adhiberi.Speâ:atc,quo pado alix, filiorum farcinag^
1 Inbsp;tnbsp;H
»I
deiidunt, hoftiumque calcibus fufeitantur. Alix à dolore ignaiiiam^^ j quàm immaniter àcergü vibicib.infcribûtur.Æquis ad hu cocul isnbsp;nbsp;nbsp;j J
Procercs,ac liberos coniugesque vcftras paflim cum matribus ad nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j
feruitia trahi tolcratis ? Proindemihipotius moriftatutum cft,quàmabii (j/ ingenuis hoftiliter niatronis, amp;: ram ingenti liberoruni turba, in quibus 1^^^ j,)nbsp;mnis regni iîta eft/urpiiTimè viucrc.Mox lachrymarum profluuionbsp;braque iimul vexilla infcrn lubct, cæten pan dolore perciti/ornfliniu nbsp;ne minore quidem animofubfequuntur.Chuni poftquani fc à tergopcnbsp;ciunt,agmen fiftunc, feque in aciem inftrudanaredigunt. Acerrima
f'
DECADIS II. LIBER 1111. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;zz^
l»
pugnaconferitur,quando his timor,fuorum charitas, amp; indignatio captiuitatis illis animos obfirmabat. In confertiflimum fe praeliumRexingerit, amp; dum in-dulgetpietatij-neq; fibi parcit, neque penculavlla reformidat, cadunt à princi-pio vtrinq; multi. Interea captinorum agmen properare iufliim, à tergo fibi o-pem adelie profpeótat,in adurgentes reludatur. Viri ac mulieres cum liberis æ-que fc expedite ftudent,foluunt reuimäas mutua ope mantis,deponunt charif-üinamatres pignora, vt à fronte fuis opitulentur, quod vbi propere faâ:um eft,nbsp;cum gratulatione voces edunt intenfiflimas. Infantes humi lam depofiti,vbi fenbsp;2 parentibus deftitui confpicantur, infolito fpedaculo perculfi, pari contentio-conuagiunt. Contra à tergo viri paflim exclamant, iubent bono efl'e animOjnbsp;^lachrymas æque ac fanguinem fundunt. Chuni in anguftias fe redatftos vi-lent,à tergo grauiffime cxduntur, à fronte impedimentis, amp; captiuo vel maxi-agminepræpediuntur, in quo matronæ cum pueris ac fenibtiS à fronte, pawner luis viris,qui à tergo inftabant, fortifiimè fuccenturiari VidebantUr. Namnbsp;cnio grauati,pro vallo,difpanfis brachiis obftare, fiepe ad protegendam imbel-^ininultitudinem,pro clypeo corpus opponerci Mulieres quoque morfibusi acnbsp;Pngnis digladiari,rapere quandoque arma de manibus hoftium, audaCia ac fpenbsp;î^^completæ,pueri quoq; fubfequi,matrum exemplo tradi. Quare Chuni,ànbsp;»0nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;terga dare cperunqpalantes fugiunt omnes,infequuntur V ngari.Quod
pientiflimo Rege vifum eft, corinuo exclamauit, Parcite humano fangUi-Pweite milites,fat cruoris hoftilis elfufum. Fugietem Capite multitudinem, i.^icirteadorthodoxamfidemanimumaduertere voluerlt,Deipopulumam-^ ^emus,quare nil Deo gratius,amp;i nobis falutarius facerepoterimus. Defer- 4»nbsp;tn r verbis ira militum,quiconque fuperfuerant ex Chunis capti,vnus tannbsp;ç^ieruus,qui Efeenibus dittos eft, velutimemorandæcladisnuncius euafinnbsp;pricftantioribus, initio pugnæ occubuit. Parta viéloria, Vnga-'nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;captiuitatis agmen, in libertatem du dum aflertum conuola-
tïi r * viuiMia nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ttipviiuviaiiu v.a.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;vaptij Viiu^ LiUX
p^ieruus,qui Efeenibus didus eft, velutimemorandæ cladisnuncius euafit* ^OBhIz^L.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;! -rxnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp; r* .nbsp;nbsp;nbsp;»-r
j-j gt; '«^VUiUprxltaUUUilUU3,uiiuujai^ult;LuvvuuuiL. X uxtrt nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;V Xlgd-
iint R nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;agmen, in libertatem dudum aflertum conuola-
' nbsp;nbsp;ftin *nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quifque fuos, amp; non tam nomine, quàm voce agnofCejjaritUr o-
' ii hûR nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;infperatæ falutis :
' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;11. ^^QUnniiflk.,...z.«;.-z..-;c «.¦
QL nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;X - jv*V Xamp;U.XIXlt;XXX11gt;lt;1VXO VAJ/V*. fcW*/ |/*v Wnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;X|.A Vnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;««.«.i T h/x
' l nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;congratulationi fatis aliquantifper fadum eft, fubito regis editto
,(
11
-'quot;¦«U viLi \*gt;XXU.lXUi UXXX ^W|^U.XX VzW^xxxxn a.xz nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;w vxcxxvx xxxnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;XXIV/X LXj
* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iufticio, Copulchi Ducis, ac cæterorum interitum de-
' herj f nbsp;nbsp;fluum innumeram fuorum manum captiuam apud Vngarum deti-
eodemqs bello amp;£. Ducis mortemvlcifcendäm, amp;eam à fer-î 1 txçi- .^^^^^candam decreuere, itaq; copias inftaurant j amp; ad redintegrandura fofficitant.Pro virili parte vndiq; âuxilia contrahunr,nbsp;hæAnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;, Hamaxobios amp;: Rutenos in Pannoniam ciere conantur. Poft
nbsp;nbsp;Uin *nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quifque fuos, amp; non tarn nomine, quàm voce agnofCejjaritUr o-
' ,| ij n nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;infperatæ falutis ac tarn lachrymofa congratulatio mox eXorta, vt
' Siioque humanitatis expertes pio fpedaculo collachrymarent Atv bi pu
dfis indidse, celebrata ledifternia, amp; apod omnes aras omnipo-Tli ^^ogratiæ pafiim adæ,amp; in perpetuum infignis vidoriæ monumentum, hodiernum vfquediem, aclarainfidelium cæde Paganusnbsp;puki-'^'^^^ntus eft. Chunorum populi cognita ab eo,qui euaferat ftrage fiioru,
jp nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'*) xxxwivuv lUXVlbiV 5nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;uxxv-xxx xzuvx.;^ exv-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;xwx wx vxxxx xxxxvx à XXXXXA
- . quum innumeram fuorum manum captiuam apud Vngarum deti-
læçj uus, namaxoDios lt;x rvutenos in rannoniamciereconantur. roit
r
I'
V
J' ei'
zx **r''*^*^***' iiiiiuumui^ciiauinciicanirmai,acreinieu:anoiauiic quàm pedem retro ferrent gt; eueftigio belli diem indicunt.nbsp;P^ltnÙm R ey rnn n in* rïirïl 11 Z'z-fc/vienbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i#-r»nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;zl Z* Ö r nzii-rzi t-iT^i Î-1 z-irtl 1
(f
L^iflaum mittunt, quibus rnadata dedere,vt Regem captiuos iubcant, aut recufanti fubindc bellum indicant,lt;iiemq-, pugnæ ptæfti-Ladiflai Confpedum vcniflèntjex mandató captiuos infolen-^viftnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nulla præreuerentia vfi. Adiiciunt contumelias, amp; non veluti
cap^icios expöfcünt. Qüinamp; hos continuo di-futilia Rex verba fubrifit. Ne imperiofa quidera Î0nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nddecere vidos: tune vel maxime j quum à benigUö Vidorc
(* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quod magni momenti efte videatur* Commémorât item
nullo Pannonum bello laCefiÏti, iam tettió Vngariam 1 'Ufcnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;plus quàm hoftili, homines ac peCora abegerint- Proindc
fuperbix nihil indulgendum elfe affirmât, ac te infedahos abire
Rex munitiffimû cogit equitatum,oppidatimamp;pagatimhomi-i^at. Ad regni fines quàm ocyffimè contendit,vc ante diem hoftibus oc-u
-ocr page 270-150 ANT. B o NF I NU R ER. VNGAR. currat,néve hos rcgnum ingredi patiatur.Contrà adprçftitutumillidiemcumnbsp;innumera multitudine adfuere,haud procul ab Iftri ripa fabbato die excompo-lito pugnam ineunt,amp;: cùm collatis vcrinq; ügnis, Ôô obftinatiirimis etiamani-mis pugnarent,nihil rune Ladillao occurrit antiquius,quani cum eorum Ducenbsp;lîngulari bello certare. Qiyre dcclinato àplerifque congreflu, palî'im Chuno-rum Regem inquirit, vlquequaquc difeurfans, Acum, Acuni ingeminat.nbsp;ille peculiare prælium detrcftarc non aufus, extemplo adfuit. Inito congreflu,nbsp;amp; tentatis Ladillai viribus ira animo concidit, vt adprimumfecuris iduraca-pire nutarit,amp; adicâo mox enfe trans foi fus expicarit. Speôtara Ducis Acimof-tCjChuni animo confternati,inftantibus Vngaris terga dare coaéfi funt.Palan- nbsp;tes deinde fugiunc,palîlmquc cæduntur,ininfülentilfimam Rex Barbariaind'nbsp;queadeo fæuiit, vc paucos captiuos fccerit. Ne minus quidc fuorum ferociainbsp;in holies, præter morcm fæuire permilit ne vlteriùs Chunico bello vexareWfnbsp;Vngaria. Ad poftremû infigni vidoria potitus, opima diuo patri Stephane fpö* 'nbsp;lia retulitjCumulatillîmas Deo gratiâs indiäris fupplicationibus exfoluit.nbsp;igitur Ladillai tempore vltimaChunorumeruptio fuit, quamuis régnante Si*nbsp;lomone,amp; vigente adhuc fraternaconcordia,hæc,gens (vt eodem loco fchp^'nbsp;mus) magnumquoque Vngariæ detrimentum intulerit. Tune enim traied^nbsp;Tranfl'yluania,ac fuperatis montibus Carpathiis in Bihorienfem vfque agnU®.;nbsp;vbi Varadinum cil, ab his late difeurfum amp; populatumfuit. Quo quiderntca^nbsp;pore ingenuam virginem à quodam Chunorum principe raptam, à Diuol^^'nbsp;ge liberatam, fupra late rctulimus. Poil Chunorum igitur llragem Roxa'
lt; rumbellumexortumell, quosRutenos nunc appellant. Regionemverol^ xiam dicunt. Roxolanos Latini frequentius nommant. Ladillausautenia'^^nbsp;tis Chunis,Rutenos aggreditur,quando cos in fe Chunos fufcitalTe, niilifl^nbsp;xilia,ac hominibus commeatibusq; iam ter bellum fouille nouerat. At ilA^^^nbsp;liori conlilio freti, non armis, fed obfequioinuidilhmum Principemfup^f^ )nbsp;dum ccgfucrunt. Neconfilioquidcmfuofallifunc,nam quum fupplices^Mnbsp;adiuilî'cntjingenueqj culpamfaterêtur,amp;: imperata fc cunôla faduros pI^^Ll
«....VZLAAAXAk./ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1.AWXXnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;KZ l-'XW U4-X 1X X U. 1W X i X J XIJ U. IXI X XXlXVi^ VXXX
dum ccgfucrunt. Neconlilioquidcmfuofallifunc,nam quum fupplic^^^ ..
ciperentjipfcconfellim errata rcmifit,amp; dementi ira animo omnes cll,vt non tam vi quàm pietate hollem fibi perpetuo cociliarit. Polonicui^nbsp;inde bellum exarlit,quia cum R Uten is amp; Chunis in Vngaros coniurallcr^^|nbsp;crat. Nam fine magnis auxiliis,Chunitotiens in Vngarosbelluminltai'f^nbsp;nequaquam potuilîcnt. Ladillaus igitur, quum hollem potius audacia,*!^ nbsp;cundatione deterrendum ellecenfercr, poil cæfos ad intcrnccionen)nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;jjp
amp; acceptes in deditionem Rutcnos,in Polonos fe conuertit,quos ncqjf^^^jf, tu do fanguinis, ncq; vêtus amiciria, neque vicinitatis iura in officio retintnbsp;Iam Sarmatiæ fines penctrarat, quum Polonorum occurrit exercitus,aflfl^jf(nbsp;diu acerrimè pugnatumell,amp; vtrinque multi cecidere.Polonica tandcoinbsp;inclinatur, inllat vehementius crefeente fpe Vngarus. Sed quum in 'nbsp;funderetur hollis, illius impetus vitra remorari non potuit, fugientein'^^^ ,1nbsp;quaque cædit, fugatquc, amp; c viôloriæ fuccelTu tantum animi vifloracccpnbsp;quoufque GraccouiAi, àGracco Romano ciue conditam,amp;Polonotinbsp;giam non peruenerit, nufquam pedem filiere volucrit. At vbiadmetröp^,,)!nbsp;pcruentumell,Ladillausvrbemacerrimaobfidionecircumuenit(eaninbsp;fiuuius influit,qui Scy thiam Sannatiamqj à Germania plané diftermin^^*- nbsp;maticumqj Oceanum dcfcrturjiam in tertium menfem prorogatur obi^nbsp;magna fames , amp;;rcrum ferè omnium egellas iuxtà obfell'os amp; oblid^^^^nbsp;celîî t. Corn mentum verb nouum inuenit ingeniofa neceffitas. Intenip^^^ijVrnbsp;de,Regis cdido,quifq; miles ocream galcamve effoll'a terra compléta nbsp;bis mniaconferre iubetur.quod vbi faélumeft,congellç terrae mox*^^jjjjj^nbsp;haud mcdiocriscxfurgit,qucm farina quàm primùmRcx afpergi iube^^^^ j,,*nbsp;fcentedie,oppidani editiffimum farinæ monté ante muros arcisnbsp;Ilium cômeatibus inuidcnt,ac pariter admirantur,vrbanâ commiferao^^^^nbsp;piam.Publicæ moxfalutisconfiliumineuntjfe.cibariorum egenos,
DECADIS II. LIBER IIII. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;231
Ho
Jo
ffiarcdados,Iongamhoftium obfidioncm,qui re frumentaria diutiflîmè fe mu-niucrant,vitra tolcrare non pofl'e, immo tanta ianifanie laborare, vt vix in ho-ram rcliftere liceat, quare in fequenti die fefe cum arcc dedunt. Rex caftigata aliquantulum eorum peruicacia,poft humilcm dcditionem,ius omne cum ci-uitate rcftituitjin pofterum admonuit, ne contempto amplius amicitije iure j innbsp;yngaros quicquammolirentur, quodfc faduros omnes recepere. Deincepsnbsp;inBocmiam dcclinatumiter, vbi quum aliquot infeftos habueritolimlibi populos, exada iniuriarum vltione, multisqj in captiuitatcm aflcrtisj cum dexter-rinio vbique eiufdem fortunæ tenore,veluti glorioliflimus victor in Vngariamnbsp;cum ditato iamexercitu ferecepit. Quum polt tot bella, fe in ocium reuocal-Bihorienfi agro inter venandum clelli admonctur internuncio gt; vt adnbsp;'-hryùumfiuuiumDiuæ Virginibafilicam dicaret, eamq; adiedo populo mu-^*i^ct,quem locum magnæ Matri gratiflimum futurum elfe lignificabat. Diui-^aftatim mandata præilitit, magnificentiflîmamædcm erexit, eiq; Pontilicemnbsp;P^æfecit,oppidum fundauit,Varadinumque iuflitappellari. Pontiriciam ædemnbsp;uiplifliina donatione,Diuini cultus gratia,cxornauit. Quum Htnricifummi-Pontificis difcordiam Gcrmani iniquo animo colerarent, eum ad capeffennbsp;Romanum imperium multisetiamprccibus inuitarunt, quern quum ob-recufantcm inuenill'ent,Rodulphum declararunt, Saxoniæ princi-Nihil auidius anhelabat, quam expcditionis Hierofolymitanæ præfectu-^^,vt pro eins Deinumine fanguinceffunderet, qui multo nos cruore a mor-/cdemit.Eius fepulchrum, cæteraq; dclubra à fda Saracenorum genre vin-qui inprophanos vfus ilia redegerant, ratus Saluatori fuo nihil hac ex-f iitione futurum antiquius. Augebat fpem iam rumor cliufus, Petru eremi-,nbsp;^jGallica genre natum,ac mira vitæ probitate præditum,è fanda peregrina-^Uereucrfum, Diui Petri iuflii non modo VrbanumPontiHcem, led Gallos',nbsp;upanos, ac Germanos monuilTe, Palæflinam, amp; Auguftiliima ilia loca, vbinbsp;, ^atormundiamp;natus Si: mortuus cft,omnino a Sar^cenis afl'erenda. Nec vl-. erandum, ilia facraria vbiq; Chriftianus quifque facinorôüfii^nus facilenbsp;/putur,prophanis quotidie piaculis incæftari.Qimndo ingenuæ,quæ pcregrcnbsp;^niuntjinatronæ nefandis ibi concubitibus fdarcntur,contrà viri, autinau-^iscruciatibusorthodoxam fidemabnegarc cogerentur,autlatrociniis accç-afficerentur. Proinde Petrum Apoltolorumprincipemiubere Gallos,nbsp; rnaanos hanc continuo expeditionem fufcipere,Terram,quam fandam vo-^Mfodaferuitute vindicate. Qtiinamp; Vrbanum,Petri eremitæ verbis admo*nbsp;Montemclarum in Aluernis frequentiirunamnbsp;^^^cfynodum, cundis qui aderantPrincipibus, vchcmentilîima quadamnbsp;endi copia, fufcipiendam banc fandilTimam expeditionem perfuahlfe. Go-j °bcdum,Euftachiurh,amp;Balduinum,præftantiflimo Bolimorumgencre na-^jBonoinaiæ Gallicæ rcgulos,iccm Podienfem Antiftitcm,Raymundum Æ-o- uij Coniirem, præterea Hugonem Magnum, Philippi Gallorum Regis fra-U,duos Robertos,alterumNormandix,alterum Flâdriæ Principem, amp;Ste-P ynum denique Carnoti rcgulum, fàndiflima: vitro militiæ nomina dedüTe.nbsp;^gt;namp;trcCentahominum milia,promulgato bello,d#pofitatoga,fumpliire fa-dextrumquehumerum figno crucis infcriphlfe ,quod annoodogefimo- 1084»nbsp;^rto fupramillefimum plerique contigifl'c memorant. Ac eodem quoq; temnbsp;P Jcjmpcdiendæ huius expcditionis gratia, Henricum ferunt, Roberto Flan-ad ß bellum indixilTc. Ad Ladiflaum,falutari hac gloria fuccenfum,amp;nbsp;ßodrogum oppidum Pafchaliafcftacelebrantem, eccc ex Gallia, Hifpania,nbsp;Penbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;QninetiamGuiliclmumGallorumRegisfratrem,
O nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;mififfe Pannonici referunt Annales, quiprx cx-
j|?^y^cgem inftantiflimè orabant,vt ctim Pôtificiaaudoritate,ac populi Chri-J^iiulfu,pro alTerendo a Saracenorum poteftate Saluatons noftri Icpulchro, ^^cfufccpcrint expeditionem,dclcgatam facrofandi exercitus prxteduram^nbsp;Bubernationem libenter acciperet.Neque facrarum Icgionum reeufaretim«
ü ij
-ocr page 272-idus dominatu cxattus,ad auunculum edugitjColang^ plorar auxilium, paternarnqs fidem, amp;:antiqua benci'^ jnbsp;^'».«11nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;w 1Ï ^11-
xji ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R. pcrium, quse inexpiabiles infidelitatis iniurias funt vlturæ. Rex pluribuseXó-rari non permilit, lefu Chrifto optinio maximo, quod tam præclarum facinusnbsp;fue plebis Optimatibus infpirarit, deinde Chriftianorum potentacibus, velhis .nbsp;maxime, qui legationis officio gloriobffimam prxfeóluram detulerint, gratiasnbsp;egic. Sacram expeditionemlaudauit, ac demum hilari fortique animo iaudibnbsp;fimum accepit imperium,legatos honorificc traótatos, amp; ample donates remi-lit. In illis item folennibus,cunélis Vngariæ Antifticibus Optimatibusqjjle^^' Inbsp;peditionem Hierofolymitana co anno perfedurum lignificauit.Qu^are omnesnbsp;amplcxatuSjCommendata Regni falute,triftes lachrymabundosq, dimibt.De- nbsp;inde adConradum BoemorumDucem,Othonisfilium,Iuumquc ê Ibrotcne-potcm,cxtemplo tabellarium mittit, quidelatum fibi Hicrofolymitanx expe-ditionis imperium iignificaretjiubcretqs iuuenemfc militiæ accingere,coniponbsp;ncre domum, excrcitum ad vlcifccndas Saluatoris iniurias pro fua virilicópi'nbsp;rare. Lubentiffimo animo imperata fufeipit nepos, ad ftatum fe diem adfutU'nbsp;rum pollicetur,falutariexpeditionc admodum exhilaratus. Dum pcregrino'^'nbsp;terque bcllo fe accingit, ecce Sentapolux, qui ardaiuuenem confanguiniwi^nbsp;tangebatjjConradi Ducis nomine, ac intempefta node Pragam adit, capifiu^'nbsp;Poftcro die à coniuratis honorificc fufceptus,faucnte Pontifice Pragefi, tyr*'^^'nbsp;nidem occupât. Conradus dominatu cxadus,ad auunculum effugitjCoiangui',)!nbsp;nci facinus enarrat,implorât auxilium, paternarnqs fidem, amp;:antiqua benehei^nbsp;mcmorat. At Rex meritorum Othonis haudquaquam immemor,no mod^ai^'nbsp;xiliares copias, fed pro reftituendo nepote, fc amp; Impcratorem amp; militeiufi^^nbsp;pollicetur,excrcitumigitur continuo cogi iubet, amp; validiffimumparat equ*^^'nbsp;W turn. Quin amp; alios ex fratre Geyfanepotes duos, bello fe accingere prxeip^nbsp;quorum alteri Colomanno,Almo verb alterinomenerat. Almum Coloniii**nbsp;jnagis amabat,quando ilium multi fanguinis efFuforem, contra verb hunt'J^' ;nbsp;tiorcm è fapientia fua fore profpexerat.Quare Colomannumfaccrdotiode®nbsp;narat, vt dirum religionemitefeeret ingenium, amp;confilio motus Agrien^^*nbsp;Epifcoptgn dcclarauit. Quod vbi nepoti fignificatum eft, in fequenti nod^*'.nbsp;Poloniam cft'ugit, ingenitafcrocia dudus, ncquevctcrumreturn ignarus,?^ nbsp;tremamp;auum à Polonis olim honorificc exceptes. Plerique iuuenem nob«^ ,nbsp;fequuti, quorum principes Marcumamp; Vgram memorant. Colomannifu^^'nbsp;ini quo animo Rex tulit, improbitatem indolis abominatus. Comparatist*'quot;nbsp;dem copiis,in Boemiam cotendit. Vix fines attigerat, ecce cum morbusin'^quot;nbsp;fit,amp; languor ingens. Qiyre Principes Antiftitesque omnes confeftim i'pP*'quot;nbsp;rat accirijVt rebus confulat Vngaricis,amp; antequamhumanis excedat, de itiquot;''nbsp;ro Rcge difponat.ItemadColomannum^Marcellum Presbyrerummagnä^^jnbsp;ditatc præditum, amp; Petrum Comitem oratores mittit j qui fuo nomine entnbsp;Polonia rcuocent.Increbrefcente deinde ægritudine,conuocatis optimatib^;
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Almum mitiore ingenio, ac ptæftanriore indole adolefcentem regno fibi i
ccdcrc iubet. Mox ex teftamento quascunqucapudeumbonacompertaln -, omnia bafilicis cnobiisqj facrislcgat, nullam in Vngariaædem benefice .nbsp;fuæ reliquit expertem. Poftero die Rex ille fandiffimus, omnium populotnbsp;I o 5 y. iudiciohabitus,anno i3iutisnonagefimoquinto fupramillefimum,tertio câ^nbsp;das Auguftas,anno verb regni fui vndcuiccno,inDomino obdormiuit.Si^ /nbsp;beris aliqui deceffifle ferunt, neque an ne vxorem duxerit, fatis conftnf)nbsp;quod exEpitaphio quodam fepulturæ inferipto ad Vifprinienfem bafifi Jnbsp;in quam antiftes quidam Gefla amp; Olhait reginarum ofta congeffit,Epigi'tU'0nbsp;tale eft : Ladiflai, fandiffimorum Pannoniæ regum confortum hie offi ;nbsp;feunt. Quod ego hand difficulter crediderim, quum Pyrifeam Ladifiai fib' Inbsp;Vt in Seçundi Stephani geftis rcfcrctur,amp; ConftantinopolitanoImperat^.^nbsp;matrimonio collocatam, eorum Annales plane tradant, nomen Imperat^nbsp;prartermittunt, quern Emmanucicm fuift'e puto. Corpus Varadini honf'^.
Aim-M. centiffimis exequiis fcpultum eft. Almus autem bona fimplicitate natu minor, Colomanno c Poloniaredeunti regnoceffit, neprimogenftnbsp;fratt^ j
-ocr page 273-DECADIS II. LIBER HIT
135
fratremiure defraudare videretur. Promulgato diui Regis inrcrirn,tantus vni-uerfam Vngariam planólus inuafit, vt ne minimum quidem pagum inucneris, quinonafliduoplanólurefonaret.Alij Patrempatriæ,pientifllmumRegemin-geminare alij,pars vnicum regni feruacorcm) propugnatorcmque fortillimuinnbsp;exclamarCjplerique Parentem pauperum, multi lantliflimum Principe, amp; vir-ginitatis aflertore dicere, fauftiflimis omnes cognominationibus certatim ex-tollere. Nemo autem pro dignitate laudare. Omnes in pulla veftc, deiniflaVenbsp;barba Regem optimum ac pientiiTimum annos treis deploratunt, Qmes cho-reisacludis, amp; lilentiuin cantibus amp; citharcedisindiótum. Quifque libi vitronbsp;10 fefttuitateminhibuit,ac interdiótipafllmioci.Quem principem amiferint,fub«nbsp;fequuta miracula oftenderunt. Qmbus enim lacri corporis cuftodia delegatanbsp;fueratjdum Varadinum iter faciunt, corpusque deuehunt, quum laborc, turnnbsp;affiduo mrore defatigatosaltillimus eos fomnus inuafit, plus tequo dorminbsp;ttir,quin amp; ad tertiam vfque dici horam ftertitur. Currus, cui corpus eius fiic-tat impofitum,finc lumcntis, quæ duduin pabuiatum cmifla fuerant, per fe ci-tatus, creditum libi pondus rcubà Varadinum eifert, tamrapidis vitro rotisnbsp;propetat, vt ab expergefaólis cuftodibus nunquam aflequeretur, nec vfquainnbsp;remorari potuit,doncc ibi conftitit, vbi Ladillai nuiuen fibi fepulchrum opta-rat. Infuper inter fcpeliedum,quum vnus ex omnibus male id olcrc dicerct, in*nbsp;crepantibus cæteris,quifuauiflimamodorisfragrantiâlcnriebant, os illiin tcr-garepente retortum,ac humcris vfque adco mentum inha:fir,vt nullo medo a-iiaoueripofletjfedrcpentinacorreptus pnitcutia continuo exclamaüit, Pec-^auiinfanótilfimu Principcm,acDeocharifl'imum,amp;:execrabilimaleloqucnnbsp;fiapium numen violaui,proinde fände Ladifiae,miferere mei. Deinde iepul-ebtum fupplex veneratus, iratum fibi numen conciliauit, mentum, quod hu-nieroinhæferat,non fine obdudacicatrice auelli potuit. Nec défunt, qui référant cubicularium. Rep-em ad Doftes rempli præftolantem* ac nimio moræ tæ-
I
Z34 A N T. B O N F I N 11 R E R. V N G A R.
caro fuitjVbi neque ofta,neque neruos cernere erat : vix parentes pro iilio vota fufeeperant, ciiin pedibus ac manibus conualuift'e norunt. Sed de fanftül*' mo Rege baólenus.
R E R V M VNGARICARVM DEÇA-DIS SECVNDÆ LIBER V.
3 E F V N c T O Ladiftao, Colomannus rite fucceffit, fed quomoHo pifeopum, è fratribus vnicum fuperfuiife, amp; ne regnû à rcgialb^fnbsp;fu,amp; permittente fummo Pontifice,adactum referunt, fe facerdo-
id accident,diuerfa eft opinio.Hune aliqui Varadienfem fuiflcE' 'nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;n^nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'ynbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;(
pedcftitutum,in alienam poteftateni concedcret,optiinaiuniiur fu,amp; permittente funnno Pontifice,adactuni referunt, fe facerdo'nbsp;tia dignitateabdicafle, ac regiam obiuifle poteftatem, ne regnumfuaptenatU' jnbsp;ra fluôtuantiflhnumijhac potiffiminn occallonc iret pcrdituin. Atque abnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'
ris idcirco Kcnucs Caïman appellatum, quia canonicarum horarumlibruP* Epifeoporum more gcftarct. Alij contra (amp; vcriiimiliùs)prodidcre,ColoniaJgt;'nbsp;num audita diui patrui morte, è Polonia continuo rediifle, cedente Almo*^*^^nbsp;fuiiTc coronatum, ac Ducatumfratri vitro concciTiiTe, quo tertiamregnip^'nbsp;tem iibi comparabat. Is animi potius qu«ain corporis dotibus pollens, afp^*-. Jnbsp;turpi fuit amp; monllrofo : quippc cuiliifpida amp; pilola membra, neque 'nbsp;confcnticntia,baudmcdiocrem corporis contemptum afferebant. Acced^Dnbsp;linguablefa, quagratiæ conciliatrice ncquaquamprofperè vtipotuit,amp;S^nbsp;bus à peôlorc prominens,itcm claudum ferunt, ac parum iibi æquam fortd^nbsp;fuifl'e naturam. At detrimenta corporis refariit animus, liquidem callidusnbsp;ilutus erac, cui docile ac verfatilc fuit ingenium. Verùm in homine libido p^nbsp;tius,quàm ratio dominari. Animus crudelitate magis, quàm humanitatenbsp;ctari. Prætercadiincilis,morofus, fufpicionibusac fùrori nimis obnoxius*^,nbsp;tatem pi^um colere, amp; multo minus inuidia carcre. Quæ quidem viti^ jnbsp;dus delitefcere nequiucre. lam dudum inGermaniam fama dilfundi^^'^,j' jrnbsp;mox per Gallias paflimvagatur, Ladiilaû Hierofolymitanæ expeditionisp ¦nbsp;fcôtum vita dcccfliil'e, Colomannum exfratre ncpotcmcifubrogatunb^j^^,nbsp;uerfum in obfequio teuere regnù, item diuitiis amp; copiis æque poliere.nbsp;obrem ne mediocris quidem triftitia regulorum omnium animos inceiE^^j.nbsp;quidem in Palæftino bello fandiflimum fortiflimumque Imperatoreini^nbsp;iiile reputabant. Vnicum bis leuame fuccurrebat,CoIomanni nepotisnbsp;ria, quein àpatrui fui probitate ac magnitudinc animi non degenerateIp^.^-,nbsp;bant. Jtaque oratores ad eum mittunt,bisque mandata dant,vt in prinibnbsp;tiæ officio fungantur. Communcm c Ladiilai morte dolorem iam con^^Fnbsp;référant,atque iuuenem confolcntur. Poft bæc pro regia dignitate,nbsp;per iniucrit, ex more congratulentur, omneisque vires ôô auxilia defer^d-'^jj.nbsp;poftrcmum exorent, vt dclatum tot Principum nomine, facrolantonbsp;tionis impcrium,quod Ladiflao paulo ante contulerant, lubenter accipi^^ nbsp;bantur cnim iuuenem^quantum in fe litum erat, illins veftigia iniitatuf'^nbsp;non minus nominis quamrcgni bæredem fore. Scdlongê aliter atqu^nbsp;rant,res accidit. Nam quumlegatiin Vngariam veniil'ent,amp;madaraexpj^^jp^nbsp;fent,nibil impetrarunt, Quinetiam ftatim,vbi ante Regem conftiterc, P jnbsp;faufta eius præfcntia diffiii,fc re infefta abiruros arbitrât! funt, neqjnbsp;cidit) quicquâ boni duôlu amp; aufpiciis eins fieri pofte credidere : rati,v ¦nnbsp;pore,ita animo, bunc Ladiftao multo inferiorem futurum. Illenbsp;impedimenta caufatuSjobftinatiffimè dclatumiibimunus reeufauir. .^pijnbsp;tantæ gloriæ renûciare puduit,nullis expeditionem copiis adiuuit. jJ inbsp;( vt paulo infrà rcferctur ) cos bofpitio tranfituque probibuit,velutihojnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1
vind'icandumfepulcbrum, fed populädam Afiamprofcâuros peregre^Jj.ppii' retur. At Principes fpe fuafruftrati,ncquaquam proprer hoc animonbsp;tur. Copias innumerabiles,amp;: quæcunque bello funt vfui,comparant-
-ocr page 275-D E C A D i S II. LIBER V.
10
JO Qem omnes,amp;: ad Nicomediaiii copias coniunxerc. Q^iod vbi fadtum eft, Ni-ceaiïivnito confenfuobfidentjBithynie mctropolim,quç ab initio Anngonia, I Antigono Philippi filio, deinde Nicea, à Lyfimaclii coniuge fuit appellata.
per Italian!,per Pannonias Thraciamqj alij in Afiam contendere. Nä Petrus e-remita,expcditionis auótor,cuin Balduino à fratribus per Germanos,Vngaros ac Thraces Conftantinopolim peruenire nititur. Epilcopus autem Podienlis,nbsp;Hugo, Magnus, Raymundus amp; Stephanus,fupcratis AIpibus,in Italiam ad Ronbsp;manum Pontificem conucnere.Mox tripartite) profedli, pars vna Barium,Bru-dufium altcra,tertia Hydruntum abiere. Boemundus Guifehardi filius,pari a-more gloria: traclus, fc cum validiflimo equitatu his focium addit. Coloman-nus quLun per Germaniam amp; Vngariam hos iter faduros efl'e fenht,ne qua visnbsp;oppido vicoq; Pannonico interatur, cogit exercitum. Qt^ndo non fidei gratia,fed prædandi cupiditate,hos extra fines proprios cuagarireputabar, cxin-genio luoalios emenfus. Quum inclytæ expeditionis exercitus regni finibusnbsp;appropinquate fcnfiflctjtrcis obuiamicgiones præmittit, quæ Vngariæ iter inhibèrent, aut paruin aufcultantcs armis repcllerent. Poflquam lacra aduenercnbsp;aginina,non folùm duceSjprarfcóti legionum,amp; centuriones, verum ctiam gre-garius quifque miles improbitatem Regis, quem tanto beilo præficerc voluc-re,quàni primiim admiratus eft. Quippe qui Chrifti milites ,amp;Saluatóris no-ftri telleram ferentes,nulla religionis habita rationc,non modo nullis comme-atibus ßrauxiliis adiuuit, fed præclufit iter, amp;c interdixit,immo bellum pertina-eins obftantibus indixit.Ne parua quidem Ladifiai commiferatio omnes incef-to feratjVtpote qui omni ex parte bcatiflimus iudicatus , degenere demü fuccef-fore fugillarctur. Poflquam autem occlufum itcr intcllighr, id enfe aperire de-cernunt.Itaque agmen in aciem rediguntmunitiffimam, in medio impedimennbsp;ta locant. Et poft exploratores,velitumagininapræmittunt, obflatcs infinibus^nbsp;ngaros forti animo adoriuntur, amp; proterunt. Mox cætcra fubfidia admouctynbsp;ne Chrifti legionibus iter impediant, ncvc' ci baria pabulavc fubtrahant, poll-quana auxiliäres copias abnegant.in primo cogreflu ex Vngaris ceciderc multi, quiimpio Regisedictodudiobftiterc, incæteros, quitergavcrterunt,mi-tiusaóluna.Dehinc inuito faótum itcr,commcatus allati,amp;: exoluta l^fpitalita-tisofficia,irem clandcftinismulti donis,pars magna pccuniis, amp; aliis ahj admi-5*5 niculiSjfacrämilitiampro facultate iuuarunt,ne edntli fa:uitiapunirentur.Rcxnbsp;vbi pro libidine fua rem minime fucceffiflc confpicatur, cum pudorc,tumira-!nbsp;cundiafuccenfus,adThemcfum amnem caftralocat, vcluti initaiamdudumnbsp;pace,eos abire pcrmitterct. Hi poflquam ad Zcmlinum peruencrc, oppidumnbsp;continuo obfidcnt,'expugnantqj, ne quæ ad poftremum a Colomano fibi ten-derenturinfidiæ.Capto Zcmlino,commcatuu gratia,quos innumcramultitu-do poftulabat, vniuerfa regio diripitur,ac præda ©mnis co congcritur. Mutatonbsp;deinde inoxconfilio,Rex cum bis pacem init,cibariorum ac rcrum omniü co-piamreficit.Exprincipibus queq; pro dignitatc donauit,amp;pro rcfarcienda ia-;nbsp;lt;fturanominis,quando maximam infamiç notamfibi inuflameirc intelligebat,-40 nulluinhuinanitatis officiumomifit.At illi,rcconciliatis exbcncficêtiaanimiSjnbsp;perDaciam,MyfiasacThraciam, Conftantinopolim vcncrc. Qiwd vbi faélûnbsp;eft, quum Alexius Imperator proftifam facræ militiæ licentiam ægrc fcrrct,ni-hil diligcntius amp;: alfciftatius curafle vifuscft,quàm vt jMmo hi tempore Thra-cium Bofporum tranfmitterenr, in primisqj duólor Petrus cremita, probitatisnbsp;potius quam militaris difeiplinæ cópos,etiam inuitus in Afia traiieeretur. Tra-icclocxcrcitu,Raymundus Germano fanguinc natus,duxcrcatur. Mox Nico-mediä, Niccamq; verfus mota caftra. Paucis póft diebus Turcorii infidiis cir-tuniuentus, cum magna fuorum cladc adhoftes transfugit. Dum hæc in Bi-^hyniageruntur,cçteri Conftantinopolim principes conuenere.Traiccere tannbsp;ceanavnito confenfuobfîdent,Bitîiynie mctropolim,quç ab initio Anrigonia,nbsp;I Antigono Philippi filio, deinde Nicea, à Lyfimachi coniuge fuit appellata.nbsp;Inbsp;nbsp;nbsp;^æc^ loco amp; opere munitiffima,haudquaquamfacile potcrat cxpugnari,ma-
gno 1 urcorum præfîdio defcndebatur,præter ipfam ingens lacus crat,quo au ^ilia, conuncatus, amp;; cumfta quæ vfui crant, inuehi potcranr. Quin amp; fexagin-u iiij '
-ocr page 276-ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R.
tA Turconini milia fupcrucnerc, quilaborâti dudumvrbifubuenirenr, quibuï partim cxlis, partim rciedis fußsquejadbuc vrbs capi non potcrat,nili Aiexia-na claflis lacum inueóla,in coronç fpeciem earn circunftetiüet. Quarc dcfpera-to auxiliOjOppidani paucis poft diebus dcditionem taciunt. Vrbs Alcxio tradi-ta:qui dcditionem feccrant, vnà cum rebus omnibus Conftantinopolim cüßi*nbsp;migrate iufti.Vix quatuor dierum itinere forte prxccflerant, quumnuncij vu*nbsp;dique veniunt,innumcrabilemTurcorum ac Saracenorum multitudinem appropinquate dicentes.Nondum acicm eduxerant, quum mira pernicitate ho-ftis adfuit,conferta pugna,à mane ad ferumvfque pugnatum. Inaud.ta Barba-rûm cædes édita, præda incredibilis inde relata, cuius magnitudine omnis ex-pcditionis inopiaabundè refarta dicitur. SolymanusTurcorum dux, dilTunii-lata cladc,ante pia caftra difcurrit, obuia cunda diripit, fpoliatque, ne quid a-Icndo hoftirelinquat.Poft hxc iter per aridam lîticulofamque regioné faduni»nbsp;ad Iconium tandem peruentumeft,baud procul à Tauro monte rcmotû,quodnbsp;in Boemundi poteftatem ftatimcôceftît.Curataibi corpora, amp; refedus admû-dum exercitus,moxpræTurcoruminfîdiis,quadrato agmine iter fieri placuK-Quum Heraclix appropinquaflent, oppidani prxfidio deftituti,vitronbsp;liis occurrunt,deditionemque faciunt.Balduinus amp;:Tancredus,quum idpr^*nbsp;fidio carere fenfiirent,Tarfumproperant,facilique deditione potiuntur :opp*'nbsp;dum his cxterorumprincipumconfenfutraditum. Infuper vtranque Arment'nbsp;am maximis copiis adoriuntur,oppida prxfidio deftituta baud dilnculter capi'nbsp;unt,eat|ue omnia Palinuro Armeno,qui fignacrucis fequebantur, Galliduc^^ ;
^onceflère. DeindeaditaCappadocia,Cxfareamcapiunt.Receptisquenoi^' J nullis oppidis,amp;prxcipuèSuraamp;Murenfivrbe,fuperatomonteTauroinpr^' ,nbsp;fufifîîmam irriguamque planiciem defcenderunt.Ét AntiocbiamobfederejV^'nbsp;bcm olim clariflîmam,duodccim milibus palTùum à Cilico mari remotam/^^nbsp;arx munitiflîma ad exortum folis,duplex in gyrû murus,alter latericius,ex q^^^'nbsp;drato lapij|ealter:item fexaginta turres fupraquadringentas, amp; pifcofus prop^nbsp;lacus.vrbi Caflianus Rex dominabatur, Babylonici Regis ftipendiarius.nbsp;mundus ingenti ferocia percitus, primus in vrbem impetum facit, fugatoqiJ® jnbsp;frumentario,qui obuiam occurrerat equitatu, vrbanos commeatus intercip^^» inbsp;quibus militaremadmodumfamem déclinât. Debinc vrbc obfident,acinl*nbsp;ga obfîdionc, non tam perniciofa fa^me, quàmformidolofo B arbarorum bell^nbsp;laborarunt J quin amp; plerique dudores inediaamp;labore perterriti aufugere.B^nbsp;quibus Petrum eremitam, Guiliclmum Carpentanum,Tancredi Boeinund*nbsp;neceirtrium,prx cxteris memoranc,qui veluti defertores ,non fine ignoinio*'nbsp;ex fuga rcuocati,ac nouo militix facramento funt adadi- lam nonus raéfisnbsp;fidionis agebatur, amp; bine fxuafames,bine ingês boftium numerus adurgeb^f'
nbsp;nbsp;nbsp;Quare exipfa deQ^eratiorie eft parta vidoria : nam cum boftibus in confpe'*^^^
vrbis acerrimè dimicatumeft,quippe qui media ex parte cxfi,cxttri fufi tique.Galli amp; Germani bac vidoriaconfirmati,ad expugnandam Antiochi^^nbsp;animos multo vebementius conuertere. Adpoftremû eodem ferè menfCjPy^nbsp;rbi Antioebeni proditiofce, ac intempefta node vrbc occupant. CalTianusnbsp;aucriâ porta elapfus, in propinquos montes fe recipit, vbi ab Armenis internbsp;gandum exfus eft.Capta Antioebia, paucis póft diebus fxuiflimum bellûnbsp;Perfis exoritur. Nam cum Corbana jprxfedo Regis Perfarum,amp; Senfadonbsp;Caftiani filio, baud procul ab vrbe profpcrrimè dimicatum eft,ac incredibinbsp;abdudaprxda,quando centum ferè milia boftium ibi exfacrcdtintur,amp;P^^^ ,nbsp;ter equorumaciuinentorum nunierum, camelorum circiter quindecimmunbsp;funtabada. Qu,um vidorcsfein vrbem recepiflent, BoemundoNortmannr» ¦nbsp;prxfcdiis arcis, quam badenus atroCitcr propügnarat,eâ vitro dedidit. AntJf^nbsp;chia omnium fuftragiis,excepto Raymundo,qui aliquatifper interceflerat,nlt;,nbsp;emundo tradita. Quarto autem menfe, bine mods caftris, Rugiaamp; Albanianbsp;capta eft, amp; imminente byeme exercitus in byberna rcdadus.In fcqtientiaiif^nbsp;vere Trip olim adoriuntur, niox Tortofam,Gy bellumque recipiunt. Cum I r'
* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;politanquot;
-ocr page 277-decadis ÏI. LIBER V. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^37
poiitano Rege,quia vrbcm tribus iam obfeflam mêfibus, baud facile eicpugna-rcpoterant,micius adurn, æquioresq; conditionesoblatæiquippe quempecu-^ nias,arma,amp;; commeatus pollicentem,in fidem continuo recepere.Dehinc Benbsp;teloiiamp; Zeberhnpropcratum, vbi magnafitilaborauitexcrcitus. Tertio dienbsp;ad Brani amnem caftra locaucre,hinc per arduos montes iter fadum.Et quinto dieBeritum pcruenere,maritimam vrbem, mercatoribusque cclebrcm. Inde profccli decimo die ad Cçfaream,demum Hierofolymam venere,tripartite)nbsp;vrbcmobfcdcre,adportamprotomartyris,qua; ad Septetrionem fped:at,Nort-tnannus 8c Flandrcnlis Comités, ad Occidentem Gothofredus amp; T ancredus,nbsp;® admeridiem, montemque SionRaymundus metatus eft. Vnde quadrageftmonbsp;obfidionis die,quum Balduinus per tabulataquædam cumlegione validiflimanbsp;primus invrbempenetraftet,patcfecift'ctq5portam, vrbscapta ab ortu Salua- i 9*nbsp;toris vndecétcfîmo anno fupra milielimum.TurrisDauidis in deditionem ac-cepta,fatis fuperqs inomnem xtatem fexumq; fæuitum,mifcrrjma in templonbsp;trinque cædes édita. Quare in pedis altitudinem fupra pauimentum ibi cruornbsp;^^creuit.Infelixprofedto ciuitas, continuatis tot cxcidiis obnoxia, quando, vtnbsp;^ctuftioradimitcam,àPtolemço primo Ægyptiorum Rege, deinde a Tiro Ve-^Pafiani filio,item ab Adriano Impcratorc,amp; à Carolo Magno,amp; nunc à Gallisnbsp;^Germanis euerfam legimus. Gothofredus omnium fuftfagiis Rex Hierofo-
quot;quot; vttiitanusdcclaratus, qui quamuis cærcra regni infignia accepiflet, corönam tontenpertinaciflimc recufauit : exclamans,haudquaquam fas elfe, Chriftia-^tini hominem auream in ea vrbe geftarc corona, vbi Chriftus Rex maximusnbsp;Pttieampertuliflct.Paulo póft quum ingens hoftium multitudo aduentare nu- *nbsp;^*^tetur,quæ vrbem ab Europicis eripercnt,cótinuó his occurfum, atque nonnbsp;Ptocul ab Afdoua dudlu amp; aufpiciis Gothofredi féliciter pugnatum,amp; cçfis fu-^^lüehoftibus clariflima eft relata Victoria, vbi centum milia hominum ex A-^rtcis cecidifte perhibent. Quingenta in certamen milia hoftium defeendiflenbsp;F rique ttadiderunt. Ad Colomanum itaque redeamus, qui poftqu^m dimif-Jo trenbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;expeditionisexcrcitibus, in regiamfe recepit, Almumque fra-
^tn ad fua oppida redire permifit, malcdicentium opera, magna inter vtrun-Htiefratreminterceflitfufpicio. Aliqui huic, dumgratificari ftudet, prçcauen-
5 rratris inildias admonent contrà verb plcriquc alterum edocent, ne quo ^'iiuodo confidat,quemnunquam dolo carerc,fat exploratum haberet. Exnbsp;J^ttifpicione iimultas oritur, è limultate mox inapertas inimicitias ac bcllanbsp;ai^''^^Pttur.Quid plura ? fraternum indicitur vtrinq; bellum. Et ad Tibifeumnbsp;^tn,acVarkhon oppidum, cum validiflimoequitatuRexproperat, contranbsp;^ushaudproculaboppido caftra locat,Tibifcus inter hos médius interflu-^^Pttgnæ dies inftabat, quum bonorum quorüdam opera, paucorum die-[ trinnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;hunt, 8c de fraterna interim Concordia agi cptum, Proceres v-
tia ^'^tnmilitibus fine ducibus couenere: quumfeniores plerique feilten-tefti ^?^'^^^t,illius potiflima vifa eft, 8c in ea mox decrctum fadum, qui de in-ride^^*^^^^^'iæ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;amp; quæcunquemalaPetriSalomonis^stemporibus ac-
riu j^^tJnipolitc 8c copiofe dift'eruit. Non fas eile frtterna bella fouerc, ne- jjj ,?j^tlintegrareciuilia, neque produobusfratrib. omnes ire perditü.Inftim-'Ut nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp; fttrutn nulla fit Vngaris inter fe dimicandi caufa, eos nullo modo
*His prælium conferturos,nequc in care ducum imperio aufcultaturos, integrum, ft ftcua ptignandi libidine rapiantur, ftngulari certa-V ^nnuicare.Quicunque re vcrbóve faueant,capitales iamftituros, demumnbsp;pro Rege habituros.Approbata vulgo fententia, Grac-tuIp'T^ö^mjadAlmum Ilias mittuntur,quidecretum nuncient.quod vbi rc-caftra foluerc, ac afraterno bcllo manus abftinuerununbsp;Mai;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Colomannus (vt aiunt) lufcus,claudus 8c gibboftis efletjnon æquo
certarepofte videbatur.Deinde mutato Rex conftho, quum ^^tetaliquantulum,in Rutenos, quos Roxolanos olim appellabat, armanbsp;tt)ratusniulto melius fore, domicolcre ocium, ac armaforis agerc j quam
-ocr page 278-138 ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R.
inteftino,eodcmquc calamitofilftmo bellopericlitari.Comparato igitur maxi* mo cxercitudn Rutenos Contendit: poftquam fines adiit j hoftili more cunftanbsp;igni fcrroqs deuaftac,homines acpecora paflim abducit.Quod vbi rcginx nun-ciatum eft, cui Lance nomen crat, Colomanno obuiaprodiit, profufis lachry-mis fupplcx,ad pedes hoftis procidit, exclamans veniamacpacem orat.Pro vi-rili fua rapinas dcprccatur,inftantiftima fupplicatione amplcxatur genua, vt Runbsp;tenis ignofcat. AtReximpudentiflima efllagitationc mulieris oitenfus, haflCnbsp;præter dignitatem regiam calce rcpulit,haud fas efle referens, maieftatem Rc*nbsp;gis fmineis vlulatibus incæftari. Scdilia vireieélajclatis inclü manibus,lt;li-uinam opcm ingeminat,diramq5 repulfam incufac.AducntaruntinfiiperChu*nbsp;norumlegati,qui multis prccibus,Rutcnorum veniam ac pacem orabaiit.Nubnbsp;lis tarnen precibus Rex exorari pocuit. IntereaRuteni Mircodcm Chunoru®nbsp;Ducemcumauxiliarib.copiis acciuerant,amp;: vtrique quinque fere millbus pal-fuum prope Colomannum metati fukt.Quum legati dcfpcrata pace rediiilenhnbsp;pertinaciamquc viriretulift'ent, extemplo curatis coporibus, iecunda vigiJ*^nbsp;noótis, amp; quadrato agminc,incautum hoftcmadoriuntur,amp;pra: infolentiafli^nbsp;talc formidantem,protinus in caftra carris circunfepta impetum faciut,irru®' |nbsp;puntque,fomno amp;labörc grauatos obtruncant,amp;expergefados obftantesqi'^ Inbsp;partim proterunt,partim in fugam vertut: nam improuifo impetu pcrculfi, 3^*1, Jnbsp;fugere, refiftcre alij,pars arma cdito clamore capclfete.Non ftatariOjfcdtu®*^ Inbsp;tuario quifque prælio vti. Adpoftremumdefpcratafalutc,palantes omnesl^^' Inbsp;gcrc, fyluarum difquirere latcbras, amp; ica vitam tueri. Ruteni, præ indigni®^^ Inbsp;rei,amp; fortunæ dexteritate, vfquequaque fa:uire. Quarc Vngarorum exerci®^ Inbsp;'ad internecionemvfque ferè cæfus,vix cumpaucis nobilibus Colomannus^' Inbsp;uafit. Vcterana cnimlegionemunitus,cæfis compluribus, reliquis maximaInbsp;parte vulneratis,crupit.Quern dum Chuni infequuntur,Euczcn,Almafig®^' Inbsp;re natum, ac virum fortiflimum, cum magna manti fuorum, item è Ponti^^*' |nbsp;bus Gupam amp; Laurehtium,multosque alios fagittis intercepcre. Inftabatànbsp;nbsp;nbsp;I
go Mond*chus,vnus è Chunorum principibus,in qucm Matthæus prxtoriai^ J cohortis præfeôhus fe conuertit,audaciam hoftis repreflurus. At illc mOX Inbsp;fus fpicula mittir, Matthæiquc pcdcm fagitta traiicit : quo vulncrc prxpctli^ Inbsp;iam in hoftium manus perueniftct,nifi clypeis cxpcditi focij protcxiflcnt.E^j Inbsp;Petrus Monochum adoritur,amp;à fagitta feftiun capit,vulncratque, viuumq-Regem ducit. lulas quoqve Comes traiedo pede, vix c mambus Chuum''^ |nbsp;euafit, quo tabifico vulnere paucis poft menfibusin Vngariaexpirauit.ViS^^nbsp;igitur caftris exuti magnam in ea ftrage iaóturam fecere, quando amifiisnbsp;dimentis,veftibus,prætercavafis,armis opibusque regalibus, paucinbsp;rc.Qm infyluas eftugcrant,præ incdia,calccorum foleasigni arefaftasnbsp;runt. Hac Vngari cladcmitainfignc fuifletradidcrc,vtcæteris antefcrant^^|i
* dem ferme temporc, duos è priore vxorc liberos Regem acccpifle dicunt, f difiaum amp; Stephanum.Ex quo gcnerc mulier ilia fucrit, amp; quod ei nomC®nbsp;reperio. Pofthæc Nortmanni vniucrfamDalmatiæac Græciæoram,nbsp;rio duce,qui Boemumÿ frater erat, infeftare cperunt. Veneti, qui i
quicdani paulo ante in Dalmatia occuparant,quum cætera amp; præfertinim^*-terranca lamdiu Vngari poflidercnt,vcluti inhunc vfque diem rctinent, cum Colomanno percu/l'erc,quandoquidem ad vtrofque propugnationbsp;tia: pertincbat. Conditionem fccdcris Rex baud inuitus accepit,ratus vtnbsp;rat, fi fub amicitiæ prætextu Dalmatas rcuifcret, veteres Vngarorum focios»nbsp;PannonicæditionisauidifllmoSjaliquando fore, vtinfidemfui rcgni raca^^ nbsp;uocarenturJdto fccdere,hiConfcftimexpeditiflimosequitatus,ingenteni^nbsp;fem illi comparant: quam vbiconfcenderCjBrundu/ii portum occupaf/^P^nbsp;vrbi prxfidium imponunt. Mox in continentem effuiî,Iongè latequenbsp;popu]antur,homincs acpccoraiuxtà abigunt,amp;: vbifatis fupcrquenbsp;fem, ÔC lociipletinimum qucnquc eiTc fenfcrc in Dalmaciam fe recipiui^''nbsp;Colomaunum quidcm fpcs fua fruftrata eft. nam quunx videret V
D E C A D IS IL LI B É R V. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;139
^^caexpeditionc occupâtes, amp; modo cum Nortmannis,modô cum Patxüinis r*opugnatoribus bellagerere , ipfe iure fderis libenùs in Dalmatia diuerfarinbsp;''®pit.Q^m quum illius oræ nobiles tutius adirent,continuo admonebantur,nbsp;J'^priftinæ libertatis,yngaricæ focietatismemorcs efl'ent,fcqs quum hi vo-^crint, omnes àmiferaVenctorum feruitute lubetiflimè vindicaturum. Qua-advnumferê omnes Dalmatæ à Venetis defecerc ,amp; adPannonum focie-tatem rediere,atquG in primis Iadrenfcs,qui eicdto Veneto magiftratUjmüTumnbsp;præfidium admifere. Horum exemple cæteri duôti, Vcnctos vndiquenbsp;lonbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Colomannus auxiliaribus copiis Dalmatiam compleuerat, quibus
alniatæ freti fubitô defecerunt. Regismoxcdiôlo,veluti antepromiferat, P^fpetualibertate Dalmatia donata, fdus cum Venetis initum, quemadmo-diximus. Veneti etiam hac conditione iélum ferunt, ne cui V enetum no-inexpeditione Italien, ob Dalmatiæ vfurpationem, aliquo conuitio la-Çeffereliccret.Verebanturenim,ne qua mentionc Dalmatiæ ortacotentiomi-'tarem fufeitaret in eo bello feditionem. Vngarorum Annales nulla arte feri-P^) fed iîinplici tantiim veritate præditi,rcm aliter ac illi referunt. Colomannûnbsp;^unt, coüatis cum Petro fignis, qui eius regionis Rex erat, in monte Medrufiçnbsp;quam Petergazdiam,ideft Petrimontem,nunc appellant,atrociflî- .nbsp;iQ ^^P^gJaairc,cæfo Rege, Dalmatiam iure belli Vngariæ adiecifle. Immo à Pe-^'¦^jpolt Ladiflai mortem, qui earn Pânonibus addixerat, occupatam potius re-^^peralFe videbatur,rccuperatam «à Nortmannorum GlalFe cpifl'e vexari.Poftnbsp;æ^Kegem,ad coercendam Nortmannorum audaciam, qui late in Apulia do-^nabantur,amp; Adriaticum vbique marcinfeftabant,V enetamclairem condu-^1^^ccitis vndiqj auxiliis.Mox bellomaritimo, ad Brundulium Apuliâ inua-^nbsp;J tribus earn menlibus igni ferroque vaftall'e, retulifle hinc magna fpolia.nbsp;Brundulium amp; Monopolim expugnafl'e, has Venctorum prælidio com-^uniiffe, vti ciuitatcm vtranque Colomanni nomine cuRodirent. Coloman-deinde cum Vngaris fe in Pannoniam rccepilie, haud multo pôft,Venc-^°^comniilhis fibi vrbes vfurpalî'e,amp; in ius fuûaflèruille.Eas deniq; tiédis Vc-^etis, aPifanjjmilitibus iullu CælarisfuiH'e rcceptas. Hæcigitur Annales refe-, qui quamuis audoru infeitia res incompofitê feribunt, nihil tarnen à vc-alienû commentari videntur. Atq; illud inhodiernum vfq; dicm apertenbsp;^^tiftât,prætcroccupatas quafdam maritimas vrbes,amp;: eafdê quoq; potiflimas,nbsp;clallis prædominari pofle videbatur,nihil V enetos in mediterraneis pofnbsp;Maritimos infuper populos, Vngarici,nominis immemores adhuc nun-H'^atîilieripotuiire,amp;nili magnis iifdcmqj follicitisprçlidiis accuratiflimèob-^uarcntur,fæpiflimt à Venetapoteftate defcciflent.fedhis rebus fatmagnamnbsp;Y^efitimnouitates conicduramfacicnt, qui vixardiflimis munitionibus,vi-4c 5 præfidiis coerceri potuerc, ne adPannonicam libertatem refpirarenr.
^ythicananq; ilia libertas pro veteri cofuetudine, ira Dalmatarum animis in-, '^^tadnoftravfquetcmporadiuellincqucat, Conlîrmabatafperitasmon-quos non immerito Adrios appcllamus,amp;Dalmatarû atrocitas,que cum cytJuco potius,quàm cum Italo confentire vidcbatqj;. Qiiapropter Adriatic!nbsp;^itisinteruallo,ad Scythas potius,qtuàm Latinos,illorum mores declina-Sedad ladrcnllum defedionemredeamus. Imperante adhucHenricoinbsp;^?rto, qui annis circiter quinquaginta rcgnauit,amp; eo etia tempore, quo Or-^^phalus Phaledrus V enetç reipublicæ præerat,Iadra,eicdoV cnetorum magi-'^atu,præfidioqj ad Colomannum plane defccit. Quo quidem nuncio Vene-jq ^¦p^^nitni vfquc adeo confternati funt,vtlonge maioremhinc dolorem,nbsp;'l^ain è fdilTimo vrbis incedio, quod nuper acciderat, concepill'e vidcantursnbsp;^onenimignorabant perbreui futurum, vt eodem exemple vniuerfa Dalma-^arebellaret,amp;; ne opinione quidc acmetu fuo fruftrati funt.Colomannus re-^^ptaladra.cætcros paulo póft Dalmatiæ populos reGepit,quosvtmaiore diu-'ttnioreqs beneficio fibi obftringerct,vltrô libercate donauit,item vrbiû tem-r a donariis ampliirunis excoluit. Q^ quidem bcneficcntia ita Dalmatarun»
-ocr page 280-±40 ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R.
animos fibi conciliaratjVt in hodiernüm vfque diem, Pannonici nominis obnquot; uifci nequeant-,amp; vix cum maximis præfidiis,in Venetorum obfequio retinefl'nbsp;tur. Colomanrium Vcncti grauiter incufabant j pcrpetuaqüe violati feeder'^nbsp;infamia hotabant, quod ipfi fanäre hucufque ferüaflenc. Contra ille, fe nequcnbsp;foedüs violafle,neque in focios arma fumpfill'e, neq; detredalTc amicitiani,icnbsp;fuos recepifle populos,qui vitro fe dediderant, quos hxreditario iure retiner®nbsp;debebat. Magnamigitur Venetimoxclaflem parant, OrdephalumDucein*'nbsp;Dalmatiam mittunt, quod tcrtiodccimo ducatus eins anno faftumeflenbsp;rant. Ordephalus ladram acri obfidione circumuenit, circumuentarnque op'nbsp;pugnat. Obftat Vngarorum praefidium, vrbemque pertinaciter tuetur,quin*nbsp;in certamen fxpeprodiit,vbi multi vtrinque ceciderc. Demum quuni hiterf*nbsp;' marique perpetuo prxlio vrbem infeftarent,imminente fame Vngari defcni^nbsp;re,amp;adpropugnandaexteraoppidaproperarunt. Ordephalusreceptaladr^nbsp;impolitoque prxlidio,Sicum,quod nunc Sibinicum dicun^nauiga^moxid*®nbsp;deditionem accipiti quum annonæ caritatelaboraretiquod ne vitrarebellate^nbsp;mnibusnudauit. Dehincadcaeteramaritimaéorælocaproperatum,quib*^^nbsp;Vngari,præ rerum iriopiajdecedere cöaótifunt.Venetos deinde fuperatis flionbsp;tibus,codem duce,optimo fucdeflu elatos in Croacia penetrafle, ac region^*'nbsp;armis totamoccupaire,aliquiprodidere,amp; tune Croacie tituluma Venet^dH'^,nbsp;cibus occupatum, quodapud cxteros non inuenio. Poftquamauteranbsp;fignificatum eft, V enetos Dalmatiam recepifle, amp; Croaciam ingreifos long^ *nbsp;tequegraflari, maximam quoque prædam abducere, Colomannus cxtcmp^^ 'nbsp;^pro fociis arma capiiubet. Vtranque Pannoniam ad bellumfufcitat,quipp^
pofthabita Vngaria,nihil Dalmatarum focietate erat antiquius.Non modo v*' catimamp;s oppidatimeuocantur armati, fed domefticatim quifque nomen d^^^nbsp;iubetur.Edido Regis adDrauum omnes copia: Couenere.Moxtraiedo am^^nbsp;vniuerfamferè Valeriam, qux Sauum Drauumq; interiacet, pro fociorum^nbsp;lute fecum militare cogunt. Sed vbi ad Saui ripam fubftitere, Venetos pop^ jnbsp;ta CroaCiS,receptaque Daltnatia,ouahtes fe in patriam recepifle nouerût.nbsp;nbsp;nbsp;gt;¦
Vngarispotiflimam id augebatiracundiam,quôd multos Dalmatiæ regid^^ non paruam nobilitatis manum V enetus fecum abduxerat, quos ouatiottlnbsp;modo prxferret, verùmetiam Venetiis ne vitra deficerent,relegaroshabe*^^^'nbsp;quare continuatis itineribus, ad Colopim venerc.Traiedo amne, populi»^^'nbsp;Thraciani oflendunt, atq; ne mediocris quidem triftitia amp; commiferationbsp;nones inCeflît,quû irteenfos pagos, amp; capta qUxdam oppidula fpedauere.nbsp;illud longe grauius videbatur,quôd captiuos nobiles multos abduxerit.nbsp;in prouincia diebus remorantur,quibus vi cunda recipiunt, quæcûque iP*nbsp;nbsp;nbsp;
pida occuparunt. Mox fuperato monte Adrio, inmaritimam Dalmatix defeenfum eft. Ordephalus accepte Vngarorum aduentu, nequaquaniin^''^^^ nbsp;to difcriminc celTandum ratus, confulto Senatüs confeftim claflem aliqt®^nbsp;quam aiitê maiorem cogit, in Dalmatiamque tranfuolat, amp; in primisnbsp;illius orx metropolim,venit,qua rccuperata, facile totius prouineix vifto*^nbsp;fperat. Pânonica ibicallÿarepent,amp;: vrbem obfidione liberate fortiterinc^Pnbsp;Vngarus nihil dimicandi copia auidius anhelabat,{perans adepta vidoria,!^nbsp;le omnia recuperaturum.ldipfum quoque Venetus exoptabat, ratusnbsp;re hoc bellum abfolutürum : quâre in littus militéexplicat, vniuerfamclid\nbsp;ordinc collocat, ibiqi tormentacun(ftadflj3onit,occupato littote aciem inl^nbsp;it. Qupd vbi ab hofte fpeétatUnl eft, ipfe qiioque arma parat, educit cohof^^^nbsp;ac validifllmo munit equitatu. Mox dato figno, pugna conferitur, maxiinonbsp;trinque impetu concurfitutjaliquantifper eininus pugnatum. Succenfis d^^^ 'nbsp;de animis,tam atroXâ: cruétumprxlium eft initum,vt lion pro imperionbsp;ria,fed pro liberis amp; vita dimicare quifqiie videretur,cominus fie vbiquenbsp;ri cptuin, vt vix agcndis gladiis loCus effet, DuCes vtrique imperatoris nnbsp;tisque optimi oflîcium prxftare. In media àcie Ordephalus ingenticlain^^nbsp;fuos hortai-i, vtforti animo Barbares adorirentur, eorum ferociamltalic^^^^
-ocr page 281-DECADIS II. LIBER V. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;241
»
I
»
}
I
I
j'
»
I
I
i
bore cotundercnt,reipublicx ac Veneti imperij non eflentimmemorcs. Contra Colomannus Pannonios monere,vt pro fociis ftrenuè dimicarent, libi non cum veteranalegione,fortique milite, fed cum pifeatore rem efl'c; Nequel*nbsp;chchyophagorum infolentiam vitra toleranda,qui co arrogantiç eueóti funt,vtnbsp;hunc totum Adriatic! maris tradum, nobililTimis populi Romani coloniis ex-cultum,piraticalibi arte vcndicarc iam audeant. Quin amp;inSyriamnuper fuc-ceffunauigationis elati,cfttaquçdam anti qui rate oppida,amp; fere deferta,cumnbsp;nonnullis Cycladibus infulis occuparunt. Proinde iubere omnes, pro regno,nbsp;dignitatc, ac fociali falute for tilîimè dimicarc, V ngaricae virtutis amp;C gloriæ nc-quaquam obliuifei. Confirmati igitur vtrinque animi, tarn vehementirobor®nbsp;dcccrtabantjVt mori,quam cedere quifque malitaniferrimahinc cqdcs oritur,nbsp;Aliquandiu fortuna vtrifquc çqu a fuit,amp;: dum pari viâioriæ fpe vtrinq} pugna-tutjUon parum fanguinis effufum. Hi pro fociorum charitatc, pro imperâdi libidine illi obftinatilTimè dimicant: quum multi cecidifl'ent, ad triarios redaétanbsp;pngna. Rex à dextro cornu èxtremas vires experiri ftatuit amp; obllinato vfqucnbsp;^deo dimicat animo, vt aut Dalmatiam à V eneta feruitute vindicate, aut cumnbsp;Vngarisvna moridecrcucrit.Redintegratur igitur hiuc prxlium, amp; catapbra-dus adinouetur equitatus. Veneti ne minore quidem adhuc Ipe frcti,exrremänbsp;quoqj tentarc non verentur, quado defperata vidoria, fe in proximam clalTemnbsp;® rcferrepoterant,amp;r ne reditusinterciperctur,prçfidiû in littore collocaranc. Adnbsp;nouiflinium pcriculum, veluti ad fpem viôtoriæ vltimam inuitati, vniuerlas innbsp;^^truni cornu vires,vbi Regem enixius agere intellexerant, cóuertêre, fubfi-®*olaboratibus fubmifl'o.Ne minore quidc audaciapugnam inftaurant,quumnbsp;^Qüitibus carerent, ac vel maxime caraphraótis, eorum loco grains armaturxnbsp;édites cxpofuerantjfucccdebanthaftati, ferentarij, amp; ingens làgittariorû ma-^'iSöcquc variæ tormentorum infidiæ decrant, quælioftium turmis obftaretrnbsp;tructilentiffimum ibi certamc redintegratur. Qiium Veneti defcdis vi- 5 ^iquanto rcmifliùs pugnarent,amp; iam inclinari cpiflent,Ordephaius nenbsp;^^^°^^Siddcmpcrtinaciafretus, vifo periculo, fe inter confertiflinTos militesnbsp;ii^gcrit.nbsp;nbsp;nbsp;clatiorc quamantea voce fuos bortatur, ne ill boc extremo laborc
quot;¦^ieutemvidoriam déférant,nequeprouinciamnobiliifirnamtanto ianguine ^Q^paratam Bärbarico impetio dimittant,ite memoria répétant,fe nunc quo-illis pugnare,quos è Dalmatia fæpe fugarint. Sednonbortatione fo-^crumetiam viribus laborantem aciem iuuare pcrgit.Et vt exemple quo-plonbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;prodeffe vidcatur,nibilde optimi ducis officio praetermittens, exte-
inferuit,vbi lancea transfoffiis occubuit.For-dcr nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ducis cafu, ita pbalangis vniuerfæ animi concidere, vt inuiti ce-^
^^S^i^entur. Contra boftis cafu fic Vngarus animatus,vt vitra cotineri ne-4° lem nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ordine ceflere Veneti,amp; in apertammox fugam eftuli,adclaf-
bati nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;mmorc quidem pernicitate pedites ac équités à tergo inflate Inbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^titcquam in clafTem fe reciperenf,mtercipicbant. Quare Veneti an-
tæ ttiQcnia,vt ipfi quoque cum fuis Scriptoribus ingenue fatentur, maxi-dx nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;captive,pauca manus cum claffiariis ^iafit,quæ vix reducen-
tcrit videbatur.Accedebat admiferiq cumulum clariffimi ducis in-Pon rcipublicæ admodum calamitofus reputabatur. Accepta clade, ita ftitinbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;vniuerfa nobilitate exanimatus effe fertur, vt triginta diefum iu-
Ordepbali corpus Venetiasrelatum, püblicè deplöratum,amp; ißtcf honorifïcentiflimc conditum. Profligatis hoftium copiis, amp;adnbsp;cæfiSjVngariladram vitro fe dedentem rccipiunt. Ad cæ-properaruntjouac profpedis Continuo fignis,ad V ngaricamnbsp;Dalmatia,difpofitis^ vbique præfidiis,proutlocicuiuf-PdTct Qnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;poftulabatjColomannus in Panrtoniam fe recepit.Et qüuffl accc-
duce eiedis ab initio è Dalmatia Vngaris, reueffumin pa-^tid mediocrem Dalmaticæ nobilitatis numerum,fecum abduxilTe ca-^»amp;:in triumpbifpcciemmirabili pompa explicitumpraetuliffe, xquio-
X
-ocr page 282-i4i ANT. BONFINII R E R. V N G A R.
re nuncfortunapotituSjin Vcnetoruminuid.iam,nondc Dalmatis amp;Croacis, vt ille,fed de captiuis hoftibus, cùm oppidatim, turn vicatim rite triumphauit»nbsp;Multi quoque illius prouinciæ nobiles,amp;pleriquc reguli,non inuito Rege,ra-fo capite,velutin nouatnlibertatetnall'erti,antc triumphumproceflere,vtReXnbsp;non tani de viótis Venetis,quàmliberatis Dalmatis rite triumpbare videretur.nbsp;Spedatum paflitn occurrebant ex omni genere homines, qui amp; viôloribusnbsp;fociis congratularentur,amp; frequenti fpcdaculo regiam gloria honeftarent. Aunbsp;Albam demum,amp;Diuorura Regum monumentaperuentum,vbi longe maio-re pompa triumphatum. Supplicationes folcnni more celebratæ, muita baliH'nbsp;ex cum hoftiumhgnis affixa fpolia,amp;avVx triduo Diuis gratix, Dalmatx veto rnbsp;ilium vidoriæ diem,quo à Venetorum lcruitutc liberati l'unt,inter faftos retu-lerunt,diuæque Libertati dedicarunt.Hoc immortale beneficium itadeincepJnbsp;pofterorum animis infedit,vt noftraetiamtempeftatealieno lugo prcfii,Vng^'nbsp;rici nominis nequeât obliuifei. Quarc hoc præclariflimo tantumfacinore,Co*nbsp;iomannum immortalitatc dignü omnes cenfuere. Venetis tanta clade ac nicc*nbsp;rore confeâis, amifla omnium retinendæ Dalmatiæ fpe, quum variis quoquçnbsp;moleftiis diftraherenturdegatos demum adColomannummittere placui^q*^*nbsp;pacem peterent, aut fi cam afl'equi non pofient, inducias faltcm quàm longi^^^'nbsp;mas impetrarent. Legati,vt ipforum Annales referunt, Vitalis, Phaledriis, Vf'nbsp;fus luftiiiianus, Se Marimicus,MauzorenusScriba, Senatus confulto dectei^nbsp;funt, qui primo tempore in Pannoniam proficifeuntur. Rex vbi cos appropJ^'nbsp;quare intcllexit,multos Pontifices Proccresque præmifit,qui hos pro digni'^^^^nbsp;cxciperent, Se ad ipfum honorificè introducerent. At illi honorificentiùs op*'nbsp;nionc fua fufcepti, Se ante Regem conftituti, Vrfum luftinianum pro cund*^nbsp;verba faccre iubent. Nifi compertum fatis habcremus,pientiflime Colon'^'nbsp;ne,quem Regem ciremusadituri,nunquamprofeótö Senatus populusque v®nbsp;nctus ad te nos mittere dccreuificnt ,nc illi fruftra quicquam poftularenc,^nbsp;nos diri hoftis poteftati committere viderentur. Sed quando te Diui LatÜquot;nbsp;nepotem%: alumnum,amp;:fandiflimi Regis Stephani abnepote elle accepen**^ jnbsp;quibus te neq; religione,neq; clemetia, neq; quouis genere pietatis cedetec^ |nbsp;gnouere,nos ad te, non vt ad hoftem, fed vr adqucndam humanarumtc^^^^nbsp;moderatorem,amicumq; fandiflimum Reipublicæ noftræ dclcgarût,vtnbsp;ce non tam æquitatis,quam amicitiæ iure,nobifcum agerevidcare.Neque^nbsp;latctjte non magis alios,quàm te ipfum vincerc didicifle,quod cft in clarilC^^nbsp;quoq; Regepotiflîmum. Pro retinenda Dalmatia vtriq; certauimus: fed dit Inbsp;fæ vtrifque fucre caufæ , nos amplificati imperij iura retinerc, vos antiqutiinbsp;cietatislibcrtatemtucriperrexiftis. Muita vtrinque bella,amp;; profeótönbsp;intercefiere,in quibus variamfxpc vidimus fuifle fortunam,quæ vt maiof^nbsp;dibrio nos afficeret,modô Venetis, modo Vngaris arrifit, amp; quo dcxterior lt; nbsp;efle videtur, co fe vtrifque infidioliorcm oftendit. Ne Dalmatas quidenidii^nbsp;tcmur,amp; Sclauos prins in A^ngaricû,quàm Venctumius cocclfifle. Vniu^d'^^nbsp;hune traôtum,antequam Venetix forent, Atila paflïm diruit, ac incendit?^nbsp;gcnamqj Dalmatiægci^tcmprorfuscxtinxit. Sclauos,qui deindeDalm^^nbsp;Se Croaciam inundarunt, grauiflîmo fæpe bello infcftallis, perdomuifti^^nbsp;quod imperium fubirc deberent, Vngaricum his prius cfiet optandum,qttti^nbsp;vtrique Scythæ eftis, amp; Vnnis diuinitus Imperandi eft data poteftas. Pounbsp;nos Veneti c paruis initiis imperare cperunt. Et ne iniquiore quidein i ,nbsp;nos ipfîad dominandum incitari trahiqueintelligimus, itafortunavoluiG^^nbsp;regnantium certamine deledatur, vtfæpe vincere Se vinei obtigerit, Çtii^nbsp;Dalmatico bello, quàm grauiflima hominum rerumq; iaóluram nos feo»nbsp;berc fatemur,fi faóbapotius corrigi,quam dànaripoflcnt. Muita funt Col ot/nbsp;ne,quæ pro infedis habere mallemus.Quqdcunq; bellum nobis tecû ißtet^nbsp;fit,ægerrimc ferimus,amp;: de Dalmatia tecû dcccrtafle pnitet, atq; fortalnbsp;vtrique codem criminc conuinci,aut abfolui poflcmus,fi in pari fortuißt^ pnbsp;fémur. Sed vidis omnia iura infefta funt. Si quid iri Dalmatico bello de
-ocr page 283-D E C A D I S IL LIBER V. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;245
fflus,tnuko prius delióti pnas dedimus, quatn veniatn impetrarcmus. Ad re igitur venimus Colomanne j vt Senatus populiquc V eneti nomine pacem cuninbsp;venia poftularemus : aut fi præter fas amp; æquum ilia non darctur, inducias tan*-Qcm quàm longiflimas impetraremus. Nequevos pufillanimitate, aut exhau-*ns viribus à no bis paccmpoftularirepucetis : quando quot expeditiones vnonbsp;tempore terra marique geramus gt; non ignoratis. Pia Syriæ expeditio nos hincnbsp;^uocatjin qua longe maiora nobis præmia deferuntur.GothofredoHierofoly-ttutano Regij vt olim accepiftis, Balduinus frater fuccelfit. Hic fuperatis Ægy-ptus y S)C Calipha Rege interempto, diem obiit. Huic alter Balduinus fufteâusnbsp;crat,qui quum fuperioribus diebus cû Dolocho Parthorum Rege confligeret,nbsp;captiuus Carras duôtus eft: qui Hierofolymis fuperfuere, noftram claflem la-chrymis multis expofeunt. Quod bellum multo magis veftram maieftatemjnbsp;4üam noftram Rempublicam addcceret, itaque cumgenerofa fandorum Re-poftcritate,cum fociis quoq; veftris,ê Scy thico veftro genere oriundis,vitra bellum gerere ncfasamp; iniquum admodum reputamus. Quapropter cùmnbsp;laborantibus Cliriftianis, qui Auguftam fandamqi regionem à fda prophananbsp;barbaria vindicarunt, ingenti clalfe hoc anno fubuenire fit animusj vt pro Icfunbsp;Chrifto faluatorenoftro ftrenuc dimiccmus,qua militia nil erit optatius:tc vc-bementer oramus, vt Venetis tuis pacem tribuas,fdus perpetuum nobifeumnbsp; percutias, pro arbitratu tuo Dalmatiapotiaris : pnftinamfocietatem amici-tiatn, quafreti aduerfus Nortmannos in Apulia profperè militauimus, nunc tenbsp;Çolomanne quxfo redintegremus, neq; vlteriùs in nos fæuias,quem omnibusnbsp;rebus diligemus amp; obferuabimus. Neq; à fanôtifiima Syriæ expeditione re-^nbsp;'toces,nc prophanç feruitutis Hicrofolymx apud omneis gentes audor habea-fc. Idnon tam Veneti poftulant,quàm clemcntiflimus illc Dcus,de cuius mo-riumento agitur,qui te creauit, qui te creatum fandiflimo nobilifiimoqj généré infolio regio collocauit, vt nonmodo PannoniæSeptentrioni^j, fed vniuer-fæ Chriftianæ reipublicæ faluti confulcrcs,mfamiam ( vt itatua bonévenia di-Xcrim} quam in Hierofolymitanaexpeditiofte contraxifti, fi pace nobis perpe-5® bum dederis,nunc penitus abolebis.Ne minus quidemhoc Vngari,quamVe-betitibifupplicant,quumilli quoq; religiofiffimi habeâtur. Proinde nobis proinbsp;®rratis,qualiacunq; fint,te Colomanne quæfumus,hauddiificulter veniam tri-bue, priftinumq; fdus, perpetuamqs cum V enetis pacem inftaura : aut inducias,fi adhuc te ipfe vincerc non potes,concede longifiimasme quid diuis tuisnbsp;progenitoribus, ne quid dignitatc amp; religione tuaindignum facere videare.nbsp;itiftiniani oratione in lachrymas Rex aliquantifjjer eftufus, pro difficultate lo-quendipauca verba facit: Se cumfenatu populoque Veneto nunquambellumnbsp;optafle,rapinis,cædibus,ac cçteris,quç vitro citroq; intercefierint,dctrimentisnbsp;admodum indoluiire,pro fociorum falute,inuitum femper arma cepiffe.Dolo- * nbsp;rem inde conceptum, hac duntaxat pacis petitione leuari, quæ è Marte proue-nit,fe pacem nonmodo Venetis, qui focij quandoque fuifuere, fed prophanisnbsp;quoque hoftibus nunquam abnegaturum.Se vna duntaxat re dcterreri,ne paxnbsp;ex ammo parum poftuletur. Q^rc fc pacem Venetis^n quinquennium pro-mictcre conceflurum,0c rede fandleq; feruaturum: quinetiam earn pro Vene-torumarbitratu, dummodo Dalmatia manus abftineant, inftäuraturum. Re-. piraruntad hæc refponfa Lcgati, fe à grauiflimo bello patriam libcrafie repu-rantes. Aliquot dies apud Regem manfere, non minus honorifice qiiam vrba-bc Uadati,deinde haud fine muneribus in Italiam dimifli funt. Patres acceptisnbsp;; ^bmque annoruminduciis,omncs vires in Syriacam expeditionem intedunt,nbsp;lu^do nullum fibi ab Illyrico periculum immincrc confpicantur,numerofamnbsp;c «icmfubinde cogunt, quam ex ducentis nauibus conftitifle ferunt, in quanbsp;bberariac feptuaginta, longx reliquat fiicre. Supplemcntum c Dalmatia fum-puin,poftqua in Syriam peruentum eft. vbi loppcn vrbemMichael dux claf-ofrendit, acerrima Barbarorum obfidionc circumuentam, quæ Chriftianacnbsp;bonis erat,cumhoftiumftatimclafle conflixic,Ioppenfesque Saracenorum
i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ij
-ocr page 284-^44 À N T. B O N F I N 11 R E R? V N G A R. periculo liberauit. Multi deinde Tyri obfidionem Michaclcni fortituni fefuf*nbsp;Nam quum liberata loppe Hierofolymam venilîetjà V arimundo AntiftitCjnbsp;terisqj congratulantibus perhumanc accepcus eft. Vbipoftquam gerendibcnbsp;ratio eft habita,Tyri obfidio non tam ex confulto,quamfortito obtigit,amp;nbsp;aiunt)conditione,vt quæcunque fuerant à Balduino, priore bello concelTa, t^'nbsp;ta ac firma manerent. In quibus hæc potiflîma erant,vt in omnibus Hierofoly'nbsp;mitaniregni, Antiocheniqj principatus vrbibus, primam arcem j primutn vi'nbsp;cum.primumqs forum Veneti pofiiderent.Vrbs terra mariqj oppugnariccep^^nbsp;demu quinto obfidionis meniefalt;fta deditio.Tertiamyrbis parte Venetis V^'nbsp;rimunduSjob nauatam operam, ac fidum auxilium,conGcflit : Balduinus po^'nbsp;liminio rcuerfus id omne ratum ac firmum eife voluit. Hunc Michaelem albnbsp;qui Scriptores,qui V cnetis blandiri,quam explorata fcribere maluere,in re^H'nbsp;tu Chium, Samum, Lesbum, Andrum, multasque è Cycladibus infulas, ***nbsp;Peloponefo Mothonem,in Dalmatia deniqueladram, Spalatrumamp;Traguti' fnbsp;uni expugnaftc prodiderunt. Aliqui nullum à Dominico Michaelç, è Syria tc* tnbsp;deunte, oppidum præterladram receptumaffirmant. NamTragunum, Spala' »nbsp;trum,Ragufium,amp; pleraque Dalmatiae loca à Vitale, Michaele duce captafu*nbsp;ere. Sed quæcunq; in Dalmatia gefta funt,cæteri pra:teriere,ne quid à veritatcnbsp;au t notitia fcriberent alienum. Res Chriftianorum, vfque ad Balduini .3nbsp;rcgnum,fcmper retro fiuxifle vifa, quo quidem tempore Hierofolymam à Salinbsp;dino rege Ægyptiorumreceptamferut.De Vcnetis hadenus. Dumlixc,qua:nbsp;diximus, omnia geruntur in Syria, Colomannum in Dalmatia aliquandiutH'nbsp;uerfatumfcrut,amp;: Iadr3c,quæ capüteft prouinciç,diutius immoratum.Ibiqu^'nbsp;que memorant, non paruo fumptu regiam xdificaflc, vbi fomnium adiicin*^nbsp;Vngarorum Annales,non fine magno fcelere prætcrmittendum. Colomanu«nbsp;aiunt, ibi fæpe de ciuium inconftantia multa fecum reputafle, item meinor*'nbsp;rcpctiifie, quatum præ illorum nouitate vltró citroqj fanguinis fuerit efiuibninbsp;demum it^fibi confilium potiffimum fuccurriflc, fore quàm optimü, fi vtbe*nbsp;tanti belli caufam inieólo demum incendio perderet, vt quàm logiffimisnbsp;malis imponeret. Dum hsec animo volueret, ecce diuus Nicolaus ladrei^l*^nbsp;quondam Epifcopus in fomnis apparct, truci liunc vultu crinibus corripit/^^'nbsp;rcptumque hue amp;: illuc diftrahit,aureis quoque virgis cæditjterga mifcrabiil^^^nbsp;infcribit,amp; atrociter interminatur, nc quid mali in ladreftfcs, qui fubnbsp;fui tutclaviuunt,hoc tempore moliatur.Rcx exaóto fomno,adhucmetup^.^nbsp;fus, amp; admodum pulfatus,membra circumfpicit,an vera hæc forent infoniw^nbsp;infpe£turus,cuniftavcluti vibicibusinfcripta, acliuidaintuetur. Poftqnand^'nbsp;ucriffimi pene confulis iam fæpe virgis cæfum efle fenfit, ad dechnandainP^*'nbsp;minis iracundiam,confilium cotinuo mutat.Iadram, licet nouarum rcrum^^'nbsp;pidam,fuis tarnen moribus vti permifit.Q^um Rex,compofitis rebusnbsp;ticis, in Rutenos aliam expeditionemmoliretur,quorum adhuc iniuriasnbsp;ceptam cladcm nequiuerat vlcifci, de Almi fratris aduentu, qui vt Norico^ jnbsp;Vindelicos in Colomannum fufeitaret, vclvt fraternas irtfidias euitaret,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'
V 111U.V11VUO 111 V* VlVllidllIILlllI lUlUILclluL^ y VA V L AlcluCrildo' llllACLlcAb CU-imtCA j * lio 6. uiiimfecontulerac,paflTmrumoreft'unditur,quodannofalutiscenteßmo^^'^nbsp;fi 1 r»f111/»/ittMini Vnrroi»/^fnr»gt; A nrt'ïl/»cr'rizli/T^nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«rnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ii-i-i»ïT^v
fupra millefimum, Vngarorum Annales accidifle referunt. Dimifia, cogitauerat,expeditione, Almum ad fe libère ac tütum venire iuffit,quenip^fnbsp;benignefufeeptumfibi reconciliauit.Paucis póft menfibus^intercedeubJSnbsp;tro citroqj fufpicionibus,quas vtrinque perniciofi quidam amici fufcitatan^nbsp;Poloniam Almus aufugit. Ibiqj accitis Sarmatarum amp;Vngaroru,qui fuasP^^nbsp;tes fe(ftabantur,auxiliis,pauló póft in Pannonia reuerfus cft,veluti apertoMnbsp;r^fuar. ££ Je regno cum fratre decertaturus. Oppidü fubitó, quod Caftrum ferrcü^^nbsp;appellant/KCupauit. QuodvbiRegi nunciatumcft,ncillicederevideaturÆnbsp;pidum obfidet,infequenti die id acerrimè oppugnarc deccrnit.Scd Aln*»^nbsp;iufee nouitatis pertæfus,hnmanitate potins quàm vifratrem duxiteflenbsp;dum. Quarepoftero die antequam oppugnatio iniretur, folus patefaftap^jnbsp;quo infidens in regia caftra properauit,amp;s quum ad tabcrnaculum ven
-ocr page 285-Io
DECADIS II. LIBER V. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i4y
fratriscontinuo pedes procidensj genua amplexatur,fuam inconftantiam credulitatem data voce incufat,venianiamp; mifericordiam precatur. Item Vn-gahs amp; Polonis,qui ipfum temerè fequuti fuerat,fupplex poftulat ignofci. Rexnbsp;landcm fraterna pietate motus,veniam omnibus vitro conce!iit,auxiliares copias impune dimiiit,fratrem in regiam reuocauit.Ha-cplerique ante Venetumnbsp;Dellum gefta fuiiTe crediderc,quibus ego quoque libenter adllipulor. Almumnbsp;infupcr Hicrofolymam percgrc profctlum perhibcnt, reduccmq; à Coloman-Pogratiffimo vultureceptumferunt. Qui quum venatione admodum oble-daretutjRex mira mdulgentiaamp; libcralitatc,fraterna ftudia fouille dicitur, fa-gaccs,mordicos, celefesque canes pafllm difquiliuit, vt illius voluptatibus in-letuiret. Poft hæc Almus ad ædificia conuertit ingenium, in primisque in De-mefienfi agro, fupra Danubij ripam, fanum baud modico lump tu conftruxit.nbsp;Sed quod diux Margaretæ dicauit,dedicationis die co fratrê inuitauit, ne rempli dedicatio line légitima celebritate tranligeretur. Aliqui Almum id comcn-tatum aiunt, quo Rcgi facilius inlidias tenderer, quod ne fatis quidem verili-niilc efle dicitur.nanque ctiam prçtermifla fummi piacilli rationc,in tanto ho-ininutn conucntu,Pontificum(que colicgio, patrandi facinoris occafto non da-batur. Adftatutum dicandæ sedis diem Rex cu fuis aducnit, conuencre ex pagis oppidisque frequens Procerum amp;Sacerdotum numerus. Aliqui ex amicisnbsp;Regem commoncfaciunt, vtlibi caueat, nc Almi fratrisinftdiis circumucnia-tur. His continuo Rex commotus,eum capi, amp; in vincula coniici iubet, inrer-ceflere mox Antiftites,Optimates,cæterique ordincs, qui dilfenlionemfrater-Pam iniquo ammo tolerabant. Regem omnes impenlîùs exorarunt,vt Almo i-gPofccret,fufpicionibus nonfacilè crederet, quæ àmutuisfufcitarentur inimi-cis. Horumigitur opera in gratiam redicre fratrcs,quam iurameto muniri plaçait. Almus aRegc perbenigne dimilTuSjCui etiam permilium cft,vt inBacho-uicpfi agro pro arbitrio fuo venari liceret. Duo quoque comités dati, qui fubnbsp;honeftandæ milllonis prxtcxtu, femper ftudio ac diligentia eius anionu explorèrent , ac 11 quid in Regem mali vnquam moliretur, quum id exploratum iia-1' bcrcntjcontinuo nunciarent. Quum ad Chour is venillct,0^ in aucupio verfa-rctur,cmillus accipiter corniccmaccepit:hac pr£cdalætatus,ad comitesq; con-uerfus,qui fubornati potius cxploratores,quam comités poterat appellari, barenbsp;Pcautiusloquutuseft: Nonne cornixbæc,focii, nunc accipitri fponte iurarcr,nbsp;ft nunquam garrulitate vociferationeque ftia dominum amplius elle læfuram,nbsp;fl impunèdimitteretur. Adbxcillirefpondere,Nequeaccipitremvnquacor-niccm ex iuramento dimilTurum ,nec à cornice iuramentum præftari polie,nbsp;quum orationc careat,qux bomini tantum à Natura tributa eft. Ante luce bæcnbsp;Verba longe aliter, ac dixerat, Colomanno defcrunt. Qmim in Bacbouienfemnbsp;^grum Almus venandi gratia cum bis vcnilTct, concepta de exploratoribus fu-4 fpicione,clandeftina fuga fe fubripuit, Patauiumqs contendit, vt veluti antca,nbsp;nunc quoque Alamannorum auxibum impctrarct. Sub eius fugam Nicolaus,
Colomanni lilius,intcmpeftiua morte corripitur, quod anno falutis centefimo tin. ÏC duodecimo fupra millelimum accidifte dicunt. PauTo ante coniunx expira-^bcuius obitum ægcrrimè tulit : vxorem deinde alteram duxit,Rutenorû Regis nliam, qua parum profperc vfus eft. Nam in adulterio deprebenfam repu-oiauit, amp; ne qua in earn fteuitia vtcrctur, bac duntaxat repudij pna cotentus,nbsp;parentes rcmilît. Ex adulterio Boricbumillagcnuit, ex quo alterum Colo-niannum pofteanatum fuilfe ferunt. In fequenti anno, fub Nicolai mortc,in-
Î3 p^^®^°^®^^^^^fdenricumQuintum,ob Almicaufam,bellum cxarlit.Hic tfenriem f'î cnricus,illius Quart! filius fuit,qui rerum potitus, nefario fcclerc, pattern vf-4'ic ad mortem carcere macerauit. Italiam ingrelfus, Romam venir, vbi quumnbsp;enigne acbonoriliccfuifl'ct cxceptus, paterno duélus cxemplo, Pafcbalemnbsp;ontilicem maximum, cacterosc]; Romanx ecclelix Antiftites per inlidias in- .nbsp;^^rccpit,eorumquoqj bonamilitibus loco prxdx concellit. Quo quidem tem-Pöre, in Æmyliano amp;Fiaminioagro, idibus luiiiis fanguincm pluill'e prodidc-
X iij
i-' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;~
aunfeucrius decerneret. Henricus quum in colloquium in æquo loco habi-
mannuni ad colloquium inuitat, fignificans de publico commodo, S)C fraterna concordia,fe cum eo multa communicaturum. Ad præftitutû diem Coloman*nbsp;nus aducnit, ne ab honefta caufa decidere videretur. Præmiferac Imperatoflnbsp;honorificentiflima dona,quibus feueritatem Principis cneruaret, ne quidini-turn venift'et, Regem pluribus admonet, amp;;hortatur,vtcum Almofratrefe^' jnbsp;tiùs agat,ab omni fufpicione vindicec animum, communium inimicoruât'nbsp;ribus banc difcordiam fæpe fufcitatam fuifle intelligat. Neque id cum fugiai:,nbsp;quicunq; pluspoteft,fi quidfibi cum illo,qui humilioris fortunç fit,intercéda')nbsp;quamuis ius fuum repetatjiniuriam tarnen facere,reputari.Multa pati,diflinquot;''nbsp;lari quoq; multa his opus eft,qui cæteris præfunt,ne inferioribusvideanturin'nbsp;iurij,néve fæuæ tyrannidis nota fugillentur. Neq; miferam banc ignorerdonii'nbsp;nantium efle conditionem,vt multa quoq; inuiti remittcre cogantur, vtdign'quot;nbsp;tatifuæ ac publicæ deferuiant vtilitati. Scdato Regis animo, Almum aduocai'nbsp;iubet,ac pluribus admonet,vt fratrem maiorem natu,ac in regio faftigio collo'nbsp;catumamet,vcncretur,obferuet. Imperatafaciat,nihilàfraternacharita''',.nbsp;fufpicetur alienum,demû vt alter alterius mores dcxterrima æquanimitate W'nbsp;leret. Quæ quide omnia, fi mtituus amor interceflerit, quando charitasnbsp;fuftinet,facile præftari queant. Oratione Cæfaris vterque caftigatus,coranir^'nbsp; conciliatur. Almus veniam fupplex exorat,quam no fine lachrymis Colom^H'nbsp;nus dare videbatur. Abituro dudû Imneratori certatim ab vtroo; adx grattb
-ocr page 287-DECADIS ir. LIBER V.
*47
ptum iülTerat excxcari,fit agendum. Horum princeps Marcus Simonis, amp; chilles lacobi filius erat. Illudhis potiflimum vifum eft,vt Almus cum filio re-pemè caperetur, ne amicorum auxiliis adiutus, regnti inuaderet. Illa enim cæ-citas maximam Colomanno inuidiam conflarat, contr.à huic gratiam amp; comi-Icrationem adiecerat. Capiendi Almi negociumBenediélo Bothi filio delega-tur. Rex increbrcfcente morbo,antequam expiraret, Stcphano filio, cui lega-uerar imperium,ac cæteris principibus diligentiflime præcepit,vt poll mortemnbsp;fuam aduerfus Rutenos expeditionem continuo fufcipcrent,amp; acceptas à Ro-
re pwuir,quum fe inultum mori, quam ægerrime tulerit, nihilq; ex iniuriis rc-mittenduin efle duxerit.? Benediftus mandata peragit, cum cquitatu modico adDemefienfe cnobiû contendit. Quvim équités appropinquate Almus ac-cepifletjfe confeftim in ædem diuæ Margaritæ dicatam iulfit inferri, amp; confti-rui ad magnam aram, apud quam quotidie cxcitatem miferiamque fuam internbsp;ûipplicandumconfolari foiebat, ratus fe in facrario tutiflimum futurum : eccenbsp;fienediftus circumuento ab equitatu cnobio,in çdem irrumpit,conftitutum ,nbsp;adaram, eamq; amplexatum Almumofi'endit. Prophanus ille,nulla religionenbsp;r^uminis remoratus, cæcum corripit, correptumqs abaradiuellere contendit.
^0 pullet. Dumvtrinq; obftiiiatiflimis animis agitur, pertinaciflimac Almi manus r^equaquam prius diuelli potuerc,quam cutim digitorum ibi dimiferint,aram-dae promanante fanguinc infecerint. Sacerdotes ab initio perculfi, deindenbsp;indignitacc rei, turn piaculi grauitate commoti, fani polies occluferant,nbsp;prophanum carnificem caperent, amp; a piaculo coercerent. Bencdiflus con-rtavcritus,ne afacerdotibus occluderetur, dimiflo Almo egredi ftudet, ftritlonbsp;enfeianitores adoritur:qui qiium ceiliflcntjex xde protinus exiluit. Sene quisnbsp;in pagis Almi tumultus fufcitarctur,clam per fyluam Pililfiam aufugit. Ne im-pune quidem mandatum facinus andere vifus eft : quadoquidem inÆrfugien-dum,equo ftatim excuirus,amp; illifo mox capite, interemptus eft. Auxit capitalenbsp;fupplicium,canina difeerptio, quum ab infequentibus repente canibus, Velutinbsp;sdiris vltricibus ita fruftillatim dilaniatusfuerit,vt ne minima quidemparti-eulafuperfuerit. Quo porcento,quod extemplo venir in lucem,Vngaroru ani-niincommiferationem Almi ac Belac filij vfque adeo fufeitati funt, vt ni Ste-..1nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;- - - - ¦'
tgt;am adueiftum,amp; cum honorificentilftmo funere in prifeorum Regum monu* *rientarelatum. Sed de Colomanno haétenus. Ladillai,Colomannique tem-poribuSjVradiflaus Othonis amp; Conradi filius,populata Auftria,ad Maguntiamnbsp;habito conuentu, ab Henrico Qu^arto Rex Boemix priçius declaratur, ac Im-Peratoris au(ftoritate,Principumque dccreto, Boemix regno, Morauia,nbsp;'ia, Slcfia, Lufacia eft adiefta. Gilbertus Treuerorum metropolitaPraga milbus, qui regalibus hunc facris initiaret, amp; honeftaret infignibus. Suetana quo-vxor cum co coronata. Huic Conradus frater fucceflit, qui fex menfibusnbsp;flt;:gno potitus,morte deinde correptus,quinis exfratre nepotibus ceffit, qui exnbsp;^rdinc fucceflere. Ex his duo ab Vrfouicefibus, qui regum fempet hoftes fue-j.f^^idolo intercept! obicre,vltimus aute.quiBladillaus dilt;ftus eft*trcccntos Hen
-ocr page 288-lyo ANT. BONFINII R E R. V N G A R. contendit, ipfe cumnonparuafuorum manu niultis vulneribus afficitur.nbsp;dito Icthali Ducis vulnere ,mortem cius Rex adniodum rimes, mox in iras eX*nbsp;arfit,amp; amici cafum affedatvlcifci. Itaqueoppidumacerrimè iubet opp'-^'nbsp;gnari, cundis V ngarorum ordinibus edicir,vt ira cum oppidanis pugnain mÇ*nbsp;antjVteo dieautfeoppido potiri,aut advnum omnes mori décernant. Principes cueftigio inter fe confultant, dicuntque oppidi expugnationé Vngaroruionbsp;nemini commodo futuram,quando non pro Vngarorumimperio,fedpronbsp;teni ducis reftitutione pugnatur.Neque fat bene communi faluti Confultum^'nbsp;rijfî pro alienigenæ vtilitate,cruentiflimo prsélio dimicetur: bellum hocincofl'nbsp;fultis Optimatibus initum, pars maxima obftinatiflimam oppugnarionem lt;1^'nbsp;treétandam cenfet. At vbi ad Regem^foluto Concilio,omnes côticnere,nbsp;pars timoré, cæteri publica vtilitate ducerenturjdiflenûo ante Principemi^'nbsp;nifefta detegitur, Q^m diuerfa hominum ftudia detegerentur, vnus è Proc^'nbsp;ribus, cui Cofmæ nomen erat, è nobiliffimo Paznami generenatus j his verb^nbsp;litem repente diremit. Qmdnam(inquit)Stephane,nunc facere pergis,finbsp;maxima tuorumcæde oppidum cxpugnare contendis, ad poftremüm potit*^^nbsp;nullo V ngarorum fuperftitc,quem huic præfeceris? nimifum nemincni c tui^;nbsp;Quod fi tu perditahîcVngaria,amp;: pofthabito regno,hune tantùm Ducatum'nbsp;feâas,nos profeóhö pro exitio publico,amp; deftituendo regno non pugnabiiî'^)^nbsp;fed continuatis itineribus in regnuni redibimus, ibique poftquam a tenbsp;mur, alium nobis Regem optabimus. Huius verba æneatores tubaruni cl^nbsp;gore interpellarunt,quicx compofito dato figno,folütis in Vngariamcaftris»''
mnes redire iubebant.Quarc Stephanus mentem obftinatam mutare ne prorfus à fuis deftitueretur, m Vngariamreuerfus eft. Nondum treisâi^nbsp;nosdomi requieuit,quumexalt;âomoxocio,immiffis Icgionumprzfedi^* 'nbsp;IcgatiSjPoloniam haud ignobilemSarmatiç parte hoftiliterinuadit, terrore/nbsp;tumultu Complet vniuerfam,amp; in pagos amp;oppidaabiegnamateriaconftrui^ nbsp;ferro ignique graflatur. infeftandos vfqucquaque finitimos reputauit,nbsp;tu potius quàm amore, amp; iniuriis magis quam officiis à bello coerceret.nbsp;inde ne quid rclinquerct inultum,inferiorem Myfiam, quam Bulgariannbsp;appellant,amp; vniuerfam ferc Macedoniam, cum fuperiorc Myfia, per prït^f*'nbsp;anas cohortes,amp;: veteranas legiones,atroci bello infeftauit,acdeuafiatisreg^nbsp;nibus,in Thraciam amp; Græciam caftramouit.Huius bellicaufam hancreier^nbsp;Pyrifca diui Ladiflai filia, Conftäntinopolitano Imperatori ohm nuptui tra^nbsp;ta,quem Emmanuelem fuifle plerique volunt, quum in fermonem Reggt;5nbsp;gariæ cum viro incidifict, eum aiunt Stephanum dirum Se immitcm appe^^ nbsp;contradicentemaliquantoobftinatiùsvxoremgrauiterpulfafle,hancirapcj'nbsp;tam, omnia ritè fignificafie nepoti. Quæ quum is ægcrrimè tulifl'et, nefaP^nbsp;amici iniuriam,non verbis j verùm amp; armis vlcifcédamefle ftatuit. MaxiiP^nbsp;nbsp;nbsp;lt;
inPannoniis deledum habuit, quin amp; auxiliares copias à Gallis amp;NortiP^ nis,ob aifinitatem cum ca gente contraóta,haud ignobiles aflequutusnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;¦
feptingentos cataphraélos équités, Rogerium Apulix Siciliæque RegcJP fille perhibét,quorumTiribus amp; ingenio,Myfos,Thraces,amp;: MacedonasaPnbsp;citerinfell:auit,obuiaquæquediripuit,oppidanonnulla vi capta fubuertit-peratorem in occurfuraadhuc nequaquamprodeuntem, quotidianishb^'nbsp;uitiis prouocauit,quôd neque Augufto,neque regio,fed aniculario tantuPnbsp;mine dignus eiret,quando anicularum more fitu obfitus, in fordido fciuR^;nbsp;cio verfaretur, neque imperatoriam virtutem foris oftêderet, quanbsp;de dignûpofteritaticommendaret.Formidolofusigiturvfqueadeoapud /nbsp;cos Myfosque eft habitus,vtad mentionem Stephani Regis,vagientes pef^nbsp;cius infanteSjprxformidine conticefcercnt.Hçc autem vbiGrxcorumnbsp;pi relata funr,Hoc(inquit)anno, quando is me aniculam appellat, VngarP^.^^^)nbsp;gi ad vmbilicum vfque virilia abfcindam,vt fe potius,quàm me,cuiratuiPnbsp;ligat.Itaque deledu habito, excrcitum illico comparauit, amp; contraftbnbsp;auxiliiSjita caftra compleuerat, vtPannonias vfqucquaque vexare i
-ocr page 289-DECADISII. LIBER VL nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iff
Haramfcccrat proximam Vngarix partcm, vbi quum omnia
Vngari obfticerc. Nauale inDanubio commiflum, vbiciim immifl'o fulphureo igm, rudes Panno-*nbsp;iel' iicabfumercntiir,vt in mcdiis vndis Argiua arte conflagrarêt,in-tj^^^^J^^P-gnatumeft.Clalïïs magna ex parte obruta,incéfâve, qui in fluminisnbsp;cxemplo conceflere,tcrga continuo dedere, amp;adpro*nbsp;^^^ecaftellarcceperunt. Pollquam Stephanus cumGræcis naualibellonbsp;tlQnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;clic fenlit,quos nauticæ difeiplinç fuapte naturamagiftros clPo
îb ç^^^^bnihii hac fortunæ iniquitatc conceffit.Neque mirabatur, nauali bello Sicile fore fupcriorcs,vtpote qui aflidua nauigatione excrcitati, plus maiHnbsp;'^%quàin terrellri bello valerent;quare terra dimicâdum cenfuit. Ômnes rc-Pq vires qua potiut celeritate coegit,quas in Græciam conuerteret. Huic bcl-S[Uendam præfecit, cui Stephel nomen erat, conßlio ac prudentia præftan-Q^m hic ad Carafum amné,verfus Boroh, caftramouiflet, hoililes co-^nbsp;PisinuenitjThracumac Macedonumphalangibus copieras.Collatis ad tenu-nium amnem caftris,figna quoqi cum manu non conferre,ignauum amp; tur-vtriq; vifuin,quandoquidem periclitandæ virtu tis caufa, illuc Græcia Pan-oniaq; conuenerat.Inito igitur roboris vtriufquc pcriculo,panfpe,ac æqua v^nbsp;ionbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fortuna diu pugnatum, hinc Vngari, illinc Græci iæpe præpollcre vifi
.ic.In dextero cornu vincerCjinfiniftro cedere vtriq; putabantur, vitro citre-'le cecidere multi,amp;: ad extremum notante Marte, à triariis prælium redmtc-êatur.Grçcî,qui numéro plus pofle videbantur,ac viribüs nequaquaminferi-vkiims anguftiis phalangas,cæteraqj fubhdia duplicate,recentia quoq; * ^Uxilia fubmittere, quç ex Afia nuper cuocarat,nihil etiam prçtermittere,quænbsp;poiüfiiiui laboris efle folent. Vngari longo bello defatigati, qitum triariorumnbsp;Pplenrento carcrent, defedlis animis inclinare occpere. Contra obnixiùsnbsp;nltarc aUj paulb pöft confufis ordinibus terga dedere, ôL in fugam effufî, itanbsp;n luamcladem infequentium animos inuitarunt,vt miferè paflim cç^crentur.nbsp;Jonbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pauci euafere,ca:teri partim capti,partim deßderati,raram
' gariconfimilem ßbi cladem accidißTc memorat.Carafus autem fluuius, qui ntervtraque caftra fluebat, cruento to trente adauófus huiufee cladis teftimo-exhibuit, quem cadauerum congcrie redundantem, velut aggere remo-^^uindicunt,amp; congefta quandoque corpora, pontem præftitiflc affirmant.Enbsp;Poceribuseo prælio occubuere multi, quorum primum Cizum Comitem re-^^nnt. Cætcrùm póft,vbi fatis fuperque eft vtrinque fæuitum,per internunci^nbsp;P^cc agi cptum eft, vtrique in colloquium coire ex compoßto placuit*nbsp;n htri infulani conuenere,quæ oppido proxima,quod Boronchum appellant,nbsp;''n^inque principes pro arbitratis adfuere. Obieifta vtrinque multa,amp;confuta-nbsp;^^pariter, expurgatis animis, damnata fatis vtrinque difcordia,vltró pacemnbsp;neuntipcrcufloqj perpetuo fdere,folutis caftris,in patriamquifque fuamre-ennt. StephanumKegem ita furori ac iracundiæ obnoxium tradunt,vt furnnbsp;5 agitacus,nullum diræ crudelitatis genus omittcret. Chriftianam muliere obnbsp;mimam iioxam incendio damnauit. Multos equino Accremeto infofl'os ad-Plerofque adadis per obfcccnafacibus,aut ardentifl'iiua cereorum diftil-duda,immanitcr cruciauit.Ducem Almum,qui patruus crat,mifcrabi-.cæcitate confe(ftum,impotem fccleris,ac nullius mali fere cofeium relcgauitnbsp;^Thraciam. Quo quum venifl'et, ab Imperatorc honorifice cxceptus eft, amp;nbsp;nnftantius cognominatus, quum fingulari conftantia propriam miferiamnbsp;^erare vidcretur. Qmnctia pagis ac oppidis in Macedonia ab eo donatus eft,nbsp;f 1 Conftantinam. ciuitatem ex cognomento nominata xdificauit. Quam connbsp;^gientibus V ngaris,aut amicitiæ gratia, aut tyranni metu,planc complcuerat.-3uoq; vita defundu fuifle accepimus. Cuius obitum quum Stephanus au-niflet, patrui cæci fatum tandemmiferatus, Fulbertu antiftitem in Macedo-^1111 extcmplo mißt,qui defundi corpus in Vngariamreferret. Q^odvbi Al'gt;nbsp;^nrelatüeft,honorificè iuftaperfoluit.Qimmenimcxrclcgatione impiafibi
-ocr page 290-lyo ANT. B ON F IN II R E R. V N G A R. contendit, ipfc cumnonparuafuorum manu niultis vulneribus afficitur. Aü'nbsp;dito Icthali Ducis vulnere,mortem eius Rex admodum rimes, mox in irasnbsp;arfit,amp; amici cafum affedatvlcifci. Itaqueoppidumacerrimè iubet opp^'nbsp;gnari, cundis Vngarorumofdinibus edicit,vt ita cum oppidanis pugnamnbsp;antjVt eo die aut fe oppido potiri,aut ad vnum omnes mori décernant. Prinrinbsp;pes eueftigio inter fe confultant, dicuntque oppidi expugnacioné V ngarorui^nbsp;nemini commodo futuram,quando non pro Vngarorumimperio,fedpronbsp;teni ducis reftitutione pugnatur.Neque fat bene communi faluti confultun^'nbsp;ri,fi pro alienigena: vtilitate,cruentiffimo pratlio dimicetur:bellum hocinco*nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;;
fultis Optimatibus initum, pars maxima obftinatifiimam oppugnationem nbsp;nbsp;j
treéfandam cenfet. At vbi ad Regemjfoluto Concilio,omnes côucnere, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,
pars timoré, cæteri publica vtilitate ducerentur,diflrenfio ante Principeflin^*^ nifefta detegitur. Q^m diueffa hominum ftudia detegerentur, vnus è Pro^^nbsp;ribus, cui Cofmæ nomen erat, è nobiliffimo Paznami genere natus j his
* litem repente diremit. Quidnam(inquit)Stephane,nunc facere pergis,fi cu maxima tuorumcæde oppidum expugnare contendis, ad poftremum poci^^^nbsp;nullo V ngarorum fuperfi;itc,quem huic præfecerisî nimirum neminem cnbsp;Quod fi tu perditahîcVngaria,amp; pofthabito regno,hunc tantùm Ducatuir,nbsp;fectas,nos profedô pro exitio publico,amp; deftituendo regno non pugnabin^i^^^j/inbsp;fed continuatis itineribus in regnum redibimus, ibique poftquam a tenbsp;mur, alium nobis Regem optabimus. Huius verba æneatores tubaruninbsp;gore interpellarunt,quicx compofito dato figno,folütis in Vngariamcaftris»nbsp; mnes redire iubebant.Quare Stephanus mentem obftinatam mutarenbsp;ne prorfus à fuis deftitueretur, in Vngariam reuerfus cft. Nondum trcis^nbsp;nosdomi requieuit,quumexadomoxocio,immifiîs legionumprxfed^^^j. nbsp;legatiSjPoloniam haud ignobilemSarmatiç parte hoftiliterinuadit, terror^,nbsp;tumultu Complet vniuerfam,amp; in pagos amp; oppida abiegnamatena conftr*^^ nbsp;ferro ignjque graflatur. Infeftandos vfquequaque finitimos reputauit ,nbsp;tu potius quàm amore, amp; iniuriis magis quam officiis à bello coerceret. quot;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'
inde ne quid rclinqueret inultum,inferioremMyfiam, quam Bulgarian! appellant,amp; vniucrfam ferc Macedoniam, cum fuperiore Myfia, per pra:!^,^nbsp;anas cohortes,amp; veteranas legiones,atroci bello infeftauit,acdeuaft.atisreg*^,nbsp;nibus,inThraciam amp; Græciam caftramouit.Huius bellicaufam hancreidnbsp;Pyrifca diui Ladiflai filia, Conftantinopolitano Imperatori ohm nuptui tranbsp;ta,quem Emmanuelem fuiflè plerique volunt, quum in fermonem Regnbsp;gariæ cum viro incidiflctj eumaiunt Stephanum dirum amp; immitem appe^nbsp;contradicentemaliquantoobftinatiùsvxoremgrauiterpulfalTcjhancirap^f.nbsp;tam, omnia rite fignificalTe nepoti. Quæ quum is segerrimè tuliflet, nefaP^^
amici iniuriam,non verbis, verùm amp; armis vlcifcédamelTe ftatuit, Maxii^'* f inPannoniis deledumhabuit, quin amp; auxiliares copias à Gallis amp;Nort^^nbsp;nis,ob affinitatem cumeagente contradâ,haudignobilcs afiTequutusnbsp;feptingentoscataphrados équités, Rogerium Apuliæ Siciliæque Regcmnbsp;fille perhibét,quorumTiribus amp; ingenio,Myfos,'rhraces,amp; Macedonasanbsp;citerinfeftauit,obuiaquæquediripuit,oppidanonnulla vi captafubuerdr- 'nbsp;peratorem in occurfum adhuc nequaquamprodeuntem, quotidianishi^nbsp;uitiis prouocauit,quôd nequc Augufto,neque rcgio,fed aniculario tantuii ,nbsp;mine dignus eiret,quando anicularum more fitu obfitus, in fordido femP^^jj. fnbsp;cio verfaretur, neque imperatoriam virtutem foris oftederet, quanbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j
de dignûpofteritaticommendaret.Formidolofusigiturvfqueadeoapun cos Myfosque eft habitus,vtad mentionem Stephani Regis,vagientes pc^^Jnbsp;cius infantes,præformidineconticefcerent,Hçc autem vbiGræcorumnbsp;pi relata funt,Hoc(inquit)anno,qüando is me aniculam appellat, VngarJa^.^^jnbsp;gi ad vmbilicum vfque virilia abfcindam,vt fe potius,quàm me,cuiratun!^^.^nbsp;ligat.Itaque deledu habito,cxcrcitum illico comparauit, amp; contradisnbsp;auxiliiSjitacaftra compleucrat, vtPannonias vfquequaque vexare coj®
-ocr page 291-DECADiSII. LIBER Vî. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;!{
Primum iter in Haram fcccr.it, proximam Vngarix partem, vbi qunm omnia Jgniferroquemifccrentur,ncquaquam Vngan obftiterc. Nauale inDanubionbsp;praeliumab initio comraifium, vbicîim immilfo fulphureo igm, rudes Panno-*nbsp;num biremes iicabfumercntur,vt in mediis vndis Argiua arte conflagraret,in-iclicitcr pugnatumeft.Claffis magna ex parte obruta, incêfave, qui in fluminisnbsp;ripa dimicabantjClafTis cxemplo conceflere,tcrga continuo dcdcre, amp;adpro*nbsp;Xima lefecaftellareceperunt. Pollquam Stephanus cumGræcis naualibellonbsp;nialè pugnatum efl'e fenfit,quos nauticæ difeiplinç fuapte natura magiftros clTonbsp;Uoucrat,nihil hac fortune iniquitatc concelTit.Nequc mirabatur, nauali bellonbsp;Cos facile fore fupcriorcs,vtpote qui affidua nauigatione excrcitati, plus mari^nbsp;^*uio,quàin terrellri bello valerent; quare terra dimicadum cenfuit. Omnes re-nbsp;gui vires qua potiut celeritate coegit,quas in Græciam conuerteret. Huie bcl-^oquendam præfecit, cui Stcphelnomen erat, conlilio ac prudentia præftan-Quum hic ad Carafum amnê,vcrfus Boroh, caftramouiflTet, hoiblcs co--P*asinuenit,Thracumac Maccdonumphalangibus copieras.Collatis ad tenu-'ffinium amnem cafl;ris,figna quoq; cum manu nonconfcrre,ignauum amp; tur-pc vtriq; vifiun,quandoquidem periclirandae virtutis caufa, illuc Græcia Pan-^oniaq; conuencrar.Inito igitur roboris vtriufquc pcriculo,parifpc,acæquanbsp;io fortunadiu pugnatum, hinc Vngari, illinc Graeci fæpe praepollcrc vifinbsp;?nt.In dextero cornu vinccrc,in finiftro ccdere vtriq; putabantur, vltrb citre-^^ccecidere raulti,amp;: ad extremumnutante Marte, à triariis prælium redintc-numero plus poflè videbantur,ac viribils nequaquaminferi-vitimis anguftiis phalangas,ca:teraq; fublidia duplicare,rccentia quoq; lt;nbsp;^^^iliafubmittere,quç ex Alia nupercuocarat,nihil etiam prçtermittere,qu2enbsp;laboris efle folent. Vngari longo bello defatigati, qcum triariorumnbsp;3'Pplemento carcrent,dcfcä:is animis inclinare occpere. Contraobnixiùsnbsp;j ^re alij paulo poft confufis ordinibus terga dedere, amp; in fugara elFufi, itanbsp;hiamclademinfequentium animos inuitarunt,vt miferèpaflim cç^crentur.
- y^^Wamultitudinc pauci euafere,ca:teri partim capti,partim deflderati,raram j ^gari confitnilem fibi cladem accidifle memorat.Carafus autem fluuius, quinbsp;^^ctvtraque caftra fluebat, cruento torrente adauctus huiufee cladis teftimo-j, exhibuit, quern cadauerum congerie redundantem, velut aggere remo-'^Pidicunt,amp; congefta quandoque corpora, pontem præftitiflc affirmant.Enbsp;^^^ceribuseo prælio occubuere multi, quorum primum CizumComitem re-Q nbsp;nbsp;nbsp;Cætcriim póft,vbi fatis fuperque eft vtrinque fæuitum,per internunci-*
in U cptum eft, vtrique in colloquium coire ex compofito placuit* /tri infulani conuenere,quæ oppido proxima,quod Boronchum appellant,nbsp;^^bnqiiepfo arbitratis adfuere. Obiedavtrinque multa,amp;confuta- ^^putgntis animis, damiiata fatis vtrinque difcordia,vltro pacemnbsp;^nnt-.pcrcufl'oq; perpetuo fixdere,folutis caftris,in patriam quifque fuamre-^tephanumRegem itafuroriac iracundiæ obnoxiumtradunt,vtfurHnbsp;^gitatus,nulhim dira: crudelitatis genus omitteret. Chriftianam muliere obnbsp;noxam incendio damnauit. Multos equino Äccremeto infofl'os ad-L Pierofque adadis per obfcnafacibus,autardcrltifl'imacercorumdiftil-j. ^nneduâ;a,iinnianitcr cruciauit.Duccm Almum,quipatruus crat,mifcrabi-innbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fccleris,ac nullius mail fere cofeium relegauit
Ç hraciam. Quo quum veniflet, abimperatore honorificê cxceptus eft, amp; ^^^^ftantius cognominatus, quum fingulari conftantia propriam miferiamnbsp;Vhnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;C^netia pagis ac oppidis in Macedonia ab eo donatus eft,
fj^Çonftanrinatn ciuitatem ex cognomento nominata xdificauit. Quam con jj^^^entibus V ngaris,aut amicitiæ gratia, aut tyranni metu,plane complcuerannbsp;djnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;defundû fuifTe accepimus. Cuius obitum quum Stephanus au-
jjj^^et, patrui cæci fatum tandemmiferatus, Fulbertu antiftitem in Macedo-^^^itextetnplo mifit,qui defumfticorpus in Vngariamreferret. Q^od vbi A1-* '^telatu eft,honorificê iuftaperfoluit.Qi^menimcxrclcgationeimpiafibi
-ocr page 292-cönflarat inuidiam, ex honore fepukurac abolere voluit. Bela quoquc pari cxcitate affedus, à qüibufdam Principibus in Pannoniam clàm redudi*^nbsp;cft : amp;: deciinandte regiaï crudelitatis caufa, inoccukö ac ruto femperaiTeru^nbsp;rus, ne regno maxima orbitate laboranti legitimus haeres decfl'c videreci^nbsp;Poftremó quum regem liberis carere confpicarentur j ipfumque iam prol^nbsp;omnino defpcraflc intuerentur,inito Proceres coniilio^ rem Stephanopatc^nbsp;ciuntjBelam patruelc adhuc viucre,amp; in Vngaria elTe cófitcntUr.Q^m qu**nbsp;ille ex cxcitate mortuum olim credidifTct, cx infperato in maximam Ixtiti^inbsp;erfimditur, ad fc continuo adduci iubet. Qj^m quum fola duntaxat cxcK^^nbsp;dehoneftatum intueretur, alioquinafpeélu venerandum, re verboque gravnbsp;fimum,amp;r ad gerenda quæque maxima accommodatiffimum, collachryiri^nbsp;ac diu fratrem amplexatumfuifl'e memorat,itemadoptafl'e in filium^acinp*^^^nbsp;fentia rcccpilPe fe pro refarcienda patris inclcmentia, ad extremum Bel^nbsp;gnumlegaturum.PaulumEpifcopum,amp;:OthomarüComitem, quorum op*.nbsp;Bela feruatus fuerat, primos rem patefccifle dicunt. Veteribus inimicitüsnbsp;fpicionibuscxcinâtis, nonfolùmdignitate,verùmctiam honcftiflimaamO*^nbsp;exornandum höminem fubito cenfuit,vt quem pro filio adoptaflet,ei pa^^^nbsp;pietatis officia foluerct.in primis ne ad orbitarcnqac rcgiç ftirpis interitumnbsp;digcretur Vngariajad Vron Auguftalctti comitem, ac Macedonia:nbsp;cum perpetuo imperioretincntem fcribit,Si fuæ voluntas eius acceflcriv^nbsp;miumappctere,vtinitamcumipfo amicitia, affinitatis vinculoardiùsobmnbsp;gat.Et huiufce rei gratia, fe pro Belæ filij vxore, gnatam expofcerc,cuiHe^f
lt; nomen erat, vt ex antiquo vtriufque gcncre imperio digna proies edatur-thas amp; Maccdonas pari virtute ac magnanimitate fuifle femper. Excellent« lie conditioner Vros acccpit,haud infeius fecundùm Stephani Regisnbsp;earn Pannoriiç reginamperbreui futuranl.Nequegeneri cæcitatem afpeft*^ jnbsp;eft, cui pattern Almum, ac regiam viri probitatem in Macedonia olimnbsp;nouerat^uo cumfamiliariffima fibi diu côfuetudo mterceffierat. Nupd^fj,nbsp;1Ó pofthonorificentiffimæcelebratç.Exhocfauftocôiugio GeyfaSccûdt^^ji nbsp;tus eft, qui magno gaudio Regem affecerat.Belam in T ulna efle iuflerab^nbsp;honorificè cum vxore viucrct,regale ftipedium decreuit, nimiumquenbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I
quandô legitimum fucceflbrem fc reperilfe intelhgebat. Ante compef«*^ .. Iam,quum liberis careret, Saulemè Sophia fororenepotem, poft morteOtnnbsp;blico decreto,futunim Regem dcclarauit, amp; in id omnes Antiftitesnbsp;que regni iurare adadi furit. Quum autem Agriæ graui tnorbo correpm^ «nbsp;amp; iam de morte dubitaretur, Bôrfus Cornes amp; Iuan,ipc vana allelt;fti,lum^?(j,iinbsp;bus coniuratis,Regcs ambo Jeclarati. Mox conualefcête Rege, ad fupp^*^ .ynbsp;extremumpoftulati,capitalesluanpnasexoluit,BorfusinGrseciamf«nbsp;tus eft. Regia pofteris perpetuo interdidta, in qua quicunque deprehennnbsp;nbsp;nbsp;i
lt;0
tur,pro capitalibus haberentur, vel haüd aliter, ac li aris amp; penatibus ig^« iecifl'ertt,perpetuahac infamia fugillata familia.Hinc autem patefacicnotnbsp;caufa orra eft, quum in optado fucceflbre quàm follicitiffimum Regemi^ lnbsp;gerent. Patefaiftus erg» Bela follicitudinem hanc ardentiffimam ademnA^fxnbsp;ftinamque hilaritatem Regemreftituit. Sedpaucos cum Bela annos jÿ'nbsp;re contig.it,quâdo mors intempeftiua improuifum gaudium intcrcepit : nbsp;teria nanque correptus indomita, iam defalute omnirio defperarenbsp;Qmim anceps ac dubia vita fua vidcretur,Vngan Chunorum infolêtia^nbsp;preffi, in eos fæuire cperant.Qm Regis indulgentia vfque àdeonbsp;vt in patrando quoquc maximo fcelerc nil penfi haberCnt, impunenbsp;liis amp; rapinisVngaros pâffim afficerent. Thathar dux Chunorum fucrat nbsp;fa,qui ob bene nauatam operarain bello Gra:corum,vndcfolus cutnp^'^ J('nbsp;uaferat,tantum gratiç apudRcgem libicoraparauit,vtneminimagisnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i
ret.Item ob huiushdelitatera,tantum cæteris Chunisindulgebat,vt ne fuaomne intempcrantix ac turpitudinis genus impunepatrarent.t' ,nbsp;ta igiturfalutc Regis,hi ab Vngaris male traótari,amp;fuperiorurarapinartt^^j^f i
-ocr page 293-DEC ADIS IL LIBER VI. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;xyj
cxpendere occpere:hinc orta feditiofte ex Chutiis multi cccidere. Tha-audita clade fuorum,Regem aliquantifper coualefcentem adiit,de imme-^.^aChunorum cxde queritur,amp; vociferatun At ille,quamuismorbo iamab-^niptus,ad Chunofum tarnen lamenta^ quos plus æquo diligebat ingemUit : Pollicitus,quando conualere iam cperit,fe pro iingulis Chunis,denos Vnga^nbsp;Capital! fupplicio mulólaturum. Qmn ôc eos omnes bene de falute fuafpe-iuirit,amp; in afleuerationis ac beneuolêtiæ figrtum dextram poffexit, quamnbsp;huni certatim apprenfarunt, religiofiflime deofculantes, amp; tanto agmine fa-la ^'^^ddextræ ofcula corrucre,vtimmodice iacente depreflerint,attriuei*intq5.nbsp;viaquidempreflura vfq; adeo defatigatus eftj vtredintegratoprofluuio ven-g^Spaulo póft vitadecefleriqanuo tegnifui decimoo0lauo,falutis vero cente-^0 trigelimoprimo fupta millefimum. In morte monachalem ftbi habitum 11J x«nbsp;^Pf^uit,in pnitentiae fignu. Corpus ex Agria Varadinum tranflatum eft^ibiqinbsp;^^iiorificentiflimis exequiis honeftatum ac reconditum. Eins mortem,fe-^iite Henrico Secundo Pontifice maximo,amp; circa Lotharij Secundi Impera-Ç ^*iiidûaccidifleputant.RegnanteStephano,Boemündus Antiochiç Prin-Pjqui cum Alexio Impef atofe Conftantttiopolitano bellum gefleratjiuma-exceflit. Boemundum fîliû,è Conftantia Philippi Fracof urn Regis filia na-to ^^^ixcredinepotis curæ commifl'um, Antiochiæ dominatui cxteftamê-j^Pr^fecin Hcnricus Quartus,cum Pafchale PociEce maximójac Populo Ro-bellum geflit. Qma à Pontifice,in Germania fiiCram pragmaticam vfur-q f^ntendens, extorquere non poterat, demum capto Pontifice,ac cæterisnbsp;Bq .k^*dibus,facrampotcftate veluti abinuitis extorfit. Pifani quoq; his tern- gt;nbsp;PqPnbsp;nbsp;nbsp;a Pontifice exorati, in Saracenos claram expeditionem iufeepete, im-
4x1am nuperrime Compararant, vniuerfa iuuentute, ad Volater-^csd'^ft^^^onuenerejvoi dum tempeftiuam nauigationem expelt;ftant,Lucen-'Huuir nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;vrbem inuafere. Sed Florentin! Pifanorû precibus
Lucanis,ciuicatem his incolumem conferuarunt. Q^re Pifa-infulis potit!,vnde Saracenos exegetant, abduóta maxima præda P^cti *^^^^-Duas columnas illinc auedas porphyritic! marmoris,ob feruatamnbsp;^Peft ^^^°rentinis dono dedere,qu£E ad Dini loannis fanum adhtic coftitutxnbsp;^^xilo póft habito frequenti ad Lateranefem bafilicam conuentu,nbsp;dis, ^xecs Henrico vi data poteftas reUocatur.Quq quidem tempore Matil-Cy^inbsp;nbsp;x:onfcda,quum Romanse Ecclefi2c,quicquid agri Pifam, fandumque
Hit. Q^^?^^^pesmareqJ intcriacet,ad Ceperanum vfque,exteftamentolcga-fecula con-Vrk^ deinde conuentus in Cifalpina Gallia Guatdaftalli eft habitus, ¦^uiyliæ,Placcntia, Parma, Rhegium, Mantua, amp; Bononia, ditioninbsp; ^p^cxropolita:,quia diu Romanæ ecclefiæ tcbcllis fuerat,publico de-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,
icnataefiint. Itc perfiftenteadhu ein Italia Henrico, amp; Pontificispar-^^^^i^it ^y,^^^^^x:lafius Pontifex maximus, qui Pafchali fucceflit, in Gallias J-extremum diem obit. Hierofolymis autem, poft mortem Baldui-vi^nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Balduinus regnum iniuit,qui Gaiuntferfarum Regem præ-
^dlix|-^*^^^eremit,amp;DamafcenorumAfcalonitarumque Regem proftfäUit* d«(i^ J. ^elafio fubrogatus,ab Henrico pacemacCcpit, atqueimpetafor Ec-'iQfiç ^xicihatus rediit in Germaniam, Eadem tempeftate ignis immenfusnbsp;'^'^xurb circa aurorani,pef fex horas flammas emifir,quoäd ex Oc-pV'°^^^^xis,copiofo imbre illam extinxit. Infuper deficientib. quo-Î^^^^^Eriftianis,qui illuc ex Europa trafmiferant,Balduinus mul-th ^Hitnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eTransiordanaregione, adincolendam Hierofolymame-
donauit. Ettuncetia Tyrum, florentifii-vrbem,Chfiftiani oCcupafunt. InfequUta quoq; hyems fxuif-xuodo exuftæ fruges, vndc miferabilis fames exorta,fed multi c-
*I pariter cu pecoribus abfumpti funt. Et Tyrum,cû ingenti ftragc » erras motus pene fubuertit. Sedillud in Gelafij creationepoti/fimum
-ocr page 294-ay4 ANT. BO NF I Nil R E R. V N G A R. rcferunt Annales, patriciam Frangepanunifamiliam, iuxta viris ac opibus potentem, quum alfequi ncquiuiflent,vt è fuis Pontifex crearctur, faâ:o agminp,nbsp;refraófcis poftibus,ad Lateranum in conclauc penctrafl'c,variisnouuinPontih-ccm cum Cardinalibusiniuriis alFecifl'e. Cinciunifamiliæprincipem, raptui» ,nbsp;Pontificcm hutni calcibus contriuiiTe, mox vindum tranftuiifle donium.nbsp;manos id ægrè ferentes,elato tumultu,c Ctncij manibus Pontificem afl'ertiillO)nbsp;folenniqs pompa in La ter anti reftituiifc. Sed eum Henrici Impcratoris aduen-tu,Tyberi delapfum,Teuthonumqjlagittis inde petitü,demuni.Caictameriü-giife. Mauricium Bacharenfem Métropolitain,ab Impcratore in Vrbe Antip^'nbsp;pam conftitutum,amp;Frangcpanûm auxilio fretum,poft Impcratoris abitü,Poi^nbsp;tificium munus aperte ge fliflc. GelafiumGtiilielmi Apuliæ Duels, amp; Robert'nbsp;Capuæ Principis, item Richard! Aquilani przfidiis adiutum, in Vrbem real»'nbsp;fc,deinde in æde Praxedis inter facrificandum, irrumpentibus FrangcpaniLi-nbsp;vix amicorum cuafifl'c ope. Mox orta in vrbcfcditionc,Hofticnii viaautugi»®nbsp;in Galliam,ibiquc in Cumacenfi cnobio pro dignitatc exceptum, paulo po*nbsp;humanisexccffiire ferunt. Paulo ante Alexio Imperator! Caloioannesfib^nbsp;rite fticccflit. Pater, V enetorum claftc adiutus,cum Nortmannis, in A puling inbsp;Sicilia dominantibus,bellum gelTi t. Sed quum parum profpercinEpiroamp;D*nbsp;matia libi res fticcedcret, cum his pacem iniuit. De rebus externis hafte^',.nbsp;Nunc tempus poftulat,vt ad res Vngaricas redcamus,amp; de Stephani lùcccft*'nbsp;re videamus,quando fans ftipcrquc diuagati fumus. Q^madmodum Step^^nbsp;nus vulgo Lepe prædixerat, ita Belam cxcum, patruclem fuum, ex teftaroc^*
Regem declarauit. Namapertis teftamenti tabulis,præter regni fucceflioo^Ï^ ex dodrante hxrcs legitur.Q^cquid fupererat ex legato,partim amicis,p^''nbsp;facris ædibus pauperibus diftribuitur.
»tUit. \ Ri,intellclt;ftaBclzprobitatcacfapicntia,neminusquidenic?ogt;J^ quam oculatum amabant,nuncupatis votishunc optabant,amp; in comitiis rObnbsp;hbus,on-i^ibusfuffragiis,prout Stephanus Rex optarat,Regempronunciar^^nbsp;Nefcio quid popularis commiferatio cæcitatis paternæ calamitatisadû^nbsp;optimum principem futurum quifqueaugurabatur. Nam multo plus aniw^nbsp;diuina benignitate datum c(lc,iudicabanr omnes, quam à fortuna corpofi^^nbsp;rit ademptum. Orbitate nanque ilia oculorum ita le ipfe collegerat, veinnbsp;fultando acdcliberandofcmpcrvcrfaretur. Varias adrationis tribunaHeO'5nbsp;tias ci tare videbatur,amp;illius impcriointentus,maturarefponfa decretalInbsp;aliter, ac oracula expeftabat. In confultationc quaq; grauiflima, Dctimnbsp;num,confiliarium,ac iudieem inuocabat,ne quid inconfultum,nc quidsnbsp;na amp;huinana pictatc ageret alienum. Q^re illudDauidicum in pro^ern^nbsp;cius vfurpatum : Dominus foluitcompeditos,Dominus illuminât excos- ^'^p,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;amp; illud : Fafttis eft Domintis protedor eins, amp;dcduxit cum inmultitud
Î!
mifericordiæ fuæ, de fruólu ventris fui pofuit fupra federn fuam. Hic Helena, Vri Macedonisfilia,liberos quatuor tulit, clegantilTimx indol'^'Çjznbsp;musGeyfa,fecundtis Ladiflaus,Stephanus tcrtius,amp; quartus Almus'^^^.nbsp;tus eft. Rerum igitur pAtitus, mira fapientia, cunda difponere, cdidain^^j..nbsp;rios amp;:latroncs grauiftima promulgarc, conciliarc Principum aninios»nbsp;qua in omnes iufticia amp; benignitate vti.Item nihilantiquius habere,'nbsp;literare vetcrcs contumclias, pacarc regnum, iniurias ac vim palfim jnbsp;re, culttimque diuinum ftudiofiftime feruare. Ita demum pueros educs^^jynbsp;non minus libi, quam regne chart viderentur. Illud in cius ore fxpn'^,j'nbsp;tum, Homine multo plus pro læua, quam dextera fortuna deberenbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;-y '
do altera infolcntemamp; iniurium, contra verb fapientem ör forteni cit. Neminem alloqticntem audiebat, quin eum ftatimex verbis expeinbsp;Mos illi fuit admirari nihil, vtranque fortunam magna xquanimiwtet^^jjj-.nbsp;re. Sc ex aftidua malorumferie, in quibus amp;natus amp;aiit.is erat, iantdi^^j^f'nbsp;eilTe nofeere fcipfum,amp; omnia perpcti,fæpius aiîîrmabar. Illudnbsp;rc foiebat,Difcepati,amp;: huniana contemnere. Item,Ncminem feireft* ^ii*
-ocr page 295-D Ë C A D I S ÎL L i ß Ë R V L
nunquam mala fubiucriti Impatiênnbüs amp; fuperbis modo fuamj modo e-nampatris fortunam obiiciebat, qua quidem commcmoratione,in eftoemina-^leuitatis amp;: intcmperantiæ ruborem eos adducebat.Itemre ac verbo grauis. yens aduerfus inimicos feliccm reddidit,quos totcalamicatibus ac probris af^nbsp;ccit,vtinhodiernum vfque diem,inludibrium gentium perdurarinc. Præ iu-iciaamp;probitate fua, pulchra liberorum fcunditate damit, vt diximus, quanbsp;Vngati,rcginç verbis accenli,cumulatiflimade inimicis fupplicia fumpfe-cnim,ad Aradoppidum,Regis edi»Sto frequentiflimum conuentumnbsp;f.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;prçlidente BelacumReginaacliberis,hæc verbaHelenam
jculeferunt: Dicite,quxfo,virifidcles,Proceresquemagnanimi,quumocu-snaturæ bencficio omnes airequamur,quorumdudu inhac operofamorta-ßivita ducimur, cur Belam Regem cxcumintuemur, que cætcris oculatio-^^circumfpectioremqs efle oporteretr Quorum hoc tantum facinus confilio ^^udaciafaclumfit,inhoc celebcrrinio conuentu nunc agite,vos oro,dicitejnbsp;hoc aperite piaculum. Ab auttoribus tanti fceleris prcnas hie cxigite,nbsp;Suis pofthac in facrofanétos Principes manuminiiccre audeat.Quanquamnbsp;^^ina benignitate, pro duobus oculis, quatuorliberi ad refarciendam orbita-Qati funt, quos hie præ oculis habetis, infandum tarnen facinus haudqua-tç?nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dimittcndum,vtparccreRcgibus,qui proDiishabendi lunt,
ini ^^^^P^Q^iPcatvniuerfapofteritas. Facinorofæ igituraudaciænunc hnem oeyus did:o,in condone tumultus ingens fufeitatur, fcele-ptïfnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fupplicium expofcuntur,quicunque ibi deprehenll funt^
cntanca capitis pcenamulótantur. Nonnullipræ libidine vlcifcendi, væfa- i ^cxanbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;infrufta difl'ccti, multi in Gemonias vnco traéfi, ocio ac
V-
grauiter crrarant,aliquanto mitius aétum, ex iis vincula conieóbi, vtperpetuo carceremarcerarentur, cæteri longénbsp;fcj.j°^^bliberi, vxoresjneccllarij, cognationes omnes in exiliüm cxaólx, pro-^^dib°*^^^^ona bafilicatim diftributa, Nindiótam hanc Bela per fc ^grè tulit,nbsp;lï coij ¦ °^^'^accenfæmultitudiniscoercerenonpotuxt. SæpeHelenæ verbain
quàm virilis ingenij elle affirmauit, tarnen ne quidh-^^cideret, fæuitiam tolerauit. Hinc Rutenorum Polonorumq; bel-Cru nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;poftquam fefe V ngari,delidente furore,collegerunt, damna-
Hitaji '^ ^.¦^¦^namodicaquevltioncjfluduantiflïmum genus hominum,acno-*^0üa ^^^^^®^'cim,quum cxulum prccibus amp; commiferatione fubduceretur, Accedebat Leuiatanis filij, qui niagnamfaótionemfa-o Borichum,adultcrinum Colomannilïlium(veluti fupradixi-4c ^^'anbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;literis ad muadendum regnum hortabantur, pollicebantur au-
^¦edeb nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;vfui forent, quandolegitimum Colomanni filiumelTc
®°^æhus fat his perfualus,RutenorumPrincipum opem implorât^ P°ccft,copias cogit. Et quum Rutenorum vires, ad Vngariaado-fttiSjj ^^^Sluaquam fatis viderentur,Polonorumauxilia contrahit. Motis ca-M appropmquabat,amp; ei qu«am maximAluuio,quem Scum ap-quidem in tanto pcriculo cunclandum efle cenfuit, dcleclumnbsp;adeoer-'^ctesnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;deprimendam fadionem duceret efle fatis.NutabantPro-
Qciidcmhand pauci, quando nouitatis cupidilfimi funt. Quare an-pe nbsp;^°^^c:humcaftra moueret,couentumhabuit, vbi Principesomneis
Mr nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;, an ne Borichum, legitimum Colomanni filium, an ex
ccplorato haberent. Adhæc Optimales, qui de regno be-: Diufehoccompertumhabuifle, Borichum adul-cqj.^ hliumj ac nunquam ex Colomanno Rege gcnitum,neq; vllo mo-plerique faftionis principes,acdicerc,' d ^g^cimo matrimonio natum. Rutenam Colomanni côiugcmfal-«itam, amp; præter fas amp; æquum adultcrij infamia fuifle rcpudiatam.
' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;y V
-ocr page 296-2,56 ANT. B O N F I N11 R E R.' V N G A R.
Hoc familiäres quofdam Regis fuilTe commcntatos, vt mifellæ inuidiamco^' , flarcnt,nc .à viro amaretur,amp; prçfertim fi ex ea liberos fufciperet,néve isnbsp;nos amarct,quos infenfos fibi Temper habucrat. His verbis multi, quileuiflî^*nbsp;inconftantcs crant,in coniuratorumparteis conccflcre, amp; corum numeru^nbsp;auxerunt. Bclaha:ccdoiâ:us,non amplius cunébandum elfe ratus,ne forte con*nbsp;xurati ac proditores elabcrcntur, ad Borichumqj transfugerent, in eadeni coH' ;nbsp;cionefupplicium de bis fumcndum continuo ccnfuit: idipfumcæterisamic'*nbsp;amp; cptimatibus vifum eft. Quare mox fignû dédit, vt proditores in mediaco^nbsp;cione vagantcs^quircgni exitium moliuntur, extremis repente fuppliciisaft'^jnbsp;cerentur, ne forte fi rcs ipfa dilferatur, multum detrimenti vniuerfa Pannon^nbsp;pxtiatur. itaque in coniuratos continuo fit impetus, feditio magna oritur-1*^nbsp;dum fe tucri conantur,aut fuga falutem quærunt,vulgô cæduntur.Prodition*nbsp;crimine notati deferuntur, difquiruntur paiTim principes faótionis, amp; deprf'nbsp;henfijindida caufa, obtruncantur. Lampertum Comitem, c Regis pedibuSj^nbsp;quos confugcrat,cuulfum, frater proditionis impatiens j fubfelliorumfragi'^nbsp;ncjdifirado capite,intcrfecit. Nicolaum eius filiumin medium adduxitjamp;^î^nbsp;te Regem obtruncariiufiit. Maylatus Aci généré natus,amp;: c nobilibus coinpj.'^nbsp;res ibidem trucidati. Defperatis rebus,cætcri coniurati cum magna nianu'^^nbsp;cefi'crc,amp; reparato 3gminc,antcquam occumbât,nc inultiperçant,Regelt** i« jnbsp;uaderc deccrn'ant,rari,ca:fo Rege,inimicorû furorcm fubito defiturum.nbsp;iuratorum princeps Thyodor crat,cx vetere Symadi familia editus, itemnbsp;eus, Titus amp;Samfon, cui Thomas amp;: Turdofilij crant, non minus nobilir^'^
quàm virtute viribusqj præftantcs,qui temeranam patris audaciam admod^^ augcbant.Sedata fcditione,coadisqj in vnum coniuratis,in fccefl'u Rexau^^'.nbsp;onriuuiucaftralocauit.Vitraamnemhaudproculhoftiscrat, SanifonacW Jnbsp;vituperandi Regis confilium incunt,vt conuitiis prouocatus,præliumconi^^.nbsp;rc cum hofte cogatur .Q^are tabernaculum Regis adit, quem cumnbsp;bus diuc^faloquentcm inuenit. Quo quumuenill'et, his Regem verbisnbsp;tur. Qmd hic facis,tu vilifiime canis,quum iam fit dcccdcdi tempus, amp;nbsp;nbsp;nbsp;Ji 5'
plus rcgno Borichi prouidcntia,quàmtuacæcitas conferre videatur,amp;ii^^*,,^ to patcrnojin rcligiofo cnobio tibi potius viuendum efiet,quàm in rcrunnbsp;manarum gubernatione verfari ? Quinam tuo dudu amp; aufpiciis amplius Snbsp;tabunt, fi te ipfe ducere non potes latro ? Proh tcmeritas,amp; deperditabou^nbsp;audacia. Kis verbis irritati Principes,qui Regem circumftctcrat,Ioanne^nbsp;ce,Othonis filio,qui Regis feruus ab epiftolis, amp; Symekienfis Prxpofims nbsp;item prouocante Budo Comité,in Samfonem irruêre. At ille ocyfliinè pcnbsp;referens, in equum fe reccpit,amp; aperta fuga falutem quxfiuit. Ifti quumnbsp;in promptu non haberent,elatoclamorc,Samfonem pedibus infcquuuu^'' ,nbsp;hæc accenfus quidam,Budi Comitis tumultu pcrcitus,raptalancca,pra:pr°'^Jnbsp;ra feftinationc,finc ephippiis equum confccndit,aliorû exemple, fugiétc^^j^nbsp;lum ad Scum amnem iniequitur: qui quum fc præcipitem in fiuuiumnbsp;vtnando traiieeret, à tergo graui vulnerc confoditur. Thyodor cunic^nbsp;coniuratis,qui nauim ft)nlcenderant,vt périclitante focium cxcipcrent,iPnbsp;porc adcfic ncquiucrc:at ille faucius,amp;: ænca lorica grauatus, ibi demerf^^j^jinbsp;Borichus iam amni appropinquarat, ôô in ripa caftra metari cperat, quinbsp;confpedu fuit Vngarorum, Proccrcs cum Ruthenorum amp;e PolonorumT jnbsp;cibus, præftita vtrinque fidc, in colloquium conucncrc. Vbi Budus ift^'^ jnbsp;fccit: Quid vobis nobifcumreicft, Poloni quidnoftrûagrumRutcniJquot;^.nbsp;RisIam pacatos fines habcbamus,amp; nullæ nobis vobifeum intcrccireranr**\^'nbsp;ria;, quibus finitimum bellum fufeitari oportcrct. In Pannonia inter Poi^. nbsp;amp;:Vngarum diferimen nullumerat,idem de Ruteno dici potcrat.Et quannbsp;nines Scytha: fiimus,no modo hofpitalitatis,vcrumctiam cognationisno^ nbsp;tuo iurc fouebaraus. Nûciniuftum amp;prophanum pro adulterino homin^,^nbsp;uerfus nos bellumgeritis, ferro amp; incendiis fæuitis. Et quam caufani benbsp;ceperitis, fi intclligcretis, mox folutis cafiris domû quilque fuamrcper^^^^^ j
-ocr page 297-DECADIS IL LIBER VI. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;xyZ
Si Borichum Colomanni, non adulteri filium efle, exploratum fans haberc-nius,nunquamprofe6tö ad cæci Regis, alioquin fapiennlîiini opnmiq) Principe,imperia peruenifl'emus. Oculatuni,quani cæcum Regem habere maiuifl'e-nms, ledpoftquam id afl'equi nequiuimus^ ne adulrerino fanguine facrofanôlû noftrorum regum ordinem incæftarcmus,ad Belam Colomanni nepotem con-higimus, VC verum legitimunnque Regem haberemus. Omnium populorumnbsp;confenfujBelam à Stephano Rege nobis delegatum clegimus,cledumqj omnibus regiis iniignibus conhrmauimus. Quod idcirco fccimus,quia Colomannonbsp;Stephanoqj Regi,qui infuum languinem fæuicre,rcs parum profpere iuccelfit:nbsp;per immanem læuiriam ac fterilitatem eo redaóli fuere, vt neminem ex liberisnbsp;haberentjCui regnù rite delegarenc, nil i ad eos confugerent, fui fanguinis quosnbsp;olimexcæcarant. Inuiti noftramala confitemur. Colomannus fratrc Almum,nbsp;vtfepc accepiftisjcum Belafilio excæcauit. Duas'vxores duxit,ex vna Stephanum, qui pauló ante regnauit : ex altera, quæ Rutena fuit, nullum fihum tulit,nbsp;praterquam hunc vnum ex adulcerio conceptum, quern nobis pra:hcere con-tcnditis,quodipfaluce clarius eft. Na pollutæ pudicitiæ coniugalis impatiens,nbsp;Rutenamrepudiauit. Etpollrepudium, Borichum illaedidit, quern inuitis legibus, immo numinibus, regiistque manibus,nobis præficere Itudetis. Qi^am-obremii vnquam pacis amp; iulbciæ iura nouiftis,hhofpitaliratis,amicitiæ,achu-lUanitatis officia præguftaftis,adulterinum,quæfumus, quem induxiltis, rcuo-catcRegem. Borichumnonnullorumlcuitate ad impcrandum réméré inuita-rumauertite,autreludantem defence.Abducire auxilia,quæ conculiffiis,ne in-uitis numinibus bcllum gercre videamini. Neque Vngaros dcßdia,pußllani-nutate ac focordia iniuriarum fore immemores reputace. Officio potius,quàmnbsp;S^ouismaleficio beneuolentiam ac ociumconferuace. Quodßabnuitis, ccßnbsp;nos tædetjhucufque tarnen vobis occurrimus, vt ad vnum omnes mori, quamnbsp;aduiterinum,quem adducitis Rcgem,perpctimalimus. Hæc vbi Polonorumnbsp;Rutenorumque Principes accepere,vitro fententiam mutarunt,fe falft» fubdu-doscueßigio cognouere, præ belliiniquitate, ex ipßs neminem aducrius Vn,- garos pugnaturumrefpondcnt.Se male perfuafos ingenue cófitentur,amp; quango nondum manu confertum eft, fat ad reßpifeendum efl'e temporis. Proindenbsp;^ehofpicalitatisamp;cveteris amicitiæ iura violate vidcantur, polliceri fe pofteronbsp;^æmiuftam miliciam deferturos. Duces promiffiapræftitere, nam folutis ca-^jinpacriam quifque redicre. Populitantum cum Boricho,amp; vulgaris mul-tuudo rcmanfit,quando inuftam Boricho notam cçteri abominabantur.Polo-^^igitur amp;: Ruteni, qui cum ipfo remaferant, tranfmiflb amne ad pugnam pro-'locati,Boricho duce,inripa prcclium cum Vngaro conferuere. Bêla, quamuisnbsp;^cus, prudentiffimè tarnen dutlam aciem inllruxcrat, in veroque cornu vali-Inbsp;nbsp;^*umum cacaphradtorumequitatum collocarat,vt fagittariorum ac velitû im-
Pctumfacilè fuftineret, quin èc alas duas adieccrat vcxillationum, quibus gre-) nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;multitudinem completâcretur. In feruentiffimo prælio occlufaquæ-
lolonorum auxilia, maxima ex parte cecidere. Ruteni animo cofternati, L ^^T'^ndratoagmineiamdudumpertinaciffimèdimicabantjinclinataacieter-\nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;''Artère. Indabant à tergo Vngari,ac infigni cæde fæuiebanc, ad internecio-
^^ôicædcrchoftcm pergunt. Sanguinis ergo tantum haulcrc, vt pauci cû Boit^ ^^eboeuaferint, quiafufi amp;fugati m rufticorum manus incidentes, immaniter ^^cidati funt.Ex his quiinhocprçliofe pulchrègeflerc,Micfan,Gaaban,amp;Ba-^ota prædicât,qui præter cæforum multitudinem, maximum captiuorum nu-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^^:^^e^^5f^oraces,cæteraque arma hoftili cruore madefecerant. Micfa
f nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;malorum omnium auôlorcm, Vofus Virale, Gaaba Graccouicn-
fratrem, Bathor deniq; Andream, qui coniurationis principes crât, ' J. inimici,captiuos ante Belæconfpeélû adduxerc.Qu^are Bêla haud pa- bnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp; præfeâos de regno bene meritos mirificc laudauit, amp;: non modo
É nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;parte fpolioru, verum etiampagis oppidisq; ampliffime donauit. Mox
l nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gracias cgit,apud omnes aras rem facrafcciqac fupplicationes op-
;i- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;y üj
-ocr page 298-lyS ANT.' B ONFINII R E R. V N G A R.
pidatiiTi ex cdiéto celebratæ.InDiux Magdalcnx folennibus præliumhocgf' llum,dics inter faftos relatuSjac publicæ ialutidicatus. Hoftium exuuix paJliwnbsp;templorumpoftibus affixç,amp;præfertimfacris Magdalenæ ædibus,cuius num*'nbsp;ne fretijvidoriam clarilîîmam compararat. Captiui viótoribus dono datijpr^*nbsp;terquam coniurati, de qui bus fuppiicium ex lege fiunptum : nam graH'atorunlnbsp;more attritos,rotis impofuerunt. Ex hac vidoria tantum Régi glcriæ SiC audo-ritatis acceiTitjVthunc vnicu venerarentur,amp;; prxdicarent omnes,non cxcuDbnbsp;fedcircumfpcdumjamp;adregnandumdiumitus referuatuin diccrent.nbsp;gratiflima huic Vngari obfcquiadeinde prxftiterCjfecere fideliter impératif'nbsp;mnia,finitimi quoq;jmiflis vndiq; legatis,pace efflagitarunt. Rex extindtisho'^nbsp;bello Fadionibus, (e mitiflimum xquiflimumq; prxbuit. luHitomnes benenbsp;quiete viuere,atquc cdido,fupcriorum partium mcntionem inhibuit.
to regno,Belafe in ocium rcdcgir,cum amicis fçpc comeflabatur,amp;:inniub^ nodcm conuiuia protrahebat. Quo fadum eft, vt Vngarico more in cbric^*^nbsp;tcm incidcrit : qux quum voluntaria fitinfania, virtutcm priftinam admotlei*nbsp;encruauit. Tunc multo mcrograuatum Principem, aulici in pctcdo impu^^^quot;*nbsp;tiftimi adoriebantur, amp;: præ crapulaamp;temulentia fæpe nonnulla impctrab-iC''nbsp;quæ iniquiflima funt habita. Exadaautem ebrietate, quæcunqj per vinuin^nbsp;dullcrat, rcfcripferatq;, ne Facile quidemreciperc vel refcindcrc fubindepo^'^nbsp;rat, vnde non parum limultatis infamiæ fibi comparauit. Naminnbsp;regia eo conlpedius ac grauius id vitium iurc cefetur, quo maior viri dig*nbsp;habetur. Inter extera temulcntix Facinora, illud potiflimum commeniori'^'nbsp;Pochum enimamp;: Saulem,Facrx religioni initiatos,in conuiuio cxoratus,p^nbsp;brietatis indulgentia, tradidit inimicis, à quibus mox temcre carfi funt :nbsp;perpétua fugillatione noncafuit. Cæterùm hunc omniumlaudc dignill**'^nbsp;la fecula cenfuere. Ex conuiuiisnbsp;nbsp;ocio,quod excitas confirmarat, in
fimin.cidit,quo morbo correptus,nono regni fui anno, ac méfe vndecinm,^ turç nc?cflitaticcflît,falutis verö centefîmo quadragclinioprimc,acidibn5nbsp;bruariis fupra inilleftmû. Corpus Albam delatum, vbi à quatuor liberisdF^:nbsp;ftitibus,Helenaq3 coniuge,non minus piê,quàmhonorificcfcpultumeftj^^ij,nbsp;vniucrfa Vngaria deploratum. Régnante Bêla hxcaccidifte ferunt.nbsp;tins Pontifcx,Transtyberina regionc oriundus, qui fucceftit Honono,nbsp;rium ad fandu Germanumcaftramctantcm,cx improuifo aggrefrus,inr'lj^nbsp;vertit, opp.dumq; recepit. Sed paulo poft, quum ad GaluciumRogeriun^j^nbsp;fiderct,aGuiliclmofilio,Calabrix Duce,nonmodofuperatus,vcrumet*^ jf,nbsp;Cardinalibus captus eft. Etmoxhonorificè ab eo dimilius,reuerfusin Vf j,nbsp;Anacletum antipapam inucnit,qui ingenti pecunia,quam ex argentoamp;''*^^:!-bus bahlicis crepto conflarat, PopulumRomand planecorruperatjamp;dJp^jt,nbsp;tificiam audoritatem interceperat, vt eum prx timoré Romacedere =nbsp;In viteriorcm igicur Galliam fugiendo concelftt : interea Rogcriuni,vff*Xnbsp;Sicilix Regem appellatum,antipapa in partes fuas traxit.Innocctius 'Pjnbsp;rum motem facram i^nodum habuit, ibi antipapam cum fedatoribusnbsp;uit. Philippum Gallorum, amp; Henricum BritanniæRegemadiitpro laln*^nbsp;lium, amp; in Lotharingiam fledens, Lotharium à Germanis Romanuin^ jnbsp;eleduin inuenit. Promifla imperij approbationc, facraniento virurnad^p lj-in auxilium Hierofolymitanorum,expeditioncm compararet. Quarenbsp;rio in Lateranum reftitutus, Imperatorem haud imraerito Romxnbsp;Mox Pihs concilium habuit, ibiq; ircrum damnauit antipapam. Sedq^nbsp;naclctum patricij quidam,Rogerij regis auxiliis frcti,iterum aduerfus 1 ¦ peil' .nbsp;cem fufcitaflcnt,Lotharius è Germania reuocatus,Romain repetit. Pnbsp;tificis gratia maximam claflem compararunt, qua Campaniain amp;Calab^j,(('nbsp;Feftarunt. Pontifex amp;: Imperator, quum Rogerium rerrcftri maritiinoq^^^Jrnbsp;lo vexarct,quicquid in Italia poircdcrat,acccperunt. Multa oppida vinbsp;ripuerunt,Rogerium in Siciliam tandem traiieere coegere. R«aymonc^^^fii/'nbsp;ratoris Conutem,attributoDucatus Apuliæ tituio,cura aliquot Geruf^^^^p
-ocr page 299-DECADIS II. LIBER VI. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lyp
^°hortibus,prouinciæ Pontifex prsefecit.Lotharius Gernianiam rcpctens,Ve-moritur.In Afia veto defunélo Balduino, Falco Andegauießum Conies, ^illiusgener,Hicrofolymæ regnutn acccpit.Turci, quifinuiuPerßcuni incombant,multas copias in Antiochenum agruni duxerunt:quo quum Falco irrii-'^ctjCælis tribus niilibus,capta totidemHicrofolymani rctulit. Hac cladc fufcinbsp;AlaphjTurcoruin Princeps,Babyloniis auxiliis vfus , Ediflara Mefopota-vrbcniinuafit,quam BalduinusàGotliofredo fratre rcccpcrat. Capta vrbenbsp;crudcliterque direpta, omnes Chriiliani,qui orthodoxamfidcni abnegate no-lucrun t,ad vnuni à Barbaris trucidati.Mulieres ingenuæque niatronæ, in fideinbsp;10 noftræ ludibrium, fuper Diui Baptiftx aram violatæ.Falco in venatione, duninbsp;leporem fcôtatur,procumbcte equo occubuit, Balduinusquc filius regnuni ac-cepit. Nunc tempus poftulat,vt ad Belæ cæci fucccflorê venianius,amp; rcs Vn-garicas,quantum ßeripoteft,rite profequamur.
LIefvncto Bêla,Geyfaprimigenius,quiephebisnondumexceflcratjO- cejp[ in DiniumPrincipum confcnfu,votisqj Populorû ad regni faftigiûciFertur. Quannbsp;doquidem præclaræ indolis ,amp; magnæ humanitatis cfle videbatur, immo po-tius aDeo datum,quàm ab ipfis optatum reputabant. Q^re cum magno plau-Iu,gcftienciflunaq5 lætitiaadolcfcentem,Regem declarant, fauftis acclamatio-. iiibusingeminant. Paulo póft Albæ ,in folcnibusDiuæ Ccciliæ rite coronant.nbsp;ic P^cruni potitus,optimosfib! coßliarios elegit, nihil ßne Ponrificum Procerûq;nbsp;confulio agebat, amp; tam follicitcrcgnum curare videbatur, vt præter ætatein a-gmret.Oblcruabatleniorum confilia,amp;:mira comitate aft'abilitatequc illos ora-Nr,nefibircgnoque deeftent. Nondum annum poft initum munus exege- ,nbsp;i^^ijCcce Alamannorum bellum erupit.Belli caufam HuduantilTimam dédit Au
, nouarum rerum femper auida.Hcnricus enim quidam,Dux Auftriæ,in-geniîæ meinor inimicitiæ, quæ Auftralibus cum Vngaris diutius interceflîr, ad pucri manuni Pannoniæ regnum redaôtû efle cernerct, ratus id tempus ad cuertendas rcs Vngariæ accommodatiffimum, bellum grtiuiftîmumnbsp;molitur. Accedebat occaßo magna auxiliorû, quæ nunquam ßbi antca fuerat,nbsp;50 liquidem Henrici, Leonis pupilli tutor erat, ad quem Saxonia3amp; Bauaria totanbsp;peninebat. HicSaxonumamp;Vindelicorum viribus frctus,prætcrcaNoricoru,nbsp;QUI eins ditionis eranr,Pannonias aggredi non dubitabat.Quin amp; Coradil er-U] Romani Iraperatoris copiæ accedcbant,qucm Henricus in belli focictatemnbsp;uuxerat.Et: in hancexpeditionc Conradus duas legioncs fe miiTurû recepe-^^^iVngarum, veterem quidem Alamannorum hofteni, c medio tollerer.nbsp;xUrcaneequamregnum Henricus imiaderct,dc occupandoPifonioprimùmnbsp;^og'rauit Knbsp;nbsp;nbsp;nbsp;infeins ab ilia arce fe totam Vngariam facile vexaturum. Id ne-
gocij luliamo Comiti datum,vt quacunque arte poftet, Pifonium occuparet. Is
40 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Alaiiiannum dolis inftruit,amp; equitatu munit, ac madat vr-
CiT* ante illucelcentcm dicm fub prætextu feftinati itineris adeat, portamque uct upct,Scearn eoufque retineat, donee cxinßdiis ipfecollocatus aduoler.Pi-OHiani euftodesnil taie fufpicantcs ,fubornatum R^poltum cum comitibusnbsp;cxcipiunt, quum nulla adliuc belli fufpicio foret, mox ex compofito porta amp;:nbsp;capitur,ac inde fociis ßgnu datur, Quodvbi Iulianus profpcétauir, cumnbsp;adportam aduolat,fucceditq; deinde in forum,nbsp;ado agminc prodiit.Sufcitato tumultu, omnes oppidanos arma dcponcre,nbsp;aft f timere iubet. Data fide, illæfam amicitiam pollicetur, mox co-turl aduentus fui caufam enarrat. Ciuitas quum ab Alamannis incola-p - 'urbis continuo pacatur,amp;t in Germanorum redigitur obfequium. Ru-ianbsp;nbsp;nbsp;^^ê^cia ftatim effunditur,Pifonium à Germanis eaptum,quare vniucr-
annonianimium perturbata. Secundum Pifonij captiuitatem, Alaman-tumfubito incurfiones fuccefterc quibus non folùmfuperior, fed inferior grauüFimc vexabatur. Adolefccntis animus ingenita qua-
t}ii\ ' ^'¦^5^ttidine pneditus, haudquaqua his côfternatus cft.Habito quàm pri-^icuatUjpericulimagnitudine adpatres refert, fententiasrogat,fufcipitur y idj
-ocr page 300-z6o ANT. B O N F I N ri R E R. V N G A R.
omniumconfenfu bellum. Etquifque Pontifex, nobilis, præpotcnsque,ar®â exediôto capit. Habetur deleólus, amp; domefticatim ad bellum hoc apprime ne*nbsp;cclfarium viri euocantur. Exultât frequenti aftedata militia Geyfa ;nbsp;aduerfus imperatoriacaftra prodire geftit, non ignoras multo plus laudis inv»'nbsp;ctoria,quam turpitudinis in fuga propolitum. Nam li vicerit,ôè CæfareinGer*nbsp;manicum fuderit,fupraætatem fecerit; li cefl'eiic,adolefcentia amp;C fortunaabo'nbsp;mni dedecore vindicabit. Quum libi à procenbus periculi magnitudo acro-bur hoftium obiiceretur,quiaSaxones amp; Germani,vt de Vmdeïicisamp;Noriasnbsp;lîleatur,indomitas vires haberentzeum.refpondilfc ferunt, Sediuinum auxili'^nbsp;um,amp; lacros habere milites,amp; ductu aufpiciisque Chrifti optimi maximinbsp;re Ifipédium.Qmnetiam ediâ;um promulgarat,vtapud omnes aras, doneenbsp;li dexter exitus extaret, quotidie omnia Sacerdotum collegia diuinam ope'nbsp;implorarét, amp; Diuam inprimis Virginem, peculiarem Vngarorum patronal»nbsp;exorarent,cuius patrocinio,ex teftamento Diui Regis Stephani,id regnunil^'nbsp;erat commendatum.Ita vulgo Rex animofus apparuit,ita omnes adgregariuonbsp;vfq; miliiem adpugnamhortabatur, vtexanimatilfimum quenque facilenbsp;citaret. Spedata adolefcetis magnanimitatc, lie cæteri feniores côfirmatinbsp;vt bellum, quod puer non expauit, ipfi quoque minime reformidare cogerefl'nbsp;tur.Hincetiampraefcdos, primipilos, tribunos item turmas amp; cohorteshae,nbsp;medioens ruborince(rit,quum veterani àtyrone animari viderentur. Mod^*'nbsp;gitur caftris, in Auftriam iter facit. Quum regni finibus appropinqualTct,nbsp;dam homo liberali afpeôtu,cui Henezel nomen erat,non parum præferens a^.'nbsp;doritatis,amp; Scythicæ Germanicæq; linguç compos,occurrir,prope hofteseanbsp;nunciat, eofdemque perpaucos, quando hi qui auxiliares copias promifer^^nbsp;promiflum numerum nonprçftiterant.Proinde nunc conferendæmanusnbsp;pus eire,antcquam alia fupplementa veniant. Occafîonem hanc nulla cund^'nbsp;done prætermittcndam, amp; certam adftantemque pro limine vidori^m,^^'nbsp;lo modo repellendam. Tune Rex aduocata concione, virum in medium aonbsp;cit,hçc eadem referre iubet:quod vbi fadum eft,ipfe adtempeftiuumnbsp;præfedos omnes inuitat. HuncDei angelum,amp; fuiuræ vidoriæ nunciumel^''nbsp;aireuerat,proindenonvltràcundandum,fedimperandum, palTim arma capnbsp;Idipfum cæteris vifum eft,audacia deterrendum hohem: quare omnium ce^'nbsp;fenfu inpræliumitur. Quum Germaninondumlimitesattigiirent,quadrato^'nbsp;gmine,caftraineos vitra linesmota: quæ vbi in hoftium cofpedufuerc, tata*nbsp;vtrinqueocij permiftùm eft, quantum inftruendæ acieifatis erat.Vngarus^*quot;nbsp;as velitumalas in vtroque cornu produxerat,quibus cataphradorumequita^ jnbsp;fucccdcbat,in medio quadratumagmenetiam cataphradoru collocarat,qeienbsp;à dextralæuaque duplici peditum acie muniucratipoft hæc prælîdium validanbsp;limum fubftitutû. Ne minus quidem impigrè Germani fe in ordines inftti^^^nbsp;rant, qui altiflîmis equis inlidentes,Gigantuminfl:ar plané conftiterant,Vngj^nbsp;ris numero fuperiores.Geyfaquàm primùm pugnæ fignum dari iubet,pad^^^nbsp;rore vtrinq; concurritur.Alamanninô minus armis,quàm clamoribusnbsp;uiciis,Vngaros impetunt, quo facilius eorumaudaciam coerceant. Contra nbsp;gari, inter dimicandum omnipotentis Dei ac magnæ Matris auxiliumine^nbsp;cant,patronam fuam ingeminant. Alamanni, qui leuis armaturx equitibus pa^nbsp;rum vcuntur,fed cataphradoequitatu deledantur,Befl'orum acScytulorufl^nbsp;las,quas ante cornua produdas diximus, ftatim inclinant.Hi nanque Vngara^nbsp;rum agmina præirc folcnt, amp; tune veluti oues àlupis deterritæ, in primo coa^nbsp;grelTu terga dederc,antequam Vngari manum conferere cpilTent. Et hi P*î^nbsp;fpeda iftorum fuga, aliquantulum præ timoré cefl'ere : inftant illi, liinçnbsp;mos augent,quia inclinatum hoftem,ac fufas alas vident. At Vngaris, quia^î^nbsp;mos continuo reuocarunt,pertinaciftimcreftftentibus,in primo coflidunii^'^nbsp;umdeftttigatidefcrbuerc,dimicare multo remiftiùs occperunt.Bancninanbsp;gis auunculus,qui callebatmores hominum, amp; in medio agmineprxfde^^Jnbsp;excito fimul equitatu regio,qui veteranorum erat, ac laborantibus
-ocr page 301-D ! C A D î s II LIBER VI. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4^1
âcbat, fado maximo impctu inhoftcs ruit,in quibus furor ille defcdcramp;t,amp;: tala vi prxlium conferit, vt multis in primo congrcflu proftratis, cæteros inclsna-rit. Hcnricus Dux Auftriæ, qui vi cto ri am dudum prxmanib. habere vidcba-mr,concitato triariorum agminc,fuccurrit, prxlium atrociflimum inftauratur. Rcxcx Proccrum Prxfcdorumq-, confcnfu, vtrunque cornu,quod admodumnbsp;nutarat^continuo confirmauit,in hoftcmqj conuertit.Et quum hoftem ad tria-nos redaétum profpiceret, ipfe quoqucprxfidia vltima concitauit:quarc vtro-bique acerrimc pugnabatur,cruor paflim eft'unditur.Germani cum Saxonibusnbsp;'nclinari,ab vtroquc cornu, amp;a rcuocatis alis circumueniri cpcrc,amp;ab vtro-^ue latere grauifl'imè fauciari. Vetcranxlcgioncs Hcnriciagmcnpoftmulto-W cædem terga dare coegerunt, mox palantes Alamanni aufugêrc. Inter fu-Sætidum innumeramultitudo intercepta,quæ partimexfa, partim capta.Hcn-cumexteris magna ex parte vulneratis, caftris exutus, turpiter aufugit,amp;:nbsp;in Auftriani,pertæfus audaciæ fux, fe rcccpit.Cæforum numerum ex Alaman-ad fepeem milia mcmorant,ex Vngaris tria milia defiderata. In eo bello Ra-poltus Alamannus, quem per noéturnas infidias Pifonium occupafle dixinius,nbsp;équité,amp;Otlio,à Gabriele captuscft.Rcx vidoriapotitus, fpoliatis ca-^'^ishoftium,cumvniucrfo cxcrcitu in Vngariararcdiit,horumexuuiis tcmplanbsp;î. ^'lauit.Pro agendis Deo gratiis,fupplicationes cgit,amp;: apud omnes bafilicas rc-^^ijreiii diuinam operatus effc. Tantum ex hac viôtoria libi nominis compara-¦''thune duntaxat puerum Germanica potentia formidare viderctur. Hen-/¦quot;tnquoque tantus mox timor inceflît, vt non modo Vngariam penitus ve- nbsp;^¦^jfcdnepagos quidemhnitimos attingerc audcrct.Vidtoriamhanc Vngarinbsp;1 '^tiiis diuinæ benignitati,amp; fortunx adolcfcentis,quam fibi tribuere.Quandonbsp;fvtrinque viribus, à tertia hora diei, ad lerum vfque tempus dimica-'nalhrnaant, amp; fe à principio celî'ilfe , deinde per atrocifllmam pertinaciam,nbsp;ttatahoftium fortuna,vicifl'c confitentur. Secundùm hoc bellum,Panno-Annales memorat)fxiia famesinuafit,quavulgo grairantc,ma5imaparsnbsp;J^tninuineftabfumpta. Quo quidem tempore, in Gallis régnante Lodouico,nbsp;^diuturnus æftuansqj calorfuifl'e dicitur, vtcompluribus inlocis ,noncitranbsp;P'^lorumtcrrorem amp;: exitium, terra conflagrarit, ex æftu igitur fames illae-histemporibus, Conradi Imperatoris tranfitus quihaud pa-le 4 *^trintcnti amp;facris ôeprophanis attulit. De quo prius aliqua referendaef-Se ^^''^us^quàm vitra progrediamur, vtres ipfa cognitufacilior cfl'c videatur.nbsp;maximo, Bernardus Clarauallenfis Abbas cianbsp;bquiardentiflimaChrifti charitatefucccnfus. Principes ferê omnes adiuir,nbsp;Oftaturusvt Iaborantib.inSyriaamp; PaIæftinaChriftianis,validifrimisaducrfusnbsp;copiis fubuenirent, néve paterentur diuinifepulchri propugnatorcsnbsp;Henbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;exigi. Ad perfuahonemfacræ militiæ,Conradus Imperator, natio-
tia primus nomen dedit.IntereaRogerius RexSiciliæ ,per negligen-1 ontificum in Italiam reuerfus, quæcunque amiferat,omnia rccuperauit.
, ^tndecum maxima clafle in Aphricam traiecit,Libyc^mque Regem ftipen-annis plus quàmtriginta illinc tributarccepit. Conra-S'tur, coaâo ingenti Crucigerorû exercitu, è Germania caftra mouit. Et ^^^'ttbium iter faciens, in Vngariam defeendit, vbi fortafl'c, prx vete-j^.^memoriainimicitiarum,non peregrini Ducis,duduamp;: aufpiciis Icfu Chri-, fed acerrimi hoftis,vlcifcendioccafionem nequaquam deferen-^tiiniiim oftendit.Nam quamuis faciendi per Vngariam itineris poteftatemnbsp;htteris perhumanc impetraucrat, aliquanto tarnen infolcntiùs,nbsp;Ij^Parerat,iter fecit. Et quum fe infacrofamStam expeditionem pcregrc pro-viatici, ftipendiive facri nomine , è cundtis facris x-t^; ?^'5*æt^obiis, amp;xenodochiis immodicam pecuniam extorfit, quin amp; mul-
5 rcligiofa loca, collatam prx timoré illi ftipem detulcrc. Quod P^^tiones xgrè tulifl'cnt,fanôtiirimç tarnen expeditio-fetatia patienciflîmè tolerarunt,adiuuarûtmuneribus5ccomeatibus, amp;nul-
-ocr page 302-141. ANT. B O N r I N 11 R Ê R. VN GAR.
Ium hofpitalitatis ac diuinx eharitatis officium prætermiferunt. Conradusaü-tem per Myfiam amp; Macedoniam iicr facicns, in Thraciam Conftantinopolim contenditjvc Emmanuelis Secudi Græcorum Imperatoris adiumento, per ffi-cum Euxinum commodè traiiccrct. Ibi ab Emmanuele mfido male perfualu^jnbsp;traiedo in Aiiam excreitUjIconium obfcdit,qua vt ille promiferat,commeatusnbsp;omnes a Conftantinopoh fe habiturum elle Iperabat, quippe qui aliunde haben non poterant.Qnum munitiffimam is vrbe obfediflet,lcclcratiffimus Gra^nbsp;corum Imperator, vt Romani Principis præ liuore perderet cxercitum, farin«nbsp;femper gypfum immifcuit.Qnarc milites adulterata re frumétaria, paffininiotnbsp;bo corrcpti,magna ex parte interiereJtaque Conradusre mfed;a,pauló poftinbsp;Germania redire coaólus eft. Atque id tantum emolumenti fua expeditio prx-buit,qucfd Balduinus Hierofolymitanorum Rex Quartus,tantum animi ex I**nbsp;peratorisaduentu concepit, vt Afcalortiamdiu obfeiramceperit : quiun pa^'^*nbsp;prius Gazam,vetuftiffimamvrbem,fcdab incolis deftitutam, inftauraflet, fta-tribusque Templariis(vt aiuntftnhabitandam conccffift'et.Quin amp; eodemft^^nbsp;tempore,Turcorumfatrapas aggredi aufus eft, qui Hierichontinos admodn^nbsp;opprimebant:quos quumpratlio fuperafl'et, quinque milia Turcorumnbsp;feruntur. InfuperNoradinumDamafcenorumPræfcdtum,amp;Hicrofolynnf^' gt;nbsp;num agrum affiduo infcftantem,infigni clade fugauit, ad Damafci vfquc nbsp;nia perfcquutus.De Corado hadenus. Sed de Lodouico Gallorum Regeû''nbsp;cendum,qui in expeditionem Hicrofolymitanam,eodem tempore, poft
radum profedus,amp;: perVngariam iter facicns, multo diligentius hofpitalitat*^ f iuraferuauit.Eugenium Tertium Pontifieem maximum, Pifis oriunaum,ft'nbsp;manorum fadionibus vrbe Romaexadtum, in Gallias côtendifle aiunt, part*nbsp;vt famftiffimum pattern Bernarduni viferet,a quo facris fueratinitiatus, p^*^^*^nbsp;vt Ludouicum Regem,diuino cultui deditiffimum,adfufcipiendam Paiçft*nbsp;expeditioné hortaretur,amp;r crucis teflera Chrifti duceminftgniret.Qijamqu^^ jnbsp;forti animo Rex ille accepiflet, ne longa nauigatione vexaret cxercitum jnbsp;Rhtos, Vindelicos Pannoncs, deinde per Myfos amp; Macedonas,Conft^^ j(nbsp;tinopolim adEmmanuelem peruenit.Quo quidem tempore,quum pernbsp;riamtranfirct,aGGyfahonorificentiffimc acceptus eft; nam Conradum pa***^nbsp;poft IcquutuSjVbique fandiftimum fe piat militiæ ducem oftcndit.Tantaft**^'nbsp;ritate duxit exercitum,vt nc minimum quidem rufticum læfcrit,nullumnbsp;abcgerit,vimmiliti paffim inhibucrit.Q^ quidem continentia, cumfingf*'^nbsp;humanitate coniunda, ita Vngarorum gratiam promeruit, vt à Rege acnbsp;fis Optimatibus,dicbus aliquot, amp;aliquanto diutius, ac par erat, fub reficir^nbsp;dorum corporum pra:tcxtu,in Vngaria remoratus fuerit.Item aiunt,eodé te^^nbsp;pore feitum Geyfte puerum fuifl'e natum, amp; facra fontis aqua, Lodouicinbsp;tcftimonio,intcr Chriftianos aftertum. Item facrofandti iure vinculi,illu ** , I*nbsp;fa non modo honorifico comitatu, gratiffimo hofpitio amp; commeatibus p**.nbsp;eXercituigratuitodatiSjVerumctiam regiis donisboneftatum,inThraciahnbsp;busfuifte dimifliim. lautem quumadEmmanuclemConftantinopolimCnbsp;excrcitu venifl'et, baud aliter ac Conradus, à fraudulcntiffimo Imperatorctnbsp;datus cft.Nam ab illo perfuafus,vr per Sy rise deferta iter faccret, tantam i^^nbsp;tarn,partim return inopia,partim loCorum difficultate fecifle dicitur, vt An*nbsp;chiæ hybcrnarefitcoadus.AtRogerius,quiSiciliximperabat,Emmanueh*(^nbsp;fenfus, comparata maxima claflc,Corcyram,Corinthum, Thcbas,amp;Eubo*nbsp;perfidoGræcoabftulit.Quinamp;fConftatinopolimcumclairenauigaflet,nil jnbsp;dr.iginta Vcnctorum naues longas in Adriatico finu reformidafl'et.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*!
Afiatica littora dcHexit,magnæquc Chriftianis felicitati fuit.Nanque cum Regem,in Palæftinam ad fandi Symeonis portum nauigantem,nbsp;clallis forte intercepcrat. Qi^ quum nefcio quo fato,veluti à Deo miflu^nbsp;gcrius cum fua clafle præfto intcruolaflet, periclitantem piumque Regemnbsp;tauit,infperatçquc Içtitiæ omnibus Chriftjanis amp; falutifuit. Mox inSyrii*^!^nbsp;ta occupauit,quxfineprçftdio tclidaà Vcnetisrccuperatafunt.
-ocr page 303-D E CAD I s IL LIBER VI.
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;a(i loppen. reliquilTct, Conftantinopolim cum vniucrfa claflc pro-
ctiam Emmanuele ab arce, fuburbia cum appcndicibus K ^»ter inccndir.Mox arcem adortus,quum cxpugnarc non poll'et, vfquc conbsp;I'^orcis Auguftalibus, propria ctiam manu, poma Ic-in reditu cum Veneta clade parum profpcrc conflixit. Conradus au-fcnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Balduinus quum vnà conucnillent, vnito cofenfu Dama-
f ^^'^^^ntab Arabia: quondam feruis fundatamjitam in planicic.Qiiæ na lisnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ftcrilis foret amp; arida,nili à proximo tenuique fluuiOjÄftulis Sé cunicu-
Pr drigarctur, ex quo tanta fcracitas, Sé pomorum fuauiflimorum copia y ^^lit, vt nihil in orbe lætius iudicaueris. Obfeflam vrbem perbreui ad dedi-aqua inhibuifl'ent, quam alio facile diucrtilTent. Sed cu-Aflyrij dolus intcrceflit,qui Balduino quandoque fefidum oftendcrat.nbsp;coinquinatus,Balduino fignificauit,vt aliam partemnbsp;fa-î- gt; Iica breuipotiri cupcret, quando iilincmuroruminfirmitatcnbsp;cxpiignari poterat:quod quum illc feciflet, mox iftc occupandum eflenbsp;(J quot;quot;ani, He rnunitiohibus hofti inhibendum, commeatuumque viam præclu-quot;^ûani cenfuit.Id vbi factum dti fame abfumpti funt, vt foluta obfi-h/^^^,^®^ouicus Conradus,rnultis amiflis,exercitum in Europam corami-anno centelhno quinquagefimofecundo fupra 11 y x;quot;nbsp;ß, 'cuniu,accidiifc Icgimus. Quo quidem tempore, Eugenius Romam reuer-Äilo Romano honorificerecepeus eft.Balduinus autem Hicrofolymi-,dcindeÆgyptios SéBabyloniosfuperauit.Inquo bcllo,quinq; Bar-milia cxfa hint.Sedde LodouicoôéConradohaôfcnus,quiper Vn nbsp;o aniitcr, régnante Gcyfa,feciffc traduntur. Quaquidem inre, longius ali-Tnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;, ac par crat, diuagati fumus, ne rem memoria dignam, iniquo hlcntio
P^æteriren^^5 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ad res Vngaricas rcdcamus,6é quæ poft Germanicû Gcy-
ä Delia geflgritq^.^ntum ex inopiaScriptorum indagare pofl'umus,ritè profe-SDamur. Sed antequa vitra progrcdiamur,quod de Boriclio adulterino inter-jo ' P'¦^^î^iaquam hibticëdum. Qutim Lodouicus per Vngariamitcffacerer, quodam milite Rex Pannoniæadmonetur,Borichum,adulterinuni
®^Daianni Regis filium, in Gallorum caftris cflc,accitum quorundam Vnga-confihis Séprccibus,hfacrofanôtæmilitiæ caftris inhnuatus,Panno-tortaffe fubirct,facilè fore, vt multi in Vngaria nÔ ignobilcs, à Geyfa Regc ctinideficcrenr.Nc falfusquidem rumorcrat, fiquidem in Lodouici caftrisnbsp;^orichus delituerat. hoc vbi Geyfæ rclatumfuit,ha;c Lodouico repente figni-cauitjryjy-j^in^uit) caftris,Lodouice,Borichuseft, qui ex adulterio genitus,nbsp;Colomannfmaioris olim patruimci,fc filium cirementitur,fc inter tuasnbsp;Copias infinuauit , vt aliquid aduerfus me moliretur. Proinde fi me bcneficionbsp;^gt;^10 dignum exiftimas, Borichum intérims mci anhelatcm redde,ne improbonbsp;0 patrocinio fugillcris, néve quod à bonorû ingenio nimis alienumeft, Sé quàmnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*
Diaxime Principum.pro bono malum cumulatiflîmü rcpcnderc vidcare. Ob-î^epit faniainter Gallica caftra, quendam ibi Rutenum delituifle, vt bene mc-renu de Gallis Vngariæ Régi,per infidias regnum occuper,ilium efte fpuriû, Sé cgitimumRegcm, quibufeunq; poteft artibus,cxalt;fturu. Adfamam continuonbsp;^uniultus cxcitatur,per omnia contubeiniainparicidam difqtiiritur.Borichus,nbsp;^'sauditis, buiiifcc mali confeius, crimen læftemaicftatisadmodumveritus, li-cre Lodouicum Regem adit, ad cuius pedes proftratus, vitam fimul Sé veni-^fïiexorat, vttutb cum exercitu ab ire fibiliccat, impenfiflime fupplicat, vt exnbsp;pcriculo cuadcrct. Gcyfa iam certior fadus, Borichum in Lo-0 ouici caftris effe,iterum precatur, vt fuum inimicum ad fe vinótum rcmittat.
^hæcpientiflimum GallorumRegemita refpondiffe fcrunt:NumhæcGcy-Kexignorat,cuiufque Regis oprimitabernaculum,baud aliter ac rcligiofum ^plum, ac pedes Regis pro aris haberi oportcre?Quonaiurc, diuino authu-^no,hunc redderc pofl'um,fi adtabcrnaculu,vclutad a:dcm,Sé ad pedes,tan-ad altarc confugit? Ad hxc nuncium refpondifTe aiunt, Adultcrinam
-ocr page 304-1^4 ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R. fobolem è republica cxterminadam;nuUa promifcuum genus hominumin^Jnbsp;gentiaprofcqucndum,immo vndiquc diligentiffimc extirpandunijncnbsp;hærcdes bonis propriis amoueantur. Quû hxc ad Borichi aures peruenifl^^'^nbsp;rcformidataniortc, fubtraftoqs Lodouici Regis equo,fubinde aufugit«nbsp;vbi ab hipparcho ftabulique præfeôto cognitum eft,fumpco alio equojparinbsp;nicitate fùbfequitur:qui quum Borichum aflequutus cflèt,in primo congru' nbsp;ftatim ab eo, difl'ciflb capitc, intcrfedus eft. Hac igitur audacia adulterinu^^nbsp;Vngariæ Regem,fequutoris pcriculum cuafiflc ferût. Sed qu^is in fratres ip* jnbsp;fuerit,fratcrnafatis ipfateftimoniaplanetcftantur.Almus præ cæterismor^^nbsp;obiit, Ladiflaus amp; Stephanus fuere fupcrftitcs, quos amp; paterna amp; regia jnbsp;litateacindulgentia,vtpareratjprofcquutuseft.Nam vtrunqueDucemftäf^*^ 'nbsp;pro dignitateprouentus amp;vedigalia magna difpofuit, iuiht viuere morercgnbsp;vt paruum inter eos viderctur efl'e difcrimen. In media fæpe concione fratr^nbsp;amplexabatur,vtnontampictatcmfuam oftentarct, quàm fuorum interfcp^*nbsp;ftinam crudelitatcm gt; infamiam impictatis aboleret. Pofthxc Rutenot^pnbsp;bellum cxarfit.Nam quum Rex, MinoflaiRutenorum Principis filiam,nbsp;fet vxorem, ex qua Stephanum Bclam tertios accepit, cum nonnullisnbsp;qui immatura morte fubrepti funtiprac Rutcnorüm faôtionibus,hancprofoc^^nbsp;ro expeditionem fufeipcre coàftus eft. Lodomerius enim ChunorûfrcttiJ ,nbsp;xiliiSjMinoflaum regno ciiccte, amp; tyrannidem inuadere aufus eft. Rexq^nbsp;foccrum à Lodomerio grauiter oppugnari accepiflètjexercitû in Roxania*^nbsp;fit.Qm quum hmc à Chunis, à Rutenis illinc infeftarctur,fedato tandem bd'
multis amiflisjin Vngariam rediit.Deindehaud multo póft tempore rius iterum Minoflaum adoritur,multa cius oppida vi capit,diripitque,nio^^nbsp;grumvaftat, amp; quibufeunque poteft calamitatibus amp; iniuriis afticit. Iterudnbsp;focero efflagitatur auxilium.Rex ne periclitantem cum defereret, comparénbsp;magno exercitu, vnà cum Ladiflao ac Stephano fratribus in Rutenosnbsp;dit, vt a^nis iniutias amp;: priftirtam Icgionum iaduramvlcifccrctur. .nbsp;ftiumfines attigiflet, Lodomcriumcümmagnamultitudinc occurrétemnbsp;dit. Paüci dies curandiscorporibus,amp;reficiendiscquis,longo itincrede*^^^nbsp;gatis, dati funt: mox prælium initum. cæfisvtrinquc multis, Lodomcfnbsp;cum Chunis amp;: Rutenis pafiim fufus amp; fugatus eft. Minoflaüs profligatenbsp;generi opcra,cun(ftaqux amifcrat,fubitó rccupctauit. Rex cum fratrib-ria potiti,ac fuperiores iniurias vlti, ouantes in Panoniamrediere. Dumbnbsp;omnia, qux diximus,itagerûtür,Rogeriüs Rex Siciliæ diem obiit, Guilid^^^nbsp;filius regnum accepit, qui paulo poft mortem patris, Bcncucnti fuburbiajnbsp;peranum amp; Babuchum oppida occupauit .Quarc ab Adriano Pontificemd'nbsp;mo, amp; regnititulo,amp; Chriftiana confuctudinc,quando aqua amp; ignifibifi'^^^
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;interdi(ftum, priuatus eft:fubditi quoque à prxftito iuramento abfoluti.
ctiamtempeftate, Noruegia Chriftifide initiata. EtFrcdericus Primus, gente natuSjRomanumque imperium fortitus,inltaliam vemt.Tordonem^nbsp;feiPam vi cepit, contendit mox Romam.Pontifex ci per internuncios concb'nbsp;tus, in Sutrino agro ftjtim occurrit. A quo legitimam reuerentiamexegit/^nbsp;ronauit mox m Diui Petri bafilica,amp; legitimum Populo Romano hunc Imfnbsp;rato rem eiTe declarauit.Tunc Vrbis confutes Adriano infefti,amp;: vtriufque^ .nbsp;cordiam veriti, portas claufere. Plebs iniuffu confulum, per pontem Tr^^nbsp;cruptionc fada, Teuthonesin Vaticano obferuatos, multis interfeftiSjlmit^.^nbsp;ter îpoliauit. Sed vltio fubinde fadta-.nam ex caftris Imperatoris, quae in pdnbsp;Ncronianis locatafucrant, fufeitato tumultu, innumcra militum manuscbinbsp;xit,quaeprofligata Romana plebe, captiuos multos abduxit,quos Potificis ' |nbsp;cibus Imperator exoratus, continuo dimifit. Deinde quum perVrbcmàdi'nbsp;tcranum iter vterquefaccre nollet,ad MaJlianum fe contulit,mox perp^^^,nbsp;Lucanum,traie(fto Tyberi,ad Lateranum pcruenit,vbi copofitis rebusnbsp;ànæ rcipublicæjFredcricus in Germaniam rediit. Adrianus à regninbsp;exoratus, Beneuentum fc contulit,ac maiorcra regni partem Guiliclmo ab
-ocr page 305-DECADIS IL liber VI.
lit. Item Palaeologus quidam Grxcus,nobili gcnerc natus^Emmanuelis Impe-ratoris nuncius, Anconam appulit, mox Beneuentum ad Pontificem propera-uit,data ablmperatore mandata detulit, in quibus hæcpotiflima contineban-tur : Emmanuelem, fi tres duntaxat Apuliæ vrbes maritimæ fibi permittantur, quinque miha pondo auri, item Guilielmi ex Italia expulfionem offerre Pon-tifaci. quumGuilielmonunciarentur,adPontiHcemrepentdconfugiens,nbsp;c omnia, quæEcclefiæRomanæabftuIerat, redditurum, adictäurum infupernbsp;oppidanonnulla, item Romanos rebelles vltró fubadurum. Demum aurum ànbsp;rxco Irnperatore promiflum, accepto légitime temporis interuallo, periblu-0 turum pollicetur, û pontificia audoritate fibi fit integrum, in vtroque Siciliannbsp;regnohbere dominari. Placuit Pontifici oblata conditio,fed Cardinales auari*nbsp;Udi interceflerc. C^are Guilielmus,ob repulfam iratus, Apuliam inuafit,nbsp;cuntta longe latcque deuaftans. Etprofligatis ad Brundufium, Græcorum A-pUlorumque COpiis.ADuIoSamp;: Salenrinn« in fjpjirinn/omnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ry______n___¦
-ocr page 306-166 A N T. B O N F I N 11 R E R1 V N G A R.
AlexanderadTuronium,fynodum indi3çit,vbi multa décréta promulgata. lö' terea Oä:auianus Lucæ mortuus eft,amp; Guido Cremenßs in antipapani fubro--gatus. Fdus ciuitatum Italiæ amplificatû. Nam Ctemonenfegt;,Brixiani,nbsp;gomenfes, Mediolanenfes quoque diïfipati,cum Piacentinis in eandem locic-tatem admifli. Alexander demum, creatis Confulibus, qui ex veteri amicia»nbsp;dignitatifuæ (ùffragabantur,à Romanis è GalbaRomamrcuocatur,quodan-XI 6 y- no centelimo fexagcfimoquinto fupramillelimum accidiflelegimus.Hxcigi'nbsp;tur régnante Gcyfa acciderunt. Infuper iifdem ferè temporibus,Alphonfu^nbsp;Hifpaniæ Regem, ab expugnatione Terræ fandæ reuerfum, dicm obiilïc tC'nbsp;runt. CuiSandius filiusnatu maior,in regno fucccflit,amp; illinon muko pb^i*nbsp;Ferdinandus frater,quemin Arabia, pro Chnfti nomine bellando,occubuiiienbsp;memorant. Huie Alphonfus ßliusfubrogatus,regnumaccepit, quinamp;silli^nbsp;quoquctemporibusjcrucis figura inlunapublicè viià. Geyl'a tandemnbsp;uerfam valetudincm incidit,qua indies ingrauefcente,ne inteftatus obirct,ac-citis f.mcis PontificibuSjamp;: Optimatibus,regnum difpofuit. StephanumTci*nbsp;tiunijgrandiorem natu,regem pronunciauit. Exorauit etiam Proceres,vt eun-dem pro Rege vitro fufeiperent, colcrent amp;: amarent, filios hæredes è feiniß^nbsp;conllituir. Caetera partimfacris 3edibus,part]m calamitofishominibus, aeva-riis fandiflimisque vfibus legauit. Demum inter liberorum ac fratrum anipk'nbsp;xusaniinamefflauit. Annis viginti, menfibus tribus ,amp; dicbusquindecirarC'nbsp;gnafle fertur,incolumi fama,amp; integraregni poteifate, Obdormiuitauteniii^nbsp;Domino,anno falutis centefimo fexagefimoprimo fupra millefimu, pridienbsp;lendas Iunias,niaximumque fui defiderium omnibusreliquit. Corpus Albai*nbsp;elarum,ac publice deploratum, amp; inter monumentaRcgum filij retulcre. Cc'nbsp;lebratis bonorificentiflimè exequiis, ad comitiaregalia Ihidia conuerfalw7-Nam qiiamius Regem dcclaratum,aclcgitiniumhabcrent,ne prilcam conw*'nbsp;tudinem abolerent,comitiorum diem indixere.
Stflrh^ntii til.
Qv V M dctunótoRegeGeyfa,frcquentiflimacomitialiaberentiir,a33ii' élis in mÄium publiceque perleólis teftamenti tabulis, omnes cunélisnbsp;giis declaratum a pâtre Regem Stephanum Tertiumcomprobat, amp;:faullis cO' gt;nbsp;gnominibus ingeminant. Scephano cunólaféliciter exclamant, Steph.inoni'nbsp;uo Régi laus amp; gloria,Stephano felix vita,amp; continuata vióloria,Vngariefii'nbsp;fia omnia fclicia. Paulo póft Albæ ex more cororiant,amp; facro Dim Stefnbsp;ni progenitoris diademate confirmant.Is regno potitus,amp; ad regnandù iiaiid'nbsp;qtiaquam intempeftmus,nihil fine fenatus audoritate amp; patris amicorucon^'nbsp;liogerit. Triennij regnum immunitate donauit, amp;: multa captandx popular'^nbsp;aurx gratia, editla promulgauit: ociumamp;quictem pro viribus ab initiorcU'nbsp;nuir,moxfocioru regni caufa in bella defcendit,qux vario geflitcucntu,!!^'nbsp;que fuorü pcrfidiacaruit, vt fuoloco refercmus. Verum enim verohacrepo'^jnbsp;tifiimumexecrandi funt Vngarorum Annales,quippe quictfi incptiffiæè fcO'nbsp;atnMie$, pjl Cunt (qua inre veniamdamns,quiahiftoria potius,quam eloquutione quX'nbsp;rimus) nonnulloru tarnen Regum,vcluti Stephani gefla, cunda nefarionbsp;prxtereunt,quæ prçfla^jâorcs plerique Scriptorcs minime prxtermifere.Q^il'nbsp;re vr hanc grandcm rerum Vngaricarum iaduram refarciamus, quid cumnbsp;nctis, amp; Emmanuele Grxcorii Imperatore geHeritjin primis refercmus.nbsp;manuclcm,amp; Frcdericum Ænobarbum fimul ilia tempora protulere,impic^'nbsp;te,pcrfidia, amp; crudelitate pares, vtpotc quibus nihil tunc fxua tyrannidenbsp;battirantiqtiius. Dum GalliaCifalpinaFredcrici reditumrcformidat,amp;vrönbsp;Roma reditu Alexandri Pontificis exultât, Emmanuel inItalos, Dalmatas®^5nbsp;Iftros multa molitur,qux altiufculc rcpctcmus,vt apertior res ipfa videatut.E^ Jnbsp;eo tempore, quo Veneti, afflidis Hierofolymx rebus, Balduino Rege in capxx^nbsp;uitate demerfo, auxilia pia, ducc Dominico Michacle contulere,hoIliIeErnbsp;manuel animû Venetis oftendit, quos hadenus fidelifFimosfibi fociosnbsp;habuerat,hauddifiimulas, collata ibis auxilia xgerrime tuhfle. VtVenetisonbsp;eflepofletjStephanu TernumVngarorüRegcm,itéDalmatas,Iftrosgt;Libur^^
î.
D E C A DI S II, LIBER VI, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;»^7
ôc AnconitanoSjCum Græcis in focietacem admifit. Stephanus vitro fdus in-
M,vt antiquas pro Dalmatia inimicitias commodius vlcifcerctur.Dalmatç ve-ro,Iftriamp; Liburni, longe propenfiùs in ifta feedera conuenere, vt quamuis Im-peratorij Sc Coftantinopolitani iuris olim fuerint, amp;tunc partim Vcnetorum, partim Vngarorum imperio parèrent, ifta tarnen rerum nouitate, trini poten-tatus c ccruicibus iuga difcuterent,multoque licentius,vt ante,piraticam exercèrent, quos maritimis latrociniis afl'uetos fuifle Liuius affirmât, quod vt faci-Hus facere poflent,horum trium amicitias fæpiffimè ludificarat. Qimre Domi-nicus Maurocenus duxVcnetus,annofalutisvndequinquagefimoamp;vndecies 114^,nbsp;centeno, Senatus Populique Veneti iuftii, in Iftros mare Adriaticum infeftan-tcs,quinquaginta triremium claflem duxit,qua Polam,Rubinum, Parentium,nbsp;Hemoniam amp; Humagum,in Venctorum perbreui poteftatem afleruit. Annonbsp;inde feptimo in demortui Ducis huiufee locum, V italis Michael fuffedus fue-rat.Q^o quidem tempore Adrianus Pontifex,Gradenfcm Eccleßam,fuper citeras Venetiæ,Iftriæ,ac Liburniæ bafilicas,principatû teuere pronunciauit. Idnbsp;Vlricus Aquileiæ parriarcha fenticns, ægrè tulit: impetratis à Stephano Vnga-torum rege auxiliis,quo cum focietatem hac duntaxat caufa iniuerat, Gradé-fcoppiduni^partimdolis,partim viribus occuparccótendit, fed fpeshominemnbsp;fruiirataeft, quandoquidem immifla Vcnetorum clafle, cum feptingentis par-*0 timForoiulienfibus,partim Vngaris captus eft. Et hi omnes hac conditione di-^dli,vtForoiulienfes quotannis duodcnos porcos,totidemque panes Venetisnbsp;ttibutiloco penderent. In fequenti anno, Arbenfes amp; Liburm à Venctis fubnbsp;^di.Perid etiam temporis Stephanus Rex,fimulata cum Vitali Michaelc ami- nbsp;^ha, duas eximiæ nobilitatis Vngarica; virgines, duobus illius Ducis filiis ma-tnmonij loco collocauit. Quare pauló pófteius arteamp;: operafaótü eft, vtSpa-htrum,Tragurium,amp;; Sibinicum, à Veneta republica deficeret. Quinctiamamp;:nbsp;ladrenfes, qui tune Venetx ditioms crant, quumEccleliæfubieâionem Gra-dcn/i faiftam,iniquo animo tolerarcnt, inftigante ctiam tune Rege St^hano,nbsp;Venetisrebellarüt, qui ca tempcftate,ita omnes ingenij neruos in Venetorumnbsp;1° detrinienta intenderat, vt nil impcnfius curare vidcretur, Q^re Vitalis Dux,nbsp;cumtrigintalongis nauibus ad recupcranda quæ amiferat,in Dalmatiam con-fendit,amp;re infcda, repulfus receffit. Item Anconitani,Emmanuelis Imperato-lufliijin cuius poteftatem eo tempore fe penitus aflcruerant,Guifcardo An-^onitano Duce, cu quinis triremibus,excurftonibus amp; latrociniis, omnia Ve-ï^ctorum littora admodum infeftarunt. In quos tandem Michael emifliis, na-uali bello Guifeardum cepit,vltimocjue fupplicio affecit. Captas quoq; trire-demcrfit, haud incruenta viftoria potitusmam inter cæteros ca;fos ac fau-cios,vnâ tantùm è potiffimis trircmium amiftt,ab hofte demerfam. Stephanus
phann'quot;' T nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;uiuuuimtgi tumucuciam, grauiiiuiiv qumciii j« jw-
hentar it,qimndo hoslmperatoris,quàm Veneti ditionc tcncri malebat.O-otaiti J vniuerfus Illyrici traèlus quondam fuerat, amp; maritimam eius *^ctad Veneti fummaaffeélatione tutati funt, partim vt Adriatici marisnbsp;nauigandum expeditius haberent, partim vt fub auxiliorum prætextu,
Z ij
i68 ANT. BONFI Nil RER. V N G A R.
labantis Græcorum impcrij appendices indies occuparent. EmmanuelemR^* Stephanus,dolorum amp;sperfidiæ officina, donis amp; pecuniis incendie, vtichthy'nbsp;ophagos pifeatores, Græcorum imperium anhelantes, à temeraria audaô*nbsp;coerceret, né ve pateretur nobilifllmam Romanarum coloniarum orani à Vs'nbsp;netis occupari,qui magis captandis hominibus quàm pifeibus incumberen''nbsp;Et ni profpiccretur,perbreuifore, vtveluti paftoribus ab initio PopuliRoni!i'nbsp;ni, talis Imperij ac tanta fiat accelTio, vt prius Græcia cum Illyrico, quàmnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;|
amp;: Pannonia hinc accipiat detrimentum. His Emmanuel fat incenfus,qm''^^f® j crefeentibus Italorum rebus inuidebat,neque cæteris præingenitoliuorcpa^'j,nbsp;ccbat,quem ex reliquiis Græcte improbitatis plané conflauerat, fraudent hainbsp;modicam comminifeitur. Non tam publico ediélo, quàm data fide, vulgonbsp;nctos hortatur, vt per vniuerfum Græcorum imperium mercimonias lib^^^nbsp;contredarent. Quod quumillifolitomorefaélitarent,vna cundos die eu*quot;nbsp;nauibus amp; mercimoniis intercepit. Quqd vbi Venetis fignificatumnbsp;pulus vniuerfusconfternatus cft,vt oratores ad imploranda, quæcunquecu**'nbsp;cederentur, Senatus côfulto defiinaret. Inftaurarunt animos viginti naues**^nbsp;gociatoriæ,quæ c Græcorum manibus amp;infi,diis euaferan^Venetiasquere**^nbsp;tegra redierant. Qiiarumreditu fie omnium ammi leuati funt deinfiauranf'nbsp;perbreui omnibus, quinegociandicaufaaberant,reuocatis, Senatus conlui*quot;':nbsp;tanta amp;tam inaudita celeritate claflis comparatafitjquantamabinclinatioquot;^nbsp;imperij Romani nufquam pari feftinationc faôiam acceperjmus. Quandoequot;quot;nbsp;turn diebus, centenas triremes, ac viginti naucs onerarias fabricafic mento*quot;^
quibus ( vt aiunt) Iadrenfes,amp; Illri nuperrimè recuperati,denas quoquen^quot; longas,Venetorum iuflù,adicccre. Hac igitur clafl'eTragunum captunijamp;^'nbsp;uito Vitali Michaele direptum ferunt. Eadem quoque Ragufium occupa***^nbsp;moxinÆgcumpelagusnauigatumjincafTumobfclfaEuboia.Chiuscapta?^. ,nbsp;dum Veneti promiflàm abimperatore paccmcxpedant, fæuacontinuo pquot; |nbsp;Icntia claflcm inuafit, quæ Vitalcm Michaelem Dueem vel inuitum Vene**^ inbsp;redire coegit. Huius reditu infeda vrbs vniucrfa, ta fæua contagionc cottçPnbsp;eft,vr hoeduntaxatmorbo videreturabfumi. Duxcouocataconcione,quUnbsp;confolandû populum prodiiflet,irapetu mox in cum fado, vulneratus excd*nbsp;Stephanus ante Vngarorum Rex,Emmanuclem ab omni pace reuocare p^Çnbsp;nulla cum Venetis concordia hunc pacifei patitur.Catenatis laboribus,iS^nbsp;rofis cxpcditionibus,ambitiofam vrbem vexari cupit,Dalmatas clam folRquot;'''nbsp;Et cl-indcftina arte,qui defcceratJadrcnfes,Tragurios,amp;Ragufinos à Ve**quot;'nbsp;ru ftudiis ac fidereuocarenititur. Dum hæcitagerûtur,FredericusÆnounbsp;bus inltaliareuerfuSjdifiimulatis inimicitiis, amp; fubornata bcnignitate,nia*quot;nbsp;tudine,acliberalitatc,adeuntcs populosexcepit. Quiim Guidone CrenioU /nbsp;fem antipapa ah Hetrufeis afpernari audiuiffet, partem copiarumperFla**** , ,nbsp;in Hetruria mifit,cæteram fccum in Picenum agru duxit. Acerrima obfidionbsp;circumucnit Anconem,Emmanueli parcntem,vt ab Imperatoris Grxeift** ,jjnbsp;aucrterct. Interca Mediolancnfcs,Cremoncnfiu,Placctinorum amp; V eronquot;^nbsp;auxiho vrbe quàm agitca munitiore inftaurant.Et Laudenfis nouæ vrbis^ Inbsp;derico ædificatç ciues,in bcllo fociali,Lombardoru partibus accelTere.E***nbsp;nuel Alexandru feptimum iam annum pontificatus agente, dimilTare Ve**^^nbsp;quod Stephano Regi moleftiflimufuerat,peroratorcs dolofis artib.nbsp;pitjVtad redintegrandii Romanum Imperiuanimumaducrteretjquadonnbsp;potetia fe Frederico Ænobarbo fuperiore efl'e affirmabat.Sperabat ob at****nbsp;fimum inter vtrunq; odiu,fe idPontifici facile perfuafuru.Interca Popnlus^^^nbsp;manus à Germanis amp; I ufculanis magna cladem acccpcrat.Qjmd vbiFquot;^,nbsp;co nunciatu efi, foluta ftatim obfidionc Anconitana, ad Vrbemnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;J
pratis Neronis caftra locat, Vaticanum adoritur, amp; acccpilfct, nifi à F*??J cohorte repulfus efi'ct.Quod Imperator ægrè ferens,circumdudisnbsp;bafiheam perfringere adortus,amp;maiofi væfania percitus,ignemvaluisamp;-|^^j,jinbsp;fupponiiubet. Ædituireformidato jncendio, poRespatefaciunt,
1
-ocr page 309-DECADIS II. LIBER VI.
adtnittunt. Alexander ex Laterano,Ænobârbi furore veritus, în proximas Fran, gepanum domos,quæ Amphitheatrum,amp; DiuæMariæ noua: cnobium,cumnbsp;paUtio compleótebantur,fe recepic. Mox à Guilielmo Nortmanno, Guilielminbsp;Wio,amp;Siciliæ Rege,qui expaterno inllituto, parentis loco Potificemhabebat,nbsp;tnremes treis cum ingenti pecunia accepit, quibus aut pro fugæ, autdefenfîo-adminiculis vteretur,pecuniam in Frangepanes,amp;; Petri Leonis filios,por-farumque cuftodes plane diftribuit. Et quumfe ab Imperatore dolispeti intel-geret, primùm Circeios, deinde Tarracinam, pôft Caietam amp; Beneuentumnbsp;petiit. Sub fugam Pôtifîcis peftilentia vfque adeo fæua Imperatoris exercicumnbsp;'lacefilcj vtnon modo in proceres amp; magnates, fed longe lateque in cæteramnbsp;^ultitudinem eftufa debaccbaretur. Quare data PontiHci pace, quam dudumnbsp;^onuetat,primo Lucam,moxLordonam,Papiamque confugit. Deinde focia-* Eombardorum bello, quum nullos alios,præter Papicnfes,Monteferratenfesnbsp;Tordonenfes haberet amicos, Cifalpina feré Gallia exaólus in Gerraaniamnbsp;J^^diit, Mox Alexandria à Pontificis nomine, in æternum Frederici dedecus,ànbsp;°ciis populis ædificata. Quod anno fexagelimo oôtauo fupra vndecics cente* 11 6 8.nbsp;^^tnfââum efl'e legimus. Dum hæc itageruntur, Stephanus Rex Vngariæ,nbsp;Emmanuclem in perfequendis Venetis defcrbuilfe, amp; aliô mentem in-lo ^^^*^*^^^iniaduerterct, ipfe quoque inreDalmatica aliquantulumrctepuit.nbsp;etiam domeftica amp; intellina fraude faélum eft. D ux enim Ladiflaus fra-^^cius,ac Regis Belæ cæci filius,imperandi cupiditate cra6tus,ad occupandamnbsp;^'^¦onam animum intendit,ratus facile forc,vt ea potitus, regno quoq; potire-'Inprimiscum fidiflimis plerifque rem communicat, amp; fubripiendæ coro-çj chmconliliuminic,multosmuneribus,officiisquoquequàmplurimos exnbsp;^.pfnnatibus fibi conciliât: fubducuntur vrbes, cliêtelæ,populi amp; comitatus innbsp;lerfaftudia diftrahuntur. Atqui poilquamfauoris amp; præfidij fatis compara-Ladiflaus fibiarbicratur,fubrcpco variis artibus facto diademate,fe verumnbsp;5 ïicque ætate, neque virtute, amp; paterna amp; propria, regno indecorumnbsp;5o P ^æâf«SulFraganturcum plerifque Pontificibus multi OptimatesJ*amp; accef-haudinfrequens popularis aura, quæ facili motu, velutinouitatis auida, innbsp;^.¦^nque partem fufcitatur. Stephanus contra, reruminfolentiaperculfus, no-c^Uclla quçdammunitiflima diuagatus,vt feceflu potius quàmnbsp;anti pertinaciaintcftinum bcllum declinaret.IntereaLadiflaus vfurpatare- poteftate potitus,fex menfibus imperat. Sed obrepête fubinde morte,falu-fccundo fupra vndecies centum, calcndis Februariis di- 11 y z.nbsp;^tiinbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Albam inter maiorum monumenta relatum. Nondum pa-
defîerat, quum Rege priftinâ dignitatem poft Ladiflai mor-Uj. ^^^^perare ftudente, Stephanus Ladiflaifrater, Belæ quoque cæci ftli-iifdcm fuifragatoribus vfus, tertio idus Februarias vfurpata
Inf nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eft y amp; quinis menfibus ea potitus. Verùm Rex patruorum
^on vitra tolerandam efleratus, fufcitato tandem bello,refipifcen-naaxima ex parte optimatibus, in eum caftra mouit.In duas partes di-Icr nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;inteftinum bellum atque grauiflîmû^olitur. Ac vbi ad con-
Hi] nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;conuentum eft, tanta nobilium clades eo prælio patrata,vt ni-
stcmporibus Vngariæ miferabilius accidere potuerit. Patruus tandem à , regno exaélus : paulo poft in caftello quodam, quod Zemlennbsp;tj^ÇI^^bAprilis idibus diem obiit,Saluatoris anno feptuagefimo tertio fupra 1175.nbsp;centefimum: corpus quoque Albam relatum eft. Eodem eti*nbsp;. ^^no,Rex Stephanus Geyfæ filius, quarto nonas Martias vita exceflerat, nenbsp;Cqnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^egios, cofdemq; cognatos, Panonicafortuna toleraret. Ex-
is J nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;illi perfolutæ, corpus Scrigonijcondicum. Hune an-
L nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nouem, diebus tribus regnalfe ferunt. Hæc igitur de
nano Tertio expifeati fumus,aliud de viro quicquam, quando tanta Scri-% nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bellicofa femper Pânonialaborauit, inuenire ncquiuimus. His
ûteporibus,Emmanuel Conftantiiiopolitanuslmperator,apochryfîariuni Z ii)
-ocr page 310-X-JQ ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R. ad Alexandrum Pontificem Bcneuentum mifit,legation! maximam vim pccO'nbsp;niarum adiecit,quas antequam verba faceret, in medium promerec. Poftnbsp;gam orationem,iUnd tandem perorauit, Emmanuelem, Græcorum fubieftio'nbsp;nem potius,quam vtriufq; Ecclefiæ vnionem,vitro deferre,fi corona Occiaeßnbsp;talis Imperij,qua Fredericus Ænobarbus, prx nefariis facinoribus, iure priuanbsp;tus erat,redintegrato imperiojà Romano Pontifice donaretur. Res à PontiflCnbsp;Alexandro non modo ad facrofamäum Cardinalium collegium,fed ad Ronianbsp;num Senatum perlata. Poft multorum fententias id demum cofultum eftjEa^nbsp;manueli coronam omnino abncgandam,amp; dclatam quoq; pccuniam recu^nbsp;dam,ne inexplebilis auariciæ caufa,belli fempiterni femina Pontifex ferercvi i»nbsp;deretur. lifdem etiamdiebus, Guido Cremonenlis antipapa, quemFrcde^^nbsp;eus Imperator ad Petri bafilica, Germanico prseftdio munitum reliqucrat,^*nbsp;fcram animam efflauit. Cui ab Imperatoria faótione ,Ioannes Syrmienfis Anbsp;bas,ex inferiore Pannonia natus,vir pridem furtis amp; latrociniis infamis,lubrönbsp;gatur. De Stephano Tertio ha(ftcnus,nunc ad Belamfeftincmus.
RERVM VNGARICARVM DECA-
DISSECVNDÆ LIBER VII. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i
Esidente cognatobello,amp;:profligatisLadillaiparrib^^ redintegrata Pannonia,qux diuerfa ftudiaprius feftabatu*^nbsp;Regis fratrem, cundis fuflragn^/nbsp;ligendum expofeit, quando ê fuperiorc Rege ftlius non »'fnbsp;gt;4^ pererat, maturus regno. Accedebat viri integritas, amp;:nbsp;munirafeuentate,acgrauitatenonmediocri,quodillate înbsp;pora, inteftini belli licentiadeprauata, nimium poftulaba^'
Stla in.
Nam furta paflim amp; latrociniapatrabantur,facinorofiirimus quifque gtaftab-^ tur impunc, amp; in nulla crimina feuere animaduertebatur. Nam qui liibnbsp;quicquaei feel cris commiferat,transfugiebatm Ladiflaifa(ftionem,amp; hacnbsp;perimpunitatemclabebatur. Contniveroilli,quifub Ladillaoerant,com*'nbsp;fcelere,ad Regem confugiebant. Quin amp; vterque princeps, nonfolùm innbsp;diocribusjfed in maximis etiam criminibus,ne à fuç faólionis hominibusnbsp;rei;ctur,conmuere cogebatur. Iraq; poftquam B elam, magna grauitateptJ^^*'nbsp;cum, ex more achoiiorificentiflime idibus lanuariis coronarunt, moxquiljl^.^nbsp;publico cdiiftocftadmonitushoneftæ vitæ, ac peccandi eft inhibita vulg° nbsp;centia. Poft edidum, quumfurcs, ficarij amp;latrones multi, qui diu facinotib^nbsp;occallucrant, nequaquam fe abftincrent, magna feueritate, extremisqj fupP^nbsp;ciis muliftati funt. Vnde tantus facinorofos metus inccflic,vtfe inpofteruni*nbsp;mis cocrcuerint : item amp; Rcgi bine tanta auiftoricas amp; gratia cSparata,vt
Regem optimum fore cundi prçdicerent. Et quum Reges antehac pronii^^^^ ac immodeftiùs ab hominibus adirentur, auresqj indoclæ multitudini âcco^nbsp;modantcs,modó garrulitatis faftidio,modo loquendi infeitia afficerentuCji^^*^nbsp;grauitatem pro dignitate feruarent,ncq; diftinótè indicia enunciarent:hiii^*nbsp;dum eft, vt Bela primus, petitionu ac prccum formulas inftitucrit, exnbsp;torumPontificumqi more,amp; duos prccu miniftros adfciuerit,qui quotidiannbsp;peticiones ei fecrcto legerent, refcripta^ manu regia refponfareferrent. Vnnbsp;optimusiudiciorumamp;gratiaruramostunc Vngaris introdudus. Pofth^^^^^nbsp;gnu ex omni parte ftrenuè tutatus, nihil afinitimis adimi permifit. Tumulj^^^nbsp;ria qua:dam,amp; quah momentanea cum Polonis amp;: Boemis bella geflh. Auftnbsp;les intra fines coercuic. Illud fibi animo femper crat infixum, quod amp; frattbnbsp;nbsp;nbsp;'
fuperioribus plcrifq; Regibus femper inhæfit, maritimam amp;nobiliorenilgt; ' maria: oram,quam Veneti occuparant, occupatamq; fxpius amiferanc,nbsp;garis omnino occupari oportere. Ncque vllo pado patiendum, fociosnbsp;tas in imperiofa Venctorum feruitute iacere. Sed Venetorum tuncnbsp;audoritas inhibebat, quam ex Alexandri amp; Fredcrici rcconciiiatione côp^^
-ocr page 311-»
DECADISÏI LÎBËR vil
l»
raht. Düödcuigeßmum pótificatus annum grauiffimus ille pater agcbat,amp; ad* huc cumimpcratore improbo nunquam cóicntire potucrat, ncque voluic, do*nbsp;ncc Venctorum opera,paxpoftulata à Frederico,datafuit,Quinetiam eo tempore, Guilielmo Rcgi Siculo, quindecim,amp; foeiis bello Lombardis, fex annisnbsp;tlatæ flint, inducin'. Audores pacis V eneti fucre,ea N enetiis honorificentiffimènbsp;tranfada» Vbi Imperator accitus, quumDiui Marei veftibulumattigiflet, di*nbsp;iniflahumeris trabea, fupplex achumiproftratus, Pontificis præiidcntis pedesnbsp;dcofculatus eft,mox eins dexterafublcuatus,adoris ofculü admiflus^ Promul*nbsp;gata pacejoanes Syrmienfis in montis Albani latebras fe abdidit. Ad bare Em*nbsp;nianuelis mors interceflit Imperatoris, que ita yenetis infeftum, fratris exem-plo efle noucrat, vt Hcnricum Dandalum, oratorem Venctum, amp;legationemnbsp;conftanter agentem, obiedo candente æneo, violato iure gentium, occæcarinnbsp;L Alexium filium,imperij fucceflbrem reliquif.cui Agnes,Philippi Regis Gal*nbsp;lorum filia,fponfa eratjCique Andronicum,regia profapia oriundum,ea condi-tione tutorem dimiferat, vt aliquot annis imperium pro puero adminiftraret*nbsp;ea tempeftate inter Balduinum Quartum Hierofolymx, amp; Saladinum
1 urcorum Regem præftantiftîmû,grauiflima bellagerebantur.Sedpauló pöftj 4^um Alexander Pontifex rebus humanis exceflilfet, fuftedo Lucio Tertiojnbsp;^esHierofolymitanæ ac Graecæ indies peflum ire occperunt. Nam Androni*nbsp;'üSjimperandi cupiditate tradus,nauigantemlaxandi animi gratia Alexium innbsp;deinerfit,amp;: tyranidem fubinde occupauit. Balduinus verö,ingrauefcen*nbsp;^^paritcr ætate ac morbo, quando elephantiavirum incefl'erat, Saladini hoftisnbsp;P^dculum^ quem fæpe fugarat, plus folito formidare cperat. Quinetia haud nbsp;'^ultopoft tempore, Saladinus Hierofolymitanum agrum magnis copiisin-S^^fliiSjtantuni pecorum ac hominum abegit, vt magno detrimento Chriftia-osafFecerit; itemmaiorem Templariorum cæterorumque militum partemnbsp;ücidauit. Quare auxilia afflidis Hierofolymæ rebus, per legatos à Pontifice
Ç Poftulata quae poft mortem Lucij, Clemens Pontifex dilig^ntiflîmè 3mnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quum per noftrorum difcordias,Saladinus vires adauxilTet, poft
, XJniamChriftianorum ftragem Hierofolymapotitur:quam poft Gothofre* c ^cges noftri odo amp; odoginta annos gloriofiflime pofledcrant. Auditanbsp;4üeænbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^^ptiuitate,feftinata eft ex hoc nimis expeditio in Palaeftinam. Ita-
^^^porahaec animo Bela Rex ferebat,quç belli Veneti occafionem tandem aduenit. Nam quum aureus magifter Pe*nbsp;qui Pifanos ab Anconitanorumfocietate alienauit, qui eo-^Ctn^'^^^*^^^^'e^iVenetis mare infeftum fane reddiderant, ladrenfes cogeret,nbsp;^olnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fuum,Gradenfi Patriarchae redderent obtemperatem, id tarn
Ua q ^ulcre,vt præ indignitate rei, quando non folum humana, fed diui-tes nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Venetis in feruitutem afleri confpicarentur, quarto rebellan-
plané deficerent. A.t Rex audita dcfcdione,qua nihil e-^^tflitn'^^^'^^Co^^P^rato magno excrcitu,in Dalmatiam coceffit. Muniuit va-^Ipia nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;vrbem, eius tradus præftantiflimam, amp;nonnulla eins muni*
compleuit.Exhilarati funthacnouitate Dal^iatarum animi,amp;vni* ^^^oniageftienti quadamlætitia compléta. Contra Veneti ad primutnnbsp;ad D , vfqueadeo confternati, vt nil triftius vnquam accepifl'e viderentur,nbsp;1nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^aticuin bellum,amp; ad exigendas toties violatæ fidei pnas, tunc patres
' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;intendebant. Rabie limul amp; vindidae anhelatione mifcrabili-
Î0 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;impcnfius curabant,quam vt Iadrenfes,expenns cumu-
P®^l^gt;cæteris infidelibus exemple forent. Vnum obftabat, exhaufto nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;claftem parari non pofte. Diflicukatem hanc maxima
patrum ftudia fuperarunt,qui publicæ potius quam priuatae vtilitati ^Itbusnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pecunia,amp; adiedis quibufdam Riualtinis, bellicisq; vedi-
ocyftîmè claftem curauerunt. Qiw quidem comparata, tçç, Dalmatiam continuo nauigatum, amp; obfeft'a ladra. Infulæ fa-P^æ gt; led in vrbis expugnationc quam Bela Rex ample præfidio,nbsp;z iiij
-ocr page 312-lyi ANT. B o N F I N 11 R E R. V N G A R. commeatibus bene muniucrat,omnis operaeludebatur. Sub mnib.cxVencnbsp;tis multi occubuere, quum à continente vrbem tentaflènt, erumpcntibus Vn-garis, extêplo reieôti, Infulas facile receperunt, quia Vngarumnauali apparatunbsp;parum polfe conftabat. Aliqui tune Ragufium Sc Traguriûiuxtàà Venetis de-fecifl'e opinantur,quorum opinion! ego minus accedo. Nam quumifta Vene-torum præüdiis compléta ampliflimis,vt ipfa longe minora forêtj ad priftinamnbsp;V ngarorum fidem redire nequiuerunt. Bêla igitur maritimam Dalmatix oramnbsp;ita muniuerat, vt omnem Venetæ clallls operam prorfus eluferit. Dumnbsp;ita geruntur, tota Chriftiana respublica, Hierofoly mitana captiuitate confte*^fnbsp;nata, conuocatis principibus, derecuperando fanélillimo fepulchro Dominnbsp;quodin feruitutem Saracenorumreciderat,{ollicitè decernit. Clemens Ponü'nbsp;fex^compolitiscæterorum potentatuum diîcordiis, perbenignè VenetumVn'nbsp;garumque hortatutjVt vnà cum cæteris Saladinum,prophanumhoftem, Pal^'nbsp;llina exigant,néve priuato bellojfacrofanôlæ ac picntiflîmç expedition! defin'^nbsp;neque publicæ Chriftianorum calamitatis amp; turpitudinis, ob priuatas fimulw' jnbsp;tes,ip{i auftores elfe velint. Sedati,Pontificii diplomatis interuentu, vtriufqn?nbsp;animi: Bêla quum fine Veneta clafTcj qua cæteris illi præpollent, fieri non pn*'nbsp;fe intelligeret, ne hoftis Chriftianæreipublicae, amp;fan(âiîrimæexpeditionisi'nbsp;terturbatorhaberetur, fuffragante Pô tifice,cum Venetis duorumannorumn*'nbsp;ducias iniuit. Belli principes bifuifle traduntur, inprimis Fredericus Imper^nbsp;tor, qui Henricum filium, cunôtis, quas in Italia comparauerat, prouincib*'nbsp;vrbibus plane præfecerat. Item Philippus Galliarum, amp; Richardus Britann'
rum Rex, Otho Belgarum Dux, cum plerifque præpotentium antiftitum pendicibus. Pifani cum Venetis ex Adriatico finu foluere,qui ante cæterorunbsp;aduentum, Ptolemaida obfedere, à Saladino occupatam,amp; terra mariqucnbsp;uiter oppugnare adoriuntur. Fredericum Ænobarbum, qui fuffragantenbsp;per Vngariam,aliorummorc, iter fecerat,omnibus rebus adiutû,ThracioBonbsp;poro in j^fiam tranfmififfe, Philippum amp; ConradumMeffana, quo conu^^*nbsp;rant,foluifre ferunt.Richardumgrauiffima tempeftate iaôtatum,inCrctam^r,jnbsp;pulifTe, amp; fecundùm appulfum, denegato portu, vniuerfam infulam fuiflf nbsp;pulatum.Mox in Syriamprofedum, cum Philippo ad Ptolemaida iunxifl^^quot;nbsp;ftra,quamfuperataSaladiniclafre,acfufohofte,reccpere.Fredericuminiq^nbsp;re fato vfum, receptis pauciffimis Afiæ oppidis, in minore Armeniam veni*!*^nbsp;defeendiife temere in fluuium, lauandi fudoris, amp;fedadi ællus gratia,vbip*^^^nbsp;clufis continuo vitæ meatibus, fpe fruftratus interiit. Haud multo pôft,qn^nbsp;uis cum Saladino ab initio profperè pugnatum fuerit, diflidentibus ramennbsp;cipibus, Philippus in Galliam reuerfùs eft. Richardus, qui in prouincianbsp;manfit, bellum forti animo profequutus, tandem infequenti anno in Brit^*^
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;am fcrecepit.Poft Frederic! Ænobarbi mortem, Henricusfilius ei fuffedu^j
Cleftino Pontifice coronatur,amp; in fequenti anno Solis defedus apparu^' ladinus, poft longam Chriftianorum vexationcm ac ftragem, Damafcinbsp;obiit. Filii regnum prout pater ipfe legauerat,inter fe diuifere. Quodnbsp;nus, frater Saladini, æ jre ferens, quum fe in teftamento prætermifTum int*?nbsp;geretjCxadisliberis eius,regno potitur. Paulo poftHenricus Imperatornbsp;amoccupauit,amp; iifdem temponbus initalialapidibuspluifle ferunt. Subbnbsp;rius ab Imperatore exercitus in Syria mitt!tur,qu! proximo deinde anno,Onbsp;tuo Panormi Hcnrico,reuertitur. Quarc Chriftiani, qui remanferant in by ,nbsp;auxilio dcftituti,quod reliquumerat dominii,prorfus amifere. Sed vtnbsp;nos aliquantulum rcdeamus,quum rriennio cumVenetisardentiffimaXt^nbsp;tione commilitaffent, vbi in Adriaticum finumfe retulere, Polam Venet^nbsp;tionis vrbem occupant. Quod Bela Rex quum accepiffet, ne mediocriqnbsp;lætitia aft'edus eft, qufi padas bicnij inducias iam exadas intelligeret,nbsp;ipfe terra nimis pofret,qui mari quoque Venetos infeftarent, accefliffe tupinbsp;lætabatur.Sed parum profperères ipfa fucceflit,quando tumultuariaclanlt;?nbsp;lam à Venetis properatum,vrbs continuo capta,amp; denudata mnibus,nc^j^^^
-ocr page 313-decadis il liber vil
îiôfuih reccptus amplius effe poflet.Deinde Metonem properatum, Vt Cum ncrariis hoftium nauibus, amp; cum his quæ præüdio illis ex Pola vcncranc, con-digerctur. Paucis poft diebus , quum illis prætereuntibus à Venetisoccurfum,nbsp;pugnatum in confpeôtu vrbis , fugato Hetrufcarum prælidio,oneranæ duænbsp;captæjvnde pacem cum Pifanis lequutam plerique tradût.Bela igitur,qui Dal-niutiæ nimium timebat,amp;: grauillimis Venetos cxpcditionibus diftincricupie-bat,ncquid in Dalmatas molircntur, incrcbrefcente languore grauatus,huma-nis rebus excefl'it, regni fui anno vigclimccertio menfe vno, ac die vndcuicc-no.Icemfuperftitibus filijs,Enierico,amp; Andrea,picntiflimaque vxore,quç Philippi Regis Galhæ fororfuit, de quibus in fcquencibus nonnulla referemus.nbsp;Obdormiuit autem in Domino calendis Maiis, falutis anno vndecenteno fu- 11nbsp;pra vndecies centum, corpus Albæ inter monumenta Regum honorificè fu-neratum.
Post Bela: tertij excelTumjEmericus filins,omnium Populorum,Optima- Emerkut, tunique fiift'ragiis patri fubrogatur,quando cum ha:reditario iure,viri probitas
prudcntia,ad creandum hune vnum omnes hortabatur.Is poftquam regium munus obiuit, omnia partis, quæ ad coercendos mores amp; inhibenda flagitianbsp;pertinebant,in vftim diligcntilTimè reuocauit. Et non modo regno gubernan-1nbsp;nbsp;nbsp;,verumetiam propugnandis fociis,in primisque Dalmatis incubuit, ne
quid ex regno detererc viderctur.Defponfatam huic,aute Bclæ patns obitum, Conftantiam,Aragoniæ Régis filiam. Annales Vngaricircferunt,Scnatus apo-ftolici permiiru,HenricoImperatori deinde coiugatam.Qui àCleftino Pon-bfice maximo vocatus,inltaliam venir, Conftantia vxor eum fequutaeft,fili-»nbsp;afferens quadrimum, quem præter opinionem omnium nimis annofape-percrat.Is fuit Fredcricus Secûdus,accrrimus Ecclefiæ perfequutor. Sed Hen-dcus,mortuo Tancredo,infanreque Rogcrio,paruohabito negocio,vtriufquenbsp;Siciliæ regnum accepit. Dura hæc ira geruntur,Vcneti, qui cum plerifque opnbsp;pidisladram olim amiferant, ne minimam quidem rccupcrandæ vj^is occafî-onem temere prætcribant,fed huic rei potiflimum intend,fub aliquo prætcxtunbsp;honcftatis,hanc fibi anfam dari anhelabant.Interceflît ad hæc Hierololymita-naexpeditio,cuius audores, Bonifacium Monferratenfem, Balduinum Flan-driæjHenricumque Pauli Comitcs,icem nonnullos Allobrogum amp; Montis fer-rati Duces memorant. Hi quuni per Germaniam amp; Pannonias exercitus du-darc nollent, quas ea tempeftate admodum fiuduare intellexerant, in focie-taecmexoratosVenetos admifere,vt eorum claflc frcti,tutius amp; facilius in pro-vanciam peruenerint.Quum Venetias conueniflent, abfumpta maiori ex parte yiatici pecunia,à Venetis aliam mutuati, amp; ob earn rem iilis nimis obnoxii,nbsp;maxima fubinde liberalitate afficiuntur. Qimndo nonfolùm eam,quam gratu-itodatâintelligivolunt,fcdmaiorisillifpempollicentur,fiincaftigandalftria, nbsp;l^dra infida, quæ ycnetum fæpe imperium detredarint, aliquantifper fibinbsp;adiuincnto efle vellcnt. Ad hæc illi, quando Venetiis obæratos ferè fe efle re-putabant,hac vidi munificentia,no modo aliquam opem,fcdvtgrati videren-tur, extremas vires polliccntur. lubent fexaginta fibieontinuo triremes expe-diri, quibus fuos milites imponant, quod vbi à Vcnctis fadum cft,his tot one-rariæ naucs, amp; diuerfa funt adieda nauigia, vt cum ducctarum amp; quadragintanbsp;nauiuni clafte Iftriam amp; Dalmatian! adorirentur. vbi peruentum eft, innbsp;primisTergeftini, aliiq; eins littoris accolæ,qui marc piraticainfeftabant,me-
rat,clafiis admota,Gallo milite compléta. Hanc Emericus Rex Vngariæ,ex pa-terno inftituto, fortiflimo præfidio, omniqs munitione inftruxcrat, quæ a Veneta clafte circumuenta, amp; ea,quàm antea audita fuerit,longê maiore, nequa-quampropugnatoreVngarOjtûc animo cofternatur. Audader obftat, amp; prçfi-diario fæpe cum agmine oppidani portis erumpunt, occurruntvndiq; innume tahoftium agmina, rnultû vtrinq; lànguinis eftunditur. Nunqua prælium fine
-ocr page 314-X74 ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R.
maxima caedc dir emp turn, nil è tormentorum Sgt;c machinarum genere vtriqu« prætermittere,qua: ad oppugnandamamp;propugnandam vrbemtacerem.Atto*nbsp;ci quoque pertinacia dimicare,his omnino cercum cflejtuerivrbemjcontra illis, recipere ,aut in obfidione adinternecionempermanere. Multis menfibusnbsp;ladra oppugnatur,amp; nunc mari, nûc cerra,neqgt; noôtu,ncque interdiu vilaqui-es, immo ne refpiratio quidem minima datur. Sed à continente omnis eludi-tur opera, quando non lolùm à propugnaculis muro pugnare, fed pro raff'nbsp;nibus,amp; quandoque latius,inclinatis hoftibus, dimicare pergunt.Sa:pe cadra,nbsp;quæ in continente locarant,ab oppidanis amp; Vngaris,adaudaaudacia,itaoppUnbsp;gnata funt, vtintra vallum plenque tranfilierint: quinamp;: de amouendis ftatiuis lonbsp;nonnunquam cogitatum. Quum irritos à continente labores,præ afliduis VH'nbsp;garorum eruptionibus,Vcncti fore cofpicarentur, àmari extremis viribus in-feftare ftatuunt, à mari propius onerariis amp; altis nauibus circumuallant,ac 'fC-luti caftcllorumcircumîeptuoccludunt, admouent tormentafulphurea,amp;0'nbsp;mnia idgenus,amp;: fine temporis intercapedine.Hinc mniaquaiTantjquandoqinbsp;etiam cailclla nauibus impofita tam prope vrbem admouebant,vtiaculisnbsp;pecomiuus dimicarent. Vexatadiuciuitas,àmariiamlabefaótaricperat,amp;inbsp;ita animis excidere, vt iam dudum bac hofti pateret aditus. Vngari afliduo bd'nbsp;lo partim abfumpti,partim, quifupererant,defatigati, vidoriam Veneto haunbsp;incruentamrelinquere decernunt, Ciues afl'iduæ defeôtionis audores, dcfpC'^nbsp;ratis rebus ac venia,ad extremum dilabuntur, amp; exilium vitro fibi perpetuuiunbsp;optant.Inftant eo vehementius ad hæc V eneti, quando nutantem dudura
etunam vrbis,amp; ruinam interminantem intelligunt.Vngari,quum ciuitatéclaU deftinè ab Optimatibus deilituifentirent, quamuis ad extrema vfque pugu^^'nbsp;fient, tarnen vbihofité frequentiflimû iam illac mnia tenere côfpicantur,rau^nbsp;tis demum cæfis,à continentis porta fado agnune,in oppidula qu2edam,pro3^*'nbsp;mis montibus impofita, fie rccipiunt. Veneti interea ampliflimo fiociorura aU'nbsp;xilio,ladra potiuntur. Primoaditu, exomniætateacfiexumultostrucidant,Hc'nbsp;inde fiatiatis cæde animis, furor îlle defidit, quod eo celeriùs opinionc fadui;nbsp;quia nouitatis audores in vrbe non inuenere.In cæteram mulcitudinera pl^^ nbsp;innocentem fiæuire, neque Henrico Dandalo Duci,neque fiociismeliore cat*'nbsp;fia commiiirantibus vifium eft,quorum opera,væfianiens omnis furor inhibitu^-Quare Veneti demumladrapotiuntur,amp; fiæuientehyeme, captæ vrbis arao^®nbsp;apud ladram hy bernant. Vngari ladra iam exadi,inproxima fie oppida recep«'nbsp;te. Dum in Dalmatia tot populorum hybernat exercitus, ccce puer Alexiuslt;nbsp;fiachifilius,quipatrui ficeleratas manus eftugerat, aduenit, fiupplexqueàCall*nbsp;DuCibus aeVenetis opem implorât. Memorabiliû profedo rerum caufa,ab^'nbsp;narratione noftra diftrahimur,fed vt res cognitu facilior videatur, aliquâtoa^'
tiuficulc repetemus. Præfuerathis temporibus Græcorumimperio Ifach^j qui prætcr fiuperiorum Imperatorum morcs,Chriftianorum amatifiinius.û*'nbsp;lis amp; Germanis gratiflîmum fiemper hofipitiumexhibuerat. Alexiushiiicfia^^^nbsp;erat,cui tanciimindulfierat,vtprætcr imperij nomen, nil fibi reficruarit.Quit^.nbsp;tiamfratrem, qui temeiêtate fiua in Barbarorum poteftateminciderat, ing^^nbsp;pecunia redemerar. At ille ingratifllmus,omnis impietatis compos, amp;cffcanbsp;perandi cupiditate tradus, Ilâchum excæcat dolo captum, excæcatumq:nbsp;culæ imponit. Nondum hoc facinore fiatiatus-,Alcxium fratris filium,quin^nbsp;dum duodecimum annum exceirerat,eodem quoque fiupplicio afficcre ftudc 'nbsp;Præcoci nepos Alexius prudentia fretus, amp; paternis obtemperantiifimusnbsp;cis,qui fuga quaerendam fialutem fiuadcbant,ad hybernantes in Dalmaticonbsp;Venetos Gallos venir, pro liberando pâtre opem fiupplex petit,imploratq^^ nbsp;ea quidem conditione,veluti Galli Venetique iufieràt, vt Graecam inpr^^jnbsp;EcclcfîamRomanæfiubiiccret:amp;pro damnis, quæ Emmanuel olimnbsp;Venetis amp; Gallis intulerat,quindecies mille auri pondo cxfiolueret,fatisiacc''nbsp;pro naulo Venetis, amp;his demum conditionibus, poftulataconfequeretur^^^nbsp;xilia.Q^bus compofitis,in Alexij auxilium,cum maxima dalle nauigatup^^^^
-ocr page 315-DECADIS IL LIBER VII. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iyy
Io
Intercâladrenfes Optimaccs, qui vitro in exilium fc perpetuum aflerucrant,E-gt; incrici Regis opibus freti, Adriaticum vfquc adco pclagus mfertabant,vt nonnbsp;extimäum,capta Iadra,fed redintegratü bellum vidcretur. Quare poftquam innbsp;Græciain nauigatum eft,Alexij reitituendigratiajalia quoq; Vcnetorumclaf-fis,addomitandos ladrenfes exules,qui longe lateqj, amp;in Venetos quam cru-deliffimampiraticamexercebant,décréta cit.RaymerioDandalOjHenrici filionbsp;ßuee, ladrenfes hi exules domiti. Accepit ex his liberos obßdes,quibus accepts,patres exulcs in patria rcduxitjhac inter vtrofquc paä;a eöditione, vt Pra:^nbsp;Worein vrbis,quem comitem nuc appellant,amp; Mctropolitam,qui Gradenfi pa-ttiarcliæparerct,ladrenfes à Venetis acciperent, item quotannis ter mille cu^nbsp;niculoruni pelliculas tributiloco his expenderent. Dum ha'c in Dalmatia ge-tuntur, Veneti Galliqj Byzantium applicuerc, quam magno laborc expugna-tunt. Imperator Alexius paulö ante, defperatis rebus, intempeitanode clamnbsp;aufugit.Patcfadalmperatoris fuga, Ilachus è vinculis exoluitur, in mediumqjnbsp;producitur.Alcxius eins filius,patefadis portis, cum magno plaufu invrbe cx-cipitur,amp;vnà cum patre,cógratulantc populo,Imperator cófalutatur.Demumnbsp;poft varios Gratcorum motus ,amp; miferabile fatum Alexij, Galli ac VenetiBy^nbsp;zantio iterunipotiti,Baiduinum,GræcorumImperatorem,amp;: Thomam Mau-*^occnum,antiltitem créât. Quartaparscaptorum oppidorum,Venetis afligna-^0 cum infulis Ægei maris,Cretam amp;Euboiamcontinebat.Scd de hisha-wenus,inquibus hiftoriæ dignitas, fortafie plusæquonos diuerfari iuflit, adnbsp;igitur noftram redeamus.Etin primis dcEmericimatre, amp;fraterno bcllonbsp;^^^nulla^ab Vngaricis Annalibus prætermiira,refcramus. BclaTcrtius foro-Philippi Regis Galliæ, vxorem duxit, ex qua Emericum, dc quo agimus,nbsp;y quem aliqui per fyncopen, Hcnricum appellantj amp; Andream genuit.nbsp;Mariæqnoque foror ifta fuit, quæ Richard! Britannia: Regis ex matre foror e-rat, Hetiticumqj Hierofolymitanum Regem pepererat. Quare Emcrici régisnbsp;mater, Henrici matertera fuit, quiinPalxftinarcgnauit. Hæcigitur poftBelænbsp;mortem,acinitm-nEnierici regnum, præ nimio diuinæ chantatis ardoft, ante-h quam vita excederet,Domini fcpulchrum vifere decreuit.Frequentiflimü no-Dilium Vngarorum fibi comitatum delegit, quo inftruda honcftiùs in fandanbsp;poregrinationeverfaretur.Succcndebat aditer,nepotis defiderium,quiHicro-lolymis imperabat, fed prxter opinionem voto fruftrata eft, quandoquidemnbsp;quumPcolemaidaappulifl'et,paulö poft itineris languore confeda,diem obiit.nbsp;Inluper in eadem vrbe,in commiferatipnis acceflionem,cafus alius interceflit.nbsp;Uamiifdemquoq; diebus,Henricus eius nepos,Hierofolymitanus Rex, quumnbsp;in alti/Timo regiæ triclinio, ad feneftras,aulico cuidam innixus reclinaretur,ininbsp;ptouifo prxeipitio correptus,interiit. Quare Maria, quælate in Campania do-^inabatur,fororis ac filij morte confeda,paucis poft diebus,præ dolore mori-^nbsp;^nr.Cui Theobaldus filius, nobihftimæ indolis adolefcens, in dominatu Cam-pîno fucceffit. Audito matris amp; confobrini cafu, Rege Vngariæ maximus m-¦orinceflit quüm pientilfimam parentem peregre defundam, amp; honeftifli-*^um fratrem intempeftiua morte Afiatico regno defraq^atum reputaret.Ho-lorificentifiima vtrique iufta, non modo ab Emerico, in Pannonia,verumeti-a Philippe amp; Richarde regibus, in Gallia amp; Britannia perfoluta funt. Hæcnbsp;*§itur his temporibus accidilfe commémorant. Non multo poft initum impe-^iini,vt Vngaricam rité hiftoriam profequamur, fraternum bellum in regia ex-^^'luin aiunt. Nam quum Emericus maior natu, regnum, vt par erat, obiiflet,nbsp;!o id Andreas frater animo tulifle dicitur, quippc quianimi magnitudincnbsp;i^^^ditus,maxima quæque anhelabat, ratus ad imperadum fe potius,quam pa-J,Mum efle natum. Primigenituræquandoq; iura cxecrabatur, quæ regnandinbsp;* ipoteftatem ademiflent.Addebat dolorem Ladiftaus,èfratre nepos, cuiusnbsp;non modo regni,fed Ducatus quoq; potiundj fpes omnis adimebaturä-j^^qgt;facinorofa dolore audacia amouerc ftatuit. Quum nimis popularis amp; per-^^anus eftetjCum amicis primum,deinde cum plerifq; optimatibus,quoruntï
-ocr page 316-17^ A N T. B O N F I N 11 R E R. V N G A R.
mira arte ac officio gratiam promeruerat, confilium init.Subducitmultorum clam populorum mentes,fratri pro virili fua detrahit,damnat eins ignauiani,^^nbsp;inpopuloruminuidiam omni arte compellit.Nonfolùm patrocinio amp; fauofC)nbsp;verùm etiam donis amp; largitionibus,è nobilium amp; præpotentum ordinc qucn'nbsp;que circumuenitjVtin furfragium fuç dignitatis inaudorare videatur. CoW?^nbsp;ratis igitur multornm populorum optimatumquc fauoribus,quando libérénbsp;aperte rem aggrediendam cenfuit, fratri bellum indicit, inftrudas in mediu' jnbsp;I acies educit, amp; Marte vindice regnum occupare contendit. Emericus rex 'nbsp;trem neque literis, neque magnis internunciis,fibi conciliarepoterat. Defp^'|nbsp;rata tandem CQCordia,quia Andream Proceres baud pauci, nouarû reruin eunbsp;pidi, ad inrcftinum bellum irritabant,acieminuitus inftruerccogitur.Adpf^nbsp;fiitutum pugnæ locum vterque côuenit, vt collatis fignis dimicaret.VbiEiJ®nbsp;ricus,ne cognati fanguinis audor effet,multogloriofîùs habitu ac verbis,nbsp;armis vieille pr£Edicatur.AiuntenimRcgem,quû vtrinque acies inftrudï^*nbsp;ftitiffent, depofîtis armis, amp; ftipatorum manu, coronam feeptrumque geftânbsp;tcm,per medias fratris acies inceffiflc,talia dicentem:Qms tandé erit ille,ni^nbsp;agite militcs,qui facrofando Regum fanguini manum iniieere aufit? Quisnbsp;qui Diui Stephani numine in banc dignitatem affertû lædcre cupiat ? Etnbsp;do omnis poteftas à Deoeft,quis eft denique quiregiam maieftatemvinbsp;k VJUV4.CIX^nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;XV- X J^XX V^UXW VJJnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;T V,* Ai*.**-
I l
ao omnis poteitas a I7eoeic,qui5 cir acniquc quircgiammaieitaicm vi fdare audeatjQuum fc ipfiquoq; Rcgcs pcnfitatadignitate, vel inuiti col^
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.Z»nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;anbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Z»! -r-x nbsp;nbsp;
ac reucreri cogâtur. Non Emericus fum,non priuatus homo,fedDiui ni vicarius,pronepos amp; bæres,publicam perfonam gcrens,quia non tam ve
fulfragia,amp;hæreditaria iura,quàm Diui, acfacræ huiufee coronx numen, V ngariæ Regem præftitere.In quem igitur miferi arma fumpfiftis, in men^nbsp;Diui Stephani fuccefrorem,ac Regem vcftrum,omnium ordinum fuffrag**^^nbsp;ptatumfi in me,quando homo fum,ficarij eftis amp; homicidæ; fi inRegcö^nbsp;pbani fuccefforem, propbani paricidæ eftis, omnibus fuppliciis amp; piacuUs nbsp;noxii. Non cum mortali vofiis res eft miferi, fed cum eo, cui præ diuina o*? jnbsp;tare, fupra mortalitatcm aliquid accedit. Sub omnipotentis Dei tutelaE.^^^/'nbsp;degunt, quorum læfa Maieftas vix populorum exitio expiari poteft. Egonbsp;que inermis inter infefta arma progrcdior,quando hæc corona datanbsp;ac feeptrum hoc quod gefto, me inter furentû ftudia fatis tutum efficiunj-dete,quemlæferitis,amp;: nein caput veftrum ac fîliorum,fandum fanguin^Pnbsp;rire vidcamini,profpicitc, amp; confiderate. Emerico omnino femel morieno^^,nbsp;cft,quamuis hac,aut alia morte multum referat,hçc mihi multo gloriofio^)^^nbsp;lamitofiorque vobis,iliamihi vobisquevulgarior. Fraternaleuitatenbsp;prophanaamp; impia arma fumpfiftis, fed temeritatis impietatisque notait, %nbsp;tempus eft, falutaritempeftiuaquepnitentiaabolete. Refipifcite,quatPogt;nbsp;fumRex vefter,ac pater,qui pientiflîmaindulgentia amp; paterna obliuiononbsp;nbsp;nbsp;f
nbsp; nora veftradelebo.Agnofcite patrem veftrum, amp;quamdeferocxecrabilgt;^^jjz
daciæ veniani, lubenter accipite,amp; eum retinete Regem, quem Diuoru*^ mina amp; veftrafufFragia defignarunt.His didis, omnium animi vfque adeonbsp;tari funt, vtconfcftim^rmapofuerint,certatim quifque veniam implor^r^^^^j,/nbsp;folctiffiinæ pertæfus audaciae,quam plerique magnates,deprauatis ftudÜ^nbsp;fouebant. D um ad concordiamrefipifcuntomnes, Andreas per cund^nbsp;difquiritur,vt parem apud indulgetilfimum Regem venia confequatur.Ult;^^nbsp;omnes, qui commune crimen ingenue faterentur, ingenuam quoque g*-^[nbsp;inuenirêt, quum is inter fugiendum delitefcendûmve à fortiffimo militanbsp;ploratorc deprehéderetur, parum abfuit, quinprimo congreffuinterficornbsp;Sed pro fpedata Regis dementia, qua non folùmin fuos, fed in aliosnbsp;batur,mitius ac par erat, in Andreamadum. Non tam afpeculatore,qua'nbsp;gc vira donatus, vt ex indulgcntia fratris, impunitatem affequutus,nbsp;BSJterrar.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Jum addifcerct.Inhoc Blondi Foroliuienfis,pra:ftantiffini^,j^,t/
Hiftorici,ac faneferiptoris de Romanalingua optime meriti, errorcnieU tilfiniumdefcnderc ncqueo.Quippe qui Annalium quorundam falfîtate 0nbsp;nbsp;nbsp;,
-ocr page 317-DECADIS II. LIBER VII. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*77
ptus,ab infcftantc milite Andfeam obtfuncatumfcripfic,quod à veritatepror-fus cftalicnum,quùm poft Ladiflaum ex fratre ncpotenijtegnaflc apud Vnga-roscuidentiflime pateat,amp; ipfe quoque regnafle fateatur.qua quideminre,nc-fcio,anculpam Annalium,aneius obliuionc potius ineufem. Verùm indoôtif-uniiac incurij Annaiium magna exparte Scriptores, totgeftacum veritate fæ-pc diflentientia prodiderc,vt magnum in enarrandahiftoria periculum quoti-diefubeamus. Q^are eo mitiorc in Scriptores noftri temporis cêfura eft vten-uunijquü indo(ftiores,amp; in veftiganda veritate ncgleiftiores fuere,qui falfis re-uinconimentariis ad deferibédam hiftoriam pofteros fufeitarunt. De Eme-ficoaliaexpifcari nequiuimus, quando paru regnafle dicitur. Nam quum ad-^etfa Regem valetudo incelTiiret, paucis póft diebus, condito teftamento, La-uiflao filio fuperftite, humanæ necelTitati conceflit. Annis oâro, menflbus fe-P^enijamp;rdiebus fex regnafTc ferunt,anno autem falutis ducenteno,fupra mille- i x o o. uniuin,calcdisq5 Decembribus deceflifle ferunt,cui mite ingenium, amp; ne mc-uiocris quidemanimi tolerantia fuit.Corpus in Agrienfi bafllica,quando in conbsp;»gro diemobiitjCondidere. Ragufium,quod adVngaros à Venetis quondamnbsp;^um ladra defeccrat, lifdem ferè temporibus Veneti recepere. Nam Thomasnbsp;^aurocenus, quem Cöftantinopolitartum Patriarcham delîgnatum diximus,nbsp;in hallam profelt;ftus,ab Innocentio Tcrtio Pontifice maximo confirmais effet,dum littus Dalmatiæ legens,in Græciam rediit, cum triremibus qua-i^uridincautumrecepit,inftaurauitquc DyrrachiumjaGræcisImperatoribusnbsp;ututum. Item Hcnricus Balduini frater, qui illi in Græcorurri imperio ritenbsp;^eefferat,ac vnàcum BonifacioMonteferratenfi,inchoatam Adrianopolisnbsp;j. udionemcontinuabat,Valachoruminteruentu,quiGra:corumprecib. fol- nbsp;^uatifuerant, ne vrbem cxcellcntiirimam Latinorum manibus occupari pa-mox foluere,amp; in Conftantinopolim properare coadus eft. Va-uctiienim è Romanis oriundij quod eorum linguaadhuc faCetur, quum internbsp;Varias Barbarorum gCntes fita,adhuc extirpari non potüent,vlterioré Iftri
}o g nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Daci ac Getæ quondam incolucre, habitarunt. nam céteriorem
J ^ugari,qui c Sarmatià prodiere,deinde occuparunt.E Icgionibus eniraamp;co-V J nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Romanorum Imperatoribus, in Dàciam dedudis,
^uchipromanarunt. Qims Pius à Flacco, pronunciatione Germanica Vla-voluit : nos contrà, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;w didos elfe eenfuimus, quum
§u:tandi arte prxpolleant. Nonnulli V alachiæ, à Diocletiani filia nomen in-'^utiicenfuere , qua: illorumPrincipi nupfiflcfertur. Itaque hi Graccorû pre-^^'^nopolim Latinorum obfidioneliberarunt. Sed de his ifta
4o
rc N D V M Emerici obitum,Ladiflaus tertius eius filius,hxreditario iü-» ^perium iniuit Vngariæ,quem feptimo calcndas Odobresritè coronatumnbsp;^ibent. Poft initummunus, non pro paruonegociohabuit,pacare regnum nbsp;Ä j^^'^isauidiffimum,quod etiamex morte Regis aliquantulumfluduarat.nbsp;nanque patrui conatus nondum defierant, fed breuiflima interregninbsp;to uinuitati fufeitabantur : verum quod diütius anhelaucrat, ex infpera-obtigit, Namvix menfes fex, amp;dies quiUque LadAaus in regno exegerat,
j nbsp;nbsp;nbsp;immaturamorte fubreptus, diemobiit, quodfalutis anno primo fupra iio x.
^^^¦^^jUCnonisMaiis accidifle volunt. intempeftiuus Regis obi-Alb^^^ otnuibus coniploratus cft,exequia: ab Andrcahonorificentiflimæ in celebratæjibiq; inter monumenta Regum corpus honefte rclatum.
Per nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;poftulat, vt ad Andream Secundum veniamus, quem vere ad im-
quNatura genuifle videbatur. Qmppe cui neq; animi magnitudo,nc-oonfilium,neque iufticiadeerat,quamuis impcrandi cupiditatc, fratrem fvt fupra diximus) oftendit,plus aequo aeftuaffe videretur. Sednbsp;regnum immodicc concupiuifl'e dicitur, vt aliquid fe ac maioribus di-^^^tnpræftarepoffet.
Post vbiLadiflaus immaturo fato furreptuseft,omniumfuftragiishic
A
-ocr page 318-lyS ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R.
Rcx optatur.Vixnepoti iufta pcrfoluerat,quuni Anciftitum Proccrumquc cofl fcnfu, ac cærcrorum votis Rcx dcelaraturz Vigclimofeptimo fecunduni ncpo'nbsp;tis obitum die,regiis infignibus Albç rite donatur.Mox adregni adminiftran-onem animumintédit, quod multos plane annos præ iufticia amp; integrirate fusnbsp;pacatum habuit.Vxorem duxit Gertrudem, nobili Alamannorumgenerena*nbsp;tani, ex qua liberos complures culit,in primis Bclamjamp;: Colomannum,deindenbsp;Andreain, Elifabetham,præ vite fandimonia,vniuerfae poftentati perpétuénbsp;eelcbrandam. Sed omneni fuam ac viri felicitatem Gertrudis facinus interet'nbsp;pit, perpetuaque acmeniorabili notafe cum familia fugillauit. Quod quidem -feelus antequâ ex ordine rcfcramus,vt res cognitu facilior habeatur,nonnul^nbsp;adiieienda efl'e duximus. Quum cæteri Chriftianæreipublicæ Principes^'nbsp;cramSyriæ expeditionena fæpc fufcepill'cnt, VngariæqueReges intereapaf'nbsp;tim cum finitimis bellageflerint,partim domi ocium feruarint,quâdoq! à Ponnbsp;tiiîcibus, amp; fæpiflimc à cæteris çil his obieétum baud multum probe faeertjnbsp;qui quû cminentioris fortunæ ac dignitatis ell'cnt, inutili vitam ocio tererent,nbsp;rem Cbrillianam pcriclitari confpicarentur, arque cæteris cùm adnitcncibuSjnbsp;turn laborantibus nullum auxilium alFerrent.Q^n amp; hoc Belæ fæpius impro*nbsp;bratum, qui vt bac fugillatione caterer, fe quoque pro Saluatore noftro com-militaturum vouit. Erubefeebat enim haudquaquam mediocriter, fe Philippnbsp;Galliæ,cuius fororê fibi coniugaratjamp; Ricbardi Britanniæ Regis prçtermilü^^nbsp;militiam. atqui negociis diftradus variis, aut morte præuentus, pium votumnbsp;præftare non potuit.Hanc paterninominis iaduram amp; Obligationen!, Andreasnbsp;filius refarcire foluereq; decreuit,quod vtfaccret,etiam quum ducatum gerC'
bat,mandato fæpc pontificio follicitatus cft.Qmn Scmulto magis,paternis pl^^' | runque per nodhem fe manibus follicitari intellcxerat, vtpatrem voti ncxu Ob'nbsp;ftriétumexfolueret. Incidit inca temporaHonorijpontificatus,Chriftiuu^nbsp;falutis quàm ftudiofifTimi, qui vbi Perufîæ Innoccnrio Tertio fuBediis eftjU'!nbsp;fibr antiquius habendum effe cenfuit, quàm labantibus Chriftianæ reipubliu^nbsp;in Syria »bus extcmplo confulere. Quare ne Græcorum auxiho caterer,nev^^jnbsp;illorû dilTenlîone res ipfa intcrturbarctur,efflagitantc Petrum Antifodorenfo'nbsp;Impcratorem dehgnatum,ac lolcm eius vxorem,inDiui Laurcntijædc,queUnbsp;viaTyburtina ficaeft, Auguftali diadematecoronauit. Mox Caidinalemfuuinbsp;loannem Columnenfcm j apoftolieæ fedis legatum in Græciam ac Syriam dt'nbsp;clarauit. ConfeRim is Vrbe profedtus, Brunduiiû contendit, vbi Imperatorei®nbsp;cum vxore adhibuit.Mox Veneta claflc omnes Dyrrachium nauigarunt,quounbsp;Theodorus Epirotarum Dux, Venetis occuparat, ac Petrus vitro fe illis rC'nbsp;diturum fpoponderat : quod quum obfediflet, inutili obfid'one fruftratus eft»nbsp;paulo pôft, quum inTheodori infidias incidiflet, in teterrimum carcere^ inbsp;corïiedbuseft.Cardinalis Conftaniinopolimprofedtus,rcmChriftiananicuf^;^,
Principesvndiqueconcitat,profpicit,quæbcllofinitvfui. inrereaChriftm^^ Principes, qui piam expeditionem vitro fufeeperant, cum magnis exercitib^^nbsp;conueniunt. Tanti belli Andreas imperator declaratur, quin in banc militpnbsp;facrofandum^5 dcledbum primus nomen vitro detulcrat.Ex his iftipotilTimu*nbsp;nominantur poft Andr*am, Dux Auftriæ, Henricusque Comes Niuerneiib-Snbsp;item Gualterus,Galliæ Regis Camcrarius,Milo Maltobienfis, amp;DiuæSuft^nbsp;næ Vicccomes.Vcnctorum Annales, Andrcam amp; copias, Veneta clafl'ein^ynbsp;riam delatas ferunt, idque idcirco à Vcnctis lubentiflimc favl:um,quando Aunbsp;dream vedburætantùm beneficio, ius omne Dalmatiæ, quod olim erat Vng* jnbsp;rorum,fpontc Vcnetis tribuiftc afteuerant. Sed id Vngarici fubticent Ann^*^^nbsp;aut quiaid Regi cum Vcnctis nunquä conucnit,haud immeritö prætcrndltut)nbsp;ftquidem verarum aegeftarum rcrumeft hiftoria. Aduerfantur VngaroruUnbsp;teftimonrayqui bæcàmaioribus accepcrc,commcmorantium Andreanbsp;Pannoniaprofcdbum,Conftarinopolim cumcxercituveniftc,vcluticxhis3 quot;nbsp;fubiieientur, inrelJigi potcrit,amp;:per Bofporum Thracium in Afiam tranfmJnbsp;fc.Nanquc Legatus pohtificius,cum Iole,V cncta ciafte Conftantinopolii^^j^^
-ocr page 319-DECADIS II. LIBER VIL
ucâuSjibi copias omneis,prçfucaCrucis teflerafignatas,vndiquecogebat.Ne-queidfat verifimile videbatur,cumfola anguftiflimi freti traieétura,fponte Dalmatiæ iuri renunciade, pro qua tantum fanguinis fucrat cft'ufum. Quumnbsp;igitur Andreas, cui auôloritate potificia, fumma Chriftianæ reipublicæ traditanbsp;fuerat, Conftantînopolim appuliflet, ibique Legatum apoftolicum inueniflet,nbsp;dum cæteri Duces conuenirent, aliquandiufocios expedare coadus eft. Ibinbsp;quoque interea miferabilis cafus interceflit, perpétua memoria non indignusgt;nbsp;in quo fortitudinem conftantiamque fuam,Vngariæ Regem oilendifl'e ferunt.nbsp;Aiunt enim Andream pcregrc dudum profeéturum vt regno bene proipice-j ° ret, Bancbanum nobili Borum généré natum, fpcctaræ fîtïelitatis ac l'apientiæ sjad^nui.
virum,vniuerfæ Vngariæ præfecifre,regiam gubernandidelegafl'e poteftatem, conimififle illius fidei reginam,liberos, amp; fortunas. In primisque admonuifle,nbsp;vt iuftè regnum adminiftraret, nulli iniuriam fieri pateretur, cum finitimis pa-cctnæquè feruaret : item ociumamp;honeftatem commendauit.Bancbanustra-ditam regni fiimmam forti animo accepit,ratus maximam fibi oftentandæ vir-tutisac fidei occafionê obtieifl'e. inuidit Fortuna viro, ac facilem pronofiti fiic-
2S0 ANT. B O N F IN 11 R E R. V N G A R.
dtim Europa foluerat. Ante confpedum eius vbi venit, Adeft^Rex (inquit) gUquot; bernator regnitui, quern nefarium for tafle alij paricidam iudicarint. Bancbi'nbsp;nus iufticia tuafretus,patrato facinore,non fuga impunitatem,fed redo conWnbsp;gio arquiflimi tribunalis iudiciu quxres, ad te venit,vt fl iurefuccubucrit,pW'nbsp;fentaneum graueque fupplicium expendat. Neque aliumfibiiudicempoftunbsp;lat,nifi quernlæferit, amp; qui potius aótor amp; vltor, quam iudex efle deberet.Scnbsp;hancinauditam rei audaciam,inaudita fui principis iufticia prçbuit.GertrudiSnbsp;cui vxorem ancillæ loco commiferam, intemperantiflimo fratri violandamtWnbsp;didit.Ego legitimi furoris ac turpitudinis impatiens,quam morti minime pWnbsp;ferendam documento tuo didiceram, infldiofam dominam interfeci. Hie e jnbsp;Rcx,iufta: necis gladius,tuæ coniugis cruore fdatus,proinde fl peccaui,vt Wnbsp;tolerabili me turpitudine liberarem, eodem me repente gladio conficc : lenbsp;id iure fadfum cenfes,mcmorabili apudomnes genres me fentetianuncabWnbsp;ue,nefruftraiufticiafretus.liucacceflifl'evidear. TancareumconftantiaRcJtnbsp;audiuitjVt vultum amp; animum ne minimum quide immutafle dicatur. Adh^Crnbsp;Fiducia inme tua,Bancbane(inquit)lat de te bene Iperareiubet.Si res itacftA^nbsp;ais,in regnum moxrcdito,dclegatum munuspro folitafidegerito,amp;quoni3Wnbsp;fanótam hanc expeditionem nullo capitali iudicio interpellari fas eft,quu re«*nbsp;cro in Vngariam,teiudicabo. His di6tis,hominemdimiflt,ipfc traiicicnHas*' ,nbsp;pias in Afiam curauit. Poft vbi Duces cum Legato Pontificio in Syriampc*nbsp;uenerc, copiasque cum loanne Hierofolymitano Rege coniunxere, inpdw*nbsp;obfidendæ Damiatç confilium ineunt,quæ vrbs Ægypti vctuftiflima,Nilol*^^nbsp;contigua,olim Heliopolis dicebatur,atque à foie huicnomcn eft inditu,qnc*)*
Græci «A/oi appellaucre. Rebantur enim, baud parum in rem fore, fi hancp*^*' mùm vrbem obfidercnt,qua capta,facilius Cayrum, amp; Babylonemproxi®***''nbsp;occuparent.Non ignorabant,fe vtraque vrbepotitos, Saraccnam moxgentei**nbsp; facile extirpaturos. Andreas imperator, omnium PrincipumconfenfuadD^nbsp;I i I 8. miatam caftra mouit, idibus Mails, amp; falutis anno duodeuigefimo fupra due Inbsp;decies cgntenum, fortiflimo animo ciuitatem obfidet. Hæc triplici muro £ ,,nbsp;dcmque lateritio circumuenta,dcriuato quodam Nili aluco,inoblongx** Inbsp;læfpeciem obducitur.Huic quoq; Pharea turris erat, ncq; craflitudine,ncq^nbsp;titudine cum ilia conferenda, quam ad Pharonamp;Nilum quondam fuiire^eg*nbsp;mus,fedquæ fiiburbium,apothecas mercatorum,ac publicahorrea,apiradsnbsp;prçdonibus tutaretur.Iam vrbem multis admodum ac variis Soldani umn***'^nbsp;nibus,præditam,Rex Andreas adoritur:cui crim duo fuburbia forent, vnuPnbsp;cum Auftri£EDuce,alterum Camerarius,cæteriqj oppugnare incipiunt. H P*^nbsp;mis turrim, admotis prope machinis,quatiunt:quamuis cædes vtrinquenbsp;augerctur,plures tarnen ex illis,quam noftris plane cædebantur:expugnuwp/nbsp;militis robore,ducumqj virtute, turris amp; fuburbia:capta horrea opulétilnW^/
mercium tabernæ. quare miles non modo à fame vindicatus, fed vberrimc tatus eft. Præfidia partim cæfa,partim capta, quicunque exhis in orthodoxnbsp;fidem fe alTeruere, non foliim vita amp;S libertate,fcd bonis quoq;,qux aroifW**^ nbsp;donati funt. Contra verb, qui pertinaciflîmè in propliana amp; exccrabili e*?*^?*^nbsp;ne pcrftitcre, extremj fupplicio mulótati,nonnulli in feruitutcm alferti.nbsp;parum hac prima Fortunæ afpiratione,Chriftianorum animi adautti fuut-äfirmabant ctiam animos non modo arridcntis viôtoriæaufpicia, veruiueunbsp;ingcntis lætitiaprædte,: Quoniam omnis annona, reconditæque mercesnbsp;eoncefiTx. ita cnim ad fufcitapdos in bellum milites, Andreas faciunduiuC^^nbsp;cenfuit.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quidem Imperatons largitate faótum eft, vt nil pugna milc^
îc
ceretantiquius, lam hyems media plane defluxerat,quuinundationisiuuejj^ J modum accidit.Nilus,qui per id temporis inundate non folet,maris inflaunbsp;quam Euri vçfania fecerat,vfque adeo remoratus intumuit,vt noftra caflwp^ Inbsp;nitus inundarit : quare miferabilis impedimentorum æquè ac comincatu^^^ ,nbsp;iaótura fa(fta,annona inudationc corrupta.Cui quidem malo Imperator,;nbsp;Pontificum collcgiojccelitus profpiciendum, atqj diuinam opem
-ocr page 321-DECADIS IL LIBER VIL nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i8i
I
to
Jo
cflc ccnfuit,nc fandiflima cp tahoe maximo detrimcnto interciperentur.Ita-que Pontificum iuffu,ieiunium publicum indicitur. Ecce exaélo mox ieiunio, mare defidit,tranquillitas magna fuccedit. Infuper loge maiorem fpem Victoria; ex imp rouifo diuina benignitas Chriftianis oftendit.Soldant caftrahis longe niaiora,tcnui (de quo diximus) Nili aluco,qui Damiatam ambibac,a noftrisnbsp;dirimebantur vix mille pafluum interuallo ad integri Nili ripam polira, vndenbsp;Soldano seque inuehendi reuchendique prxlidia amp; commeatus facultas erat.nbsp;Quodvbinoftri intellexere, ne vanaobfidione deluderentur, magna cofeftimnbsp;Andream vndique oblidendæ vrbis libido inceflitjquarc vitra citraque Nilumnbsp;caftraponeredecernit. ValidilTimumagmen vitraNilum ad metandumcon-dnuo mitti t,amp;c ea quidem parte,vbi hoftium caftra efle diximus.Quod vbi pernbsp;cxploratores Soldanus intellexit, reformidato Chriftianorum impetu ,reliólisnbsp;dlicö impedimentis amp; commeatibus, referta caftra deferuit. Imperator id imnbsp;^olligens, deferta continuo caftra occupât,qua: rerum omnium copia comple-^præter opinionem inuenit. Altera deinde caftra in vlteriore ripalocat,inter-jeftoque ponte, vtraque coniungit, vt mutuo 1'efe contueantur auxiho, amp; vr-^omardiùs occludant. Hine magna Damiatam defperatio fubit,quaea Solda-^iam dudum fuga fumpferat initiu. Item Caradinus,Saladini olim ftlius, au-hua Soldant fuga, Chriftianorumque fuccefl'u, retinendæ vitra Hierofolymænbsp;omnem abiecit,quam ne Chriftiani captam retinere pofl'enr, diruere co-ytuit. Manus à violando Saluatoris noftri fepulchro temploq; continuit,quodnbsp;Jrcligione numinis, pleriquc inhibentium Chriftianorum ciuium gratia fa-}ittiarbitrantur: QuiimHierofolymam Syrij, Armenij, Æthiopes, Georgia-multi Afiæ populi, noftrae fidei cultures incolerent, quorum gratia Cara- nbsp;'j^üm remoratum ferunt. Ad hæc Andreas Nilo claflem invehi iubet,ne quisnbsp;jjDi aditus pateat,itcm vineas adegit,circùm plura quo que caftella erigit, nul-ni machinarum genus prxterminum. lam vrbs oppugnari cpta, nullo mu-^'tionisgenere carebat,quibus fréta forti animo reuftit. Pro moenibus oppida-Pugnantjfoflaprocul hoftem prohibcnt,neq; præfidiis,neqUe comgieatibusnbsp;^¦menfesaliquot diffidunt j vltrö citroqj interea plerique cecidere.Itaq; pri-^^^æftas, hyems, verq; fubfequutum ad Damiatam aótum. Angebatur admo-j. ^ Andreas, amp; multo magis Galhci Proceres, mihtarem ad Damiatam ope-hoe belli principio eludi,non dari cum Soldano pugnandi copiam, quo ( ftnbsp;hlsnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;euido,in ditionem extern facile concédèrent. Dum exerci-
lt;ian nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;libidine Chriftianus xftuat, circiter iduslunias, exinfperato Sol-
1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;excrcitum,ac inter Babylonem amp; Damiatam
Pup nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nullam horti, quamuis irntanti,
ha æ facit. Ad follicitandamhoftis ignauia, qui nift explorata viófo-defcendcre nolebat,inuito tarnen Andrea Regc,Gallici tatùm ctiam pugnandi conditione,cum Saraceno milite prxlium nbsp;dcdccorc aut damno,vcluti iaftitabant,Soldanum afficerent.
Jo
^hco Gallorumaudaciam loannes RexHierofoIymitanus,magis gen-^hanrl ^^g^hnitate quam ducis officio dudus fouebat. Quare Galli ad oppu-prorupere, continentem fe intra valium Ifoftcm, contumeliofts hifQ °'æhs irritarunt:è propugnaculis contra profpedare illi,quot infultantesnbsp;quota pars hoftium à Barbaro intelle(fta,fic animum aüxit,vtfaótanbsp;^^hptione, Gallos adoriretur, atque cum tanto agminc miadabun-irrueret,vt primo ferè congreflu, non folum inclinarit, verumeti-^^iæ ^^^^^^rit, ffitercepcrit. Captiuorum Principes, Gualterum Regisnbsp;fiiiflPç '^^hierarium,Milonem Mantoliéfem, amp; Diuæ SufannæVicecomitemnbsp;Çnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^ohnnes autem Rex,Grxco (vt aiunt) igni,quem facibus tragu-
immittere confueuere,manibus facieqj combuftusfuifle dici-f nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;exetMloRex Andreas exterosadmonuit,vtnonfolumcüSol-
^hm obfeflavrbe,pugnandilibidine abftinerët.intelligebat enim vr-«qgt; vi, neq; inediapoftecapi. DiuinumRexreligioftffimusauxiliu prx-A iij
-ocr page 322-x8i ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R. ftolabatur,vt inexpugnabili potirerurvrbe. Ne fpequidë fuafruftraruscftli*^nbsp;perator,quandoquidé cæca vrbem pellilentia incelTerat. Fortafle quintonbsp;fe, poftquani male à Gallis pugnatum cft, nonuUi milites profpedto vrbis iîlcnnbsp;tio,portas propius acceflerejVtquid in vrbe fieretjcxplorarent. Quiimaltui^'nbsp;propugnaculis intra mniafilentium intellexillent, fopitos primo eufto^t gt;nbsp;aut aliacaufa abefle arbitrantur,quare pedem fenfim retulere,vtprotinus a»nbsp;rendarum clàm fcalarum focios admonerent. Quod vbi fadtum eft,portxp^nbsp;pugnacula,admotis fcalis,fuperant, obfîftente nemine, cohortemvnam in^f*nbsp;ducuntjfecuribus ac vedibus portas frangunt, cædunt, quicunq; occurrera^»nbsp;Saracenos. Illicoque patefada cæteris porta, exoptata vrbe potiuntur, duoflnbsp;uiceno oblidionis menfe. Vrbem ingrelfijquum neminem vidèrent occurrednbsp;tem,infîdias primo,dolumqs ab bofte ftruótum fufpicatur, neminem innbsp;Ärcompitis oft'cndebant, fufpiciebantve adfeneftras. Verum quum fora,nbsp;a;des,ac templa cadaueribus ftrataforent,calamitatem hæc vrbis illico indic^^nbsp;ucre : quum ab initio oblidionis feptuagintahominummilia ibi fuiftentjVi^^nbsp;moribundis amp; validis tria in vrbe milia eo die inueniripotuere. Andreas,nbsp;di(ftisfuppiicationibus,cx Antiftitum confenfu, inprimis agendas Dco gratia®nbsp;diligentillimè curauit,cuius benignitateamp;auxilio,finc cæde,venuftilfiniaop'^nbsp;lentillimaqj ciuitate potiretur. Deinde quumprælldiaportis amp; munitionib^^nbsp;vbique impofuifîet,tamdiu in caftris commorandum efte cenfuit,quoufq;nbsp;aéta peftilentis morbi fufpicionc, cceli falubritas inftauraretur. Qu.aniobt^*nbsp;Saracenis idcirco concelfafalus, vtpurgandi munus curamqj fufeiperent.nbsp;ada pcftilentia,Mahumeti balîlicam inlano fumptu ædificatam,magnç
Mariæ V irgini,decrcto Pontifîcum dicauit,epifcopioque inftituto, Antilb'^^* præfecit. Soldanus, vbi diuftu aufpiciisque Regis Vngariæ, Damiatam capta*®nbsp;efle nouit,folutis incenlisqj caftris,extemplo fe înCayrumBabylonemqu^^^nbsp;cepic. Cbriftiani primo vere,fub calendas Februarias, curato aërc, vrbéing*^^nbsp;diuntur : poftero die,à legato pontificio,cum lingulari Epifeoporü ponipaiP^nbsp;rificatio^is Diuæ Virginis folennia celebrata. Paflim pcrvicos,platcasamp;c* ;nbsp;pita,faces cereiqj funales difpoliti,vtDiuæ par honor viâroriæ lolueretur. R^^nbsp;quoq; eo die cumcæteris ducibus,ingenti cum plaufu militum,ouans vrbç**'nbsp;ue(ftus,præfedit folennibus,amp; ad omnes aras Deo gratias cgit. Opulentin**^nbsp;ampliffimæque vrbis prædam ingentemniiliti pro dignitatediftribuir,cï*^'^nbsp;indiuinumcultum donatiuum erogauit. Retulit moxde agrorumnbsp;ne ad Principum concilium,quum omnes idfore arbitrarentur,vtSoldanoE^nbsp;byloniacxado,milites qui domos fupelledilemque accepiflentjeodeinexti^nbsp;.plo,in eins coloniam,daro nomine,adfcribi paterentur.Itaq; fuper deducednbsp;colonia,amp;re agraria,decretum faélum eft. Dumhçcitageruntur inSyd^^nbsp;trus Imperator Conftantinopolitanus,inTbcodori Dyrracbini tyranni
diemobiit, cuius intérim imperium loleadminiftrat. MoxRobertuniPctn
Jium,è GalIiisaccitum,Latini Proceres Imperatorë declararunt. Pontifexb norius,fuperatis Tholofæ fchifmaticis, Diui Dominici opera, extëplo eiu® nbsp;dinem confirmauit. Eodem quoq; tempore,Fredericus RomanorumRcX^nbsp;fignatus,defunclo Ocflone,Romârediit, amp; ab Honorio Auguftali coronanbsp;natus eft. Qui quumpaulo ante Conftantiammatrem, improbitatis einsnbsp;dentiflimam moderatricem amifiiret,veluti iam remiflis habenis,in omne**,nbsp;centiam efFufus,multain Pontificemflagitiaac detrimenta molitur. Hono*^^.nbsp;improbahuius pertinacia exacerbatus, grauiffimo iuuenem anatheinaten' Inbsp;dlauit. Florcbat Indies in Syria refpublica Chriftiana: nam tantum aninao* jijnbsp;Cbriftianis ducibus acccirerat,vt Soldanum,Saracenumque genus vniue®nbsp;perbreui conficere fperarent. Feciflentque opinione ccleriùs, ni loannis bnbsp;rofülymæ Regis arrogantia interceiriirct,quæ magnis aulibus moraninbsp;diu attulit. Is enim etli Damiatam fuo regno fubijciëdam elfe crcdcbat,ninbsp;men penlî babebat, quatum pontifîcio Cardinal! ac Andrexfindilfim^r'nbsp;ditionis Imperator! tribuere dcberet,no omnia, illis prçfentibus ôiinconl^^^
-ocr page 323-DE CAD IS IL LIBER VIL nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;2S5
ex arbitrio fuo imperare par erat. Cuius quide arrogantix,quum à legato non-nunquam modeftiùs admonerctur ne Vngarorum Regem, cæterosq^j Proceres orfenderet,admonitionis impatiens, fub prætextu breuifiimi cornmeatus, Hicrofolymam proficifeitur/equuntur multi milites hominem,nec nifi exora-tus,ad redituni potuit adduci. Andreas interca cum reliquis copiis ællarcm acnbsp;liyerneni Damiatæ excgit,fub ver loannes in caftra rediit. Acha fpe logior Da-miatæ mora, idcirco no inutilis eft habita, quod ingentem militum numerum,nbsp;opulentiflimæ vrbis captiuitatc pelle(ftum,Genuenfis, V cneta, Pifanaque claß-lis mSyriam plané conuexerat. Sub Regis Hicrofolymitani reditum habitonbsp;concilio, placuit omnibus in Cayrum amp; Babylonem mouere caftra, quod idi-bus luliis faiftum eft..Præter deriuatum Nili alueum,quo Damiata circumdu-citur,iter faciuntjdum Nilumftibeunt,impofitumab bofte pontem oftendunt,nbsp;quern quum modico munitum prxftdio cofpicarctur Andreas, quam primumnbsp;uccupauit. Poftridie nataiium Petri Pauli Apoftolorum, ad tertiura à Baby-lone lapidem caftra locat.Soldanus in Cayrum amp; Babylonem,innumeram Sa-racenorum multitudinem fane cotraxcrar, qu.x quamuis baud cito annona ca-tere pofte videretu.-,Chriftianus tarnen Imperator,qui partim Nilo,partim carnbsp;nsmenfiumferc quatuor cornmeatus aducxcrar, multo cclerius armis, quàmnbsp;inediahofteni ftipcrarc conftdit. Quare vt defeendat in certamen, Soldanumnbsp;indies prouocat, ftraulat metum hoftis, de perniciem in noftros inauditam ex-,nbsp;cogitar. Adhæcduos circicer menfes populationibus amp;:excurftonibus iftifa-nanu(r,at dieexpedtata occafione,præccriâbentem Nilum fubßabyloneamp;nbsp;Cayro, altioribus gt;;tiam folito ripis coercct, amp; quumpaucis póft diebus, illcnbsp;opinione citiùs intumuiftLet,cxtcmplo defolfts vtrinque ripis,inundationem a-*nbsp;tnnisinhoftium caftra deriuat. Eftunditur diluuij more fluuius, amp; altiusaltitu-dinecubiti cumfta fuperat ,cx quo intolcrabile noftris detrimentum infertur,nbsp;iumentis non foltmi pafcua,fcd allata quoque pabulainhibentur,corrumpun-tur hominumcibaria,nihil deniquein caftrisfcruaripotuit,quo miles triduo a-leretur. Inceftit repente omnes exitialis inedia, quam nifi implorata^iace, eui-tare non poter ant; reditum inundatio prohibebat, quern pra: locoruminxqua-litarcjamp;diftîcultatevadorumhaud iniuria defperabant. Solus per aggeresNilinbsp;patebat exitus, amp;:hunc hoftis tarn crebris amp; validis vfqucquaque præfidiis oc-cuparat, vt nullo hinc modo deturbari poffet. Ad extremas demum anguftiasnbsp;Chriftiani iam redact!, cum feedis conditionibus pacemorare coguntur. Ecnbsp;quamuis inedia mori maluiftent, quàm turpilfima fubire fdera, tarnen quianbsp;ingctein exintcritu fuo calamitatem Chriftiana refpublica patiebatur,amp; quæ-cunq; parta fucrant,præ tanto cxitio retineri non poterant, communis tandemnbsp;falutis rationem habuerc. MiflI ab Andrea Rege oratorcs, his pacem conditionibus ab hofte retulerut, vt Damiatam cum rebus in carepertis Soldano refti-
40 tuerent,contraille Crucis partem Andreærcdderet,liberarenturvthnq; capti- ui: Chriftiani Tyrum amp; Adonem redirent,quibus quidem vrbibus annos odonbsp;pax concefla.Epifcopium Damiatæ,Diux Virgin! dicatum,eiufdemnatalibus,nbsp;Barbarorum reditu,ad fpurcas prophanasque Saracenorumcæremonias reda-iftura, quod anno vigefimopnmo fupra duodecies cefttenum accidifle perhi- nil.nbsp;bent. Rebus Syria: ita compofitis,amp; Damiata Soldano reddita,Rex Andreasnbsp;Variafortunavfus, amp; Cardinalis Columnenfts Legatus apoftolicus, item Duxnbsp;Auftriæ, ac cætcri fere omnes Chriftiani Principes, in Europam eadem, quanbsp;iuerant,viarcuerfifunt. Infequentiquoq; anno,loannesRexHierofolymi-tanus,Soldani pace fretus,Romamvenir, amp; ab Honorio Pontifice ampliflime
Jo donatus eft. Cum Frederico Secudo,graui anathemate muldato,hofte^Pon-tificis,aftinitatem iniuit,quippe cui filiam, quam ex lolc acceperar, defpondic, ^^que dotis nomine ins maternum gnato contulit,quod in regno Hierofolymi-lole retinebat. Quare deinde Neapolitanis Regibus hxc caufa data, Hie-rofolymitani quoq; regni titulum vfurpandi. Profeólusin Hifpaniam, Philippinbsp;Regis magnificentiftimo teftameto ditatus eft, vtpotc qui fexaginta milia pon-A liij
(
-ocr page 324-2S4 ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R. do argcnti Hicrofolymæ Rcgi, totidcm militiæ rempli, totidemquehofpitali*nbsp;tio Prxfedo Icgauit.Demum progreflus in Hifpaniam, Diui lacobi tempi**®nbsp;ex veto vifit.Duxit vxorem Bcrcngariam,HifpaniRegis filia. Andreas auK® !nbsp;cum Vngaricis legionibusin Pannoniam relarus, vt eorum Annales referunigt;nbsp;Stephani protomartyris, amp; Diuæ Margaritæ caput,item Thomæ amp; Bartliolo-ma:i dextcram,partcm virgx Aaronis,atquc vnamex liydriis,in quibus aqua®nbsp;in vinum Saluatorem noftrum mutafle ferunt,atque multas denique reliqu*^^nbsp;ingenti veneratione dignillimas, in patriam retulit.Inuenit regnum praeter op*nbsp;nioncm pacatiffimum,quod Diuorum potius numinibus, quorum reliquias a*nbsp;tulcrat,quàm regni praetcótis adferibere videbatur.Reliquias hi potifl'iniùnia**!»nbsp;tiftites a Rege accepcre,qui BenediÓti Ergæ filij monitu,qui reginae olim ab e*nbsp;piftolis feruiebat, reduci obuiam Regi officii gratia prodiere. Sed Andrea***nbsp;reginx mortis recordatio,vix rcgiamingrcflum,continuo fubiit.Initx tande®nbsp;conftantix tenorem feruans,vt plerique dicun t, poftero die Banebano in iu®'nbsp;cium vocato, ius dixit. Intelleda vxoris culpa,in exemplum feruandx pud*®' 'nbsp;tiae,eam iurc exfam iudicauit.Reus Ixfx Maieftatis regix,ac paricida, fupre*^*nbsp;fentcntiaiudicis abfoluitur. Seddeinde invniuerfamßancbani domumiï**®*nbsp;rabiliter fxuitum, quando reginx libcri inultam fuç parentis mortem aequo nbsp;nimo patinequiuerc. Gcrtrtidis corpus in Pclino cnobioreconditum fui**nbsp;aiunt.Nec défunt plcriq;, qui poft rcgihæinteritum grauiffimas ab interfed*'**nbsp;re liberisquepnas exaóbas illico, prodiderunt. Sccundiim Andrex reditu®nbsp;anno (vtaiunt) nono, Elifabethx filia virgo famftiffima, LodouicoThuringnbsp;Landgrauio,eximianobilitate, ac vitx famftimonia plane prxftanticóiuga®*'
Hanc aiünt tamprxcoci religione fuifte, vtquintum vixannumnata,pr^®quot; miofedulxorationis aftèdi^aris amoueri non poftet. Inter ludendum cun*p® :nbsp;ellis,procidcre fxpediftimulafte,vtDeum,quem prx oculisfempcrhabeba*)®nbsp;horas illafupplexadorarct. Lufift'c anulis, amp; lapillis,vt faélo lucro, pauperc®*nbsp;opitularetur.Harpagatam è parentibus vafrè pccuhiam,piè miferabihbus e*°quot;nbsp;gafte. Cqiedis inaram Apoftolorum nominibus,quum citatx comitéseoru®nbsp;fuffragiafortirentur,hanc loannis Euangeliftx nomen fuiffe fortitanucuiusp^ nbsp;trocinio ita exhilarata,vt nihil eius nomine quifquam in caft'um eamexorar**'nbsp;Perhorruift'e veftimentoru luxum, delicias muliebres.Diuinarum return C*®nbsp;templationi afliduc incubuifl'e,audiuift'cque prxreuerentiffimè in facris Eua®nbsp;gclia, amp; falutarem fufpexifTe hoftiam, inceffiftc nudispedibus fijpplication**®nbsp;die.Olidis miferisqucrogatoribus,fubridcntibus fxpe ancillis,lauiftecapurAnbsp;I nullum aufteritatis amp; abftinentix, item pietatis amp; mifericordix prxterm*®'nbsp;genus.Quum vir eius Landgrauius Crcmonam,ad Imperatorem Fridericu®;nbsp;vifitationis officio proficifceretur, fxuienti annonx caritatc, coaóta cfurie®*^^nbsp;turbam,cxinanitis horreis, aluit:rcgiam mifcrabilium multitudine coniplc*quot;^} 'nbsp;nbsp; Maritusexploratafamftitatcconiugisfuccenfus, libcramdiftribuendarum®
rum ei poteftatem dedit, certatim Chriftianu officium prxftitit. Quin ***®^ moniris ac precib. cxcitatus,diuini cultus ardorc,Hierofolymam pcregrèp*'*nbsp;fedtus, in fanóla regione diem claufit. Poft viri mortê,veluti diffipatrix amp;^p*®nbsp;diga, regnoque calamifbfa,a nonnullis eiicitur. Dummifellavagatur,ii*^nbsp;ucrforiumquoddam diucrtit,porcorum olim haram : poftintempeftanod^,^nbsp;proximum Francifcicnobium adiit,facerdotes oratura, vtdchac infigni®^nbsp;feria pro fe Deo gratias agcrcnt.Sed matertera,faGrarum virginuni prxfeda)*'nbsp;ius exilium mifcrata,ad Babcmbergcnfem antiftitem, illius auunculuni di^ nbsp;qui hanc pic exccptam,honeftè retinuit,vt alteri quoque viro coniugaret. 1;^ jnbsp;cumnepte contendit auunculus, nunquam tarnen pudiciffima confiant** 1 jnbsp;maque matronapropofito amoueri potuit:quippcquç,ft qua vis,nuptiarüg®^nbsp;tia,ab illo inferretur,nafiim fibi ipfa potius adimcre decreuerat, vt fdato ****nbsp;pi vulnerevultu, fecundum coiugium cuitarct,quàm obtemperaretauuncu nbsp;amp;: in humanam libidinem vióta recidcret. Dum in bis vcrfatiir anguftiis ,et^nbsp;viri ofTa experegrinaSyrix militia referuntur, qux cùra fingulari pompa,p*'^^
-ocr page 325-D É C A D Î S Î L LIBER V 11.
it
«ïtuntc fimulatiunculo Antiftite,collachrymans admifiiTct, tali eommiferatio-ne intcftantis moleftiam declinauit. Poft hæc in Diui Francifci fereligioneni afleruic, quunicontcniptuin humilcmque habitumj Veneto panno confutuni^nbsp;fubiuiflctjiniram in ea rcligione humilitatem prætulit. Cumulus huiufee mife-nx,quum ad Andrea: Regis aures pcrueniiret, quàm primùm filiam miferatusynbsp;cproGcribusvnumad earn miftt,vtin paternam regia reduGeret,quodiIIe pro-ftftus nullo paifto cxorarc potuit. Inftantiflime Dcum quotidie orarc folitamnbsp;pcrliibcntjVt humanarum rerum,amp; in primis liberorum contemptum,itc eon-tumcliaruni patientiam, amp; eonftantiam miferiarum infpiraret, quo expeditiiis,nbsp;toto corde ac animo,Saluatorem fuum colcret amp;£: amaret, nihilque diuina cha-ntate duccretantiquius. Sandimoniæ fuæ præccptorem, Conradum, virum eanbsp;tempeftate rcligioliflimum habuit. In famftimonialium cnobio, non modonbsp;nendolanam,amp;texendo vitam humilem traxit,vcrumetiam fordidiflima quç-lt;jue minifteria in humilitatis obferuantiam cxcrcuit. Quinetiam id faepe dice-le folitam ferunt,defpclt;ftiorem ft inucnire poftet,fc vitam optare,vtDeo placc-tet. Id tandem vitæ fanótitate,amp; contemplationis velièmcntia cofequutam af-firmant,vt fe coeliim apertum vidilFe, fereniftimum confolantis Dei vultum fu-fpcxifle,fuifte cumealoquutum,amp;: arcanamulta fpedaft'ci exorata quandoquenbsp;htcretur. F tquum prætextatum Ipeiftairct adolefcentem, mox percontata, annbsp;' tie oratione fua, ad incundum falubriorem viuendi modum, adiuuari vellet ?
^^m il!c voluntati preccs adieciftet, lie pro eins falutc Deum exorauit, vt di-uinoftatim ardo^e fc correptum intelligcrct : quinquies mille argent! pondoy tjuodpro dote'fufceperat,partim inpios paupcrumvfuserogauit,partiminho-ftpitalis diuerforij xdiftcationem impendit, quod in Mareburgo adhuc oppidonbsp;Ipeftare licet. Vbi ipfam pleriq; memorant picntillima argrotis minifteria præ-ftitifl'e,lauafte pedes,tabifica vlcera curaftc,fubiuift'e fæpe fulloniæ ofiicium,amp;nbsp;languentibus calceos exuift'c,item quotidie fordida verriftc pauimcnta,ftrauif-fe leólos,Sc nulla charitatis officia pcrhorruiire.Inter hæc fæpe cum ancillis gra-tulabunda dicerc, O quàm bene nobifcumagiturjquando Dominunftioftrumnbsp;5° lie lauanius,amp; tegimus. Item lanam torquerc,dum illi quicfcerent,amp; quxftumnbsp;bine fadtim, incalamitofos diuidcre. C^um Redegundis, virgo fpcdtatx pul-chrltiidinis, amp; decora capillorum amplitudine prardita, vifendæ fororis gratia,nbsp;xenodochium ingrcdcrctur, banc Elifabctha reluftantem apprehedit, aureamnbsp;illachrymanti coniam ex edido fuccidit. Etrogata, num aliquando falubriorisnbsp;vitæ propofitum concepiftet, refpondit, lam din equidem, fed llxc capillorumnbsp;gloria reuocauit. At ilia,Charius mihi (inquit) eft,cum capillorum tonfura, o-innc tibi religionis impedimetum ademift'e, quàm ft filium ad Romanu impe-tium cueftum audtrem. Puclla fumpto habitu, cu ea in pio xenodochio vitamnbsp;fanftiffiniam tranfegit. Ad poftremu,quum pro contemptu mortalisregni iaranbsp;40 coeleftia mcreretur,Chriftum ftbi in fomnis apparuilTe fcrut, fuaui adhortatio- *nbsp;ne confirmantem,Vcni dilcda mca Elifabetha{inquit) amp; apparata tibi taberna-Gula fubi. In febrem fubinde cadens, inter contemplandum exhilarari fæpe vi-fa,dum media node agcret animanl, qua horaChriftu^natus eft, lam tempusnbsp;(inqiiit) inftat,quo clcmentiftimus Deus illos, qui amicicius funt, adcleftesnbsp;nuptias euocabit:amp;: dumhæcdiccrct,in Domino obdormiuit,anno ftdutis du-eentefimotrigeftmoprimo , fupra millcftmu, Quatriduo fuperfuit corpus eius, i i j i*nbsp;tintcquam humi recôdcrctur,fragrantiftimum odorem afpirans, deinde fcpul-cluo conditum, hand multo póft oleum emiftt, in adminiftratæ pictatis amp;: mi-ftricordiætcftimonium. Cófirmarunt mulieris huiufee fanditatem multa poftnbsp;niortcm édita miracula.In Saxonia Hcnricus monachus,intolerabili membro-tunidolore correptus,in fomnis admonitus, vtDiuæ Elifabethæ opemimplo-^ätet,inuocato eius continuo numine, curatus eft. Puella Maguntinenfts, cu-jns mentem cacodæmon inccfterat,fcpulchro eius impoftta,continuo liberata.
heodoricus Traiedenfts, contradæ dextræ morbo laborans,occurrentis ftbi . nis confilio fretus, adito Diuæ tumulo, amp; immift'amanu, repente conualuit/
-ocr page 326-ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R.
Hermannüm quoquc Colonienfcnijreum capitis, amp;: in vincula conieûu,3u^ huius Diuse amp;: Conradipræceptoris numcninuocaflet,in fequenci nodenbsp;tum non line clefti luminc fuiffe, SiC miram à Diuis confolationem recepi»^nbsp;memorant.Sedpoftero diedamnatum à praetore,fufpêdio adfertium lapid.ef^nbsp;muldatum fuifl'e j parentes impetrafle j ne filius honore fepulturæ priuaretur-quo quummortuum cxtulifl'cnt,implorato Diux patrociniojin vitam eStin^'nbsp;reuocatumfuiflc prædicant. Idem Burchardo Maguntino in flumen dented®»nbsp;vt V telino Contareno, accidilTe aiunt. AmifTa quoque vita gt; quadrimus infao®nbsp;huiufee numinis ope redonatuS eft,qui in puteum demerfus, vitam extinxewt*nbsp;Fredericum etiam Maguntinüm in proximo amne fuft'ocatum, in lucemdtanbsp;reftituit.Ioannem quoque cadem vrbe natum,fufpendioliberauit.ManuinB®nbsp;Icmaro molari lapide contritam, defpetata falute, curauit. Reddidit Magun^*'nbsp;no infanti lumen,qui cæcus natus erat. Beätricem puellam,amp;: ftrumaamp;gi^^®nbsp;iuxtà tumentem,item duas Gertrudes, alteram claudam, cæcam verb alteram»nbsp;integra valetudine reformauit. Quinetiam Hêricum Maguntinumluminib®^nbsp;orbatum,6^ Matildim T reuerenfem,vifu,auditu,loquutione,grefruqucnbsp;temjpræterea Heliburgim cæcitate pari laboratem, Elifabethæ numen,oinn®nbsp;æquèin optimam valetudinem reftituifle ferunt. Plurade fandiflimaxnulm'nbsp;re dici polfentjfedne abipfa rc longe diuertamur hæc fîthadenus retulilT®^^'nbsp;tis; ad Andream eins patrem redeamus. Audito filiæ obitu,quam inter Di®^nbsp;deinde Pótifices retulere^ingenri triftitia Rex ille correptus eîl,quôdfiliae P-?quot;nbsp;ftantiam,vt par erat, non coluerit,quôd illius humilitatem amp; miferiamtolem'nbsp;rit.Vix annos quatuor,poft eius obdormitionem,fuperefle potuit.namcorp®'nbsp;ris languor eum tätusinuaßt,vtpaucis póft diebus, quum annis quatuornbsp;ginta regnaflet, animàmefflarit, quod anno Domini trigefimo quinto,nbsp;millefîmum amp;ducenteflmum, aiuntaccidifle. Corpus honorificentiflinio*^'nbsp;nere à li beris honeftatum,in cnobio,quod Egres appeUant,condidere.
RERVM VNGARIGARVM DE-
CADIS SECVNDÆ LIBER VIII.
V VM Andreas exceflîflet humanis,Bela filius natumaiof»^'^ Vngaris omnibus Rex confalutatur. Comitûsregalibusd^^nbsp;habitis, pridieidus Oôlobris, Albæinæde Petri,quantipJnbsp;dicarat,ex more coronatur. In ea celcbrationc Colontan®®nbsp;frater, dux declaratus, enfem prætulit. Daniel, Rutenot®*^nbsp;Princeps,cquumpræreuerenteregit. Sufceptisregniha^^'nbsp;nis,patcrnam æquitatê amp; lufticiam retinere ftuduit. A p*'*^
cipio regnum dilpofuit,amp;pacauit,cum finitimis pacem coluit, fed apud
]es(vtinfràreferetur)inuenirenonpotuit.Vix annos circiter quinque regn^quot;^^ quumTartarorum aduentüs,qUos plerique Mangalos appellant, Vngarof®^ 'nbsp;animosgrauifiîmè perculit.De quibus, antequam vitra profequamur,haunbsp;re erit,originemamp; inc^mentarcferrc,ne diræfordidxque gentis, ab Aq®^nbsp;ne excitatæ,in fupplicia gêtium, initium ignoretur. Tartari,gens Scythica,p^^nbsp;priis fedibus e^refli, Georgianam in primis, mox Armeniammaioremnbsp;rnnqdireptamque ac vaftacam fuo iraperio fubiecere.IncurfaruntPerfas,amp;^ inbsp;fiam lare populati, Varias regiones diripuere. Traicôtis fubinde Riphïis !nbsp;tibus,Sarmatiam longe lateque occupant. Rapinis amp; incendiis Rutenos, P®nbsp;nos, amp; Chunos affîciunt.Et numerofafcnnditate exuberantes,GetaruniJ^nbsp;amp;: Dacorum fines attingunt.Nonnulli deTartaris copiofiùs plura retulere,^nbsp;gcntcm,Indiæ qiiondamRegifolüiiTe tributa.Sed quum prætertributa,inninbsp;quoque ftipendiograuarerttur,id aïgrê ferentes,ChingiftaDuce, inDauin®nbsp;Regem com urarunt, amp;coalt;ftainnumerabilimultitudine, clauis amp;:fagitfi^nbsp;dorum regnum inuadunt.Obtruncant omnes qui occurrerât,nequenbsp;cunqneque ætati,amp;: vbi ad Regem peruentum eft, eum in primis trucidant-^.^
I
-ocr page 327- DECADIS n. LIBER VÎIÏ. ^«7 îihcris nctnineni fupcrftiteni faciunt prætcr vnicam illius filiam, quam Ghin-gifta in vxorem duxerat. Necato Rege,fucccfluqj fortunæ,cô infolcntix eueélinbsp;lùntjVtveluti cius rcgnum facile occuparant,ita amp; vniuerlum orbem, in ditiq-DCtn fuatnhaud difficuker aflcrere confidercnt.Q^rc ad Cliorafminos übifi-Dicimos^quàm primuni nuncios miferunt,vt annua tributa perfoluercnt: quodnbsp;nifi facercntjigni ac ferro veâigalia folucrc adigcrentur. Prz indignatione illinbsp;nuncios iiitertccerc,quarc ineos continuo arma fumuntur. ÉxuunturChorai-niini eaftris,amp; in fugameft'uüjac eieâ:ifinibus,fe in Georgiana vrbem, Cafpiisnbsp;montibus finitimam,amp;:Tripolim,ac Pcrßda recepere.Mox indc expulfi,adin-tcrnecionem cæfi funt,deinde capta, ex aquarû inundationc, Saphavrbc, metropoli Perfarum,to turn regnum îibifubiecere.Qmn amp; Chaam,apud Iberos amp;nbsp;Albanos ample regnantem,fubdidcre.Quum Chriftiani pro recuperando Di-Uo fepulchro, graui bello Saracenos aftîcercnt, bi à Soldano c Perfide euocati,nbsp;noftris ad internecionem cælis,Hierofolymam receperût. Cunéfa facraria ca:-dibus,ftupris,iapimsq; fdarunt. Quare Tartaros baud iniuria nonnulli ex bisnbsp;fedis gentibus cife concendunt,quas intra motes Cafpios duplici porta quondam Alexander occlufcrat,quibus adfhipularifortalTenon crit abfurdum. Ve-tumtamen.de borum effigie aliquid non immerito referendum eft,quum génois huiusimmani tas grato filentio præteriri nequeat. Homines funtinfauftonbsp;' ttucique afpcdu, maxima ex parte ftatura breui, prominentibus craffisq} ocu-^bj^uos palpcbrx latè contcgcntcs, quum parum aperiant, paruos oftendunt.nbsp;fern nafo,fronte,fiicicq; lata; adbæc imberbes,raris in fuperiore labro acmciinbsp;to pilis,in parua: lanuginis fimilitudinem. Ad vjmbilicum, vt plurimum, angu- nbsp;ffijtncdiocrcm pauci fiaturam fuperant. Gaput ex tranfuerfo ad vtraque vfqucnbsp;temporarad-unt, praeter vertieem, amp; ad equinae foleae fpcciem, rafuram obdu-cuntiRadunt item occiput, longosqj capillos ab aure demirtunt: qui qmdemnbsp;mos,Turcorum,Saraccnorum,amp; Cumanorum olimerat.Infupcrleui agiliquenbsp;corpore,breuibus tibiis,cruribusq5,à pueritiaequitare doâ;i,nunquamferè pc-dibus gradiuntur. Dum iter faciunt,etiam boues equitant.ElTedonum Hama-Xobiortimq more, pro domibus currus babet,pcllibus opertos. Ranarum more,gradarim non inccdunr,fed aut tardiffimè,aut præcipicantet progrediuntur,nbsp;quare pedibus parum valent. Mulieres turpiffimæ,pari feritate, virorum morenbsp;cquitant. His equi docilcs,qui bordco non pafcuntur,neque foleis ferreis mu-triuntur,quibus ctiam feiffie narcs, amp; cxfcôti funt teftes. Horum oratio tumul-tuariaamp; clamofa, ac fola interrogatione fluduans, fn gutturc verba fingunt ra-bida. Sicantent, tauros mugire, vellupos vlularc dixeris. Incertas domos ha-bent erratiles,tctoriis vtuntur, ad montes aeftiuant, by bernant ad maritimosnbsp;campos. Magna bis pccorumcopia,corporanon minus palæftraquàrafagitta-tione exercent. Lade, milio, pulmcntoquc vefeuntur. Pueros ab initio fie adnbsp;lagittandum indies inftituunt, vt ciGum fiimere non permittant, donee feopu-lum nonattigerint. Equinumfanguiné in deliciis babent, amp; bumana iæpe carne vefeuntur. Venatores optimi,quando certiffimi fagittatores.Feras loco mo-tas præfe fugant, duçuntq;, mox ineboreæ fpcciem vcli^i ludentes circumuc-niunt,confodiunt^ telis.Vnius quidem Dei fidem babcnt,nulla tame religio-ne,laude amp;: orationc,Deum colunt. Sigrllaria ac idola quædam bumanæ ima-.ginis,cxcentonefada,advtranque oftij partem locant, quibus vbera prominent, atque ilia euftodix pecorumamp;: tutelxpracefl'e numinaarbitrantur. Horum beneficio, ladis gregalis, amp; pullorum gallinaceorum copiam profluercnbsp;credunt. Nonnulla quoque fimulacbraè ferico formant,prxfigunt curribus, amp;nbsp;fuperftitiofiùsadorant:m quibus quidem curribus fi quifurtum fccerint,velu-tifacrilegiyindidacaufa,continuo trucidantur.Quû figillaria taliafadurifunt,nbsp;nobiliores mulieres cogunt,qux non fine religioneac reuerentiailia confin-gunt.Formato idolo,ouem madat,combuftis offibus,cxrera deuorant.Ægro-tantibus quoque pueris pupas dicant, adledumqj fufpendtint. Cbiliarcbæ amp;nbsp;^¦cnturiones,in media ftatione bircos babent,quos idolis faciunt, primiciasque
-ocr page 328-288 ANT. BONFINII RER/VNGAR.
laólis iumentorum aepecorum delibant. Qmim celebrant conuiuia, omniu® quæ apponuntur,primitias offerunt.Q^m facrificat viiäimas, cor fimulachrlt;nbsp;dicant,deinde id decoquunt^ac dcuorant.Suo Regij ante ftationem, maenui®nbsp;hmulachrum honorifice ponunt,cui cquos,qUos nemo deinde confccnait,lt;Jj'nbsp;cannmadant etiam animaliavaria,qua: combuftis offibus deuorat.Huicqui^' !nbsp;que præteriens fe inciinarc ac pl'xuencrari cogitur. quod quum Mkhaclnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1
Rutenorii ficerc recufarct, publice extemplo trucidatus eft. Solcm acLunaifl adorant,item clemcnta quatuor,quibus ante prandium, ciborum amp; potus pt*'nbsp;mitias libant.IIlud autem à Chingifta,primo eorum Rege fancitum,vtquicun-que propria infolentia percitus,iniull'u principum,tyrannidcmoccuparcaußt,nbsp;indiéla caufa, cotinuo obtruncetur. Item cum nulla vfquam genre pacemin^'nbsp;undam,quæ parère noluerit. Neque vnquamcefTandum, quoufque autrerumnbsp;potiantur,autadinteritumredigantur. In fatis eorum efre,annosoótogintapU'nbsp;gnare oportere,amp; regnareduodeviginti, moxab aliagente vidum iri,amp;qi^^'nbsp;uafcrint, legem illam fufeepturos, quam viólores plane feruarint.Infupcr diu*' 1nbsp;nationibus, auguriis,veneficiis,incantamentisquc admodum obnoxios.Ad^ !nbsp;racula dæmoncs alloquuntur.Eorum exercicus in chiharchas, centurioneSj^ jnbsp;decanosdigerituromnis. QuinetiamChaam generale eft edidum: Qincûqu® Inbsp;ab ipfts ac eorum feruis capiantur, licere in perpétua omnes feruitutem j/nbsp;re,amp; pro feruis pro libidine fua vti amp; abuti. De viatoribus hanc legem proni*'nbsp;garunt.C^emeunque TartaruSjTartarivc feruus,in viaoftenderit,prçteriD^f'nbsp;cätorcm,Tartarica bulla fignatum,ius eius habeto,in feruitutem ailerito pc^P'
tuam, donee à priore domino rcpctatur. Tartarorum duo genera, gloflêm^t^ quoque diucrfa,vtrifquc tarnen lex vna,amp; ritus quoque vnicus. Tantumi^*'nbsp;per huic barbariæ ac impietatis eft,amp;: arrogantiae,vt Chaam Regem fuum,Pfnbsp;filium audeant appellatc,item pro Deo hunc tantum in terris vcnereturjfi^^*;nbsp;Oient. Ex externis quiconque eorum Regem adeunt, ter fe inclinarcnbsp;ter,amp;: tqf capite terrain ingeniculati quatere,antc folium coguntur. Omnes**nbsp;inferiores arbitrantur. Somniaobferuant, magos colunt, amp; vcneficos.nbsp;nesjin idolisrefponfareddentes, adorant. Deurn, Hychoganominant, dnJ. I 'nbsp;num autcin,Chaam,autChaiim,quemdiuinohonore dignantur,amp;timent^^ Inbsp;primitias æquè,ac Dco,ciborLim potusque libant, eius refponfa amp; impcrM'^j^'nbsp;1 ut oracula obferuant amp; peragiit.Tanraquifqueipfbrum çftuat auariciâjVi:nbsp;la furta,rapinas,latrocinia,vim,vfuram,ac cætera tale genus prætermitwt'nbsp;ncrat pro virili quifque fua, decimara creditiæris partem, quoquomcnfe,P*nbsp;foenore exigit. Item vedigalia crebra, acgrauia. Nam tributain primisnbsp;deinde facerdotibus,poft hæcprouinciarumprarfeétis, nunciisque foicnn*nbsp;plane foluuntur.Ncquc deftint crcbra xcniorum officia,ac impenfxi q^?
plane foluuntur.Ncquc deftint crcbra Xcniorum officia,ac impeftfxj quç tidianis nunciis erogantur. Rufticuspro fe quifque denanos rrcs, bosqu^^ /nbsp;pro fc qnifque totidem,tondcmque fenac pecudes.Pro accepcismüncribi'^ ; |nbsp;hilrependere mos cft,quado omnia fibi,præ infoIentilîîmaimmanitatcAP^, Inbsp;arbitrantur. Eorum manus ad accipicndum fcmpcr prompta, adnbsp;dumcontraôtafcmpÂ.Ob deperdicam auariciam gfegcs amp; armentanutf* j
tidianis nunciis eroeantur. Rufticus pro fe quifque denarios tres, bosqn^^ 7
UUtAX ^WAAVA CAWAAA AWAIXI^ VI nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;klV^'VA. UlttllXi CA VACA A A V A Afcl AXnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;XXXVXAV**
quibusmuito plus æquo parcunt,cxhis nullum famimaucviuum prxp^^.i^ efumjamp;: fi quid horum dcuoraturi funt,auc mortuum, aut moriturum,nbsp;tumve capiunt. Egeno ac rogatori nihil porrigunt. Atquihoc cantùmnbsp;parte laudabile fcruant,quöd dum in conuiuio vcrfantur, aduenientein 4%nbsp;queEicile toleranr^n menfamque excipiunt.Suntcciam ineft'renatxlihinbsp;nam non modo in maribus amp;fminis, fed ne in beftiis quide fuamnbsp;explere queunt. Infando Saraccnorum more, pro libidine ac facultate»nbsp;plures ducunt.Nullaarótiilimacóiundionis ratio apudhos habetur,ànbsp;lia, amp;:forore tantum abftinent. A viro nulla vxorreputatuf, donee pcpcc^nbsp;tunc dote à parentibus accipit. Stehlis,pro viri arbitratu,haberi amp; explo hnbsp;teft.Præterea vfque adeo immanes amp;efferati,vt nec fenes reuercantufj^^^^f.nbsp;fercatur infantes.Sanguinem æque acaquam haurirc nonformidant.C^
-ocr page 329-DECADIS II. LIBER VII1. i8p rumiuxta atque excrementorumaccruum reputant. Nullum immanitaris genus abominantur. Humanas carnes auidiflîmê deuorat,exultant cædibus.Ni- cximmanigenere mortis remittunt,commcntantur dira fupplicia. Dant a-los præcipites è rupibus, ahos poiitis fupra collum faxis, vfque adeo coUidunt,nbsp;onec acerbiflîma morte confidant.Plerifqj delitefccntibus cultello cor tranf-uerberantjprofiliêtem cruorem fugunt. Ac demum tam dira crudelitate vtun-tur,vt vix humanum credere poflît ingenium. Sunt ad hæc aftu amp; perfidia plusnbsp;^uani barbara : quum aliquid obfident blandiuntur oppidanis, hortantur adnbsp;^euuionem, acmultadcniquepollicentur, voti compotes faâri, promiflanonnbsp;° præftant,capros partim cædunt,partim afferunt in feruitutem. In i'umma dolonbsp;quàin viribus pugnant. Item vidu tam fdo,vt pediculos ingenuæ gulçnbsp;J^eputent,necnon mulas,fterilitatis gratia, humanas carnes, vel maxime ini-nucorum,præterea canes, feles, amp; lac præ cæteris cquinû. Patinas amp; ollas pur-gantnunquam,fordes immundicias appetuntpotius,quàm abominentur.Innbsp;'Umanorum bello, quum multos captiuoshaberent, præ dirahumanæ carnisnbsp;^nidicate,ad cxplendam corporis ingluuiem, omnes decimarunt, decimatosqjnbsp;percupidè deuorarunt. Habituvtunturnigrogenuum tenus, quo nec brachia,nbsp;^cclatera,nec pedus,nec ahquapars anterior,fupra infraque vmbilicum tegi-jqpileo inmitræ fpeciem. Corio, laminaqs fcrrca, brachiamuniuntpo-galeas è corio fingunt. Pauci lanccis amp; fcutis, arcui tantum, amp; cqueftrinbsp;^unflduntpernicitati. In ccrtamen defcenfuri, pernices quofdam équités præ-^'^tunt,qui nihil rapiunt,nihil comburunt,cæduntqj pecorû, obuios duntaxatnbsp;°^*^uncant,aut fugant. Pofthos immirtuntur, qui prædas agant, amp; ad inuefti- nbsp;?^U(ioshoniines,fagaciirimi mittûtur. Profpettis hoftibus,multi prodcunt,quinbsp;^dcongrelTum venere,iadis tribus quatuôrve telis,continuô regrediunturnbsp;^ufüosjvtadimpofitas infidiashoftesalliciât:quod vbifadum cft,eoscircum-neniuntjSc obtruncant. Si magnumaducrfus fe cxercitum confpicantur,decli-^ata pugnajbiduum triduumq; retrocedunt,diuertuntqj,aliam regiongt;m inua-unt,amp;diripiunt: quod fi vtrunque non fuccefl'erit,duodecim dierum iter,re-^¦^0 abeundo, façiunt. Inmunitiflimo quandoq; loco vfque adeo morantur, vcnbsp;ex improuifo, incautum vel diuifum inimicorumexcrcitum intelli-^^ut.Plus dolo amp;aftu,quàm viribus pugnant.Principes inpugnam nô defeen-^utj procul inter pueros amp; mulieres, profpcdant in equis. (^andoq; huma-J^^^uiiulachraequisimponunt, vt multo maius præfidium habere videantur.
ngreiTuri cum holle, captiuorum aciem inter fuas collocant. Hofti fortifîi-pugnanti,fugæ via patefaciunt,quia auerfos facilius,quàm aduerfos inter-j nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;aliquam inuafuri funt regionem, antequam ad illam perueniâr,
^^i-'iiniui-nagmcnfaciunt,vbi locumnemo deferit,amp; quum ad fines illius per-Centum eft,nodu montes,qui circumftànt,omnes occupant. Illucefcente die, nbsp;nbsp;
pernices équités ad campos demittût, qui paflim cunda difeurfent. Populi ve-^OjCitatotuniultu, qui ad montes properant, in infidias incidunt, cædunturq;. '^æpenumero fortiflimû nadihoftem,fugiunt,fugaqj poil fe eum alliciunt, de-^üin longo curfu defatigatum,conucrfi adoriuntur,amp; ^riniunt. Q^acunquenbsp;^erfaciunt,vaftantq;,confeftim dira fames infequitur. Sæpe in prælio depreflinbsp;induftria,vt hoftem admittant,niox admiirum,in fibilum coadi, circumue-^'ant,amp; obtruncent. In feruos bello feruatos imperioiiflîmi,quos no folùmnu-pQSjfed alTidua inedialaborantes,indiro feruitio ad mortem vfq; retinent, prænbsp;°idine ac ludibrio impune fæpe necant. Peregrinam quanque religioneminnbsp;î^j '^hone fua patiuntur : nam quum nullum perquam peeuliarcmDeum ado-omnium opinionum fedas haud inique tolerant. Artificibus facile par-ab his opera humano vfui necefl'aria exigat. Virgines,matronas,mulie-^nbsp;iure belli comparatas,miferabili feruitio conficiunt,fame cruciant,amp;: adfo-^'^inifteriaretinent. Exprouinciis bello comparatis, pucrorum puellarumq;nbsp; situas exigunt, quas pro feruis habet, amp; ex his morituri dudum domini deli-ô'^nt,qui cû his viui infodiantur. Tartarcæ mulieres quàm turpilfimx. Coniu-
-ocr page 330-X9O ANT. B O NF I N 11 R E R. V N G A R.
gatse,in fefquipcdalis altitudinis caniftrifpccicm, rotunda quædam pilca, afit* periore parte latiora geftant,hexamito fericó ve ornata,pauonuni oculis, vnio-nibus,amp;: lapillis exculta. Phaleratis equis infident, non loliim auro, fed marga* -ritis infignes. Quin etiam diuerfa operantur,vtputa pciliccas veftes,calceos,o-creas,amp; cart era taJe genus. Item currus ducunt,reparant^,camelos onerat.Vi- nbsp;rorum more fagittas emittunt,pharetratæ cquitant,ex equo pugnant, virih^nbsp;quæque officia prftant.Fcraoralibus veluti virivtuntur.Si quis èplebe,letha'nbsp;li morbo afficitur,ad eius ftationem tentoriumqj hafta quaedam erigitur, püçonbsp;nigro præfixa : fpeótato figno, intrat nemo ; vita defundum clam in campo Ic'nbsp;peliunt,eumfub medio tentorio conftitutu infodiunt.Item in fepulchro men'nbsp;iam ante ilium, feyphum equini ladisnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;carnis alueolum ftatuunt, adiiciunt
quoq; iumentum cumpullo,amp;:plialeratu equum,vt altera vita lac, iumentun» amp; inltrudum equum habeat. Iumentum ahud comcdunt,eiusq; corium coni'nbsp;pletum fir amine in patibulo quodam plane fufpendunt, comcfti equi ofla coPinbsp;burunt. Atque talia iufta,gens dira perfoluit. Si quis eminentiorisvir fortuné)nbsp;vitaexcefleric, cum preciofiffimo habitu humi rcconditur, fed ab hominûfi^' inbsp;quentia longe remotius, in feceffii, ne habitu fuo reclufus fpolietur. Amici/'nbsp;quum eius pelle exuunt, quamftramine compleant, complctamq; palopr^iVnbsp;gant,ac editiffimo pro dignitate patibulo imponant,carnes pro interns coffQnbsp;lantur.Triginta dies mortuum lugent. Principes antequa expircnt,feruum/'nbsp;liguntjdeledumq; cum domino vna viuum fepeliunt. Addunt pleriq; non»^nbsp;la,quæ humanam ferme fidem exfuperant. Aiuntnonnulli, Tartaros Chrift'^.
na fide aliquantuliim præditos efle,qui parentes iam fenio grauatos confp/^ pinguibusefeulis eos infcrciunt,vtocius fuffiocentur, moxextindos igninbsp;rtintjColledosqj deinde cineres diligenter afleruant,vthis cibaria quxqu^^^^jnbsp;tiffima condiant. Diutiusfortafle,quamopus erat. ----------------
:, in Tartarorum rcbitsq® :nouiflimæacdiræ Barb*^*'
- quot;I I
pleriquc Tatarros nunc appellant,verfati fLimus,vt nouißimx..^
11 o i. ritus inq^gnitosenarraremus. Nä quum anno falutis centefimofecundojinpj millefimum, propriis fedibus hancerupifle mcmorent mirum eft,quoin' nbsp;tarn fdum ôc exccrabile genus hominum, breui tempore, vniuerfamnbsp;cum magna Europæ parte,igni ferroque vaftare potuerit. Bela igitur,vtannbsp;uerticulum rcuertamur, iam Cumanos à Tartaris non modo grauilfimè iinbsp;ftari,fedcapi,cædi,abfumique acceperat. Poft Cumanorum exitium,Vng^nbsp;timebat,quodeo magisfacerecogebatur, quopcrtinaciiis AuftralcSjFrcn^'^^nbsp;co Duce,quotidic bclla interminabantur,amp; fæpe inchoata,fçpe quoquein'^gt;nbsp;cepta fuerant. DumTartarorum tumultum formidant omnes, ecccnbsp;Cumanorum régis oratores adueniunt,BelaEmandatadeferunt. Cutenem)nbsp;quiuntjdiu bellum cü Tartaris geffiftc,amp; eorum eruptiones fuifle rcwor^ii
? nbsp;bis cum indomita immitique gcnte,inftruda acie dimicafle,amp; fugafi'enbsp;nbsp;nbsp;zp'
tertio quumimparatum oifcndiflcnt,cum magna tandem fuorum ftragccd fc.Cumaniam Tartaris inundatam ac obrutam efle,proinde impenfilfio'®;**^nbsp;plicarCjVt extorrem profugamq; gentem asquo animo excipiat,pronbsp;det: quodfi impetraAliccat,polliceri,gcntcmfuamnomodó agrosamp;p^^jj,nbsp;ria curaturam,vcrumetiam Chriftianam fidem vltró fubituram. Bela,hisnbsp;tiSjduplici gaudio confeftim afficitur,altcro,quód Princeps Cumanorum p'nbsp;lo fibi inferior, in deditionem fponte veniat; altero, quod in acceffionêoi'nbsp;doxæ fidei cot hominum milia ex infperato aflerat. Refpondcr,fe Cumano^nbsp;modo fponte exccpturum,eosque hand aliter acVngaros tradaturum,vcr ¦nbsp;etiam gratiffimum nunchofpitium,auditaeorumcalamitate,defcrre nein pnbsp;nitatis amp; amicitias officio defit. Quare non modo poftulatis annuir, fedinV p,nbsp;tur,vt in Pannoniamcofugiant, velut in antiquum hofpitium, Chriffinnbsp;libentiffime fubcant cuius gratia omnem Cumanæ gentis iaduram fcnbsp;durum pollicetur. Ad hare oratores aurci-s veftibus acequis donat,pr.'ebe^^^^^,nbsp;ticum,ocyusq; dimirtit.Religiofos comités adiicit,qui Cumanos publicn^^j^nbsp;cionibus ad fidem noftramhortentur,animosq5 difponant.Cuten tandemnbsp;viin'
-ocr page 331-DECADIS II. LIBER VIII.
vriîùerfa gête patriis fedibus emigrat,cedit prophanis Barbaris» amp;iter init. Bela obuiam in fines vfque pfogreditur, vt profugum hofpiteni honorificcntilïî-nie excipiar. Atqui vbi Gumanus aduenit, præter omnium opinionem, gratd-îimoàRegecxcipituranîmo.Sedquuiïi vtraq; multitudofimuliterfacerenon poflet, quia nufquam vnà recîpi poterat, neq; afpera gentis huiufce confuetu-dofacilè-ab Vngaris tolerari videbatur,vnus èproceribus à Rege deligitur,quinbsp;Cumanos regio fumptu, in mediam vfq; Pannoniam ducefet. Præter feruitia,nbsp;quadraginta Gumanorum milia,regiis impenfis in Vngariam venere.E Cuma-îioruni indudione, baud parum inuidiæ cumVngaris Bêla contraxit. Quumnbsp;cnim Cumani per Vngariam iter facerent,ducerent grcges amp; armenta,agerentnbsp;iumenta quàm plurima, amp; Vngarorum fata, vinetaque grauilîimis incommo-dis affligerent,ne parum quidemeorum animos oifendebant. Accedebanthisnbsp;longe grauiores iniuriæ,quae multo acerbius ipforû animos oifendebant. Namnbsp;quum illi pagos amp; oppida ingrèderentur, nuUa hofpitalis iuris habita ratione,nbsp;fiumilium virgines palfim violabant,audebant etiam,occafionem nadi, hobi-liùm thoros incæftare. Dum graues vitro citroque inferuntur iniuriæ, fi quisnbsp;Ungarns deferebatur,continuö fupplicium expendebat,fi Gumanus, præien-tanea criminis impunitatéelabebatur. Si quis regiam iufticiam ex Vngaris in-cufaflèt,indida caufa, mox ad fupplicium trahebatur. Quare tantahinc in Be-^0 bin fufcitata eft inuidia, vt à peregrinis potius, quàm à füis amaretur. Ne aliænbsp;quidem inuidiæ caufæ deftierant, quæ Vngarorum in Regem animos exacer-Nanque Andrea pâtre mortuo, quum Bêla Antiftitum Principumque
^onfenfu, Albæ ( vt moris ert ) a Strigohienfî archiepifcopo coronatus efl'et, in^ *iocercs,quipatri adùcrfus cù faucrant, immodicè fæuit, quando alios in exi-*jum,in carcercm alios plané coniecerat. Quin altius quoque fæuiens,Diony-fiutnPalatinutri excæcarat. Edidis feueritatem adauxerat, vt rcgnum fceleri-^us expurgaret. Ad coercendam Procerum reueretiam, exceptis Principibus,nbsp;Metropolitis, amp; Epifcopis, fcdendi in præfentia facultatem edido inhibuerar,nbsp;P procerum inuentas coricremarat; Exulum quoq; amp; captiuorum cognatinbsp;ui admodum tihïebant. Acccdcbant aliæ Belæ Regis calumniæ,quôd de his,nbsp;S'il in bello Polonico, Ruteno, Cumano bene fe geiferant, præter inftitutanbsp;^i^iorum,haudquaquâ bene meritus fuerat. Et non modo bene meritos nullanbsp;^dbprxdióve donarat,verumetiamdonationcs olim fadas reuocarat. Quarenbsp;Pbrique nobiles vfque adeo extenuati fuerant, vt non folîimfamiliam, fed vixnbsp;I ipfi alcrent. Augebat odium, quod nemo Regem nifi per fupplicationem al-'iiqu poterat. Magiftri precum,pro libidine fua,caufas expediebanf, amp; quenq;nbsp;^xtollebant,deprimebantvc,ficut odium,gratiä, amp;Iargitio cogebat. Itaquefæ-Pc illud vulgo exclamatum,Non vnum,ied plures Vngaris eile Reges. Exacer-.nbsp;äbant eorum animos, Cumanorum honores,immunitates^ à Rege conftitu-
Cumano cuiq; vel minimo patere femper Regis aditum,pctere,dicere,fup- * P 'care,quæcunq; vellet,præferrivbique Vngaris,amp; perbenigne tradari.Con-JfaVngaroRcg is aditum amp; colloquiurri intcrdici, per precum tantum formu-^sRegé interloqui,eos pro liberis,fe pro feruis vfqucdjuaq; tradari. Quæ qui-einomnia, adfeditionem potius, quànïobfequium Vngaros irritabant. E di-Regis amici,amp; qui regiæ dignitati fauebant,Belam excufabant^piumquenbsp;'inciperri affeucrabant. Cumanos,communi Vngarorum confenfu ac decre-j^ jn Vngariamfuifle admifl'os,quod in eo conuentufadum eft, qui incno-^^jquod Cænum appellant,adTibifcum amne eft habitus. Et ne quid à perc-ô^inisiniuriarû acciperctur,Cumanos,per oppida amp; vicos, prouinciatim fuifl'cnbsp;. quot;lijos. Quinctiam regiis comitibus mandatum, vt Cumano ac V ngaro æquenbsp;. uicerent,fine vllo diferimine vterque tradaretur. Cumanos diuifione hancnbsp;^*quo animo toleraire,per rcgnum palfim cfFufos,commodo potius quàm in-^''nimodofuifle. Qimd de optimatumaliquorumexihoamp;vinculis obiieieba-j *¦ ^fiam illudnontemere fuifl'cfadum, quando Procerumpleriquc tantum.nbsp;^^rpatremôcBelam odij amp; difeordia: interfeuetat, vt ad arma inteftina fæpe
B ij
-ocr page 332-193gt; A NT. BONFINII R E RJ V N G A R. perucnerint. Et ni bonorum Antiftitum, Optimatumq; operafuiflct intercci*nbsp;fum, patrem ac filiuin facinorofi faepc in præîium nepharium cómififlent. Hoc inbsp;illos fuifl'e inolitos vt demum vtrunq; regno eiieerent, ipfique omnia inter Tenbsp;partirentur, amp; pro fua libidine cunda gererent. Item varia Belam conuitiaS^nbsp;contumelias fuifl'e perpeiTum, amp;£. quod multo grauius fuerat, eos aduerfus rcnbsp;giamMaieftatemconiurafl'e. TabellanumadFredcricii AuftriacDucemcon- tnbsp;tinuo mifiiTe cum literis,cui coronam amp; regnum fe tradituros poUicebantur,» [nbsp;fcriptapaótaamp;: conditiones admitteren Tabellarium initinereinterceptuni}^nbsp;Belamque dudum,omnia cum literis prodidilTe.Bela in coniuratos non extre-mo,vt pareratjfupplicio vfus eft,fedin eos mitius ages, partim in exilium, pa'''nbsp;tim in carcerem amp;c vincula coniecit, à nemine vitam exegit. Quod aute de do* ,nbsp;nationum reuocatione obiiciebatur,ad hoc illi refpondebant, Vngariam in fc- .nbsp;ptuaginta comitatus (vt aiunt) fuifl'e diuifam,quos reges bene merentibus con- .nbsp;ferre folebant,vndc prouentus amp; commoda multa fufeipiebant. Sed quu mul*nbsp;torumolim regü prodigalitate, villis amp;poireflionibus perpétua donationedifnbsp;fipatis,extenuatifl'imi forent comitatus, ac parum commodi regibus foluerenf»nbsp;amp; quum quæftores,dapiferi,præguftatores, miniftri, ac denique hipparchi,nbsp;impetratis pagis amp; prædiislocupletati forcnt,ftatuifle Belam,qua:cunque reg*)nbsp;iuris fuerant iniuftc alienata, omnino recuperate. In hac tarnen re nemini iH'nbsp;iuriam feeiife, regalia tantum bonarecuperafl'e,fuifle bene meritis quàmgra*nbsp;tiflïmum. Quod de precum formulisamp;fupplicationibuscumcriminabatur,^nbsp;quoque falsó obiici, in rebus grauibus cuique patuiiTe aditum. Vtcaufxp^^
momenti celerrimè expedirentur,petitionum formulas inftituiirc,quas vicanj dcfinirent,grauiores fibi referuafl'c,ne quis iure fuo defraudaretur. Q^dCu'nbsp;manos Rex obferuarit,amp; nimia benefleentia fuerit amplexus,eumlauHempO'nbsp;tius quamvituperationemhinc fuifl'e promeritum, quando hofpitaliutis iuf*nbsp;fummo ftudio coluit, amp; vt tot hominum milia in Chriftianam fidem aiferer^nbsp;nullum oflicij genus prætermifit. Vix igitur Cumani in Vngaria annum exeg^'nbsp;rant,quifln Tartarorum rumor aduenit,eos iam vaftataRutenia,quamproR^,nbsp;xania,Ruxiam nuc appellant, Vngariæ finibus appropinquate. Belahuiufcc^^*nbsp;fæpius admonitus,ad cuftodienda Rutenix portam,qux Montana dicitur,nbsp;miteni Palatinum mifit : Q^m illic Vngariæ aditum cife nofeeret, quàmpf''nbsp;mum deledum habuit, amp; nobiliflimum quenque ad danda nomma conuoc^'nbsp;uit, vndecunque potuit ctiam auxilia euocauit, vt innumeræ multitudini,nbsp;Afiam olim inundarat amp; obruerat, non folùm obftaret, verumetiam longé r^'nbsp;pelleret. Contra fidumhunc rumorem Vngari reputabant, quiafxpc antc^ufnbsp;citatus, continuo euanuerat. Nonnulli hanefamam ad reuocandos Antilh^^nbsp;cxcitatamprxdicabant,quiafummo Pontifice ad concilium Romanum
Auticuii. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cLiaiii V güiuiuui v^oxüviciiiuixi iHtcropoiiuain aixcgc au
rcuocatum fui/Te tradunt. Complurcs ad cxaggerandam Regis inuidiam
fuerant. Quin etiam Vgolinum Colocienfem métropolitain à Rege ab itin^^^^ : commenta referebant: Cumanoscum Rutenis coniurafle, ex induftria eio'nbsp;grafie in Vngariam,vnde toties bella amp; incommoda multa fufceperant,vtc*^^nbsp;mores addifeerent, imi)iberent linguam, amp; quum Rutenos Vngariara ado*^'nbsp;ri cpflTe fentirent, hi Belam continuo aggrederentur, ac demum PannoH^^nbsp;exterminarent. IncrebrefcentcTartarico tumultu,primo tempore Belaftnbsp;Budam venir, frequentiflimum ibi conuentum habuit. Vbi de imminendp^nbsp;riculo,quod omnium iudicio grauiflimum videbatur, diu adum, amp; decretu*^nbsp;eft, vt Anriftes, ac Princeps quifquc, fe ac fuos ad bellum accingerent. Itenf^nbsp;obferuandum Cutenemac liberos, amp; Cumanorum optimates, propter fuip*^ i ,nbsp;cioné,adielt;ftæ cuftodiæ,ne quid mali in Vngaros moliretur.Nondum prxccp^nbsp;ver erat,quum Palatini nuncius aduenit,qui Belæ nunciauit, Rutenorump^*^^ |nbsp;tam iam Tartaros attigilTe. Paulo póft ipfe Palatinos aduenit, qui idibusnbsp;tiis cum eis congre ifuSjCæteris cæfis,vix cum paucis cuaferat. Rex, audito inbsp;tarorum aductu,omnes mox Antiftitesamp; Optimates,pro virili quenq; fua/*^nbsp;pias comparare iubet,ipfc exercitum,quanta poteft celeritate, cogit. Stepb^^
-ocr page 333-DECADIS II. LIBER VIIL
VacicnfiEpifcopo,icem Orodienfi,Chianadicnfique Antiftiti madat, reginam confeftim adcant,admoneantque huiufce nouitatis,in primisque Ducem Au-ftrix fuo nomine exorcnt,vt ad cum continuo veniat.Qmnetiam Cumanos o-inneis ad fe venire pra:cipit,ipfe cum copiis, quas in tato tumultu cogerelicu-crac, Strigonio Albaque profeótus, Pefthum venit, ibique cxteros Opcimatesnbsp;ii:Antiftitescumequitibus præftolatur. RetuleruntTartarorum Regum non-nuUi nomina,qui in Vngariamirruperant.Regem regum, caeteris prédomina-tcnijBathum appeUarunt,cui Bochetor erat militiae præfcôlus.Item Cadan,Çonbsp;adon,Pheycan,Peta,Hermcs,Chcbus Sgt;c Ochadar, qui maiores inter Tartarosnbsp;Reges célebantur.Fuere præter hos innumeri proceres,qui quidé omnes,cumnbsp;quinquics ccntenis inilibus hominum, in Vngariam eruperunt. Quum igiturnbsp;populata vaftataque Roxolania,amp; Cumania, quæ in Sarmatia continentur,Vnnbsp;gariam ingrederentur, per quinque dierum iter,nullum pagis amp; oppidis detri-ffiencum intulere, partim ne vaitationis rumor ocyflîmè ad Vngarorum auresnbsp;perucniret,partim ne redcuntes comeatuuminopia labo ratent. Quare Bathusnbsp;cxcompofito, per portam Rutcnorum, qua Vngariæ fines adTranflyluaniatnnbsp;ttingigregnum adoritur,profligatoquc(vtfuprà diximus)Palatino,vitrà pene-ttare eontendit.Peta Poloniam adorcus, cæfo duce, vfquequaque graflatus, o-^nia£erroigniquevaftat.PopulataPolonia,Vratiflauiam,Sclefia:metropolim,nbsp;âcvrbemnobililfimamaggreditur,diripit,amp; incêdit. Moxirruitin Morauiam,nbsp;parique feritate, rapinis,cædibusquc omnia mifcet, qua inccnfa, in Vngariamnbsp;icfcendit.Cadan,inter Cumaniam amp; Rüteniam veniens,per fyluas trium dic-fado, ad Rodanam, in editifiimis montibus fitam, vbifodinxaurx«nbsp;argent! erànt, tandem pcruenit.CuiTeuthones multi,qui montana Jocain-coUbant,lucri grâcià, armafi obuiam in fyluis occurrêre. Cadan, fimulata fuganbsp;ccflit. Tcuthones,veluti fugato hoftc,laetabundirediere,exutis armis,conuiuianbsp;celebtarunt,amp;: multo fefe vino complet un t.Mox ex improuifo reuerfus hoftis,nbsp;gt;nermcs,incautos, debacchatosque adoritur,pagos munitionibus çarentes oc-cupahtjfada vtrinque maxima ftrage.In primo çongreflu,Teuchonc^defpera-^aviâorià, cxtemplo deditionemfccerc.Barbarusproiniirafalutc, Ariftaldumnbsp;llius rcgionis Comitem,fexccntosquc eius milites fuis copiis adlegit, pariter-militate iiifTir Rnrbernr ciimcaecerisTartarorumRcp-ibus-traicdo Zere-
3hmcum fuis fugafalutê fibicomparauit.Saccrdotes,ciucs,amp; ingens ex pro pagis numerus, cumliberis Si vxöribus, inbaûhcam arce munitamconenbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;B hi
-ocr page 334-\
ANT. BONFINII RER. V N G A R.
¦A
t
fugcre : hanc primo impecu Tartarus expugnat,facrum thefaurum amp; aureà V2-fa diripiCjplianum facris veftibus amp; kipcllccfili fpoliat. Captam multicudineni .non gladio Barbaras conficit, fed impoßcam igni vniuerfam abfumit :nbsp;vnacum Saluatorc noftro Vacienfes,extrema fuppliciapafl'osmemorant.Du^nbsp;Auftriç FrcdericuSjàRege euocatus,quemadmodumfuprà diximus,cumpaii'nbsp;cisjveluti huius reinefcius,etiaminermis aduenit. Quumvna die, vtiolebani,nbsp;Tartari prope mnia Peftlii difcurrercnt, Frcdericus obuiam occurrit, illie^'nbsp;more fe in fugam vertuntjinfequitur ifte,vnumhafta transfodit, alteri, arrepwnbsp;enfc,brachium abfcidit,cæteri aufugêre, Fufo demum holle, cum plerilq;nbsp;pris ad Bclamrcdiit: quare Vngari,pro data nuperrimc anfa maledicend),AO'nbsp;ftralium Ducemlaudibus multis eiïerre,contra Regem timiditatis argucrc,a:nbsp;nonnullis calumniis fugillare occperunt. Irritauit quoque co tempore dco-rum iram Vngaroru fcelus,qui variis criminibus Cutenem infcótabantur,euninbsp;criminari T artarici aduentus au dor cm fuifl'e. Item qui V ngariam inualcrant,nbsp;non tamTartaros,quamCumanos eflc. Quare paflim omncs ineum clamarC)nbsp;Cutenem adfupplicium pofci,Vngarici audorem excidij. Bclam pro falutcO'nbsp;mniumpugnarc oportere, quiCumanos regni euerfores tanta indulgentiafo'nbsp;ueret, quibusque vicos amp;prædia ferè omnia dono dedcrat. Itaque Rex CuK'nbsp;nem accerfi iu bet,vt cum exteris Cumanis ac V ngaris,T artarico furori pariternbsp;occurrat. Sed Guten infrementem in fe populum formidans, Belæ refpondf^nbsp;Se line præfîdio regio, quod à manibus protegat Vngarorum, ad eum ire nonbsp;poll'e. Ad hæc infremente multitudine, in Cutenis hofpitium fit impetus, ip/nbsp;ab Alamannis amp; Vngaris,cumcæterisCumanis luxtà obtruncatur.CapitadO'nbsp;netlris inpopulumproiedta,amp;iushofpitijnefariclæfum. Alij hocFrcdern*nbsp;Duci Aullria: imputant,pars Belæ,cæteri Vngarorum væfania fadum arbitrénbsp;tur,ac Regem omni fufpicione libérant.Quandoquidem cumfacrafide inin^nbsp;uerat,ac in Pannonia tuto viuere iuflerat,itaque nihil ab illius probitate,vioj^nbsp;tafide videtur elfe magis alienum. QimmigiturTartarimaiori quötidieauönbsp;cia. amp;: inftnanitategrallarentur,metropolita indies Colocienfis apud Belain,nbsp;ftabat, vt aduerfus holies prodiret. Callris multaru copiarumaduentulatdnbsp;fertis, Dux Auftriæ (quem Fredericum Imperatoré fuilFe, vt Annales rclernn'nbsp;nequaquam crcdiderim) abiit,Rex quadrate agmine in hollcm egreditiir.C'nbsp;mani à Rege conuocati, dum eoirent, audita Cutenis cæde, id ægerrunè tul^'nbsp;tuùt, dum in diuerfa traherentur, vndiq; in infenfam gentem Vngarinbsp;rc,pallim fpoharc,ac cacdere occpcre. Contra illi vnà coaóli,fe fortilîîinènbsp;ri,incenderc pagos,amp;: agricolas pairimtrueidare,nullumq} vindiôla:amp;cruûOi^nbsp;tatis genus prætermittere. Dum hæc ita gcruntur,quum Bulzo Chianadic^nbsp;fis Epifcopus,amp; Nicolaus Boræ filius, item nobiles cum libcris amp; vxoribus,nbsp;fuperiorcm Pannonia properarent,vt cum regiis callra iungcrent,Cumano5' nbsp; itinere olFcnderunt. Atrocilfimû vtrinq; praelium conferitur, Vngari verb inbsp;parcs, quum rcfiftcrc vitra nequirent, cedere coaéli, ad internccionem kronbsp;mnes cæfi funt. Epifeopus curru inuedus propter morbum, inter pugnanbonbsp;aufugit. Cumanicum^artaris,iâ;ofccdere, Danubiûtranfmifere. laurieORnbsp;amp;fuperiorem Pannoniam adorti, igni ferroqs vaftarunt. Cumani prx ca'fnbsp;fæuicbantyquum Vngarü interficiebanty Cutenis aiebant gratia hoc vulnü^^jnbsp;cipito. Villamcombuircre,quamFrancamdiccbant.Sabariam diruerunt,Pnbsp;Martini patriam: nullum vicum intadurndimifere. Demum cæfis hominionbsp;abduôlo pecorc, cum ingenti pra:da in Bulgariam, quæ in inferiore Myu^nbsp;iter flexere.Benedidus autem Varadinenfis Epifeopus accerfitus àRege,co jnbsp;parato magno excrcitu,ad eumfeftinabat,vtnutanribus Vngariç rebus luunbsp;niret.Dumiter facit,Tartaros Agriam incendifle accipitiquumedoceretu^^^nbsp;perftiilfe n5nullos,vt Agrienfium reliquias legerct,dimilï'o exercitLi,cuiup^nbsp;cis fellinauit. Augebat eius audaciam recens viâ:oria,quandoquidcmnbsp;tibus diebus,cum quibufdamTartaris cogrefluSjfacilc fudit,fugauitq.;.
holles hoc plane fentircnt,logam continuo fugam fimularût,deinde ad p^^^
-ocr page 335-DECADIS II. LIBER VIII.
muni quendam locum fubftitere, item quum cquos paucoshabcrent, ôc ipß perpauciforent, hoc ftrategcma comment! funt. Humana limulachra exdil-tentis faccis effinxere, impofuere equis,vt équités viderentur,hos cum nonnulnbsp;lis i tib colle relinquunt,admonentque, vt quum pugnam confertam fenferint,nbsp;lubliûij loco continuo prodcant,fîmulata inftruéîa acie,amp;: gradatim procedat«nbsp;Ipiïin campis Vngaros operiebâtur,qui quum ftatim adfiiiirent,pugna magnonbsp;impetuvtrinque conferitur. Bochus cum potioribus, qui cum Epifeopo veqe-rant,accrrimè dimicat. Tartari ex compofito terga dedunt, verfus collem fugi-unt, prodeunt indefocij cum fubornato equitatu,tunc illiqîîrfugiebant, quadnbsp;o refumptisaramis,fe ininftantesà tergo Vngaros conuertunt.Bochushoftiumnbsp;inlidiaselTe ratus, cumfuis continuo terga vertit, infcquuntur à tergo Tartari,nbsp;lagittisq; confodiuntjCædunt ad internecionem. VixEpifcopus cnmpaucis Vanbsp;Udinuiurediit, rnox traiedo DanubiO, in tutiorem partem fe recepit. Qmimnbsp;äutemBelavniucrfas copias Pefthi coegiflct,acTartari longe late^j'cundava-lUrcnc,amp; progrederetur in hoftes,cedunt illi fenfim amp; pedetêtim, hic quoquenbsp;gradatim infequirur,idoneam pugnandi occafionem vtrique præriperc hudet.nbsp;AdSaium. demum amnempcrueniunt,qui hand procul ab Agria fluit, aliquannbsp;rulumque vagatus, in Tibifeum delabitur. Influmine caftra locant,ad pontemnbsp;praefiditim iinponunt, vtperuigilicuftodiatranfltum tuerentur.Tartar! quoq;,nbsp;^0 rraiedo amne, iam dudum in planicie, prseler paludem quandam caftrametatinbsp;fucrâc,rati hac nullum fibi abhofte periculùm imniincre, quum line ponte pa-luftria loca ncquaquam traiici pofle conflderent. Interea Rex Vngaros ad pu-gnatn hortatur,proponitante oculos publicum exitium,ac immancnlferæ gert nbsp;ris crudclitatem, quam non modo audiuerant, fed fæpiflhne ipcôtarant, commémorât incendia,cædes, facr]lcgia,.inauditafupplicia, quæ paulo antèpatra-rant. Ne prætermittcbat quidem, hoc dirum genus hominum,præ diuina ira,enbsp;Scythia demiflum, non modo Sarmatiam, amp;nunc Vngariam, fed totàm olimnbsp;Afiamdcuaftafle. Omnes tandem edocct, ac mOnet, vt qui his rebus^on mo-uentur,ininiincntibus tandem liberorum vxorumq; peheulis excitenttir. Væ-fani concrà Vngari regia monitaparum àttendere,obducere ad ea vultus,amp; lu-dibrio eufta habcre.Itcm Belç fugam amp; calamitatem malle,appetere T artaro-rum victorianijVt poflhac Régi chariores haberentur,arbitrati præ immiti libidine , non publicam,fcd priuatam hanc fore calamitatem, fe quum voluerinr,nbsp;facile omniarecupcraturos,veluti Cumanorum amp; BefTorum tempore fæpe fo-liriim accidere.Rex interea, mille quaque noôtc milites,circa cxercitum excu-bare iv.bet,liaud infcius,hbi cum infidiofilTimo hofte rem elle. Pontem, quo ànbsp;f artaro dirimebatur,diligentius cuftodiriiubet.Ille tandem inuéto loco, quonbsp;omnis exercitus vado tranflri poflet,paludes ex infperato clam traiieit. Ante lunbsp;cem,cafl:ra Belie circuit,poft hçc extcmplo,elato clamore,eminus dimicare o- nbsp;mnes occipiunt, fagittæ inimbris fpeciem à Tartaris cmittuntur. Vngari,poft-quam fcpræter opinionem ab illis obfitos confpicantur,animo cofternati, vfq;
adeo confunduntur,vt nullum ordinem retinerent,pugnam præ timoré confe-tiintjübruebâtur telorum imbribus,amp;nemo vallo egreAaudebat. In tanta re-rtini omnium perturbatione, aciem non modo non educere, fed ne inftrucre quidem poterat,quinetiam ipfc cum Colocienli metropolita, neque precibus,nbsp;Heque minis,nec hortationibus ac monitis, quempiam caftris emittere potuit.nbsp;Dum in tantis ab aurora ad meridiem vfq; laboratur anguftiis, Colomanus,ac-ceptis quibufdam, quos in tanta trepidatione potuit, quum Regis frater effet,nbsp;fado agminc,inT artaros irruit.PertinacilTimum prælium cum his init,obtrun-catquenonuilos,dumfe àlateribus adiuuari credit à fuis, atquipoftquamfe abnbsp;'^ninibus,qui in caftris remanferant.deftitutumrefpicit, cedente hofte, ac datanbsp;cum fuis euaflt. Eodem exemplo exiere quàm plurimi, quib. nuUus inter-rcdebathoftis:hos Bêla in præliû exire credebat,ac aliquantifpcr opinionefua-fdius,haud mediocre manum clabi permifit, fed vbi fe iam deiertum iri fenfitynbsp;rriterpaucos inflnuatus,egreditur,in proximaqs fyluam fe rocondit. Coloman-^nbsp;B iiij
1
-ocr page 336-x96 ANT. BONFINII RE R* VNGAR.
nus per auialoca cum fociis Pcfthum fc rceepit,praeproperafeftinatione traie* fto Danubio, in Simigienfem agrurri eontendit. Poftero dieTartari aduenta-runt, Pefthanos cum libcris amp;: vxoribüs partim igni ferro q; perdidere, parti»nbsp;fugam agitantes demerfere Danubio. Bartholomæus Qmnquecclefienûs an*nbsp;tûtes,poft Colomanni ac Belæ fugam, exercitus intcritumconfpicatus,quan-do magnam caftrorum partem iamTartari cremare cocperant,quadrato agi»' |nbsp;nc,cum ingenti equitû manu^fibi viam fccit,à tergo infequuntur hoftes. Du®nbsp;italaboratur, ecce Ladiflaus, inter V ngaros vir eximius, amp; cladis huiufee ne-fcius,cum magnC^équitatu ad Regcfeftinat. Antiftes quum arnica ligna agno*nbsp;uiiret,ad hune curfum déclinât. T artari,qui à tergo inftabant,reformidato no-ui hoftis occurfu,pedcm retulere. Ex infperato igitur Bartholomæus, Opti»^'nbsp;tis aducntUjfe à barbara captiüitate vindicauit. Exercitus autem,à Rege,amp;Co^nbsp;lomanno,cætensquc defertus, à fera genre ad intcrnecionem cæfus. Na» q®nbsp;reâà Pcfthum aufugerunt,initinerc interfedifunti quiincaftrisrcmâférejâ'nbsp;hoftibus circumuêti,ad vnum omnes oppetierc. Cælbrum numerusnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;;
fupcrat,ex his Principes in primis comemorant,Matthiam Strigoniènfe» i tropolitam,cuius operaamp;conlilio,quumfimuleducàtîforent,Bela ingra»®'nbsp;mis rebus vtebatur,VgolinumColocienfem Archiepifcopum,nobililli»^P['^ 'nbsp;fapia editum,qui maxima quçq; négocia gcrcbar,non minus nobilitatis,qu3®nbsp;plebis amator moderatorque.Item Georgium laurienfem antiftitem,viru»®nbsp;la tempeftatedodiftimum,amp;: RcynaldumTranflyluanum Epifcopum,Ep*^quot;nbsp;pum quoque Nitrienfem,fummaprobitatc præditum. Adiieitur his Nie»®nbsp;Scinicenfis, Belævicecancellarius(vt aiunt) quiantequâ occumberet,neii®nbsp;tus obiret,ingentemTartarü obtruncauit: Herodius Archidiaconus Bacbi®nbsp;lis,AlbertusStrigonienfisfacerdos,pontificij iurisconfultilfimus. Sacroruinbsp;denus fada mentio,prophanæ multitudinis haudquaqua fieri poteft,nbsp;tim demcrfapaludibus,partim tehs inccndioqueabfumpta. Diffufapi^®*^^nbsp;daucra,trunca,amp; in frufta difleda cernere erat. Quiper pagos inDiuorû te® !nbsp;pla confi!^erant,ibîdem concremati .Per duorum dierum itcr,proftrata cotp^^ nbsp;ra,amp;: crucnca terra vîdebatur. Quemadmodum pecorum greges,longênbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*
per campos effuli, ita iacentia paflim cadauera fpedabantur. Nufqua» fpedata clades, nec ftrages inlignior. Cumulatiflimas improbitatis 5^pertihnbsp;ciæfua: pnas Vngaria luit. Multas enim vidimas humanas,igni,aquX} te*^ ¦nbsp;que madauït. Ingens eqüorum numerus,qui decidentibus præ vulnere ûu®.nbsp;niSjliberi vagabantur,amp; maxima fpolia leda. Hoftis igitur non magisnbsp;ne cxpletus, quàm præda ditatus cft. Tartari infîgni vidoria potiti, exuui®nbsp;mines accuratilîimè legunt,vnaque congerunt,ac veluti frugü aceruos »nbsp;pum cogunt.Diuidundæ præda: Rex cum deledis quibufdam Proccribu^ P 'nbsp;ficitur. Sigiliumregium ,adfecretarij cadauer inuentum, lætabundi abft» Jnbsp;* rati ad obfignadas,in Vngarorum pcrniciem,adultcrihas literas id forenbsp;nbsp;nbsp;nbsp;-,
modatiflîmum:aftum plus quàm Barbarum comminifeuntur. A d cæteros 1 tarorum Reges, qui nondium in V ngariam vénérant, clarillîmàm vidoria®nbsp;gnificant,hortantur,vt#d ipfos properent, quando nihil elTet in via peric»nbsp;ipfi quoque regni potentifîimi parteih fortirentur. Citeriorem Vngaria»^^,nbsp;fpedat ad Italiam,non attingunt,ne Vngari regnum déférant. Interea nenbsp;ri Vngariæ populi,audita Belæ fuga^ô«: infîgni clade, elabantur, quofda»®.^^nbsp;nes,qüos in bello feruarunt, adulterinas Vngaricè literas, Belæ Regis no®nbsp;fcriberc cogunt:quibus vniuerfos populos hortarctur,ne domos vUo pa^®nbsp;ferantjTartaream feritatem non expaueant ; nam quàmùis nonnuIlorûi®P (¦nbsp;dentia,impedimenta amifennt,perbreui tarnen cunda recuperare fperet. tnbsp;ihde hortari ac iubere, vt omnes domi tuto verfentur, Deum exorent, vtnbsp;phànæ multitudinis Citô vidoriam côfequantur. Hafce literas,Belæ fîg»®^^,nbsp;fignatas, per VngariamdilFuhdunt : cæteri qüifupcrfuerant, quum literienbsp;didiftentjpariimmanifate abfumptifunt. Nam etfî quotidie crebrashoinbsp;incurfîoncs,rapinas, incendia lèntiebant, opinione tamë literarum
-ocr page 337-DE CA DI s IL LIBER VIH.
tînoucfinonpoterant : quarc prius ab illis vfquequaque circumuenti funt, ic internecionem cæfi,quàin elabi poflent. lam tempus inftat,vtad Bclam re-deamus, qui ante profligatum cxercitum,cum paucis elapfus,in fyluas Poloni-ani verâis fugam intenderat. Quin fines Auftria: ftudebat attingere, vt regi-nam^quam ibi dimiferat,alloqueretur. Dum ibi aliquantulum curandi corporis gratia fubftitiffet, fomnumq} exutis armis captaret, ccce Dux Auftria;, quinbsp;ad officium venifle fimularat, occurrit. Rexefomno ftatim excitatus, vifonbsp;Duce,quern iam fibireconciliarar,admodumrecreatur. Atille,diffiniulata ini-micitia fcelereque,ad traiiciendum Danubiuni Regem hortatur,vt propius adnbsp;tutioraloca confugeret, ofterebat fua oppida, in quibus fecurum femperforenbsp;pollicebatur. Rex innocentiæ fuæ confeius, quæcunquc ille obtulerat,quandonbsp;tempus ac res itapoftulabat,lubeteraccepit. Ad proxima quaedamcaftella per-ucnercjvbidiebus aliquot peramicc vtrinq; veriatum.Deinde Dux,vt conce-ptuin animo facinus perpetraret,hmc fumit initiumd Bela quadam pecuniamnbsp;rcpetit,quam fihi ab eo iniufte olim extortam querebatur. ReXjintelleda faci-norofi hofpitis audacia,vt maiora incommoda declinaret,quamcuq; innume-tato çre habebat,exfoluit,cæteram datis vafis aureis argenteisq5 repcndit.Et vtnbsp;iiliiis libidini cumulatiùs ipfe fatisfaceret ,treis regni (vt aiunt) comitatus Au-fttiæfinitimos adiecit,vafa gemmata,multo pluris æftimata,pro bis mille pon-
*0 doargenti, abipfo receptafunt. Trini comitatuscontinuo Duxpofleflîonem ^t^ccpit,niuniuit fubito aduerfus impetumTartarorû.Nonulli dena milia pon-tiotunc exada fuifte rcferunt,paucioraplerique.Hæc padta adietlo facramen-to vterque muniuit. Poft ha;c ad Reginam,quæ baud procul aberat,Bêla pro- nbsp;perauit,quafccum accepta,mox Stephanum VacienfemEpifeopum ad Roma-tium Pontificem amp; Imperatorem mittit,yt légitima ab vtroque auxilia mirtan-tur, ne obruta à prophanis V ngaria, caetera Chriftiana respu blica periclitetur.nbsp;interea in Segedino agro cum equitatu,quem cogéré potuit,mora traxit.Poft-I quam Dux Auftriæ, V ngaros vndique in fugam conuerfos efle intelligit, ratusnbsp;fibi tempus dari ad vlcifcendum nimis idoneum, coadfum mox exercitum innbsp;3® Pannoniam mittit, amp; veluti Tartan vlteriorem, fie hos citeriorem Vngariamnbsp;vaftare iubet.Iuffi mandata faciunt,haud fecus ac illi, pagos incendunt, abdu-t^unt pracdam,amp;!:in homines frequenti cçde graflantur,fuccêdunt Taurini fub-ttrbia,amp;arcem capere pergunt. Interea è proximis pagis oppidisque haud par-tt^manus côuenit,audito vrbis pcriculo,fuccurrit,Teuthones arcepotitos in-uenit: quodvbiafpeôtumeft ,vfqueadeo Vngarorum animos irritauit,vt holtes advnum omnesinarce crcmauerint.Idvbi Duci nunciacum eft, illius ad-eo animuttï commouit, vtcæteris Vngaris, qui promiflaimmunitate, incolu-ttiitateqj rerum omnium,in Auftriam confugerât,graue fub euftodiarumpræ-textu ftipendium impofuerit, rcdegeritque ad tantam rerum omnium egefta-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
4o tem, vt hoftibus etiam mifericordiam excitarent. Sediam tempus admonet, vt ad reliquos Tartarorum Reges,qui poft primos Vngariam intrarunt,ritè re-uertamur.Cadan Rex alius(vt paulo fuprà diximus)expugnata Rod^na,capto-que Ariftaldo, prsefîdiario præfeéto , ac eius militibus,f«Kcentos delegit, quo-duâ:u,perlyluas,amp;: auiaprxruptaqj loca, in Varadinû agrum, cum magnanbsp;A artarorum manu defcendit,quô inTartarico tumultu, è circumiacëtibus pagis innumera virorum mulierumqi multi tudo côfugerat. Aberat Antiftes, cumnbsp;quibufdam ex ordine facerdotum,caeteri qui rcmanlerant,pro virili fua ciuita-tcm(ne ampliffimum pagum dixerim)fanc muniuerant. Arx vrbis multo muni-, ^^°t,quandoquidemimpofitopracfidiovalidiflimo, itemfoftaamp;:vallo,ligneo^nbsp;! Ptopugnaculo fatis tutavidebatur.EcccTartar! aduentant,primo impetu ciui-^îteniexpugnant,quando vallo feptoq; ligneo,n5 murofuerat obduda. Captanbsp;toe,ad cçdem vir pariter ac mulier,puer ac fenex iuxtàrapitur.NuUa fcxus amp;nbsp;ætatis habita ratio, facra cum prophanis æquè mixtaamp;incenfa. Rogeriusv-^Use collegio facerdotu ex cuius commentariis ifta collegimus, cognito Tar-^otumincurfujConfugit in fyluas,vbi aliquadiu tuto delituit, vt huiufee exitij
-ocr page 338-ANT. B O N F I N 11 R Ë R. V N G A R.
teftimonium pcrhiberct. Populata vrbe,Tartâti ad vigintiquinque miliapl' fuum receflere,vt his qui in arce remanferant, mctû adimerêt. Ne fpequidcn^nbsp;opinione fua fruftratur Barbarusznam quicunqj in arcé fe receperantjquu®nbsp;prof^eólumhofteni,amp; dies aliquot nufquam apparentem profpedarent, onini'nbsp;no abiifle rati,incenfam vrbem reficere,inftaurare cafas,îuburbiarcfarcire,âlt;'nbsp;fecuriusciuitatemdienoéluq; colete occpere. At vbiférushoftisciuitatconbsp;recoil amp; inftaurarijprælidiarios quoque extra arccm côfidentius quotidie ob'nbsp;uerfari intellexit, ex compofîto, ante diem V aradinos iterum adoritur, offe**'nbsp;dit incautos, obtruncat quofcunque in vrbeamp; fuburbio deprchendit. Red^'nbsp;tegratur miferæ ciuitati clades, plus quàm diro flagello torquetur,hinbsp;ex hoc exitio eüafere,qui in arcem confugerant, acin fyluas fe fubtraxerât-poftrcmumTartarijinftauratavrbe potiti,arcem circumuenere,ab alteranbsp;parte dirutus murus erat, quem paulo antè refarfetant, hac barbarico quodainbsp;ariete qualfarc occipiunt. Soluitur facile recens moles, quæ immatura nodui®nbsp;confirmari poterat,panditur lune hofti aditus,intenduntur vndiq; baliftaSjQ**'^nbsp;bus arx grauifl'imê oppugnatur, obruitur fagittarum imbribus, ac démuninbsp;ro die capitut. Sacerdôtes ac nobiles ibi deprehenfi,partim cæfi, partim ènbsp;rorum minis lethali vulnere confeôti,deturbantur. Matronæ, puellx, acnbsp;rorum imbcllc genus,in balilicam cohfugcrant,ratæ infacrario tutiores,^^^ ,nbsp;iri prophanolocofuturas: confirmabat fpem munitilîîmum rempli aediÂCJU^'nbsp;T andern iniedo igni,vnà cum balihca, vniucrfamultitudu imbellis confnbsp;Ne aliis quidem phanis pepercere, inquibus nihil eft profani facinoris
ritatis,quod fexus vterque fubire non cogeretur. Nobilitas, plebs omnis, quefter ordo,cum collegio facerdotum,ad vnum omnes pro mnibus iug^nbsp;ti. Violata Diuorum monumcnta,cônfraâ:a fimulachra,fanâ:æq, reliquiÇnbsp;culcatæ omnes amp; pelTundatæ. Inaudita in templis comifla piacula, facrx gt;nbsp;direptæ, aurea argcnteaquecomminuta.Viri cum mulicribus, poftquan^nbsp;ludibri^fuere,in balilicam introduifti necabantur. Poft tantum cxcidiuifnbsp;receflit hoftis, cxceri qui in proximas fyluas euafcrât,amp;hucufquedelitu^(nbsp;ad defolatam patriam, grauiflima ada«3ti fame, conuenere, lî quidforta**nbsp;perircnt.Tartaripari iterum afturediere,neminemque Varadinorumrdl^^fnbsp;refuperftitem,dcïnde abfumpta materia cædis,abierc. Rogerius,qui^c*'nbsp;Taimifchi jyeinora abdiderat,deletapatria,adpôtemThomæ{vt aiunt)amp;Tcuthonn^j.nbsp;guni, qui Chryfio amni eft impohtus, peruenit. Mox ad quandaminful^*?^nbsp;uertit,quani aduerfus Tartaricumfurorem, quicunqueproximos pago^ nbsp;iebanr,quos Agyam,Vaydam,amp; Gerot appellant, coaóli plane muniuef^^j^,^nbsp;érant villx aditus,quos fingulæ quoq; turres protegebant,aliquotdieshi^nbsp;Tâm tfaxit. Deinde reformidatoBarbaro, Chianadinumcontendit,l^^^,
Marifium aninemliturn eft, amp; quadragintamilibus pafl'uum à villàremo^^i ciuîtateminuenit, lupcrioridie àTartaris incenfam, qui alia viainVng^nbsp;penetrarunt. Qmn amp; holies longe lateqj dilFufos offendit,in die dclituitnbsp;amp;ingruéftte node, per hoftium turmas clandeftine iter facies ininfulannbsp;cepit,quö quumrediiffet,holies adforc in hora accepit, refugitinfylnaSi^0Onbsp;etiam fecere plerique.Tartari poftero die infulam occuparunt,exnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i
omnes obtruncant. nbsp;nbsp;nbsp;in fyluis dudumdclituerant,adadi farne, innbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j r
iierli deprehenduntur,cæduntUïq5,moX fagacilTimorü canum more,in^ ueftigatum, deprehénfî multi irrimaniter trucidati.Q^minnumeramnnbsp;tîfùdinémin fylitis fuifle recondititm arbitrarentur, idcommentum ,nbsp;Qimfdam Vngaros cepere, qiios feruarant, eos circum late dimiferenbsp;rnandatisiquicuque ad præftitulümtcmpus,qüod ipli præfcripferât,nbsp;prias feptterent,ômnib.liceT'e'tutb elfe domi, colcre agros,amp; curare far ujtnbsp;Crediderehis pars hominum nori mediocris,quod vt facile crcderent,C^p^jjj,nbsp;iricdia.quare quicquid Vngaficæ multitudiriis,in Ipaciii trium dierum Inbsp;cratampledilFufum, hacftolidalidccompulfum, domumredut.nbsp;quum agendæ meflis tepus inftarct,annona ab his amp; illis æque curataj^^^^jif))
-ocr page 339-DECADIS II. LIBER VIII.
Tartari,amp; V ngari mutuo verfabantur.E parentibus,filiarum,ex viris, vxorum, ex fiatribus,fororumlcnocinio,quam plurimi vita àfdo hofte donati. Quinnbsp;amp; vt gratum Tat tari lenocinium fibi fuiffc oftenderent, in eorum ( quos dixi-tnusjconfpedujillas fæpe,ferarum ritu,inpropatulo iniuere.Sedato furore im-manitatis, præfedoscrearunt, qui ius dicerent, amp;c bos Kenezios nominabant,nbsp;^uarc admodum regiones ilfæ pacatæ. Tribuebaturcuique ius fuum, pro quonbsp;quidem beneticiojimpetrandave gratia, venuftiïïimæ quadoq; puellæ ad præ-feâos mittebantur,côtrà lenonibus,ab his oues,equi, boues, ac cætera tale ge-nusrependebantur.Rogerius,ex cuius commentariis (veluti fupra memoraui-^usjiltacollesimus.in cuiufdam nræfeéli clientelam fe inhnuaucrat.vtnartim
-ocr page 340-500 nbsp;nbsp;nbsp;A N.T. B O N H N 11 RE R. VNGAR.
abfumpta.T artari vhcriori V ngaria potiti,ad inuadcndam citeriorcm indomi-talibidine rapiuntur. Augebata:lluantiflimam cupiditatem S trigo nienfisvrbis profpeâ;us,quæ cæteris Pannoniæ,non. minus opibus,quàin amplitudine prx-ferebarur,quam ß capere liceret,cæcera ad Adriaticum vfque mare facile occunbsp;pare fperabant. Adhæcfeuerirashiemis addebataudaciam, fiquide paucispoftnbsp;dicbusjcrebris niuibus ac gelu Ifter conftitit. Frangebant è confpcdu glacien' inbsp;quotidie Strigonienfcs, ne hoftes ftrato amne tranßrent. Verum vxlanient^ ,nbsp;brumafaótum eft, vt omnis liorum opera eluderctur : conftitit tandem amniSnbsp;acpedeftre ineo præliumfæpe commifl'um.Tartarus tarnen ingentem equiti'nbsp;turn glaciali pauimento, quod doloftftimum videbatur, credere non audcba^inbsp;periculumhaudab re faciendumprius cenfuit.Barbarus plus æquo vafer,inu^'nbsp;ta inripam armenta duxit,ibique fine cuftode triduo dimifit. Strigonienleshonbsp;ftcm abiilTe rati, traietlo amne, pecora cunda rapiunt, amp; in citeriorem rip^nbsp;redigunt. Hoe vbi gens fera nouit, rata codem exemple, fe tuto equitatuiu^'nbsp;mni,qui conftiterat, committere pofte, extcmplo cum innumera multitudin^nbsp;ac omnibus impedimêtiSjDanubium ficco pede traiecit,vniuerfam ripanijP^fnbsp;multapairuum milia,numerofis equitatuû turmis occupauit.Deinde exercit^nbsp;bipartito diuifus, pars cui Rex Cadan præcrat, per veftigia Belam infequi^^'nbsp;Quippequi omni auxilio dcftitutus, in Dalmaltiamfanè confugerat, amp;nbsp;ibi tuto elle nonliceret,in proximas infulas traiecit, ibique turum duntaxat^ 'nbsp;omni Barbarico imperu locum inuenir.Cadan Belæ potiundifpe fruftratuS**nbsp;Croaciam, amp; fuperiorem Myfiam diuertit, quam nunc Rafciam Bofnam^^^
nominant, ibique cumftadiripit, populatur, trucidatisque colonis, incen^ magno vfquequaque graftatur.Et vaftatabac regionc,ne quid integrum dinquot;'*^ inbsp;teret,in Bulgariam defeendit,quam inferiorem Myfiam nuncupamus. jnbsp;Tarrarorum multitudo adexpugnandum Strigonium properauit, caftrah^'*^nbsp;pro :ul ab vrbe locata. Quum vrbem non folùm muro, folFa vailoque,nbsp;ribus qij^que ligneis, ac omni munitionum gencre inftruôtam inuenillct»nbsp;gintacirciter machinas parauit, quibus admotis vrbem expugnaret, quain'j^,;nbsp;rio hominum genere frequentiftlmam intcllexerat. Quum vêtus Reguin ai*nbsp;elle folerct,huc mercatores multi è Gallis,Germanis,ltalisqj conueneraiKj^^nbsp;fugerant vndique, ex pagis amp; oppidis, nobilium ac rufticorum ingensnbsp;rus:quare Tartaris obftare polTe Iperabant. Tertio die captiuis edicitur,nbsp;feem quifque fuum ad meeniaportaret,ex quibus aduerfum mûrisnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I
cerent, vnde vrbs propius oppugnari poftet. Q^are pro fofta vrbis, c fafeie^ murum crigunt, moxvineas, tormentaquediuerfiiadmouent, baliftasnbsp;dunt,quibusfaccos egeftaterradiftentos addunt,foftamcomplet, turreslig*j^^ jnbsp;as lapidibus diruunt,iifdcmquoque obruuntoppidanos. Tumultusin''^.
magnuscxtollitur,confufuspræ timoré populusjdiuerfus trahebarur,nj * mnia tucri audct,ne aut lapidibus,autfagittarum imbribus obruatur. Ad nbsp;dues dcfperationemrcdadi funt, vtê Senatus confiiho fuburbia incendef^^^^nbsp;veftes cumequis omnibus concremarent,aurum amp; argêtum, accæteratal^?nbsp;nus infoderenthumijS^ nihil fccum lucri dira curbafaccret,quod vbi hon?nbsp;tellcxitjCo magis dêtibus infrendit. Incenfis deinde fuburbiis,inlapidcani^nbsp;mnes vrbem rcccpere,hanc Tartar! citracunlt;ftationem obducût,vndiqu^nbsp;pugnantjtanto impetu aggrediûtur,vtvix paucis horis obftiterit,deinde anbsp;pugnaculis rcieifti ciucs,inTartarorum poteftate peruenere. Capta vrbe,t^,nbsp;ab hoftepatratacaîdcs,vtncmo ex vniuerfa cîüitate, præter quindecim,eiinbsp;rit.Supra omnium opinionem, in omnem fexum ætatcmque faruitum,nbsp;doquidêviuos homines palo infutos, pecorum inftar, igni aft'afte referutut-genuæ quoque matronæ, more patrio cxcultæ, quæ in vnum palatiumnbsp;pcrant,ad extrema fupplicia poftulatx, fe ad Tartaroru principem prouocai^^^nbsp;in cuius confpcótum,extra vrbem moxeduéfæ, vt vita donarentur, fiippl^.^jnbsp;orabant,fed inexorabilem ac dirum hoftem naétæ, prius fpoliatx, mox cap^^,nbsp;ad vnam omnes mulctatxfunt. Arx Strigonienfis, cui Symeon prxfeftusj.^^
-ocr page 341-DECADIS IL LIBER VIII. 50t valido prxfidio tunc prxerat,hoftcm tentata deterruit. dimifl*a,ad Albarnnbsp;regalem Barbaras properauic, vbi quum feirent elTc monumentaregum, mul- 'nbsp;turn ibi auri amp; argent! è regiis donatiuis cripere poffe credebant, fedhæc eumnbsp;fruftrata fuit opinio : nam inter paludes fita, nulla vi amp; arte capi potuit. Mox adnbsp;Diui Martini cnobiumfeftinatum,vnde reinfeóla abiere.Hæcigitur tria Io-ca tantum, excidij Tartarici expertiafuifle teftantur. In citeriore Vngaria, nenbsp;tantum quidem calamitatis illatum,quoniam^atiua ibi nequaquahabuere,fo-lumdum iter facerent,quæcunque fuere obuia,ferro igniqj vaftarunt. Rumornbsp;poft hxc omnia,non mediocris elFunditur,T artaros ftatuifle, Auftralibus A-° lamannis abftinere manus, ac publico edidro reuocarc caftra, vt rebus felicilTi-ntegeftiSjin priftinas fedes pedem referrent. Onuftis igitur carris, perpopula-tas regiones,quaingreflï fuerant,ea redituri,iterineunt,latebras quafqj rediffi-oias inueftigant fagaciilïmè,difquirunt faltus,vt fi quos ingrediêdo dimifennt,nbsp;cgrediendo recipiant.Nonnullas ergo reliquias Vngarorum necarunt,fed Vngaria cgreflijper Cuinaniam amp; Ruteniam adpriftina loca rediere. Bela verb,nbsp;4^1 in Dalmatiam effugerat, audito T artarorum abitu, quem vix credere po-^ctatjVt affliétis Pannonia: rebus pro virili fubuenirct,diflipatasq; regnifui reli-H'tus cogeret, cü multis auxiliis in Vngariam rediit. Quin etiam fi quis è Tar-regibus, foli fcracitate Sc amnitate pelleélus reftitiflet, bis baud diffi-^ker copiis explodi poflet. Crucigeri nanque Rbodiani milites,qui facrofan-p ftipendia faciunt, item nonnulli Frangepanum reguli, qui in Dalmatia amp;nbsp;^oaciaad Sauumvfq; latèimperabant,excidium Pannonia: miferati,cum au-^nbsp;^aribus copiis,amp; vaÏidiflimo equitatu,Regem in Vngariam reftituere.quarenbsp; tem bene geftam,non folum ampliflimis priuilegiis, fed oppidis amp; pagis, vtnbsp;'*plomata regia plane teftantur, bonorificè donati funt:bos M. amp; B. fuiflenbsp;^cmorant. A clariflimis profedó maioribus ifti degenerate noluere, qui vtnbsp;omani fanè refcrunt Annales, in fenatorio ordine praeftantiflimi femper ba-Jti, vrbanis tadem faébionibus in Dalmatiam feceflere, ac in eius pafte regna-^ttt.Quam Lapidea vocant federn,fibi Segniae optarunt,amp; inter Illyricos Pro-^/esprincipatum femper obtinuere. Reuerfus Rex defolatumregnü often-t,tribus (vt aiunt) annis à peftilentiflima gente direptum,è deftituto foli cultunbsp;fames inccflcrat,amp;:ex fame peftilentia, vt quicunque mortem captiuita-.j^ve euafcrintjinedia vel contagione raperentur.Quare Bela non iniuriarumnbsp;^pemor infignium, quas à Frederico, perfido Auftriæ Duce, præter æquumnbsp;captas è Dalmatia du(ftas,aduer-prpnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;vt à Deorum Sc bominum contemptore cumulatas, vt par erat,
io
ç nbsp;nbsp;nbsp;^^tgeret.Obfcdit igitur ita vebementer Auftralem Neapolim,vt ad fuc-
adigeret. Pro mnibus vrbis prælium initum, in quo cum '0nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fuperfuerant, Vngari fcrocia dimicarunt, vt Alamannos gra-
Vn profligarint.Fredericus,ne impunitatc fcelcrum elaberetur,cum fto ' D ^'^gtilari certamine pugnans, transfofto orc, proftratus occubuit. Vi-cxt ^^^g^^aonorificcntiflîmè donatus eft, cuius adbu^donationis clariflîmanbsp;pttuilegia. Poft bæc viétoria potitus Alamannica, direpta maxima Au-ani P^^^^^ttPannoniam rediit,amp; ad pacandum regnum,lcgendasqj reliquiasnbsp;gij aduertit.Diu in refarciendo regno vcrfatus,veluti in difperfis naufra-Otïi ^g^ttubus, vbique terrarum ac gentium difîedos Vngaros, amp; plerofquenbsp;tçj p^Stos iam faéf os,mira pietate difquireret. Quinetiam equi,domino carennbsp;tcs\pjnbsp;nbsp;nbsp;'^^gati,fylucftres fadi funt, quo quidé generc Carpathij adbuc mon-
^Cri '!^*^^^^tubati pedum tenus. Poft Frederici Ducis interitum,qui iincli-Annabum Vngarorum feriptores, qui pro Imperatore ttadidifle videantur,foror eius Margarita,quae Henrico,Impera-a Secundi fibo nupferat, amp; eo fine fobole fundo, inpatriâredie-bæreditatê fratris accepit. Et iam anus fada ac fterilis,Otbocarûnbsp;^U^^'æ^egem, viru accepit, vxoris dote potius, quàm ætate ac fpe prolis ad-:nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tn.Hic Primiflai,qui tertio loco,à Pbilippo Imperatore,Frederici Secun*
-ocr page 342-301 ANT. BONFINII R E R? V N G A R.
difratre coronatus eft,filius fuit. Decedente Venceflaofratrequi natumaiof erat, fine liberis, Othocarus rcgnii iniuit, S)C quintus Boemorum rex adnunc-ratur. Magno liunc animo, amp;: confilio non inutilem fuifl'e dicunt, item bellicxnbsp;artis,amp; magnarum rerum cupidilfimum. Q^um igitur fterile coniugium cofl-traxiiret,potitus Auftria, longe maiore imperandi cupiditate æftuauit, Ingens Inbsp;promiiTa pecunia, Vlrichum CarinthioruPrincipem adduxit, virili foboleca* (nbsp;rentem, vt pada mercede, CarÄnthiam, Carniolam, partem Sclauonix, quan inbsp;Marchiam nuc appellant, amp; portum Naonis bine fibi mercaretur. Qmneciai Inbsp;Vcronenfes,Feltrenfes,amp; Tharuifani,cu multis Foroiulianis, vitro fehuiepb' (nbsp;nc fubdiderint ftata quotannis ftipendia foluerint. Hic igitur ob Styria^nbsp;quam Vngan occuparant,ac veteres inimicitias,amp;;præfertimeas, quasnbsp;derici Duels morte coceperat,BelæRegi graue bellum indixit. Hortabatiir^nbsp;id fpes occupandæ Pannoniæno mediocris,quæ afflidis Vngariæ rebusnbsp;inceflerat,addcbat animos Fortuna bellica,quam fibi femper æqua, SiC inin^'nbsp;datione Tartarica multo aequiorem forti tus erat, quando illam peftem ênbsp;nbsp;nbsp;'
fiaforti animo fane repulerat, quam Vlmerigiam veteres appcllauere. Vrbe^ condiderat Kunigfpergium,à Monte regio Germanicè nominatam. Bcla,lt;^nbsp;ado exercitu,inOthocarum arma fumere proporauit, quamuis defolatoid^nbsp;gno difficulterefficeret. Bellum hoc Boemicum, quodnonnulli propter»^nbsp;iz6 o. exortum cflereferunt,annofalutis ducêtefimo fexagefimo,fupramillciiiDi^nbsp;initumfuifle. Annalesprodidere. In Morauiam vterque conuenit, Belaci*nbsp;Stephano filioamp; Alpra Cumanorum Duce hue venerat. Q^maciesvtrW
* conftitiflent,collatis fignis acerrimdpugnatum. Plus auxiliorum, quàm ViS rorum in prælio dimicabat, fiquidem ad vitimum ferè interitum, Pannoi^nbsp;Tartarus plane reduxerat. Cùm alienis viribus raro vidoriacoparetutjqi^jnbsp;uis diu atrocilfimè,ac pari Marte vtrinquepugnaretur,Pannones tarnennbsp;cæfis,inclinari occpere,ac Boemis dedere terga. Bêla fugientem finin^nbsp;litem,acreiedum equitatum confpicatus,ipfe quoque caftris exutus,terg^ ;nbsp;dit,Haymburgumqj confugit,quod tertio idus Julias accidilTe feribunt.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i*
Pannonum quatuordccimmilia,in proximum amnempræfuga demerfa^^ dere,quibus minime adftipulor,fiquidem Tartarico bello ita efita fuit Visnbsp;ria,vt vix Belæ excrcitus totidem compledcretur.Bela ingenita probicat^ P^,nbsp;ditus, ad paeem potius quàm bellum natus elfe videbatur. Othocarusnbsp;fufisfugatisq; Vngaris,infolentiirimusiamdudumefFedus,viuenteadbuC''^|jnbsp;rc legitima,alteram induxit,Regis Mofehouiæ fiham,quæ Kunigûdisnbsp;Mox ab illis,qui eligendo præfunt Imperatori,ad imperium inuitatus,in^o*^j^,nbsp;tiifimè reeufauit. Q^reRodulphus Habsburgenfis Cornes, ab hisnbsp;defignatus, qui Othocari magifter aulæ quondam fuerat. Huic
quum Auftriam renunciare cogeretur,quia fminei iuris elfe n5 potetat, bellum exortum,inquo Othocarus, vtpaulo inferius referetur,occubuit'^^(,.nbsp;V enceflaus filius, vix annos feptem natus, fub Othonis tutela Brandebtt^snbsp;fis Principis educatus, quinto póft anno, in Boemiae regnumreftitutus y' cnbsp;Belam totlaboribus Aalisque vexatum reuocemus in medium. Probum^^i,! inbsp;Principem ac religiofum nemo inficiabitur, bello infortunatum alfi^ nbsp;omnes,inftaurandamStrigonij ciuitatemeurauit. Pacato regno, eiusqncf^,nbsp;dio pro virili parte refardo, Diuae Virgin!, cuius numine feruatum ft . J ,nbsp;uerat,Strigonij tcmplum regio fumptu dicauit,vt vbi regiam habuerit,nbsp;mortem quiefeere liceret. Ex Maria vxore, quam Imperatoris Grxeot^;^^ jnbsp;liam fuilfe affirmant,duos filios fufcepit,Belam,amp; Stephanum. Antenbsp;la obiit,Stephanus patri fubrogatus. Itaque Rex iam fenio confedus,
117 y. malorum ingenti mole contritus, ab anno falutis feptuagefimoquintO)^^^,i; duodecies centenum,nonis Maiis,in Budenfi infula diem obiit,queinvt^* [-rnbsp;Pannonia efflidimdeplorauit. Corpus Strigonium relatum cft,vrinnbsp;li,qua ibiexædificarat,honorificè fcpeliretur:pro magna ara, èrubro ./il*)nbsp;fepulchrum credum,in quo Belæ Regis, ac Mariæ coniugis, ÔC Belæ
-ocr page 343-DECADISIL LIBER VIIL nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;305
Corpora codidere. Poft hæc Philipp uni aiunr, Strigonienfemmetropolita, fua-w imaillius memoria percitum,Belæ Regis corpus exhacede,vfurpatalicen-regio corpore rune çdem honefta-yot. IdDiui Francifei facerdotes gt; qui ædem curant, iniquiïTinio animo tulere, inRomanumhanc rem forum retulere. Agitata diu caula, tandem iudicatum,nbsp;vtereptum Belæ corpus, in priftinamædem Metropolira referret : itemnoftranbsp;tempeftate, non modo fepulchrum, fedinferiptum quoq; id Epigrammatefta-Cur. BeJamigitur honeftatis ociique cultorem, annos circiter fex amp;: triginta re-gnaffeperhibent.
° Extincto BeIa,Stephanuseinsfilius,hxreditarioiurc,Pannoniærcgnu S'efhania accepit,cui Regis in(îgnia,ommbus tune fuftragiis,haud immeritô funt reddi-ta. Huic fortuna in bello no eadem,ac patri fuit : qiiippc qui Auftralcs Boc-ttios infignivfqueadeo vidoria profligauit,vc patermiaduramnominis, inhacnbsp;magna ex parte refarferit. Q^od ii diutiùs viuerelicuiïTet, omnium profe-wo iudicio,Princeps optimus amp; clariflimus foret habitus: fucceflum glonæin-Utdamors amp;intcmpeftiuaintercepit. Othocarumenim, qui pattern Belam innbsp;Morauiafuperarat,aclçfîsfinibus,cummagno Boemorum Auftraliumqjexer-citu,regnuminuaferat, quinetiam Brandeburgenfesintroduxerat, tanta cladenbsp;idKapczam fluuium fudit,fugauitque, vt parem pro pâtre vicem hofti retulii-
10 leprædicetur. Mox in Bulgariam caftra mouit, quæeius imperium detreda-D«,vbipaucis menfibus inferioremMyfîam irainfeftauit, vt prædæmultum abduxerit.Demum ne re infedaè prouincia abiret, Bodum eoruni metropo-limobfedit. Tertio vrbê menfe expugnauit, caq; potitus, Bulgarorum Regem,nbsp;cum vniuerfa Myfta, ftipendiarium iibi fecit. Mariam filiam, Carolo Claudo, nbsp;Caroli filio,qui apoftolica audoritateSiciliæ regnum occupauir,]egitimo ma-trimoniocollocauit. Ex qua Carolus Martellus natus eil, qui vt deinceps fuonbsp;loco refctetur,e CIemetia,Rodolphi imperatoris filia, Carolum genuit, Lodo-uici Regis
JO
pattern. Ad poftremum, tertio fui regni anno cxceflic humanis, in magiiainfula diem obiifle ferunt,amp; in infula Budcnh,acin edc Diuæê^irginis,nbsp;Pontificum permiflu fepeliuerunt.
Ladislav s, quem Chunum deinde Vngaricognominauerunt,Stcpha- Ladißaut ^^^ti filius,vir atroci ingenio, amp; animo magno, belli potius quam ocij cu-pidusjhoneftati parumintentus, propriæque libidinis moderator exiguus, eo-«cm, quo pater mortuus eft, anno, omnium confenfu regnum fufcepit, ac ritenbsp;coronatus eft, quodanno falutis feptuageftmofexto,fupraduodeciescêtenum 12,7nbsp;mnleleginius. Haudmultumpoftinitum pacatumque regnum, Boemicumnbsp;bellum rcdintegratur,quod Stephani fuperiore vidoria extindum efte videbanbsp;tur.Nam quum Boemi fines immodice amplificare pcrgerent,quod Vngari æ-quo animo ferre non poterant,hinc bellum inftauratur.Morauia,dc cuius ftni-
40 busagebatur,huiufcereicaufafuerat. AuxitVngaris animum,amp; ingens ad bei mmirritauitoccafto,quäillatempora attulere. Nam quum Othocarus,vtpau-lo mpratetigimus, cum Rodolpho Imperatore ob Auftriam diflentire coepif-mt, ac grauiflimum inter fe bellum vterque moliretur, Imperator Pannones,nbsp;ßoeniorum hoftes, ad hoc bellum multis legationibus tune follicitare cpit,nbsp;Înbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^iixiliis y ngarorum adiutus, multum fibi vidoriæ fperare pofte.
adiflaus ad exoptatum bellum inuitatus,fidam vtilcmque focietatem pollice-tur. Intereavtrinque nonnulli amici interceftere,vtRodolphum,Othocarum-quereconciliarentjveriti ft hoc inteftinum bellum gercretur,haud paruo Getto nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;excidio futurum. Quare horum opera ita inter eos conucnit, vt bellum
® nius vtrinque contrada dirimeret,filiæ vltrö citroque darentur, Carinthix arniolæque prouinciæ dotales fièrent, ac Auftriadeniq; Imperatori cederet.nbsp;0 olphty Auftriam adeptus,Othocarum in verba fua,morc maioruni,iurarenbsp;xpolcit.id ille,qui elato femper animo fuerat,grauiftimé tulit,reputans fc hincnbsp;^ctiiurn cdomino elle fadum. Difeordia hinc noua redintegratur,indicitur v-mq, bellum.Imperatorcu LadiftaoRege focietatem init3fdusq5 perpetuum
C ij
-ocr page 344-304 ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R. percutit, mox Pannonica exorat auxilia, quæ prxfto afFuere. Qoum in cerW-inen,inftruâ;a acie, vtriq; dcfcendiflent, vixq; mille pairuuminterieâumefl^*nbsp;fpaciûjOthocarus Rodolphi copias vcreri cpit, amp; V ngarica bello mukonbsp;gis auxilia abfterrebant. Êxcemplo rei fux confulens, de concordia cogitauij)nbsp;mittit legatos,per quos iuraturumfe rite pollicetur, fi modo honoris fui caubjnbsp;intra Auguftale tabernaculum id clàm fiat. Accepit conditionem Imperator)nbsp;illiusque lepido commente pudorem elufit. In medio (quoddiximuslipac*^nbsp;Augufiale intenditur,Imperatoris iuflu,fuggeftus hercle fublimis intus, cû le*'nbsp;la paratur, Mox ipfe diademate, imperatoriistjue infignibus plane confpicuu^nbsp;confidentibus imperij Eleâ:oribus,cçterisq5infubfelliisritè Proceribus,Oth0'nbsp;carum acciri iubet. Is cum paucis Optimatibus tentorium ingrelTus, prxreuC'nbsp;renter fuggeftum confeendit, ac fupplexadeius genua coftitutus, dumexme'nbsp;re folenne facramentumpræftat, ecce tentorium ex induftriacompofituin)*®nbsp;parteis quatuor ex improuifo folutum decidit. Callida ruina Othocaruin)^nbsp;Imperatoris genua fuppliccm,vtrique exercituifpeâtatum exhibuit.Hinc Ak'nbsp;manni gloriofum,amp;: è folio præfidétem Imperatorem hilares, hinc trilles Boe'nbsp;mi, fupplicantem Regem fpedabant. SubticuitOthocarus inpræfentja,amp;^gt;*'nbsp;dignatione completus domum rediit.Hoc vbi Margaritæ vxori,cuius iureAu'nbsp;ftriam acceperat,n unciatum eft,to t virum ilia conuiciis afFecit,donec aduerfgt;snbsp;Imperatorem,abolendç huiufee turpitudinis gratia,bellum inftaurarit.Rolt;i®^'nbsp;phus, violate fdere, poft vbi fe ad bellum prouocari confpicatur, exercitu*nbsp;reparat. Ladiflaum Regem,focietatis iure,in expeditionem Boemicamitero*nbsp;inuitatjcuinil erat antiquius,quàm cum Boemis, qui cum pâtre auoque cetrî'
rantjfortunamexperiri.Coaôtis quæ potuit auxiliis,fua cû Cæfareis caftraiu*' git.In vlteriorem Auftriam,haud procul àripa Danubij,vtriqj conuenere.Boe*nbsp;mijinultitudine roboreque,Sueui amp; Vngari,ordine amp;arte fuperiores erat, Hî'nbsp;to figno manus conferunt,dimicatur atroci diu vtrinque pugna,cccidere ex'^'nbsp;traque parte quàmplurimi. Ladiflaus auitæ cladis memor, nil aliudquàintor'nbsp;campo Qthocarum auidiùs difquifiuifle vifus eft. Regem tandem Boemotu®nbsp;inuenitjinuentumque ad fingulare certamen prouocauit,accepta coditione,e ;nbsp;prælio, fi quid Vngarorum Annalibus tribuendum eft, eum Ladiflaus intérim'nbsp;ciflè fertur:quarc inclinata acie,Boemorum ftrages longe maior fuilTedicflü^'nbsp;Nonnulli Othocarumà fuis deftitutum,à duobus Stirienfibus toto prælioÇ^;nbsp;fitura prodidere,vt fratris mortem,ab eo per iniuriam interfedi, vlcifcereut'^'nbsp;quem vbi inuenere, continuo obtruncarunt. Corpus, Rodolphi permil*O)^nbsp;Boemiam relatum,regio honore fepultum eft. Venceflaus, huic in regnonbsp;ceflîqvtinfràfuo loco referetur. De bello Boemicohaólenus. Poftquanib^nbsp;diflaus opima in Vngariamfpolia retulit, ne parum quide fuo nomini fecit ir*-ccfl'ionis, quando præ hoc duntaxat facinore, patri ac auo præfercbant
nbsp; Et ex hacfocietate,quam cum Rodolphe Imperatore olim iniueraqregno^
tumocij compararat,vtannos aliquot pacatumregnumhabuerit: deinde^ 1181. manum ex infperato præliumexarfiqanno falutis idoâ:ogefimèfecundo,lopnbsp;millefimumamp;duccntefimumaccidiire fatentur. Oldamir enim, Cumatiofnbsp;Princeps, coaólo exeÆitu, ad lacum, quem Hoodum vocant, caftranbsp;mox Vngariam hoftiliter inuaderet,deinde intolerabili vaftatione exhauk^ nbsp;in ditionem plane redigeret. Ladiflaus,audito Cumanorum tumultu, cotnp^^nbsp;ratis legionibus, his occurrit, vt ab herum rapinis regnû alTereret. Poftero ,nbsp;vbi collatis pugnam fignis conferunqgrauiflimum initur præhum. Dum inbsp;ciflîma vtrinque pugna committitur,Lorandus Thomæ filius fortiternbsp;fie dicitur. nam dum cum Cumanis manum conferit, quàm plurimesnbsp;infefta multos hafta confodit,non tam verbis,quàm exemple fux fortitn gt; \nbsp;Vngaros ad viétoriam incendit.Qmn Sr xquiiTima fibi in hoc prælio nactiinbsp;numinamam fuperuenientibus ex infperato imbribus,eorum arcus,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,,
rimumconfidebant,vfque adeo remiflî funqvthis nihil vitra profccerinc^ re inclinatis hoftibus,tantum animorum his acceflit,vt ipforum impetusnbsp;qua^
-ocr page 345-DECADIS IE LIBER VIII. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;joy
10
quaquam vlterius toleraripotuerit ; protenintpaffimhoftes j quibus magna cx parte cæfis, multos etiam capiunt, regionemvniuerfam longé lateq; diripiunc.nbsp;Poftrenio onuftipræda Vngari,domumouantes rediere. Qmim ex Cumano-rumftragepaucifuperfuiffentjhicolleótis reliquiis,qui difiecti olim fuerantjadnbsp;Tartaros côfugerunt, vt fuam his tutelam ôc vltionemcommendarentj hos dienbsp;noduque follicitant,aliosque Cumanos^qui primo ingreflu,ob Cutenis interi-tutn,eis adhæferant,ûniuiq; cômilitarant,fautores ac patronos adhibent. Qua-reconunotiTartari,anno falucis ducentefimo oótogefimoquintojfupramille- î 2.8 y.nbsp;fimuiUjVngariamrepecunc.Iterum vlteriorem paflim Vngariam igni ferroquenbsp;vaftant,amp; inftauratos paulö ante pagos diripiunt,homines ex more interficiut,nbsp;niultos afferunt in feruitutem,cunótapecoraabigunt,Pefthum vfq: cunlt;3:a po-pulantur,nulla vi,fecunda hæc illuuies coerceri potuit. Ladillaus cum Carole Siciliæ Rege affinitatem ante contraxerat, hie enim Carolus, Lodouici Re*nbsp;gis Galliæ, amp; Roberti frater fuit : qui in Syriam pariter nauigarunt, ceperuncnbsp;f)amiatam, quam deindepræLodouici captiuitate, Saracenis reddere coaótinbsp;Hint. Hie Siciliæ regnum,è Germanoru ac Frederici fuccefl'orum manibus eri-puit,quum ante Germanos, Nortmannorum aulpiciis regeretur. Nam Conra-Hus Frederici filius, è Germania profedus, Apuliæ regnu fufeepit, cuius Man-Hcdus,ex concubina Frederici quondam Imperatoris filius, regnum obtinuir,nbsp;Hninonlongèà Beneuento,a Caroli copiis fuperatus,occiditur. Item non mul-fo poft, Conradinum Conradi filium, amp; Frederici nepotem, in finibus Albaninbsp;®gri Carolus fudit, fugauitque, ac fubinde captumfecuri obtruncauit. Ladii-husigitur Caroli filiara,vxorem duxerar,quam quidem neq; pro dignitate tra-^^uit,neque coniugali amore amp; charitate profequutus eft. Cumanarum nan- *nbsp;S^camoribus diftra£tu,multasexhis fibipellices,præterfas amp; æquum, admo-niffe feront. Illegitimo igitur amore plus æquo flagrauit, amp; in carum ditionemnbsp;nunefetotum afleruifle perhibent: ex his potiftlmas treis nominant, Aydnam,nbsp;Cupchecen,amp; Mandulam.Qi^re fuis optimatibus vfque adeoinfenfuseftha-^11 niagis,quàmfuum Regem huiufmodi turpitudini obnoxiam, odifgt;nbsp;ft viderentur : hinc Chuno Ladillao cognomen eft inditu ; vitæ impudicitiamnbsp;^dPontifieem maximu detulere. Quin etiam in deprauatæ fidei fufpicionem,nbsp;Cumanarum confuetudinem, venifte memorant. Item cæteris Chriftianænbsp;eipablicæ Principibus hand parum fufpicionis iniecit, ne Regis exemplo Vn-§ari, qui quandoque ab inita olim fide defecerant, in prifean/ maiorum labemnbsp;^i^ciderent. Iraq; facrofanótoSenatui vifum eft, mittendumefl'einPannoniamnbsp;ftgatum,Philippum Firmanum,ciuem amp; Cardinalem circumfpeótum,apofto-fedis legatum créant. Hic continuatis itineribus in Vngariam contendit :nbsp;9Uo vbiventum eft,nontam Antiftitum,quam Procerum rogatu quotidie fol*nbsp;^citatus,Regem primo mitiflîmis admonitionibus hortatur, amp; orat, prophanisnbsp;pentempellicibusabftineat,colatfanlt;ftum amp; coniugalemthorum,nihil ab or* nbsp;modoxafide agat alienum. Nam quicquid in cæteris humilioris fortunaevinsnbsp;Qaninatur, id in regia perfonamulto confpedius grauiusq; notatur, atque nonnbsp;^ûiuria. Nam qui ad regendos amp;caftigandos alienos mores nati forent, ira eosnbsp;oportere, vt ne minima quidem ab aliis turpitiuline notari pofl'ent. Idnbsp;^ft potiffimum veri Regis officium,tale de fe cæteris,qui parent,exemplum e*nbsp;'^rc, vt hinc omnes perdifeant optime viuere. Qmnetiam feueriùs increpare,nbsp;HUod Chriftianis prophanos populos anteponat,quôd deinfidelibus amp;: alieni-S^nis potius, quam fuis benemereri ftudeat, quod execrabiles Cumanos ma-lo 1^ ^uamVngarosamet, quodhinc non parum fufpicionis de fe ipfo fufeitarit.
oinde monere, hortari, corripere, ac feueriùs incufare, anathematis pnas ^ßium interminari,nicorreólis amp; caftigatis moribus,religiofiùs laudabiliusq;nbsp;^Jierit,^ mutato viuendi more, fe à catholica fide nequaqua defeciffe oftede-Ad hæc Rex eo pertinaciùs priftinis moribus inftare, excolere concubinasnbsp;hementius,amp; fe perditæ libidinis,amp; peruicaciç maioris indies fore,vulgó fa-^^i-His Legatus propemodum cómotus,anathematis Regt notam inuflit, V n*
C iij
-ocr page 346-ANT. B O NF I N II R E R. V N G A R.
garis demilTas barbas interdixit, iuflit crines rondere. Pileorum Cumanci^^ vfum, apoftolico edido inhibuit, poftremo antiquatis Cumanorum riti^^.^nbsp;quos Regis exemple multi paflîni im|^iberanr, Sâ confirmata fide catholic» nbsp;Italiam rediit. Non multo pôft temporc,Cumana confuetudo Régi pernic**^nbsp;12-99- fa fuit: nam anno vndetriceno, fupra millenumjà falute Chriftiana, haudpf®nbsp;cul à caftello,quodKerefzeg Vngarinominant,à Cumanis,quos in delicüs^^nbsp;bebat, miferabiliter intcrfedus elt. Huius temporcjgloriofa Pannonia»*^nbsp;laude defecit, vtinferiùs loco fuo referetur: liquidem inteflirio bellonbsp;ri cpit, quo pagi, emirates, amp; oppida vfque adeo igni ac ferro vexata fun^ icnbsp;ad vltimum exitium redada viderentur : quare nufquam pacem Srcocoro*^nbsp;cernere erat,ac diuitc necubi lice bat intueri. Nobilitas,præ grauiflimacgd^nbsp;te,ad rufticandum,amp; quod vix credi poteft,ad bigas duarum rotarum,plaui^nbsp;redada funt. lamquum boues, cæteraque iumentàdefecifTcnt, propterretinbsp;inopiâ,bigisvtebanturhuiufcemodi,quæab hominibus trahercntur,quosB^nbsp;diflai currus adhucnommant. Quiimenim propter inteftinabellafequoti^nbsp;mutuo popularentur,eô pcruentum,vt abfumptis gregibus amp;: armentis,con^nbsp;gati pro iumentishomines, carros traherent. De Ladillao liadenus,nunc^nbsp;Andream Venetum rite defeendamus.
RERVM VNGARICARVM DEÇA-
DIS SECVNDÆ LIBER IX.
NtEAM Ladiflauscrudelefatûobiret,quumannisc*^' citer quatuordecim regnaffet, Andream, quem Venetumf^nbsp;cognomento dixerunt,Vngariin Pannoniam induxere,amp;^*^'nbsp;lutauere Ducem,qul in demortui Régis locum fubrogari ÏO'nbsp;let. Huius nimirumorigo altiùs aliquante repetenda,nequgt;*nbsp;lii fori.T perquam riecelfarium omittatur, néve ab re infp^'nbsp;regni veniflevideatur. Andream Secundum, BelxQu^j,'
amp; Colomanni Ducis pattern fuifl'c diximus. Hune quo que, fummi Pontilî^'^ hortatu amp; audoritate, facrofandte expeditioni præfedum, poft vxorisnbsp;in Syriam nauigafl'c,ccpifle Damiatam,amp;præclar.a multageirifîe. VenetacU'*^nbsp;rcuedum,vt perhibentjin finum Adriaticum,ab Hcftenfi Principe, veterih^'nbsp;fpitc magnified exceptum.-qui vt tantum Rcgem,de Chriftiana republicao nbsp;me meritum, cum magna laude reducemfamiliariùs exciperet, gnatiri*^nbsp;pulchritudinis illi femper adftare iufrerat,amp; accubanti omnia miniftrarCjVt^'nbsp;fpitalem cuidcntiùs aperiret alfedum. At ille,perfpeda puellæ venuftate/^c'jnbsp;liberali,acmiraingenij dcxteritate,cofeflimexarfit,ac eomagis perditè,lt;î5nbsp;fe vxore carere nouerat: quare patri eodem die, amorem fuum ingenue jnbsp; puellam in vxoremexpofeit. Pater, qui fe longe inferiore efî'e nouerai, nemnbsp;tunæ acceflionem filiæ intercipcret,fcd vt fuam confirmaret, non modonbsp;lubcntifiimè annuit,fed earn mox accitaminmediû,addudisarbitris,deiplt;^^nbsp;fauit. Andréas eodem^quodcfpofatafuit,die,apud focerum nuptias fecit,nbsp;iugiumqs tranfcgit,deinde,vtparerat,fecumduxit in Pannoniam.HçcAnmnbsp;vita defundo,accitis Pontificibus, ac magnaProcerummanu, fccûduniR^Pj-exequias,fc grauidam veris indiciis oftedit, Paucis póft diebus,impetraM^nbsp;^fione, ad pattern rèdiit, amp; Hefli vitam duxit, hîc tempeftiuum pucruniçm nbsp;cui Stephano nomeneftinditum,quem Vngariæ Regis filium omnes cfî'epf^^nbsp;dicabant. Faciebat rumori fidem pueri elegantia, regiaque indoles, qua^nbsp;conttouerfiam hune regio genere natu elfe teflabatur : confirmauit dein jCnbsp;ipfa, nam ephebis nondum excefferat, quum immatura imperandi cupitlinbsp;pcrcitus,auum dominatueiieere conatut. Sed quum tesc fentetiaminuse ,nbsp;nij[ret,hinc eiedus, in Hifpania ad lacobum contendit, Aragoniæ Regem,nbsp;fororem fua, Andreæ Regis filiam,vxorem olim duxerat : ibi aliquandiu cnbsp;moratuSjdcinde inltaharediit,fi qua forte dominandi darctur anfa.Rmm® i
t
»
f
Z
t-
;î!
r
r
ii
ifl
S
js
Üi
If
r
¦if
if'
!
p'
Ï
b'-
ff'
[ff- t *h '¦quot;quot;'i^'^'-'^'-'ai^ofO'^cctilt;io,diciiiæRegi,exiviariavxore,Kegis vngariç fmellæ quinq; fuere. Maior natuCarolus Martellus Vnga-
b
(F
1*'
DECADIS IL LIBER IX. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;307
tcspoftvbihunc rediilTe acceperant, prætorem continuo elegcrunt, vt virunx Vrbinobiliflimum præficerent.Inita prætura, aut aui opera, aut ciuium faólio-^e,aut culpa fua, quod nondum fatis cotnpertuin habeo, non multopoft teni-pote hinc exaÓtus,Veneciasconfugit.Vbi aliquantifper diuerfatus, patricij cu-'ufdatn viri, ex Maurocenoruni familia nati, amp; nimirum ditiflimi filiam, atni-cÔfilio adaduSjVXoreni duxit,cuiThomaflina nomen crat, foceriq^ patrimonium ampliflimum, iure dotis accepit. Ex liac filiumgenuit, quern ex auinbsp;ttomine Andream vocari iuflir,in V eneta natus amp; educatus vrbe, hinc cogno-?^iiccepit. Auunculos naclus locupletiffimos, natu aliquanto grandior ef-''tus,non tarn fponte,quam fuis inftigantibus,ad auiti regni fpem follicitatur:nbsp;ptoinde viuente adhuc Ladiflao,in infenfi Regis inuidiam, «àplerifque Proce-j us in Pannoniam ducitur. Ne auiti regni portione defraudetur, pofl Ladis-'^egis interitum, omnium fufFragiis popuioru Rex dcclaratur, coronæ infi-o ibus rire donatur.Quu è Stephano, Andreæ Regis filio,amp;; Thomaffina Mau-^^^^na natus eflet,gentilitiamatris infigniavfurpauit, Sccrucistatiim circulu,nbsp;^^^cæteris Mauroccnorum agnofccretur,inferuit.Parentis nobilitatemvfquenbsp;præueneratuSjVt rerumpotitus,humilioris fortunæ infignia,præ matris à-,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iliius vrbis reuerentiajuon fprcuerit:fcd ad bella,quæ geflerir,redeun-
Aditapoteftate,in Auftriamfortianimoexpeditionemfufcepit. Habi-p^j*^ptgrè deledtujamp;comparatis copiis,in Auftriamcoceflit, vicos paflirn po-incendit, oppidapleraq; vicepit, multos captiuos abduxit. Et re fat iiii'^'^^'gefta,quum fenonnullorumfaflione follicitari intellexiflet,in Panno-iud Inbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quaminciderat,veramcfiTecompcrit,propemodum
tç ^^bquodinitum bclllim conficere nonlicebat,vt Auftraliumimprobita-tj^^^perfidiam prodigniçate vlcifceretur. In fadtiofosnouo Principinequa-fæuiendilhï elTe cenfuit,conniuendumpofius,amp;plcrunqi dilfi-Uchfeucritate potius, quam dementia, darum nomeii 1 ti^jj^°^''^t-Hincergo magis coniuratis adaudi fuftt ahimi,quippe qui gruden-^^^.æ^tiamque Regis pro ignauia capiebant.Horum Principes, loannemnbsp;hem Vgrinum, Pochi filium, amp; Vilacho ortuni memo-cæceris coniuratis,à Bonifacio Pontifice maximo,Carolum pue- purlegacos expofcunt.Pontifex non folùm Procerum efflagitatione, fednbsp;Siciliæ Rege,qui hsereditario iure per filium ad fe regnum pertinerenbsp;Vijj'h'ibatur, impulfus ,in medio fenatu, Carolum, Caroli Siciliæ Regis filiun»,nbsp;o.Q(,^^ttumadhucnatumvndecimum, Pannonibus mittedum elTe cenfuit.At-^Ud; A re grauiflimumapoftoliciSenatusconfuItum fadumeftjcuiusnbsp;Carolus, anno falutis ducentefimo nonagefimonono, fupra mille- jnbsp;^^hiente adhuc Andrea Rege, in Vngariam vcnit. Vcriim ne Caroli i-.^turorigOjpaulo altius repetendaeft.StephanoQ^rto,BelæQuartifilio, nbsp;fortita nomen, quæ Imperatoris Græcorum quon-/^^tierat.Hanc pater Stcphanus,CaroloClaudo, Caroli filio,qui audo-.^^^^t:entiaq; Senatus apoftolici, Siciliæ regnum fibi vendicarat, legiernbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;coniugauit. Ex hoc coniugio Carolus Martellus natus eft, qui ex
. Sætmentia, Rodolphi Imperatoris filia,pucrumgenuit, quern Carober-Robertum,primo nominarunt, fedinVngariam transmif-Carolum tantum vocauere. Inhocaliquantulu Vn-turn Annales errarunt, nam Carolus Martellus,amp; non filius, venir mVn-^gt;a 1^ ^luidemCarolo Sccûdo,Siciliæ Regi,exMaria vxore,Regis Vngariç
J'- Vt-mvuo, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;XU-VLV. XVld-lWi XlcXLU. V^U.L VXLLÔ XVX UL L VXX Ud T XI^lt;1~
' ^^dit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;materna, fecundus Robertus, Calabriæ Dux, Neapolitanum, hæ-
quot;^^t^tins Philippus ,Tarentinum obtinuit prihei-ptima , dementia nomine, Carolo, Philippi Regis Franciæ eft.Blancam fecundam lacobus, qui Siciliæ imperabat,vxo-Leonora,Fridcricus Arago,Iacobifrater,coiugem accepit.nbsp;Blodo, non ignobili rerum vetuftarumhiftorico,accepta hint. Sed alianbsp;C iiij
-ocr page 348-}o8 A N T. BONFINII RER. V N G A R.
nos adiieiemus, de Caroli primi genealogia,Sicili3E Regis, explumbcistabuli^ excerpta,quæ Neapoli in eins fepulchro comperta funt. Qua quidem in re vernam mihi poftülójii vtres vniuerla notiorfiatjlógiore diücrticulo vtar. Coö' jnbsp;ftantiaregina, Regis Guilielmi filia, profeÊlö Chriftianiffimi^ quamuis Panof'nbsp;mitana monialis efl'etjiuiTu tamenECciefiaèjHenrico Imperatori,a Sueuagenf®nbsp;natOjConiugata cft. Ex quo quidem connubio Fridericus Imperator natus eft
I o j 8. adEfimvrbem^falutis anno qumquagefimooólauOjfupramilleiimüjDiuiquO'
que Stephani folennibus. Hi primis cptis regnum occupare haudquaquaiö potucre,quiaTancrcdus,Rogerij Regis filius, illegitimo matrimonio natusAjnbsp;cerrimèrefiftebat.Defundo Tancredo,cxpeditioiterüm in Siciliae regnum^nbsp;1178. hisreparata,Dominicæfalutis anno centefimo feptuagefimoodauo,ftiprangt;f'nbsp;lefimum,amp;: regnum vi fumma occupatum eft.Conftantiæ, Fridericus filiusnbsp;eo regno fucceflit,regnauitannos vnum amp; quinquaginta. ImpcrauitRonaaff^^nbsp;aufpiciis, annis duobus lie triginta:Hierofolymae verb, duodetriginta.DeHf*nbsp;ætatis fuç anno qüinquagefimofexto, pofthæc incarnationis DominiezanO*
II y I. millefimo ducenteiimo quinquagcfimoprimo,idibus DeccmbribuSjinDf*)^
Luciæ folennibus, ei no folû aqua amp; igni interdiélum cft,fed pontificiaaud®' ritate, ab Innocentio Pontifice Quarto, in Lugdunenft fynoao,impcrionbsp;J gatus eft.Sed anno Domini millefimo duceteftmo quinquagcfimoquintOjP^J.
die Diuæ Magdalenæ folennium,extinétus eft,Conradus filius huic rite fuo^'^ fit. Annos circiter duos, Ncâpolitanam hic vrbem obfedit, mnia diruitjynbsp;fi délia Romante Ecclefiç obfequiaprçftabant. Conrado Manfredus,illegi^,nbsp;natus, in regno fucceirit,annos decs regnauit.Qui adBcncuentumamp; vidus^^nbsp;interfeótus eft, quippe qui ne citra dolum quidem ex Alemannia nurumnbsp;accerfiri,quia Conradus,Conradi Regis filius,extindus erat. IncofultaRuiU^nbsp;na Ecclefia, Principum rcgulorumque iuflu, Siculi regni coronam vfurp^jjnbsp;Q^od amp; cæteri Siciliae Reges faditabant,quippe qui per vnu Panormitan^^jjnbsp;filicæ Antiftitem, regalibus infignibus pro arbitratu fuo initiari folebanf-haec Crfolus Comes Andegauenfis, (ecundus Lodouici Regis Fraeix fib^*^ !¦'nbsp;Bianca, Caftiliae Regis fiiia,qui frater Lodouici Regis Franeix fuit, Proui^nbsp;Comitis, amp; inter Diuos ob vitam fanóliflimè dudam redaóti, Beatrice^nbsp;mundi Berengarij, Prouinciae Comitis filiam nouiftimam, amp; fixredem,'^'^^,nbsp;vxorem,ex qua Carolus natus eft. Vrbanus deinde Pontifex maximus, öi*nbsp;1174. Quartus,Dominicx falutis anno millefimo ducentefimo feptuagefimoqu^fJnbsp;Carolum Andegauenfem, aduerfus Manfredü Sicilix Regem excitauit,^^^{nbsp;aliter ätque Romanx Ecclefixpropugnatoremè Galliis euocauit,Sicib^^nbsp;regni ius omne contulit.Sed quum Vrbanus cxccififlcthumanis,neccon^jnbsp;rum fücceirumviderepotuiftct,Clemens PapaQuartus,primo fui ponti^^^Jnbsp;anno, Carolum primuni, de quo diximus, in Lateranenfi bafilica, SieuHy^ ('Jnbsp;*117y. coronaritedonauit,Dominicxfalutisanno ducentefimofeptuagefimoqu^^ inbsp;fupramillcfimum. Qui quumregnum dextris aufpiciis adoriretur, vniu^*^ |nbsp;m ditionem fuam breui tempore redegit. Sed quumCarolus primus, innbsp;dojCui Fogixnomei^ftinditum,extremumvitxdiemclaufiflet, corp^^p^^,nbsp;in bafilicamNeapolitaiiamtranflatum eflet,Carolus fecunduseius filiuS^ jjz jnbsp;nitanus Princeps rite fucceflit. Sed iam de Carolo fecundo, eiusque jjii 'nbsp;täte dicendum. Huic ex vxore Maria, Regis Vngarix filia, filij quatuot^^ .j,,nbsp;fuerc,marcs nouem,fminx verb quinque.In primis Carolus Martellus )nbsp;ceps Salcrnitanus, qui viuentibus adhuc parentibus,Rex Vngarix creani^^^j,nbsp;Lodouicus Epifcopus Tholofanus, inter Diuosnon immeritb relatus:R^nbsp;tus,Dux Calabrix:Philippus,Princeps Tarcntinus:Raymundus, Bereng^^jj/nbsp;item loannes, amp; Chriftianus.Ioannes,Dux Dyrrhachius:Petrus dcniqnC)^^^/nbsp;uix Comes.E fminis autem primigenia ftiit Clementia, quam Carolus .nbsp;eins vxorem duxit:Blanca,coniunx lacobi Regis Aragonum:Leonora,nbsp;hei infulxSicili.x Regis vxor, Maria verb, Regis Maioricarum;amp;: Beatn^^,nbsp;niquCjFerrarix Principis^quo quidem cxtinlt;fto,Bertrando,c Bauciorunf^^^j,,
le
i
DECADIS II. LIBER IX. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;3olt;gt;
Io
io
lianato,cotnitiq; Montis Cambiofitraditanuptui. Sed Carolus Secundus,in regia Neapolijialutis anno niillefimotrecentefunooä:auo,quartononas Maias, 1508.nbsp;regni verb fui vigclunoquinto , extremum vitæ diem claufit eique Robertusnbsp;in regno fucceflic, quum Carolus Martellus, primigenius frater eius, Vngariænbsp;regnum eiretairequutus,vt infra referetur. EthicElifabetha,Rodolphi Roma-norum Regis filiani,vxorem acccpit,exquibus Carolus quartus, amp; Cleàientianbsp;fccunda nata eft.Et Martellus,fuperftitibus adbuc parcntibus, Neapoli humains exceffit, amp; in baftlica vnà cum vxore,prope maiorum monumenta fepultus.nbsp;Carolus verb ftlius in Vngariæ regno, amp; in principatu Salernitano, patri ritenbsp;ftcceflit. Vt multarum rerum cognitio non inutilis amp; breuiflimahinc pofterisnbsp;oiiatur, aliquandiu in hac egreftione nobis immorandum eft. Robertus,vi-üente pâtre, quumDuxCalabriæ foret, Violantam, Petri Regis Aragonum fi-nam,libi coniugauit, hinc Carolus Dux Calabriæ natus eft. Patre nondum re-Snum aftequuto, quum eius mater paulb pbft vitadecefliflet, Robertus Sanli-Maioricarum Regis ftliam, Violantæ confobrinam, vxorem duxit, exnbsp;Snanullifuperfiierefiiij. Patri quoque Carolofecundo,ex declaratione B oni-^^*jPapxO(ftaui,amp;auiftoritate,in paterno regno fucceftit, amp; non Carolus,Vnnbsp;Rex,nepos cius,amp;: Caroli Martelli filius.Annoautemnatalis Domini milnbsp;^ntno trecentelimooiftauo Sc calcndis Augufti, Auinione, à Clemente Papanbsp;-tauo, vna cum Sanfia coniuge coronatus eft. Is annis tribus amp; quadragintanbsp;^^gnauit, amp; menftbus obto, diebus vndecim,Neapoli diem obiit,in Diuæ Cla-¦ætetnplo fepultus, ætatis verb fuç anno fexagefimotertio. Hinc Ioanna fuanbsp;^^Ptis,regni ditio nemforritaeft. Sanfia regina, poft Regis obitum,vidualem innbsp;dignitatem habitumque per annum pulchre feruauit, in ccenobium fan-æCrucis deinde fe redegit, inter fanbtimoniales profebtb caftiftimas, vbi adnbsp;^æutnvfqucmillefimum treccntefimum quadragefimumquintum Domini- 1545?nbsp;p J^^iiuitatiSjCum maximahumilitatepaupertateque,vitamexegit.Philippus,nbsp;iincepsnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;duxit vxores, alteram, Defpotis Græciç filiam,alte-
ÎO
ö Caroli,cni de Vafalis cognomen erat, è priore filij quatuor,duo mlt;es,f-^7 duæ. Primigenius Petrus fuit, maternæ hçreditatis iure, Defpotes Ro-^niæ(vtitaloquar) cognominatus eft, amp; Maioricarum Regis filiam, vxorem qua ftirps nulla promanauit. Viuo adhuc patre obiit, amp; inæde Diuinbsp;^ninici prope auum fepultus eft, eius frater, Carolus natu minor. Filiarumnbsp;jAlamannie Regina, Beatrix verb altera, Gualterij de Brenna vxor, quinbsp;pAtl-ienarum,amp;Licinij Comes cognominabatur,ex quanulli fuere liberi.nbsp;p^p'^^^aiinaverb, Philippus Princeps Tarentlnus,quçBalduini Conftantino-inregnofucceflit,tresfilios, foemellas verb du- ^Qbertum in primis, qui parentibus iure fucceftit, deinde Lodoui-Pri* ^^dippum, poft hos Margaritam amp; Mariam. Poftremb Philippus ifte,nbsp;Pülr quot;Carentinus, Neapoli mortuus, amp; in æde Dominici prope pattern fe- *nbsp;HiQnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^'lymundus Berengarius abfque vxore filiisque diem claufit extre-
9111)^ nondum facris initiatus, puerextinbtus. Chriftianus quoque ^^^^^^o°^^^P^i^ei^^lt;dhuccaptiuuseflet, in pueritiajiaturæ fatisfecit. lo- ^^^Qponefi vel Amoreæ Princeps, amp; Dux Dyrrhachij, illius peninfulænbsp;quumnullum filium haberct,amp; ilia virum ali-v^uente priore fibi defpondiftc diceret, faifto diuortio, Agnetem,nbsp;tojnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Peitocolocenfis filiam,fibi legitime coniugauit. Hinc filij tres nati,Ca
ÎÛ
Cejpjf^y^iächij Dux,item Lodouicus,amp;Robertus. Neapoli loannes vita ex-ditiusp^^^^iui Dominici bafilica, iuxta patris monumetafepultus.Petrus, vl-^^folifecundifilius,Germaniç Comes,inprælio,quodpro Florentino-momcni (vti nunc aiunt) Catiuum geftum eft, vnà cum Caro-d-iOjPfidippi Tarentini Principis filio, interiifle dicitur. Sed iamad cij Caroli filias deueniendti:ex dementia,prima eius filia,amp; Caroli Bau-P^dippus RexFranciæ procreatus eft, qui exfilia Burgundiæ Ducis,nbsp;Regem genuit. E loanne verb, amp; filia loannis Boemiæ Regis, Lo-
-ocr page 350-310 ANT. B O N H N H R E R. V N G A R.
douicus cft cditus ,Dux Andcgauiæ ,Bituncenfis,amp;Burgundiæ, itcmregini NauarræjComitisViftutuniolimvxor.Sedex Carologt;amp; filiaDucis Borbonix»nbsp;Carolus Rex Franciænatuseft, amp;Lodouicus Dux Aurelienfis. Ex Blanca,le*nbsp;cunda cius firia,amp; Regis Aragonum vxore, multi Aragoniæ Reges profluxere-Ex Leonora tertia, FridericiRegis Trinaeriaî vxorejhipromanaliereferuntur»nbsp;in primis Petrus Rex, ôc filia, Regis Aragonum vxor, deinde loannes DuxA-thenarum.ExfiliaFridericiamp; LeonoræjElifabethaorta eft, quæBauarixDu^*nbsp;nupltc,vndc StephanusDux Bauariæ natus eft. Atqui Petrus Trinacrix rcJ^nbsp;Elilabetham,Ducis Tarentinifiliam,vxorem, duxit. Ex qualibetos feptemgC'|nbsp;nuit, in primis Lodouicum,in regno fuccedentem, qui cum maxima Eliûfun*nbsp;orbitate vitam exegit, amp;: Fredericum, cui quot;Conftantia, Petri Regis Aragonuiflnbsp;filia, vxor fuit,ex qua Maria,reginaTrinacriç nata.Eadefunfta, AntonianiW'^nbsp;Ducis Andriæ, fibi coniugauit, hinc nulla proies orta. Præterea Petri Regisnbsp;liæfuere quinque.Prima, Leonora,fecundaj Petri Regis Aragonum vxor,nbsp;qua nati Reges Aragonum,amp;Dux Montis albi.Tertia,fe Melfanæ internbsp;Claræ virgules infînuauit, amp; ob vitæ fanélimoniam Antilles perpétua creat^'nbsp;Quarta,Euphemiavirgo illuftriSjex Maria geiiita. Sed Caroli l'ecundipenul^'nbsp;ma filia,Maioricarum Regis vxot) nullam liberorum memoriam reliquit.Vl^'nbsp;ma quoque Beatrix, Ferrariæ Principis vxor, pari liberorum orbitatenbsp;rore certauit.Sed ex Bertrando de Baucio,altero viro,Cannofino Comité,vo*'nbsp;camfiliamhabuitjCuiMariæ nome inditum,qua: Alberico DelphinOjVtaiu'^nbsp;Viennenfi nuptafüit.
Vervmtamen vtad Reges quandoque Vngarice redeamus, Catol'^ Rex Vngariæ,Caroli Martelli filius, Elifabetham Ducis Poloniæ fororenij^'nbsp;xit vxorem, Ducis inquam,quiGraccouiaz regnumadeptus eft.Ex hisnbsp;Lodouicus, Andreas,amp; Stephanus,de quibus multa dicentur. dementia,b' ,nbsp;roli Martelli filia, quæ Lodouicum, PhilippiPulchri, Regis Franciæfiliii^^\ inbsp;virum accepit, ex quib. loannes infans vix dies odo compleuit, poft patd^.^^nbsp;celî'um editus.Regnum Franciae,ad Philippum Caroli amp; Clementix Cato^' nbsp;cundi filiæ gnatum,deinde translatum eft, cui de Valoys,vti nûc aiunt,nbsp;men erat.Carolus,Roberti Regis filius, amp;:Dux Calabriæ,duas vxoresnbsp;cft. Altera,Catharina ducis Aullriæ filia, ex qua nulla fufeepta proies, eius^^jjnbsp;corpus inædc Diui Laurentij, Neapoh reconditum. Maria verô altera,nbsp;de Valoys filia,fororqj Catharinæ,Auguftæ Conllantinopolitanæ, exqu^^nbsp;natæ finit filiolæ,Ioanna quidem, amp; Maria. Hicigitur Carolus, fuperftitc^^nbsp;r 3 o i. berto, pâtre fuO, Neapoli vita dcceflit, anno natalis Domini trecentefni« ,nbsp;cundo,fiipra niillefimum, Diui Martini die,cui Ioanna filia,in Calabrixnbsp;natu rite fuccelfit. At Lodouicus,Caroli Regis filius, amp; Caroli Martelli
nbsp;nbsp;RcxadVngariaeregnumeuedus, vxorem duxit, Caroli Q^rtiRoman^^/j'
Imperatoris filiam,ex qua nulla fufeepta proles,deinde Elifabetham, fis Bani fvt aiynt) filiam, velut Vngarorum teftabuntur Annales, qui
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;hoc amp; aliis omifere. Ex qua duæ funt ortæ gnatæ, Maria Sigifmundi
xor,quæ in Vngariælt;egnofucccflit,amp; t Adiuga,Duci Lituaniæ coiugat^^^j, patri in Poloniç regno fucccflît,quodcxhçreditate materna fueratafleqt*j^(,nbsp;Andréas verô,frater eius,amp; natu minor,vti latiùs infra referetur, loannai pnbsp;berti Regis neptcm,amp; Caroli filiam, vxoremaccepit. Ex qua Carolusnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'
lus natus eft,poft Andreæ Regis amp; patris interitum, quippe qui nonis'
13 4 y. bribus,annofilutistrecencefimoquadragefimoquinto,lupramillcfini^^py. uerfa: intcrfcôlus eft, amp; in bafilica Neapolitana fepultus, amp; exequixnon^ . pnbsp;xorc fceleratiftlnia, fed ab Vrfulo Minutulo Neapolitano, clerico pient»nbsp;perfolutæ.Sed Lodouicus frater cius, fecundo pôft anno, cum ingcncibu^^^nbsp;piis Italiani ingrcftiis, Andreæ mortem cumulatiflimè virus eft : quipP^!jl)nbsp;vix poft ingreftinn exaélo anno ( lanuario nanque menferegnum aaortn^^j,^nbsp;Auerfam cepit.Qiiô oflîcij gratia,cognati omnes couenere,RobertusPt^^nbsp;TarentinuSjCui Conftantinopohtani Imperatoris cognomenerat,PB'^r
-ocr page 351-DECADIS II. LIBER IX. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;jn
eius, Carolus Dyrrhachij regulus, item Lodouicus S£. Robercus fratres, ^uidemomnes Lodouicus Rexextemplo in vincula coniecit. Dyrrha-¦^gulum Auerfæ, vbi Andreas frater laqueo ftrangulatus fuerat,capite cx~nbsp;^^'^ffit.VenitmoxNeapolim,quamfine dimicatione cepit.Caftellumnouum,nbsp;J. * regia eft tuto fubiuit vitro deditum, quando Ioanna vna cum Carolofi-^ftiremiimpoftta, amp; paucis ante diebus bine profelt;fta ita mandarat. Pacatonbsp;S'lo, Càîolus, loannæ filius ex Andrea, ciÄquatuor cognatis regali fangui-^^natisjiri Vngariam traieéti funt. Carolus edlem anno diem obiit, amp; in Allonbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Regum monumenta relatus. Cæteri in carcere reguli reman-
.^^^jStephanus quoq;,Lodouici Regis Vngariæ filius,filiæ Ducis Bauariæ c5-^^gatus, ex quatantùm Elifabethamconcepit. Veriim vt ad Tarentinos rede-
io
, Robertus Principis Philippi primigenius, Imperator Conftantinopoh-^^Dus,amp; Princeps T arentinus appellatus, Mariam Ducis Borboniæ filia fibi le-gitinio connubio iunxit,Regis Cypri filio prius c5iugatam,ex qua nulli fuper-^Uereliberi.Hic anno falutis treeëtefimo fexagefimo quarto,fupramillefimum, lt; 3 4* ^eapoli mortuus eft, ÔC in Georgij æde fcpultus, Philippus huic frater fubindenbsp;Ucceffit,Maria quoque in eadem vrbe deceftit, amp; in Diua: Virginis æde fepul-^5-Lodouicus, fecundus Philippi Tarentini filius, loannam Siciliæ Reginam,nbsp;,'^^pontificiaderogatione vxorem accepit, hinc Catharina prior nata, breui-vita defunifta. Deinde impetrata Pontificisau(ftoritate,permiiruq5 apofto-cOjaClementeSexto,exiifdemquoq; parentibus édita, quæpauco Aucnio-tempore vixit.Quo Lodouicus amp; Ioanna, præ LodouiciRegis Vngariæ ti-^ore,fe receperant,fed in regnufvti patebit)ab eodem Pontifice reftituti,amp; pernbsp;^etropolitam Piftoricnfem,Ncapoli quarto caledas lunias, Pentccoftes feftonbsp;cotonati.Poft fextum coronationis diem, Francifeaimmatura morte fubreptanbsp;cft.EtLodouicus,vir Ioanna: Reginæ, anno falutis millefimo,treeëtefimo fex- i J 2..nbsp;agefiinofecundo,Dominici afeenfus dic,ad Caftrumnouumexceflithumanis,nbsp;ad monafterium montis virginis,apud matrem ex teftamëto fepultt^s. Ioanna Regina , exaâo dudum anno, fe lacobo MaioricarumRegiconiugauit, exnbsp;^luo nulla proles habita,fed in Hifpaniam profedus, in regno Caftiliæfvr aiunt)nbsp;vitadefunclus eft. Hxc deinde Othonem, Duçem Brundufienfem,virum o-Ptauit,quern Tarentmum Principempaulo póftipfaconftituit,ex quibus nihilnbsp;genicumeft. Ioanna in vrbe Murenfi trecentefimo oëfogefimofecundo falu- 1381.nbsp;tts anno, fupramillefimum, vita defunëta eft,vbi Caroli tertij Regis imperiore-^egatafuerat,amp;adDiuæ Ciaræædemhumataeft.Phihppus,tertius Philippi Tanbsp;tentini Principis filius,Imperator Conftantinopolitanus appellatus,duas con-nigeseftfortitus,in primis Mariam, CaroliDucis Calabriæ filiam, qui Robert!nbsp;Regis gnatus erat, ex quibus nulla proles infantiamfuperauit, deinde Elifabe-thani Stephani filiam, qui tertius Regis Vngariæ gnatus erat. Qui quum finenbsp;prolcTarenti vita decefliflent,Margarita foror iure fucceflit:hxc enim Philippi Tarentini Principis filia, cognatis infeiis, Francifeo Baucio, legitimo fe ma-trimonio copulauit,qui deunde à Lodouico, loannaque Regina, Dux Andrixnbsp;Çreatus eft.Exhis lacobus Baucius,Imperator Conftaniinopolitanus olim co-gnominatus, Princepsque Tarentinus, amp; Antonia, Frederici Regis Trinacrixnbsp;toniunx,gcniti funt,qux pcriit in abortu. Margarita verb,de qua diximus,virinbsp;gratia,a Ioanna Regina,Neapoli relegata,extremum ibi diem claufit. Qua per-tunte,incly ta domus Tarentina prorfus extinóta eft, fiquidc Maria,fccudo lo-nata, ac foror eius,Neapoli virgo deceftit.Carolus Dyrrhachij Dux, primusnbsp;^oannis filius, Mariam Caroli Ducis Calabrix filiam, qui Robert! Regis gna-tus crat, vxorem duxit. Huic infantulus, qui paucos dies vixit, amp; filix quatuor natx funt, Ioanna, Agnes, dementia, Margarita,fed Dux ifte Auerfx fuit interemptus, anno Dominicx falutis millefimo trecentefimo quadragefimo 1548.nbsp;tiftauo. Lodouico Dyrrhachij regulo,fecundo loannis fiIio,MargaritaRober-tiSeuerinatis filia, nuptuitradita, qux Carolumgenuit. Lodouicus, ad caftel-utn Oui, Reginx loannx iuftii, in vincula conieótus, animara efflauit, amp; in
-ocr page 352-ANT. B O N B I NH R E R. V N G A R.
Diuæ Crucis templo fcconditus. E Roberto,tertio loânnis eiufdem filio, fminanata eft,cui duo fucre viri.Vnus Lodouicus, Regis Nauarræ(vtagt;^,nbsp;filius, qui abfque liberis in Apulia obiit,amp;: in agro Neapolitano in DiuiM^nbsp;ni çdeni relatus eft.Robertüs verb alter,Comitis Artuenfis filius,quialt;lcainbsp;luni Oui coiedusin carcerem,Regis Caroli tertij iufl'u,expirauit.Aenctilt;l'nbsp;que duo vin,prior nanque Canfouinor Scaliger,tyrannus Veronenlis,laconbsp;deinde Baucius Ducis AndriOc Margaritx filius: exneutro fiifceptap^o*nbsp;Clementiæ niatitus,Carolus Ib Pace fuit,confobrinuseius, amp; Lodouici* 'nbsp;è loanne Dyrrhachij Duce geniti,connubiumapoftolica auôtoritatc coHnbsp;étum. Carolus verb,LodouiciDyrrhachii Ducis fiiius,Margaritamduxit''nbsp;rem,Caroli Ducis Dyrrhachij filiam,ex quibus Ladiflaus Chungeniius.G^
- lusautemifte èLodouico natus,abVrbano Pontifice Sexto,anno ccntefimo o6togefimo^rimo,fupra millefimum,Rex Siciliæ dcclaratuS,^^^nbsp;mæ,die Pentecoftesrite coronatus,moxNeapoli nullo répugnante potim®'nbsp;careiitinbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;veto fexto coronationis in Italia, idem Carolus tertius,Vngar^
gno potitus,vti profufiùs infra feribetur, in Alba regali, adftatibus vniucd* lt; gni Principibus,amp; Epifeopis, præfenteque Elifabetha, amp;Mariæ Lodouici^^jnbsp;gis filia, amp; vtraque confentiente, légitimé coronatus eft, eoque die, quio^nbsp;Decembris efat,tancus Solis defedus apparuit,vt nunquamnoftro feculo^ .nbsp;iorextiterit,qüod ad breuetempus regnaturum efle portendit.Namidibu^nbsp;brùariis proximè infequutis, cxfaôbone Mariae, amp;: Elilâbetha: matris,nbsp;Budenfi,pluribu9 vulneribus confoflus eft,amp;inVifl'egradumtranfue(âu5/^j;nbsp;fimofeptimo die veneno confedus eft. Huic Ladiflaus in Siciliæregnonbsp;fit, à Bonifacio Nono, per Angelum Azayolum,tituli fanâiLaurentij^^^,,nbsp;nalem,regiis infignibus initiatus eft,cui quidem loanncs demum, in SiciB^nbsp;gno,hæreditario iure fucCeflTit.Si ad explanandamrcmvniuerfamlongiùs^nbsp;gor,pofteritatis edocendæ gratia,mihi venia tribuatur,quandoquideninbsp;mitibus (vtitaloquar) creatis à Regibus, dicendum eft. A Carolo nanquCP^jnbsp;mo,regî Siciliç,comites hi creati funt,in primis Gualterius Viennéfis,Ln^'^ii!nbsp;orgius Seuerinas,Marfici,Petrus Rufus, Catanfani, Philippus, Métis fofO^nbsp;antea de Montefore cognomen erat, amp; Beltrannus Baucius, AuelliniCo^inbsp;defignatus. A Carolo deinde fecundo, Hermengarus Sabranus, Arricinb^,nbsp;trannus Baucius, Montis Canofi, loannes Monsfortenfis, Scyllacei,nbsp;Claromontenfis, cornes Claromontis faôtus eft. Romano verb Vrfino,^^ :,nbsp;tilis Vrfini filio,regni Siciliæ Præfeôto iufticiario, Anaftafia MonsfortéfisA^,nbsp;donis comitis filia,in vxorcm data,quare Nolanus cornes infcriptus.Gothonbsp;do verb Gaietano,Bonifacij Oôlaui Pontificis nepoti,DominiaFundori*^^^nbsp;iugata.Bartholomæus Siginolphus Neapolitanus,ab eodem Rege,Cafert^^..jynbsp;mes eftelt;ftus,amp;: magnus regni Siciliæ camerarius, Sergius verb frater eins»
* phæ Comes promulgatus, qui cum fratre poftea, Robert! Regis iuflii,po, tatibus abdicatifunt. A Roberto deinde Rege Siciliæ, Thomafiusnbsp;Scyllacei,Diaconus Rocchenfis Catalanus,Cafcrtæ, Nicolaus lamuilleßS)* 'nbsp;lt;fti Angeli, lordanes R»fus, Synopolis, Philippus, famâiSeucrini, Altimoiy^jnbsp;Rogerius Seuerinas,Melitæ,Nicolaus Eubulanus, Capuanusque PrincepV^^nbsp;uerenfisjRobertus Capuanus,Altæuillç,Ioânes Sanginetenfis,Coriliani,^nbsp;laus Iamuillenfis,Terræ nouæ,quæ quidem terra vxoris olim fiiç fuerat,R-Ö9pnbsp;rij Laurienfîs filiæ:Nicolaus Pipinus,Minerbini,Gafpar Nicicnfis,Trilicijlt;pnbsp;chardus de Agno,Loreti,Nicolaus Aquauiua,fandi Valentini,RichardLisf ,nbsp;fanus,Surriani,Robertus Vifontius,Mirabellæ,Petrus Pip inus, Vici,Petrusnbsp;uacofla,Vcllantis, Thomafius Agnus, Belcaftri, hi omnes Comités creati*nbsp;loannes Pipinus, Nicolai Comitis Minerbini filius, Palatinus Altimureniisnbsp;gnominatus eft. A Ioanna verb Regina,ab initio regni fui. Comités iftinbsp;tuti.Carolus Artus,fan(ftæ Agathæ,amp;magnus regni Siciliæ camerarius:Ro ¦nbsp;tus Campanus,Ebuli,amp;: magnus regni Senefchalcus,qui mords Andrexcr^^^^^nbsp;ne non caruit,ac demum turpiter interfedus : Carolus Gambathefa,Mont^^
-ocr page 353-DECADIS II. LIBER IX. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;313
qui Sancix Cabanæ vir fuic,qux mortis ciufdem inümulata,capitc quoq? mul-datacft. Alios autcm Comités Lodouicus declarauit, Francifcum Baucium, Montis fcabiofi,qui Duxetiam Andriæ faduseft: Raymundum Baucium, So-lcti,ac magnum rcgni CamerariûjNaupliumjManupelli, Logothetam, pro-tonotarium^î rcgni, Ganzolum,Melphiae, magnumqj fenefchaicum,Lodoui-cumEiigunium, Superfani, GuilielmumSabranum, Agnioni, Carlettum Ar*nbsp;tum,Môtis OdoriliijLodouicum Seuerinatem,Lauriç,Thomalîum Samphra-munlt;ium,Ccrreti,Lallum Camponefcum Aquilanum,Montorij.Sed poil Lo-douici Regis mortem, Otho Vrlinus,Princeps Tarentinus, Gothofredus Mar-® zanuSjAliphæCornesfuit.RobertusSeuerinas,Terrænouæ,RaynaldusVrlî-nuSjT^liacotijjIacobus Caper, Minerbini,amp;;magnus quoque camerarius, Canbsp;rolus Gambathcfa,qui Cornes Montorij erat, Muroni etiafadus eft.Iftis quoque,per Carolum tertiû. Regem Siciliæ,comitatus tituli tributi funt. Antonionbsp;AquæuiuXjfanôli Fabiani, loanniProtoiodici, Acerrarum, Marlilio Confalo-ucrio Bnxicnli,Murrani,Iacobo Filangerio,AueUini. De Celani Comité nuUanbsp;fitmentio,quando ante Regum aduentum,hi Comités extitere, amp; nuUa origi-memoria perhibetur. Roberta Sambrana, Afculi comitatu potita eft,mater-iurc hæreditatis,quandoquidem Maria Marzana mater eius,iure Margari-Aquinatis, parentis fuæ,quæ Triftani Aquinatis, Afculani Comitis hlia fuc-^*bdominatumiliumfueratalTequuta. Ladiflaus denique, hoshonores iffco-^^mcfleiullit, RaymundiBaucij, ex Vrlina genre nati, principatumTarenti-'^^^,FredericiMonfortis,Vigiliarumcomitatum, loannis, Carazoli, Giracia-^^^jCicchi Burgenfis,Odorifianum,Pcrettæ,Troianum,VngariMonforten- nbsp;^^articnfcm,Conradi Martiani,cui de Tabcrna cognome erat, Neocaltrcn-^^jPauli denique Brachati, Nucerienfem. Sed iam poft longum amp; alioquinnbsp;diucrticulum, multarum fane rerum fpedaculum, catalogumque profa-
50
PæCarolorum y nunc ad Carolum Martellum redeamus, amp; refarâ:a feripto-rumycritatc, vnde digrelfi aliquandiu fuimus, redeamus. Is poftquaq^ fuft'ra-gantibusmultisoptimatibus,amp;:rcgnäte adhuc Andrea Veneto,regnum ingref-eil, aliquot annos apud Vngaros cum Carolo filio fuit,antequam rerum po pofiet.Infuper acceflcrc plerique Pontifieis Icgati, qui vt puerum apoftoli-^^aucloritate munitum,Rcgcm elficerent,fiimmo ftudio,opera diligentiaquenbsp;^arunt, verùm nihil profecerc, quando conatus omnes cos fruftrati funt, amp;nbsp;lacile quidetn Andrex Regis audoritas conculcari poterat.Sed quum haudnbsp;Çnbsp;nbsp;nbsp;poft Regis mors interccderet,no modo hxc regni litem diremit,vcrum-
Xit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;itafadioforum Procerum indicia mcrebantur,multo magis au-
m îl r°^P^^itores adiecit.Anno Dominicx falutis trecentefimo primo,fupra celnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^^ßüftorifi arce diem obiilTe aiunt,circiter DiuiFelicis folennia:
n nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^ox exequiis, corpus in Diui loannis xdereconditum.Nomen eins
damnare potuiiret,nifi Optimatum diirenfio,qui diuerfa pe tinbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;mutationc fugillalTct. Circa hxctempora, quibus Vene-
Fcrrariam,a Clemente Pontifice, holles Ecclefix pronuncia-cio^'v^^'^'^ei^'^^o interdiélo aft'edi,ac Tepulana conäiratio,aduerfus patri-) Venetiis intercelfit, ladrcnfes temporumnouitate freti, eicólo Michaelc oceno comité,fextö rebellarunr,defeceruntquc ad Vngaros. Clalfis ad idnbsp;tib ^°*^^paratur,prçficitur ei Bellctus Iuftinianus,claircmque cum equi-!nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Dalmafium Hifpanum V cncti prxfecerant,fpcdatx fortitudi-
Ml nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;virum i in continentem exponit, haud procul ab ladra. Ad
i c,j paflus pro ladrx mnibus,Præfedus Dalmatiæ, quem Banum appellant, tUfnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;copiis propc metatur, vallo amp;: folfa vtrinque callra muniun-
præclaro facinore träfada,iam ingruebaraütumnus,amp;nul-Mü nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;vrbis fpes erat.Banus ad allum conuerfus,Dalmafiü à Vene
' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;, fubducit, duo aurcorum milia cum perperuo llipendiopoUicetur,
Lqj nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;diem ad ladrenfes trasfugerir,varia adiicitemolumenta.Qui-
^ftdudus Dalmafius,ex copofito cum vniuerfo equitatu,fub prxtextu op-
-ocr page 354-314 ANT. B ON F IN II RER. VNGAR. pugnandx ciuitatis, vrbem ingreditur, ex paólo promiflapræftantur.nbsp;menfes aliquot,ad tegcndam perfidiæ notam,inter Venetos ÔC ciucs depace^nbsp;git,quare vtrinque fufpcdus elle. cperat:defpcrata tandem pace, naufrag*^nbsp;perpcfl'us,inltaîiamtraiecit. Ciuitas deinde àIoanneSuperantio,Duce«'i^^nbsp;ingenijjin fidem recepta,amp; cum remiflç conditionis mira indulgentia ladn cunbsp;lium animos fibi promeretur, atque bine feptima: rebellionis caufam pler^^nbsp;promanafle crcdiderunt. Secundum Andrex Regis obitu,quiannosferevO^nbsp;deeim regnauit, inter Optimates diflenfio maxima oritur, atque bipartite p'nbsp;tentatus omnis plane diuiditur. Namquum pars maxima iniquo animonbsp;ob Caroli ingrefl'um,qui pontificia auttorirare fibi regnum expofeebat, Vng^ inbsp;ros cligendi poteftate priuarijCamque prxter xquum amp; fas a Pontifice vfutp^^nbsp;ri,ne fuo iure cederet, aliuminducendumefl'e decreuit. Cxteri mitiorcin^^^nbsp;mo prxditijCarolo faucbant,quoru Principes, Matthxus Omodeus, amp; VrP nbsp;nusjcum magna Optimatum manu,fuifle referuntur. His refragabantubD*^nbsp;minicus Stephani filius, magifter T aucrnicorum ( vt aiunt ) Demetriusnbsp;cus,itemloanncs metropolita Colocienfis, Andreas Agrienfis, Emericusnbsp;radincnfiSjHaabaVacienfis,Antonius Chianadienfis,NicolausBoirenenß5jnbsp;lacobus deniqueSepufienfis Antiftes. Qmquidemomnes,adVenceflauB^^nbsp;mixRegcm,Sgt;: Othocari quondamfilium, concelTere, vtab eo filiumimpe^*^nbsp;rent,quern regno Vngarix fc prxfcduros pollicebantur. Atque ne temete *1^nbsp;dem le id confilij ccpilfe fatebantur,partim ne fe eligëdi poteftate,ob arrog^*^nbsp;tiamPontificis, defraudari viderentur, partim quiaius regniad neminemnbsp; gis quàmVencellaum Vencellai filium pertinere videbatur. Othocaruseo nbsp;qui ( veluti fuprà diximus ) à Ladillao Rege fuerat intcrfeótus, Belx ;nbsp;ptem, vxorem duxit,cx Annaeiusfilianatam,exhac Vcncellaumgcnuit-^nbsp;inito regno, Pragam, familiari incendio abfumptam, pulcbcrrime inftautsnbsp;vndcccntenaequitum milia,coronationis fuæ tempore, proprio fumptup^jnbsp;fejdom^ilfe Polonos,amp;clarifiima geftacdidill'c fertur. Exorantibusnbsp;Vngaris,filium dedit,qui vix tertiumdccimum natus erat annum, quuro aßnbsp;pefl'endum regnum inuitatur, hunc paterex Rodolpbi Imperatoris filia,nbsp;fua fufccpcrat,miræ indolis adolefcentem.
rtncefl^M. nbsp;nbsp;Ctx,A R E Vngarorum precibus adad;us,adpagumGodin,Vencellauml^j
gem,Pontificibus Pannonix afiignauit,quem illi lolennibus rite peradis,^^^ fine bymnorum concentibus honorificctiflime accepere, iurauere in eius^nbsp;nus, perpetuam fidemac fidafempcrobfequia prxftituros. Mox Albarnnbsp;rcjvbi eum rite coronarunt, ac Vngarix Regem confalutarunt, loannem^nbsp;ebiepifeopum Colocienfcm ,quumStrigonicnfis paulo ante excefl'eritnbsp;nis.hunc coronafle perbibent. Veriim Colociefis Sepufienfisq; AntilbccS'j^nbsp;g Budamperucntumeft,bumanxnecciritaticonceirere,amp;inDiuiIoannis^^j^nbsp;fepulti funt. Coronato Venceflao,quern Vngari Ladillaum appellarunt,n^^- |nbsp;ius regium , nec poteftas à Proceribus oppidorum, neque vUum ab ;nbsp;quium redditur. Immo bi Ladillaum, Carolum alij, Regem clamabant.nbsp;tiograuisque difeortba inter Proccres redintegratur multa hunc,t^'^^^nbsp;quoque ilium hominum ftudia fedantur.Hxc omnia ad patrisaures cont^^,,nbsp;deferuntur ; dum ab Vngaris gnato timet, nc illorum dolis circumuent'J )nbsp;1303. cumbatjingentem cogit exercitum, amp;: anno trecentefimotertio,fupram^ Inbsp;mum,in Vngariam vlteriorem defeendit. VenitPefthum,amp;: è Budenfi3'^quot;.jÿnbsp;lium Regem cum coronaeuocat,iccm Ladillaum,Verntrij gnatum,Prx^,nbsp;vrbanum,quos paritcrabdudos,inBocmiam quadratoagmine rctuIit.H^^nbsp;tern poll vbi à patre in Boemiam relatus ell, prx manfuetudine amp; clemgt;*h.nbsp;ita Boemorum gratia promeruit,vtquu tertio ac trigefimo xtatisannOjrnbsp;fi contabefadus obierit, diu abillisfueritdcpioratus. Acccdcbatadmim^'^jjznbsp;tx fanólitas, qux fat hominibus explorata, llatuam Pragxin facrariofibi^'^jj,nbsp;to comparauit. Secundùm Vencellai cgrclTum, qui competitorismoreti^ünbsp;vitro ceflerat,Carolus eo magis faucores fuos adurgtbat, ne inipfofucc^^^(gt;
-ocr page 355-D E C AD IS It LIBER IX.
defererent. Bonifacius Oftauus Pontifex maximus,alterum ab Vrbelegatum
mictitjCardinalem Oftienfem,cui Nicolao nomen erat,vc y ngaros Carolû per-tinacius recufantes,anathematis feueritate corriperet,ecclefiaftica cenfurafæ-uiret, animaduerteret in gentis afpentatemamp; pertinaciam, nifi Pontificîo ob-fequeretur impcrio.Nam fuffragantibus Caroli amicis,fpcrabat,haud difficul-tcrhac ope ipfum regnum impctraturum. LegatusBudam profedus, nihil a-liud per dies aliquot diligcncill'imc curauit,quam antiftitum optimatumdiß-fidentes animos,adcôcordiam reuocarc, quos ira difeordes offenderat, vtrem continuo defperarit. Multi etli le Carolo infeftos diflîmulabant, amp; Pontificisnbsp;mandata obferuaturos pollicebatur, tarnen rc acerrimos aduerfarios fe pra:fta-bant. Tant varias hominummentes mirabatur, ex quibus tandem, quid intra,nbsp;lentircnt, nunquam intelligere poterat, quomagis corum animos percunda-BatutjCo plus verborum fibi dari nouerat. Suam demum opera frultratus, nonnbsp;priusabire voluit,quàm Budenlibus,templis,amp;:facris omnibus,operaamp;audo-htatc fua foret interdidum. Qtmd vbi fadum eft,Romam reucrtitur,vbi Pon-tificc vita defundo alius pontifîcatum fortitur, amp; Benedidus appellatus. Verum hinc præ indigiiati one, logé maius facinus cftexortum. nam quum facer-dotesinterdida facra feruarent,parêrenr pontificiæ cenfuræ, tuncplerique in-liirrexcrc pfeudopresby teri,qui vt Pontifie! parem vicem redderent, cætcros-queàvero paftore diuerterent,prophano execrabiliqueediôl:o,fummum Pon-rificem,cum c.vtcris Antiftitibus Vngariæ,non modo facris,verumetiam aqüanbsp;gui publiée interdixere, atquc alta voee, hos omnes prophanos, amp; humananbsp;confuctudine indignos eflcprædieabant. Edidum rite in folenni celebritatenbsp;promulgatutti,amp;:co quidem temporc,quo Budenfem areem Petermanus eumnbsp;prælidiotenebat, quem ( vt aiunt ) Ladiflai eaptiui euftodiæ, Vcneellaus olimnbsp;Rexipfe præfeeerat. Dum hæc ita geruntur, adhuc Carolus rcrum potiri nonnbsp;poterat,nequc Optimates,qui eifuftragabantur,adhue tatum fibi virium eom-pararantjVt hune Regem effieerent. Adhoe enimres Vngarieaipfa^eucne-ratjVtpræintcftina difeordia,nullum adhue Regem folidumhaberent. Qmn-5® ctiaminudmagisVngarorum animos exaeerbabat, quod ereandi Regis pote-ftatem,quant olim nunquam amiferant,nuno Pontifieeni eripere vclle eonfpi-carentur. Q^od quumhadenusimpetrare non potuerit,nuno, vtextorquear,nbsp;actalc ius vendiect fibi, extremam etiam vim eenfuræ pontifieiæ, veluti louisnbsp;fulmcnadiceerit,amp; maioribus quotidic iniuriis Pannoniam affieere eotendat,nbsp;4uod ab omni Pontifiec,vcl in primis maximo,alienumefl'e debet.Quieunquenbsp;gitur pontifieiæ voluntati amp; imperio aduerfabantur, pueroque Carolo infeftinbsp;crantjcunimagna nobilium manu eoniurarunt, Othonem Bauariæ Dueem,nbsp;loco Regis in Vngariam duxerunt.
HI c vbi regnum ingrelTus eft, eoronam, quam à Veneeflao datam, amp; hac otl^ eledione prceario impetratam,feeumattulerat, Albæ,populis aePontifieibus
ce obleôtatur femper, partim Pôtificis infeftatione ae odéo funt impulfi, proin-dc anno à Dominica falutetreccntefimoquintOjfupramillefimum, àBcnedi- 13 o f.
r O, A nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;x-1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1- r ,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp; -1nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
re Belam quendam,Thomæ filium,fibi eomitem eum maxirao adiceit equiru m. InTranfTyluaniam profieifeitur,vbi Ladiflaus Dux præerat, que 1 1^ nbsp;dim dicunt,pôft vbi eo peruentumeft, Rextranflaticiusconfeftun,anbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.
lao haud citra dolum eapitur. Coniieitur in vineula, amp; folio detur atus, mi-ferè captiuitatis iura fubiuit, qua fe expedite nequiuit, donee oteftati regix
lt;
-ocr page 356-31^. ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R.
renunciauit, regnutnqs déferait. Inde turpicer eiedus, in Bauaria reucrfus cft» ae exeniplo fuo didicit, neminem temere fe magnis cptis amp; illegitinus coiH'nbsp;mittere oportere. Ne illud quidem prætermittendum eft,quod m coronxc^nbsp;fuobtigifTe affirmant, ne quis hanc diuina tutcla carere arbitretur. Odionc^*nbsp;aiunt, quum rcgnum aditurus effet, ne quo fortaffe dolo corona iubriperc^^nbsp;cam tornata inclufîffe lagcna,fideliflîmo commififfe cubiculario,neq;nbsp;tus effet conditum fignificaffe. Dum itcr omnes faciunt,lagena tantimonie*'nbsp;ti,quæ ex cqueftrifella pcndebat,foluto loro, infcioqj famulo decidit, neqgt;nbsp;ad ferum vfquc tempus, iam viginti milia paffuumcmcnfus, is quam iaâur^nbsp;fcccrit,aduerterat. Sed vbi illâ amififfe intellcxit,relato mox pedc, pofteronbsp;in media hanc via repcrit,retulit ad Othonem vafculum,ab eo tantopercnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;;
mendatum; multi cadem via,quamuis fecere itcr,àncmine tarnen vifam^'* fcrunt. Prodigium mox arufpices interpretati,Othonem perbreui regnonbsp;turum,mox verb repertamideo dixere,quia Vngarisabalicnarifandumacp^'nbsp;ne diuinum diàdema non poffet. Interea Ladiflaus Vernerij filius,quc à Vcnbsp;ceflao vnà cum filio dudum effe diximus, captiuitate liberatus, cum loâJ®nbsp;Kaacæ filio,tcrtio ferè captiuitatis anno,in Diuç Petronellæ folénibus,Bu3cnbsp;fem clàm areem ingreditur,ea quidem partc,quæfynagogæ ludæorû eftp*^^^!^nbsp;ma. Mox arce potitus,complurcsciuesinimicos,quicum prodiderant,exi£nbsp;diis adortus,obtruncauit. Petermanus,Prætor vrbanus,vixeualit.Itcmnbsp;d-cemuiris, quos fibi infeftiffimos effe nouerat, quotum alterum Marcini^^^nbsp;mam,Martinum alterum appcllabat, equorum caudis alligari iuffit, perpb^^nbsp;vicos trahi,deinde crudeliter difcerpi,difccrptosqucrogo imponipra:c^P^^nbsp;fortunas demum eorum omnes occupauit.Paulo minore Ixuitiainproph^nbsp;facerdotes animaduertit,qui contra fas amp; æquum,exccrabili interdido,po^^Jjnbsp;ficiam Maicftatem lælcrant, manicis pedicisque vindos, Thomæ Strigoi^*'.nbsp;metropolltæpuniendos tradidit, qui vtin eos ex lege animaduerteret, onjnbsp;amp;incdiaamp; perpetuo carcerc confficit. Grauiter in hos Ladiflaus ,nbsp;effeftatiBt, vt hac fæuitia,ab impedienda Caroli dignitate, cazteros detetr^*^ nbsp;Q^anquam hac crudelitate Ladiflaus, Regis immicos haud parumnbsp;rat,nequaquam tarnen adhuc Carolus return potiri potcrat,fpes maiortan^^nbsp;acceflerat. Interea Legatus alius apoftolicus aduenit, Cârdinalisprofetlop^^jnbsp;uiffimus,amp;confîlij ac virtutis compos nonmediocris, cui Gcntilinbsp;1508. Hic anno treccntefimoodauo,fupramillcfimum,Pannoniam adiit, annuii*nbsp;vnum diuerfatur,dum Optimatum rimatur, amp; pcnitiiis infpicit animos,nbsp;quamfeueriùs aliquidadoriatur. Póft vbi diuerfos nonnullorum aninio^nbsp;Pontificis obfcqùium direxit,amp; Optimatum Principes in fententiam fu^nijnbsp;xit, ratus iam inftare tempus, quo tutius aliquid ad tranfigendam rem 'nbsp;poffef,feuerumanarhematis edidum,inpcrtinaces Caroli aduerfarios
* gauit: Qmcunq; potcns,nobilisq} Vngarus,Antiftes paritcr,facérvcquiuiS)^ rolo Icgitimo Regi,aut iuftum obfcquium, aut ius regium non reddidefit?nbsp;Regem appellate reeufarit, aut quid negocij fecerit, aut fuper ea re apoft^nbsp;Senatus confultum autoritäremvc interpellant, ci facris omnibus, con^^*' pnbsp;dine fidelium, item honore fepulturæ, ac aqua amp; igni interdidum cfto,nbsp;eus Chriftianæ reipublicæ haudaliter,ac fiaris acfocis ignem iniecerit,vb4j^nbsp;gentiumhabetor. Carolus,Caroli Regis Siciliæ filius, hæreditario iurenbsp;vniuerfle Vngariæ legitimus Rex efto. Othodoxam fidempropugnato,I|,jj^ !nbsp;fiel Senatuique Romano vfquequaque pareto: Romanam Ecclefiam,v£f^^ ,j ¦nbsp;defendito. In Ladiflaum Vaiuodam (vt aiunt} Tranfi'yluauumfcuerac^^^pflnbsp;rogatio, quando coronam, quam ab Othone Rege, quem ceperat innbsp;uania,eripucrat,Carolo redderc recufabat, neque precibus, neque dop^Jnbsp;que minis,amp; vi aliqua,vt rcftituerct,hadenus poteratadduci. C^inetian .'j^pnbsp;Stephani Regis Macedoniæ filio,quam Scruiam nunc appellat, quamuisnbsp;fmaticum eile intclligcret, nulla tarnen veræfidei habita rarione, 'cgitinO^f^,nbsp;trimonio collocarat. Hunc igitur Legatus,duplicemhanc caulatus arn^a^^^
-ocr page 357-DECADIS IL LIBER IX. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;jty
^ifllnio anathemate muldauit. Spedateshæc fibi inrerdióta coitimoda Vnga-'^ijfinequibus nemo fidelium vitamredte fandeque tranßgere poteft, amp; cada-Ueribus paflim fepulchra inhiberijÇquc commoti omnes,regalia in campo co-^itia,quern Racon circa Pefthum appellant,vno cofenfu haberi oportere cen-^uerunt. Quo poftquam omnes Optimates,nobilesque conuenere,cum decu-fns conuentuum,quos comiratus appellant, cundis fuiFragiis, ac mira concor-*^ia,Carolum Regem creant,amp; odauo poft Diui Stephani folenniadie,m Alba ^egalijfacro diademate, quod Ladiflaus Vaiuodapaulo ante reddiderat, anno
lo ^^^ccntelimo decimo,fupramillefimum,ex morecoronant.Eodem anno,pon- I j i o. ^ificio diplomate ac edido, integra delidorû remifl'io, amp; folida animorum ex-piacio hoininibus induira fidelibus,Rhodianorum militum gratia,qui fub Hie-^ofolymitanæ expeditionis prxtextu,Clementis audoritate Pontificis,multumnbsp;pecuniarum,etiam fupra quam credi pofl'et,vndiq; corrogarunt, demum baudnbsp;Pontificis infamia, res exitum fruftrata. Secundo poft hæcanno, nouumnbsp;^arolo bellum exoritur,Mattha:us Petri Trinchenifilius, regale caftellumoc-^^iparatjCuiDemetrium Nicolai filiuni,cumpra:fidioimpofuerat.Princepshicnbsp;Opibus amp; armis æquè pollens, afpernabatur Regis imperia, amp; occupatumnbsp;'^PpiduIuni ac fæpe repetitum, inuito Rege, pcrtinacius rermebat. Rex, ne im-J^odicaindulgentia illius audaciam augeret,coadis quibufdam copiis, caftel-obfidet,vt Demetrium addeditionem reducat. Mille ac feptingentos ca-^^phrados equites,cum magna peditum mânu,præter alios,Matthæus opinio-^Cceleriùs coegit. Soluendæobfidionis gratia,aduerfus Regem,hunccum co-^Qtte mittit equitatum,cui Demetrius,amp;: Abas ex cognomento Magnus, forrè^nbsp;P^æerant. Carolus,reformidato hoftium aduentu,quando fe illis imparem fo-^^fentiebat, in Sepufium fe continuo recipit, oppidani, veluti par erat, ipfumnbsp;^iinifcre,obtulerc auxilia, amp; equitem cum milite, nepauco quidcm numeronbsp;^onuocarunt. Nam Sepufium baud parum copiarum, ea fibi tempeftate coe-?^erat,quibus Caftam ciuitatcm, vbi ciues Saxonia oriundi, Omodeum Palati-
5o ^nterfecerant, vlcifcendi fceleris caufa, oppugnare iam occoepefct. Nun-'^^to Regis aduentu, Saxones obuiam ei prodiere, proximum vtrique locum, S^fcndo bello nimis idoncum,vtriq; certatim occupareproperabant: illi mon-^'^uIum,Rex vallem capit, amp; non procul ab Harnado caftello metatur. Aderätnbsp;^bodianorum militum auxilia, bello aftiduo exercitatiflima, quibus baud pa-^niRexipfe confidebat. Inftante prælio, ad pugnam omnes hortatur, in pri-iura regni, ac regiam Maieftatem, omni ftudio ac enixu tuendam efl'e fua-Ad exrirpandos regni hoftcs,omneisexcitat,prius moriendum,quamper-^'cioiain horum infolentiä tolerandam efle afleuerat. Confirmatis legionumnbsp;f*dinis,acicm educit. Interim hoftes è montis latere defcediint, in caftraimpe-faciunt. Carolus fubfidia properat,ac fimul Imperaroris militisqj officiumnbsp;J^bitjprout tempus amp;respoftulat, vices mutât. Tanta vtrinq; ferocia dimica- *nbsp;^bvtmultiin primo cogreflu ceciderint,fed «à parte regia aliquante plures. Innbsp;1nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Modefti folenibus,boc prælium initum affirmant, quo poft Tartaricuni
Io
nullum crudelius fuiflc dicunt. Hicquamuis I^ex vidtor euafcrit, plu-J^ tauien quàm hoftis amifit. Nam ex Proceribus regiis,Cacas Stephani Por-^bStephanus Bagcri,LadillausThomæ,Iacobus Aladarij, Michael Petri, Pe-üsBereges,amp;GurciaMichaelqj,Gurciæfilij,oppetiere. Gurciavcxillarius, bufta difcerptus,abfcifla dextra,quàm vexillum deferuit.Ex alterapar-ûemctrius amp; Abas,hoftium præfedi, ac duo Omodei filij, ôâ cæterorum nonbsp;multitudo defiderata. Pugna vfque adeo atrox amp; truculenta fuit, vt resnbsp;P triarios redaéba fuerit, regia figna, cæfo vexillario, conculcata. Carolus adnbsp;\odianorum fe vexillarecepit : quum ad extremum vfque, pari ferè virtutcnbsp;ç *æpe vtrinque pugnaretur,Carolus tandem baud incruenta viótoria potitusnbsp;f, Carolus vxores duxit,in primis Mariam,Polona genre natani, Ca-filiam,non minus pudicitia,quàm pulchritudine præftâtem. QuaCnbsp;Demes oppidum, poftridie Diux Lucix folcnnium vita cxcefiit, Albæ fu-
D iij
-ocr page 358-p8 ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R.
15 O y. nus datum Jn xde Virginis fepultam ferunt, ab anno falutis trecêtefimo quifl» to jfupramillefinium. Vir tribus annis alterisnuptiis abftinuit, deinde Beatri-cem,Henrici SeptimiRomanorum Imperatoris,comitisqueLuceburgenfisfi'nbsp;liam,vxorem iibi copulauit, Boemoru Regis fororem, quæ vix cum vitoan-nuni clauderc potuit,fepuldirum eius in Varadina bafilica fpeclare licet. Û*nbsp;rolus nequaquamreligionis immemor, eodem ferme anno, baülicam Albcn-fem,frequenti incendio iam collabantem,amp; columnis fulcire,amp;: tegulis muni-re plumbeis occperat, teftudinem quoque confpicuam adiecerat. Et code®
13 i O. tempore,Matthæus Palatinus humanis exceffit. Anno vigeiimo ac trecentefi-mo,fupramillefimum,amicorum fuafu,Elifabetham, Ladiflai PolonorumK^' gis filiam,fibilegitimeconiugauit. Q^muis inaliis vxoribus parumprolpc*^nbsp;fuifle videretur,ex hac infequenti anno puerum fufcepit,cui paternum nomennbsp;eft inditum, fed perquam immatura morte præreptus, vix annum fpem patrisnbsp;alcre potuit. Infantis Albæ funus celebratum, corpufculumqj in Regum lace^'nbsp;lum relatum eft.Exin tertio poft anno,LadilIaum reginain Viflegrado genu®nbsp;Pofthæcpeculiaris quçdam religio Regem inceirit,cuius inftindu vfqueadconbsp;vexatus eft, vt nufquam quiefeere potuerit, doncc fufeeptis votis, ei iatisfecc-rit. Lodouicus quondam iibi patruuserat, natu maior, amp; diuina pietatclong'nbsp;præftantior,qui quû humanæ,ab ineunte 2Etate,vanitati renunciafl'et, facerot''nbsp;tio fe alligauit. Et fua vfque adeo fanditate profecit, vt TholofanihuncPont^'nbsp;ficem dues efflagitarint. Non folùm poft mortem,fed antequâ vira decedereGnbsp;rairacula coroplura edidit,relatus mox inter Diuos,fuum plane numen often-dit. Proinde vt domefticorum numinum patrociniafibi perpetuo conciliate^nbsp;in Lippa Diuo Lodouico, fumptu regio, ædem fundauit, adiecit ficrum Ftan-dfei collegium,quod baud ab re fadum eft.Lodouicus enim ,Maria: filius,Ste'nbsp;phani Quinti nepos,proneposqj Belç Qi^rti,fe ex voto inter Francifei collegianbsp;infinuauitjvbi quum mire profecerit,Carolus quoq; illi xdem, adieftoeoiun'nbsp;dem facerdotum ordine,dicauit.Nunquampiaveraq5 religio cuiquain obinit)nbsp;neq;iuft?legitimaqj vota fruftratur. Lodouico Carolus quotanis votadeü^e'nbsp;rat,neq; impos voti ab eovnqua dimiftiiseft.Nam quum profutura proie votn
151 fufciperetjvigefimofexto actrecentefimo anno,fupramillcftmum,tertio Martias,Lodouicus natus eft.Q^m pater,à Laio prima nominis initia,nbsp;ftiffima quæq; forent infanti, fumere iuflit, genituræ prodigia,ad grauiifi®'^'^nbsp;laborem hunenatum elfe portendebant. (^anquam infantis afpeôluSjdextet'nbsp;rima multa pollicebatur,cætera tarnen figna deterre bant, quæ hûc, velu ti He*^'nbsp;culcm,ad fudorem edi turn ariolabatur. Abfterritum iignis (aiunt) fuifle pnte^'nbsp;tem,nifi liberalis indoles,grauiflima quæquc fuperaturam fe vitro polliceremt-Inter cætera,quæ accidêre prodigia,illud ne prætermittendum efle qtiidc eeß'nbsp;fuimus, in fequenti enim anno,pridie eius diei, quo Palmarum fefta célébrai[nbsp; tur, Diui Stephani Regis bafilica, quam à Carolo plumbo munitani eHe dh' ¦nbsp;mus, miferabili incendio conflagraüit, conflatæ præflammis tegulx continnnbsp;defluxere,campanaria tantùm turris,quæ facrario fupereft,vbi fandiflîmotn^nbsp;Regum reliquiæ recon^itæ fuerant, diuina fut aiunt) ope feruata. Sed Cato®nbsp;exitium miferatus,inftaurataæde,iaâ:uram quàmprimtim refariitincédij, t®nbsp;rumq; plumbeo tedo bafilicam excoluit. Qmn etiam eodem anno, ne relig® |nbsp;Carolum redderet infcundum,in Andreæ Apoftoli folênibus, alius fibiflj^^nbsp;natus eft, cui ab Apoftolo nomen eft inditum. Hic amp; Lodouicus diu fuere®nbsp;perftites. Verùm Ladiflaus quintumvix annum claudere potuit, intempclbnbsp;morte fubreptus. Admirabiliaprofedtô funt in rebus humanis diuina iudici^nbsp;quippe quæ feueriora quandoq; bonis, quàm malis viris vifa funt. Quarennbsp;illud nobis occurreret,Chriftum optimum maximum,Saluatoremnoftrn®nbsp;licem paflionis nobis quoq; comumeare voluifle, vt eadem tolerantia, patießnbsp;tiæpræmia mereremur, neq; hanc vitam,par efle,fine anguftiis amp; labore traßnbsp;igere, vt veluti aurum igni, ira nos aduerfitate probaremur, profedo à virtunbsp;quandoq; itinere nimis abfterreremur. Carolus ingenti pietate iufticiaq^^^^
-ocr page 359-D E C A D I S II, LIBER IX. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;51^
lent, vnà cum libcris amp; vxorc, horribilem Sâ forniidolofam vfquc adeo fertu-nam, diuino fortafle pcrmifl'u, fubire coaólus eft,vt non modo opimonem, fed humanam fidem exfuperet. Quidam fibi vir erat, quern Felicianumdixere, ènbsp;Zaachorum familia natus,apud Matthæum Trinchenum ohm Palatinuin: hiCnbsp;opibus amp; dignitate creuerat,amp; ab illo dimiflus, inter fcruitia Regis continuo fcnbsp;infinuaratjVt eofaciliùs,fupra fortunae fu2e coditionem,dignitatem adaugeret.nbsp;Diffimulata huic iniquitas amp; ambitio,animus ad facinus quodq; maximii prç-«epsacpromptus,rapimsamp;quouis fcclcre fibi rem auxerat. Vnicii cratimma-nicatis, perfidiæ, ac infidelitatis exemplar, fed grauiflima hæc vitia, præ libéraitnbsp;quadarn audacia, amp; fubornato femper officio, itacontegebat, vtregis gratiamnbsp;adiuodumpromeruerit. Facilemfibi aditum regis,fida quadammandatorumnbsp;obferuantia,amp; fedulitate ita pararat,vt die noóluq; fores paterent. In tanta po-Jeftate, indigni fceleris hunc inaudita inceffit audacia. Ex improuifo Regem,nbsp;'oeros, amp; Reginam inter difeumbedum decernit adoriri, vt cæfa cum co pro-^)tyrannidemmuadar,omniaque pro libidine fua difponat. Videbatcnim,pa-cato regno ,fc quiete ac ocio parum pofl'c proficere, contra perturbatis rebus,nbsp;''^das facinorolis occahones offerri. Alij, illatum à fratre Reginæ, vxori ftu-pfiinijad tantum ficinus incitafl'e dicunt. Q^re ex confulto,accubantemeumnbsp;ig ^^oreliberisqueRegem,in Viflegradifuburbio, quintodecimo calendas Ma-^^lüib officij fpecie ingreirus,adoritur, ftrióto mox enfe, Regem petit, fruftra-iö:um,cius dexteram leui vulnerclælit.In fanóliffimam repente matronamnbsp;, dexteræ quatuor digitos abfcidit, quos fmineorum munium, amp;nbsp;P liberalitatis miniftros verè poffiimus appellate, quum ilia dies ac no-.^Macrashis velles contexeret,amp; pararet.Ne adftantibus ctiam puerispeper-/ßquos dum vibrato enfc grairatur,pædagogi cétinuo interceflerc, quippcnbsp;corporum obiedu, commifl'os libiliberos, laudabili £de pro-Kî*^^*^cri intereadiffugêre. Pædagogus alter, Chenefichus Gyulæ filius,al-Nicolaus, è loanne Palatino natus fuit. In medio tumultu, confter^atis do-l'' ^nimis, loannes Alexandri Pathochi filius, Rcginæ minifter, ac Ipe-¦'tæ indolis adolefcens accurrit,in Felicianum hinc amp; inde furente irruit,ciusnbsp;pugione transfodit, humiq; inuertit. Adfufcitatum in aula clamorem,nbsp;^^PUtorianacohorte milites pleriq; concurrunt, cumnefario paricida digla-menfa, in triclinio reluftantem dilTecant, difledumqj membra-'''ftrahunt. Refpirante cum vniuerfa regia paulö poft Rege, rato quxeun-
J c accidcrantjvcluti in fomniis fe vidifle,ncq; adhuc credere vera elle, caput ^i^idam mittitur,manus ac pcdes,abfterrendi fceleris gratia,ad varias Pan-'æ vrbes eucgt;fti.Feliciani filius,cum fido cliente,dumle fuga furripere fpe-caudis diftraóli,animas efflarunt,fruftain foro cani-^efir^^^^^^^Corrofaofla à canibus,amp;porcis diucirculata. Duæ Feliciano fue-Qnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gt; vnam inter feruitia Regina: infinuarat, cui Clarae nomen fuit, alteram
^°^'ugarat,Sebeu appellatam, quæ Regina: famulabatur, Succifis labiis q , oulo digitis amputatis,per plateas amp; compita circumduifta, vbi-Uunbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^xclamare coada eft, Qmcunq; Regemfuum j^rodunt, aut ineü cxi-
jqJ^^obuntutjhas talionis poenas expendant. Sebeu verö,pro Leuuaarce,E-caftellum cum præfidio tenebat, capite muldata. Vir coniedus incarcerem, inedia vitam intercepit. Filij à Crucigerisnbsp;Pçjj . ^^Rbodontranllati,ibiq; perpetuo relegati funt. Præterea quicunque ênbsp;nobiles vfquam deprehenfi funt,omnes extremo fupplicio funtnbsp;^bHic igitur fuit Feliciani cxitus,quipræ magnitudine fceleris,ne débitasnbsp;^cb exoluit. His aute periculis Caroli probitas circumuenta, pacatisnbsp;^li^-iantifper requieuit : inchiragram amp; podagram paulö poft incidiflenbsp;cun«fta pertulit. Verum ne à fuareligioncnbsp;i^p^-^bneve quid fpeâatæ fandlitatis omitteret,vt fanólaperegrinatione erranbsp;ex aufpicato Hierofolymam proficifeitur, vt Saluatorisnbsp;bfepulchrum inuifat. Parum nauigando proceflerat, quumnouaplerofqjnbsp;D iüj
-ocr page 360-o ANT. BONFINII R. V N G A R. in ipfum bcUa moliri.amicorum litcris edocctur,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fiÂgis Pf
ue Valachorum mftare nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fofp»
fentia gcripöflecfedebanu Accedebat l^audmothcaFehciano nbsp;nbsp;i F
qur;:axnuLcleroferègcnerc,adinten^^ rant,nccnon formidolofi videbanuu.Rex igitur i j-g^axic inuenitfec^'^'nbsp;tus tâdem,ab inftitutaperegrinationc,inPannomamfe r«ra ,nbsp;dù,nredi.umnonparuamiReri,ociu,n.rnntercep^nbsp;^,uR=genouanaoliricnp,ebancT^nbsp;do duce aliquidtemereaudere viûfunt. Eodemquonbsp;1 proie SfL eftanno.à Carolo tu Valachos eftnbsp;in Vnaaria magnus de le dus eft habitus j in diuerfis tarnen locis, pro tnbsp;rerun?fufpicio%ftulabat, copix in regni finibus diftnbutæ,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j
kXnibus in Valachos,qui Getarum ledes nunc mcolunt proficifcitut^^^^, ThomasTranflyluaniæ Vaiuoda(vt aiunt ) èâ Dionyfms Nicolai finbsp;chæ fauguinc natus, ad fufeipiendum hoc bellumimpulere,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.jv poti'
nerato Izarado, fe permiffu regio, patentiflima Getarum turos.Indicendi belli caufanulla légitima fucrat,quando quotumsnbsp;rtataReaiftipendia foluerat,immo nemimmamquidem annu tribunbsp;omiferatnulîiusque potuerat hadenus infidchtatisnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;jfyf
xhnus)fua^fu,htü^ociumexinaufpicatointcrcipitur.Q^arecoalt;^inTri^^jjj. uaniaexercitu,inValachoscaftramota. Inpnmis Zeurm(nam PP p^p-appellant)Rex obfidct,paucorum dierum oblidionc câpit, mox m P .
* dices efFufus paeos ditipit, ne minus quidem igni, quam ferro feu . nbsp;nbsp;P^^^,
vi oppidum,Dionyfio,fpem fuam nonfruftrato.dono datur,rc4iqua fus Pontum in immenfum cfiula,ô^ aquarum mdga,Regi latenbsp;bl Bazarado nunciatafunt,ne quid cfuæ modelhçpariibus remitnbsp;prius,cmàm aliquid änderet,ad Regemnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;f Jcü
rolo fiSuficentîhoc fibinc fatis quidem mfte bellum mdidum, quanä debitam vfquequaque feruarat,imperata prælbterat, amp;nbsp;perfoluerau Seà quando Regibus longe mamrnbsp;iure tribuirur, quoruminiuria pro lufticiafepe habenfolet,nbsp;fuo Rege defeifeat, omnem in ie culpam vitro transferre.Se nonnbsp;cufarcjitcm polliceri,captum cum appendicibus oppidum, lt;P°'^ b^l'nbsp;furum, ac fuper care ins omne conceffurum, qumetiam pro ^ependc^^gt;'nbsp;li fumptibusîfepties mille argent! pondo foluturum. Annua cxpe^u tfl.^^^,1,nbsp;«rdin L obfequiaquequeprxftiturum, daturum vadis locofihum ,quJi
pace Rcxabierit:contrà,iîabnegaEocontcmptoquefcruitio,hondia ..
nbsp; LpMcefferit,cxhoctemporccomn.oncfaccie.immment.apracau
3-ium.Qiunlt;hæcmandataCarolusaccep,flct^ uni ad hella irtïconie«eranc. patum probe refpondit. Bazanaduni vmnbsp;infolcntem.vt fuo ctiam Régi intcrminctur, cu.us ouiuin (cnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;aat«!»;
tenorat.Hisadiicere,denüa5febarbaValachu,eferaJ.busluftn extrè^^|,j,i
equis pabula,neque uiUicibus comnicatus rnuentre poterat.p g jjf)
-ocr page 361-DEC AD IS II. LIBER IX. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;5«
au deftitutos oftendebac, in quibus, vt renini omnium inopia liollem pcrdc-rentjcx dedita nihil induftria deferuerat. Rcdaóto ad magnam inediam cxcrci-tii, Carolus neceflîtudine fumma coaârus, accepta parcndi fibifide, cum V ala-cho pacein facit,ac tuto redeundi poteftate expofcit,impetratqj. Et relate ped® a perfido fibi holle nihil timet, nefcius fpe fua ie falfum irihnter rcdcudum, in-lidias hollis Rcgi collocat,nam quum per angullias montium iter faceret, viarum diucrticuia,amp; iuga montium illc præoccupat.V ngaroru agmina inter an-guftias redada, dum progrediuntur, demiflis lapidibus ac telis obruit, cçditq;,nbsp;lie dum hinc vettere nituntur,anticipata cunéla diuerticula conlpicantur,com~nbsp;niifccntur præ timoré inuicem,neque procederc,neque reuerti licet.A præru-ptis auiisqj locis holiern deturbare nequeunt, omnibus vna mors ac cxitus in-ftabat,defperatafalute,irritisquc conatibus,multi cadcrc occipiunt. Proccrcs,nbsp;cum egregiis gregariisqj mihribus,promilcuc cadunt,quatriduum in angulliis ¦nbsp;Verfaci,adinternccionem fere ca:duntur omnes, quin effugere conati, internbsp;fcfc mutuo collili mifcrabiliter obruebantur. Incredibilis ibi legionum fadlanbsp;hdura,06 ingens patratallrages,quam circiter Diui Martini folennia accidillcnbsp;memorant. Hie Andreas, Albx balilicx Antilles cximius, qui Regiferuicbatnbsp;abcpiilolis,amp;: Michael Pofeganus, ac Nicolaus AlbæTranflyluanæ Sacerdos,nbsp;hm Andreas,Sarubenlis xdis Antilles, efacroDominici coliegio editus,fin-
10 gulari quadant probitate pollens, cum fociis plerifque, defixis incapite clauis, quum mhollis potellatem venillent,omnes crudeli morte expirarunt. Regalisnbsp;ctiam xdiculx Saccrdotes,ad vnum omnes,qui in hollis potellate venere, im-^anifupplicio alfedli lunt. Infuper immenfa Cumanorum multitudo cccidit,nbsp;uouiffima verb manus,qu2e fuperfuit, partim faucia, partim integra,in Valachinbsp;potcftatemperuenit.Immcfus exforum numerus, qui in angulliis montium amp;nbsp;conuallibusoppetiere,fepulchri honore caruit,quando Barbari fçuitiamortuisnbsp;etiam nihil indulfit.Carolum itaeualiireferunt, mutalTc arma, caque De le umnbsp;Dionyfij filiurninduiire,quiGetici belli audlor fuerat. Regem, vixftipanti-rnbsp;umpaucaveteranorum cateruaeualifl'e,Deleumregalibus armis fubOTnatum,nbsp;5® quaudo paterna fcelera ita pollularant, pro Rege ab hollibus interfeélum. Exnbsp;bis qui Regem fortillimc protexere, Danchium,Ladiflaumqj filium,item Marnbsp;tinum Gercndifilium,cum ahqua parte prxtorianx cohortis, potiflimè nume-rant .innumera quidem multitudo fubeuntium erumpentiûmve Vngarorum,nbsp;fclis hollium occidit,vtriufque partis numerus delideratorum diffiniri non ponbsp;fed infigncm ibi cædcm vtrinque patratam,quamuis Vngaros ad interne-cionem cxlos. Annales non référant, nemo tarne ignorât. Ad pollremum Rexnbsp;diuina potius quant humana ope, tanto diferiminé liberatus, cumlîlio, ac fau-cio comitacu, Themefuarum primà, deinde V ilTegradum peruenit. Icfu Chrinbsp;fto liberatori in primis, deinde cætcris numinibus,Sotcria rite perfoluit. Fide-4° litatem comitum perpetuis muneribus beneficiisqs excoluit, donauit plerofq;
ciuitatibus,amp;: falutis audlores quotidianis honorib.exornauit. Poil hanc llra-geni amp; pcricula,infcllæ fortunx lenimen,dum Diui Regis Stephani fellacele-brantur, feitus Carole» puer natus cil, que Stephanum q^ioqj appellari iuffit, buncanno trigefimofecundo,fupcr terdecies centum, natumelTe volunt.Suc- i j 5 x.nbsp;currit deinde fpes ingens Neapolitan! regni,quaminfequenti anno alTequi cu-ïauit.V erùm res hxc aliquato altius repetenda. Carolo fecundo,Regi quondam Apulo,præ caeteris du oprællantioresfucrefilij, Carolus in quant Martellus,qui filium Carolum, Vngariæ Regem llatuit, amp; Robertus Calabrix Dux,nbsp;qui defumâo patre,Neapolitanû regnum, haud line Romani Pontificis aufto-ritace, ac hæreditario iurc confcquutus eft. Et pontificiae ditionis imperium af-fcquutus, netanti bcnelicij videretur immemor, fluduante diu Guelphorumnbsp;^ibcllinorumque fadionibus Italia, pontificias partes omni femper Iludio amp;nbsp;labore tutatus eft.Quiim in tutclam Florentinos accepiirct,Carolum illis lîliumnbsp;P'^æfccit. InHetruria diu bellageflit, amp; inFlorentino late agro dominatus eft,nbsp;^^dpoft eius obitum,viuente adhucRoberto Rege,in Athelienfiû Ducum ty-
-ocr page 362-3X1 ANT. B O NF I N II R E R. V N G A R. rannidcm,Floren.tia deinde concidit.His temporibus,Europa,amp; in priinis Italia,plus folito flutluauit. Clemente nanque Pontifice decedente, qui Clefti-num in Diuorumnumerumretulerat,Romana diufedes vacafle dicitur. Ger-maniæ tune Principes, quibus eft Imperatoris eligendi poteftas ,per feceflio-nem duos Cæfares creauere, alteri Lodouicum Bauariæ,Fredericum Auftrixnbsp;Ducem alteri:quare armis litem dirimere placuit. Conferropr£Elio,Fredericus inbsp;fuperatur capiturque.Lodouicus,fortunæ dcxteritateelatus,citraPontificisau |nbsp;ôloritatem, Imperatoris amp; Augufti nomen vfurpat. Inita cum Vicecomitibus, !nbsp;nonnullisque Italiæ Regulis amicitia,quum à loanne Pontifice approbarinonnbsp;pofl'et,inltaliamcontendit. Romam profedtus, loannempontificatuabdicat,inbsp;amp; a Sarra Columnenfî coronatur.Petrû Corbanienfem loanni fubrogat,queni ,nbsp;fe mox iterum coronare iubct.Pifani,qui poft Caftrutij tyranni mortem, intonbsp;douici Imperatoris poteftatem vénérant,feque inlibertatemvendicarant,fal'nbsp;fum Pontificem,vbiLodouicus in Germaniam fereceperat, capiunt,capturoq)nbsp;ad loannem Pontificem, Auinione tune agentemfnam in ea vrbe, Romanuntnbsp;collegium, annos circiter quatuor amp; feptuaginta hæc tempora retinuere) co*i'nbsp;tinuo miferunt, qui fuum facinus ingenuè fafl'us, vitaque donatus, tertio po»nbsp;anno,honeftocarcere remoratus,obiit. DumhæcàPifanis agûtur,infequen' inbsp;ti anno, loannes RexBoemiæ,Henrici Septimi Imperatoris filius,amp; Carolinbsp;peratoris pater,Italiam ingreflus,Brixiam,Bergamum, Lucam, Parmam,nbsp;gium,amp;; Mutinam in poteftate accepit.In omnibusbis procellis,Robertus£^'nbsp;elefiæ partibus femper fauit, fed ob loannis Regis amicitiam, qui cum pond'nbsp;CIO Legato fe coniunxcrat,mutatis faôtionibus,cum Scaligeris,Gonzagis,Car'nbsp;rarienfibus,amp; Heftenfibus fdus iniuit. Iniquo nanque animo, Imperacorci^nbsp;aliquem adiré Italiam, amp; ins aliquod in ea retinere, olim ferre videbatur.nbsp;quumpaucis ante menfibus, Carolum Florentiæ Regulum, intempeftamof'^nbsp;lurreptum amififtet,remorata ambitione,ac imperandi aliquantifper cupidj*^'nbsp;te,de re^i fucceflbre cogitarecpit. Extcmplo filij mortem, fratri,neponYnbsp;Carolonunciauit,quilongelatequeinVngariadominabatur,amp;:queml^':^nbsp;berorum fcûditate præpollerc nouerat,exeo fucceflionis adminiculumnbsp;rit. Carolus Roberti cafum miferatu5,in Italiam Andream filium, quinbsp;vix fextum agebat,mittere decernit, ne filij fortunam interturbet, regniinrnbsp;auitumalienis manibus occupari patiatur. Plerique Caroluip Marteilum,nbsp;auum, cum Andrea in Italiamprofedum fuifle feribunt, fed nondumhocnbsp;cxploratum. Vtfecumpro dignitate deleóbum comitatum ducat, in primis Anbsp;ehiepifcopum Strigonienfem,cui Chianadino nomen erat,amp; Andreamnbsp;dinum Antiftitem, lacobum Longobardorumgentenatum, Chianadiengt;nbsp;Epifcopum, ac Danchium, dequo fupradiximus, numerofamquenobiü^^^nbsp;manum cogit.Et anno trecentefimotrigefimotertio,vitra millefimum,pä^^,f i«nbsp;Andreas ex Vifl'egrado proficifeuntur, decimoque die Zagrabiampcrucn*nbsp;Et quum per Dalmatiam itcr facerc ftatucrint, fuperatis Lapideis rnoQtdnbsp;Segniam defeendunt, vnde comparata clafle, quatuor dierum nauigation^.nbsp;Apuliam traiiciunt.Hjc fpe nimium dudus eft pater,vt filium, RoberciR^»^nbsp;precibuseledum, perbreui quoque loannis vigefimifccundi Pontificis au^nbsp;ritate coronatum,in Italiarelinqueret,amp;; Vngariæ regnumLodouicopriP^nbsp;nio,vt par erat, addiceret : quare fefortunatilfimum pattern futurum eile Cnbsp;fidebat, A duentanti Robertus gratulabundus occurrit, nepotem Carolunn»^^^^nbsp;erumque Andreamamplexatur,horum aduentu fefuæprolisiaduramf^,^nbsp;fifte profitetur.Is enim iam graui xtatc confeiftus, qui non minus probe q*nbsp;dode viram duxerar,hoc reliquum,quod fupercrat,annorum fandiflim^nbsp;templationi,delegate nepoti regno, dicare ftatuerat:fed amicorumnbsp;mis prccibus adadus,confilium muta'uit. Quare adextremum vfque diennbsp;regnarc placitumeft,amp; Andream,cum Ioanna nepte pariter adoptare,qni^^^nbsp;cius mortem, legatum fibi regnum paribus gererent aufpiciis. Robertunnbsp;gern Francifeus Petrarcha, non minus matcrn3e,quani Latinx lingux J-
HU.J nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;)¦ ,
fandiflirns^^iz, :
DECADIS II. LIBER IX. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;5x3
txccllens, cxteris tempeftatis illius Principibus anteponit. nanilitcrarum ftu diis xque, ac Hudiofis viris dcdinflimuS)miraprobicate,ac rcrum omnium do-drinaclaruit. Defumäo filio Carolo, FlorcntinorumDuce, dux Roberto ne-ptes fuperfuere,Ioanna,quam Andrex deftinauerat,amp; altera,qux parumcele-Drata eft. Verüm illud haudquaquam filcntio prxtermittendum,quod Yngari*nbsp;Corumfcnptor Annalium,aut negligentia, aut infcitia fubticuit. Carolus Matnbsp;tellus, Robert! Regis frater,cum Carolo filio in Vngariam venir,vbi diu verfa-tiis, antequamregno potiretur, tandem co potitus, gnatum coronandumefl'cnbsp;ftuduit.Hic vbi Regis infignia aflequutus ell, cumpatre pariter imperauit, amp;,nbsp;vtfupràdi(ftumeft,Lodouicumamp;Andreamgenuit,acimmaturofatofurre-ptus,dicm obiit. Carolus Martellus pater, interea regnum adminillrauit. Return Vngaricar urn Icriptor vtrunque Carolum confundit.Blondus, ac exteri,nbsp;Lodouicum amp; Andream,Caroli Martelli, V ngarix Regis, nepotes efle fcribit.nbsp;Nam Robertus Carolusqj Martellus, fuo vterque filio pariter orbati, nepotesnbsp;adoptare coaóli funt.Martellus,L'odouicum V ngarix,Robertus, loannam nc-ptemamp; Andream Apulix,poft mortcm,ex teftamento prçfccere. Aliquantifi-pereuagati fumus,vt res Italicas,ac temporum conditionemcontemplaturi, fanbsp;ciâùs liiftoriam animo comple^amur.Pannonici Carolum Annales,reliólo innbsp;Italia Andrea, quern Robertus vfque ad mortem coronarc recufarat, quamuisnbsp;ac* ^Xiemplo in filium adoptauerit, eodem quo profedlus fuerat anno, in Vngari-2tn rediifte perhibent,hacfirmillima fpe a Roberto fratre dimilTunijAndrex o-ittninonepoti,ac Ioanx,quam ei defponfarat,regnum proculdubiolcgaturum,nbsp;Quodpaiilo pofttemporc,cx compofitofperatoqjfuccefllt. Pollquam Carolusnbsp;in Vngariam reuerlus ell, in fequenti anno, loannesRex Boemix, filiusquenbsp;Carolus,qui non multo poll imperium Romanum fortitus ell,item Cafimirusnbsp;RcxPolonix, Viflegradum ad Carolum,circa Martini folenniaconuenere, vcnbsp;de componenda pace agcret. loannes, cuius aliqua fuperius habitaellmentio,nbsp;Luceburgenlium comicum genere natus,Boemos dilTidctes acriter caftigauit,nbsp;Auftralesgrauibellocorripuit.Multas in Italia vrbes fibi domuit,occu quot;ato Po-5° lonix regno,quum quiete retinere no poiret,Cafimiro,qui bis denamilia pondo argent! pependerat,ins vitro fuum celTit.Graccouix obfidionem,commea-tuum defeiftu, plane deferuif, à Rege Gallórum,aduerfus Britannos, lure ne-c-lPitudinis inuitatus. Qiwm annis quinq; ac triginta regnalTet, in truculentif-fittio præho,inter cofertillimos holies cxlus ell. Carolu eius filium,patr! haud-^ttuquam inferiorem fuiiremcmorant,qu!ppe qui viuente adhuc patre Tarta.-Ios forti animo fudit. Cifalpinx Gallix ciuitates, à patre olim acceptas,acerri-niè tutatus eft. Veronenfes audaóler profligauit, bis in co bello equo decidit,nbsp;tertium confeendit, baud veritus fortillimaquxque militis prxllare facinora.nbsp;Parmç aliènes fæpifîimcthoros incxllauit,nequaquam abllinuitapatreincre-pitus.Regnum Bocmix,religione acoptimis difciplinis iuxta illullrauit.Intro-duxit Pragamliberaliumlludialitcrarum.Nouamciuitatemmuro cinxit,fun-dauit coenobiamulta, arcem crexit admirabilem, regiam confpicuam ftatuit,nbsp;vniuerfum denique regnum pacauit. Eueótus ad imperijim, Italiam rurfus in-greditur, Longobardos in potcllatemfuamaccepit. Eieólis Guelpliis Gebelli-öosextórres Florentix reftituit, relic[uis Hetrurix partibus, proarbitratufuo*nbsp;leges dedit. Coronatus ell Romx magnificentiflimo apparatu,quare ne a Ro-niano coliegio diirentiret,omnes nouitatis auélores,fummo Potifici muldan-dos tradidit. Fratri, cui loanni nomen erat, Morauiam conceflit. Pragcnlemnbsp;Iafilicam, metropolitana dignitate decorauit. Vt Vencellaum gnatum,fc ad-Sa Itiicviuente, Romanum Regem crearent, ab Eleóloribus impcrij, amp; precario,nbsp;®^ingennlargitione impetrauit. Sigifmundus, alter Caroli filius, à Lodouiconbsp;^ege Vngarix,in fpem regni adoptatus multo poll tempore fuit.De his halt;ftc-^tis. Hxc de loanne Caroloque diximus, amp; de Cafimiro aliquid adiiciemus,nbsp;^^ftuantimoment! Principes fuerint, qui adCarolum Pannonix Regem, pto
-ocr page 364-514 ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R. componcnda pace vcncrunt,Iiquidö diiudicarctur.Quiim igitur inter hosRcnbsp;ges,de incunda concordia,perpetuaque focietatc, in V iflegrado ageretur,pau'nbsp;cis póft diebus paxconfeâa.Hi tanta rerum omniu copia, amp; tantis apparatibu^nbsp;traÂatijVtnemo c Bocmis Polonisque fucrit,quivini Sc obfoniorum omniuionbsp;abundatiam fatis admirari poftet. Res viótui neceflariæ, omnibus profufifli^^nbsp;erogatæ, acceflere dona Regibus pro dignitatc diftributa, quæ PannoniciR^'nbsp;gis magnificentiam cum xterna laude teftantur.Ioannes Rex Boemia,prïnbsp;teris vafis argenteis,quinquagintaduabus phaleris, totidemque balchcis, in*^'nbsp;per latruculorum tabula, mira arte auroq; multo elaborata, vbi angularesnbsp;gos, inftrudasvtrinque peditumacics, cataphratftos équités, amp; reges,nbsp;î]gnis,pugnç verx. fimulachrum rcfercntcs,ccrncrc erat,quos omnes,auratsnbsp;gemmata arma,campique pauimentum iafpidibus amp; fmaragdis tefleUatuni)^nbsp;certamen irritabat.Item duobus ephippiis,non ram auro, quàm ordinehp^^'nbsp;rum exculriSjà Carolo donatus eft: adictfta funt his pocula gemmata duo,nbsp;rum ducentis argenti pondo appenfum, alterum c lolido auro confeiftuio»nbsp;c^onchæ fpeciem, amp;arte Sc gemmarum multitudine fane confpicuum. Ne*nbsp;nore quidem magnificentia in Caiimirum vfus eft, qui quum ftatuta Boc*nbsp;Regi tributapenderet,quippe cui Polonix ius omne paulo ante (vtfuprt*'^^nbsp;limus)ille conccfl'erat,hac beneficentia dimiftus eftiquingentis enim ponft .nbsp;Vngarix Rege donatus eft,vt débita ad aflem loanni ftipedia perfolucrct.nbsp;mumillic confeébapace, perpetuaepe focietate,conuenitintcr cos, vtquienbsp;que ex his Regibus primus vi armisve ab ahis lxdcretur,cxteri continuo**nbsp;lia paifta conferrent. foedus grauiflimo à cundis iuramento percuflum,nbsp;firmatumeft. Qimmhæcomniaquxdidafunt,annofahitistrigehmoq*nbsp;ac tcrdecies centeno gefta forent, tertio póft anno, Vilfcgradum Locb^^^nbsp;Rutheaorum aducnit, deledum fccum equitatum adduxit, poftulauicp^*^?^nbsp;tuam pacem, acfidiflîmæ amicitix officia cunda promifit : annuit poft*,^nbsp;ni CarffiuSjVirumqux ido fderc,honorificc donatum dimifit.In fequcn*^^ fnbsp;no,Caurnirus Polonorum Rex,ac Lodouici auunculus,ad CarolunarcdÜ*nbsp;norificentiffimum fccum Sc Procerum Sc Antiftitum comitatum adduxi*'nbsp;hunc in frequentiffimo Optimatum Pontificumquefuorum concilionbsp;vt affinem fuum pro dignitate reciperct. In ccleberrimo vtrorumqucnbsp;pum conuentu, Cafimirus publice, Lodouico ex fororc nepoti, Sc Car»!nbsp;primigenio, orbitatemcaufatus, Polonixregnumlegauit,adoptauitin»nbsp;Sc omnes, quiaderant, Pontifices Optimatesque, nouiffimx voluntatis ^5^nbsp;ftes efle iuffitjid ipfum cxteri,qui aderant, Poloni vltró confirmarunt, aCnbsp;carcfolcnnepriuilegiumfadumcft. Carolus tanta beneficentiaprxtcr'P^^/nbsp;oncmaffiedus, nullum gratiarum ac liberalitatis officium in Cafimiruin^
tcros Polonorum Principes prxtermifit. Secundo póft anno, locuftaru*^^j/| ftis, à Syrmio,Pannoniam inceffit,vfque adeo grauis,vt è fegctibus,arbor 'nbsp;Sc graminibus nihil dimiferint, vineis, prxrcr omnium opinionem, p^'P^Lje^nbsp;aiunt.Tertio anno, Poloniam, Auftriam, amp;Boemiaminuafcre, moxnbsp;diuifx,in Italian! amp; Gddias cft'ufx, populatis agris, communi cxitionbsp;fumptx. Eadem quoque tempeftate Cometes incoelo vifus,ac in Hctrnbsp;primisque Florentix,peftilctia magna dcfxuit. Sexdecim hominumiu***^ [jQ'nbsp;lue hac abfumpta,quum agitato in Vrbe cenfu,conditoq; luftro,nonagi**^^^jp )nbsp;minummilia,fuperiorc anno cenfaforent. Poftero anno. Sc cometes,nbsp;gia multa,qux Principibus orbis interminantur, maximorum Regumnbsp;J J 42,. xerc.Annonanque quadragefimofecundo,fupratrcdecicscentum,nbsp;Caroli obitusinterceffit, quorum morte Italiaxquc,acVngaria,animo*'fj[finbsp;nara eft. prxftatiffimum vtruquc Regem ilia feculaprotulere, qui doin*ftnbsp;aeforis prxpolluifiercferuntur. Robertus Andreamnepotem fuum,amp;^nbsp;fra tris Vngarix Regis filium ,cuiloannam neptem, vxorem dederat,pu*^'nbsp;gnareiubet,quivtdeincepsrcferctur,quumannostres in ItaliaregnalR^J^fl-torum infidiis, vxorisque cófcnfu,qui regnumanl^elabant,laqucocnc ^^jiji
-ocr page 365-D E C A D I S 11. L I B E R I X. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;jx;
Carolus eins pater, quum annos duos amp; quadraginta regnaflet, ingrauefeente rebris æftu, in Viffegrado, non fine nominis fui perpétua gloria, decimofepti-wo calendas Auguftas diem obiit.Q^mita longe lateque dominatum efle fe-'^unt,vtDalmatiam,Croaciam,Ramam,Seruiam,Galatiam,Lodomeriam,Cu-yianiam,Bulgariam,Vngariam,amp;adieéloGargano monte,Salernumeiparuif-^jac vedigalia quotannis ftata pependifle prædicent. Promulgata Regis mor-^jtantus omnes mror inceffir, vt publico planóiu quateretur Vngaria Anti-titesjProceres,populos ac nobiles iuxta, hie dolor omnes afflixit, nemo fuit exnbsp;10nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cuius animum mceror ifte non penetrarit. Præfernm
biaDetha,Lodouicus ac Stephanus,adquos propiùs dolor attinebat,eius obi-^^inefflidim deplorarunt : coactis vndique Pontificibus, Regulis, Optimati-collcgiis Sacerdotum, corpus editiore thalamo refupinatum, cui trabea ^'^ccina, gemmatum diadema, item enfis, aureaque calcaria,ac cætera Regisnbsp;^bgnia aderant. Ad præftitutum exequiarum diem, ex vrbibus amp; pagis innü-multitudü conuenit, profufo tot gentium vlulatu omnia refonabant, fu-quot;isadDiuæ Virginis çdem elatum,omnes ordines pulla vefte funus honefta-Peraólis rité facris,pofl:ridic bucêtauro impofuerc,ac fecundo amne Bu-^^^cummaximacomitum clafiTe delabitur : infiauratæ ibi exequiæ,pofteronbsp;Albameffertur,quofcunque vicosnbsp;nbsp;nbsp;oppidatangebat, viricummulicri-
*0
f crinibus occurrere, redintegrate funus,amp; adcontinuandumluólum bai niultitudinem irritate. In itinere Laurentius, vnus è Proceribus, Sela- .nbsp;g gentc natus, vir fpeâratæ virtutis ac roboris, eius quondam vexillarius,nbsp;funus regia palTim prætulit, præcelTere tres équités cataphravti pur-'¦j^jgcm.mis auroque confpicui,qui eius arma prasferebant.Struthione pro a-'b Carolus vfus eft. Hi dominum extinftum paffim ingeminate,pia cæterosnbsp;f biaadluéfumprouocare. Demumin Diui Stephani bafilicacorpus palamnbsp;^onditum,vbi fatis fuperque conclamatum eft, gemrnata arma, velles, vafanbsp;1nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;donatiuum templo affixum. In fequéti menfe, Cafimirus è Po-
ia,ac loannes Morauiæ Regulus,amp; Caroli Imperatoris frater, VilTe^radum Pontificumque turbaconuenere, funus pientilfi-^.pnftaurarunt, Sc Albam deinde profeéti, Carolo rite parentarunt. At fe Re-perfoluifle rati, reginam, item Lodouicum ac Stephanum dihgentifli-^onfolati funt. In Caroli funerc, Chianadinum Strigonienfem Metropoli-b I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;de laudibus eius orationemhabuifleferunt, qua maximum
^.^^tymarumprofluuiumauditoribus cxhaufilTe dicitur. His temporib.Fran-ciis Pctrarcha, Pocta clariflimus, ab Vrfo Tribuno plebis, Stephani Colu-collega,in Capitolio laurea corona donatus eft. Licius quoq; Afcula- Bonfuitu, Aß. meus ,qui Roberto régnanteclaruerat,actempeftateillainternbsp;Magos excellentilfimus habebatur, quia loannæ, Caroli Flo-blsnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;filiæjfata prxdixerat Accürlîj inquifitoris crimmibus infimula- *
arinis,extrcmo fupplicio affeélus, excelTerat, que iniqua mor-bs omnes cenfuere. Qinn ctiam quatuor ante annis,cometes men-Huatuor apparuit,amp; antequam occideret,alter duos n^êfes emicuit, ex qui-üs facile eratjduorum Regumfata prædicere. Eodem quoque tempore,decemSaracenorum milia ab Hifpanis cæfa,totidemq; capta. Item Galli congrelfi cum Britannis,fufi aefu-
gati funt, amp; decem eorum milia in eo confliôtu defiderata.
-ocr page 366-ANT. B O N F I N II R E r; V N G A R, RERVM VNGARICARVM DEÇA-DIS SBCVNDÆ LIBER X.
Elbbratis rite Caroli cxcquiis, CaroIumMartcUu,!-' douici auunijfilio fuperfuifle pleriq; volunt. Vter ex hisnbsp;diem obierit,Vngarici Annales nil fane definiunt, lednbsp;trum funeris honore defraudatuni, pro vtriufq; gellaruni^'nbsp;rum gloria,reputemus. Secundùni amboruin lecellumjy ,(nbsp;douicus adoleicens, auitis moribus imbutus, omnium acc»nbsp;niacionibus populorum, Optimacumque fulfragiiSiRcX^'
gariæ d;claratur. Egenerofahuiusindole, ac Itudiolifliinapatrisamp;:auicduc-i^ none, fauftiffima quæquc vulgus ariolabatur. Polliccbacur Ipcm optimani»*'^nbsp;genuus adolefcentis afpedus,cui tantû inerat Maicftacis, vt fpedatorcmnbsp;que fibi facile conciliaret,addLiccret in admirationem, ac tacicam fibinbsp;reuercntiani poftularct. Liberalis eius facics,nontamhberarcfponfa,qua^nbsp;cileni gratiam amp; officia indicabat. Qnamuis ingentcni animi magnitudiJi^nbsp;præ le ferret,pudore tarnen,fummaque modeftianon carebat. Feruentis^^^nbsp;impetus grauitatc ac moderatione quadam ita cocrccbat,vtvnocodcmqi^\ !'nbsp;porCjin eodemhomine,amp;: iuuctutis alacritatem,amp;:grauitatemfencclunsl'^'^nbsp;retintucri.Exornabat hçc omnia,magna rcligio,inauditapictas,iiifticjal)i^nbsp;laris,ingenita clementia,maturaque confilia,cum fumma magnanimitate^'^nbsp;iunda. Augsbat gratiam amp;: dccorum,popularitas incredibilis,amp;: alfabilgt;t^5*\nbsp; dcfcira,ingcnium ciusamp; mores, ad regnandû natumclfc portendebant-^P;
mas quafque dotes GalLci Pannonicique fanguinis, in hune omnes fe facile dixeris, Nil indignius moleftiusque tulit,quam bcncfîcentiaamp;^dl^^*^',nbsp;litate vinei,aut fui regni iura abaliis vfurpari,domiforisque xquè prxHaris*^'^^nbsp;re videbatur.Dolorem publicum,c patris auique interitu conflatum,ifC°*jlt;nbsp;um offiftiorumleniuit,rcfarlitquc,nequc parum etiam confolationiSjpî^^^.p,'nbsp;mx parentis probitas alferebat,cum maxima fanditate côiunda,qult;jOnin*'^^^nbsp;antiflitum proccrumque fpcm quotidie confiimabat. Q^arc in rtgalifi'^nbsp;mitiis, Rtx ab omnibus dcclaratus, Albæ continuo, in frequcntilLmonbsp;num conuentu, rirè coronatus eft, nemo vnquam tot fauoribus, ac tam pf^P^nbsp;tio populorum ac ordinum omnium confeniu, Rex vnquam creatusnbsp;tur. In fauftis hominum falutationibus, ml ahudrctuhfl'e memorantjquai jnbsp;bere omnes de fc bene fperarc, fc pro faluie regni omnia pcriculanbsp;perpeffiirum, proindeomnespaffimcxorare,armafumant, accingantlenbsp;îeque duce acmilite,quicunque regni appendices Ixferint, occuparint,iinbsp;i.ruantjPannoniamqj ac IllyriCum,Daciamq; pacent.In pcrlidos amp;: inlîdtl^/nbsp; acarmis animaduertendLi,pro patria,pro Iiberis,pro aris acfocis fortiflîai^Pjjnbsp;gnandum. Confternati iam pr;ncip''um interitu Vngarorum animi,nbsp;Regis hortatu, vfque adeo fufeitati confirmati funt,vt nil Marte vindnbsp;Cerent antiquius.Del^dumcontinuô habendum poftulant,vitro peracd*^-,nbsp;tiones cundi dant nomina,quin amp; fenes,amp;: facri homincs,ad expeditione^^^^nbsp;lutarem inccndtintur. Item vulgo mulicres fe fuccenturiatas poliiccncur)nbsp;ttimhinc animi Vngaris adcrcui», vt bellum indici, nuncupatis votis, exp^ jpnbsp;rent.Ne minus quidê immortalitatis amor,acrcgni charitas,Lodouicuni*'^i]|,,nbsp;cs plane follicitabat. Qiiare antequam coronationis ille conuentus folucf^^^,nbsp;coado Scnatu,illatas omnesiniurias,perfidiam fuorum,lxfaregniiura,amp;^l .Jnbsp;cunque vi occupatafucrant,ad patres referri iuffit. In primis contumscia-nbsp;numq; rebellio venit in mcdifi,qui TranlTyluaniam incolunt,quippenbsp;ta Principum morte,contempta fuccelforis indulgentia,ac rerumnouitY'',^;nbsp;ti,débita Regi vedigaliainterccperant,dctredabant obfequia,aregianö^ljiiynbsp;dcfccerant. Senatui primo placuit,abllerrcdorum aliorum caula,quii'-P'^.nbsp;nis clandcftina: argucbantur,hanc in Saxoncs expeditionem iufcipi.Itaq^
I
-ocr page 367-D E C A D I S 11. L I B E R X. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;317
tnoftudiohanc omnes militiam appetiuerc, magnus quàm primùm cogitur cxercitus,patres ferè omnes Regem iuuenem comitantur. In Tranflyluaniamnbsp;vbidefcenfum eft,correptis plerifque oppidis,caeteri Saxones, lêuitatis info-lentiæpertæfijad Vngaricam ditione rediere. In omnes eos, quos maturacor-npuitpnitentia,fe benignumexhibuit,quicunque in fide permanfere, indul-gentiaamp;liberalitate fua confirmauit. Nonnullipopulinobilesq; quorum ani-nii dudum nutare cceperant,aut.tcmere defecerat, antequam in te publice ani-niaduerfum iri fcntirent,veniam in tempore poftulatamimplorarunt. Ad pa-candum profcdó regnum baud parum contulit, Alexandri TranfaJpinæ Vala-ebiæ Ducis exeniplum. A Carolo quondam hic Rege defeccrat,cuius potefta-parère ex antiquorum inftituto confiieucrat, pertinacius in rebellione per-*nanferat, nulla vi, precibusac monitis,ad præftandum, quod debebat, obfe-4Uiuni reduci poterat. Secundum illius obitum, pôft vbi Lodouicum rerû po-titum accepit, audita iuuenis fauftiflima magnanimitate, optimaque Fortuna,nbsp;fuis finibus appropinquate Fenfit,cótinuö fupplex Lodouicum adiuit, ge-*^Uaque amplexatus,vcniam exorauit,munera preciofiifima obtulit,ac ne debiels veàigalibus defraudafle videretur,decies centena auri pondo dédit,pollici-pofthac imperata cunfta faôturum,eiqi perpetuo pariturum. Contra Lo-iQ ^üicusjdata pace, non tam erratorum impunitarc, quam pari libcralitate do-^Mûdimifit. Quarc Alexander, tantaiuuenis dementia amp;:beneficcntia deuin-^'^Sjtedintegratam cumeo focietatem, fidelitatemq; perpetuo lèruauit. Elifa-ctha verb,mater pientiirima,matronarum decus vnicum,ôlt;: prudentie acFan-tatis exemplar,poft virifatumjamp;initum Lodouici regnum, amp; Andreæ gnatinbsp;P°entis gratia, qui nondum in Apuliaregnare occpcrat, amp; inuifendæ vrbis *nbsp;defiderio xquè impulfa, quando humano pariter amp; diuino rrahebaturnbsp;impetrato ab altcrofilio comitatu,in Italiam traiieere conrendit. Co-'^fiatutnfibi,amp; Procerumamp; matronarum,honeftiflîmum delegit, optauit pie-»nbsp;oique Pötifices,doótrinaamp; probitate præftantes,ne quid viatico deefl'et,niul-^^fecunipecunianim attulit,feptcmamp; vigintimilia puftulati argen# pondo,nbsp;J verb, quod puriflîmum aurum appellant, feptemdecim miliafecum tu-/cFcfunt,pofthæcne mediocre quidem aureorum denariorumque his adie-Addidithis quoq; Lodouicus quater mille auri pondo, vt earn pro fua ma-dignitate dimitteret. Geminas Veneti triremes gratis compararunt, qui-
Cam cû vniucrfo comitatu, dexterrima nauigatione, anno quadragefimo- 1343. fupra terdecies centenum, in Apuliam traiecere. V ix hæc Siponti littusnbsp;/gerat,quum occurrentem fibi Andrcam amp; Ioannam,cum ornatiflimaprin-Püinturba, confpexit. In primo congreffu, tantus vtrinque hilaritatis amp; læti-^plaufus efteditus, vtlachrymas congratulationibus mutuis admixtas cerne-4onbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Elifabetha, in filij aenurus amplexus efi'ufa, præ longo ac ingenti defi-
1^^^'eipenc defecit, mox eorû ofeulis leuato defiderio, fubinde refpirauit. De-Neapolim verfus iter incunt,oppidatim eximij honores exhibit!: poft vbî ^^polim peruétum eft,cùm paucis ante diebus Robertus vita deceflifl'et, iamnbsp;\ P onandi Andreæ amp; loannæ vxoris tempus inftabat, ô^aliamcoronam,quàmnbsp;ç ^ödficc Romano impetraram,geftare non licebat.Conuocatis Principibus,nbsp;^^natus confulto,Nicolaus Palatinus, Paulus aulæ Præfebtus, Thomas Ru-^5 Vitus Nitrienfis Epifeopus, Thomas Petri filius, item Metropolita Bene-^^^^agna nobilitatis manu,legati pronunciatur,honeftiflimapro-tlr 4 ^^^atio, quæ rem tant! moment! haudquaquamdcdeceret. Ne inferiornbsp;lenbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;accedebat apparatus. Deftinantur Auinionem,vt à Clemente
jo, Pontifice maximo, cuius imperio Neapolitanum regnum parère debet, Qteæ ac vxori diademaimpetrent,vt à pontificia au(ftoritate,vtrique regnonbsp;(ç '^ri liccat, quod difficultcr (vt infra patebit) confequutifunt. Elifabetha au-A^nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fanôtæ Crucis Ncapoli egrefla, cum delcóta optimatum amp;
Ij. ^^^tummanu,Romamcontendit,vt Apoftolorumbafilicas inuifat.Neapo-'is cam Archiepifeopus propiùs comitatur : dum per Campaniam iie. fa-E ij
-ocr page 368-518 ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R.
ciunt, ex vicis ac oppidis fpedatutn omnes paffim occurrunt, non taxn ornatif-âmumcomitatum,quànipicntiflimae Reginx fanditatein admirâtur. Religio-fam matronam intuentur, qux nunquam orando cefl'abat, èc cundis rogaton-bus,miferabilibusque hominibus, inter cunduni,profufas eleemofynas erogi-bat,augebat decorem coniunda cum venuftatc landitas, quod ardentiirnnaffl à cundis fpcôtatoribusreuerentiamexigcbat, iam omnium in fe oraconuerte-. rac,ac Deæ loco præueneraricocpca,alteraraSabamRcginamhanc elTc onwesnbsp;prædicabant. Totum illuditer orando tranfegit : quum ad tertium lapidé Vrtnbsp;appropinquafletjvniucrfus populus,amp;Senatorumamp;Sacerdotum ordo,nbsp;occurfumeffunditur,optimatcs Vrbis,amp; in primis Vrfîniamp;: Columnenfes,cef'nbsp;tatim ad officium properarunt.Vrbcm ingrefla,fauftiffimis paffim acclatnatiænbsp;nibus,à Romanis mulicribus confalutata,à plebe vbique,Reginx Vngarixi^ænbsp;citer, Andrex regis Italiæ pientiffimx parent! feliciter,Matronx fanôliflîinÇ^*^nbsp;liciter,exclamatur: nô facraperegrinatio,fedornatiffimus fanétitatisille triui^'nbsp;phus vifus cft.Qu^m ad Diui Petri baiilica perueniflet,Pontifex confeffint»nbsp;frequentiffimo collegio facerdotum,eam excepit, ad magnam Saluatoris arai'^nbsp;ab eo duéta,ingens numini donatiuû obtulit, facras veftes margaritis exculta^nbsp;item vafa candelabraq; aurea gemmataqs, ac cætera taie genus, quater infup*^*'nbsp;mille feftcrtiûm aiunt addidifle. Luftrauit extera templa,ficraq5 coUegiajQ^?quot; pnbsp;ram nullum fine regalibus donis prxtcrmifît.facra virginum cnobia,inc^^.nbsp;bili benefîcentia profcquuta eft. Sudarium Saluatoris, vbi defudatamnnn'^nbsp;imaginem intucri fas eft, fada femper confeendendi poteftate, reuerentH^nbsp;vifttauir,ad excolcndum cius tabernaculû, multum auri argentiqs obtulin^
* citur,vbitam piè collachrymafl'ememorat, vtomni ibidê delidorum täte donatam,pleriq; feripferint, fuusqj Confeffior, Sacerdos profedograu»nbsp;mus,poft eius obitû,id vulgo prxdicafl'c amp; afleuerafte perhibetur. poftvH''^nbsp;lis amp; religion! fe fatisfcciflcreputauit,poft feftû DiuiFrancifci diein,hincpf^nbsp;fteifeirur. Quum aliquantifper Neapoli apudfiliumfubfediflet,Ioannxldx®^..nbsp;rus ini(Ä;nt!ä, temeritatem, indomitamqj libidinemcontinuo intellexit,n*^ .jnbsp;inca penft,niHil pudoris amp;: religionis intuebatur. Afpernabatur hxc Andrc^^nbsp;amp;:imperarcpotius,quàm parère viro cÔtendebat, prxferebatimpudican^^^^nbsp;tatem,amp;: prxter faftum intolerabilem,dominantem^ libidmem,nilnbsp;cernere erat.Improbi illius mores;continentiffimam focrum vfq; adeonbsp;bant, vt in Pannoniam reiieerent : quod antequam pateretur, ne quid «P^nbsp;parétis officij prxtcrmitteret,mitibusnurummonitis amp;hortationibus pd^nbsp;adoritur,quibus quum nil fc proficere intclligeret,feuehoribus quandoq!''nbsp;bis incrcpuit,ponebat ante oculos regix poteftatis dignitatem,turpinidin*^. 1nbsp;famix,amp;: prophanx mentis incommoda prxfcntanca,fcelerumrupplida)l^nbsp;bus improbahaudquaquammouebatur. Quamvbi deperditx audacix,2C
pudentiffimifore ingenij indies intellexit,defperata eius falute, ac dimift^ fine magno dolore filio, quem male coniugatumnouerat, quamuislegatM.^nbsp;Auinionem in Galliam ad Clcmentem contcnderant,nondum redüfTenfj*!nbsp;difficilem in coronando aliquantifper Andrea, Pontificem oftenderant,i^^^^jnbsp;quenti tarnen anno, Ncapoli profeda, circiter Diui Mattbix folennia,nbsp;diuertit, vt Diui Nicolai xdem inuifcrct, vbi magnificcntiffimamuner^tinbsp;uit. Sipontum deindecum vniuerfo comitatu peruenit, aliquotibi dicsHnbsp;ta,nauium defedu, fccudum Pafchx folennia, milTas ab Andreaquatuortf' jnbsp;mes extemplo confcendit,trium dicrum nauigatione,Scniam appulit.ldo^^^ !nbsp;gnum ingrefta, vbi de Reginx reditu ftgnificatum eft, vcluti publicxnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;(f) 1
Matri,ex oppidis ac pagis omnes congratulatû occurrunt, cum incredibui' que plaufu hçc rccipitur,Sotcria ob incolumem cius reditumapudnbsp;fiunt. Nondum Drauum amnem plane traieccrat, quum duo gnatinbsp;bundiobuiavenere,idem exteri fcccreProccres, Antiftitesq5,.dies publ^*^nbsp;laritati dicatus. Cum vniuerfa plaudentium turba ad Viflegradu peruenit)nbsp;cundis numinibus,mater ac filij certatim rem facra fecere, illi, iuodrcfli
¦ * '
-ocr page 369-D E C A D I s 11. L I B E R X,
præftitcrint parentera,hæc, quod filios incolumes, ac omnia tuta inregratp re-pererit.Nondum Lcgati à Pontifice redierantjOeque mandata ex fententiaexpedite potueratjtes cnim præ aulicorû auaricia prorogabatur indies, amp;quam-uis liæreditariaregni iura expofuerant,iudicia tarnen longa,fperata largitione, ^anc præftabant. Delegati indicés cunfta dilFerre, opulcntiffimam caulam forbid, nequeidctiam inuito Pontifice fieri ,qui quidem expoftulantes quandoq»nbsp;legatos obaudiuit, amp;c quando fui iuris hoc regnum erat, largitionem quanquenbsp;ïïïaxiinam fc addecerc reputabat. Rcs coronationis, ad apoftolicum Senatumnbsp;læpe relata, nullum fine ingentipecuniæ vifinemhabere pofle videbatur, Lc-quanquam ne Rex Andreas ambitus infamia notaretur, néve largitionenbsp;*^^gh,quàm iure fuo regnum impetrafie videretur, admodum vererentur, ta-^en intelledo Presbyterorum morbo, paôta pontificiam confirmationem pétunia rnercati funt. Et quamuis pacifeendæ mercedis mandata non haberenr,nbsp;^amen nc,re tantæ molis infeôla,rcdirent,inconfultis Regibus,quatuoramp;: qua-^agintamarcharum (vtaiunt) miliaPontifici pollicentur. Compofitis in Gal-darebus,ad Lodouicum Andreamquereferibunt, quantum pro regni Neapolitan! confirmatione promiferint, item rogant, vt ad præftitutum tempus mer-t^edenimittant, Lodouicus, ingenitaprobitate, ac fraterna charitate commo-10nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;difcrimenamittendi regni adduccretur, Andreç vniuerfumonus pla-
fubiturum fe recepit, Pontificis auariciam, amp; rnercati pend regni infamiam ægerrimè tulit. lllud rei exaggerabat indignitatem, quod ius ha reditariæ pof-eilionis tantilicitari cogerctur, tandem ne fraternæ dignitati deeflèt, extraor-itiaria regno tributa impofuit,ac perbreui exaéta,in fiieum pontificium mifit.nbsp;^'^gitdjConfirmationis mercede ècopafto foluta,re confeôlarediere, Andreas,nbsp;^ægato diadémate, PÔtificis audoritatc coronatur. Verùm ante legatorumnbsp;eaituin,anno Dominicæ falutis quadragefimoquarto, tcrdeciesque centeno, 1344.nbsp;odouicus^ne per ingratum ocium, vitam filentio ducerer, in Polonia conten-*t,vt Kcgi Polonorum,amp; Cafimiro eius filio,cuius filiam, vxore duXerat, cuinbsp;}o /i.^*^g^*'l^ætiomcnerat,auxiliumafFerret.Expeditionishuiufce,LituaniaChn-tanæ religionis expers,caufa fuerar,quam quidem regionem (ni fallor) Libo-plerique nominarunt,hæc veræ religionis iura pertinacius fubire reeufa-^t. Rex Poloniæ,vtgcns ilia fibi finitima,acpenè patria,redè faperet,poftquânbsp;^QUouisaliopaóto fieri poterat,armis cogéré ftatuerat. Ad falutare bellumnbsp;tloiiicum acciuerat,qui cum validiflîmo equitatu,in foceri auxilium,amp; pro-fidei fpcm, cô cotenderat. Paratis omnibus quæ bello vfui fuefant,nbsp;ttnaniam, cum innumera copiarum multitudine, per glacicm concefl'ere,nbsp;obftinatam gentem ad falutem monitis ac precibus redigere nô pof-ignifæuiendum efle cenfuere, fed ingruentibus Aultris, quibusnbsp;40 fg otnnis folui cperat,pedem illicô,re infeôta,amp; fruftratis viribus, refer-fatnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Lodouicus in fuos pietate præpolluerit, nemo quidem *
anne R nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;poftgt; aliud Cafimiro bellu cxoritur,quippe quod à lo~
oemiæ Rege,de quo paulö fuprà diximus, haud paruum fufeitatum eft. nimirum præpotens, propagan^i regni cupiditate du-herum crupit,vicos oppida multa populatur, nonnullas innbsp;accipit, Graccouiam demum, Polonorum metropolim,nbsp;Lodouicofocer, affinitatis iure, débita auxiliaexpofcir,nbsp;Qüirnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;deleôlu,numerofusexercitus ab co mittitur,in quo egregiose-
Gta ^\^æ'^^°^NæonemZeech,amp;PetrumPoharnok memorant. Isvbi tauitperuenit, vrbem obfidionc, amp; Poloniam Boemico hofte libe-Lodouici copiæ, re féliciter gefta, ouantes in Vngariam rediere.nbsp;y^^^'^^^pt^æclarum facinus, ita Polonorum animos perpetuo bencficionbsp;deber '^^^'¦°^°^^-l*^^l'^gt;'^^itihodiernum vfque diem,immortales gratias fc hisnbsp;ttUs^¦'^tintur ingenue. Tartaricum poft hæc bellum exarfit,quod no rni-iiotav ^^.^^^^^^^Q^tnidolofum videbatur. Lodouicus,ne maiorumfortunala-c Videretur,néve per contemptum,vt illi quondam feccrc, rcs Vngaricas
£ iij
1
-ocr page 370-330 ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R.
in difcrimen adduccrct, legiones omnesjatè diffufas ôc hibernantes, illico aC' ein iuflit, coadum perbreui exercitum in Tranflyluaniam mißt, quandoeiusnbsp;prouinciæ T artari fines inuaferant,Siculosq; ( vt aiunt ) V alachis finitimos gra-uiflimè infeftabant. Andreas Ladiflai filins, virbello ftrenuus, qui prouinciafflnbsp;cumimperio tenebat,quemVaiuodam dicunt, Lodouici Regis ediido, omnibus copiis repente præficitur. Is vbi magifter equitum à Lodouico declaratus .nbsp;cft,in Tartaros continuo profeólus, ad regni fines immanem hoftem olFcndii:nbsp;collocatis è confpeftu caftris, poftero die collatisfignis, pugnaconferitur.nbsp;dreas in dextro,in finiftro cornu Stephanus,fortiilimc dimicant,ab initioTat-tari fagittis Vngaros obruere contendunt, eo vehementius obftant illi, quibusnbsp;vt veterem conflnäumvlcifcercntur,aut vincere autmori certumerat. Hic^ |nbsp;inftituto gentis,quum illatum impetum fuftinere non poflenc,pedetentinitcr Inbsp;ga vertunt, rati paulo minus fugiendo, quam inftando,fe telis hoftem cófoflb-ros,quod vbi faótum eft,tanta vi «à tergo inftare Vngari occpere,vtfdâmo^nbsp;gentem palantem infequerentur,maxima eorum pars in fuga cæditur. Interû'nbsp;pitur AtlamuSjT artarorum Dux, qui poftquam receptui canere cptum eft*nbsp;caftrarelatus, confeftim obtruncatur,hoftium caftradirepta, amp;:fignacumi''nbsp;numera multitudine capta, quæ concatenata omnis, Viflegradum adnbsp;duóta. Celebrata vi£toria,Lodouici aufpiciis parta, amp; gratiæ triduo düs vin^'nbsp;cibusadæ.Siculideinde,TartarorumreliquiasinTranfalpinisßepiusinuai^' jnbsp;re,quæ ne ad interitum redigerêtur,dimiflahac Valachorum partc,adünni^* |nbsp;fam fuorum multitudinem,quæ in maritima Pontioram elFundebatur,ftc^ 'nbsp;tinuo receperc. Ita vnum poft aliud Lodouico femper bellumredintegfi'^nbsp;tur,vt ad arma tantum, perpetuos^ labores natus efle videretur. Pleriq»nbsp;Reguli,cum ingenti nobilium manu,in Croacia amp; Dalmatia rebellaruntji*^nbsp;nulli Vcnetorum faiftionibus id fadum efl'e rebantur. Horum Principes,nbsp;gorium Luriaci filium,amp; Nelepcium,Croacos efle,rumor erat, quorumnbsp;diam amp;: audaciam,vi cocrcendam cunifti Procercs,habito fæpcfenatu,cem .
re. Id ijfîvmRexquoq; aireuerabat,quandoquidemneq; literis,nequele?^^;, ad præfrandumfidelitatisofficium, rebelles illos reuocare quiuerat : qu^f^nbsp;bcllù, veluti hoftibus publicis,indici placuit. Succurrebatillud, quodnbsp;multa oppida amp;: caftclla in Croacia longe lateq^ occupaflent, quato rescun^nbsp;tiùs agebatur,tanto maior periculorum fiebatacceffio.Adhocbellum,St^nbsp;num Boffonenfium Principcm, focietatis iure, præcepit acciri, cuiusnbsp;tham deinde filiam, legitimo fibi matrimonio coniugauit. Beiß veteres, ,nbsp;principio diximus,fucre populi, quos Græci Beflbsfæpe appellarunt,hi^?nbsp;garis ex inferiore Myfia eiedi,in fuperiorem fubmigrarunt,amp; proxiniam^nbsp;regionemincoluere, quam interceptalitera, Bofnam «à Beflîs vocauere. B |nbsp;igitur région!StephanusRexMyforumlatè dominabatur,quiquideme^j,
* nbsp;peftate,in Illyricum amp; Macedoniam vfquc,regnum propagarat,ad hoc by gt;
euocatus, vitro couenit, auxiliares copias numéro acrobore præftantcs cum Lodouico adSauumamnem facra caftra coniunxit. Croaciarni^a.^^znbsp;ad oppidum peruenci^, quod Beehegium appellant, ibique ad caputrie^^jj^znbsp;ftra metati funt, que Calacuthpheum vocant, vbi quum aliquandiunbsp;buiirent,itarebelliumanimosigni acferro confternarunt,vtomnesadnbsp;implorandam venire cogerentur. In primis duo Reguli, defe£bionis au*^ j^j^z |nbsp;aduenere,Gregorius,amp; luan Nelepeczi filius,cui paucis ante dieb.nbsp;rat; cos haud paucus nobilium numerus fequutus eft,impetrata veniaA^nbsp;pta pace,omnes in Lodouici manus iurarunt, fe légitima tributa quotaU* Fnbsp;furos,fa(fturos imperata,amp; fidem Vngarici regni perpetuo feruaturos.H^ !nbsp;gefta funt, pacata Croacia, Dalmatiaque,hi aRege dimüfi,amp;folutacanbsp;Non multo poft Lodouico nunciatur,Gregoriû in Croacia iterumnbsp;ri,defeciire à data fide, amp; præftitum côtempfiiTe iufiurandum. Indoluü^ Ji,nbsp;perfidiam Lodouicus, amp; quantum pro têpore fieri potmt, exercitû inft^nbsp;amp; Magiftrum equitum,cum duabus legiombus, in Croaciam properat^
-ocr page 371-DEC ADIS II. LIBER X.
Qüo vbi vcntum cft,brcuiprxlioGregorij proteritur audacia,oppida, qux de-feccre,continuo recipiuntur, eonfirmantur nutantia, Venetorum fadione ve- . Xata, Etpacataprouincia, Gregorioquc perpetuum obfequium promittente,nbsp;quod ctiam facramento afleuerauit,Magifter equitum in Pannoniam rediit,amp;nbsp;haudparum,ob rem bene geftam,a Rege laudatus amp; dotiatus eft. Compofitisnbsp;in Croaciarebus,ne quid ocij à FortunaLodouico largiatur,aliud in Dalmatianbsp;cum Venetis bellum exoricur, quodladræ gratia fumptum eft, cuius vt noti-tiackrior habeatur,rcs eft altiufculcrepetenda. ladrenfcs, vt Veneti quoq; te-ftantur Annales,quum fub Vngari tutela viuere confueuiflent, amp;: aV enetis fx-piusintercepti,eorumiugumdiutoleraflent,Pannonicxlibcrtatis,falubcrri-niæq; focietatis memores, imperante Lodouico, difcutere cogitarant, rati fcnbsp;aflertorem in ea re optimum,fortiflimumque propugnatore habituros. Qj^renbsp;feptmio aVenetis defecere,ciccereVenetos magiftratus, amp; rebellionemhancnbsp;obftinatiflimis omnes animis commifere. Mifcre legatos ad Lodouicumcx-templo,quibus mandatant, amp; Régi fane pollicentur, ft in Dalmatiamcum ex-ercitu venerit, non modo antiquum oblequium prxftituros, verumetiam vr-bcm,portumamp; agrum,fortunas dcniq; omnes vitro dedituros.Studiofiffimamnbsp;ladrcniiuinfidem,Lodouicus liaudquaquam afpernandamratus,vniuerfa$ vires ineoruin tutela ftatuit expctiri,ingentem comparât exercitum, quado cumnbsp;10 validifltmo fibi hofte rem fore intelligebat. Intcrea Veneti, audita ladrx defe-ftionc,adraodumperturbati,maximum dcledum habent, claflem comparantnbsp;pene tumultuariam, quia celeritate ad banc rem ingenti opus efle iam diu no-uerant. Proinde triremes quinque fubito inftrudas, Petro Canali Prxfedo,in nbsp;Lalmatiam mittunt. laic cum parua clafl'e ladram nauigauit, Marcum Corna-rium,cuniliberisamp; vxorc,iie cxtcrosVenctos,qui inea nouitatefuerc, inclal-ietnaccepit.Mox ad Pagum infulamrediit, ciuitatemingrefliis, oppidanos innbsp;fide rctinuit,Magiftratum a ladrenfibus miflum, cum exteris ladrenlibus, quinbsp;co tempore ibi reperti funt, haudinuitis Paganis in vincula coniecit, mifn eosnbsp;extemplo Venctias.Impofuit Pago prxfidium, amp; circa proximas infulas, naui-50 gialadrenfiummulta corripuit,onmia circum infeftareddidit.PoftquamMar-cum luftinianum cumterreftri ad ladram excrcitu pcruenifle,amp;: adproximumnbsp;vrbifontemconfediflcnouit,ipfe quoque claflemladrxappulit, Adfontemnbsp;luftinianus militarioperecaftellumcrexit, veritus ne Lodouici Regis aduen-tu,quern propediem adfuturum intelligebat, è continente,foluta obfldione,a-nrouerctur.Prçfcdus Dalmatix,à mari,terraluftinianus,die noduque ladramnbsp;oppugnare adoriuntur,vtantequam Lcdouicus aducniat, fortunam experian-tur. videbantenim fecundiim eius aduentum, non fine multo fanguine, obfti-natain vrbein expugnari pofle. Qimre mari ac terra muros pertinaciiis oppu-gnanr,mnib.vineas,arictcs,teftudinesq5,ac cxteratale genus admouent,claf- nbsp;40 iiaeij contra,admotis proxime nauibus, à malorii altitudinepontes fubftruunt,nbsp;quibus vrbem irr umpant: tanta vtrinque vi certamen initum,vt foeda cxdes o-riretur. Veneti à moenibus afliduo reiedi,abftulere Damianum oppidum,quodnbsp;vbifadum eft,nunc claflisinftare,nuncabire,mox proöidó maiore,quàm du-dum impetu redire, infeftare portum, amp;cum protenfacatenaferrea, quxpor-tum amp; naualia tuebatur,indies colludari. Superuencre Legati à Senatu mifli,nbsp;quos Prouifores appellant, quorum Andreas Maurocenus alter, alter Simonnbsp;Dandalus fuifle dicitur. bieo magis vrbis oppugnationem adurgent, curant^nbsp;quo celeriùs Lodouicum in horam,cum incredibili excrcitu,adfuturum affir-ßiant.Redintegratur prxlium,amp;r à continetc,ac mari,vrbs miferrimè oppugna-îe tur,par vtrifq; pertinacia inerat, hos defedio feptima, extremum illos exitiumnbsp;imtnincns irritabat. Multi qui à mnibus in vrbe defilicrant, continuo difccr-pb,alij horum periculo remorati,nc temere cadcrcnt,retró ceflerc,irriti tademnbsp;fiaftenus Venetoru conatus extitere.Deinde Lodouicuscum centumacviginnbsp;hominuni milibus aduenit,vt Dalmatiam,qux Vngarici iuris efle confueuc-
Venetorum feruitute vindicarct,alii vigintimilia tantum adduxifle perhi-
E iiij
-ocr page 372-jjx ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R.
bent. Poftridic,quàni adueneratjCaftcllum à Vcnetis ante vrbem crcdunijVJ' lidiflimo Italorum Gcrmanorumque praefidio, ac omni machinarum genetsnbsp;munitiflimum, tanto impetu adoritur, vt intra vallum multi profilientes occUnbsp;buerint,vi tamentormcntorumreieótus Vngarus,amp; poft magnam cædem,L^nbsp;douicuSjdato receptui ligno,prælium dircmit.Caftellum illud,Vngari Scecacnnbsp;appellant. In fequeti die munitioneni repctit, ne minore quidem vi,pro focio'nbsp;rumliberatione, quam pro fe, dimicare iubet. Claftiarij terreftribus copiis n*nbsp;mentes,profpe(fta acerrimafuorum oppugnatione, inlittus profiliere, vt labo*nbsp;rantibus fublidium aft'errent.Rex bipartita acie,amp;: clalliarios in clalFem reiic^nbsp;amp;:caftellum oppugnat. Ad hæc ladrenfes,partim m clalliarios,partim ininuD*'*nbsp;tionem cotinuo erupcre,in holies,vt res ipfa poftulabat,fæuiunt, cadunt vtnO'nbsp;que multi. Vngari fortillimo ciuium prælio, eo vehementius prouocantutnbsp;pugnam. Provallo munitionis,erumpentibus Venetis,ita vitro citroqueobft*'nbsp;natis pedoribus dimicatur, vt maximain medio ftrages cderetur, prxliuto^nbsp;ferum vfque prolatum. Interimcaftclliprælidium,acerrima oppugnationeati'nbsp;modum imminutum,Iuftinianus,accepto à clafle fupplemento, inftauratjm*^'nbsp;nit pro virili fua, amp; quum hadenus non ceflent, maiores in pofterumanintojnbsp;concipit. Quamuis à mnibus multi deturbati fuerint, ne clafl'em exhautia^nbsp;proximis inlulis lùppleméta capit,quinamp;nouæquotidie àpatribusnbsp;tcbantur,vt laborant! exercitui fubueniret. Item illud femper ante oculos ve^'nbsp;fabatur, li amill'am ladram non receperint, cætcra quæ in ora maritimanbsp;funt libi oppida, continuo defeólura, contrà Lodouicus, lî nunc Venetis cen^'nbsp;rit, vniuerfos limul Dalmatas, defperata liberatione, in perpetuam feruitnto^nbsp;recafuros. Quare iterum atque iterumextremas vires tentare decernit,!^*^nbsp;quenti die, è caftris acicm educit, amp;: repetitum caftellum oblidet, deindenbsp;uis arte oppugnationem adoritur,neminem cedere, fed ad mortem vfque, Onbsp;nec munitione hoftili potiatur,dimicare iubet, ita allidua fublidia ftibftr^^nbsp;vt etianiliadnoélem vfque pugnaretur, ne ordo quidem longilhmusfubfi'^^*^nbsp;tium deneri poiret,moxlignû pugnæ dari iubet, vallum linemoraprotinus^^ nbsp;tingunt. Contrà holies, relis, faxis, amp;: quauis belli machina deturbare cont^Jnbsp;duntjConflatam fæpe picem,item fulphur amp;ignem,ac cætera talc genus mnbsp;cuntes demittunt,multi glutinofo afperfi incëdio,cumigni, dimilfo hofte,eo*'nbsp;luélantur. Pleriquc valium aggeremq; confcendunt,amp;: per infeftos gladios 1^nbsp;netrare conantutjfuccelTu dellituti,intra fepta trucidantur,inftauranturedilt;^nbsp;Regis fæpe acies,amp; oppugnatio pertinaciflima redintegratur. Qui caftellûnbsp;bantur,inuiti amp; necelîitudine ada(fti,quando circumuenti egredino potef^^^nbsp;fortilfimc pugnare cogebantur, quandoq; telorum imbribus, quæ foris obto^nbsp;quebantur, obrui videbantur, ad noólem vfque fine intermilîîone dimicat^*'
9 Lodouicus fuorum cædem miferatus,quamuis propter nodem dirimere lium cogebatur, tarnen haud inuituslegiones ab oppugnatione reuocauit- nbsp;rcs amp; conatus fuos eludi quàm ægerrimè fercbat,fed equitum falutis ration^nbsp;etiani habere cogebatur, oblidionelonga caftellum defatigarecogitabat,*^^nbsp;illud aduerfabatur,qu»dmaximus exercitus,in ladrenfi agro, ob inopiâeo^^nbsp;mcatuum,diutius verfari nonpoterat,amp; paruo hollis illinc eiici nequibat.^^^nbsp;ceftitati demum cedendumelle ftatuit,proinde vrbem prçlîdiocommeatibnbsp;que muniuit,ipfe alia oppugnatione in calTum tentata, ladrenli agro, mun*nbsp;miflîs, exceflît, ratus alia h inc hollem arte fe auocaturum. Venetorumnbsp;lcs,fulum amp; fugarum inde Regem produnt, quod ab hiftoriæ veritate long^^^nbsp;lienum cil, cùm deprauato potius ftudio, quam diligent! difquilitioneia^'^^jj y»nbsp;lcrint. Innumeram ac validiflimam multitudinem, amp; vitæ prodigam, à palnbsp;imbecillioribus fuifle fufam, quis facilè crediderit ? Secundùm Lodouicinbsp;flidum amp; fugam,hi adiiciunt, c tabefeetium ftore cadauerum fufeitatamp^^nbsp;ftilcntiam, milites in Venetis caftris inceflilTe, inftauralfe obfidionemnbsp;nihil laboris amp; vigihæ prætermifilTe, rcfregilTe catenam portui prxtenfaninbsp;ladrenfcsjdefpcratis auxiliis, propriisque viribus iam elFcctis, mittendi
-ocr page 373-DECADIS .IL LIBER. X. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;îjj
potcftatem VenetiaSjàluftiniano petiifle,qui implorata venia, vrbcm patribus 4edcrent,idqj non grauatc ab co impetralfe. Eos tandem,impetraça venia,ciui-tatem Iiiftiniano tradidiiî'e,qui vbi eam in Venetorû ditionem rccepit,Iadren-fcs feptimæ dcfedionis principes,procul à patriarelegafle, cæteris animaduer-fioneni remifîflejamp;vrbiacDalmatiæ aliquandiu præfuifle dicitur. Annalesnbsp;Vngarici,qui nihil a fimplici veritatc diirentiunt,alitcr arque illi, hæc gcfta refenbsp;nintjhaudquaquam diffitentur, Lodouicum non fine magna fuorumhoftium-quc cædcjte infcda, in Pannoniam rediifle, Bartholomæum Laurentij filium,nbsp;î othorû genere natum, amp; Harfandorpharum,Teuthones,Prçfeôtos equitumnbsp;præ cæteris in eo bello occubuifle. CôtinualTeVenctosobfidionêjamp;quorun-dani fadione ciuium,vrbem per deditionem accepifle, addunt,in quampluri-inosciues acnobiles inhumaniter fæuitum,plcrofque defeélionis huius aufto-tes variis cruciatibus fuifle mulôtatos,multos rclegatos in perpetuum, amp; ingennbsp;tem virorum mulierumq; manum, in captiuitatë abduétam, in omnem fexumnbsp;amp; ætatem crudeliter aótum, partem inedia abfumptam, cæteros carcerc per-petuo fuifle maceratos. Vtri propius accefl'erint veritati, nulli magis, quàm la-drenfes norint. Quàm laboriofa fuerit Lodouici Regis vita, Eine intclligi po-teft,quuni poft initum regnum, nullum in ocio annum degilTe videatur. Poftnbsp;Dalmaticuna, Neapolitanum bellum ingruit,cuius Andrcæ Regis interitus, aunbsp;^0 ftor extitit.Andreas enim Rex Apulus,tertiopoft initum regnum anno,cognanbsp;torumfaâ:ione,qui regiam poteftatem anhclabant, amp; cofentiente vxore loan-^^îAucrfæferico laquco facinorofifl'imê nccatur. Coniurationis huiufee prin-c*pcm,Côradum Cathanfium,amp; Chenfam Militem, tradunc fuifiTe carnificem.nbsp;Cornes autera Nouellus, Andreæ necclTarius, regix mortis indignitatem æ-gerriraè ferens, ne per impunicatem nefarij paricidx elaberentur, tumultuarianbsp;ßgt;anu eos cepit.Compcrtofacinore,ne minus quidem,ac illi, in eos immaniternbsp;animaduertendum elle cenfuit, vt vno eodcmque tempore fui principis indi-gnumfatum vlcifceretur, amp; hoc fcucritatis exemplo, exterorum audaciam ànbsp;diris fceleribus abfterrerct. Per omnes nanque comitatus fui vicos paricidasnbsp;^rcumferri, candetibus fruftillatim forcipibus difcerpi,demumquadripartitônbsp;difcindiiulTit.Infandam Andrex mortem,rumor velox longé celeriùs,quàm innbsp;i ^noniam nuncij detulcre,rumori parum fidei datum. Ad nuciorum vocem,nbsp;omnium animi præ dolore confternati,inprimisquc Lodouicus,multo plus o-pinione pius, amp; pientiflîma parens, nullum in tanto mrore modum inuenic-^^nt, non fine loannx confeientia patratum facinus exiftimabant, amp; id mul-foniagis Regina afleuerabat, qux intelleôla nurus improbitate ac audacia, exnbsp;eo tempore, fîlio femper timuilTefatebatur. vniuerfa hinc vitro fibi Pannonia,nbsp;planftum amp; diuturnum ludlum indixerat. Paucis póft diebus, loannx literænbsp;Codouicum delatx,quibus fe omni fufpicionc purgare nititur,fc fceleris in-^igniinfciamfatetur,dolorem fimulat,eiusqj magnitudincm oftendit.Hxc al-confobrino nupferat,Tarentino Principi,Philippi filio,quem Robert! Re-gistrarremfuilfe docuimus.hic Lodouicus diduseft, quiregnandicupiditatenbsp;facrusjvnà cum Ioanna, quafnvxorem duxit,in Andrer^çdempariter coniu-^^uit. Huic talia Lodouicum refpondilTe ferunt: Impetrata fides prxterita,am-^^^lofaconiinuatio poteftatis regix, negleda vindida, amp; exeufatio fubfequu-te viri tui necis arguunt confeiam, amp;fuiire participem,neminem tarnen hu-ttiani diuinive iudicij pnas,nefando fceleri debitas,euafiirum. Itali regia mornbsp;.J?^*gti3.ti, amp; qu⣠vnde minime debuit, profeifta eft, loannam omnes in in-tam adduxere.Mirabantur enim è Roberto Regc,omni fapiêtia,amp; optima-artium dodrinapræftante,vnico illius temporis ornamêto, tam facinoro-neptem promanare potuilTe. Vlcifcenda innocëtilTimi ac probi Regis mor-^etn,omnes exclamare,iubere bellum indici,prçdicare vulgô,totius elfe Italiç,nbsp;^^^tumnefasvlcifci.Lodouicum advindiôtamè Pannonia euocandû,multi adnbsp;am^ -nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Reguli ex Italia feripfere, orantes vtcum vniuerfo in Apuli-
ÎO
ÎO
traüccret exercitu,regnum fibi debitum vindicaret,non pateretur à nefariis
-ocr page 374-334 ANT. B O N F IN 11 R E R. V N G A R.
paricidis indigné poflideri,ipfi in Italia,neque auxilia, neque commeatus, ncqj opcm,neque fupplemctavnquam dcfutura.Lodouicus quoque, quamuisniwnbsp;torumliteris follicitatus effet, fua tarnen fponte vlcifcendi fratris gratia, adfu-mcnduin hoc bellum fat animatus erat. Ne quid autemeprudentia fuaremit'nbsp;tcret,prætentandos Apulorum animos cenfuit,mifit Nicolaum,LaurentijTo'nbsp;thi filium, qui poftea Conthus cognominatus eft, vt Procerum amp; Optimatumnbsp;ftudia fentiret, infpiceret hominum fententias, amp; vt intelligeret, quid dido açnbsp;Endo opus effet.Tempus, res,perfonas rite confuleret, fubduccret in Lodou'dnbsp;partes,quofcunque liceret,amp;r Principuniin fe ftudia pro virili conuerceret,coiinbsp;fpirationem potcntum conflaret ingentem, ac nihil ex induftria ac diligofnbsp;prætermitterct. Venir hic Aquileiam,haud parum ea tempeftatepollenceni?*nbsp;Lallum offendit,Andreç Regis familiärem olim ftudioiiliimum,amp;Prçfedftnbsp;Nouæ vrbis, quem Prxtorcm vrbanum iure dicimus, Naólus virum integn**^nbsp;acfidum, profpeóta eius voluntate,fenlim fe apent, patefacit mandata,nbsp;vcnerit,ritcenarrat omnia. Quum AquiIeia,Marfis,Præcutiniis, Samnitibit^gt;'nbsp;tem Apulis,amp; Campanis immineat, potêtatuhaudquaquam mediocri poliertnbsp;hortatur,amp;: exorat,vt vrbem fauftis prçditam aufpiciis,in Lodouici Regh Pnbsp;noniæ fidem redigat,fuadct id quoque mulcts aliis, qui Aquileianorum exet'nbsp;plo,ac infelicis Andrea; comiferatione ducfti, vna cum his,quos diximuSjCOH'^jnbsp;fpirarunt:mox quæcunque geftafunt, rite cunóla Lodouico lignificat.ReX**nbsp;terea indies, dum clam hæc in Italia agebantur, excrcitum cogebat,euocil^*^nbsp;vndique auxiliares copias,amp; nihil ex his, quæ bello funt vfui, rcrniferat.nbsp;legioncs duodeuiginticum validiflimo comparaffet equitatu,perlftnosamp;tlf^nbsp;roiulianos, circumacto Adriatico finu,in Italiam contendit. Ingreffus Icalit*^nbsp;honoriftcentiffime vicatim oppidatimque accipitur, officio no biles Procef^®^nbsp;que certabant. Quum in Vcnetiam penetraffet, grato à cunótis hofpitionbsp;ptus eft: tyranni fere omnes Cifalpinæ Galliae, ad honeftandum Principemnbsp;currere, pleriqueper Legatos perfoluere officium, Luchinus Vicecomes,^^nbsp;ftinus ^aligcr,Philippus Gonzaga, Albertinus Carraria,OpizoHeftéfis,^'î nbsp;do Poletcnlis Rauennas, qui quidem tyranni, paulo ante à Pontificc quinbsp;nione adhuc agebat,vicariorumnomine, in vlurpatis dominatibusconfrtn^nbsp;fuerant, omnia hofpitalitatis officia præftitere. At vbi in Flamminiamnbsp;eft,Galeotus Malatefta, fratresque ,:in occurfum cum magnifico equitau*^^^nbsp;currere-.horum quoque focius, Francifeus Foroliuienfis fuiffe dicitur,^!'^^nbsp;nes Manfredus Fauetinus. In Piceno agro, Antonius Feretranus Vrbinas,nbsp;gretus Claudius Fabrianenfis,Bulgarutius Matelicëfis, Ifmeducius Seuedf nbsp;Gentilis Varanus,Michael Milonianus, Pangonus Cingulanus, Picenruut^'nbsp;ranni, quacunque potucruntgratitudine, itemcommeatibusacdonisR^ê^nbsp;adiuuerunt. Multi ex his,Neapolim vfque,cû honorifico comitatu euninbsp;ti,quorum Principes,Fracifcum Ordelaffum,Philippum GonzaganijCumtnbsp;tis Picenribus,Pra:cutinifque nobilibus fuiffe perhibsnt.Q^imadTrucnt^^^jnbsp;amnem pcrueniffet,ab Afculanis,honorifice ac fummis omniu ftudiis excePnbsp;eft.Regni fines ingrdJj.is,Interamnam,Adriam,Theatum,Pinuefes,obfeq^nbsp;tiffimos inuenit, qui omni ftudio imperatafecere. Primo Sulmonenfes on^nbsp;dit infeftos, qui loannæpartes palam feótabantur, impofitoque abea prd^nbsp;Vngaris obftarc funtaufi,acerrima vrbemRex obfidione circumuenic,«amp;^^j^ ;nbsp;ramhinc viótoriam aufpicatur.Petrarchanofter obfeffis amicis,àTribuflUp^,^nbsp;bis auxilia promifit,amp; in epiftola ad BarbatumSulmonenfem,cuius auxiliu^^jnbsp;buniciam opem pollicebatur, à Lodouico captos fuiffe fatetur. Verùmnbsp;Tribuni dignum memoria facinus altiufculerepctendum.Romani,nbsp;Pontifice Sexto ab inftitutise nobilitate Senatoribus, Romani Pontinû^nbsp;fpiciis regebantur. Stephanus Columna,quinquennio fenatoriapoteftate^j,nbsp;lt;ftus, item Raynaldus Vrfinus,amp;lordams, Petrusque Columna. Poftjjj,nbsp;colaus Laurentij filius, ciuis Romanns, ôrferiba publions, quadamanûuit^^ gt;nbsp;cudine duutus,fretus popular! aura, fada feditione, Capitolium inuafit,
-ocr page 375-D E C A D I S 11. LIBER X.
ScnatorcSjin prifcam libcrcatemRomamvindicat,ob præclarumfacinus Po-puliim Roman um vfquc adeo fuo nutuiobtemperantemnadtuseft, vtproarbi trio duccret,amp; imperarcr.In titulo bac modcftiavfum affirmât, Nicolaus feue-tus,amp; Clemens,libertatis,pacis,iufticiæque T ribunus,ac facrx Romanæ reipu-blicæ liberator illuftris. hune virum Romani, adeoque cæteri halix populi ad-ittitatifunt, vt pauci fuerint, qui hune maxima quæquc gefturum non ariola-tentur,immo prifcam vrbi Romæ maieftaté redditurum effic cofidebant.Huicnbsp;cæteriltaliæ Principes amp; tyranni, veluti antiquam Populi Romani poteftatemnbsp;^imperium requircntes,ccrtatim legatos mifere, quibus adfaulla cpta hor-'0 tabantur,pollicebanturauxilia, aefortunas amp; vires vniuerfas, pro reftitudoncnbsp;i^onianæ reipublicæ,vitro offerebant ; quin etiam ad banc famam,omnes cx-te tn;£ Populi Romani prouinciæ, præ nimia lætitia, exultafle dicuntur, Menfcnbsp;démuni iéptimo, hic Romanæ bbertatis vindex, nulla vi Pontiheis Romano-tümvc compulfus,ab Vrbe, clàmmutata vefte, ad Carolum Luceburgenfem,nbsp;tnperatorem declaratum,in Boemiam proficifcitur,vtcumillo feedera percu-^wet.At ille pufilli,vt exitus oftedit, animi, Tribunum Pontifici vmdum dononbsp;^ifit.Capta Sulmone,Lodouicus,fuperatis Apenninis montibus, vniucrfo fa-dlè regno potitur.Ioanna, hoftis aduentu perterrita, vnà cum Lodouico Tato f^.^tinOjViro fuo,impofito præhdio,Neapolimdefcruit,amp; cum tribus(vt aiunt)nbsp;^tiretnibus,Auinionem in NarbonenfemGalliam nauigauit.Præfccerat regnonbsp;Ptopugnâdo Dyrrhachinum Ducem, Comitis Grauiéhs fîlium,quem Robertinbsp;?^2;is fratrem Riiflc affirmant, hic vbi V ngarum, Neapolim reâ:à contenderenbsp;^tttellexitjcum plerifque cohortibus,amp; vniuerfoequitatueô properauit, ne oc-enbsp;^^patametropoli a.'regia,cæteris côtinuô potiretur hoftis.Quum eo Rex per-^cniffetjrebellemnon fpontc vrbem oftendit, vrbis aditu à Duce probibetur,nbsp;^t^cumplus æquopertinacem infeftumque cognouit : quare hune repugnarcnbsp;^ufum,fa£to impetu, vrbem ingrelfus, cxtemplo cumvniuerfo præfidio cepit,nbsp;Captumquecapitaliftippliciomox aftecit,reliquis ignouit.Cum mag^ plaufu,nbsp;^bOptimatibus, populoqucNcapolitano fulceptus eft:quinctiamrefragantenbsp;Géminé, ab omnibus RexSiciliæ ac Hierofolymæ falutatus. Mox de paricidisnbsp;H^æftionemhaberi iuffit, multi defcruntur,quorum memoria digni hipotiffi-^ümnominancur, in primis Dux Dyrrhachij, aeduo eiusfratres, Lodouicusnbsp;Robertus, item Lodouicus Princeps Tarentinus, amp; Philippus nepos eins.
^uxDyrrhacbij, Auerfæ in arcc,vbi Andreas laqueo interceptus erat,Regis e-veluti paricidij ault;ftor,a publico lidtore trucidatus eft. Reliqui vero Re-^tili,qui ex comitatu Caroli pueri fuere,quem Andreæ Regis filiumfuifle mc-ttiorant,quunifacinus nequaquam inhibuiftent,neque mreos criminis læ/ç MaicftatiSjVt sequum amp;: fas erat,amp; quærere, amp; couidos extreme mulclare fup-piieio perrexiflent, veluti diræ faófionis confcii, cum praetorianis cohortibus, nbsp;cuftod'.æloco, in Vngariamrelegati.Afleruatiadhibitis cuftodibus,in Viflegranbsp;Qcnh arce,tra(ftati laute honorificeque, baud aliter atque regiaî confanguinita-tis neceflitudo poftulabat.quare nonmediocris,in animaduerfionehac,Lodo-^ici Regis dementia commendatur, quippe quæ paucerum fanguine placata,nbsp;cæteros huiufee paricidij inftmulatos perhumane pieque tradtauit. Peftis inte-dira, per vniuerfum orbem, amp; in primis per Italiamlatc bacchatur, necc-tat vfquam vifa remiffio,varietasq5 morbi tarn fæuè vbique gentiu graflabatur,nbsp;''tnouiffimahachumanum genus lue,diuinairadelcturavideretur. Quamob-Lodouicus, vt communi faluti confuleret, relidlo fideliffimo Vngarorumnbsp;tn Apulia equitatu,amp; prælîdiis vbique,veluti opus erat,rite difpofttis,adpoftre-ttium pacato regno,vtdiræ peftilêtiæ cederct,cum cæteris inVngariamcopüs,nbsp;^rtio poft menfe, quam aducnerat,fe recepit. Annales Stephanum Vaiuodamnbsp;ranflyluanum,Ladiflai filium, experientia rei mibtaris, amp; animi fortitudmcnbsp;Ptæpollentem,exercitui præfeciflc, fummam tradidifl'c poteftatem, amp; Volfar-^timTeutbonem, cum valide praefidio, Ncapolitanæ vrbi impofuifle ferunt.
Odem pene tempore,Lucbino Vicecomite vita defundto,Ioannes frater eius.
-ocr page 376-33^ A N T. B O N F I N 11 R E R. V N G A R.
Metropolit! vrbisjvir fumma prudentia,amp; probitate fingulari,dominatura ac-cepitJtem Genuenles ac Veneti, grauifîimum inter fe nauale bellum gelTerût, niutuisque cladibus fefe âffecerunt. Paulo ante Genuenfes, fe'dente Gregorionbsp;Nono, felici vfque adeo Marte cum Venetis dimicarunt vteorum iniuflun^'nbsp;ino per vniuerfa maria nauigare änderet: variante deinde Fortuna,nunc Veneti,nunc Genuenfes fuperioreseuaferunt.Tribunum plebis,de quo paulo fupranbsp;diximus,apud Clemetem Auinione, aflerêdæ libertatis affeótum ingenue pro*nbsp;fitentem,ciim ex his, qui Pontifici gratificari cupiebant, multi carcere perp^'nbsp;tuo,nonulli extremo fupplicio afficiendum efle cenferent, mitiori iudicio, onnbsp;poeticæartisopinionem,adiudicatumcarceri PetrarchafuilTerefert. Sedannbsp;remipfam reuocetur oratio. Poftquam Lodouicus Rex in Vngariamredierafjnbsp;Neapoli Ioanna: faótionibus continuo fufeitata feditio. Neapolitani quidaD* ,nbsp;Optimates,amp; Campani, limul coniurarunt, vt Prxfedum Neapolitans arciSnbsp;quern V olfardu didum elTe retulimus,ciicercnt,amp; recepta arce, loannamcnmnbsp;adultero reftituerent. A principio, coniuratis hand parum afpirauit ipfa fort^'nbsp;na,ciicitur Volfardus, amp;moxin Stephanum, regni Præfcdum, itumnbsp;Auerfamöc Neapohm, conuenere omnes Neapolitani cum Campanis, Vng^'nbsp;rum fere occlufum inter vtranque vrbem, hand difficulter fuperari pofle conn'nbsp;debant. Vngaro ad proterendam coniuratorum audaciam animus non deera^^^nbsp;educit aciem in vtrofque, cruentum prælium initur. Optimates, ne cederen^nbsp;obftinatiflimè inftant,cadunt in primo congrefTu vtrinque multi,amp; parihad^'nbsp;nus Fortuna pugnatur. Vngari, tantæ audaciæ ac infîdelitatis indignitatefnC'nbsp;®cenfi,aut vincere, aut mori decernunt, cum animis pugnani inftaurant, ada^'nbsp;gcntquc,quare complures ex Italis Proceribus oppetiere, cæteri fcnfimind^'nbsp;navi occpere.Inftantibus mox Vngarisaliquanto vehementius, palantesd^'nbsp;dere tcrga,capiunrur ex Optimatibus, nobilibus, regnique Proceribusnbsp;In Neapolitanos rebellionis auôtores plus fæuitum,populata illorum C3ftra,a'nbsp;ingens ilÿ comporta præda, ex horum fpoliis exercitus admodû ditatus,nbsp;doquidem coniuratos, multi Reguli, amp; eminentioris Fortunæ viri fedatinbsp;ingês etiam captiuorum numerus,qui graui pecunia muldati Funt. Hoc vid^'nbsp;riæ FucceiTu,multi,qui adhuc nutabat, populi ac Proceres,vltrô in Vngarom^nbsp;partes conceflere,publiceloannacimperium amp;: Facinus exécrantes. Rebelnbsp;gefta,regnum extemplo paeatumeft. Infuper Stephanum, paucis antèdicb«nbsp;Vernerium Duccm,cumequitibusquingctis, ad Coritum cepiflc memorai'nbsp;hic enim Lodouici Tarentini copiis præerat, amp; ad Follicitandos in loannxnbsp;ginæ auxilium populos aduenerat. quare adueriariorum animi admodunib^nbsp;rebus,prætcr Fententiam accidcntibus,confternantur. Parem quoque innbsp;ris, qua: gelFit paulo poft, præliis Fucceflum Inucnit Stephani Vaiuodsd^?
quippe qui redintegrate à Lodouici Tarentini partibus belle, ne minora q' dem pericula fubirc cogitur. Maximus enim eius exercitus Neapolim co^nbsp;fit, vt Stephanum regali arcc eiieeret, vrbêrecipcrent,qua recepta, dehoftibnbsp;plane adum exiftimabât,quare pro mnibus, de vrbe ac regno dimicarc ofl'^nbsp;erat. Lodouici ficloanfte exercitus numero multó Fuperior, hicroborcacdnbsp;validior, ad prarftitutum vtrinque diem acies educi,iniri pugna, non tunulnbsp;aria, fed ftataria. Collatis pari impetu fignis congrediuntur, aliquandiunbsp;vtrinq; viribus dimicarunt,ceciderc complures ex his,qui Fortuna nequaq^.^nbsp;humilividebantur:initacæde,vtrique pariter ad bellum irrirabantur,acre onbsp;um,vtobftinatiùspugnarent,eflîciebat. Ægcrrimc ferebantitali,parèrenbsp;gcnis,ac vel maxiniè Vngaris,quorum afperitatem abominabantur. Contranbsp;pertinaciùs Andreç Fatum vlcifci,retinercobftinatc regnû fibidebitum,acnbsp;mum malle mori,quàm inFenfæ genti cedere. Qmim vitro citroque diu cctt*nbsp;turn eßet, ac multi cecidiftent, celFere tandem Itali, amp; palantes in Fugam^^nbsp;uerfi,inftantibus à tergoVngaris,partim C2:fi,partira capti funt,pars noninonbsp;ocris,anticipât! Fuga,falutcm inuenit, ex Magnatibus ac Regulis pleriq; capnbsp;quibus magnæ pecuniæ indida mulda. Parta vidoria, Stephanus in
I
-ocr page 377-DECADIS II. LIBER X. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;537
®Ppida,quæ Lodouico Tarentino fauebant,amp;in co hello comeatus amp; auxilia *®ilerant, caftramouit, multas per deditionemaccepit nonnullas vi ad obfe*nbsp;Huiuinredcgitjin cæteros faótionis huiufce homines feueriflimc animaduertit:nbsp;exemplo alij perfidia abfterriti) csetcri omnes paflim Vngaro paruerc. Re^nbsp;Pendere Barbaro vicem Itali, quippequi, ex Vngaris quemcunqueceperant,finbsp;Huain corum Annahbus fidem adhibemus,aut cute exuendos, aut quauis gra-'liflima afficiendos poena cenfuere. Proinde vindicandum vtriq; regnum, nonnbsp;tainæquo Marte,quàm diro fupplicio amp; feritate iudicarut. Stephani gefta,pri-içnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;a Lodouico Rege data teftantur,amp;in ca caftellorum donatione prælér-
m,qux inter Drauum amp; Muram ( vt aiunt) fitafunt, quorum altcrum Izthri-S^tUjChiakthornia akerumappellarutj multis nanq; oppidis amp; pagis,hunc ob 'cmin Italia bene geftam,a Rege donatum tradidere,ReginaIoanna,Lodoui-
Tarentinus, quern virum an adulterum appellemus, hand multum inter-cfle veritas ipfacenfet,quum obfirmatisa Pannonibus animis,Apulix regnum ctineri accepiffent, nc per ignauiam tantum imperium deferuilfe viderentur,nbsp;cNarbonenliprouincia,amp; Auinione,quó aprincipiocöfugiireretulimus,pro-cdijin Italiam non fine magnis copiis rediere,follicitaucrat pro virili fuapon-ficeni,amp; in partes fuas transfcrre perrexerat. Qrnimhos Calabrix Stephanusnbsp;lo ÿP*^opinquarc cognouifl'et, quod c fluduantibus populotum ftudiis hand dif-Cülterintelligere poterat ad Lodouicum in Vngariamrcpçntc nuncios mit-^îQuibus loannæ reditum,ac regni difcrime plane fignificat, monetqs Regemnbsp;me Rege regno facile eiici non pofte, Lodouicus imminent! repentè periculonbsp;^Citatus,nondum comparato exercitu,quemfefubfequi iuflcrat,cum magnagt;nbsp;ocerum multitudine in Italiam reuertitur. E Magnatum Antiftitumój ordi-hos in primis numerant, Nicolaum Gileti filium, Palatinum tunc agen-cm,Ioannem amp; Dominicum,eius filios,amp; loanem fratrem, Gileti quoq; gna-^m,itein Nicolaum, qui Laurentij Thoti filius erat, quern Lucas amp; Barthulo-^æus fratres rite fcquebantur, præterea Stephanum amp; Gregorium, ^beci fi-jq ms,Nicolaum Seech,Coniam,Thomæ Vaiuodx filium, amp; Andream, alterumnbsp;cum fratribus Vaiuodam (vr aiunt) infuper Nicolaum,Paulum, amp; Michaelem,nbsp;^^diflaifilios. Par quoq; officium Antiftites prxftitcre,NicolausZagrabienfisnbsp;^pdcopus,qui Auerfx facris potificiis initiatuscrat,Stephanus bafilice Budenpf Antiftes,amp; loannes frater eius,magno robore præftans,Laurentij Canifij fi-^-Qjn quidem omnes Regem fequuti,fe,traiedo Adriatico finu,in Apuliamnbsp;^Ppulcre. Siponti Rexportum occupauit, amp; ciuitatem vitro fc dedenté ingref-^jCuratis corporibus, poftero die, Theanum Barletumque oppidum vi rece-PmObfedit fubinde Barium,quodpaucorum dieruni obfidione captum elRinnbsp;fcerefeditjftipendiaTeuthonicis cohortibus exfoluit,quorfi PræfedusCon-adnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;frater. Aduenere deindecætcræex Vngariacopiæ,quarû
, '^lentu J regia indies caftra complcbantur. Quiim Barij, Teuthones, Vngari-c milites agerent,non multo poft grauis inter eos orta feditio: in caufaTeu-ingenitis odiis in regem, prxter æquum amp; fas, facinoro-me coniurarunt. Adprxftitutumdicm,excompofiÄ armacapiunt,vrcxfo , fufisque Pannonibus, vrbem populentur, amp; cunóta eorum fpolia diri-f : fado tumultu,omnes arma capiunt. Vngari,fora,plateas,amp; compita Ca-r mjntentis paffim catenis vicos intercipiüt,quarc Teuthones occlulRmifcr-e cæfi, cæteri verb capti, amp; nifi portam quandä occupaflent, qua fugam ra-crant,advnum omnes trucidati ftiiflent. Qui verb hinc eftugerant,ne per a-Î0nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cæderentur, hac à Rege conditione veniaimplorarunt, vt fub ho-
iur nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nequaqua militarent,fed ex Italia continub recederent,ac iure-
fti j^^^^^°nditionc comprobarent, nonnuftos exhisinfontes, adpriftina fatcompleta milite caftra Rex efle intel-Cannas plané fitu,caftra mouit,quod à fidenbsp;Jïianbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fenfcrat.Id autem ne minus quidem Lodouico,quàm Populo Ro-
Ojinfauftum fuifle perhibent,quando dum obfeflum oppidum expugnant,
F
-ocr page 378-ant. B O N F I N 11 R E R. V N G A R.
Rex pene inter primos, per admous fcalas fubies,totlapidibtis deturbatuï^ ruitur, vt ad nccem vfq; contererctur : cui nifi prxtoriana cohors fuccurrilic »nbsp;Se ex oppidanoru periculo eruifletjCO profedo dicjde Lodouico fuilEet adu*'nbsp;quarc a militibus Scprxfedis grauiter increpitus, quod nulla habita fuiraW^nbsp;nc,tcmere fubiret vitæ diferimen. Motis hinc caftris,dum Luceriam iternbsp;multa in fidem oppida redegit: quum Luceriam vcniflet/poliatam muronbsp;tatem,amp;ob idipîùm ncquaquam obfequiadetreÆantem inuenit, ad certiuj^nbsp;pidem c cofpeótu caftellum erat,natura fimul amp; arte munitiflimum, quodi*®nbsp;polîtum Tarentini Principis prxfidium protegebat. Dum in vrbe diesnbsp;Rex moram trahit, Nicolaus amp; Paulus,è Ladiflao geniti, quum locos expl^nbsp;rent, in hoftium inciduntequitatum, centum fere hominum amp; quinquagii*'^nbsp;puduit vtrofq; altcris ccderc,acris ex improuifo pugna committitur ; quuin^^nbsp;Primoribus aliqui in primo cogreflu cecidiflent,cæteri, defcótis animis,Vng^^nbsp;ro fe vitro dedidere. Hos Nicolaus, reuinótis poft terga manibus, ad Regenbsp;hit,in Diui Francifei collegio Rex eos laute excipi amp; traiftari iuflit, poftero^*nbsp;exutos arniis,vt mos militaris expofcit,omnes miftbs fecit. Poft h£cc,SaIcrni^nbsp;caftra mota, quod paucoru dierum obfidione deditionem fecit, rcceptanbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,
circiim finitima oppida. Deinde continuatæ viiftoriæ fuccefl'us,adobfidcnd^ Neapolim Regem hortatur.Ad Vcfuuium conccflit,finitima vrbi oppida^^ iinbsp;pit,vnde impofita Gallorumpræfidiapalfim deiicit. Contenditmox AucrW nbsp;nondum mnibus obdmftam, qua quum aduerfam inueniflet, acri obfidionbsp;circumuenit,vano, munitiflimoqj aggcrc circumuentam. Huicexpugnado^^nbsp;^abdicate Scephano Vaiuoda(vt aiunt) Nicolaum Contum,virtute aeprude^
præpollentem præfecit:quodquidemà multis improbatum,Stephaniani® j nimis exacerbauit, quippe qui ob rem bene geftam, quum dignitati fuxba*^^ inbsp;iniuria accelfionem magnam indies futuram fperaret, præter fuam 'nbsp;rumopinionem, nuc earn, indudo fucceflbre,diminuiperquamxgrêfer^/^^ inbsp;atq; hin^ Lodouici fucccfl'us baud paru interceptus eft. Obfefla AuerfaE |nbsp;ransq; cunótis ad expugnandumtormcntis,quæ vfuiefte folent,infequcti^ jJnbsp;hora tertia prxliumindiftum. Lodouicus,cui mos erat, no minus ImperaJ^^ nbsp;quam militis, in bello ofiiciü præftarc, quamuis fuperiore periculo fatfibi^^nbsp;tusefle debucrat, initatarnen vrbis oppugnatione, vbifratrem indigna®*^^ .nbsp;furreptum eflc recordabatur,fraterni cafus memoria in furorem conuerfu^ :nbsp;gnam vfqucadeo formidolofaminiuit,vt dum inter confertatelafe ingcr^jïlnbsp;dem retulerit, lethall fagittæ vulnere confofliim : adhibita cxtemploMcdi*'nbsp;rum adminicula,quxfine cuidentifllmaquadam diuina ope, parumpf^^^'nbsp;videbantur. In tertium oblidio menfem prorogata, quum crebras, dies a^ ,nbsp;des,oppidanipræftdiariique milites eruptionesfacerent,multivtrinquc^nbsp;dcre,capiendæ vrbis difticultatem,annoniE cæterarumq; rerum caritas,nbsp;infperato vrbem incefterat, amouit. lacobus Pinniatarius, Præfedus vrH^nbsp;cisqj munitiftimæ,cû Lodouico clàm agit,ac fpondet,fe arcem cû ciuitat^^^nbsp;diturum,fi cum incolumitate militum ac rerum, abeundi poteftas conccda^^,nbsp;Rex, vtcum hoftemitaisageretur, que ad extremamredegerat inedianj'quot;nbsp;conceflit : poftero dieingrelTuscû excrcitu,ciuitate fimulamp;arcepotitur,*^^^^nbsp;lumitas hofti promifta præftatur.Hîc Lodouicus inferias Andrex operatu^,^;nbsp;nebres ludos edidit,militibus milfilia fparfit, magnificentiaprxfedisamp;^cq .jjjnbsp;bus bene merêtibus eximia oftendit,multos ex his,in Vngaria prædiis, opp,nbsp;amp; pagis magnified donauit,donatiuorum magnitudinem, priuilegia illis trnbsp;ta teftantur. Poft hæc, dies aliquot Lodouicus,curandi pedis gratia, in nrccnbsp;quieuit,in qua quidem quiete,nc penitus ceflarc videretur, magiftrospf^^ j5nbsp;quotidie exaudiuit, refcripfit diplomata, prxfedurasqj difpofuit, dixit altnbsp;ius diebus,acaditumneminidifficilemcffecit. Andream Vaiuodani (nbsp;Ladiftai filium,conualefcente pede,cu fummapoteftatc,Magiftrumcqit*^nbsp;regniqj Prxfedumdeclarauit, ne virum expertilfimum, amp; in re bellicanbsp;amp; circumlpedum,débita dignicate dcfraudarct. Nicolaum Drugethuntj.^j^i
-ocr page 379-DECADIS IL LIBER X. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;55^
lielmi Palatini fratrcm,Salerno,cius quoq; fratrenijinilitaris difciplinæhaudi-gnarum,Militeni crucigcru,amp; Auranæ Antiftitem, Auerfæ præfccit, qui deinde loannæmuneribus pollicitationibusq;corruptus,ciuitatem cumarce, con-tempta infidclicatis nota,reginæ tradidit. Difpolitis præfeéluris,cæterisque rebus , quas magni momenti elTe videbantur, quum grauis in Italia pellis vbiquc graflarctur,amp; lubilei annus inftaret,quo delidorü impunitas, Sgt;£. animorum lu-iiratiOjRomæ arefipifcentibus facile comparatur^ Rex pientiflimus, ac religio-ni deditiflîmuSjpreciofam humanæ falutis occafionein nequaquam prætermit-tcndam elfe ratus, vrbem Romamvifere, amp; mox in Vngariam redire decernit.nbsp;Comprobant fententiam cçteri Proceres Vngariæ,quippe qui orthodoxani fi-dem,quanto difficiliùs admiferunt,tâto pertinaciùs retinent,amp; colunt. Iter pernbsp;Campanum agrum,cum lionorificêtilTuno comitum equitacu facit,inuilit Ca-puam,amp;: præter Calîini montis mniaprogreditur,quJE paulo antè motu terraenbsp;corruerant. Qu^im Vrbi appropinquate rumor eilet, Tribunus Vrbis, de quonbsp;paulo fuprà diximus (hoc enim tempore Pontifex Auinione refidebatgt; ne tantum principem legitimo honore defraudaret, cum ordinibus magiilracuum, S£.nbsp;vniuerfanobilitate, ad decimumlapidem, ilngulari apparatu obuiam occurrit,nbsp;vbi quadringentos ferè patres,pari purpuratoq; habitu cÔfpicuos,innumeramnbsp;prætextorum multitudinem, amp; togatumpopulum, Romanx antiqui taris baudnbsp;10 parum rcferentem cernere erat. Haudtemere à Tribuno id faélum arbitrâtur,nbsp;partim vt Regem excellentiflimû amp; præpotentem pro dignitate exciperct, par-htnvthochofpitij honore, Lodouici gratiam promereretur, quafocietaté acnbsp;lædus mirer,ac hui us ope libertärem vrbis Romæ faciliùs tueretur ; quinetiari^nbsp;ftratæ floribus,amp;:mirificè cxcultæ fuerant, nihil in prællando honore præ-termiiTum. Hacigitur magnificentiflima pompa Rex à tribuno pie bis amp;airer-lorelibertatis excipitur,tantum eo die Populo Romano indullit, vt fefepaflimnbsp;omnibus apprenfandum amplexandumque concellerir,ipfe quoque occurrennbsp;tes omnes,non regio,fcd ciuili more comiter admifit. Aliabilem pojwlaremq}nbsp;Principem,vbi Romani ingreditur,omnes admirari,fauftis vulgo cognomina-30 tionibus falutare,ingeminate Chriftianæ reipublicae defenforem, parentemq;
pientiiTimum, hune Italum Regem, hune vnicum Chriftianæ fidei propugna-:orem appellate, publicis hune votis, Romanæ libertatis aft'ertorem amp; patro-^nm nuncupate,no vt peregrinus Princeps,fcd vt Romanus Imperator,ouans, ^anifummo plaufu amp; læritia Populi Romani, in Vrbem admiiTus cft- In pala-tiumPonti/îcis,vt honcftiùs ( veluti pat erat) acciperetur, introdudus, follici-tatus mox à Tribuno plebis,amp; à cundis Senatoribus,vt oblatam Romanæ rci-publicæfummamac tutelam acciperet,pertinaciflimé renuit,ne quid Romançnbsp;hccleùædignitatiderogaret; ne minore quidem à Pontifice honore honefta-tumferunt.Tribunus cuniordinc fenatorio,quotidianaperfoluebatofficia, ad nbsp;40 ^autiflimafrequentiffimaque conuiuia inuitatus, ne ab inita tei facræ contem-plationeabalienaretur,haud facile conceffit, pedes, Apoftolorum balilicas fæ-peluftrauit, in æde Petri quotidie ad magnam atamfacris interfuit. Saluatorisnbsp;vnltum,fudario expreirum,afFedatiffimè quotidie vidiT, cæterisque ftmul fide-ibusfpeftandum fe exhibuit ; ad Saluatoris aram,pontificia audoritate luftra-^uSjamp;omnium erratotum impunitatê aflequurus,quater mille aureûm aris ob-^unt,reliquit etiâ alia donatiua,nullamq; bafilicam immunemreliquilfepræ-^catur. Ex Vrbe profedus,pet Vmbriam amp; Flaminiam iter fecit, pari vbiquenbsp;onore fufeeptus. Q^m V etona veniflet,gratiffimo à Scaligetis hofpitio reci-pitur, quatuor Teuthonumpeditû milia, quibus Volfardus Conradusq; præe-^^Jîîdbi reliquit, quoufq; ftipendia è Pannonia mitterentut, moram traherenbsp;n It, Pacato regno,difpofitisq; præfedutis,in Vngaria reuertitur,dcinde pau-nis poft Jiebus,débita militibus ftipendia milit,exaudorauitq;. Cohortû Præ-os ^dfevenire præcipit,quibus vbi in Pannoniam peruenere,ftipendia cu-n a-teperfoluit,donauit vtrunque agris oppidisqj,aliisqi regalibus præmiis,vtnbsp;pnui egiadata teftantur,admodumhoneftauit. Poli Lodouici Regis abitum,
F Ü
-ocr page 380-540 ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R.
Ioanna cu viro Auinionc agens,regno cxaóla, nil in dies acnodes aliudj^ua® vein regiam reftituerctur poteftatem, curare videbatur. Proinde Clcméci Romano Pontifici inftâtiflimê quotidiefupplicabar,vthxreditarium{ibiregnuiunbsp;addiceret, pontificia reftitueretaudoritate,néve paternæ fucceflionis iurc,^*nbsp;aliqua Barbarorum,defraudari patcrctur.Qimd vc facilius aflequercrur,ponO'nbsp;haudquaquamimmemorauariciæ, Auinionem vrbem,in Narboneo**nbsp;Gallia præftantiflimam, vrbem inquam patrimonij fui, fe vitro concclfurafO'nbsp;clefîæ pollicctur, fi eius ope amp;audoritatecoronata, inNeapolitanumregnu®nbsp;reftituatur- Et ne regnum mercari viderctur,vrbem dono datam,fe védicur^^nbsp;oftendit, contra Pontifex minimum quid, ex annuls vcdigalibus, prccij loCOj*®nbsp;loannæ penderet : bunc igitur ad tegendum huius ambitum, amp; illius auan*nbsp;ciam,honefti prxtcxtum inucncre. Conuenit tandem inter eos,amp; Clemens mnbsp;priHiis,fubboncfti fpecie, regni curam fufeepit, quodvtiure facere viderctur,nbsp;Guidoncm PortuenfemEpilcopum,Cardinalcm,ex Leonico fibi affinemd^'nbsp;dis apoftolicx Legatum, in Italiam mißt, vt inter Lodouicum Regem amp; Ioan*nbsp;nampacem conficcrct. Scribit infuper adRcgcm, oratqj,vt quado fuis fupo^'nbsp;quc,intercognaros lufum crat,pro ingenitaprobitatefua,oblccrantisEecleli^nbsp;apoftolici^collcgijgratia, bcllumcum fuis coponat,loannæ fororiiusrcnnt'nbsp;tat, indulgcat aliquid fanguini, amp; potius quid ipfum dcceat, quid Italix qni^snbsp;poftulet,quid Pontifex cu facro Senatu inltantillimc expofcat,quainqui(lmO'nbsp;licris ingcniuin,amp; facinorofa quorundamaudacia mereatur,fccumrcputct:l^'nbsp;tis ex illis poenarum exadum,(atis in Italia fæuitum,nunc tempus eflc,tl'jdiiannbsp;^illinium pacare rcgnum,djßderc tempeftatem,amp;: bcneficio fuo nonmoäof^^'nbsp;gnum,fedRomanam fibiEccleßam perpetuo obligate. QuidRobertimanc^nbsp;cuius bencficio,rcgni ius in ipfum rccidit, quid RomanæEcclcfiædignitasp.'nbsp;ftulct, aqua progenitores regnum hoc precario polhdcndum impctraruntj*^nbsp;cum cogiter. Exiftimet, aliquid fuinino Pontifici tribuendum, cuius cltnbsp;ius regnj^adhæc etiä adiicerc,fatis illi ellercgnorum,ncq; duobus regnis tanionbsp;locorum interuallofeiunólis,vtrifq; fuaptc natura fluduantiirimis,itcmaxini''.jnbsp;molis amp; pcriculi,vnû Regem fat præefl'e polie. Neq; Legatos, Magiftros eqo*nbsp;tum,amp;: Præfcdos,contcntiofumrcgnum,lînc præfcntiaregiæ Maieftatis,l'^^^nbsp;gubcrnarc polTe.Iuberc adhæc,iplumfiu(fluantis Ecclefiæreminifci,inG^,^*'nbsp;Petrum Dei vicarium exularc, relegatum efle m prouinciam Narbonenlconbsp;necubi gentiu quietem inucnire. Romana fede eiedu, pluspietatis apudBa^^nbsp;baros,quàm Romanos amp;:ltalos inueniflc.Longc comodioremChriftian^^]'nbsp;public.r,in Pannoniis,Myfis,amp; Daciis,Lodouicum forc,quàminbreui Ap^nbsp;regno conieclum,aut ingrato ocio emarcefeere, aut Italis fadtionibus impl*^nbsp;turn,nihil immortalitatc dignum agere.Proinde etiam atq; etiam Lodoui^^.
obfccrare, vt pacandæ Italiæ gratia, ius omne regni, quodcunq; fuum fit,Ioannæ cedar,LodouicoTarcntini fratri ignofcat.Rcgulos Italicos,qn^^nbsp;Vngariam captiuos duxcrat,ponrificio rogatu millbs faciat,rcrn cum fuisnbsp;ponat,fuo patruclcs beneficio fibi obftringat,hello abftineat,illincreuoeetc^^nbsp;crcitum,amp; quod ponti^iciæ dirionis eft,pontificia voluntatejfuafujiuflujpr^^^nbsp;que,fuofanguini dimittat. Perfuafum cpiftolaLodouicum,interccdetenbsp;to,Clemcntimorem geflilfe ferunt,qui quumpeftilentiæ vcfaniæ Italianbsp;fcrit,cû Ioanna,cx voluntate Pontificis,rem tranfegill'e dicitur. ScriptorVn.,^nbsp;ricarum rcrum , «àcæteris Annalibus in hoc aliquantulum dilTcntirenbsp;quodcæterijfcdcnte Clemete,cum Ioanna amp; Lodouicoconcordiatranianbsp;tradunt, iflc verb, Innocentij Sexti pontificatu, qui Clementi fubrogatus nbsp;Poftquam in Vngariam Lodouicus reuerfus eft, tribus fere annis, pralco*^^^^ jnbsp;cummagiftroequituinItalia manfcrc; namcocordiaper Guidonemlega'^p ,nbsp;no ira cito cófici potuit. Eo teporc illicuLodouico Tarctino afndua beilag jnbsp;fcrc,cu eius copiis conflixere fæpius,atq; vires holLifi vfq: adco cxrcnuaiaia^nbsp;vlcra metarincquiret,redegcre illi fein oppida, caqs impeficis prænciisnbsp;lur. Intcrca de pace amp;: concordia fincintermiflione 2gebacur,lcgatus delà
-ocr page 381-DECADIS n. LIBER X. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;341
fuo nihil remittit,officio impenfiùs incumbit, cum Andrea Magiftroequitum, CKteris^ prxfcótis, item cum Lodouico Tarentino amp; Ioanna ita agit, vt è fen-tcntia mandata cunftadifpofuerit. Rem baud parum adiuuerant frequentes ànbsp;Pontificcnuncijjamp;poftremó Bartholomæus pontificij iuris confultilîimus,quînbsp;quidem omnes Lodouicum in Pontificis voluntatcm afliduo trahcre non ceß-fabant. Rem dcmum ita cópofitam fuifle ferunt, vt Lodouicus ius fuum loan-næconcederetjVltro regnum illirefignaret,eaque regni titulo,Lodouicus,fiuenbsp;maritus, fiue adulter haberetur T arcnrini duntaxac principatus nomine frue-retur,Ioanna fola Regina vocaretur.Pannonici in hoc Regis magnanimitatemnbsp;admirantur omnes, quippe qui pontificiæ tantum tribuerit, veliiti parerat,au-doritati,vtloannc V efprinienfem Epifcopü,cum plerifq; optimatibus, ad Cle-mentcmquam primu legauerit,qui vrbes,oppida, munitiones, amp;: caftella cun-darefignarent,rcll:ituerent loannæ regnum,amp; perpetuum obleruantiffimi filijnbsp;obfequium,fummo Pontifici, facris^s patribus,nomine fuo pollicerentur. Régules Proceresquc regni, quos in Vifîegrado retinuerat, magnificè donates innbsp;Apuliam remifit,amp; pro arbitratu Pontificis, cuiq; reddi proprium dominatumnbsp;unperauit. Miris deinde laudibus,à Clemente,amp; vniuerlb collegio Lodouicusnbsp;'ueftus eft, quippe qui magnanimitate,clementia, amp; probitate fua, perpetuamnbsp;fedis gratiam promeruerit, inimicos,quos priusarmis deuiccrat,fin-gulari officio conciliarit,amp;: non minus deniq; belli,quam pacis fe artifice oftennbsp;Eodem initx pacis anno, coeleftis flamma poft Solis occafum, inter Zc-P^ytum atq; Auftrum latiffime excrefeens, hornbilcqj præferens incendium,^nbsp;^^riïiure tandem ingentipcrclumruit.'Poftero quoque anno, flamma non^nbsp;^uiiiuilisjlongum poft fe limitem extin£tü trahens, a Septentrione in Auftrumnbsp;^^pentcdcfluxit. Alio veró, infinitus loeuftarum numerus, in Aphrica Cypro-^uc apparuit,qua: populatis herbarum arborumqj frondibus,inauditam anno-j^^cæierarumqj rerum caritatem allegarunt, nc Solis quidem defeébus defuit.nbsp;Qfcqucntianno, Carolus, quartusRex Boemia: Auguftalem, fine coRtrouer-fnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eft.Reuocatis igitur ex Apulia copiis,Rex Vngariæ,præ-
^«os,ac militcm quenque fortiffimum magnificè donauit. Compofitis Italiç ¦usjin ocium redaólus ingratum, de occupatis regni regionibus, amp;in primisnbsp;ji_^'^^urpata à Venetis ora maritima,foilicitè cogitate cpit.Grauate ferebat,innbsp;^ægentis populos inftaurare bellum,ne imperandi potius amore, quàm re-l^^perandi fpeid indiccre videretur, rem primo literis amp; nunciis, mox oratori-¦'^petendam inftantifÏÏmè cenfuit.Ne tolerate quidem facile poterat,nobi- ,nbsp;j l maris Adriatic! tradum,totpopuli Romani coloniis infignem, ab A-ditionem affertum, qui ante Venetorum vrbem latilfimè m orbenbsp;rinbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;illis effe occupatum,qui Vnnicibelli fiiere reliquiæ.Res diulitc-
40 Q ^^gatisagitata,fa:pe per Oratoresrepetita Dalmatia,litcrarum tandem amp; - V ^^^opcraludificata omnis. Nc minus quidem grauiterillud patiebatur,nbsp;1 Jnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fihi verba dari,deindc propria impudenter abnegari fentiebat, ar-
mrimendam litem effe ratus, ne quid inconfultis Pr^ceribus ageret, Senats ä/j nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;patres de occupataDalmatia, de fociis in feruitutem affer-
fuf ^^^^perando deniq; maritimocraduretulit,haudpaucacôfequutusdc nd *nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;omnium affenfufitSenatus confultû, de-
quàm antca maior. Scriptores V enetorum Anna- '^^^himetipfî placeant, faueàntve, nec dum fatis aliquid exploratum ha-gratificari ftudent,duas huiufee belli caufas prodi-^u fquôd Lodouico,copias cupienti, naues Veneti abnegarunt ; alteram, obnbsp; vnde vidü Lodbuicum abüffe referunt, adiieiunt,nbsp;fuifTe mifros,qui odocumhis, pleriq; decemnbsp;Liguftici belli,quam-bjk ^^arum tempus nondum cxierat, Lodouicum Venetosclambello innbsp;atiafoUicitare coepifre,amp;: nifi. Caroli quarti interuecu fe bello abftinuiirct,nbsp;F iij
-ocr page 382-34i ANT. BONFINII R E R. VNGAR.
qui cxpcdlandum induciarum fincni cflc videbat,haud diu bellum étum,atquc buiufcc timoris gratia,cum Genucnßbus pacem maturafle ferun^nbsp;Illud tarnen inficiari non licet, Vcnetos primo tempore, veluti amp;: ipfi ingcn*^^nbsp;fatentur, quumin fc bellum ab Vngaro moucri intellexifl'et, duos ad cumnbsp;gatos mififlc,quorum altcri, Marco Cornario, Marino Grimano alter!nbsp;fuit, in Pannonia profe(äi,quum nihil æqux conditionis proponercnc,led r.nbsp;tinacitcrvfurpatum ius Dalmatian retinerc pergerent, re infeda redierc.nbsp;dam corum Annales referunt, legatos cum eo pacem conficere potuifl'e, Upnbsp;Dalmatico regno, cquum album, annul vcdigalis loco, publico nomincgt;nbsp;douico mittcre pollicercntur. Ex quo facile intelligi poteft, Lodouicumjnbsp;vtilicatcm,fcd honorem, non tributum, fed ius regni fccifle magni. Exado Jnbsp;duciarum tempore Lodouicus, inito cum Lcopoldo Auftriæ Duce,nbsp;Francifeo Carrario,fderc,cumvniuerfoexcrcitu,hincDalmatiam,ill^^nbsp;ftriamjamp;Foroiulianum agrum inuafit. Cum quadraginta mill bus homii^ nbsp;Pannonici,Venctici verb Annales,cum centum milibus,in hoc bellum de*nbsp;difle prodiderunt,innumcrabilibus itaq; copiis Adriaticum trad urnnbsp;uit : vno nanq; tempore ladram, Sicium, Spolatrum, Tragurium, Enonai^Hnbsp;obfedit.Mox inita clam,cum Auftriis,Aquileieniibus,Carrariis,Patauimsl;nbsp;focietate,in Taurifinum agrii defccndit,quó vbi peruentum eft, Collatimnbsp;nbsp;nbsp;ii
mites,pleriq; Reguli,nobilcsq; ad Vngarumdcfcccrc. Cunianum, ybi^^^ rias Cotarenus præcrat,amp; Sacilium,paucorum dicrum obfidione,perdcdi*nbsp;nem accepit. Deinde Taurifium,admotis caftris,obfeirum,quodad prim**^nbsp;nonici belli rumorem,V eneti fumma diligentia, armis amp;c commcatibus m** nbsp;uerantjprxfidium impofuerant validiflimum, cui Marcum luftinianumj®^nbsp;nem Dilphium, amp; Paulum Lauretanum præfcccre. Tune à Rege, vna cu \nbsp;rariorum focietate,promulgatum eft cdiéïum, ne quis populatum pabul^ Inbsp;quot;ve in Patauinum agrum excurfaret, aut vim aliquam inferret, qui contr^f^y^^ Inbsp;rent,capitales forent, ratam acfirmamPannonicumPatauinoamicitiamnbsp;hinc quifq; nouerit.Ab obfidionis initio,Gradouicus Venetorumnbsp;tadcceflitjioannes ablens in demortui locum fubrogatur,qui adineuolt;^^F^,nbsp;cipatum Taruifio accerfttus,ab obfidentc Lodouico,tutó abeundicop***^*nbsp;petrare no potuir,fed auerfa vrbis parte clam elapfus,Vcnetias pcruenit- Conbsp;parato omni machinarum generc,amp;: inftrudis acicbus,quum vrbe oppug^^;^nbsp;adoritur,admouetteftudincs,turres crigit, fcalas adhibet, actamatrocinbsp;mnia oppiignat, vt multi cxnobilibus eo die fub muro ceciderint; qucP^Lnbsp;Regipropinquitate coniundum, fub ipfîsmnibus occubuifle memora*'.,nbsp;vrbe a Venetorum prxfidio bene defenfa, Rex adproxima oppida conuonbsp;multavi cepit,Afulum,Crifpiniacum,Gorgoniam, Forgonium, acpIeraO^ p
* liaTaruifini agri caftella capta funt. deinde quum intempeftiuos conatus^^^j* tos efie reputaret, ne operameluderet, quum fat copiarum, qux obfidio^ ¦nbsp;continuarcnt,amp; Magiftrum cquitum Thomam reliquiftet, quern Nicola*nbsp;gonienfis Archiepifcijpifratrcm fuiftc diximus,inPannoniam ad hi bernanbsp;ceftit. Veneti Carrariorum ac Regis amicitiam fdusquc perquam [j/nbsp;pafli, Patauinis falemdeferri vetant, commcrcio interdicunt, Marinuxnl''nbsp;rocenum Prxtoreminde reuocant. E Germania hand mcdiocremnbsp;numerum multo ftipcndio conduxcrat,quxquum Medoacum amnem**^ ,nbsp;bus aftiduis adaudum oftendiflent, in ripa dies aliquot fubliderenbsp;quod quum Vngari perexploratores à caftris cognouifl'ent, citato moxa§nbsp;nc,incauras Germanoru cohortes adoriuntur, breuiq; prælio maxima expj^j',nbsp;cædunt,reliquos fundunt, fugantquc. Rex in Pannoniam rcuerfus, ncnbsp;fentiam bellu remittere videretur', extempio Nicolaum ChontumPola***'nbsp;in Italia cum imperio remifit. Hie ne qua intermiflione Venetosnbsp;terctur, quo faciliusTaruifium inVngari poteftatem venircr, Caftellum*nbsp;cum acri oblidione circumucnit, quamplurimos oppidum dies oppug^ cnbsp;hil tarnen oppugnando proficit,quandoquidcm caftellum arte, natur-*,
-ocr page 383-DECADIS IL LIBER X. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;545
fidio municiflîmuninactus crat,quod ncquaquam facile capi potcrat:ne cona-tusfuôscluderet,haud iniufl'u Regis,quum Thomam copiarum Prsefedrum in obfidione vtbis rcliquiflct,in Vngariam rediit.Hic vir bcllicxdifciplinæ compos,cum V enetis fçpe profpereque conflixit,in primis quum pro ciuitatis porta,fada eruptionCjCum præfidiariis oppidanis dimicatum cil, vbi multis cx~nbsp;ûs captisque, in vrbem tandem hoftcmreiccit; deinde cum Venctorum excr-citu,qui ad foluendam obßdioncm venerat, quo quidem tempore,in cofpcdunbsp;vrbisjcollatis fignis dimicatum cft,amp; fufi fugatique Veneti,quodrei exitus ap-ptobauit. Poil hæc ad Brentamfluuium, acerrime cum Teuthonibus dimica-ï® tuin,qui ad Venctorum ilipendia plane defcenderant,in quo quidê prælio magna pars capta, quam armis exutam, ex Italicæ militia more dimifit, catfi ac fu-gatifunt cætcri,amp;: quum vitro citroque Humen altum equo tranarét, multi dc-tncifi, Paulum Germanum, loannis filium, Chiaholisqj nepotem,quifub Vn-garo militabat,vir profedo ftrcnuus,cum plerifq; Vngaris,ibi demerfumfuiil'cnbsp;ttieniorât. Deinde Thomæ, Benedidus Hemi filius,iuiru regio fubrogatus eil,nbsp;qui inito imperio, re bellica expertiflimus, multa cum Venetis præliaprofperènbsp;non;mific. Sed exado tempore,Thomas in Italia remiirus,haudleuiore, quamnbsp;anteafortuna vfus, quxcunque Regis aufpiciis in Italia captafuerant, pertina-uilimè tutatus eil,amp;:Taruiiinos ardiore,quàm antea,obfidionecoercuit.Dumnbsp;bæc,quæ dixinius,ab Vngaris agebantur, Veneti interea quinque ac vigintivi-crcauere,quibus curanda belli lu mm a traditur, ac Senatus confultoadmo-^antur,nc quid rcfpublicadetrimcnti patiatur.Quinetiam extemplo legatos mnbsp;aniioniamhi mittendos dccernunt,qui cum Lodouico de pace agerent,mit-®nbsp;^nntur Andreas Côtarenus,Micliacl Phalcrius,amp; Bonintendius Scriba: verùmnbsp;in Pannonias profedi,re infeda domum redierc.Definentibus induciis,Se-tauallum holles occuparunt,acmulto maius detrimentum in Dalmatia Vene-illacum. nam quum ob ingentem belli molem, c Dalmatia copias reuocarcnbsp;cogerentur,nc dum foris rem impcnfiùs curarentjdomigrauüTimêlaJiorarenr,nbsp;dcltitutaprouincia,Spalatrum,Sicum,Tragurium,amp;fimtima pleraque oppidanbsp;ad V ngarum defecere. Enona, cui loanes lullinianus cum præfidio præfucrar,nbsp;Snanquam tâta fame, ac ret urn omnium mopia laboralfct, vt vel obicno mi-c^cibohaudquaquamfc abllineret,Prçfedi tarnen obftinatiifimi prudentiaamp;Tnbsp;^ittute defenfa ell, D um Taruifium grauiùs oblidetur,interim Iadra,Eldcrbo-^Tcuthonis virtutcalluq5,qui cum Pannonica manu clam mgreirus,Veneto-fnniPræfeduniamp; præfîdium vrbe detutbauit, ad Lodouicifidem potellatem-^Ue rediit,præclarifacinorisaudor,lethali vulnere confoflus, diem vrbe captanbsp;^iit. Cætera quæ in Dalmatia fuperfuere, certatim ad Vngarum defeccrunt*nbsp;^efperatis Italiæ rebus,amp; pcriclitantibus dudum T aruifinis,iterum in Panno-legatos mittere, V eneto Senatui placuit, vt quibufcunquc poflent condi-
^onibus,àLodouico pacemfvt Veneti referunt Annales) impetrarent. Petrus aruifanusjloannes Gradouicus,amp;: Bonintendius Scrlba,legati in Pannoniamnbsp;concendêre,apud magnanimum Principem de pace agentes, æquisque condi-^lonibus earn pollulantes, baud difficultcr impetrarunff Quando Lodouicus,nbsp;pcqj abinimicisiniuria,neq; ab amicis beneficentia vinei facile poterat,pollu-pacem vitro conceirit,quam his conditionibus inita ferunt. V t quicquidnbsp;Phanatico linu Dyrrhachium vfq; V cne ti pofledilTent,Lodouicus Rex hab«-Veneti Dalmatiacederet,reliquum verb terrarû,quod circa finum quod^
^itra eßet, dimidium Venetæ ditionis eflet. Contra Lodouicus, quicquid in I-lo ¦l^gt;Taruilino,amp; Cenetenli agro,Venetis ademiflet, his vitro rellituerct,itcm
Polliccretur,fc neminem Dalmatici nominis piraticam exercere pairurü,clau-üfumexternis latrociniis portus infulasqj, amp; opera deniq» daturum,vt omnia ^DalmatiaVenetishaudaliter tutaforent,quam antca fuilTent, Econtrarionbsp;eneti,expofcete id Rege Lodouico,recepcriit,fe nullam in cos quæftione ha-^i^ros,animaduerfurosvc, qui in Taruifino bello Rcgi faucrint, eiusvc parte»nbsp;^ftati fucrint,quin amp; perpétua impunitate donaret, névé à Lodouico reflitutj
F liij
f
-ocr page 384-544 ANT. B O NF IN H R E R. V N G A R.
vltrà relegarentur,ncvc Dalmàtise titulos pofthac amplius vfurparent. His igi* tur conditionibus pax Eranfada,fed banc V encti a Lodouico prius violatâ conJnbsp;minifcuntur, quod dtdudis ê prouinciamagiftrutibus, res inde fuas afportarenbsp;negatum eft, quod an ne ira fuerit, nequaqnam fatis cxploratuna habeodUnbsp;verô fat omnib. compertuni eft,pacem a V enetis ægrc fuiceptam,abhis in pH'nbsp;mis füifle violata,quippc qui Contemptis conditionibus, in omnes qui in1nbsp;uifino belio Pannonibus faucre, crudclitcr anittiaduertenduni eile cenlüe*'^'nbsp;Nanque omnium oppidorum,quç Lodouico in eo bello deditionemfeccrant,nbsp;Prætorcs, Mâgiftratus ac nobiles, partim fecuri, publicatis bonis, trucidarunt,nbsp;partim longiùs relegarunt. In Cuncranos potiffimùm faeuitum cil, multos m*'nbsp;nima quaquc fufpicione delatos pcrpetuo carcerc confeceruntân qua quideninbsp;animaduerlionc, nullam præftitifacramcnti rationem habuifl'c vili luntJdnnnbsp;mium Lodouicianimumexacerbauit. Infuper feruentc bello, MarinumDu'nbsp;cem Venetum, regalis amicitiæinfîmulatum, fufpcndio interemere. anima^^'nbsp;uerfum quoque inplerofque pari faîuitia Senatores, quiciufdem quoquecn- (nbsp;minis poîlulatifunt. IteminTaruifinos admodum fæuitum, qui minima lult;P*'nbsp;cione correptijpartim Capite,partim fortuniSjamp;r exilio muldati funt. Q^acru-delitate haudmulto poil tempore fadum eft,quemadmodumdeincepsrcie*^'nbsp;tur, vti adLcopoldum Auilriac Ducem Taruifîni vltró deficerent, quosnbsp;aliquandiufub ditionefuaprotcxiiTct,Francifco demumCarrario refignauii'nbsp;Compofitis cum Veneto rebus, in Lituanos expeditionem Rex deinde lulcc'nbsp;pit, quippc qui non modo finitimos Chriftianos,verùm etiam Roxiæ rcgnu*quot;nbsp;Lodouico fubiedum, affîduis cxcurfionibus infeftabant. Ipfe non per Icga^*^ Inbsp;hoc bellum gercre voluit, fed in Sarmatiam profedus, vniucrfam prouinc***!^,nbsp;ocCupaüitjfpoiiauitquCjCcpittyrannum,cumque paulo poilfidaobfcquiaAnbsp;quotannis padaftipcndia folucrc poUiccntem, ample donatum dimifn-mulco póft tempore, Litüanus infidelis àfidedcfecit,Roxiam,LodouicilbP^quot;nbsp;diariam^ioftiiiter inuafit, longe lateque igni ac ferro gralfatus. Poltulatisnbsp;xiliis,Rex prseftô adfuit,ciedis Barbaris prouinciampacauit. Reueriusin)*nbsp;gariam, vix menfes fex quicuit, quum redintegratum in Sarmatia bellum»nbsp;mor affertur. Quare miflis legatis,Roxiam fibi parcntem, tertio a Lituanoiiquot; |nbsp;manibus vindicate coadus eft,quam diu per Præfedos,Legatos, amp;nbsp;cquitum in obfequio ac fidcretinuit. Neq; inadminiftratione prouinciaeP*'nbsp;tificibus pepercit,quippe qui ad gubernandos Roxanos, quos Rutcnos nûcap^nbsp;pellant,Emericum AgrienfcmEpifcopum,item Georgium ZudaremcuinP^'nbsp;tribus,deinde EmericumBcbcchum,amp;IoannemZapolcum cum impetio^^nbsp;fit,quorum prudentia amp; virtute, prouincia RoXiæ optime fub Lodouicia^'P*nbsp;cils gubernata eft. Ter Pontificum Romanorum gratia, in Italiam, perleg^^®
expeditionem fufcepit,vtinnocentio,Grcgorio,amp;Vrbano Pontifîci cxota^^J^« X J y X. opem afFerret. Na quum anno falutis quinquagefimofecundo, fupra trcdçcinbsp;centum, decedente Clemente, Innocentius fummumpontificatum iniu»* nbsp;nihil purgata Antiftitibus Eccleiia, quorum ad fuam quenque baiilicamnbsp;re iuflerat,düxit antiquîus,quàm eum in Italiam legatû mittere, qui vrbesp^^^nbsp;limciâsque apoftolicæditionifubiedas,deturbatis illinctyrannis,adpon^nbsp;cium rcuocare poftet imperium.E caeteris Antiftitibus, folus Ægidiusnbsp;bat Hifpanus,nobili Carillorum gencre natus,quifapientia, magnanimimt^nbsp;cxperientiarerummultarumpræftans, ad capeftendum id negocij quài^^'j^nbsp;Ximc videbaturidoneus.is accepta facra; reipublica:fumma cumimperio''nbsp;taliam venir. Acceptis quoque auxiliaribus Lodouici copiis, Flaminiam»!nbsp;num,Vmbriam,amp; Diui Petri patrimonium,ciedis inde tyrannis (quandoQ^^^nbsp;dem hase omnia,inftigante Bauaro,multityranni quondam inuaferantJin^Pnbsp;ftolicam ditionem reuocauit, paucis admodum cxccptis, qui quumnbsp;feciftent,amp;: vicariatus officia præftitilTent, eius audoritatecomprobatinbsp;his Galeotus Malatcfta,Guido Spoletcnfis,amp; Varana domus, cum plcrifq'^^.^nbsp;his fuere. In vrbibus ecclefiafticis hic arces erexic, quo faciliùs eas in
It
DECADIS II. LIBER X. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;341
rctlnerct. Cum prim is copiis, in Cardinalis Ægidij auxilium, Rex Nicohuim Ladiflai filium inItaliam mifit. Simon Mauricij filius, poft hunc a Lodouiconbsp;milîuSjqui quum haud impigre fe gefllfletjab eo reuocarus,omnem Regis gra-tiam amifit. Demum Vrbano Potifice Petrus Banus cum validiflimo equicatunbsp;ad vindicandam,c Barnabonis amp;: Galeatij Vicecomitis manu, Bononiam mif-fus, optimam Ægidio in Italiam nuperrimc rcticrfo, in eo bello operam naua-uit.Nam quum quinto legationis anno, Arduinum Burgundioncm, Abbatemnbsp;Ciftercieuicm »ucceft'orcm fortitus, prouinciadeccfliftct, Vicccomitcs continuo caput extulcrunt, Bononiam ab Aureliano traditamacceperunt. Ægidiusnbsp;in Italiam reuerfus,Canemgrandem, Lodouicum Gonzagam; Nicolaum He-ftenfem,amp; Francifcum Carrarium,adEcc!cfiafticum fdus,aducrfus Viceco-niitescontraxitjBononiaVngarorumauxiliis rcccpta.Ineo bello,Barnabonemnbsp;ûiperarifors tulu,in quo quidem conflidu multi iuorumcapti, Lodouicus Vi-cecomes,Barnabonis è pcliice filius, Andreas Pcpulus, Bononiaexadus, Sini-lgt;aldus Ordelapbus,PaulLis Mirandulanus, Guido Polianeus,Azo Corigicnfis,nbsp;Gudjehr.us Caualc.xbos Crcmoncfis,in captitiitatem conciderc-.Barnabos au-manu iaucius,per fugam clapfus eft. Ad Ægidium verb Cefen.r agentcm,nbsp;^allorum, Britann.x, ac Cypri RegumOratorcsconuenere, pacem Viceco-^nibus poftulant, eaque conuocatis belli fociis, conftitutaeft. Petrus igitur,nbsp;° '^'^t)enegefta,in Vngariam cum copiis fe reccpit.Veriamad Lodouicumac Vc-reuocetur oratio , qui dcpofitis armis, ad artes conuerfi, legatos tres ad
^^pcratorcm Carolum in Germaniam mifere , vt aliquid inter cum amp; Lodo-^ belli fererent,quo recuperandtcDalmatiaedareturoccafio.Marcus Cornbsp;^^ins, loannes Gradouicus, amp;: Laurentius Cclftis hi ftiiflc traduntur. Ccifusnbsp;Carolum cclidtus, exteri quumpcr Germaniam iter facerent, à quodamnbsp;^egulo intcrcepti,amp; conicCli in carccrcm fuere. T ergeftinorum deinde de-^eftio interceflit,qui Venctorum figna ex alto dciclt;fta,non foliim mankus difi-'^erplére, fed niaximis eti.im probris laceratafolo afflixcre, Nunciata patribusnbsp;'^lt;îfcâione,Dominicus Michael cum terreftribus copiis, cum naualibus Cref-^'HsMolinuspræfto adfuere. Tcrgeftini Carnoruauxiliis vrbemcoplcuerant,nbsp;^^aduerfusholies ftrcnuc tuebantur: cludebatur omnisoppugnantiumVene-opera,nifi fupplementa noua veniftent.Oppidani, quum hoftium viresnbsp;Miem conualefccre intellcxiflcnt, ad Ducis Aullriæ opcmconfugere, à quonbsp;^''inimodo fidemamp;: auxilium implorarent,vrbem,agrum,amp;; cætcra diuina hu-^^anaquctradiderc.Duximpetratis a Lodouico auxiliis,amp;: comparato magnonbsp;,in temporc aduenit,pro T ergefti mnib.cum V eneto diu pugnatum,nbsp;^dquum obfidiouemfducre nequiret,hincreuocandas copias elle cenfuit.nbsp;^areTergeftinos, inVenetorumferuitutem,.paä:isconditionibus ,recidif- nbsp;^^quot;jülûrum Annales prodiderc.Contra fcriptorVngaricorum,Lodouici copia-Præfeâ;um,cuî Paulo nomen erat,Ladiflai filio, Auftralibus, amp; Tergefti-
^is opcmattulifle, longavrbcmobfidione recepilTe mcmorat. Mox Venctis Francifeo Carrario bellum intcrcelTit, quodquum^niuiia inittim eflevi-^returjfiniuin caufam commenti funt. Ex multis Italiæ locis,itcm c Pannonianbsp;^^nere Lcgati,qui Carrarios in Lodouici Regis tutelaeffe dicebant,ac lites in-^'^vtrofq; componcre nitebantur. Duorum inenlium fadlx induciæ, quinquenbsp;^di vtrinq; decreti,qui fines pro commun! arbitratu terminarent. Sed quum abnbsp;nihildilEniri citralitempoflet,Venetifubornatos quofdam aCarrariisinnbsp;'¦'bemfuam miflbs quercbantur,qui c fcnatorio multos ordinc, excompofironbsp;jij ^^^cidarent.index in medium produdtus, infidias aperuit. Senatus confulto innbsp;quæfitum,amp;: pro lege animaduerftimeft. Deprehefl quoque c Senatoribusnbsp;1feiq;,qui quum per fidos internuncios, Carrario tyranno,quxcunque in Se-^¦^tiiagerentur,clam fignificaircnt,fcnatorioordine,ca:terisqjhonoribus abdi-^'dfunt.Qnaquam multæ vitro citroq.;lcgationcsadcomponendacontrouer-'^¦i^vcniflenqnihil tarnen obtincripotuit,quin ad Martis arbitritim res omnisnbsp;'^^digeretur.quod quum V encti prolpexifTcnt, omnes ingenij neruos,ac reipu*
-ocr page 386-I,
54^ ANT. B O N F IN II R E R. V N G A R.
blicx vires in Patauinum bellum intendêre. Raynerium Vafcum, militaris di-fciplinæ Magiftrum optimu,V eneco Senatui ex Hetruria accerfi placuit,vt hue in Patauina expeditione Imperatorem deligerent. Hicinico impcrio, cumin-genti exercitu Patauinum agrum ingrefluSjgrauiter infeftat,populaturquc.Pa-tauinus tyrännus,Venetisfe line externa ope refiftere non polPc ratus, a Lodo'nbsp;uico Pannoniæ Rege auxilia petit, quo cum in Taruifino bello focietatemin*'nbsp;uerat : qtiam quum ftimma fide feruafl'et, conciliati olim Regis opem nequa-quam impetrare diffidebat. Quum ingens Panonum exercitus in Taruihnu®nbsp;agrum defeendiflet, omnia cæde, rapinis amp; incendio vaftare adoritur. Adrs'nbsp;primendum Pannonum conatum,Tydcus luftinianus ad Naxum fluuium oC'nbsp;currit. Tumultuaria ad flumen pugna dimicatum, vbi Venetos Vngarus vfqucnbsp;adeo protriuitjVtpaucie media cæde euaferint. Cæfa maxima parte, vccoruu'nbsp;teftatur liiftoria, pauciflimi capti fiint, in quibus Tydeus ipfe ac Gerardusnbsp;nunenfis fuifle dicuntur.Vngarlis,negata vlterius pugnandi poteftate ,innbsp;norum fines reuerfus per Bellunenfes amp; Feltrinos fado itincre, ad Bairanui»nbsp;Vicentiniagri oppidum, cum quadrato agmine peruenit. Bellunii ac Fclo^nbsp;Alberti Ducis étant,quern Lodouicus in belli focietate,vcluti ante, plane coPnbsp;traxerat,nonnulli à Carrariis hæc Albertum,vt in V enetos arma capcret,nbsp;piflememorant.Pauló poft,in Stagnis à Veneto parum profpere pugnaW®^nbsp;quum locus quidam opportuniflTimus munirctur, ex improuifo Carrafiu^nbsp;ortus,primo hoftes turbat,mox fundit, ac fugat, in quo prælio, è patrieüs O®nbsp;^tijCum magna fagittariorum manu cecidere,in naues confugcre reliqui. Ar
rum félicitera Stephano Tranflyluano cu Venetis ibidem dimicatum, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;;
qui,vt locum, quern inter vtraquecaftrahoftis erigere pergcbat,inhiberer?p ; vi dirueret, inito prælio, tanto ab bofte impetu profligatus elTe dicitur,vrO^ Inbsp;tis cæfisjipfe cum pletifque nobilibus,inhoftium poteftate venerit,capti 9®^ jnbsp;ex Italico nomine,Bonifacius ôâ Antonius,Lupij.Lodouicus, acceptanbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i
cæde,a^ranflyluanicaptiuirate,ncbelluminfuumamp;amicipcriculumd^^, j fubinde refcripfit, de pace iam ageret. Pax ea conditionc à Venetis cuin f *¦nbsp;cifeo Carrario tranfada, vteius opera Lodouicum Regem réconciliant®nbsp;berent, amp; auxiliäres Vngarorum copias Carrarius dimittcret. Hine ociu®**^,nbsp;umannorum tantum extortum,quod deinde à Leopoldo Auftriç Ducc^'^j:nbsp;ceptum eft. is enimeum quatuor milibus hominum inTaruifinumnbsp;fufus, paflim omniadiripitj ac vaftat, infultat Venetis, amp; late populatur.nbsp;impetratis ab Heftenflbüs auxiliis,amp; coada tumulruaria manu,IacoboQnbsp;loDuce,ad Vingumcaftraponunt,vbifadapugnandipoteftate,nonnol®^nbsp;fis,Leopoldumfuderunt,fugaruntq;. Moxad VidoriasPylas ire pefS^ppOquot;nbsp;fident deinde Feltrum, fuccendunt fuburbana, amp; vniuerfum agrum ir®®nbsp;pulantur:deinceps audito Leopoldi fuccurrentis aduentu, in Taruifinuf^^pzinbsp;grumrccepere. LeopoldusBellunum progreflus, Veneto rum digrefl'u,P%nbsp;ptam fibi dimicandi copiam grauate tulit, verùm Lodouici Regis intet®®nbsp;cum Leopoldo duün-^nnorum induciæ tranfadæ funt. Intcrea qnut® .pi'nbsp;uicum V enetoru ingenia minime laterent, cum Genuenfibus, Antiftit®nbsp;Ieienfi,amp; Carrariis, Venetorum gratia fdus perculTit. Contra Veneti, ®nbsp;ftinum in fe bellum parari lam rati, ne cum tot hoftibus vno tempore c ynbsp;cogantur,Leopoldi gratiamineunt, quacunq; polTunt Conditione,cuOnbsp;cemtranfigunt,per LeonardumDandalum, Sz Petrum Cornarium, jiui |nbsp;cunque ademerant,vltrbreftituunt.NccmuItópóft, cum Genuenfibus®'; (jjnbsp;quarto renouatum eft, qtiod dum geritur, Carrarius Princeps, amp;Aquil^^^j^i!nbsp;AntifteSjCUm Lodouico,ex compofito Venetisbellum indicunt.Quut®nbsp;pötentatus,ad euertendum fuiim imperium,coortos elTc confpicarentut)^|p,lt;nbsp;nabouem Vicecomitem,amp; Petrinum Cypri Regem,fibi focios accipin®'^j^pitnbsp;hinc Patauini,hinc Carnorum exercitus, in T aruifinum agru effufi,nbsp;pulätur,amp; vaftant.Gerardus Caminenfis,aVeneris,Metaoppido Riub Jjinbsp;tri ademptOjdefciuit.Genuenfes ob adempta fibi quædam in Liguria®i
I:
I
-ocr page 387-DICADIS IL LIBKK 1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;547
Phamauguftä Cypri vrbcm occupant. Vidor Pifanus,cum duodcuiginti trirc-mibiis,Cataruin Lodouici Regis oppidum cxpugnat,diripitque.Mox Ligufti-caclaflisjAdnaticum finuminueda,cunótamaritimx orxloca Veneris infefta rcddcre Ihidct : contra Pifanus Venetæ Præfcdus, omnia tueri. In contincnri'nbsp;interea, Carrarius, Aquileicnfis Antiftcs, cum Vngaris, Meftram oppidumnbsp;obfidione circumueniunt, fed F ranci Ici Dilphij opera, Sâ cli grauitate id fer-uatum.Deinde quum Pifanus claflemSicum,quod nunc Sibinicum appellant,nbsp;conucrtifl'etjfado maximo impetu, amp; admotis repente fcalis, incautum oppidum inuafit. Multos intra mocnia ex oppidanis interfccit. Sed quum aroem idnbsp;» inunitiflimam haberet, à Pannonico prarfidio reiedus, Traguriumnauigauit,nbsp;vbi Genuenfem claflcm elFe noucrat, indefruftrato conatu, ad follicitandamnbsp;hdramproperauit. Mifit ad explorandos Arbcnfium animos triremes decern,nbsp;lüiCatarenfiunijSicienliumque cafuconfternati, vitro fefeVenetis dedidere.nbsp;^emumTragurina amp;Iadrenli obfidione fruftratus,væfaniéte bruma, inlftn-änife rccepit. Infequenti anno, ad Polam, à Genueniibus miferè profligatus,nbsp;^^iremes quindccim cum clalTiariis amilit,paucilfimi in littus effufi cuafere,ca-P^hominum duo milia,cæteri partimcæfi,partimvulnerati:pridie nonas Marnbsp;ea clades accepta, quamaritimi belli robur pene amilfumeft. Ligures,ad-io ânimis,amp; amplificata clalî'e, fexdccimque longis ladra nauibus edudis,nbsp;9^ôiagum, Gradum amp;: Crapolas vno tempore occuparunt, onerariam vnamnbsp;*^^uuti, in. confpedu ciuitatis dircptamcombulTere. Mox adparuam Clodi-^^feftinarunqquam quidem vrbis partcm,primo impetu captam, incêdio ab-^pfere,etumpcntes ex vrbe præfidiarios milites vitra ponte reiecere,ingen-ûenique lætitia clati, crcpta Venetorum ad Polam figna medio mari trahen-ac ladram ouantes rediere. V cncci tot cladibus affedi, penfitatis vrbis viri-^Squumvnde Liguribus refifterét,non haberent,amp;plcræq; naues ad bellumnbsp;crutâæ abefrcnt,in fummum difcrimcn rerum omnium, Lodouici Regis o-Pera addudi, de patria defenfanda cogitate coadi funt. Ad præiîdiui'rf^ortus,nbsp;}Q ^'^^^decini triremium clalTis infttuda, præfedusTydeusIuftinianusScnatusnbsp;ç.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;creatur. Ad banc etenim caiamitatem amp; miferiam,Venetorum auda-
fç ^IvexLodouicusplane redcgerat,vt qui occupandisalienis rebus animos P ^perinteiiderint, nunc pro fuis, amp; in primis pro patria dimicare cogantur.nbsp;Pt nnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Genueniibus mari, terra verb à Carrariis amp; Pannonibus ca-
lio nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;vrbe Venetisqj deicdis, Lodouici Regis amp; Liguris in edito loco
oppidanis amp;Vcnctis fexbominummilia catfa, muli-pet nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iulTujin çdem fe reccpcrc,ac poftero die domum quæq; fuani re-
recuperanda Clodia, omni arte Veneti obnituntur. Inter- ' toinbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;icijVt quidam credidere,filius,vel vt alij tradidere,ex co Ca-
^0 Of quiManfreduin Apuliæ Regê fupcrauit,quibus baud facile alfenti- * Pf ^'iecein Pannonù milibus, ad Taruilium confedit. Sub cius aduentum,nbsp;Scad ^^^^a^^^s,itcmGenuenliu Aquileienfiumqj Legati côgratulatum,nbsp;^acenbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;de pace bellôve,quæcunq; ad Lodoijici Regis amp;fociorura
^ti nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;C5tarenus,Legatiaducnere,quiiniquilïimb etiamcon-
car ^^o^ciende pacis potefeatem babebant.De pace quum dies aliquoç cergf Qî^ceptatum foret, quum nibil Venetis, praiter vitam, dimittere pla-'r^ infeda amp; dolore in iram couerfi abicrc.Carolus,quum mefes duosnbsp;ftando nibil profcdurum,folu-^^llanbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,in Pannoniam cum cxercitu ferecepit. Verùm poft varia
Venetorum fortuna. Ligures demiun apud Clodiam infeliciter ftuibus tria milia,cx Patauims duccntos,exlllyrico amp; Gra:cia cx-de Lie^ ^e^aetorum poteftatem venifle ferunt. Ne dccidêre quidem bac cla-^^^'PP^ 4^^ inftaurata dalle multo,quàm antea,vebemen.nbsp;*?P^^^^^':-Tergeftini,Lodouici Regis arte,operaq5 Liguftica,ite-cneta fide deficiunt.Donatum Tbronu,Prçtorem vrbis,cum vniuerfa
-ocr page 388-34« ANT. B O NF I N II RE R. VNGAR. familia, in vincula coniiciunt,geminas in vrbe arces, dcturbato vtrinqucnbsp;fidio,recipiunt.Pariquoquefucceffu,Pola capitur,deinde Arba.Taruiliua^ve'nbsp;rö acerrima Patauini Principisobüdione vcxatur. SerauallumjLeopoldoPi*'nbsp;ci Auftriæ à Veneto conceditur.Quinetiam vt tyrannum in fuum auxiliumtr^nbsp;berent, eidemTaruifium,ne à Francifco Patauino caperetur, Veneti Senatsnbsp;confulto datum, quod anno poft tertio amp; quadrageftmo, quam Scalanßnbsp;merantjfadum eile perhibent.Carrafius Princcps,quaquamfub Leopoldiä^'nbsp;uentuTaruifio abfceflerat, baudquaqua tarnen deftitit illius vrbis agruniin^^'nbsp;ftare,capere pletaque loca, ac palam dicere, fe Lodouici Regis iufluadhucinbsp;armagerere. Leopoldus, quumnoua aflinitate Vngariæ Régi adiûdusnbsp;media vrbe, regalia fuis prælâta lignaftatuifle dicitur. Lodouicus,ne affin'S*nbsp;rebus parum probe confulere videretur,temperamcnto quodam vfus, ne benbsp;focios prodidifle putaretur j Leopoldû exorauit vt æquo Carrarii pertinaci^nbsp;animo toleraret. Quum grauillimum diu bellum inter iftos terra mariqjg^^^nbsp;rctur, miflb Torccllano Antiftite, Hamon Dux Allobrogum intercelfit,e'J.nbsp;quidem inreruentu,anno fexto,ac mcnfe quarto,ex quo vltimó cum Gcnne^nbsp;bus pugnatumeft,his conditionibus paxVenetis cumGenuenlibus,Lodoenbsp;Rege, Patauino Principe, acAquileienfi Antiftite tranfacla eft. In ptin^'y^nbsp;captiui vtrinque rcftituerentur, Patauinus Caput aggeris, amp; Morentianumnbsp;neto redderet, demolirctur inaquis, amp; ad fluminaiam ereda præfidia,Ve'^nbsp;contra huic Curaniam turrim plane relinquercnt. Controuerlia finiumnbsp;Patauinum amp; Venetum, Alberti Heftenfts arbitrio diffiniretur. VcnetuS)
9 ncdo prasfidiumabduceret. Dux Allobrogum,infulam fuisarmis biennia ftodiret.Florcntini pro ducentis milibus inter vtrofque fponfores interecde^^nbsp;quod Veneto amp; Liguri CircaTanaim negociari nonliceret, ne quod totie^nbsp;ciderat,veteri aemulatione rurfusadarmaredigerentur. Infuper decimoQ'^nbsp;anno, feptemaureoru nummum milia Lodouico Regi Venetus folueret/^nbsp;tràillc^almaticam otam. Veneris ncgociatoribusapiratis tutain teddenbsp;neve falem Dalmata, lllyricusve conliceret. Eo die quo pax promulgata^^^^ nbsp;ditum aiunt infantem,cui quaterna bracbia,quaterna quoque cruranbsp;admodum bello, Venetotum faftum attenuatumfuiffe perhibent,qUOy^y^nbsp;dem Lodouici Regis arte ac vi fadumelTe nemo dubitat,qui vt occupât^nbsp;nctorum faucibus Dalmatiam adererct, amp; fuas amp;fociorum vires expcri^y^^,nbsp;luit, ne à magnis cptis magnanimus Princeps,cui parem olim nunqna^nbsp;tita eft Vngaria,turpiter delincre vidcretur. Sed ad alia quoque bella fnönbsp;ótuaufpiciisq; gefta redcundum eft. Quam in Boflenam, quorundano^*nbsp;faclione rebellantem,quæ Vngarici impcrij ftipendiariafuerat, expedin^^j^ipnbsp;fufeepit, per Magiftrum equitum,amp; legatos parum profperègciniTc jnbsp; nbsp;nbsp;nbsp;colaus cnim Comes Palatinus,amp; Nicolaus Strigonienlis nictropolita,cn
gna Procerum manuin prouinciam proficifeuntur, Zrebernichum aiunt) quod cum oppugnare cpiflent, ne line magna quidem pvnbsp;rumque iaiftura,oblidionc foluerc funt adadi. Quin amp; aliud intercelfiti^^j-ijinbsp;modunndumclient iff caftris,nbsp;nbsp;metropolirx tabcrnaculo, regalia
fubtrada,furti audores,BeIialis fil ij arguuntur, hxc in Biftricia,paucis nis, apud argentarium comminutafabrum comporta funt. Sigillorum)^^nbsp;à Lodouico minimi facta,quando regio repente iulFu alia inftaurata,quibnbsp;mniadiplomata, priuilcgiaque fuperiora oblignariamp; confirmari iuflit-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.
in Bulgariamditioni Pannonicæfubieôtam,reludantc Stratimiroeorui^ cipc,cxercitum Rex cduxit, vbi bcllum eiententia geftum cftiliquidem^^^ji,)nbsp;niuineorum vrbem, primo impetu obfelTam, perbreui oblidionenbsp;Stratimirum cepir, qui fe vulgo Imperatorem appellari iulTerat, deinde v*nbsp;um menlium fpacio, vniucrlam Bulgariam in fuam poteftatemredegi^nbsp;mirus in Vngariam dudus, ad Gcmlechium, Zagrabienlis Epifcopicaii^nbsp;aJiquandiu adhibitis cuftodibus, rclegatus eft. Deinde quum in manusnbsp;uiciiuraft'etjlcperpetuamlidem amp; obfequiumRegiPannonixprxftit^*' pjfi''
-ocr page 389-DECADIS n. LIBER X. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;34^
gnificè donatus,reddito regno,dimiflùs eft, qui recepta Bulgaria, quoad vixit, paftas conditiones impcrataqj feruauit. Infuper aduerfus Imperatorem Ca-folumeft bellum initum,cauiæ no extant, Legati,de quibus diximus, Veneto-fum, huiufee belli fufpicione non caruerc. Coa£to exercitu, ad Morauiæ finesnbsp;ptoceffit, literis amp; chirographo, Imperator! bellu indixit, Trincinium intrauit,nbsp;circumlocata funt caftra. Dum alias ibi copias operitur, Dux Zidnicenfis cumnbsp;plerifq; Proceribus, Caroli nomine aduenere, aliquot dies de pace difeeptatunbsp;quæ quum tarn cito confie! non poftet, induciæ fache funt. Nicolaus verbnbsp;i Marinus,amp; Stephanus Bcbcchus Iudex regius,ad Carolii mittuntur, vt de partagèrent, qui quum Imperatorem ad Brodam cum exercitu offendiftent, amp;nbsp;^tpace difeeptaftent, re demum infeftarediere. Lodouicus, induciarum gra-^aiolutiscaftris,in Pänoniam regreditur : exaCto induciarum tempore,Ladif-Apuliæ Duccm,amp; Petrum Banum,cum expeditiflimo equitatu in Mora-mißt, qui prouinciam ingrefti, vicos amp; caftella quatdam improbe munitanbsp;P°pülantur,amp; incedunt,abigunt pccora,amp;: multos captiuos abducunt,moxin-^tnfisamp;vaftatis agris,onufti præda abeût:rcs ita ex improuifo gefta, vt inhibe-^^^equiuerit. Succeflit his Cafimiri Polonix Regis obitus,quem Lodouici a-J^^nculumfqiße jjximus.Hic cùm Lodouico,liberis orbatus,regnum Poloniçnbsp;io |^^§^tt,quando neminem habcbat,qui fanguine propius eum attingeret, Rexnbsp;jngenti delc(ftu,in Sarmatiamprofici-'tur. VenitGraccouiam,ibiq5 frequetiftimum omnium Regulorum,Antifti-nobilium conuentum habet,teftaraenti tabulas aperiri iubet, aclcgi,innbsp;US quum fe hxrede vnicum ex legato legdfet, perhumane præfatus, Prin-^nbsp;.PtSjpopulorumqs Legatos exorauit,vt fe Cafimiri nepotem,Regem vitro de-^atent: quarc ab omnibus,vno ore,dominus amp; Rex Polonix falutatus öc co-uatus cft. Pacato regno, difpofitisqj Prxfeftis, in Pannoniam reuerfus, ex-Uiplo de Laici Tranfalpinarum partium V aiuodx (vt aiunt) defechone com-( P eft,quod xgre,quum vtranq; Valachiam fux ditionis eftej^ouerit,nbsp;ferunt, id fufeepta mox expeditio declarauit. Nä coaftis celerrime duo*nbsp;Jsexercitibus, inTranfalpinam Valachiam proficifeitur, à duabus partibusnbsp;, uinciamadoritur; atergo nanque, amp;: quaTranftyluaniamattingit, Nico-(jjj.^^uiuodam Tranftyluanum,amp;Simonem Mauricij filium, cum ingêti no-Utti manu irruere iubet, ipfe à Bulgaria, quam Myfiam olim appellabant, ànbsp;in hoftem impetum facit.Laicus Lodouici exercitum traiicerc conten-^^''UijDanubij ripaprohibere conatur,inftat à tergo Nicolaus,amp; cum omni-j ^opiis Valachiam ingrefl'us,adllumfam fluuium caftra mouit. Ad inhibennbsp;Pr fnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quxdam prxfidio munita comperit, deturbatis illico
diis,caftella capit,amp; tranfmiffb cofeftim exercitu,cum Laici equitatu, cui k^S^^trus Valachus prxerat, manumconferit: durante ali quantifper pugna,nbsp;Uin P-°^trftur,funditurq;. Nicolaus vidoria potitus,adaudis animis,inpro-intcriorem, vbi quum inter fyluas ac montium anfradus fcnbsp;tçji ^iuerfis legionibus inftnuaftet,irruentibus è iugis montium hoftibus,itanbsp;pfæ Japidibus confedus eft, vt ipfc cum plerifque nc^ilibus, dato tergo, amp;:
.^¦ftigajmiferrimc occubuerit,cxteri partim cxfi,partim relidis impedi-dimifli. Cum Nicolao,Pctrum Prouaiuodam, amp; Petrum Rof-oppidi Prçfedum,item Ladiflaumamp;Petrum,Siculos,cumma-Pib nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;numero oppetiifte memorant. Nicolai corpus,Valachorum ma-
milites retulere,amp; in xde Diux Virginis condide-r^ladis huiufee iaduram Nicolaus Gara plane refarfit,qui mira virtute,ac difciplina,Regis exercitum inftrudisnauigiis, è Bulga-* alachiam, inuito amp; aduerfanteLaico, ita tranfmifit, vt in Danubij ripanbsp;^üderit,cecidcrit multos,amp;: proximafiabinde oppida ceperit.Tunc Lo-tutius imperaret,Seuerinum oppidum, à Seueronbsp;ædificatum,ac vetuftate collapfuminftaurauit. Item ad Hie-amnem caftellum erexit, quod Tcrchum nominant, amp; vtrique prxft-G
-ocr page 390-550 ' ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R. dium inipofuit. Pacata demum prouincia, in Pannoniam abiit. Mos ei fuit) fl*nbsp;rebelles,amp; infenfos,fufpcélósve,quocanis mouere bella, nullam refpirandi^fnbsp;piam,nullam ocij potcftatemhofti facere,abfterrere audacia,amp; pcrpetuonbsp;ugare bello,obftinatis ac perfidisjvariisq; animis multo pertinaciùs inftare,D^'nbsp;que ab bofte vindi(fta,neq; ab amico beneficio fuperari,fupplicibus fefenbsp;exorabilem. Laudis prætereacupidiflimû, S£ immortalitati quam maximenbsp;dcntem ferunt,Retianos, Moldauos, qui Daciam inferiorem habitant,nbsp;Valachia montana permanent,afliduo bello aftecifle,amp;prçcipuèRetianos,qdnbsp;fuperiorem Myfiam incolunt,quum perfidiæ vtrofq; plus quam barbaricxdlnbsp;intclligeret. Qu are Dominicum,Oftffij gnatum,prouinciæ Myfix cumSetnC'nbsp;ro prxfecit,poft lios Nicolaus Garafuftccfus eft, quumhuncanimicorpotis^nbsp;viribus Lodouicus prxpollere incelligeret;hi Myfos ac Daces in PanoniciR^'nbsp;gis fide fummo ftudio retinuere. Item nil fibi prudentia, liberalitatc, propagé'nbsp;tione regni, ac gloria fuit antiquius, omnia literarum ftudia auidiflimènotii-)nbsp;ac in primis Aftronomiam,qua inconfulta,nihil fibi placuit aufpicari. lusint^'nbsp;gerrimè dixit,amplificauit cupidiflîmè regnum, in diuinum cultum, amp;:ftuHiO'nbsp;fos omnes perquam magnificus amp; gratus fempereft habitus. Ne plebs acruft'nbsp;ca multitudo grauioribus, quam par eft, tributis amp; portoriis, aquxftoribus^nbsp;prxfedis oneraretur,neve iniquis iudiciis grauaretur,afficerctùrverapinis,u'^nbsp;fimulato fxpe habitu, veluti callidilfimus explorator, vicos amp; oppidaluftraiui'nbsp;perfcrutaturus mores publicanorum amp; Prxfeótorum,amp; eorum iniurias expft'nbsp;bis querimoniis rccogniturus,quod idcirco à clementiffimo Principe fadtatnbsp;^aiunt,vtnon minus optimatum,quam plebis curam geflifle videretur.
tiam fxpiftimc fubornatus,de moribus regiis percunä:abatur,amp;e fimpliciure-* fponfis fefe ipfe quandoq; caftigauit. Quam pius,ac Deo gratus fuerit,exl^nbsp;qux fubiicientur, intelligipoteft. In primis vtHebrxi à durx ceruicis pertin^'nbsp;ciadeficeret,refipcrentq5 tandem, fe hos pro Vngaris habiturum, perpetual'nbsp;naturu^ immunitatc pollicebatur : demum quum neque fuis,neq; fandonbsp;patrumconcionibus,adorthodoxamfidemreuocare potuiiret,publicoo^^^,nbsp;edióto Vngaria cxegit,res ac fortunas impunc exportafte permifit : hi veronbsp;adi, Auftriamamp; Boemiam inundarunt. QuumeremitarumordoDiuiP^ . !nbsp;Principis in Vngariam veniflet,corpusque eins Venetijs aueä:um,in Lauren°i !nbsp;xdem,qux ad tertiumlapidem,Budx proxima monti prominet,tranflatumd'nbsp;fet,Carolus pater,primus eremitarum collegia introduxit,qui Laurentijjf^dnbsp;Crucis, Spiritus fandi, amp; Diui Ladiflai facras xdes vfurparunt, LodouicusaU' jnbsp;tem, in Nozthre cnobiumhis cxcellentiftimum dicauit, amp;in Leueldoaliu jnbsp;Carthufienfibus exxdificauit, magnificeq; donauit. Duas item xdiculas,rcB*^nbsp;fumptu conftrudas,magnxMatri erexit, ac ingenti donatiuo excoluit,^.
nbsp;nbsp;quifgrano alteram, alteram in Cellis. Exemplo quoqifuo, multos ex Antift^)
bus,Optimatibus,amp;nobilibus,adhxcdiuinxpietatis officia inuitauicqutt^ fui Regis magnificentia degenerarent, per fe fuosquc templa donaqj dicut^^nbsp;Qu«are prxtcr omnium opinioncni, religio in Vngaria nimis amplificata,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i
que adeo propagata,'« plus tertia regni parte in diuinum vfum poffideret. y I manos, T artarica feritate ac ritibus infedos, ad veram fidem impenfiifitß^^f^nbsp;uocare ftuduit,amp; fpem fuam nequaquam fruftratus, reuocatos, immiffis nbsp;cris declamatoribus,religionis Magiftris,quatum in fe fuitjdiligentiifimtnbsp;firmauit. Adredam quoq; fidem Patarinos in Boflena conuertit,quivarusnbsp;roribus impliciti,in deperditaimpietatcm inciderant; qua quideinrc,Pcr^p.nbsp;ni Boflenenfis Epifcopi, viriprofedö fandilfimi, opera vfus eft. Quineti^*^ j;nbsp;Sclauonia,amp;in caquidcm regionc, quam Lipnam nunc appellant, quuiuft^,nbsp;tos deprauatis opinionibus efle intellcxilTet, quib. facerdotes ex diui quounbsp;Hieronymi inftitutione facra miniftrabant,ad veram fapietiam rcduxit,vct^^jjnbsp;hi nunc in priftinum errorem rccidiflc dicuntur. Eins etiam temporenbsp;V alachorum Princeps,qui deftituta,T artarorum vicinitatCjMoIdauiajq^nbsp;tcrior Valachiaeft, ad Marmarufiam habitabat, coadis Valachis, in
-ocr page 391-DECADIS II. LIBER X. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;5t
to
fcgioncnrijLodouico Regi fubiedam retnigrauit, idque inconfulto Rege fecit, quodisægfe tulit : fed quumillorumfoccunditate prouinciani indies comple-1 coepiflc audiuiffet,eam paä:a conditione, vitro coceffit, vt Moldauix V aiuo-(vtaiunt)grata obfcquia,amp; ftata quotannis ftipendia Pannoniç Regi perfol-Impcrante quoque Lodouico,fæua peftis,amp; locuftarum murumque in-lt;toniniodajitem calamitoli terræmotus ngariam inceflere.Præterea quum innbsp;o^nes effet liberaliffimus , qui regalis aulæ feruitiis obnoxij ex more fuerant,nbsp;5 in nobilium ordinem pcrhumanè aireruit,ac eos feruitutis onere liberauit.nbsp;^otesei fucre duæ, altera Caroli filia, qui deinde ad imperij Romani faftigiûnbsp;Margantæ nomen fuit,quæ intempeftiua morte fubrepta,linenbsp;^^cris vita deceffit. Elifabethaaltéra,Stephani Boffonenüs Bani (vt aiunt^filia,nbsp;çnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gnatx tres genitæ,Catharina,Mana,amp; Adiuga. Catharina,pueritia non
^ctlit. Maria,à teneris vnguiculis,Sigifmundo Brandeburgenh,Cæfareaftir- ^^tto defponfata, Auguftali poteftate,amp; corona potita eft, Adiuga,defunéio ''^^»regnum Poloniæ fortita,Optimatum confenîujagulæ Principi Lituaniçnbsp;^lugata, quinondum orthodoxafide initiatus erat,matrimonij fdere, exnbsp;^paâo inregnum limul Chriftianam profeffionem admifit, atq; LadiHaumnbsp; pcllari iuffit,qiii vno eodemque tempore fortunam nomenque mutauit.Lo-^0 referunt paeem domi, foris bellum femper optalfe, quando alteruranbsp;facile comparât! non poteft,domi iufticiâ, pietatem, amp; religionem,nbsp;fortitudmem, feueritatem, animique magnitudinem, vtrobique pru-coluiffe. Priuilegia populorum immunitatesque feruafle,facrarum æ-^quot;^niiuralæfîffe nunquam, prouincias quas in Chrifti hdem alferuit,omni li-lt;nbsp;'^^itatis officio fibiconciliaffe,inomncs demum,vel maximè in calamitofosnbsp;*ïttferabiles, fuiffe pientiffimum. Tyrann! notam diligentiùs morte præca-, b quarc non modo tyrannus nunquamvifus eft, fed præ nimia comitate acnbsp;^iUentia,neRex quidem,publicus pater vigilantiflimus, regnieuftos, amp; pro-rUgnator inuidus effe dicebatur. Q^m à pucritia venationes freque^auerit,nbsp;5o grandiorcm militiæ affumplèrit,ad extremum, nadus ocium, a geren-diuinam contémplationem fe reuocauit : quantumnbsp;Vjj ^*-P^^b^tcistuncnegociis fe fubtrahere,fandorum Patrum confuerudinenbsp;Hçnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;faiuti impcnüùs incumbere, vtrique fimul vitæ officia perfoJuere,
intérim hoftium infîdias regnique tutelam animo eiicerc,quod vtface-^^Uiarium orbitas liberorum hortabatur. Vt regno confuleret,Sigifmundum dicirur, quem amp; Auguftali genere, SiC excellentiflîma indole effe in-^gcbat; iaduram liberorum refarcire hoc modo placuit, ne ab re quidem,nbsp;1 ^ndo Princcpsille prudentiffimus,Pannonicæ falutineque commodiùs, ne-honorificentiùs confulere potuit. Et fient exitus rerum approbauit, quisnbsp;y^-^^Pæntiam non admiretur,qui longé ante morte futuraprofpexit,fuo- nbsp;^.^quc faiuti multô ante,quàmres ipfapoftularet,vt in tempore confilia pro-^conferret,ritèconfuluit? Annum demum Rex natus fextum amp;quinqua-iniunijvalctudine parum profpera laborarc occpit,ne aliter quidê,ac obti-b ^^turum profpici potcrat,quando belhei laboreSÇquotidianæ curx,ca-ç ac frigoris incommoda,affidua itinera,peregrinationesque corpus eius itanbsp;fh ffi grauiffimum deinde morbum fane coniecerint. Poftquam de-^r^Utafalutc, extremum fibi diemimminereintcllexit, coadis Optimatibus,nbsp;S^uni difpofuitjin manus Marix filiæ,ne iubente quidem ipfo, fponte fua o-55 iurarunt, fe haud aliter ac pattern earn obferuaturos, amp; non modo fidemnbsp;h h débita præftituros, fed pro eins nutu amp; imperio liberos, vires, cor-'¦ïjfortunas,ac diuina fimul amp; humana,quum res tulerit, vitro delaturos, pe-Pf quæque maximalubentiffimè fubituros.ExplorataProceru ftudiaqunm
°ntptiffima infpiceret, admodum illachrymauit. Quum dicm Lodouicum rumor effet, ita vulgô trepidari cptum eft, vt lùse quifque vitx timercnbsp;Canbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;falute regia publica vota nuncupätur,ad omnes oppidarimamp; vi-
*01 aras homincs operatur^ne tanto defenfore parenteqs orbcniur: haud ali-G ij
-ocr page 392-A. BONE HER. VNG. DEC. II. LIB. X.
terquidera omnis actas acfexus formidare vifuseft, atqjfihoftes innicdiislii' ribus liabuiflent. Ecce aliquantifper ante mortem eius,Cometes apparuit,quonbsp;Regi fatum inftarc omncs augurabantur. Incrcbrefcente igiturmorbo,iiiib^*nbsp;Septembribus dicm obiit,tantumq; fui deûdcrium reliquit, vt præ carterishu^nbsp;Rcgibus Pannonia deplorafle vidcatur. Promulgata morte, omncs ex oppi^^^nbsp;He pagis in ViiTegradum conuenere, confluxere vndique Principes ,amp;Antift*'nbsp;tes,item nobilcs, amp;: prouinciarum omnium Lcgati, qui perpetuo exequiatu***nbsp;honore Lodouici obitum honeftarunt. Variæ e cunctis populis audita: vocfSnbsp;varij quoque matronarum vlulatus,quæ regionatim cum libcris hand fccus,***'^^nbsp;ad complorandum fuum quifq; parentem, vitro concurrerc. Hi pattern pi^**'nbsp;tiïïîmum,Regem clemcntiflimum illi ingeminare. Pars defenforê fortiiliniuij'»nbsp;èc bellatorem inuidiflimum alij exclamare, nonnulli dominum indulgen*'nbsp;mum vociferari, aflertorem regni, Sc Dalmatiæ liberatoremmulti dicere,nbsp;mitatorcm pleriquc hoftium Here,nemo tame pietatis officio fe fatisfacerepofnbsp;Û videri. Quamuis certatimpro fequifque amp; ex corde ploraret, filiarum ta**^nbsp;vlulatus in tantam acclamationem populos incendebant, vt ad mortem vfq^^nbsp;cjmplorafl'e putarentur. E Pontfficibus,amp;Sacerdotibus,itcm è ProceribuS^nbsp;ordine nobilitatis, nemo ficcis oculis fpedari poruit, quinetiam in facrismul*'nbsp;Sacerdotes, è proHuuio lachrymarum, vix operari potuere. E PræfcdiseQ*' j)nbsp;turn Sc militibus nonnulli,nc præ dolore indomito iibi manus iniicerent, aftb*'nbsp;bins cuftodibus funt inhibiti,amp; ni Mariæ confolatio fuccurriflet,quam pfoft/
-ocr page 393-ANT. BONFINII ¦ RERVM VNGARICA-
RVM DECAS TERTIA,
IBER PRIMVS.
Ost Regis Lodouici mortem, duae filiæ cum ne-potcCarolo fuperfuercjharum altera Vngariæ, Polonia: altera fortita eft rcgnum. Maria, natu maion minor, Adiugafuit. Carolus ex cognomento Par-uus, viuente adliuc Lodouico, quern Andreæ Regis filium fuifle aiunt, N eapolitanum regnii, vt de-inceps referetur,occupauit: quern quidê an Lodouici (vt plcrique) filium, an ex Andrea fratre ncpo-tem dicere aufim,nondumfat]sexploratumhabeo,nbsp;nifi fortalTe ab eoadoptatum plané dixerimus.Namnbsp;dumhinc Ligures mari,Eine Aquilcienfes, amp; Car-
Lodouici focij, Venctos terra vexant, paulo ante Clodianam clalPem, amp; ^fanfaftamvtrinqj paceni,Vrbanus Pontifex, loannæ Regina: infolentiamdo-^nbsp;cupies,Lodouicum exorauit,vt fe adiutore, Andrea: fratris mortemcu-niulatiùs vlcifceretur,regnum reciperet quodfuorunifuerat,eiiceret loanam,nbsp;non minus de fuis, quam Romana Ècclefia malé meritain. Delatam belli con-ditionem Lodouicus ne inuitus quidem accepit, vt veluti vtrique filiæ, ita amp;nbsp;nepoti rcgnum compararet,amp; illud in primis,quod fuorum aufpiciis gubernarinbsp;confueuerat. Q^are Carolo,inTaruifinoagroaduerfus Venetos ( quefcadmo-dum fuprà diximus ) agenti,mandat,vt inde profedus loannam impctat,pater-num regnum recuperate nitatur. Carolus mandacis obtemperans,vocatis ad fenbsp;Venetorum oratoribus, fub prætextu cum Veneto ac Ligure componendæ pa-cis,ac demum nulla eins habita mentione, fed aperto, quod animo moliretur,nbsp;tam prxpropera in Vngariamfeftinatione rediit,vt Comités odoginta, ad Pla-nimfluuium,traiicicndo amiferit. lannotum Salcrni Principem, exercitusquenbsp;5'^ fin Ducem rcliquit, quem in Hetruriam properare iufl'it. lannotus Albricumnbsp;Cunij Comitem, amp; Ferrobrachium Germanum, vnius coEortis Præfcduin, innbsp;Eocietatem accepit. Hetruriam hic ingrelTus, coadis Florentinis exulibus, innbsp;Senenfem agrum defeendit. Scncnfes,amp; Pifani,Iannotum Salernitanum,mul-ta pecunia placatum, ab agri vaftatione fubmouere, id ipfum dum Florentin!nbsp;facerc ftudent, quia fuos exules recipere cogebantur, à lannoto nihil impetra-repotuerunt. loanncm Hancutum nominatum, ftipendio pado conducunr,nbsp;vteo Ducc lannotum repellant. Dum id agi tur, Caroli^ ex Vngariacum odonbsp;milibus equitumaduenit, in Aretinum primo agrti erupit, vrbem Guelforumnbsp;ScGibellinorum fadionibusagitatam, in deditionem accepit. Senenfemmoxnbsp;40 agrum mgreffuSjFlorentinos infeftat,qui dimiflb confeftim Duce,quadragin-tamilibus aureum pacem Caroli mercantur, Hancutus Bagnacauallum oppidum Nicolao amp; Alberto Heftenfibus vendidit, quibus Aftorgius Manfredusnbsp;Fauentiam paulo ante,ciuium proditione,clam abftulerat. Carolus deinde vrbem Romam,vt Vrbanum Pontificem adeat, redà contendit. Honorifice ex-eeptus à Pontificc, data recuperandi regni poteftate, forti animo, cum multisnbsp;cohortibus, validiflimo equitatu id adoritur. Occurrerc continuo loannænbsp;teginæ copiæ,quas quum illico profligafictjiterNeapolimverfus faccre pergit:nbsp;redintegrato iterum exercitu^hoftes obftiterc, quos quum fæpe fugaflet, ceci-di{retque,Neapolim tandem peruenit,vrbemfida mox deditione recepit.Re-ginaminarce,quam Caftellumnouumappellant,Ioannam obfcdit,Albricum,
-ocr page 394-354 ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R.
Fcrrobrachiumquc Germanum,exoncrandi regni gracia,vitro dimifit, vtprï-da,aut quauis exercitum vipafcere ftudercnt.Epifcopum Virduncnfcm Carolus A retio fane prçfecerat,qui fadionis perofus,Gibellinos Guelfosfine dif crinaine vllo tradarat. Q^m ciuium is animos nulla xquitate beneficentia^nbsp;libi conciliare poflet,Iacobuni Carazolum Neapolitanum ciuem, fuccefloreinnbsp;forticus eft. Hic mita gubernationc, quum pariiufticia amp; æquitate vrbemfa-éfiofiflimam pacare contenderet, fufcitata à plebe Guelfa feditione, in arcefflnbsp;reiedus eft,quo cum Gibellini quoq;confugêre, Carazolus AlbricuminTu'nbsp;dercino agro tunc agentem acccrli iubct,eumque in vrbem nodu clàm immK'nbsp;tit,qui duni Guelforum audaciam coercere conatur, Gibellinorum quoq; bona diripuit,à mulierum violetia manus abftinuit. Ferrobracbius paulô póft IC'nbsp;quutus,quodcunque fuperfuit,totum abrafit,ingenti etiam praeda Florentinonbsp;ï 5 Ï ad'ecit. Hæc anno odogefimoprimo,fupra tredecies centum, adafunt,qo®nbsp;quidem tempore,noua quædam è Gallia tempeftas exorta,Italiaminceflît.Lo-donicus cnim Andegauenfîs,Francorû Regis amp; Clementis antipapx fuafuint'nbsp;pulfus,nontam loaiinæ liberandç,quàm deponendi Vrbani gratia,cuintriggt;'nbsp;ta equitum millbus IcaliamingrefTus,in Bononienfiprimùmagro defedit- C^'nbsp;rolus periculum imminens confpicatus, relidonobilitati Aretio, Albricum^nbsp;Ferrobrachium ad fcreuocauit. Quinamp;Florentini,ab Vrbano Pontificc^O'nbsp;ratijHancutû ad Carolum mifere. Lodouicus, per Marfos, ad faltum Caflino'nbsp;fern perucnit,anno fecundo fecundùm Andegauenlis aduentum,duodcciinO'nbsp;quitum milia è Galliaad hune tranfmifla,quiper Placentinum,Lucenfeni,Flo'nbsp;rentinum, Senenfem, in Aretinum tandem agrum Andegauio duce pcruC'nbsp;nere. In vrbem à Guelfis immilTnreludantibus domi forisqs Gibellinis, vrbo*quot;nbsp;tertio poft Albrici clademanno diripuere. Vrbis arcem,Guelforum prxfidio^nbsp;tenebat quæ diebus circiter quadraginta oppugnata, in Gallorum fanèpo^^^ ,nbsp;ftatem venifl'ec, nifi Lodouici fatum interceflîfl'et : quo quidem cognito,nbsp;degaui« exoratus,deferta expeditionc, Florêtinis vrbem vendidit,folutâino^ lnbsp;obfidione,in Galliam reuerfus eft. Pari quoque trepidatione Lodouicinbsp;tus fqbinde folutus eft, Scfolutione vfquc adeo turpi, vt mendicantes binh^*nbsp;nivc niîHtes,in Galliam fe receperint. Vrbanus deinde cum vniuerfisnbsp;rum ordinibus, vt nepotem Capuano principatu donandumcurct, Nc^^Py jnbsp;proficifcicur, quod quum præter fentcntiam accidiflet, fpe fruftratus, in jnbsp;fe conuertit. Carolus intelledaPontificis ambitione ac inconftantia,nio^nbsp;cuftodes adhibuit, quibus palatij exitum inhiberet. Vrbanus, diflïmulatai*^nbsp;ria, impetrata milTione, Nuceriam æftiuatû fe venire fimulauit, vbinbsp;fam Cardinalium manum creauit, c veteribus feptem, quos vna cumnbsp;Pontificem coniurafl'e dicebat, in carcercm fanè coniecit. Aduerfus inbsp; deinde agere occpit,vtcû baud iniuria regno abdicate videretur.Dic^^^jnbsp;rolo abdicationis indixit,vt iure is in forum pontificium accerft videretunnbsp;fpondic Carolus,fe ad indidum diem baud inuitum adfuturum, amp; conipa* .jjnbsp;continuolcgionibus,Nuceriamprofcdus,nonvtreus,fedvtPrætoramp;bonbsp;obfedit,vt Marte potius quam Centumuirali iudicio litem dirimeret.Intofjnbsp;fit Raymundus Baucianus, Vrfino genercnatus, Nolanique Comitisnbsp;Tarcntinum poft hæc principatu naótus eft : is copiis fretus,quas fubnbsp;«ftarat,Vrbanum cu vniuerfo apoftolico coliegio ad marc dedult;ftum,LigOnbsp;clafli impofuit. Qvudum Genuam nauigat,e feptem Cardinahbus,quosi''nbsp;riæ capiinflèrat, quinque faccis inuolutos in mare demerfit baud aliter^ 4nbsp;Mar/^Rex. paricidas,qui culeis infui, amp; in profluentem demergi folent. Sed ad Ma j.'nbsp;hiftoria nos redire cogit, vtex eins coronatioue, quidfibi, Carolotpicaco^^^^nbsp;rit, deinceps rité narretur. Maria Lodouicifilia, veluti paterteftament^^nbsp;rat, Sigifmundo Brandcburgenfi,Caroli Imperatoris fiiio, amp; adhucnbsp;compaóboitanupferat, vtad macuras vfqucnuptias virumnon duccretj^j^^^nbsp;fummatis nuptiis,Sigifmundum regni conlortem paritcr admitterct:nbsp;conditioncm vniuerfatunc Vngaria accepcrat, quum immortaiia
-ocr page 395-DECADIS III. LIBER I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;jpf
Kcgis beneficia omnes pariter obftrinxerint. Quum intempeftiuæ adhuc forent nuptiæjLodouicique partis mérita vniuerfos fi b i dcuinctos haberent, ne-que interregnum ipfi facile patcrenturjMariam tanto ftudio,fufFragiorumquc luccelfu, tota Pannonia in regni faltigium cxtollit, vt non modo Rcginam,lcdnbsp;Kcgcmpronunciaritjfalutaritqs. Qupdfexui naturadetraxit,fortuna côcitatif-fimo fauore rependit, pro ReginaRex paflira falutatur, amp; donee virum duxit,nbsp;iubente Pannonia, pro Rege Icmpcr appcllata, amp; in cundis diplomatis referi-ptaeft.Quinetiam Albam duä:a,fubfequetibus cunttis Antiftitum,Proccrum,nbsp;iiobiliumqs ordinibus,rite coronatur,ne corona quidcmfacra,diuino quodamnbsp;numineVngariæ Principib. dcftinata,hanc dedignatafuifle dicitur.hinc quanta Lodouici beneficentia, amp; quam pia memoria fuerit, facile coniici poteft.nbsp;Quanquam adulefcentula regnum iniuerit,ac ætatis intempeftiuitate, fui mu-neris magniiudini adhuc fatfacere non pofl'c viderctur, materna tarnen fapiennbsp;tianiunus probe refarfit, aclonge profeótö commodiùsrefarfiffet, fidexterio-teni ilia fortunam, in cuius poteftate funt omnium iura regnorum, fortiri po-tuiffet, aut fl è fuo quam alieno arbittio maxima quaeque gcrere voluiffet. Eratnbsp;eninihuicNicolaus Gara, vir non magis gencre quamopibus fpeébatiflimus,nbsp;quem Lodouicus quondam,ob rem bene geftam,ad Palatinatus (vt aiunt}mu-tius euexerat: hunc potifTimum Elifabethamater in confilium admittere iblita
10 eft quando fibi fidum fludiofumquc nouerat. Quodcunque Regi Lodouico lu Vita is exoluere non poterat, ne ingratitudinis reus efl'e videretur, id omnenbsp;vxoriac filia;,poffc mortem,repedere nitebatur. Nunquam à Reginæ latere dif-t^^t}cbat,ne imbecillum fexum in tanta animorum varietatc periclitari patere- *nbsp;tut,quantum in fefuit, Elifabethæ confulebat, qua:cunque dignitati aut falutinbsp;conuenire viderentur. Contra illavehcmcntiflimam Palatini fidemintclJigere,nbsp;nimium ci credere,ex eius profefto fenrentia cunétagercre,ne illo quidem in-confulto quiequam agerc,quado in viro nonparumfidciamp;rconfilij iam inefl'e,nbsp;quinetiam totum feruitio fuo addidlum efl'e nouerat. Hic multum auÄoritatisnbsp;apudReginam adeptus,parumc5mode confulere fubindecpit, ne fuos Pro-Jo ceres nimisextollat,nimiûmve donct, hortatur, quandoquidem iam potentesnbsp;cdeâi,imperatanô faciunt,detrecl:antfidcm amp; obfequia,amp; repentina infolen-tiacorrepti,aliquidnouitatis moliri conantur, fatius efl'e hos ita traótare,nc ni-mium obefl'e poflint.Item prxpotentibus quibufdamattenuadas efl'e vires,au-ferendos quoque magiflratus, quicunque formidolofi funt, ne quidinfolenti-tisaudeantjfidelibus tâtùm viris,qui nunquam à latere abcant,honores ac mu-ncraconferenda. Neminemfe inLodouiciprolcmfpedatioriseffefidei con-ftantiæqj, quQ vetera illius in fc mérita obliuioni tradere nullo modo queat. Innbsp;ditionem proindefuam Regina: mentemtrahit,perfuadet quæcunquc cupit,amp;:nbsp;pro libidine fua cunda facit. Occpit ex hoc ilia multos fibi è Proceribus ha-nbsp;nbsp;
bcrefufpedos, inplerofque profedo immerentes odium amp;: fufpicionem con-cipitjfeqs ipfatemerc innonnulloruminuidiam trahit,item odiohaberi cpta, quia non omnes æque diligere videbatur. Quiim alios aliis honorandopræfer-ret,ncmediocrem quidem difeordiæ ac diflenfîonis ma?eriam ferit, inter Proceres quicunq; fe Nicolao præflantiores efl'e reputabant,eum vnicum, poftha-bitis cæterisjin confiliü admitti grauatè ferebat. Conflatahinc immodica intefnbsp;Optimates odia, amp; in Garam præfertim domum, quippc quæ non folùm præ-uominari,fed quemuis Proccrû è Reginæ gratiafubmoucreacdeprimere nitebatur. Hinequoq-, immortaliaLodouici méritaoblitcraricpta,faftidiri^nbsp;'f^rgineumplané fceptrum,amp; pro nihilo duciifuborta quoque mutua inter Manbsp;guams nobilcsqj bella,vim palàm pro fe quifque inferre,rapere aliéna, vicosnbsp;oppida ferro inuadere.Multi etiam rebellarc,è proceribus pleriq; deficere, quinbsp;^iumRegem crearq pergebant. Perfidia hos primùm incefl'erat, Zagrabiêfemnbsp;-pifcopum,Itala genre narum,amp; hac à Lodouico dignitatc donatum, item Stc-P ^tium Vaiuodam Tranfl'yluanum, amp; Andrcam, fratres, quibus Ladiflausnbsp;ptitcr fuerat, neenon Sgt;c Stephanum Symontlioruiara , amp;: loannem Croaci»
G iiij
-ocr page 396-ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R.
fam, præclufîfle aditum, Nicolaum duntaxacin conhlium admitti, alios
Præfidem,amp;:Ioâneindenique Crucigcrum equitem, Auronæque Antiftiteni, qui quidem omnes aduerfus Mariam coniuraci, Lodouici beneficio quoda®,nbsp;honore amp; opibus excreuerant,quamuis humili loco nati forent.Ex compofiwnbsp;cæteros clàm adeunt,fmineum incufant amp; execrantur imperium, vanamdä'nbsp;mnant Vngarorum patientiam : Nicolai Garæ tyrannidem ingeminant, variisnbsp;criminibus iniimulât,amp; quid periculi cuique nobilium inftet,variis argumeænbsp;ris oftendunt.In horum plerique fententiam conccfl'crc,amp; in primis illi,qui nonbsp;uarumrerum auidi effe folenc. Addebat ad h2Ec,reginam bonis omnibus auer-nari,maximamnobilitatis partem toruis oculis intueri, Garamtantùm fani®'nbsp;am refpicere,fordere illi Procerumferuitia,neque quantum olim fanguinisL^nbsp;douici temporibus hauferint, memoria tenere. Proinde nihil fminaruini®'nbsp;perio formidülolius amp; intolerabilius efle. Demû li de optimo ac legitimoRc'nbsp;ge cogitaretur,haud ab re fore.His ne parum quidem diéhis coniuratoruninU'nbsp;merus amplificatur, in quem magna quoque equitum fe multitudo infinuauit-Quum hi,quos diximus, à Mariæfidc defciuifl'cnt, clandeftina inter fe concilianbsp;fæpius de cligendo Rege habuere,vnicuiq; folus Carolus ex cognomentoPaf'nbsp;uus veniebat in mentem.Quem quidem Apuliæ Regem, regali generenatu®)nbsp;amp; Lodouici nepotem,haudinuitis populis, tuto Manæimperio amp; Nicolai 7'nbsp;rannidi opponere fe polTe fperabant. At vbi inter eos de Carolo euocando connbsp;uentum eft,Zagabrienfcm vno confenfu antiftitem,ad eum,oratorem mitten'nbsp;dum elfe decernunt. idnegocijfibi demandatumnoninuitus is accepit, qnan- do fadtionis huiufee audor crac. Vt cautiùs res agatur, fminea interim imp^'
re videntur. Orator,ne quidnoui moliturus initaliam proficifcivideâtur,exio* uendi voti, amp; magnæ religionis gratia,fe Roniam profedurum fimulat. Noænbsp;dum annos Maria duos plane regnarat,quum is ad euocadum CaroluminR^'nbsp;liam colt;tendit. Qtmm Sipontum appulilTet, continuais itineribus, Neapel^nbsp;venit:quó quum veniflet, formidolofaminre quaque grauilTima cundati'^nbsp;nem efl'e reputaret,nil profedo fibi fuitantiquius, quam Regem Carolûqtianbsp;primiùm adiré,exponere mandata, amp; in fententiam continuo fuam ilium trahe-
pia,fauli:a in primis falutatione vfus,fic cum præreuercnter alloquitur : Sandn' lima progenitorum tuorum memoria, Carole, qui quum Regnum nofttu^nbsp;pientilhmè fempergubernarint,nulla obliuioneoblitcrari que tint,nos lu®-tnbsp;egitjVt ad te haud aliter,atque ad veras facrorû Vngariæ Regum reliquias co®nbsp;fugeremus,rati nos,qui tuorum iuris ditionisque Icmpcr fuimus, in calami®nbsp;tibus noftris à te nunquam deftitutum iri. Quin amp; obfirmatis hoc femper^to*nbsp; miscertbfperauimuSjPannonicamtegentcm,quæfubtuorumtutclafti®d^^()nbsp;vtraque nunquam fortuna deferturum. Non ignoramus clementilTime Pt®nbsp;ceps, facrorum regum fanguinem, ad te vnicum iam elfe redaélum, amp; ®nbsp;ta principum orbitate, te fuperelTe folum,quem tuam V ngariam curare,nbsp;turn regnü gubernare ^portere intelligimus, atque vt quod nobis opus elle mnbsp;telligimus,facile fperemus,Maieftatistuæ præftantia nos hortatur, in quamo
D E A D I s 111. LIBER I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;jy/
propicios habcrcmus,rati quoq; id non minus infolcntiæ quàm vtilitans nobis allatunim. Infuper canto plaufu camcoronauimus,vt nô plus doloris, Vngarixnbsp;pacrisdeilderium, quàm lætitix, inaudita Mariæ Regis acclamatie dcdill'e vi-dcrctur. Verùm portquam fmineo eunttaarbitrio geri cpta funt,longe aliter ac fpes noftra tuIerat,accidit,EIifabctha mater,quum intempcftiuam adhucnbsp;regno filiam,ac feeptri impoté efl'e nofccret, vt eius refarciret officium, omnianbsp;pro fua amp; Palatini Garæ voluntate gercre coepit, ilium tantum in confilium ad-mittete,repellere alios Proceres,amp; pro Palatini libidine cuda difponere. Multas is Elifabethx temere fufpiciones iniecerat, deferebat quotidic aliquos, dele prauata confilia fuggercbat, fuadebat, vt plerofquc,fublatis honoribus,fenfimnbsp;attenuarct,quoruni vircutem formidolofam eiTe rep utabat. Non igitur Maria,nbsp;ncquematerinfelix, regnum gerit, Carole, fed Palatinus folus eft, qui late innbsp;Vngaria dominatur jfieuamque tyrannidem agit, amp; pro libidine fua, Reginxnbsp;bonis viris aditum præcludit,hos modo euehit, modo deprimit illos. Vndc tannbsp;tacunólos Optimates inceffit indignatio, tantaque facinorofos inuafit auda-cia,vtdeprefl'opudore,conculcatisque legibus amp; iudiciis, vis paffim inferatur,nbsp;excrceanturvbiq; latrocinia,amp; è Procenbus alter altcri bellum indicat,incen-dat Vicos, homines amp; pecora abigat, ferro incendioqj demum omnia complc-^ntur.Quin amp; ex priuato,bellum publicum cxarfit,immo ciuile ac inteftinum,nbsp;quo mutuç Procerum nobiliumq^ cædes indies augentur.Maria fludtuantis re-gnihabenas nada,partim per fexum, partim per ætatem tantis rebus moderarinbsp;iiequit, neque fecus, ac Pbaethon,pucrili inicitia, amp; alieno furore trahitur, amp;nbsp;quafi folio excufia, diffufa late incendia ftupenstimensqj confpicit.Huc fatuanbsp;ûoftrapietas, vana fides adduxit, vt dum Lodouici nos manibus gratificarinbsp;^tidenius, amp; idcirco Mariam Regem ftolidè creauerimus,in grauiffima nos i-pfos amp;fortunas noftras mala conieccrimus. Maxima pars Optimatum ad tcnbsp;nuc venire me iuffit,vt veluti maximo ftudio, nuncupatiffimisq; votis te opta-uimus,creanimusq5 Regem, irate minime cundtantem in Vngariam duccrem.nbsp;Qtumobrem Antiftitum Procerumqj confulco ad te venimus,Carole^nica fanbsp;5® crorum Regumveneranda propago, vt delatumfine mora regnumlubeter ac-cipias, regnum, inquam,non tarn à nobis tibi traditum,quàm quiaauitum eft,nbsp;bæreditario tibi iure debitum,quod fine impietatis ignauiæve notarecufare nonbsp;potes.Hoc quod deferimus,tuum cft,quod in Italia poffides,alienum,amp;ponti-ficiæobnoxiûditioni,quod quidem precariotanttt haberipoteft, item infidio-^üm,varium,amp; fallax.Quidin co Andreas ille tuus quódamfubierit,quot bel-la Lodouicus amp; Vngari geflerint, quantum fanguinis effiudcrint,quot mala to-Ierarint,vtinam hæc, ne obdudla iam vulnerarefcinderem,refricaremque,mi-tiusdicerelicerct. Nuncautem qv.id Vrbani Pontificis iniquitas moliatur,facisnbsp;fupcrqj tibi copertum habere debes,quippe qui fifacrofandlocollegiofuo fa-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,
ÎO
cmorofas manus nonabftinuit, quónam padto tibipareet, quem non ad regnä-dum in Italian!, fed adeiiciendam loannam fibiaamoduminfeftam,e Panno-niis euocauitProprix potius, quàm alienx femper vtilitati Pontifices ftudere, lamJongateexpcrientiafatisdoccredebuit. Item tu qwoqueteftis efle potes,nbsp;qui tot bella pro Neapolitano regno geffifti, quàm varia fint Italorum ftudia,amp;nbsp;quotartes,quas prxeauerenemo vnquametiamfapientiffimus potuic.Hoc re-gnum,nunc Romanos,hunc Græcos,nunc Gothos,nunc Logobardos, amp; poftnbsp;bæcGaIlos,Gcrmanos,Nortmannos,Aragoncsque mutauit,nec aliquando Sanbsp;racenos expatiit,fola nouitate,Principumque ftrage gloriatur,amp; gaudet: nuncnbsp;fub aliéna ditione id amp; prccario poffiderc opus eft. Quàm varix fint Pontifi-cum voluntates,amp; quanti eorum fauores c5ftent,tuorum exemplo, immo tuonbsp;exadliflimenouifti. Proinde confule rei tux Carole,memeto te efleVngarum,nbsp;c fandlorum Regum genere natum, tibique perfiiade, te tutius apud tuos,
^uam alienos verfipellesque imperaturum , quamuis prx fapientia viribus-qüetuis,amp; Vngarorum ope, vtrunque retinere poteris. Plurimos finge in hoc regno tibiinimicos,immo crede,quando quotidic cxperiris.Seuerina do-
-ocr page 398-jyS ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R. mus, vetuftate opibusque præpotens, infefta tibi eft gt; Pontificemhabesmul^'nbsp;infeftiflimum. Ne Galli quidem défunt inimici, qui regno eieóti, amp; terranbsp;rique potentillîmi,nihil aliud dies noélcsque moliuntur,quàm v rdc bi tuin*'nbsp;hoc imperium recipiant. Quod fi proprij commodi ratione haudquaquain*^nbsp;ucrere,anne pietatis officio te nunc abalicnari fas eft,amp; tuam gcntem defer^*'^nbsp;arftuantiffima procella fluduantemj cuius ope, ac multo fanguine, NcapoH*^nbsp;num tibi regnu comparafti? Num fluAuante Vngaria, in ocio tibi refideno''nbsp;eft ? quam fiperditam videris, neque hic, neque ibi profedo regnarenbsp;Q^re collachrymans acfupplex te nunc obteftatur amp; oblecrat Vngaria,nbsp;tantis malis fe refpicias -, quippe quæ non modo externo, fed intcûinoquûTnbsp;bello laborat,mifereque vexatur.Gens mifella ex polo aróhiore profeâa,aa^\nbsp;nubium occupatis fedibus, omnes finitimos infellos habet,in medio hoU**'nbsp;fitaeft,amp;: quando nunc forti moderatore caret, domi forisque fxuo bcHonbsp;ficitur.num liccis id oculis,amp;:pacata mente fpedare poteris, quuminnbsp;ca falute tuam quoqi litam intelligas.Proinde Princcps inuidiiflime, qucmnbsp;noniæ Regem, fauftis aufpiciis, à principio falutauimus, hanc expedition^*quot;nbsp;ge, forti animo adorirc, copias tibi fpcäiatiffimas coge, difpone extcmplquot;nbsp;gnum, fidaque præfidiavbique diftribue. Viaticum tibiabundans attuli*quot;.[^.nbsp;exercitum quoque Cocgimus, qui ad pacandam Pannoniam fatis fuperque n jnbsp;erit. Modicis tibi copiis opus eil, quandoquidem ad afpectum tuxnbsp;arma ^uifque deponet,quum falutarem aduentuai tuum omnes expedet-ni igitur Carole,amp; regnü hxreditarium tibi recipe, miferere, quæfumus,p^quot; lt;jnbsp;^entis,cuius fide ac ope tantum nominis amp;: impcrij,tu cum progenitoribns *nbsp;comparaftis. Cogita ide nunc eorü manes te efflagitare,ac petere fiipplic«*^nbsp;fuum regnum,quod tanto ftudio m vitacurarunt, nunc in rerum omnhi*quot; .nbsp;crimen redadum, per ignauiam amp; impietatem fuorum, ire perditumnbsp;mè ferunt. Felicibus itaque aufpiciis,fauentibusque omnibus DiuorûR^ênbsp;numinibus armàcapc,in Pannoniasque traiice,Magnatum difcordiasnbsp;ne,extirî^ue incendia,amp;: inteftini belli faces,quas imbecillummulierising^ ii |nbsp;um,præ lexus infirmitate,extinguerc nequiuit.Paterniregnihabenasnbsp;bus fmineæ mantis moderari non poffunt. Gentern tuam externo bell* /nbsp;cumuentam protegc,quæ Ducem optimum fortita, vniuerfo orbiformi'l*nbsp;femper effie confueuit. Q^anquam vana pietatc, calamitofaque impru«^^^ ,nbsp;pcccauimus,quü fmineo nosimperio f6cimusobnoxios,tuus tarnennbsp;tuserratacorrigct,amp;fceptruitn quodfmineasmollesque manus abonii**^nbsp;.à potentiffimatua dextra fufccptum,fcliciter cunétadifponet. Itaque del^*nbsp;tibi regnum accipe, amp; te ad fauftiffimam expeditionem confeftimamp;nbsp;accinge. Secundum orationem,mandatorumliteras oftcndit,potioriini* ,nbsp;cipum figillis obfignatas, amp; viatici auótoradi militis collatam ftipemnbsp;mit.Carolus,Zagabricnfis orationc perfuafus, lætiffimo Antiftitem vuh**nbsp;plexatus,gratias in primis Vngaricis Proceribusamp; Legato ingentesagih^^P^nbsp;res fit maximi fané momcti,ne quid temerè adoriri videatur, tertio dienbsp;nbsp;nbsp;L
furum pollicctur.Inter«honorificentiffimo hunc hofpitiocxcipiiubet, de fe folum ipfe admifit in confilium, hinc quietis ratio,c5iugis liberorun'^^j.,nbsp;fuauiffima cófuetudo, amp; partum nuperrime regnum in Ita]ja,quiefcercfn^ ipnbsp;Neque illud fugiebat,quam formidolofum fit,amp; arduum,noua quotidie*quot;^j,j,nbsp;ri,incerta pro certis quærcre,quo plura tcntaucrit, co grauius fortun3:i*quot;P ,nbsp;umfubire,amp;: permaioraquotidie diferiminavagari. HincfæuaimperaO**,^^nbsp;piditas miferabilitcr angebat,fe liberis proffiicerc oportere,vtile glo***® .nbsp;fore, alterum Vngaris, Italis alterum præificcrc,fe vtroque regnonbsp;cunóla facile pacaturum.Succurrebat interimlaborantis Vngarix comtD*nbsp;tio,ignauiçque nota,atque virum,quem natura genuiflet ad regnandum,quot;nbsp;latum amp; hxreditarium regnum vitro reeufarit, pufilli crimen animi nunÇnbsp;cuafurum. Vicit tandem regnandi cupiditas, amp; quando chariffimafibinbsp;rat,confilium cum ea communicate ftatuit,aperic illi animum,amp;: qua
-ocr page 399-D'EC AD IS HI. LIBER I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;jy?
tionc, in fentcntiam faam trahcre nititur. Legatos ab Vngaris venifle nunciat, qui regnum oflFerunt, occaiionem hanc cenfet haudquaquam afpernandam,nbsp;quando quàm varia fa nt Apulorum ftudia,amp;Italoruminfidiæ, experientia donbsp;cuk.AdditVrbani Pontificis,amp; Seucrinæ domus inimicitias,item infeftos Galnbsp;lorum animos, qui ingentem nuperrime claflcm, amp; terreftres copias inipfumnbsp;«omparatunt. Præterca fe fihum natu grandiorem fecum in Pannoniam du-durum, fe regno potitum, confeftim gnato fceptrumamp;: diadematraditurum,nbsp;pacatisque rebus, in Italiam continuo redirurum, vt Vngaricis opibus amp; auxi-His Neapolitanum quoque imperium tueatur.Demum quando poteftas omnisnbsp;* a Deo eft, fe non inuitis Regum numinibus, ad auita feeptra vocari. Quiimnbsp;liæc vxor accepilfetjveluti imminentis præfaga mali, tanto dolore correpta eft,nbsp;vthæclachrymas verbafecifle dicatur: O quàm malis hue aufpiciis infauftiadnbsp;noslegati aduenere,ô quàm deprauato eunóta iudicio,mi Carole, pefitaftime-^ls,heu ncfcis,quàmgrauis femper fuerit Vngariamalorum omnium officina.nbsp;1 ot inteftinis ilia dolis, ftmultatibusque compléta eft, vt donee mutuis exter-cædibus ad internecionem peruenerit, nullum vnquam ocij veftigium innbsp;* auoniis intueare.Gens eft,cuius animus nunquam patet,nouos in horam do-excudit, decies in hora mutatur. Vultus ad alienae mentis habitum effingi-^'^^aliud in ore eft,in corde aliud:quod quum femper fubornatum fit, ex ahe-incommodo, ac Regum mutatione fibiquæftum facit. Exultât cæ-'DUs, crudelitategcftit,amp; plus quàm barbara pafiimfcnrate gra/Tatur.Nil qui-^¦.^vehementiusabominatur,primas exmorc in fuumRegeminfidias inten-7 9^od fuperiorum te Regum exempla doccnt,è quibus fi reôtè memineris, nbsp;j^^dtibiconfîlij capiendû fit,facilc colliges. Proindcconiunx dulciflime,perfi-æ gentis pollieitationes abnue, non regnum hi patnum,fed proprium tibi de-^^üutexitium.Scythicis artibus ne crede quxfö Carole mi,fi tibi tuorumqj fa-probe confukum iri cupis.Habenda eft etiamfororum tuarum ratio,nequenbsp;odouici tuanes, de te,de patre tuo optime meriti, mente tibi excidere debet.nbsp;10 a f niortcm,te cum validiflimo equitatu mifit in It*liam,fuo dududcnbsp;^^Ipiciis Apuliæ j-egnuni occupafti. Satigitur ample in Italia dominaris, hîc ti-fegnuin,hiclibcri, hic vxor eft, hîc tua deinde eft Vngaria, pro haepugna,nbsp;tuere.Ne fas quidem eft,tc Lodouici violate teftamentum,quippc qui Manbsp;tib'^^*nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Caroli Imperatoris filium,pro viro deftinarat, Vngarix,
* Vero Apuliæ regnum legarat. Si quid in virginem innocentem, in paterno ^(°*^®fitani,pro aliéna libidine molieris,grauiflimas (mihi crcde)pnas expennbsp;jy* Nunquam Innocentis fexus,amp; prxfertim focminci,calamitates amp; iniuriasnbsp;animo tolerauit, in cuius tutelapotiflimùm funtvirgines conftitu-regnum hercle repetis, fed in tuumfanguinem arma fumis Carole,vn-4onbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^^^risq; tuis paras exitium. Q^d fi huiufee regni diferimen obiieis, nc
diffidas,explorata Dei benignitas hortatur. Othonem Ba-iic æ j'^^^nijpaulo ante numerofo exercitu Italiam ingreflum,vt te regno c-g nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;repulifti. Cum trigintaequitum milibus Lodouicus Ande-
inundauit, amp; repentino mox fato prx»entus, tantum exerci-ç calamitatibus dimifit, vt bini ternive mcndicando in Gallium fere-Qujre Pannonum artes caue,oblatum regnum, immo cædcm exiti-vioF'^^ recufa. Sacram tui fanguinis aulam ne mcæftato, neve Lodouici atonianes:quodficontràfeceris,perniciemhinctuam, quoddiuinabeni-^n?t^^^ertabimminere feito. His diótis, humi proftrata, Regis genua fupplexnbsp;Jonbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^xatur,amp;ne expeditionem infauftamfufeipiat, per Deos, per liberos, per
ftat nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;humana diuinaque obteftatur. At ille pcrtinaciiis propofito in-
confiliumque àfexumctitur,necnon coniugalihaud pa-f I *'-^'^^dt,póft vbi aduerfamfibivxorem intelligit,mentem diffimu-quofe metu cruciet,admodum hortatur. Dimif-Q^^ore, ijigenti propagandi regni cupiditate fuccenfus, legatum acciri iubet. ille fiibinde veniflet, Rex graiiora opinione refponfa dat : Se delatunt
-ocr page 400-yéö ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R.
Vngariæ rcgnum vltr^acciperc, facrum diadema ,amp; tanti momenti fceptrtini) quæ fuorum maiorû infignia fuere,quando fine fcelerc facere non poflet,nun-quam recufaturum, immo nil fibi oblato inunere antiquius futurum.Debitu*nbsp;rum fe perpetno Pannonibus, qui regalium reliquiarum non oblitijC media fias Italia abducere ftuduerc:fi inira iam confilia benc fiicceflcrint, cumulatas fe |nbsp;omnibus gratias,amp;: vniuerfo regno falutem relaturum.Interea quæcûque niO' Jnbsp;liatur, omnes Reginam celare iubct, ne plus æquo cxcarnificetur. Zagrabi-enfis Antiftes, refponfogratiffimo potitus, adparandam claflem hortatur:hor-rebat tune fæua hyems. Carolus dum nauigare non licet, claflem ftruit, dfi'nbsp;leôtum habet, pecunias congerit, commeatus vndique præcipitaft'erri: Leg^'nbsp;tus allatis eum nummis adiuuat, quæcunquc bello fiant vfui, comparari ftudfit*nbsp;Carolus iam cundaritè parat, ne maxima cpta réméré iniuifTe videretur,^nbsp;ne regni Neapolitani periculo follicitarêtur,omnes arces munitionibus,pri^^*'nbsp;diis,amp; commeatibus fatis inft:ruxit,fidos prouinciis pra2feâ:os impofuit. Com'nbsp;pofitis demum Italiæ rebus, quumnauigationis dies inftaret, vxorem foW»nbsp;ne proficifcentcmlt;virum tammiferè deploraret. Qi^anquamambitionetrahC'nbsp;retur,vxoria tame dióta animo volutabat,amp; admodum verebatur, ne certi h^*'nbsp;augurij locum fortirentur. Quare ne qua Regina dcfperatione conficeret,nfi''^nbsp;fufceptæ expeditionis periculo vniuerfamdomum committeret,filiuro ,nbsp;fecum ducere ftatuerat, in matris folatiumreliquit, quam alio paólo nunq^^,nbsp;ab intemperato dolore coercerepotuilTet.Hæcvbi omnia rite difpófuerat,pf'nbsp;nio tempore, cum honeftiflimo Regulorum amp; nobilium cquitatu,Sipon^
venir, Legatus nunquam à latere difeedebat, qui ne Reginæ lachrymis cibus mollitus remoraretur, fummo Audio cauerat. Paratam fibi clafTem^^'^nbsp;feendit, tempeftiuamquc naôtus nauigationem, odauo die Segniam ^PPnbsp;Ex compofito ante eius appulfum, cum vna legione nonnuUi Proceresnbsp;nè conuenerant, vt aduenientem Carolumhonorificentiùs exciperent,nbsp;primo rggni aditu Regem falutarent. Cum maximo plaufu amp; congratula^*nbsp;Segniam introducunt, fauftis eum cognominationibus acclamantesicur^*nbsp;bi triduo corporibus,infl:ruélo agminemontem Adrium fuperar, fextoq^^nbsp;Zagrabiam veniunt. Antiftes vrbis, quem Vicum pleriquc ItalicumquoUnbsp;vocitatum fuifle volunt, vt pro Icgationis oificio magnified Regem aedp^^ nbsp;quàm gratiflîmo potuit hoipitio ,Carolumadmifit. Aliquot ibi diesnbsp;dum eile cenfuit,vtnoui Regis aduentum omnes audirent, quo pluresa***nbsp;erum fide deficcrent,fmineum afpernarentur imperium, amp; eius indiesnbsp;ftatio augeretur. Hinc literis interea fautoru numerus amphficatur, inc^^nbsp;tur amicorum ftudia,nutantium animi confirmantur, amp; aducrfarioruni Pnbsp;nbsp;nbsp;|
magna,partim promilfis, partimlargitionibus conciliatur, quin etiamfa J rofis impunitas, immunitas ciuitatibus,veâ:igalium remiflio populis, mihc nbsp;ftipendiamagna promittuntur.Clandeftiniquoque nuncij ad Regulos^ .j,nbsp;ceres mittebantur,vtfuiFragiavndiq;pararentur,multis honores,pontjn^^[,inbsp;ac munera maxima proponebantur. Qmbus quidem artibus, totnbsp;Carolus plane conflauÂ, vt neminc rcludante, regiam occupare poflê ^* ^^»nbsp;tur, quarc multorû quotidie literis ad capeflendû regnum inuitabatur.nbsp;nbsp;nbsp;..
cunq; haétenus in eas Carolus moliebatur, ne Maria quidem amp; Elifabet nitus ignorabât: diflimularantprofcdo multa, quando fmmeo fxuirc inbsp;ri O nonlicereintelligebant, ad id viro duce opus efle nouerant.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;;
nd»-
qui viuente adhuc Lodouico, puer ex Auguftali in regiam aulam tranl a rat,vt Vngaricam linguam amp; mores ibi regnaturus imbibcret,intellewa^^^{,r 1nbsp;rum rerum mole, ac feftinantc focru nuptias celebrauit, ne quo regale jji'nbsp;umimpcdimcnto rcfcindipoiret.Q^m debitum fibi regnum baud pafnbsp;uidix fane conflafl'et, quod Caroli faólio fufcitarat,ad declinandasnbsp;infidias,quum fuum compctitorem adefle nouit,deferta coniugCjinB^^^j.^^'nbsp;fe recepit. Tranfaótarum fama nuptiarum mens Caroli admodum^nbsp;tur,f;quidem Cæfarem,fua caufa,gnatuni Vngariæ regno cxigi, nunqi*^,i)^
-ocr page 401-DEC ADIS HL LIBER 1. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;3^£
4o
animo toleraturum arbitrabatur, fed pro reftitucndo filio extrema quæq; ten-taturum ; itaque admodum Hbi timere cperat, quoniam Imperatoris vires amp; audoritatem minime ignorabat.Mulicres poft Sigifmundi abitum inregia de-fertæjdiflimulata nouitate, nuncium ad Carolum mittunt percundantes, an isnbsp;vc frater patruelis,an vt hoftis ventnrus eflet. Atq; boe baud ab re fe facere fcri-buntjVt li fratrem excepturæ fintjobuiam (vt par eft)prodeant,debitis^5 officiisnbsp;excolant; fin bôftem, quod minime credunt,inermes veniam exorent. At illenbsp;dilTimulato fcelcre/ororis gratia, quam regni procellanimium vexari audiue-rat,fe Lodouici pientiflimi memoria commo tum, veniffe refpodit, ne Mariamnbsp;totmalis obfitam periclitari pateretur. Ad componedas Procerum difeordias,nbsp;ad curandas fimultates, ad pacandum deniq; regnum, Pannonias reuifere pro-¦fitctiir,proinde metu quoq; amp; fufpicione ambas carereiubet.Speni Sigifmun-dititnore collapfam refumit ; nam dum muberes, quæ per nuncium fignifica-rat,credere arbitratur,fub cbaritatis auxibic];ueprætextu, regnum tuto occupa-teconfidif.quare Budam verfus iter oeyus init, eum Sefuae amp; amicorum copiasnbsp;fibfequuntur. Rcginæ quoque,accepto refponfo, quanquam fibi intelligerentnbsp;^ctba dari,tamen quum boftis aduentum vi repellerc no poifentjpari bunc ar-teeludere pergunt, dobs certandumefle cenfent, quando fe quoque dolis petinbsp;fentiunt. Sc adexcipiendum fratrem,non boftemaccingunt, vbi Carolum ap-propinquare rumor eft,aurato curru inueaæ,in occurfum prodeunt,doloremnbsp;ïietumq; diflimulant : at vbi ad congreflum peruentum eft, bilan fronte acci-piunt,niutuisfc amplexibus confoucnt,ob fanguinis memoriamlacbrymasin-terfiindunt,quamuis vtriq; pariter ambitio inbærerer. Mox Budam, vnà lun-^nbsp;dis agminibus,iter capiunt, at vbi ciuitatem iubcunt, Carolus, vt fuum eo ma-gis animum celaret, modeftiam cbaritaternqs præferret, non arcem ac regiam,nbsp;fcdpriuatumbofpitium fubiuit,amp; donee occafio daretur,regalibus tedis abftinbsp;nendum efle cenfuit. Quum inter Mariam amp; marrem ibi médius confediflet,nbsp;Elifabethabæc verba fecit : Nemo fatis cbaritatem tuam Carole admirabitur,nbsp;gratiffimumq; animu dignis laudibus profcquetur, qui noftri gratia, ft Lodo-5° uicimcmoria,regno,vxore,liberisquerclidis,calamitates noftras,ßc Vngaricanbsp;ttiaiamiferatus, traiedo mari, ac fuperatis Dalmatiaemontibus,in Pannoniamnbsp;^enifti. Rem profedo non minus te, quam maioribus tuis dignam fecifti,nbsp;Quanti Lodouici Regis beneficia feceris,planc boc tempore oftendifti, quippenbsp;Qui,re poftulante,pare gnatx vicemreferre ftudes. Lodouici pietatem xmula-dsjqui amp; quid pro patre tuo,amp;: quid pro te gcfterit,falutari boc aduetu tuo pro-fè fignificafti.Quæcunq; in nos beneficia contulifti,amp;maiora indies conferrenbsp;pergis,quamuis bine nos tibi perpetuo debituras ingenue fateamur,cuinulatasnbsp;tamenfià nobis gratias, quando fmellæ fumus, fperare non pores, à Deo cu-uiulatifiimastandêexiges,quivberrimaprxftitæ pietatis officia rependit. Nös *nbsp;fibi deditiffimas eife feito, forrunis amp; autoritäre noftrapro arbitrio tuo vtitor,nbsp;tuum(vt par eft) fanguinem,tuamq5 fororem tutator,interea, quando labor iti-ucris itaiubct,inbumili,quod optafti, bofpitiorequiefeito. Carolus ad bxc,nbsp;Quodgratofe bofpitio acceperint, gratias agit, ad exfoleendum cbaritatis officium fe veniife iteru affirmat,aflquot;eueratq; fe magnanirni püqi Lodouici beneficia nunqua oblitcraturum. Pofthxc digreffix mulieres,in regiam fe recipiut,nbsp;quid Carolus indies moliatur,fagaciter inueftigat, adeuntes amp; abeuntes ob-
îo
^cruant,fubornantexploratores multos,qui cunda diligenter inquirant. Nico-^uusintereaPalatinus, cuius inuidentiafadiones exortx fuerant, à Reginx latere non difeedit, ftipatores cum prxtoriana cohorte fideliffimos adbibet, ne Quid infidiarumMarix intendatur, quum hoftem in media pene regia intuea-^ur,qnapoffitarteprxfenti hacpericulo liberare,buc omnes ingenij neruos in-^endit. Dum infidiis vtrinq; certatur,Carolus occupadx arcis tempus obfer-uatjConcurfum ad fe Procerum indies augeri,contramulicres ac regiam a pau-ciffimis adiri, contemptuiq; fenfim haberi confpicatur.In primis, vt rem tutiusnbsp;^gat, Gubernatoris,ad declinandam aduerfariorum inuidiam, fibi nomc vfur-
H
-ocr page 402-36X ANT. BONFINII R E R. V N G AR.
pat, fub gubernacionis præccxtu arcem regiam fubit. Interea pernicioforum quorundam opera,ad declarandumhunc Regem,amp; ad deponendaniMariamnbsp;plebs ipfa follicitatur,quando fminei fexus imbecillitate, fub Mariæirnperio,nbsp;quoi mala Vngariam inceflerint, quifque nouit. At ilia nouitatis auida, raulie-ribus primo clam illudere cpit,mox paLim dicere, infelices Vngaros,qnibu5 1nbsp;mulier imperat præpofterum humanarum rerum efle ordinem, qui viros to'nbsp;minis fecit obnoxios, inuerfa lam efle Naturæiura, ncc fuperefle aliud, quamnbsp;vt viri mulierumloco nent,penfa difponant,contrà illæ pro his arma fumant,nbsp;virilia pafl'im muniaobeant. Proindeinuerfos naturae mores nonvltràtoleramnbsp;dos, virile reuocandum elfe imperium, ne ciféeminati vbique gentium Vng^' inbsp;ri prædicentur. Hæc dum ilia: audiunt,pcr vicos,compita,foraque vulgo m- (nbsp;clamari, non tam regni iadura, quàm vitæ periculo grauiter angebantur,nbsp;inftare mortem, tumultum amp; feditionem imminere,fe dudum perfidiaProc^'nbsp;rum ad extrema fupplicia raptum iri,quarc profufum domi luétum extulet^*^nbsp;Lodouici Regis mérita tam cito apud Vngaros interiifle vociferabanto'nbsp;Carolus vulgi fauoribus elatus,haud vitra cunôlandum ratus,frequentiÆni'nbsp;conuentum fub fpecie pacâdæ gentis indicit,amp; vbi Rex ab omnibus creareto»nbsp;ne mulicres quidem ignorabant, regalia ilia fore comitia. In Budenfema^^^^nbsp;Antiftites cum Proceribus conuenere,cuius fores Itali obferuabant, ibide e ,nbsp;gendo Rege agi cptum eft. Maxima pars Optimatum, cum obfcuramulo^*^ ¦nbsp;dine. Regem Carolum déclarât, pauci, quiMariæ fauebant, præ timorénbsp;fubticuere. lufl'uPopuli Rex pronunciatus,cundorum ferè Proceruma*!^
ritate comprobatur. Antequam conuentus ille folueretur,infauftus huncius ad Mariam properauit, qui earn regno abdicatâ,fccptro cedereia .nbsp;id Procerum dccreto 5 amp; Populorum iulTu fadum efl'e refert, ne fubnbsp;imperio Pannonia vlteriùs periclitaretur.Iam fatis omnibus experientm^^^^nbsp;pertum elfe,quid fexus amp; ingenium muliebre poffit.demum monet,vtnbsp;Respul^icaitaiubet,regno cedat,facrum diademafeeptrumq^ relignet,^^.nbsp;nequicquam omnibus aduerfari videatur. Adprimum illæ nuncium at^ ,{nbsp;côfternaræ,verba vix facere potuere, fed quum aliquatifper refipifeerenbsp;pifl'ent,Maria prior hæc breuiter refpondit: Paternum diademanunqtiant^^^,nbsp;gnabo, mihi iurc datum ,neque hæreditario iuri, quo regnumhocaccep^^^nbsp;iiunciabo vnquam,vos autem,quaminiuiftis viamhacpergite,ego contra^^nbsp;rentem brachia no tendam.Mihi fat erit, fi vos per Lodouici partis mena nbsp;cxorarepotero,vt mihi,beneficio veftro,in Boemiam,tutô ad virum coUnbsp;re liceat.Gnatæ refponfumElifabetharcfarfit,Iniquus (inquit) innosnbsp;ce,fi tam cito tibi refponderi pofiulares, quando mulieris ingeniumnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;|
nimecompos,extemporariarefponfarcdderenonpotcft. Proindeabij^y^j^ ;
his, qui te hucmifcrût,ift:adicito: De noftraCarolique re iuxtàagi,nos^^ ÿl habitare palatia,vbi coràm refponfa dare polTumus. Sic improbumnutoi'^^^jinnbsp;eius inuidiam talia fignificantemElifabethadimifit, deinde redintegrate Inbsp;filialuä:u,mutuis fefe amplcxibus confouent, materiam flendicertatitot^hpnbsp;runt,amp; lachrymarumàympluuio lefe afpergunt, fæuit vtrinque dolor,nbsp;nbsp;nbsp;ffC'
de vitaamp; dignitatefimul agi vident.Neminus quidem impigre matron^ nuæ, amp; ancillarû multitudo plandtumadaugenr, amp; nilmagis omnesnbsp;tinéba Lodouici Regis mérita amp; immortalium beneficiorum obliuio adnbsp;dum hortatur, ingratitude hæc ad luftum irritât, omneque folatiumlo^^^ij.nbsp;pellit. Vna voce vltorem Deum cxorant,ingeminant diuinam iufticiarta,nbsp;rias, proditorum vltrices, ac Lodouici mânes Carolo amp; fautotibus f'nbsp;tur.Defidentc aliquantifperplanélu,materfiliam hortatur, vtquando !nbsp;regno iamdudû potitus,coronam expofcit,atque necem interminatur,re.7^^(;znbsp;datjinpriuatafeteôbareferat,ne faâ:opopulirugientis inaulamimpcttbLfp- !nbsp;mul amp; regno vtraq; fpolietur,plus quàm efieratum affirmans efi'e Vnga^ ,nbsp;rorem,quando nulla dignitatis, meritorum, amp;fexusapudhos ratio ha ppnbsp;leret.Multo immaniùs fæuire,quàm feras,cito deferuefcerc,in furore
-ocr page 403-DECADIS III. LIBER 1. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;3^5
agant.neque quid futurum fit cogitare, fed fera tantùm li-ceruices præferrehumiles, atque vbi in iras excanduere, raiionis Hlnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;expertes. Adiicere ad hæc,opes,régna,potentatus,in fortunç ma-
^HCjhanc pro libidine fua rebus humanis moderari.Hunianç quoq; condi-^is elle,calamitates,exilia,miferias,vincula,inopiarnqs pati,quando mails o-ibiisnos obnoxios elfe fortunaiubet. Nihil homine mifenus finxilTe natu-
Io
%neque magis inerme, Deum conditionem noftram miferatum, intus tan-nomine ratione muniuill'e, qua nos docuit vtranq; mediocriter ferre forti nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Humana corda refpicere, obferuare cunda, innocétes tue-
Jo
Io
nullum denique fcelus impumtate donare. Demum confulere, vt aulam Zierat, furoriqjinfrendentispopulicedat. Maria propofito adhueperftat, cuinbsp;^rtüm erat,malle mori,quàm aula cedere,coronamvc reddere. Mater bis di-nsdeficcatis parumper oculis, Carolum adit, Vngariam (inquitj immitem amp;:nbsp;^peram,quado muliebri manugubernarinequit,mi Carole nunc accipe, pro-S'^nitorumregno potire, Pannonicis rebus pro arbitrio tuo moderare, nos innbsp;Pbuatam vitam, quando itafortunaiubet,milï'as face. Hinc rumor per vrbcmnbsp;^^nus ellunditur,Mariam regno ac diadematirenunciafi'e. Carolus demum E-pbetham bono animo elTe iulferat, hanc promatre, pro fuauillimafororeil-*3 l^^^^babiturumpollicebatur, demumquacunque artepoterat, his verbada-°^:-His Carolus elatus,amp; in tanto fucceflu properandum elfe ratus,coronatio-tempus adurget. Albæ conuentum frequentillimum cdicit, coronani fub-^taâ:am,illucpræcipitalFerrij adcelebritatcmhancElifabctham amp; iMariamin-^*tat,amp;illicambas,quando comunis res agebatur,adeirc iubet. Quare ad prx-nitutum diem, quadrato agmine Albam contendit, quem omnes Antillitumnbsp;* focerumque ordines fequuti funt, armatus non modó vrbem cum inllrudanbsp;^ciCjVerùm etiam Diui Stephani templum infoleter ingreditur,circa balilicamnbsp;ptæfidiadifponit. Adfuere ex compofito mulicres, quæ fe adludibriü exacer-bandumq, dolorem potius, quam ad celebritatem honeftadam accitas elTe re-putabantjdiffimulandum tarnen elfe Elifabetha cenfebat,veluti vltoreAquan-doq; tantx audacix Deum fore fperaret,quin etiam fub diuinæ humanæve vl-bonis fpe, filiam imparem diflimulationi allexit. Coronationis die, qutim exnbsp;itnperato in balilicam vcnilTent, ad magnam primum Diui Stephani aram fup-pbeant, mox antequam circùm faccllalull:rent,in Lodouici ardiculam, quæ adnbsp;^cxtram eft, defledunr, vt inferias operentur, amp; ad fcpulchrumeius manes ri-toplacent: quo quum venilTcnt,luóhum clandeftinum ibi inftaurant, quamuisnbsp;ädhuc conclamatum nunqua fans elfer, fcpulchrum lachrymis ofculisqj afper-gunt. Maria fupplex tumulum amplexata, Quid me mifcram (inquit) pater re-bquifti ? quid infelicis gnatæ deferuifti curam ? Poftquam inter Diuos relatusnbsp;es, pront tua in D cos hominesque mérita poftulabant, nimirumvna cum cor-pore humanaruni rerum curam depofuifti, ne quo huiufee follicitudinis aft'e- * *nbsp;du initambearitudinem inquictares. Filiam, quam regno præfcceras, cur itanbsp;periclitari pateris, naufragium noftru ab alto defpicis, amp; liccis hæc oculis Dine pater intueris ? Beneficia tua facinoroforum audaci^ amp;: ingratitudine Vn-garoruminreriere,filia cu mifera matre non modo folio deturbata,fcd in fum-tnumpopuliludibriumaddu£ta, circumuehta ab hoftibus, de præfcnti mortenbsp;Cogitare cogitur, dignitatis ac vitæ iaóluram nos vnà fubire, improbitas frater-na iubet. Tu autem pater,li qua fupereft tuæ gnatæ memqria,nos è clo refpi-ce. Si id Pannonicæ faluti cedit, ac numina fufffagantur, veluti moriês Icgafti,nbsp;dignitatem tuæ filiætuere; fin autc fataobftant,celeri me morte his malis præ-hpe, ne apud genres omnes infelix ludibrio habeatuj. Mox caput ibi vfquenbsp;adeo incutere cpcrat,vt ni à cæteris matronis fuilfet inhibita,ad paternû pro-ftdo tumulum,obfirmata mente,animam dimififlef.occurrit extemplo maternbsp;acrius increpitans. Peraôtis breuiter inferiis, inftante coronationis hora, lîccisnbsp;Coulis,amp;dilTimulatodolore,fuggeftum vtraq; confeendit. Interfolenniafacra,nbsp;Veluti moris eft,Carolus folio præfidens, regaliaexpevlat infignia. Strigoniefis
H ij
-ocr page 404-3^4 ANT. B O N F I N î I R E R. V N G A R.
AtitifteSjCuius munus eft pronûciatos Reges coronare, facrisqs Regalibus iW* tiare, accepto diademate, quod capiti eins dudura impofiturus erat, ex nior®nbsp;ter rogat,an populus hune Regem efle iubeat. Præter eos,qui Caroli ftiioioW inbsp;mijamp;: qui ab bis fubduâi fuerant,pauci acclamarunt,amp; quo intentiùs iilenbsp;bat,eo remiflior erat acclamatio.Èx abdicata Maria,quae cum matre aderat,nbsp;ingruente Diui Lodouici memoria, ex infperato quædam indignitasnbsp;miferatio magna ex parte ita conuentû incellit, vt nemo ibi fuerit, qwi non anbsp;modum referuefeentes hominum animos fuerit admiratus. Tranfaâaiolennbsp;coronatione, multo magis Vngarorumftudia referbuere, quin etiamli ibinbsp;torem habuiflent, quum nemo Mariam regno iniuria fpoliatam fine lachrynbsp;intueretur,parum abfuiifetjquin tyrannum in templo trucidaflenqafFedainbsp;idpotiflimümMariæfeôtatoreSjfiducemhabuifTent. Nouitatishuiusaudor jnbsp;confeientia perciti, fubtriftes plaufus amp; congratulationes edidere, itemcx^^nbsp;ros omnes huiufee fa£ti pnitentia fubiit.Q^d ftolidæ multitudininbsp;turn, vt quod inique imprudenterque dudum aîfedarit, immutatis fubinanbsp;nimis oderic. Ex inaufpicato Carolum coronatum affirmant,quodfubleQnbsp;turn prodigium oftêdit. Præfertur ex more nouo Régi Diui Stephaninbsp;cum afl'umptis regiis infignibus,proccdêteque Procerum Antiftitumque^nbsp;titudine, abfoluta coronatione, è templo prodit : id quum arduutn amp; nio^* .pinbsp;præferretur, adpoftes rempli fenfim illifum, in varias partes laceratuni co jnbsp;dit,veluti qui malo dolo feeptrum occupatû grauatè ferret, increbrefeentfnbsp;nbsp;nbsp;j
tumno,triduotamfæuatempeftascluminuafit,vtnimbisamp;tonitruisn^,^j '
quaterentur,deturbarenturfaftigiatapaffimteôta,xylimbriceslongél^jj, ¦ aéra peruolarent,conculcarentur domus,amp; valida etiam ædificianutatd-^^pnbsp;hinc in homines ac pecora tanta eft eft'ufa calamitas,vt rton parum exbiS °nbsp;derit. Superuenithis innumeracoruorummultitudo, quærcgiateâacn^ cnbsp;uolans, nulla vi repelli potuit, turmatim quandoque feneftras impeteb^^ 5nbsp;veluti ftrangulati crocitabant, congrediebantur inter fe infefti, amp;nbsp;inftrui^a acie pugnam conferebant. His tamê aufpiciis Carolus parunid^q«'nbsp;rc,diffimulare metum,amp; obfirmata fpe duôtus,omnia bene fperare.nbsp;Omni ferc dignitate iamdudum exutæ, velut in priuatuni hofpitiutn,in^^nbsp;arcem fe redegerant,foloque Nicolao Palatino confultore vtcbâtur,cnioj^[inbsp;ploratam in vtraque fortuna fidelitatem tantum tribuebant, vt huncnbsp;antea, potiffimum confiliarium amp; moderatorem haberent. Qmimnbsp;de prærepta dignitate quererctur, rogaretque, an ne aliquo modo recnP''nbsp;poftet, Palatinus ad id animuni intendit, neque aftiduus harum luâns,*L^nbsp;Lodouici Regis de ipfo optimè meriti memoria eum quiefeere patn^*^'nbsp;betham percûdatur, an Carolum, qui regnû dolo inuaferat, è medio ton
affirmât ilia nihil bac re fibi futurum antiquius. Intelleélo mulierisanin^^^jièp latinus fortiftimum fibi virum efte rctulit,cuius audacia operaqs tyrannn^*nbsp;perderetur.Rogatus nomen, Blafium ex cognomento Forgach appellatunbsp;fe refpondit,è cuius genere, qui ad Chymes oppidum dominantur, *nbsp;elfe traduntur, atqueèd Blafio pro facinoris huiufee mercede datûnbsp;bent.Hominemelàm acciri iubent,qu2ecunque fieri volunr,ilhaperiunj^jpi 'nbsp;cedem pollicentur ampliftimam, fempiternam quoq; gratiam ofterûtîntp^];!'nbsp;hune patrand^e rei vnà comminifcuntur,vt c fentêtia cunda prouenian-tinus ad gnatæ nuptias propediem fe iturum commentatur, vt dotno ijcC'nbsp;cohorte prodire,impetrandiqjcommeatus gratia,in arcem Carolumnbsp;rct,cui mortemmohturus erat.Commonefacit omnes Mariæ fautoreSjînbsp;dos eife diu noucrat,iubct clandeftinis armis regiamobambulare,vt n9nbsp;auxilij poftulct,quam nondumaperü.crat,præftô adfint. Elifabethâreg'^nbsp;docet,vt Rofarum die,quarû Februario menfe folennia cclebrantur,nbsp;fa Regem ad fe aduocet, acceptas àSigifmundo literas commentetut)!nbsp;gratia iecretaquçdam fe cum eo communicaturam fignificaret,quçnbsp;niodummomenti forent. Omnibus coniuratis præftitutum dieni ino'^jjii)'
-ocr page 405-D E C A D I S III. LIBER I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;3^1
^dhuc rem omnem, quo cautiùs agatur, detegir. At vbi hic dies aduenit, Bla-lum, quifacinus patraturus erat, fccum ducens cum inftruéta manu, veluti ad gna^ dudum nuptias proditurus,ad arcem conceflit, ac eadem hora admoni-^^SKeginam adit,qua accitus ad earn Carolus aduenerat,vt omnia ex cornpo«nbsp;to gererentur. Carolus omnis expersfufpicionis, inter Elifabetham amp; Palatinum medins interfedit. Palatinus Regem prior alloquutus,cómeatum exorat,nbsp;ptoximasfiliænuptias caufatus:quod baud ab rc fadumeft,vt omni virumfu-picioneliberaret.Regina Sigifmundi literasadiecit,de quo quidem concilian-Icnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cptum ell. Inter colloquendum, è compolito Palatinus Bla-
0 ngnumalimo oculo dar,vt Regem llriclo gladio adoriaturjBlafîus impera-fâperagitjCaroli caput adoculos vfque diuidit. Rcxlcthali vulnere contenus ^Xclamat:Itali,quicum Rege vénérant,amp;colloquio ceirerant,ad clamorêcon-'*cniunt,fpe£lato Régis vulnere,animo conllernantur.Blalius per medios,cru-®nto gladio fretus, adPalatinamcohortem effugit, quamadregiæ fores Palati-^us dudum ipfe reliquerat.Elifabetha præ timoré in atrio exanimata concidit.nbsp;^exfatifeente capite pauimentumeruore latè rcfpergens,in cubiculum, vndenbsp;P^ulo ante prodierat,fc recepit. Palatinus rei fucceflii admodum confirmatus,nbsp;n regiam milites, quos fecum adduxerat, introire iubet ; hi facto impetu, cu-natn occupant, Italos eiiciunt, arci foribusq; præfidium imponunt, ita tumul-nrninvrbe,fumptis armis,excitare conantur.Pauci Regis amici côuenere,quinbsp;Hnutn neminem ad arma excitari cernerent, reformidare cperunt, ad arcemnbsp;^ntiGurrunt, quam vbi à Palatino occupatam intuentur, defperatis Caroli par-. nnsjtediere. Qui autem Maria:partes fedabatur,intempellanode vicurian^nbsp;ngteflî, Regem laucium abftrahunt, amp; in alta turri,quando moribundum in-^Dantur,aireruari iubent. Itali defperata falute Regis,ne à fera genre trucida-hadern node clàm verfus ItaUamiter ineunt, fat magnum libi quællumnbsp;^cillcratijfi incolumes domumfe reciperent.Nondum illucefeente die,innu-neramiütitudo è proximis pagis oppidisqs conuenit,qux Budam ing«cira,ma-6^0 clamore Mariæ Régi féliciter ingeminat, Diui Lodouici filiæ féliciter, Si-b* tnundo viro féliciter. Tyranno Carolo, eiusq; fautoribus exitium impreca-bniox ad rapinas couerfa, in Italorum ædes, qui multain Pannoniis négocianbsp;ç^uebantjimpetum facit,ncc ætati,nec fcxui parcit,fortunas diripit. Ex amicisnbsp;^i^olijCjuicunque oceurrunt,paflim obtruncat, mulierum contumelias graui-'',^^hur,cædibus pervicosamp;: fora graflatur. Et multo crudeliùs omninonbsp;j^.niilTetjnifiIoannes Croaciæ Banus (vt aiunt) in tanto furore intercelhflet;nbsp;ccnitn cum validilfima manu,portam S ab bâti non fine cruentiflîmo certami-tnnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Carolus nondum mortuus, hinc ad Viflegradi arcem adduci-
bibique in carcere, admoto plagæ pharmaco, amp; obftrudis faucibus intehif-Q nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Corpus in Andrex xde fine pompareconditum, paulo poil, nefeio
oniodo, effolTum multos annos fibi fpedatorcs allexit. Multi ad hoc huma-conditionis,rcgalisque miferix fpedaculum,è remotis partibus conuenere, po facile regnandi quifq; cupidiflîmus, quid andere debeat, amp; quam formi-ola fit humanx métis ambitio,admonetur. Inhuman corporis infelicitatemnbsp;^nc illipici-iqug fufpicantur quöd pontificio anathemate muldatus obierat ;nbsp;j.^t^^C^^tisipfc caufafuerat,quia annua facro xrario tributapendererecufa-'-^mdirofupplicio hic foretobnoxius,cadaucrinfamiacarereno potuit.nbsp;/c igitur fuit Caroli Parui finis,qui quum in Lodouici Regis hxredem,fe im-Ingratum exhibucrit,prx nimiaregnandi libidine, haudimmerito hasnbsp;cxdem anno circiter odogefimoquinto, fuper trede-y. ^®ntenum,accidiiretraditumeft. Qimquidemtempore,Bernabouemnbsp;fratre nepos, ad Medoaeix arcem in vin-a coniecir, amp; ad mortem vfque cullodiri iulfit, acmagnamdominarus eiusnbsp;pi^^^ obtinuit. Inter quos hxc prius fuit partitio potentatus,vt Galeatius,Pa-gciTerdonam, ac extera in Apenninum Alpesq; ver-ba; Bcrnabos,Placcntiam,Cremonam,Parmam,Laudcm,Brixiam,ac Ber-H iij
i38y.
3^6 ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R.
gamum obtineret. Vcriim antequamres Vngaricas vitraprofequamur,de Câ roli filiis nonnulla breuiter perftringeda fuilt, ne Vngaricorum PrincipumtC'nbsp;liquias ingraco filentio prætereamus.Cæfo Carolo,Itali,qui euaferant,vxoriacnbsp;liberis viricafum,quem ilia proficifçenti facpe augurabatur, ex ordine rerulere,nbsp;rem, quoad ilia potuit, celari iùflit, donee arces aduerfus regni fadiones prx- Jnbsp;propere munirentur:atqui id facile celari non poterat, diflimulatus aliquanul- inbsp;per dolor eft.Carolo duo fucrefilij,Ladiflaus adhuc puer,amp;Ioanna.hiexanu-corum confilio , qui Andegauenfium partibus Neapolitanam vrbem laborarenbsp;fenferant,in Caietanam arcem extemplo tranflati,vt in fidiflima vrbe, arceqacnbsp;munitiflîma feruarentur. Audita Caroli morte,hinc Vrbanus Pôtifex,hinc Gai 'nbsp;hjhinc Seuerina domus,cæterique eiufdem fadionis Reguli populiqj, ad folH'nbsp;citandum regnum animos intendere. Promulgate Regis interitu, ciuitates Inbsp;oppida,item nobiles amp; plebeii capita extulere,detredauere imperium amp;: libcr-tatem hi, Pontificis alii,alij Gallorum ditionem optare, interea mifeeri
amp; obfequia nulla præftari. Vrbanus quumGenuæ annum exegiflct,Lucainve' nit, vbiquumàFlorentinis apoltolicum imperium labefadatumiricerneret)nbsp;quippe qui Bononienfes, cæterosqs rebelles in Pontifieem quotidie irritaren^» ;nbsp;Perufînosque ad nouitatem fufeitarent, Perufiam per Pifanum amp; SenenfeiD a- .nbsp;grum proficifcitur.Mox patriædehderio tradus,Fcrentinum conceflît,fpegt;^^^^jnbsp;feLadiflaumpuerum amp; loannampaterno regno facile deturbaturum:nagt;a^ ' :nbsp;enim nobiles,ac Reguli,quiLodouico Andegauenfi quondam ftuduerant,p'nbsp;tiundi regni fpem ei concitabant. Qutim nuncijs ac literis, item largitionib^®nbsp;amp; promiîTis omnia follicitaret,regnumqivniucrfuminturbas vertiuet,Gaiet^'nbsp;norumnunquam fidem labefadare potuit, quippe qui feruatismiroftudiop^' jnbsp;eris, regnum his quoqueconferuarunt. Pontifex quumfe incaiTummuIw^^^nbsp;nari inteiligeret,Romam rediit,vbi magno honore fufeeptus eft:mox Ande^^^ |nbsp;fiorum audacia vexari cpit,quorum quidem infidiis,nouem amp; viginti Cafquot;nbsp;1401. nalium lt;eatio liberauit. Anno demum quadringctehmoprimo,fupra dc^nbsp;centenum,Bonifacius Nonus,Ladiflaum adolefcentem Caroli filium,inF^^^*^nbsp;um regnum à tyrannis amp; populis occupatum plane reftituit. Caroli abdica^^nbsp;nem, quam Vrbanus Nuceriæ fextus olim fecerat,antiquauit. Florentinunbsp;dinalem, delegataaudoritate,Gaietammifit, qui in vrbe, quæ folain ddeÇ^nbsp;mmferat, Ladiftaum rite coronauit. Sedde Carololiberisqs hadenus,Ç^^nbsp;de Ladiilao cæfera fuo loco referemus. Illud tamé fat omnibus extarc dcD^ nbsp;poft Lodouici Regis mortem,Pannoniæ regnû, quod is tätopere amplid^^^^Jnbsp;ita fubreptis hinc amp; hinc appendicibus, fuilTe diminutum, vtnulliusnbsp;virtuteacfortunainftauraripotuerit.is enimfoluseft,quiperpetuainVngnbsp;cis pedoribus monumenta promeretur. Veneti nanque, poft Lodouici
tem, Carrarij Pnneipis ferociam, qui ad curn vfquc diem Taruiiiuni nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;f
non deftiterat,coercere fe pofte fperabant,amp;: pacata Venetia, ForoiuliancL agro, Dalmatiam quoquerecuperate audebant, quam olimvfurpatamata ,nbsp;rant. Contra ille maioribus aliquanto, quam antea, viribus Taruifiunaaaa jnbsp;tur, Leopoldum Aulffiæ Ducem eo defperationis adegit, vt vrbem euß^ jnbsp;finibus, certis conditionibus relinquere cogeretur. Poft hæc, cum 1nbsp;Scala Veronenfi, Francifeo Carrario fcniori,graue belluminterceflit.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;!
GaleatiusVicecomes,cuius tune opes ampliftimæ habebantur,inftigantc rario,Scalanis bellum indixit,quos cùm dextro Marte fuperaftet,his Veto ¦nbsp;Vicentiamque abftulit. Mox adauda regnandi cupiditate, Patauinuniaûnbsp;tur, focia Venctorum arma ad id bellum fibi iungit, quos illi infeftifti®o^nbsp;nouerat.Iacobus Dilphius Præfedus claftîs, cum inftrudis ad bellum.nbsp;gentisfercnauigiis,iufl'uVenetorumaducnit, quioppida,munitioncsacnbsp;quæ in ftagnis, amp; fluuiorû oftiis ille tenebat,illico occupauit. Galeatius lanbsp;diterranearegione vniuerfum agrû,cum circumiacentibus oppidis âce^finbsp;paucorû menlîum obftdione, Patauiû cum tyranno in ditionê fuamredegnbsp;lius,cui Nouello cognomen erat,inmedia trepidationeclàmelapfus,inGj^^
-ocr page 407-DECADIS Hl. LIBER î. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;5^7
häm äufugit. Mox à Galeatio T anüfium fubadum.Eucrfis Carrariofuni opi-bus,Galeatius PatauiumjFeltrunijBelunum ex fdere fortitus eft,Vcneti verö Taurifium,Heftenfis Marchiojqui Eis fauerat,oppida,qux fiiorum olim maio-runifLieranr,recepi£. Sed Nouellus paulö póft, RobertiBauariæ Ducis opibusnbsp;adiutus, cum maximis auxiliis in Italiamrediit, vique Patauium rccepit, deinde Vcronam inuafit, cui filium præfecit, neque Eis diu potiri potuit. Quando-Quidem Venetus,amplificandæ reipublicx femper incentus, Vicentiam,Vero-ß3m,CoIoniam,Feltrum, Belunum,ac demu Patauium occupauit. HincEaudnbsp;parua Venetis follicicandæ Dalmatiæoccafio data: nam eieftisCarrariis,amp;fo-^utaLodouici focietate,Pannoni£E regnum,qua Italiam attingit, admodum la-^cfaftari cpit. Qmim aliquantifper vagati fimus, nunc res admonet, vt adnbsp;bbores Vngaricosredcamus. Neque enimElifabetEæReginæ fatum, amp;pari-^idarum cafiis tacite præterirepofl'umus, vt diuina in rebus Eumanis indicia,nbsp;Huàm æqua fint, plane videantur, amp; quàm fibi quifque cauere debeat, ne fiiasnbsp;fanguine manus inficiat, quum fub Dei tutela facri Principes efle repu-^entur. Poft Caroli ca:dem,Rcgina vnà cum Nicolao Palatino, Blafioque pari-ôda, fine prætoriana coEorte, inferiores regni partes vifere decernunt : quarenbsp;^'^gêtilætitiaelatæ, idibus Iuliis Syrmium veniunt, vt Saui accolas, Myfiosqucnbsp;j^^'Uftrent. NihilinterfeâroCarolo vltrà verentur, omniafibi tutaputant, nulliusnbsp;^fidias fufpicantur, aulica tantum turba hos fequitur. Quum Diui lacobi fe-*o,Diacutn verfusiter facerent, ecce in medio campo, loannes Croaciæ Præ-eftus,qui Caroli Regis partes potiffimùm olim felt;ftabatur,audito Reginarumnbsp;^paticidarum aduêtu, coadatumultuaria multitudine, cum multis equitibus nbsp;^as adoritutjVt iniquam Caroli mortem,veluti fas efle putabat, dataoccafionenbsp;^kifceretur. Quum aulici, Palatiniqs homines fe Eoftibus impares eife nofce-^etit, in primo congreflti dedcre terga, ne vano conatu omnes iuxtà caderenr.nbsp;ôlafiusForgacE,ingenitafretus audacia,primos4j impetus excipiens,equo dc-turbatur,captus m Reginarum confpeâ;u,quæ curru vehebantur,cofe^:im ob-jq ¦^uncatur. Atillæ belli atrocitate perculfæ,veluti ftupidæ attomtæqs, quidage-'^cnt,nefciebant: cxanimatam vtranque dixeris. Palatinus extremo fe periculonbsp;^*rcumuentumconfpicatus,defperata falute, forti animo mori ftatuit, fe equonbsp;cniittens,arrepto cnfe,dextrum Reginarum latus acerrimc protegit. Multos,nbsp;regali carpento nefarias manus iniecerant, impetu faôto, repellit, quamuisnbsp;Continuo intelligeret occafurum, incruentam tarnen hofti viiftoriam relin-^üere recufabat,cui amp; pulchrè mori, amp; ad mortem vfque Reginis præftare fi-^ni certum erat. Ertercaloci telis vndiq; petebatur, tot aduerfo corpore fagit-ferebat,vt fine earû fragorc brachia circummouere non polTetjinftabatad-'ic, amp; a præfenti morte refumebat animum, occlamabant ancillx, amp; dominas
lt;j.Q ^¦Qp^gnatoremqjfruftracommiferabantur, Subiercplerique currum, fubre- P nmq; pedibus Palatinum humi fubuertunt, amp;antc Reginarum confpelt;ftum,nbsp;^ccuiferitati parcerent,vociferantibus illis, obtruncat. Mox Croaci inmulie-currum impetumfaciunt,inuertunthumi, Reginasqj cum eximiis matro-^i^indedeturbant, conculcato pudorc, amp; obhteratadl^nitate regia, crinibusnbsp;J Eahuntjprobris ac iniuriis afficiunt, ad loannis Præfedi confpeôtû trahunc.
Clquum Caroli Regis neceminfrendens ille fçpius obiiceret,Elifabethafup-jdgenuaprouoluta,Parce (inquit) parce mi Ioânes,amp;beneficia, quæ olim ctiouico Rege accepifti,nûc per Deos,quæfo,rcminifcere,miferere,te fup-^,^xoro,miferere noftri,amp;pro cumftis meritis,quam debes, cumulatiflima ho-îo CQouico tuo gratiam refer. Si in facrum denique fanguine fæuire tibi cer-Hu^nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;faltem filiæ nuncignofce,quando regiæ cædis,fic Deûm Eomi-
fe ^dem teftor,infcia, mihi crede,illa fuit, me huiufce mali confciam ftiif-^^cor, auâ:ores iamiam fceleris occubuere, amp; fat tibi pnarum expendére. ndemp£umfiliæregnuminduxit,quid pertulimus iniuria-ïribnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp; ignoLce mihi, quam grauiflima caufa præftitit nocentem.
ücndum cêfe aiiquid fmineæ imbecillitati, quæ in maximis virile robur H iiij
-ocr page 408-ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R.
iniuriis præftare non poteft. Memento me fuiffe RcginâmjLodouici tui con* iugenijà quo tatam dignitatis amp; fortunarum amplitudincm recepifti.Et qujn-do non temere mihi pcccandum efle cenfui, Il iuftumte mihiiudicem prabe-aSjinnoécntiflîmx in ptîmis filiç,deinde mihi exörabilem te concede,vttuo v-traque bcneficio vitam recuperalTe videamur. Interpellât ad hxc gnata EH^i'nbsp;bcthae preceSjipfa fupplex, per Dcüm,ptr Maieftatcm regiam,per paterna niC'nbsp;rita, per fnam innocentiam,pcr fpem ftitdràm, vt vtriufque patiter mifercatur,nbsp;patiatur aliquam fe pictatis amp; gratiae fubire rationem. Ætatis ôi: fexus xquè mile reatur, pcnütet fecum aliquantifper pcCcati caufam, ne matrem temere pec-cafle arbitreturiquodfi infolcntiffimc Içuire decrcuerit,cumobfecrat,vtautV'nbsp;tranque pari beneficio feruetj aut ad perpetuam ingratitudinis amp; fcritatis ini^-miam vtranqueperdat. Q^nquam plura illx in fummolachrymarumpro^^'nbsp;uio fubiicere conarentur,augcrent vluiatus, veniamexclamarent, amplcxî'nbsp;rentur fuppliccs Horuati genüa,ille tarnen neqüaquam collabafcitjimmoftn*nbsp;tati obftinatiflimo animo inftat, vt diram crudelitatcm ocyus cxpleret, velu^'nbsp;mu tus inccnfus terga vertit^è confpeuEu fe pra:ripit,amp; quid fieri cupiat fatelb^*'nbsp;bus edicit.Ingruente noôlcjmatct a Maria abducitur,pro loannis imperio,pj*'nbsp;ma vigilia noôlis,obftrutlo ore in Bozotam amnem Regina demergitur.Mfnbsp;riæ, quia culpæ expers cfle ferebatur, abhoftcignofcitur, immo diuinanbsp;commiferatione vita rcdonatur, vt fuperefletjquæ Horuati immanitateninbsp;fccrctur. Virgines non tam nobilitate,quàmforma præftanteSjpro militarilynbsp;dîne incçftatæjVt aiunt,nullus in tanta crudelitate,ncque pudori,ncque
nitati locivs,more plus quàm barbarico direptx, promifcuè contemcracap^*^^ citia. Maria feorfim aireruata,quam regiæ maieftatis numë à morte acnbsp;dîne vindicarat,parumabfuit,quin cum infclici matre pari fato necaretutdnbsp;tam nodem abduôlam fibi matremrepedt, ingcminat, amp; déplorât, adnbsp;iam dudum edudam rata,no modo laceratis crinibus, faciem vnguibusin^nbsp;pfîcjverèmctiamamp;ftans parieti, amp; iacens humi fie caputillifit,vt iamnbsp;morituravidereturjamp;omninofecilTet, nifi admoti earn euftodes inhibuiH^®^nbsp;Sæpe fibi ócmanus iniicere,confcifccre fibi mortem furibunda contendit?*nbsp;motis arbitris licuifl'et. Nihil ifto cafu miferabilius vnquam fpedatumnbsp;de no tam Principum miferiâ, amp; fortunx varictatem, quàmdiuiniiudicijg*^^^nbsp;uitatem,amp;:timorem Dei confiderarc debemus. Suos inimicos per inimi^^^^f^nbsp;nit Deus, amp; ne quid fceleris impunitatc donctur, crimina criminibus p^®^nbsp;cxfoluunt. Carolus immodica regnandi cupiditate fuccenfus, quum prxi^^nbsp;amp; æquum foron feeptrum cripuifiTet, præfentaneas facinorofæ audaci^P^ jnbsp;expendit,Regina,Palatinus,amp; Biafius paricida, extremum patrati fcelcrish^nbsp;longé fupplicium fibi diftulerc. O miferam humanæ vitæ Conditionem)^nbsp;nbsp;nbsp; rum in primis,qui in alto ftatuvcrfantur.Qmppe qui quanto altiùsàforti'^
uedi funt, tanto grauiorem cafum reformiere de bent, vel maxime re, vt de fe bene iperari poiTe videantur,ne quo fe fcelere grauitcrobftn*pnbsp;Adremigiturrcdeamus,infequenti die, cum regia prxda in Croaciamit^^f/f^nbsp;tunt,Mariam captiuaiffcumcxteris virginibus, quas infando fiupropoll^ j,nbsp;abducunt.Quitm furor illc aliquantulum defcrbuiflet,in Mariam fubind^nbsp;tiùs agi cptumeft,fuccürrcbatloannifxpe illudjeiTe fatis adhucfuperqu^^pnbsp;uitum,fires aliter,ac fpcrabant,acCidcrit,Mariæ vita,multa mala decliner*Cj,nbsp;fc,cx morte verb , dcfperataomnia futura. Subibat quandoque patratXK jnnbsp;tcntiacrudelitatis,quæinieôtis furiis abfterrcbathominem,ncquefügicb3b,nbsp;agendis rebus cundatiùs futura cunda profpicere oportere, quandonbsp;dis fada haberi nequeunt, malis efle finem imponcndum,nc pergendo^ ,nbsp;orum malorum fcmina feri videantur : confeientia proindc rerum male g Jnbsp;rum corripi cpit- In Croacia caftellum crat, non tam loci natura, quai^nbsp;acpræfidio munitilTimum, cui Crupæ nomen erat, hîc Mariam afl'eruari *nbsp;fidelem admouet cuftodiam,feruitiaque obfequentiflima in his, qux aé -p/nbsp;dum eins corpus pertinent,lubiicit, quinamp; ipfe fæpius inuifit, ac diligefl^^^^jjjj
-ocr page 409-D E C A D I S III. LIBER I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^^9
J »
)
/
terim obferuat,quidexpatratofacinorenouitatis oriatur. Sigifmundus inter-ca,quicelebratisnuptiis, inBocraiam aufugerar,de Caroli morte,amp; de recu-perato regno,Maria: ac Elifabethç literis certior fadus crat,vnde non parum a-mini cum ingenti lætitia iibi reuocaratireginarum verb cafum, qui paulo poft intcrceirerat,nondum nouerat:oblata fortunæ fuæ occafione, nil vitra cundannbsp;diim ratus, quando ad recipiendum crebris literis regnum inuitabatur, baudnbsp;mediocrem in Boemia deledum habuerat,coadoqj cxercitu,fuperioris Vnga-riæfines ingreflus,multos regni Proccres admifit,qui in cius auxiliu vitro con-currere. Continuatis Budam itmeribus peruenit, nemineque reludante,inar-lo cem admittitur,ibi de cçde focrus,amp;: aliorum,ac de vxoris repente carcere ad-monitus, non minus dolore, quàm facinoris indignitate corripitur. Celeremnbsp;pro liberanda Maria in Croaciam expeditionem, nondum acceptis per facra-mentum obfequiis,neqj cófirmato adhuc regno, fufciperc poterat.lnterea Joannes,qui Mariam captiuam rctinebat,audito Sigifmudi aduentu,amp;: quodiamnbsp;regno fine controuerfia potiretur,pnitcntia dudus,lus earn verbis confeftimnbsp;adit: Qmmquam Regina te paritcrac matrem, pro vlcifceda Caroli cæde, iamnbsp;e medio tollere fæpe cogitabam, Lodouici tarnen Regis beneficentia remora-tus,quæ mente nunquam excidet,ignoui tibi, amp; nunc me patratæ cædispni-tet. Qmn etia fi præterita corrigi potius,quàm damnari poftent, nihil profedbnbsp;^0 mihiforet antiquius,quam autfada corrigere, aut horum prorfus memoriamnbsp;antiquare.Indigna Caroli morte prouocatus,in vos omnes fçuiendum elfe du-) peperci tarnen Maria tibi, amp; patris rui memoria, amp; innocentiæ confeientianbsp;,id vitro faciendum effe iudicaui, ne Lodouici de me optime meriti fan^nbsp;guine meas manus inficcrem. Nunede tcliberanda cogitareccepi, liquamihinbsp;cautio iuramento præûari poteft, quod liberationis huiufee nulla me vnquamnbsp;pnitentia fubfequatur ; fin earn fenferim afpernari, materno tu quoque fatonbsp;cades.hisdidis abiit.Atillacollachrymans,cumad fe reuocari iubet,fupplexqinbsp;obfecrat,vtfe liberet,regnoq5 reftituat,quod fi eius beneficio afl'equatur,Ioan-nem fepatris amp;: Gubernatorisloco femper habituram pollicetur: nonmodo idnbsp;30 interiedo facramenro,fcdalIatisDiuorum reliquiis, idipfum fe afteueraturamnbsp;effe recipit,quod vtfaciat, etiam atque etiam ad genua fupplcxobteftatur.Ex-oratus tandem ille,magis fentatisamp; imprudentiæ,quàmconfilij compos,bononbsp;banc animo effe iubet,mitiùs lautius^ tradari præcipit,interea carpenta regia,nbsp;ancillarumqj cohortem parat, fpoliadirepta difquirit, quæ inueniri nequeunt,nbsp;pff rependit, poftremo cum honefto Procerum nobiliumque comitatu hancnbsp;budam remittit.Q^m Regina carcere edudam efl'e, ac Budam redire rumornbsp;effunderetur,quacunque iter facere dicebatur, omnes ex oppidis paflim ac pagis fpedatum conuenere, fauftæ vbique congratulationes falutationesque fa-dæ baud aliter, atque fi ha:c autLodouicus pater ex inferis rediiffet. Certatimnbsp;40 populicollachrymantes,exinfperatalætitiacongratulatumconcurrebant.Ma-gt;nbsp;ria verb obuium quenque ordinem lachrymabundafufcepit.Quum Budæ ap-propinquaflct,non modo vir cum omnibus ordinibus,amp; inftrudis legionibus,nbsp;verumetiam vniuerfaciuitas in occurfum effunditur.Âumplaufu, amp; incredi-bili lætitia Mariam redueem omnes excipiunt, intermifcebànt congratulatio-uibus publicis lachrymas, amp; Maria: ingeminatione omnia refonabant. At vbinbsp;^dSigifmundicongreffum peruentû eft,Salue(inquit) dulciffima cÔiunx,totamp;nbsp;tantis vexatapericulis. Salue fpes viri ac Vngarorum vnica,quæpericulo tuonbsp;lu lachrymas omnia conuertifti.Iam dudumad teliberandam, amp; vlcifcendumnbsp;fandç parentis interitum,lcgiones,amp; cçtera bello ncceffaria comparaueramus,nbsp;10 iufperata lætitia dolorem ademit,amp; immaniffimum hoftem metus amp; pceniten-tia ad officij refipifcentiamreuocauit. Proinde clementilfimo Deo, cætcrisqucnbsp;lacrorum Regum numinibus,qui Pannoniæ præfunt, immortales gratias aga-uius,quôdte,cuius cafum nuperrimè fciuimus,incolumem mihi amp;rcipublic£Enbsp;teddidere. HîcmaximamDeosnobis fidemfeciflereputare debemus, curate uiortalia, hominum fada penfitare, amp; in peculiar! cura tutelam principum
-ocr page 410-570 ANT. B O NF IN 11 R E R. V N G A R. ) habere,vt quos rcgendis aliis prxfecerint, quum omnis à Deo poteftas tribua-tur, eos potiflimum feruare videantur. AfFuere quoque tibi non minus, acregno,pientiffimi patris manes, qui nequetuam, neque Pannonix falutem deie-ruere. quare fauftus ac Felix fit ifte tuus reditus, amp; vniuerfæ reipublicæ quàmnbsp;nbsp;nbsp;,
maxime falutaris.Regnihabenas refume,quas Diuus pater tibi iam legauit. So lium,fceptrum, regiamque recipe, quam nulla improborum facinora tibi adi-mere potuere.Fortuna, vt virtutemjmagnanimitatemq; tuâm gétibus oftenta-ret, de te periculum fecit profedo maximum, vt in vtroque te temper ftatu la-pientiflime géras, ab adolefcentia robur animi tui pcriclitari voluit, vt Regin^nbsp;getiunifutura, grauitermoderari,amp;mifererifcires. Nemo bonus miles vnquainbsp;futurus eft,qui a tyrocinij die,laboribus amp; periculis fefe obdurarenondidice-rit. Quare Icito Regina fuauitrima,te non minus de liberatione,quam periculonbsp;diuinçbcnignitatigratiamagere oportere,in altero virtutis mcritum,iii altertnbsp;Dei dementia plane confiftit.Periclitatur Deus homincm,non demergit- Vc'nbsp;ni igitur falus pubhca, publica libertas, moderatrix Vngarica, amp;: fpcsmea vfli'nbsp;ca,amp;: poft hac meliora fpera, quando fatis fuperque tecum fortuna lulit,ratis$nbsp;in te periculi fecit, vt iàm omnibus Vngaris apertum efle debeat,te nonnbsp;tuæ, quàm publicæ faluti fuifte feruatam, amp; ad imperandum tantùmMaria*^nbsp;efl'e natam. His didis coniugem amplexatur, mutuis fefe ambo lachrymisnbsp;fculisquc refpergunt,lachrymofus circiim plaufus oboritur:mox hæcprenft*î'nbsp;dam omnibus dextram porrigit,amp; non modo Optimatumquenquepicn^*nbsp;me ampledttur, fed humilibus ad vnum,qui ad officium prodierat,feadirip^'nbsp;^a eft.Sigifmundus fingulari pompa, cum fociafibiagminaiunxifl'et,hancde^nbsp;tra apprehenfam in vrbem duxit. Vrbs ingenti plaufu matronas excipit,nbsp;amp; feftiuitate complentur omnia. Pro liberata domina, facra celebrant,nbsp;dies indidæ fupplicationes, vt digne Diis immortalibus gratix agantur. So^;^nbsp;ria mira folennitate celebrata, nulla ceflauit ara, vbi non fueritabundê fipFnbsp;catum. At vbi diis immortalibus fatis quifque fadum efle cenfuit,de cotoi'^nbsp;do SigifSiundomox agi cptura eft: quare frequentiffimum Albç conueii'^^jonbsp;Maria tunc edixit, diemque Pentecoften conuentui prxftituit.
RERVM VNGARICARVM DECA-
DIS TERTIÆ LIBER II.
/f*
V V M ad prxftitutum diem omnes ordines conucniU^^ bita concione, Maria Sigifmundum dextra tenensnbsp;fatur: Quartusiam annus agiturpoft Dim patris obitU)^^^nbsp;flmiProceres, quo tepore quotmalaperpeffi flmus,nbsp;ta in regno perturbatio difcordiaque fucrit, quandonbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j,'
mnia vos amp; vidiftis, amp; audiuiftis, de his verba facere n^P uacaneum foret. Commemoratio enim vulneranbsp;pertiirbaret confilia, amp;: hunc diem,quem felicem ac fauftum elFenbsp;lis aufpiciisiftacalamiBtummemoria incæftaremus.Duo funt,qux menbsp;orationem impulerunt; vnumfuitgratiarum in eosadio, qui de meacr^ênbsp;iuxta bene meriti funnalterum, prouidentiafuturorum, qua itanoftrart^^^qjnbsp;blicx profpicere cogimur,vtnunquam infuperiora mala recidamus.nbsp;gratitudinis,neceffitatis voro illuderit.Inprimis igitur vobis omnibus,nbsp;ocium feruaftis,aut iniurias inhibuiftis,aut denique regno,mihive fauifl^^nbsp;mortales agogratias. Quando Mariam veftram à totmalis circumu entainbsp;ftituendam efle minime cenfuiftis, in fide permanfiftis: quod c medionbsp;ftis tollendos efFetyranos, nullaprofedo laus digna vobis,nequenbsp;ui poteft.Magni nanquemomenti eft ipfa fides, cui multumprobitatis^nbsp;ft antix ineft, hxc fola virtus eft, qua to ta ferè iufticia confummatur, q^nbsp;medio tuleris, nonfohim vniuerfus corruet virtutum chorus, verùme/jj/nbsp;nmis humana focictas ditFoluctur. Hxc facit, vt non folùm amicis, fed
-ocr page 411-DECADIS III. LIBER IL
10
busquoqi officia perfoluamus,fuperis nos conciliatjà perpétua morte nos ven-dicat.Itaßbi Deum obligat, ac reddit obnoxium,vt adedenda miracuia coglt;;t, ac ab CO illa confequi mereatur,quæ natura præftare no poteft. Q^re nemininbsp;inirumeflc debet,ii in nulla feuenùs facinora,quàm inpcrfidos Deus animad-uertere folet,quumin plerifq; fæpe viderimus conniuentem. Proindenonim-mémo vobis omnibus,pacato regno,vberrima me cum viro meogratiam rela-turam elfe polliceor, amp; à me vos nihil vnquâ fruftrapetituros. Qffin ôc vos officio ptæueniam, amp;£: pro meritis ac dignitatc quenq; traôtabo, perpetuaqj mihi,nbsp;quando fneratiora effie debent,quæ Principibus conferuntur officia,cun3:osnbsp;bcncficio obligabo,hæ meæ funt partes,id Lodouici filiæ eft officium,id Mariçnbsp;veftræ poftulat obligatio. Et quum liæc re potius quam verbo præftari debeat,nbsp;idcirco de his breuiter agendum elfe cenfui. Nunc aute fupcreft, vt futuris rebus profpiciamus, nifortaffe furentium more, omnesperditumire contenda-®us. In hacre duo necefl'aria elfe cenfeo,quæ potius è recentibus malis,quàmnbsp;wngarerû experientiadidici,prius concordia,deinde moderatore optimo vo-opus eft, Nifi inteftinam difeordia curetis Proceres, vnde omnia hæc malanbsp;funt,nunquä regnum pacatum habebitis, Deponenda (mihi crédité ) funtnbsp;^'iiajcoercendæ iniuriæ,vi occupata rcddenda,obliteranda: contumeliæ, amp; eonbsp;îo ^^^SiSjfilæfî præftentur indemnes. Subeat vos religio,amp;: iufticiæ amor, depoli-priuatis affeâ:ibus,capeftîte,quçfo,quandoq; rempublicam,communemfa-'^'¦ematnate. Ocium,quod domi retineri debet, amp;priuata odiafubuerterunt,nbsp;appetite, difeite èpræteritis malis, nil homini concordia domeftica antiquiusnbsp;ie oportere. Nam domi pax, bellû foris colendum eft. Contnaverö,nihil rei-^
P^olicæipfj^ difeordia exitialius inueniripoteft. Iraq; fi regnum domi forisque ^iüum eîrccupitis,diligitc,quæfo, concordiam proceres, amp; veteres ftmultatesnbsp;ftiiaqjdeponite. Nullam vim cuiquam inféréndam exiftimate,lites non armis,nbsp;cdforodirimite,indicia vobis æquilhma præftabimus. Q^re pofthac vim o-^nem publico edidto amp; capital! lùpplicio inhibemus. Quicunq; aliéna occu-}(jP^dt,nilifpaciomenfis legitimo pofîeflbri reddiderit, hune latroci?ij pnanbsp;^idólandüelTe pronunciamus.Quæ quide idcirco reâè fancimus,quiaamotisnbsp;*^iuriis,omnis caufa difeordiarum extinguitur,publicapax,amp; inteftina cocor-aintroducitur, quandmagis hoftes formidare videntur. Poftremo deopti-^oterûmoderatore nobis cogitandum,quod quamuis fit in dicendo nouiffi-^^nijpotiffimùm tarnen in conftderando effie debet. Quid cnim ialutis in flu-^antiß'uTiQ nauis pelago fperare poteft, ft optimo gubernatorc caruerit ? Nonnbsp;præteriit, Lodouicum pattern de vobis omnibus, amp; in primis derepublicanbsp;^Phinè meritü, qui hæc omnia mala pro fapientia fua plane prouiderat. Sigif-J ündum Auguftah genere natum,ex omnibus Principum adolefcentibus de-potiffimum,ac vcluti futurum Principem in aula fua educaffie,adoptaffio nbsp;cmuin,amp;: vt fcitis,mihi legitimo connubio collocallc,vt alterum. Lodouicumnbsp;aberetis, qui amplificatum regnum baud aliter, ac ille,feruarer,tuercturqj, amp;nbsp;Uguitaliquoq; dignitate Pannonicumregnum honeftaret. Quid de viro fpe-yIiceat,aninii magnitude, aperta probitas, amp; afpedw eius maieftas oftedit.nbsp;osconnubij aufpicia, ne minore quidem, quam pater, confenfu approbaftis.
, onfalutaftis fæpe Regem poft Diui partis obitum, amp; non minora huic, quam lobfequia quandoque præftitiftis. Eadem igitur, quæ tunc approbaftis, vosnbsp;rata ac firma habituros effic credo,partim,quia nihil reipublicæ falutariusnbsp; fipoteft,partim,vt ne vitra fmineum toleraretis imperium : que vobis Re-Lodouicusoptauit, amp;mihi coniugauit,eumritèlegitimumhabeatis. Nenbsp;^ineæ quidem poteftatis eft Pannonia, cui virilis vix dextera moderari poft Proinde Sigifmundo viro clariffimo,coniugiq5 fapientiffimo facrû diade-^^gt;fceptrum,ac iusomne regni, vitro iubentibus nunc vobis ipfa refigno. Re-poteftatem à pâtre mihi legatam, ac auôtoritate veftra mihi coprobatam,nbsp;fauftis,quæfo,aufpiciis, Panoniæ Regem exclama-
nunc accipite moderatorem rerum, hunepropugnatorê Vngariæ obferua-
-ocr page 412-ANT. B O N F I N 11 R E R- V N G A R.
te,qui Romano rcgnum, vt videbitis j decörabit imperio. Pacabit hic regnuni, hic ocium vo bis infolens introducer, hic denique à Turcorum iugo, amp; ab ho-ftium infidiis Vngariain,mihi crédité j vindicabit. Sic Chriftus optimus niaXhnbsp;muSjflc patrij Dij elTe iubeant, fie omnia nobis pofthac faufta ôâ felicia, ac eti-amreipublicæ cifie velint.
dixerat, qüum facrum diadema,ac feeptrum, quod ipfa in mea'* concione geftabat,Sigifmundi^quemmanufcmper apprehenfum tenuerat,ai-terum capiti impofuit,dextræ,iuiru populi, patrumque confenfu tradiditaltC'nbsp;rum.Hinc tantus fauor ac plaufus elatus eft,vtSigifinundo Regij MarixqjR^'nbsp;ginæ cunda féliciter ingeminarent. Initis deinde in Stephani æde folennib;nbsp;inter facrificandum, ab Strigonienfi Metropolita coronatio rite celebrata. Vanbsp;in coronati Regis caput,omnes Principes amp; Optimates cum Antiftitibüs,itc^nbsp;nobiles j conuentuumque Legati j fidum Sigifmundo obfequium fe perpe^^*nbsp;138^. præftituros clTe iurarunt, quod anno falutis oôtogefimo fexto, fuper treaelt;^^nbsp;Centenum faôtum effe tradunt,anno autem ætatis eius vicefimo, quemnbsp;regalibusrite facris initiatum Budam reduxerc. Aftvbiinregiamrediere,P^^nbsp;multos dies de pacando regiio, amp; componendis Optimatum litibusnbsp;eft. Maria verô,cui nihil materna vindiôtavidebatur antiquius, dies acno«^nbsp;ad idSigifmundum irritat,inauditas iniurias,amp; illataprobra oculis obücit.î^^^nbsp;lum regalis decori fimulachrum eum retinere affirmât, nifi in paricidaffljQi**nbsp;cro manus cruore fdarat,Reginamque innocentem,amp; virginem duronbsp;re macerauerat, pro dignitate animaduertatur. Vincitur tandem Regin^P^^
cibus Sigifmundus, aclegioncs duas cum equitibus expeditiffimis comp^^'' In Tranfiftrianas partes iter intendit, fimulans fe in Bulgariam aduerfuSnbsp;cos iturum.interea amicorum literis admonetur, loannë Croaciæ Præfc*^'^'nbsp;Pofegan, quô4 tegale foret oppidum, clàm tutandi fui gratia occupafTenbsp;quidemamp;: arte munitiffimum. Illuc igiturè fentetia cum exercitu diuertiti^^ nbsp;arcemobfidet, admouet varias belli machinas, die noduque acrius oppug**nbsp;PotiunÂquàmprimùmoppidifpesaberat,quippc quodars amp; natura iuXW.,.nbsp;niueratj infidiis aut fame capere confidebat. loannes, ne ad extremaredig^^ 'nbsp;tur,ad artes animumintendit,clàmarci fefubtrahere decernit, quanquam*nbsp;tiones cum excubiis circùm ab hofte difpofitas intelligcret,ea tarnen partednbsp;fugiendum efle retur,vbi amicos forte fuos tendere fenferat, captabat occa*'^nbsp;ncm,qua cæcanoôte fe fubriperet. Quum tempus aduenilTet idoneu,qnoE*^^ .nbsp;tenebris,non modo nodu, fed interdiu iter nemo facerc potuiflet, clàmnbsp;fcendit,qua Stephanus Ladiflai Vaiuodæfilius,amp;: Stephanus Simonthorna^^nbsp;tabatur, qui diflimulataperfidiâ,fc in Regis amicitiam cxercitumque inb^^nbsp;rant: quuminhorumexcubias defcendilfet, euadendifacilecopiamimp^^^
uir.Mox traiedo Sauo,quod nauigando ne, an tranado fecerit, incompe^'*^ eft, Dobor oppidum fubiuit,quodin ea Boftenæ parte fitum eft,quaninbsp;appellant, vbi Zagrabienfem Antiftitem cum plerifque coniuratis eflbnbsp;rat.Horum artepcrfidiaque,vniucrfi Dalmatæ, Boflenenfes,amp; Croaciàf^ê^nbsp;fide defecerant,Pann«aias quactmquelicebatparte,vcxabant,incurfab30^F.nbsp;gos, cunda igni ferroque vaftabant. Q^are Sigifmundus obfidioncm^nbsp;foluere,traiicere Sauum,adauótoque exercitu,Dobor,proditorum omnio*nbsp;fylum, circumuenire coaôtus- Celercm amp; audacem Regis obfidioné hi aunbsp;dum formidarunt, immo vfque adeo funt abfterriti, vt Ioannes,ne in angu*nbsp;iterum fe occluderet, ante acerrimam fe cum nonnulhs obfidionem inde Pnbsp;ripcret,ratus cadem fe fugæ fortuna potiturum,vcrum multo aliter, atque P^^nbsp;rauerat, res accidit.Ex oppido clandeftina fuga exiit, dum per colles, am^^nbsp;montium loca iter facit,in Regis,quas circùm intenderat, infidias cooeidi^»nbsp;ptiuus in Sigifmundi confpedum adducitur, hune diligenticuftodiaha ,nbsp;uari iubet.Interim Dobor cxpognatjBofTenam pofthæc,deinde Croacia, .nbsp;matiamque omnem, in ditionemfuamreccpit.nam captis rebellionis aunbsp;busjCæteri facile ad obfequium rediere.Pacatis regionibus, in Quinquece^^^
-ocr page 413-I
D E C A D I s III. LIBER II. 575
arum vrbcm Rex cum vniuerfo exercitu fe recepit,fecum captiuos omnes ad-lt;Juxit.Ibipro dira Mariæ libidine de loanne fupplicium fumptumcft;reuinutis enim adpalum manibus,per vrbes,vicos,amp; compila curru circumueôlus, can-dentibusq; fruftillatim forcipibus paflim difcerpcus eft, poftremo ad Gemito-riosf vfquc gradus craôtus eft,quadripartitoqj dilTeôtus, frufta corporis, iingu-lis portis addeterrcdam facinorofam audaciam impoiita. loannes tandem di-guas crudelitatis fuæ pnas expcndit, cæteri capice mulétati. Zagrabienfîsnbsp;pifcmusjhuiufce nouitatis auâor, ob facrofanäam dignitatem, quum capital's eue non poffet,epifcopatu,publicatis bonis,abdicatus cft. Poft: hæc in Va-* lachosfuccelfithaudinfauftaexpcditio. nam quum ftib mulieris imperio, in-^eftino inter fe bello fluôtuaret Vngaria, Valachi, quiDacorum, Getarumquenbsp;^gioneinincoluntjipfîquoq; fmineumfceptrum abominati, intantarerumnbsp;perturbatione,à Pannoniæ regno defecere,rogati prxftare obfequia,amp;ft:ipen-Qiafoluere, recufarunt, quare quarto coronationis anno, in hos bellum Sigif-^undus iure fufccpit. Vtriq; tempeftate ilia Valachiae Stephanus præerat, quenbsp;V aiuodam dicunt,audito Regis aduentu, Tranfalpinam regionê expedito mi-^'te,ac ingenti fagittanorum manu complet, omnes aditus anguftiasque mon-præoccupari iubet,vt ingreiriim,veluri multis olim obtigerat,hoft:em oc-ciuderetjgrauiq; cæde conficeret,item per iugamontium,præftdia inulta difponbsp;^^bquæhoftemvndiq: propulfarent. Sigifmundus cumnumerofo exercitu acnbsp;animo prouinciam adoritur,quum inter Alpes progrederetur,occurrit ho-'^jiagittariorum multitudine Vngarum circumuenit,pcdites ftmul ac équitésnbsp;^onfoditjfaxis obruit, amp;: ad internecione pro virili parte redigerc pergit. Con-®nbsp;voce confirmati, longe audaciùs obftant, Imperatoris iuflu,nbsp;défiliunt,pedibusq; pugnant. Obftinatiftimis Valachum animis fubcun-exaltodeturbant, Sc per abrupta loca fugamcapere cogunt, fugienribus ànbsp;inftant,inter fugiendum multos intercipiunt,obtruncantq;, partem è ru-pibus præcipitenyagunt,gladiis igitur permontiû fauces, amp; anfradlus W^i viamnbsp;aciunt. Ad Vaiuodæ tandem oppidum peruentumeft;,vbicumpra:ftdiofe Henbsp;^'^'tabatur. is poftquam audacilTimum fibi hoftem inftare cognoüit, non vi, fednbsp;pï^ecibus vincendum ,item falutem fibi,non pertinacia,fed humili facilitate co-Pj^randain elfe cenfuit.Quarc antcquam Regem caftrametari occpifie noue-knbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;adeundi redcundique copia, ex arcc cum multis proceribus
uiâprodiit,amp;ad pcdes eius profternatus. Tua Sigifmunde, inquit, clemen-l^^'aétum eft, vt quamuis in te arma fumplerimus, vidi tarnen Maieftatis tux j^'^gnitate inulto magis confidere videamur, quàni fi tui vidoria potiremur.nbsp;^^ygnanimus enim,neq; armis,ncque officio vinei poteft, nihilgrauatius ferrenbsp;ffuàm ab hoffe pariter amp; amico fuperari, quando hunc armis, ilium fibi
4o c nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;vgt;^funquc,quum res tulerit,bcneficentia fua obftringere nititur.Pec-nbsp;nbsp;nbsp;
I igitur Rex clementiffime, amp; errata noftra ingenue fatemur, luimus Df J j dextratuafugati,quam feeptro dignam nunc re i-f bidicimus,ad eius tutelam confugeremalumus,quam peruicacia omnes irinbsp;Qitum. Ab Vngaricafide idcirco defecimus,partim^üafmincumimpe-y bl ob infolentiam rei perpeti nequiuimus, partim quia laborante grauiternbsp;i^i regni fimulachrum credebamus. Nunc autem poftquamnbsp;^^potiusaDeo datum, quam à dilTidentibus Vngarorum ftudiis optatum in-pnitetjamp;à te vcniam fupplices petimus.Quod-'nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;temeritate noftra in Maieftatemregiam commiflum eft, fupplicamus,
iin ^^^^^^P^e^udine expietur. Imitare,quæfumus,Rexexcelletiflime, Deos ^^-^^Squorum vicem geris in terris,amp; ab his addifee, refipifeentes è p-alpernari, non obftare fupplicibus, nullam poftulantibusnbsp;tantum proterere, amp; dementia potius ac officionbsp;^ufh^ ^^eritate beneuolentiam hominum promereri. Bonis hoc tibi bellumnbsp;elfe volumus,vbi ex vidoriagloriam,amp;dementia,fi vteris,laudemti-bniparafti. ignofeeregni tui fociis, quos nequeindccorcs, nequeinutiles
-ocr page 414-374 'ANT. BONFI N II R E R. V N G A R.
olim fibi fiiperiorcs tui habuere.Hodie tibi no mediocre clementiæ arguméft* turn attulimus, banc laudis occafîonem prxcerire non permittas Sigifmunde,nbsp;Vc ab ineunte iuuentute tua hæc fumma immortalitatis fundamêta iacias. Piosnbsp;amp;mifericordes Deus femper excolit,amp;hospotiflimùm fua gratia dignes facit-Proinde Rex amp; dominus nofter es quem antea non agnoueramus, fociis tuisnbsp;ignofce,ad vetera nos obfequia fidemque recipe. Veéiigalia vfitata pendenius,nbsp;amp; eo reuerentius imperata cuncta faciemus, quo præftantiorê nos Regemfor-titos elTe intelligimus. Qu,od vc facias,per Lodouici manes, per ingenitam pic*nbsp;tatem tuam,per fandum Mariae coniugium,te iterum atque iterû obfecramus-Secundum orationem hanc,fupplices ad Sigifmundi pedes, quoad refponfu®nbsp;habuerunt,iacuere. Ad hæc ille pauca refpondit. Ne qua (inquit) Maieftate®nbsp;regiamimpietatisnotacommaculemus, quamuisfacinora veftra impuni®®nbsp;donari non deberent, quianecelîitate potiùs, quàm ex animo veniam poftul^'nbsp;tis,tarnen vobis omnibus vitro veniam impartimur. Sufeepti belli audaciav^nbsp;à perfidia deterrere, amp; impetrata facile venia ad fidum obièquium hortari uC'nbsp;bet. Illud duntaxat pofthac vos admonitos habere velim, date opera, nenbsp;fuetudine noftra abuti videamini. Poft hæc,ad genua iacentes leuat, fi in» 'nbsp;litate permanferintjbene de fe fperare iubet. Surgentes contra illi,paludamc®nbsp;Jacimam ofculantur,in manus Imperatoris iurant, fe illius imperia nunquanbsp;treâtaturos. Pacata demumprouincia,Rex Budam re profperè gefta redit,®*nbsp;litem vnius anni quietereficit. Sexto regni anno ,Tranfalpinumapud vanbsp;chos bellum iterum emerfit, quippe qui, contempta Sigifmundi benign*®^^nbsp;^b eiusfide iterum defecere. Propriisparum viribus confifi, in belli focieta®
T urcos admittunt, vnde illius plagæ primùm religionis Irbertatisq; Chrin*^^ emerfit exitium. At hi ad propagandumprophanum imperium occafione®nbsp;ptimam nadi, lubentilfimè focictatem hanc ineunt, cum multis equituin^^nbsp;mis,amp; frequentifiimo peditatuè Thraciaprofedi, Iftrumtrafmittunt.R^^nbsp;dita fociorum defedione, habito deledu, in prouinciam conceflît, exetcitnbsp;cuniampliflîmo cataphradorum equitatu fecum duxit, póft vbi fuperatis®!^^nbsp;bus, in eifufos campos defeenfum eft,vbi hoftium caftraefle nouerat,q*aanbsp;to agmine iter fecit. Quiim in hoftium confpedû veniflet,fulgentesnbsp;dorum acies educit ; collatis dum pugna fignis initur,vtrique hoftes arm®nbsp;fulgore perterriti terga dedunt,amp; vt propriæ faluti confidant, in fugam f®nbsp;uertunt, Inftat à tergo Vngarus, ac in hoftem fugientem fæua cæde gr®^^nbsp;multi in fugacæfi, amp; quàm maxime pedites, qui quum equos anteirenbsp;/entjpelTuiidati ferè omnes amp; attriti fimt,expediti pedites cladem facili^^^j,!nbsp;fere. Qmn etiam amp; procidêtium multitudine, Vngarorum impetus adm® , jjnbsp;remoratus, ingratum fugæ fpacium dédit, declinabac ad hæc dies, amp; P®* ji-
vicinitas occurrebat,quem traiieere hi cito nonpoterant. Ingruente i gnumreceptui datum,ne quidinfidiarummolireturhoftis. Cæfamag®^nbsp;corum Valachorumq; manu,Rex Nicopolim minorcm cotendit, in altérénbsp;ijjripa litam,hanc graui oblidione circumuentam, admotis machims, vc®nbsp;ter oppugnat. Vrbs du^ilici præfidio munita,pertinaciter fe tuetur,arcem nbsp;chijTurci ciuitatem protegunt, erumpuntinterdiu oppidani, amp; quandn*!^^!.,nbsp;dufæuos tumultusmcaftris excitant. Rexeo intentiùs oppugnare perg*-nbsp;mentis arcem amp; magnam vrbis partem amolitur. Nicopoli tademnbsp;cunque ibideprehenfifunt, partim captiuitate, partim morte cundos ,nbsp;vrbi validum præfidium impofuit, mox vniuerfam prouinciam pacau®-gni demum vidoria fundus, in V ngariam, rebus compofitis, pedeinre® p fnbsp;Nondum Budam peruenerat,quum de Reginæ obitu nunciatum eft:nbsp;dem nuncio,haud ab re,vfque adeo confternatus cft,vt quicquamtrift'^^l^ff'nbsp;quam acceperit. Maria,repetina quadam,grauiqi ægritudinecovrepta,PRnbsp;ui dicm obiit. Hinc Régi follicitudo ingens oborta, quod defunda finenbsp;vxore,ad fororemeius Adiugam,Poloniæ Reginam,regnum iure reci^^pznbsp;rebatur. Ne Sigifmundum quidem fuipicio iftafcfellit. Ladifiauseni®^j.^iii
-ocr page 415-DECADIS IIL LIBER IL nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;57;
îïonim RcXjConfcripto magno cxcreitu, Vngariam vxorio lurc, ac armis repe-terefanè decreuerat. Mariam line liberisj agente in Valachia Sigifmundo, de-ceflifle nouerat, nec adhuc Vngariæ finibus appropinquaffe audiuerat : quarc Ladiilaumrcgni cupiditate tralt;äum,cum multislegionibus regni Hnes inualii-fe, rumor erat. Nimirum haudparuas in Vngariaturbas Polonus ipie fufcital-fojUiiiloannes Kanyfa,Strigonienfis metropolita,vir conlilio opibusqspotensnbsp;occurriflet, quippe qui abfente Rege, amp; audito Sarmatarum aduentu, cum tu~nbsp;multuario mox exercituobuiam profcftus, aditum in tinibus occluiit, Sarma-ticoq bcllo Vngariam liberauit. Rex igitur Mariæ fatum, B udam ingrefl'us, a-cerrimè deplorauit,exequias pro dignitate folcnnes edidit, corpus Aibæ in fa-cellum paths retulit. At vbi fatis conclamatum eft,in ocium rcdadus, ad vin-diftam animum reuocauit ; quotidie nanq; fibi fuccurrebant, quicunqj Reginarum temporibus, fibi, illisve infidias intcnderant, de vtriique male inentosnbsp;mente facile hos ciicere non poterat. Et quauis in confultando diuerfus quan-doque traheretur,alios ramen beneficentia fibi conciliate,alios qui grauiiis er-raffentjCapite mulétare decreuerat, quando nullo hos officio ad fidem reuoca-refperabat. CotraiUi mallemori,quam imperatafacere,tanta obfirmari pcrui-cacia,vt neque falutis,neque dignitatis vlla memoria fupercfl'et. pociffimos ho-rntn, duos amp; triginta numerant. Principem ill:orum,Stephanù Conthuni pro-diderc,opibus amp; virtutc prxftante,quinobiliflimo Hederuarorum gcncre na-^'asetat,quem ad noftram vfque ætatem per fora,vicos amp;: triuta citharccdi con-cmunt.Hi quum imperium dctreótarent,per varias regni partes vagabantur,amp;;nbsp;ne vi parère cogerentur,magna pars horumfub dio nodu quicfccbanc,diiqui-rebantlatcbras,amp;perpagos,ac fyluas,àRegcprocul vitam dcgebat, Sigifmun-dus, ne quid per occafione nouitatis hi moliri poflenr, Georgium Vaidaffium,nbsp;virumlibifidum, cxterùm vafrum, amp; expericntiaaudaciaqifumma pra:ditumnbsp;delegit, huic animum fuum aperit, dat huiufee rei negociuiti, ac iubet, vt qua-cunque liceat arte, aduerfæ fadionis homines capiat, ac in regiam reeffgat po-teftatem. Demandatum ifte negocium forti animo accipit, tradita fida cohor-5° tc,ad inferiores regni partes defcendit,amp; dum ex madato regionem luftrare fi-mulat, audit, illos hand procul à Sauo in patent! planicie fub dio dormire, ini-miflis cxploratoribus,locum cdo(ftus,proxima node his infidias collocat:ante-4uam illuxeratjcircumuentos omnes adoritur. Vnus tantùm aberat,qué loan-iiemCorpadumdicunt :hic ita fibi timerefolitus erat,vtnecubifomno depre-benderetur, multo ante diem furgeret. at illi fomno experredi, certatim armanbsp;capiuntjVt fe aduerfus infidias tueantur. Georgius contra,mitiffimis hos verbisnbsp;omni timorc carere iubet,quando non vt hoftis, fed amicus aduenerit, fe cun-^os Regi recocilialTe nunciat, atq; idcirco venilTc, vt cos ad Regem exoratum nbsp;reducerct,ac illi fidum iureiurando Regi obfequium fponderét.Quiimnume-40 ro ac viribus inferiores hi fefe intclligercnt,præ metu in vanam fidem addudi,nbsp;depofitis armis, vitro fefededunt, ducunturfpe complet! ad oppidum, cui Ka-tomeft nomen: hic ex compofito à Georgio in vincula jpniedi, moxmanicisnbsp;pedicisq; vindi,curribusqj inuedi,cum praefidio magno B udam dcferuntur.Innbsp;itinere fera pnitentia corrcpti,confilium ineunt,vt in Sigifmundi prçfcntiamnbsp;addudi,nullo Regem falutationis officio honeftarent, obfirmato adforent ani-^^ogt;nullumqj venerationis indiciu cderet,rati fore fatius,obire mortem, quàmnbsp;^Weiifo parère tyranno. Exconfulto in confpedum Regis addudi,quern innu-ora nobilium multitudo circumfteterat,neq; capite, neque genu, neque ver-o,ncq; re,vllumreucrentiæ fignum exhibuere,oculos kumiplane defixerant,nbsp;0 raro truces immotosque vultus abduxere. Obftinata horum pertinacia, velutinbsp;adempta benignitatis occafione, Rex admodum exafperatus, eo vehementiusnbsp;m horum vltionem exarfitjpaucis poft diebus,capitali fupplicio,ante Diui Ge-Ofgij ædem,ad caput fori,à lidore ex edido alFedi fiint. Stephanum ante aliosnbsp;muido animo fuilTe mcmorant, quippe qui mortem vfque adco contempfit, vcnbsp;^uum alij a tergo a lidore obtruncarcntur,is vnus fuerit, qui aduerfum, quum
I ij
-ocr page 416-57^ ANT. B O N F IN î I R E R. V N G A R? cædemnonexpaueritjintcntis oculis lidorcm fpedare voluerit,immofi tyran*
- ni libido tulerit, afleuerabat ex édita le turri deturbari haudquaqua formida-turum. Q^m nullum fupplicij genus moriens expauiflet, multum hincpubli-cæ commiferationis inuidrus ille animus fibi coparauit. Spedata domini morte,famulus,cui Ghioka nomen erat,in profufum couerfus fletum, commifera- i bili vociferatione à cund:is fpedatoribus lachrymas exigebat. Ab enfehic Stc- Jnbsp;phano feruiebat,amp; quum poft abfciflum domini caput,eandem magnanimita-tem Si: pertinaciam referret,nullius monitu, folatio, increpationéve à fletuco-erceri poterat. Animumadhæc Sigifmûdus aduertit,amp; approbata famuli fide,nbsp;lam, inquit, dominus tuus ego fum, qui tibi magis, quam truncus ille prodeU^nbsp;pofliim. Adhæcpuer,Nunquam ego (inquit) Boemico porcofane deferuia®,nbsp;quin etiam in parteis mille difeerpi malim,quàm à domini magnanimitate ûC'nbsp;fcifcere,cui Boemiomnes parem animû præftare nonpoflent. At ille hisincen-fus,Fatum,inquit,heri cum immanitate fequere infelix puer,amp; cui viuens mÇ'nbsp;mniferitatis minifterio fpote feruiuifti,eiufdem mortui latus ipfe claudito. mnbsp;verb Regis imperium haudquaquam detredansj vitro ceruicem ac pari ani®nbsp;lidori fuppofuit,cæforumqjnumcrum noninuitus claufit.Extra pomrium*'nbsp;fuburbio,quaad veterem Budam exitur,horum corpora fepulta funt,in eff'nbsp;terio xdicula eft ereda,vbi ftatæ inferiæ fièrent.Hine futuræ coiurationisn* jJnbsp;to perniciofioris in Sigifmundum femina profluxere : nam ob fumptumonbsp;nobilibus proceribusque fupplicium, tanta optimatum animos rei indig**nbsp;incclfit,vt in odia Regis clam exarferint,amp; quod in aliis fpedarut, fibiidip*nbsp;timere cperunt. At ille,qui prius diligi amp; obferuari videbatur,nuncfeiii**°nbsp;re tyranni,ab Optimatibus reformidari cpit. Intercefferat Marix obitus,*!,nbsp;Vngarorum amor baud parum fane deferbuit : quare ad extremum vfq**^ jnbsp;turn, hinc fibi cauere Sigifmundus coadus eft. Subiiciendum his bellu,q^^^nbsp;apud Nicopolim infeliciter geftum cft,rite cenfuimus,quod altiufculenbsp;dumefl^t geftarum rerum leries euidentiùs profequamur. Imprecarcr,vt^,pnbsp;Graecis male facerent, nifi iniquitatis amp; perfidiae fuæ fat poenarumnbsp;Pent, quippe quorum memoria prorfus extinda, hi nanq; fixere, qui prim* *nbsp;cos in Europa traiecere. Nam quum ex Auguftali fvt aiunt) Palxologoru*^nbsp;milia, duo de imperio certarent, du as in Grxeiafadiones excitarunt,nbsp;vniuerfarefpublica nimium laborauit. Decertatum vtrinque diu, quarepnbsp;corum opes admodum attenuatæ func,alter,qui inferior erat, ne facilenbsp;ad Éarbaricas opes plane confugerat, ratus plus in prophanagenre fidci,nbsp;in Chriftianafe inuenturum. Turcorum auxiliaimplorauit, qui late innbsp;Afia dominabantur,ad Amoratem,primum T urcorum Imperatorem (nbsp;itaeorum vires excreuerant, vt imperium orbi interminarentur) legatu**
* fit,quieius copias padamercedeconduccret. Celcrrimehicmandatapc^f quando Turco nil erat antiquius, quam per occafionem in EuropamtraH''^^^^nbsp;vbi fe imperium facile propagaturu,vtobtigit, elfe fperabat. Coercebatufnbsp;ri, nec dum nauigandi artem gens ilia nouerat : quare fub auxilijnbsp;Europam traiiciendi copiam haudquaquam contempfit. Non modo nt* jpnbsp;mercenarium,fedfociumfe daturum pollicetur, conducitur Turcus eaconbsp;tione,vt exado bello,in Afiam fe recipiat,accepta eft vtrinque conditio.nbsp;Hellefpontum Barbarus, accommodata fibi clafle, in Grxeiamprimonbsp;hinc primum Europx exitium promanauit, cuius audorem handnbsp;primum,dignas pnasdedifle vidimus. Redintegrato Grxeorumnbsp;ftauratis fadionibus, diu Turcorum auxiliis pugnatum eft,quumfine***nbsp;malis vtriquedaricuperent, quum prxfentem intcrnecionemconfpic^%nbsp;nouas quotidie caufas Turcus ipfe nedebat, quibus redintegrato bcllo,'^^^pnbsp;adco Grxeorum vires eneruarentur, vt exados deinde viribus vtrofq**^nbsp;le domitaret. Ne fe quide id confilij fruftratum eft : nam extenuatis Grxc 4.nbsp;opibusjin eos arma vertit,occupauitGallipolim, qux ad Hellefpontumnbsp;Locum nadus ad inferendum bellumnimis idoneum, vbi ex Afia
I
-ocr page 417-DE CA DI s HL LIBER II. 377 traiiccrc potcrat, cætcros mox impetcre gt; vaftare agros, per finitimas regionesnbsp;cxcurfarc cpit.Occupata magnaGræciae acMacedoniç parte,in Thraces deinde arma vertit. nam quum excurfionibus rapinis omnes latè lôngeque ve-xaretjdefatigatos ad dedicioncm,multos ad mercandampacem populos impel-lebat. Baiazethes quoq; Turcorumimperator, Amorate pâtre longe audacior,nbsp;èc acriore in gerendis rebus ingcnio,breüi Thracia,Thefl'aliam, Maccdoniam,nbsp;Phocidem,Botiam amp; Atticam,in poteftatem fuam redegit.InMyfios moxe-rupit, quos nunc Bulgares vocamus, amp; fub V ngarorum ditione efle nouerat.nbsp;Qu,um è fociorum literis,vâriisque rumoribus Sigifmundus accépiflet,T urcosnbsp;° Myfias inuaûfle,indiuina humanaque fxuire, omnia igni ferroque vaftare, adnbsp;Baiazethem continuo legatummifit monens,vtamp; prouincia,in qua ius nullumnbsp;ft habere nouerit, amp; alienis rebus manum abftineret, fi quid fas, quid æquumnbsp;foreqreótè feiret. Diftulit illerefponfum, donee vniuerfam fere prouincia oc-cupauit, deinde quum domos armis inftruxerit, accito legato, fat fibi iuris elfenbsp;refpondit,quando parietes etiamfuaiura præferrent. Quum bæc legatus continuo retuliftet, Sigifmundus huic ius omne in armis elie fenfit, cum diro fibinbsp;hofte agendum efle ratus, baud parum timere coeperat. Decimo fui regni an-^oexpeditionem in Turcos ipfe fufeepit, falutis verb annononagefimofexto, i $ P lt;?nbsp;to .nbsp;nbsp;nbsp;ttedccies centenum, promulgata belli fama, deleótus maximus habetur,
ttibentur omnes dare nomina.Quare tot legiones amp; auxilia coada funt,vt fine °tmidinc cum prophano hofte pugnare poftet. Aduenere Burgundionum,nbsp;ällorumque auxilia, quæ orthodoxæ fidei charitate commota, gratis hæc fa-^^.^pendiafaciebant. Multi è Belgis,ac Celtis,eminétioris fortunæ viri,non-*nbsp;hquoque Reguli confluxere, quorum infigniaBudac,in Nicolai æde paries's nffixa,expeditionis huiufee prçftantiam teftantur.Coa«fto igiturexercitu,nbsp;^o^paratisqi rebus omnibus,quæ bello vfui foret, ex V ngaria in Ralfiam, quænbsp;Süperiorc Myfia continctur, caftra mouct. Sigifmundù in agmine quandoqjnbsp;Turnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quum ampliifimum dudaret exercitum, nimirum, nmi folùm
Jo J. siobis nequaquam formidandus eft, fed ne cli quidem, fi forte rue-hquorum ruinam ftantibus haftis fubire poflemus. Raflia non fine popula-fu ^^^sifaä:a,at vbi in Bulgariam,quæ in inferiore Myfia continetur,defcen-Pjj. 5^50riftum,amp; Budinum, nonnullaq; alia caftella,Turcorumfirmatapr£E-Sittf^^tiguine expugnata. Calendis Oótobris, admaiorem Nicopolim eft fnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;S'Ssftra mouit, ab vna Iftri ripa, maior, ab altera, minor Nicopolis
tiio ^^ç^æs^quot;^s:aiani,Hadriani illa,viâ'oriæ monumentum, vt quorundaeft opi-liin* ^^S^snundo hinc nunquam ftatiua mouere certum crat, donee Nicopo-jj^i^^^Psignarct.T urcorum Cæfar,quem Baiazethem Vngarorum Annales no-plerique dixere,audito ingenti Chriftianorum appa-4° taiiit ^siropa eiiceretur, vniuerfam Turcorum rempublicam adarma fufei- taj^ ^sunmaximo equitatu, ac innumera peditummultitudinc, inNicopoli-lt;iionbsp;nbsp;^Ssum his occurrit. Vrbs acri obfidione circumuenta, ac ingenti præfi-
Io
impigre obftabat, erumpebant ex vrbe fiepe Turci, ac varia forte p P°^ssiredibant. Irritabantur ad pugnamvtrinq; arthiu,fcd afpropinquan-^^^^siitu,eó vires conuerterc opus erat,reliótalcgionecum non-equitum, quæ ciuitatem eruptione prohiberer,c£eteri omnes in iamdudum in confpedumvénérant, fefe vertere. Quumcollatisnbsp;priijj gnis dimicandum eflet, Galli inftantiflime ab Sigifmundo petferc, vtnbsp;cujj^ Ngnæ partes fibi concederentur, idlaudis diuinæve charitatis ardore,nbsp; ^^^sirum ^gtnina expofeebant: conceflum id in cafths Gallo facile.nbsp;confpedujCum inftruifta acie T urcus obuerfatur : nondumnbsp;^^sigarorumacie,nec dato figno,Galli elato clamore, mhofteme ca-^^¦^itu ^'^æ-^'^osscitatis equis in certamen defcedunt,inaufpicato pugnacon-congrefliim peruentum eft, hi Gallico more defeendut equo,nbsp;fttlrçnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;congrediantur,equi dimifli inito prxlio,cum ingenticlamore inca-
s^ürrunt. Turcis nil antiquius obtingere potuit, quàmvtabequo cum
I iij
-ocr page 418-378 ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R.
peditc dimicarent, ab expedite hoftium cquitatn circumuenti obterunturG^^ li,miferrimcq; cæduntur. Dum bafta fecurive Turcumferire ftudent, incuHunbsp;recurfuqs hoftili defatigantur,deludunturq},dum audaciæ pmtet,àlateribus,nbsp;modo aduerfi auerftqj,telorum imbribus, aut falcatis cniibus lanceisqs Ixdun-tur.Subftdij fpe firmati,ad necem vfque dimicant, fpe tandem fua fruftrantu*^-nam equi,quos dimiferant, in caftra pras tumultu fragoreqs relati, Vngarotu®nbsp;abfterruere animos,quippe qui huiufce moris ignari, fociorumhinccofliftumnbsp;fufpicantur,metu perciti caftra relinquut,ad vnum in fugam omnes plane vet'nbsp;tuntur, in tanta rerum trepidatione, nullum Imperatoris edi(ftum,nullumi®'nbsp;pcrium feruare.Turcus exfo Gallo,a tergo inftat,palantes Vngari fugiunt,ni3'nbsp;gna in fugacxdespatrata, defatigatus cæde hoftis, ad capturamamp;quæftui®*^nbsp;conuertit,maximus captiuorum fit numerus. Quin etiam Sigifmundusquoqjnbsp;qui cli ruinam paulo ante contempferat, in manum hoftium perueniflet, ni*'nbsp;paruacymba Danubium traieciflet, Xerxis profeétó fatum naótus,qui cótem'nbsp;pto maris imperio,parue nauigioin Afiamrelatus eft. In hoc prçlio vigintinn'nbsp;lia Chriftianorum cecidere, ex Turcis fexaginta milia defiderata. Traiedlt;nbsp;Danubio, reformidato Vnsarorum impetu,ob rem male geftam, in Thracian*nbsp;Conftantinopolim Rex eftugit, hinc nauigauit Rhodum,amp; Ægæum Ionium^nbsp;pclagus emenfus,in Dalmatiam,luftrataqj Dalmatiç ora,mCroaciam venit-**'^^nbsp;lum viri autoritäre opibusqj præftantes eo tempore fequebantur diorum Pr*n'nbsp;cipesjioannes CanyfaStrigonienfis metropolita,amp; Stephanus frater, fuifle ***'nbsp;cuntur,hi fidumRegi comitatum,cofiliumqj femper præftitere. Cum opting'nbsp;lt;ibus regni,quæcûqj pro defenfanda regia dignitate fieri opus erat, ftudiofin*'nbsp;me curabant,abominabaturnouitatem rerum,amp; nihil his ocio amp;pace crataH'nbsp;tiquius, dum optimivirifungerentur officio. Contra duo Stephani intercelT^'nbsp;re,Carolinæ olim faótionis principes, quorum alter Ladifiai Vaiuodx fiÜnsnbsp;rat, è Simonthoruiaalternatuserat. Hi quumauerfos à Regisfide, obretnanbsp;Nicopol^upeffimè geftam, Vngarorumanimos intuerentur, adrefouendan*nbsp;fadionempriftinam animum aduertêre, tempus perquam idoneum fibi obh'nbsp;tum eile rati,c Proceribus multos,in hac coniuratione fibi focios adfcifcüc,pn'nbsp;pulorum,fub officij amp; publicæ charitatis fpecie,animos inuertut, perniciolnn*nbsp;hunc Regem reipublicæefl'c fuadent,(Só ni prouideatur,multo indies pernic*n'nbsp;fiorem futurum. DefundaMaria,regnum ad Ladiflaum Caroli filiumperrin^'nbsp;re,qui in Italia late regnaret, diri tyrannicrudelitatem, qua duo amp; trigintano'nbsp;biles in foro trucidati fuerant,vulgö prædicant.His verbis vfque adeo cundo'nbsp;rum animos forte follicitarant,vt maximam in Regem inuidiam conflarint,!**'nbsp;uerterantOptimatumanimos,illiqs infeftos plane reddiderant. Proindennn'nbsp;cios ad Ladillaummittunt Apuliæ Regem, quibus eum ad recipiendum P^nnbsp;noniærcgnum hortantur, hæreditario iure ipfî debitum, fi in Vngariamven*nbsp;re vohierit, fe regnum fine periculo tradituros pollicentur. Significant omn^^nbsp;Procerum Antiftitumque animos, Sigifmundityranni crudelitatem habere **nbsp;dio,nec vitraeum tolerate pofte, quum ad interitum Vngariaredigat, rem«*nbsp;mi forisqj male gerat,i1lfcnfam fibi nobilitate ordineejj patritium habeat.nbsp;Caroli Regis probitatem, iufticiamamp; virtutem ita omnium pedoribusinlee*^nbsp;fc,vt excidere nequeat,eius fatum ita paffim ab omnibus deplorari,vt nihilnbsp;hementioribus votis expetant,quam filium tanti fceleris vltorem, Pannom*;^nbsp;rumqi return legitimu moderatorem,proinde impenfius orate, vt dclacum*nbsp;patrium regnum accipiat,quo fine controuerfia potiri potcrit. At ille cjuu le^nbsp;magna cocptavocati intellcxiftet,cótinuó Caroli paths memoria fuccurritjCP ^jnbsp;uerfabaturante oculos paterna fortuna,fatummiferabile, varia PannonûinF*^nbsp;nia,fubornata corda, amp; ftudia perquam diuerfa, quæ omnia cundatiiis cap^nbsp;confiliu cogebant.Quanquam illi Sigifmundu exigere,tradere pacatu regmnbsp;forte fpondchat,tarnen paterna infelicitas abfterrebat.Quiim Ladillaumnbsp;piendo confilio tardiore confpicantur,co magis indies literis adurgent, inc^^nbsp;dunt ad id inftantiffime. Demum per internuncios cum Ladiflao, interienbsp;facramen..
-ocr page 419-DEC ADIS III. LIBER II. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;37^
facranïérito,pacifcuntur,quicquid vterque Stephanus ipfius nomine in Panno-niis egcrint,quoufque regno potiatur,eum ratum ac firinti apud fc liabituruni. Paàa conditione,coniurationis auä:ores indies Ladiflai partes pro viribus au-gent.tot enim nobileshac labe infidelitatis coinquinarant,vt proditorii pofterinbsp;in hodiernum vfque diem, ad rufticitatem redacti, maiorum errata luant. Hinbsp;quamuis rem clam agerent, Sigifmundum tarnen latere non poterant. is enimnbsp;in Dalmatia moram trahebat, vbi antequam in Vngariamrellitueretur, menfes duodeuiginti manfifle dicitur. DilTimulabat omnia, ne inuidiam fibi ex renbsp;ad Nicopolim malè gefta conflatam adaugeret. Strigonienhs tandem Archie-pifcopi,amp; Canyfarum ope, item loannis Marothi opera, qui Sclauoniæ præfe-âuram cum imperio gerebat,in regnum reftituitur. Stephanos noua quotidicnbsp;moliri c5fpicatur,amp; quum eos præfidio valido firmatos intucrctur,eorum au-daciam vlcifcinonaudct.Poftreftitutum Regem iam annus quartus agebatur,nbsp;^nouitatisauólores cptis indies multo impenfiùs inftabant: iam gens ferènbsp;¦vniuerfa ex omni ordinc,à regiafide defeccrat,amp; limis ilium oculis omnes in-^uebantur. Duorum amp; triginta equitum cxdcs, Nicopolitana clades, in inui-uatn Mariæ obitus,amp;; inita poft illius mortem intemperantia, amp; præcipuè f-^inarum, quibus præ licentia cli battis fe fecerat obnoxium, in contemptumnbsp;'inc adduxerant. Exaggerabantur coniuratorum obloquiis hæc omnia, quænbsp;^Hülto minora,quàm fercbantur,profelt;ftô fucre,quippe qui multa ab eo comi-populariterqj fafta vitio vcrtebant,amp;: in malam cunda parte interpretaban-Tempus tantum idoneum expedabant, quo Regem tuto caperent, cæteranbsp;4næ ad patrandum faeïnus pertinebat, fummo ftudio diligentiaqj parauerant. nbsp;npoftremumanno falutis quadringentclimoprimo, fupramillelîmum, fefto 1401.nbsp;^uns die, ex compofito Regem ingens Procerum multitudo, fub officij præ-ftequenti virum corona circumuenit. Conuenere etiam duo for-itniiuue^gjj Nicolai Garæ Palatini quondam filij, quem adElifabcthæRe-eæfum elle diximus,horum alter Nicolau^ loan-illnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eftquot; O b indignitatem, quam à paterna nece conceperant, quia
iü^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fadione cæfum fuifle fenferant,haud difficulter in hanc con-
ç ^^lonemdefcenderunt. AtvbiapudRegemconuentumeft,de patratisab acinoribus, de republica male gcfta,primö agi cptum,oborta contentio-ell V^^dode rebus grauibus agebatur, adconuitiacontumeliasqjpcruentumnbsp;petvnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lurgiis animi, ac nimis exacerbatifunt, mox fado im-
veluti inter eos dudum conuentû crat,Regi manus iniiciûr,hofti-capiunt,diftrahuntq5, amp; iam de trucidando viro cogitaf-fjj.- Quorundam amicorumfuafuremorati fuifl'ent.Fatumfoitafle lulij Cx-ditr ^^^^iftebmlî bonorum pleriquc intercefl'iftent. In vincula tandem prxter miferrimè coniedus , adhibitaque Procerum cuftodiæ cohors.
111 depræfediseuftodiæ ageretur, Nicolai Garæ filiis committendumefte decreuere,quos illi infcftilEimos efl'e intclligebat ; nego-accipiuntjin Soklcs oppidum, captiuum abducût, ibiqj cumnbsp;^*°ftcgemafleruant. Sigifmundo ad captiuitateiwmiferam redado , o-Cer^^^^*^^^^^'^^^^dioneiacuerât,capitaextulerunt. Sufeitato tumultu, Pro-^'^lUcnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^niiiei^ofo equitatu vrbem difcurrût, Ladiflaum Regem declarant,
cqj^ Regem ingeminant. Ladiflai fignaedunt, non modo perforai circumferunt. Cuicunque vrbinbsp;appropinquabant, cumpcnatibusSó magnis Diis collegia facerdo-modulato carmine ac hymnis prçreuerenter excipere,in-
1,magnis aris imponere, plaufu amp; congratulatione excolere, fa-tcfjj y nritatiqs publice palEim fupplicare. Redada in Ladiflai abfentis potefta-patrum confulto, dum hæc aguntur, ad eum in Italiam continuö ftint,qui Sigifmundi captiuitatem, amp;c cum Regem declaratû nun-orarent,quädo iam in vado res eft, in Vngariam repentè traii-
xuuin ex his, amp; paulo ante dilTeminatis rumoribus, rem omne Ladiflaus
I iiij
-ocr page 420-580 ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R.
ex ordine âccepiflet j ad expeditum pacatlimqueregnumfe vocariratuSjdaf' fcm opinione celeriùs parat,complecmilite.In Dalmatiam,quàm celerrinieponbsp;teft,optimârn nadus tempeftaté, contendit,Iadram clalTe primo appulic,qgt;-iamnbsp;Vngatici iuris eïTe nouerat. ladrenfes Ladiflaiim, auditaSigifmundicaptini^^'nbsp;tc,amp; declarationc huius^haud inuiti honorificè excipiunt,confalutailt Regc*nbsp;amp;c tanquam verumlegitimumi^ue Regem excipiunt, quamüis adhuc in VnFnbsp;ria B udenfîs arx,caeteraque Regis prçlidia,cum fuperioribus V ngarix paftibus»nbsp;quaî ad Morauiam fpeétant,ift Sigifmundi fide permanerent. Aliquot îâdraê «¦'nbsp;es ille fubfidet,dum teliquam claflem expeótat,amp; ab amicis,quidin Panrtonquot;nbsp;agâtur,intelligat.Cundatiùs pâtre ,longequc confultiùs rcs fuas agebât,ncp^,nbsp;ri fato rueret, ne quâve fe faôti pnitentiafequeretur. Vtrinque indiesnufl^^nbsp;veniebant,quiamp;quidin Italia amp; Vngaria gereretur, exploratôrcfetcbai^'nbsp;Non tam potiundæ Pannoniæ fpe trahebaturj quàm Apulix follicitudiO^nbsp;morabatur. ladram à Ladiflao vi captam, Venetorum Annales prodid^^'nbsp;quod veritati abfonum elfe videtur. nam fi ab Vngaris, abdicato Sigifmui^® nbsp;is Rex pronunciatus erat, ne magnum quidem ncgocium fuit, ab ladrcnûPnbsp;fpedatx fidei foCiis excipi. Interea Sigifmundus gt; qui in Soldes caftello,^nbsp;gufto carcere coercebatur, amp; Gârarum prxfidio euftodiebatur, dies acno^nbsp;lachrymis amp;:fîngültibus vexabatur,deplorans conditionem Principuni,veb,^,}nbsp;ximèfortunamfuam, qua nihil videretur cfle miferius, quippe cuinecnio^nbsp;adminicula concederentur, nec carnifex quifquam adhiberetur, quieu''^nbsp;malis eriperet,nec prç vigilieuftodiamortem fibiconfcifcerclicerct.DeneS^
to quodam pulchro genere mortis, indignabatur etiam qualecunque ncg^ ôc quod longe grauius videbâtur,id afliduo fuccurrebat,nec licere viuerC) inbsp;poliemori.Tantifupplicijgeftarumrerumconfeientia virumhaudquiQjnbsp;alligabat, quam multo magis reâ:è, quàm perpefam,vbique feruafle fib jnbsp;batutjli quid patraratimmitius,vltionis gratia,fe iure fecilfe iudicabat.Cip^'nbsp;Regis gemitus aflîduos,Nicolai Palatini coniunx,Gararum fratrnmmatcf)nbsp;tolerare nonpotuit, quxnon modo muliebri ingenio, fed etiam fuâptena^nbsp;perqttam piafemper eft habita. Infaitftam Regis coditionem miferata, ncynbsp;inconfultis liberis agcret,cutn his primo de liberatione verbafacerc conft jnbsp;quibus feorfum accitis,Vndeid, inquit, fuauiflimi filii vobis accidit,vcini^^nbsp;carceris prxfeôturam fortiti, xternam prx exteris infamiam deputatambînbsp;eritis?Q^d plus vobis iniuriarum quàmcxteris illatum cfl?quid plusnbsp;periculi in macerando Aüguftali amp; facro fanguine accepiftis ? Nicolaus p^nbsp;vefter,qui Palatinus erat,à Maria amp;Sigifmundo pij parentis loconbsp;tus,is à loannc Horuato cxfüs eft, qui acerrimus Garx domus fucratininJnbsp;Vos cum paternis inimicis miferi Coniuraftis, in factofandum Regeninbsp;ciftis manus, conieciftis in vincula ,amp; nefarij carceris prxfeduramobi^*nbsp;Recordorequidem pâtrem veftrum fxpe hxc diCere folitum, coronatu^^^j^jnbsp;cro diâdemate Rcgem,etiam fi beftijs compârari poftet, nunquam tamcbnbsp;magno fcelerelxdipofle:ftin veftra manuis diemobierit,nónnepcrpet^^nbsp;bis veftrxquepofterligti notam inuretisîAhj,quinoüum Regem inducetcf,^^nbsp;gunt, habent, quid fperent, vos qui facrurti Principem carcere macefatiS)nbsp;citis multiplici morte, etiä pro nefariis paricidis haberi poteftis.Quidnbsp;feri fperatis?quod in hunc patratis,id ipfum infe futurus Rex,mihinbsp;midabit. Laudanttyranni proditioncm(vt aiunt) proditorem tarnennbsp;tur,amp;:timent.Si regix cxdis autores fueritis,prxter infamix xternitatemH^^,nbsp;à Düs hominibusqj vobis fperare fas erit?nempeprxceriniuditafuppb^j%^jJ(nbsp;tremum exitium,aut perpetuum exilium,fortunarumque iadurain,qüibnbsp;fperari poftit,noninuenio. Hic tot annos iure coronatus, regnoquepont^nbsp;ille, qui aditurus eft, non modo Rex non eft, fednondum regnareditlic^'nbsp;uitatis profedo magnx,fummique periculi, fceleris inaiiditi eft, inc^^ ,./nbsp;certisquxrere, tentare extrema, infandum patrareparicidium,amp;:Dcofnbsp;nà mortaliumque iramfibi prouocare.Proinde dulcilfimapignora, ab
-ocr page 421-DÊCADIS III. LÏBER II.
cinorc definite, deteftabiliadcponite confilia, à nefandaconiurationc deficite, fiancnotam vobis pofterisqj perpetuamfuturam,dum tempus eft, diluitc. Di-inittitc,quæfo, per niaternam pietatem,per falutem veftram,Ladiflai Regis fa-ftiones, qui quum pattern Carolum Regem a parente veftro cæfiim nouerir,nbsp;launquam vos æquis oculis poterie intueri. Sigifmundus eft, qui de patre ac donbsp;nio veftrafemper fuit optime meritus, huius vxor amp; focrus ipfumita opibus amp;nbsp;auftoritate extulerant,vt alter apud Pannonios Rex efte videretur.Quare fi minbsp;fii aufcultaueritis, fi maieftatem regiam, quam in captiuitate præter æquum amp;nbsp;fas retinetis, beneficio veftro liberaueritis,omnia profefto fummaab co vobisnbsp;fperarelicebit,pro quo pater vefter anima effudit.Maternis diótis iuuenes col-labafcunt, perterriti reftiterc, amp; inter fpem metum notantes, in grauiJiimasnbsp;curas incidêre.Poftero die pia mater in carceremdefcendit. Nihil (mquit) Rexnbsp;optime, tui nunc impenfiùs curant inimici, quam vt te quoque fcelcrc perdatnbsp;unmerentem,contra verb mefmellam,afliduigemitus,lachrymæq5tuæ fem-per cxcruciant,amp; dignitatis,amp; xtatis tuæ mecommiferatiofubit,Nonhæc,tuanbsp;Maieftas de republica femper optime nierita,non hæc, tua faufta florensqs iu-uentus,nonha:c,DiuiLodouicihæresmcruit.Te ab omnibus deftitutum, necnbsp;I^eus,in cuius tutela fiint Reges,nec viri manes,qui pro te olim occubuit,à menbsp;tóripariuntur. Incumbo faluti tuæ, nihilqj fuccurrit antiquius,quam quibusnbsp;^0 tc capciuum ficarij commiferc,eorum in libertatem manibus vindicari. Veriimnbsp;''num eft quod me à propofito fanttiftimo remoratur, filiorum inquammeo-^nna ratio,qui nc à te deinde deferantur,veliementeraddubito:promdefineq;
'ne,neque liberos meos,meainquamduolumina, recuperato regno, defertu-* 'univnquam efte rcceperis,profedó te continuo libcratum, in priftinamqj falutem ac dignitatem reftitutum dabo. Ad hæc Sigifmundus, oblataipe falutis,nbsp;quam antcadefperarat,difpafis brachiis,ad pedes prouolutus,Salutaris,inquit,nbsp;Deiinternuncia, folaq; infandos Sigifmundi Regis labores miferata,quamuisnbsp;tc Palatiniviri,quem parentis loco femper colui, pudicilfimam coniiigem elTcnbsp;repute,mifercre tamen,quæfo,quæcunq; fis,calamitatis noftræ.Et noftri mife-ria,priftinaq5 beneuolentia in vos omnes ,aclæfumrcgiæMaieftatis numen,nbsp;amp;mauditafortunænoftrç conditio,te quandoqjadcommifcrationem exciter.nbsp;Quanqua ad definiendas ærumnas lachrymasqj mcas nihil morte magis præ-
dctulifti,lubenter accipio.Sica, quæ me fperare iuflifti, exitu præftabis,omnia in me ingratitudinis exemplaamp; lupplicia confummentur,fi qua in me vnquamnbsp;uiimmatanti beneficij obliuio deprehendetur. In omnes, quae excogitari poi-fint,incidam infelicitates,omniumque fim exemplar infelicium,fi me tibi tuis-que in priftinam dignitatem reftitutum, pro arbitratu tuo femper (vti par eft)nbsp;gratiffimumno inueneris.Proindehoc inter vtrunque,tefte Deumhominum- nbsp;que fide,iam feedus percutio, Sigifmundus liberos tuos in fratresnuc adoptat,nbsp;adoptât te quoque in matrem pientilfimam,teftes Deos adefle iubct,iureiuran.nbsp;do loedusobfirmat.Quiconque inicumfdusviolarit,no modo libertate care-'
Hæc igitur Sigifmundi fuit liberatio , qui vbi vinculis emiflus eft, peruenit ad Ciliæ Comitem,cuius viribus adiutus, quiafororem eius Barbaram defporfa-
X nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*nbsp;nbsp;«
quot;u, in Boemiam rediit ,amp; deinde Vngariam recuperauit. Quum Rex in Bo-cmiam euafiflet,liberationis huiufee rumorcs,ditfto celerius in Pannonias,GaI lias, Germaniamque difleminati funt: adhanc inimici famam animo confter-''3ntur,ncfciunt,quid vitra moliantur, neque quo fugiant,neque quid fperent.
-ocr page 422-}8i ANT. B O NF I Nil R E R. V N G A R.
plane fuccurrit.Corttrà vero,qni Regis captiuitate iacuerant j velutifeab inita fcruitute vindicaturi, rcuocandum cito Sigifmundum exclamant ,quicunqucnbsp;intercédant,contrâve fentiant,pro reipublicæ hoftibus baberi oportere, inau-élores tanti mali publicè animaduertendum.Sumunt quoque in eos arma, quinbsp;Regem cepcrant.In Pannoniis omriiamifccntur,fub prætextu regiæ vindidaî»nbsp;in aducrfæ faôtionis nobiles vim inferunt,populantur agros, agricolas cum pe-coribus abigunt,f£Euiunt quandoq; ferro ignique, ac nullum crudelitatisamp; lï'nbsp;uitiæ genus omittunt. Inter hos fæuiebat in primis Joannes ille Maroth, Scla-uoniæ præfeôtuSjVir quidem(vtaiunt)iniurius,amp;: ab omni liumanitatc deftini'nbsp;tus.Econtrario,quiGunque bas iniurias accipiebant, pari feritate certabat. Innbsp;tanta rerum omnium perturbatione Sigifmundus, comparatoingentiBocmo-rum exercitu,amp; adiedis Vngarorum auxiliis,qui fuperiores regnipartesinco-lebant, cum maximis viribus Vngariamingrcditur. Diffugere inimici, obuer*nbsp;fari minime auli, quando Budcnlcm arccm,cætcraque prxiidiaria loca, adhucnbsp;in fîde rcgiaperfilîcrc nouerant.Reûà Budam Rex venit,arccmrecepit, c£tC'nbsp;raque munitiflima in Pannoniis caftella regia recuperauit. H;ec in Dalmariî®nbsp;Venetiamque omnem fama diffuderat, Ladiilaus hoc nuncio confternatus, i»nbsp;Italiam,irritis cptis clufus,repente redire contendit.Cunôlationem, quam njnbsp;Dalmatis fecerar,approbant, ne turpiore reditu notaretur, aliquiautemnbsp;minus probe feriptum cft,quâdo ninüs eft abfonum veritati) fuoruni liccris ab î*nbsp;bac expeditione fuifle reuocatumprodiderc, quippe qui non modoNcapoH'nbsp;tanos, verùm etiam plerofq; regni Principes iam formidolofam expeditionenJnbsp;noliri fignificaflent. Adiecere quoque, Ladiflaum ca tempeftate ladranivic^'nbsp;ptam,cumvniucrfo agro,adiaccntibusque infulis,ac mari,centum milibus Vc'nbsp;neto vcndidifle:ad recipiendam eam,tranûgédamque venditionem,cunipr?'nbsp;fidio valido Legatos venifle quatuor,FracifcumCornarium,LconardumMO'nbsp;cenigum, Antonium Contarenum, amp; Fantinum Micbaelem. Sunt quimu^nbsp;abfurdiiji tradidere, Venetos à Ladillao totius Dalmatiæ iura cumladrate/'nbsp;mifle,SenatumPopulumqucVcnetum, empta Dalmatia,itapublica laentialu'nbsp;ifle exhilaratum, vtfupplicationes ac vnius diei ferias indixerit. Ex bis vtriq^*^nbsp;futiliaac vana fcripferc. Hi qui captam à Ladiflao ladrani tradidere, vt rem benbsp;iure fibi vendicatam,baudiniuria vendere potuifle videretur,iniquumprn^nbsp;do feribendo profitentur affedum. Nam ladrcnfes, qui tot Venctoriimnbsp;nonumque bellis haudquaquam facile capi potuere, nunquam à paruanbsp;lai clafle, ac primo congreflu capipotuilTent. Admifcrc illi virum, tanquam^.nbsp;micum, ac regio fanguine oriundum, quod eo fecerc libentius, quia innbsp;fpem vocariintelligebant.quum ibi moram trahcrct,à Venetis fuirpecuflii^nbsp;nauibus adiutus: vtaliquaex partefatisfaceret,idquodladrçhabebat,qu^y^
eni,boceftVngarici,iuriserat,abiensvitro Venens conceflit, Quiautemquot; netos exteram Dalmatiamab eo mercatos tradidere, multograuiùserram^^nbsp;quonam pado Veneti in gerendis rebus prudentiflîmi,cctics mille aureumPnbsp;emenda à Ladiflao,quam vendere non poterat, D almatia erogaflent, qugt;^ ,nbsp;garici iuris erat, arque Ägifmundi, amp; non Ladiflai tune aufpiciis rcgebafl^^^nbsp;Nunquam profedô in re vana ac futili tatampecuniarumiaduram Venet ,nbsp;ciflent. Ladiilaus igitur fpe fua fruftratus,in Apuliam regreflus eft: anteqii^jnbsp;Dalmatia folueret, ad Sigifmundum hxcfcripfit : Ingenue fatcorSigilb*^?^nbsp;Rex, me àProccribus Vngaris diu ac impenliùsfollicitatum, inuitumtafl^^^nbsp;ad promiflum mihiregnum in Dalmatian! vfque veniire,fubfedifl'e ibinbsp;necrei exitum confpicarer,vt quid ipfafortuna ac varia Vngarorum ftum^nbsp;vellent,velutièfpecula profpedarem. Inconftantiam dolosque huiufceg^^^nbsp;plane nouifti, vtinam in pâtre idipfumnonfuilfemexpertus. Nihil binbsp;nouitate ducunt antiquius,amp; tune maxime geftiunt, quando in certamennbsp;ges ex arte committunt,ex bac re quæftum faciunt. Exeufatum igiturnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ijj
bis,quia expeditionem banc vitro non accepi,acceptamque idcirco gefli,vtdiuiaamquoque modo voluntatemclicerem,vndemortalisp^^^
-ocr page 423-DECADIS IIL LÏBËR ÎI. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;58^
^liique tnbuitur. Proinde tibi , quem è tot ærumnis ipfe Deus aflcrüit, Iponte cedo,pofthac mc officiofum amicum,immo affinem tui ftudiofilllmuminnbsp;cæteris rebus agnofccs.Miiii autem nil gratius vnquamfacere poteris, quàm finbsp;3b h is, qui Regum nouitatela:tantur,eas pnas exegerisjquas detefumereco-^3tiflint.Sigifmundus,pro fratre in pofterum fc habiturum,amp; cumulatas à pa-*^*cidjs pcenas cxaéfurum efle refpondit.Reuerfus Ladiflaus in regnum, Albri-^iCunij opera, Neapolitanum regnum bene pacauit:quo pacato,quum incre-prudétiaSc magnanimitate polleret,omnibus ItaliæPotentatibus,in pri-Jq ^^^'ï^cPontificiformidolofus efle cpit.Albricum bic magnu (vtaiunt)Con-*nbsp;^eftabilem creaui't. Ne amplius per Prxfedos Só Legatos foris rem ageret, /ednbsp;*pferebusfuis adeflet,Perufiam, ac multas Latij ciuitates in ditionem fuam re-^egit. V igefimo regni anno, per fpeciem amicitiæ Romam ingrefTuSjRomanosnbsp;*ti Bonifacium Pontifleem irritauit.Inhac vrbis perturbatione, vndecim è pa-^^quot;-ns,aLodouico nepote Potificis captifunt,amp; aliótore cæfi.Pontifex,patrici-cæde conftcrnatus,cum aulicaturba V iterbium eflligit. Sedente deindenbsp;^^cgorio Pontificemaximo,quum is abeflet,vrbem Romam occupauic.Pon-j'^^xindignitate rei percitus,Ladiflaum regni titulo priuauit,Lodouicoq5 titu-^ßiaddixit,Lodouici Andegaueflsfilio,quem Regis Galliæ fratrem fuifleper-Xq ^^ent.Succedente deinde loanne,ac redintegrate bello,itaapontificiis Duci-.^sprofligatus eft,vt ingenue fæpe fateretur,quód fihoftis prudentia amp; vido-f*3vtifciuiflet, iamdudumde fe ac regno fuifletadium. poft hæc inter vtrunqi
Fortuna fuit, modo belle, modo induciis tempus tranfaótum. Tortonam .Trentinis vendit. D um Florentiam, cæterasquc libéras Italiæ ciuitates in fer-*nbsp;^fütem vindicate pergit,Perufiæ morbo corrcptus,Neapolim contendit.Pau-poft diebus, quum ibi conualuilfet, Florentinorum arte, qui ab hoc fuæ li-^rtatiadmodumtimebant, medicate puellxconcubitu, quæfui medici filianbsp;^eratjetieftus eft.HicfuiçLadiflai finis, qui Caroli Pazi (vtaiunt) filius erat, ànbsp;loannam Reginam, amp; vióta, amp;: cæfam fuifle tradiderût. His ten^oribus,nbsp;10 J^^o^oflagefimo nono,vitratredecies cetenum, mirabilisDcalbatorumper-^dnatio,ex viteriore in Cifalpinam Gallia erupit, tribusqj menfibus, adextre-as vfque Italiæ oras progrelTa, vniuerfos tune populos, ad fumendum candi-^^atorum habitum,amp; ad continuanda fupplicantium agmina concitauit.In illisnbsp;Wicationibus diuinam mifericordiam paflîm conclamabant,ingeminabantnbsp;dücam pacem, fideliumq; ocium amp;: quietem, quam per tot annos amiferant,nbsp;jjævocibus implorabant. Tantam ca tempeftate religionem populos incef-(J nnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quicandidatus non prodiret,ab humanitatefimul amp; diuino cultu
fiditus cfl'e videretur. Venceflaus Caroli Impcratoris filius, amp; Sigifmundi ^^^bftuicum pâtre olim imperare cperat,in fequenti anno,obignauiamin-4o^^ainq51afciuiam,abEleâ:oribuscftimperioabdicatus.RobcrtusBauarus nbsp;j^^^^^^'abftitutuSjfed non æque ab omnibus approbatus. Conduéfus à Florenti-ç ^^S^ntipecunia, aduerfus Galeatium Vicecomitem', cum maxime Italiamnbsp;^tcituingreflus cft,nullaque re gefta mcmorabili,inVindelicos fe recepit.Conbsp;3dnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Galeatij mors fequuta, quenffn agro Mediolanenfi,
J ?^31ignanum,diem obiifle ferunt. Eodem quoque anno, Tamburlanus vi-I nbsp;nbsp;j^^eflinftus eft. Inauditis opibus Imperator, natus apud Tartaros gête humili,
n ^eoufque eueâus eft,vt duodecies centena miliahominum haberet inca-tejj ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quidemmultitudine attritis bello Turcis, eorum imperatorem au-
VCllVUatUljkJUrtlX Ltiuiii^^xxlt;*iJ.o lt;wij.x^civi^x«,u5 V.-^ant nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Perfas euertit, dcftruxit Ægyptios y Damafcum pene deleuit.
Appell Europamterrore cotnplcuerac,vt humanorum vltorfcelerum g^j.- Occuparunteodem quoq» tempore Galli Genuam,lateq5 in Li-^tipf occperunt.Quinto póft anno, Pifæ bello fameque confeótx,nbsp;poteftatê deuencre. lam tempus admonet,vt ad Sigifmun-^ójtnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quid poft reditum inVngariageflerit,ritc profequamur«
1 Sigifmundus in Pannoniam rediit, quamuis accepta: iniuriæ animo
vehebatur,quafi triumphansalligaucrat,pro-
Europamterrore complcuerat,vthumanorumvltorfcelerum 211^;^ 1nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eodem quoq» tempore Galli Genuam,lateqj in Li-
-ocr page 424-584 ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R.
altiùs infedcrant,nequaquam tarnen in vindiôtam continuo erumpendumcflc cenfuitjdiffimulato dolore, clementiam prætulit, ne extrema inimici defpera-tione correpti, aliquid obftinatiùs molirentur. Prædia folùm à fidelibus poftu*nbsp;lata,ne bis ingratus videretur,vltrô refcripfît,multos villisj^muniis alios pro di-gnitate donauit. Ære bonisque potius, quàm capite mulétandos eflenbsp;contra veto illis neque fpem occludebat, neq; occurrentes limis oculis intue-batur.Ne gratiarn quidem petentibus,fe difficilem inhumanumque præftabat,nbsp;cxorabilem,prætér omnium opinionem,fe bis præbere,oftêdere fe iniuriarumnbsp;immemorem,infperatâ præ fe ferre manfuetudinem, vt bis qui grauius ine^ninbsp;peccarant,fiduciam fufcitaret,ac metufimul ôi omnifufpicioneliberarer.Poft'nbsp;quam fatis fecuritatis iniecerat, inSclauoniaconuentum indicit, oppiduæqucnbsp;buicprxftituit,quodBarbaricè Keurcs Duarbelnominant. Ad conuentu'nbsp;Stepbanus VaiuodaLadiflai filius,cum magna equitum manu aduenit,parn®nbsp;fuorum viribus,partim Regis dementia fretus,fed fpe fua falfus,longè aliter,acnbsp;putabatjfibi accidilTe cognouit.Qutimin concilium veniflet frequentiffiniii*nbsp;dato bgno, ex compofito à nobilitatc captus, ibique à lidore, indiéla continu*nbsp;caufa,obtruncatus eft:diiFufo necis buiufce rumorc,equites,vt fui Ducisinft*nbsp;tem vlcifcerentur, fumpferearma. Domum, vbiconcilium eo diebabebatut»nbsp;circumuenere,amp; iamfuiflet cruenta pugna certatum, nifi è feneftris continu®nbsp;corpus eius in forum deturbalTent, quo quidem fpeélaculo ita fuorum aniinnbsp;confternati funt,vt domini fui vindices elfe formidarct. In medio tumnltu,a'nbsp;uerfüs bos vnus occlamat,Quô ruitis miferi,quô ruitis? en cuius gratia fump**'
ftis arma,iam extindus eft, in calTum furitis, ftate viri, amp; aduerfus rcgix ffatis imperium dimicare definite. Dcferbuit bac voce furor equitum, namUnbsp;more extemplo perculfi,dilFugêre. Stepbanum Vaiuodam,præter aliagraun'nbsp;ma fcelera,quæ patrarat,id potilTimùm aufu m fuilTe memorant. Poft Nicop®*nbsp;litanam cladem, quum in maritimis oris Sigifmundus moramtraberet,«®®nbsp;ad Baia^tbemTurcorum Regem tabellarios mifilTe ferunt, clamque cuni®*nbsp;de filiæ nuptiis cum Ladiflao Rege cgiiTe, amp;: ea quidem conditione, vtg®®^ ,nbsp;rum,ad eiieiendum Pannoniæ regno SigifmuBidum,opibus amp; auxiliariiscop*nbsp;adiuuaret. Rem pcrinternuncios eo adduxilfejVtfub bac fpe aftînitatis obb**®nbsp;quam tantopere propbanus Barbarus appetebat, nonnullas Turcorumleg*^nbsp;nés,ad labefadandas Sigifmundi vires, inter Sauum Drauumq; induxerit, v®nbsp;de magna Vngariæ appendicibus calamitas vaftatioque illata, huncigitnfp^^nbsp;mum Turcorum ingrefium in inferiorem Pannoniam fuifle perbibent.nbsp;tuneSyrmienfis ager, quitot vrbibus oppidisqj florebat, irapopulatusSicu®*^^nbsp;fus eftjVt vixnûc totciuitatumperpaucaveftigiafuperfint. SumptodeStep®nbsp;no, tot malorum audore,iam fupplicio, cæteri quoqtie fuas dedere pnas
nanque ære, exilio complûtes muldati funt, ad poftremum nemo èpotin^^, j impunitate donatus. ResintereaVngaricas aliquantifper dimitramus, jnbsp;V eiiceflao amp; Sigifmundo fratribus,amp; quidbuic cum altero interceflerit,nbsp;ab re iam referendum elfe duximus. Venceflaus enim partis non admouua^^nbsp;fimilis,improbis volujpîatibus obnoxius, item defidiofus, iners amp; ignauus,|^^nbsp;rum appetens laboris, ac vino potius quàm imperio dedituç, ita Principntn^^^nbsp;animos abalienauit, vt ab omnibus odio amp; contemptui baberetur :nbsp;ptus à Proceribus,menfes tres carcere affedus.Sed àloanne Lufaeixnbsp;Procopio Morauiæ tyranno, non fine magno reipublicæ malo liberatus elt-priftinam paulô pôft intemperantiam eftufus, iterum à Sigifmundo fratrenbsp;ptus,Albertique euftodiæ commilTuSjqui Ducatum Auftriæ ea tempeftuf®|],|i, 1 jnbsp;rebat. Quuminmagnificis xdibus Viennæ afleruarctur,cuftodum incurienbsp;gam rapuit,iterumregno potitus, in mores priftinos plane recidit, agebatpnbsp;petuos in vino crapulaque dies. Cùm imperio indccorem omnes arbitra®nbsp;tur,ab Elcdoribus,baudinuito Pontifice, Auguftali dignitate abdicatusebj^^^nbsp;liquum ætatis pari infamia tranfadum. Qmnquagefimo buius anno,proPnbsp;naHuflitarum cmerfitinfania, qux totam Boemiam,acmagnam
I
-ocr page 425-DECADIS III. LIBER II. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;38;
partem prorfus infccerat. Pragenfe gymiiafium ad ea vfque tempora Teutlio-nes plane gubernarat, quod Boemi, quibus ferox amp; indomitum eft Ingenium, grauatè pertulerant. Ex his quidam nobili genere natus, apud Oxonium Britannia ciuitatem eruditus, quum in loanis Vicleffij libros incidiftet,qui De Refum vniuerfalibies infcribuntur, his baud parum monumentis obleólaius, hæc innbsp;patriam rctulit : in his de ciuili dominio,de Ecclefia,de clero agebatur.VicIef-ftftarum veneno iamimbutus,mox in alios perniciem fuam eftudit, librû con-ciuibus accommodauit,qui T cuthonum odio trahebantur,in primisqj loanni,nbsp;humili loco nato, cui à villa cognomen Hus inditum, quod Boemice anferemnbsp;ûgnificat.maxima ingenij prxpollebat is acrimonia,amp; cloquetia, licet peregri-*ia,non mediocri,acccdebant dialeâicæ argutiæ,ingenium deprauatarum aui-^iiTimum opinio num, quibus Tcuthonicos præceprorcs adniodum (oilicita-^it,ratus callidis confufos eos enthymematis,pofl'elfa diu gy mnafta defer turos.nbsp;^ox quum res è fententia non fuccederet, à V enccllao imprudentiftimo Prin-^'peimpetratum,vtgymnafium,Pariftorumritu gererctur. quare profeflbri-ytisomnibus externis locus ademptus eft, qui rei indignitatc commoti, initonbsp;'^teiurandojomnes cum difeipulis abierc. D uo milia ex compoficovno diere-^^fferunt, paulo poft tria circiter milia fubfequuta, ad Lipliam Myfna; vrbcm,nbsp;iio^'^''^^^^æ^^'æ^dnercàPragaremotamconuenere, occpere ibi cuiiiftaiibe-*^^iumartium ftudiaprofiteri. Exhauftum Pragefe gymnafium,ad Boeinorumnbsp;P°tcftatem redaótu eft. Hus partim vitæfubornatæcontmentia, partim copio-^^tcendifacultate frctus,gymnafij facile principatum fibi vendicauit. Inædc
*üi Matthix , quam Bethlehem nominant, facram dcclamationem fortitus, ® *hs profeftisq; diebus de diuinis humanisqs rebus vulgo prædicarc cpit. Etnbsp;eloquentia improbum hominem naóta,haud aliter feie habeat,atq; gla-qui in manusincidit furiofi, quodcunque è veneheis quondam libris vi-s ille conceperat, in populum tue id vniiierium euomuit. Publice Vicleft'umnbsp;tollere,cotnmendare viri dogma,diifta diuina,amp; c clo fumpta dicete, internbsp;demum relatum eile, impenhùs afteuerare. Virofumrepente do-^niprimumimbibere,qui facris initiati,grauati alieno xre,inßgni quoquenbsp;æte pollentes,hac deprauatx opinionis nouitate fupplicium euadere fpera-Concefterc quoque in hanc fententiam plerique doiftrina pr£eftantes,quinbsp;in Ecclefia Dei fuam dignitatem aflequi non poftent,nonnullosque neenbsp;f^^donererum, ncc vitx probitate,fed fortunx tatiim temeritate, ad magnanbsp;'^dotiaeueclos intuerentur, perquam iniquo animo tolcrabant, Hine pri-çj,. infacerdotes opulentos oblatratum, adieéfæ blafphcmix,amp;:excogitatanbsp;I ^tinimum deinde Pontificem grauiter incufaic, deficere à catholicanbsp;Ên r^'^^^^^æ-i°gmatacomment!funt: Romanum Pontificem,rehquisnbsp;''pP^^ciTeparem.NulluminterSacerdoteselfedifcrimcn,presbyterünonnbsp;tQj dignitate,fcd vitxmeritis effici potiorem. Animoscorporibus exu-fuperis, aut inferis in xternum addici, intet hxc nullum eilenbsp;fjj.. Purgatorium ignem haudquaquam inueniri. Pro mortuis fruftrain-prcccs eftundi irritas,amp; facerdotalis afl?uûciæ id efle cômen-ipQfPnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Diuorume medio tollendas. Irridendam aqux fantfta: a-
Tonern. Mendicantiumreligionema dxmonibus inuentam.Sacerdotes o-t^^t^tiimpafci. Liberam cui-tiiaj nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;prxdicationcm. Nullum capitale peccatum, quantumuis
mali euitandi gratia,Gfle committendum. Mortalis culpx reu m,neque ,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ecclefiaftica dignitate potiri,neq; ei parendum. Chrifma,amp; no-
bçQ ^^^ynólionem,interfacramcnta haudquaquam contineri. Cöfeflionem fadam, cuique fatis eile. Baptifma è fluuiatili fat aqua conftare.
Qtk ^^^horum vfum,quxftus gratiaadinuentum. Templum Dciy terrarü eife coanäari maieftatem. Sacerdotij veftes, al-^PP^t^^tuSjUc cætera talc genus,in cairum,veluti nullius mometi, fuif-^^perta. Euchariftiam quoq; loco ac tempore poftulantibus daripofi'e.Sa-K
-ocr page 426-38d ANT. B O NF I NI I RER. V N G AR.
cerdotiq; conficiendx Euchariftiæ vbiquc ac femper liberam efle poteftatciü, diuinis ad id tantum verbis opus efle. Frulh'a etiam eorum fuftragia impetrari,nbsp;qui inter Diuos relatifunt, quando nihil adiuuarepoflunt. In Canonicishonsnbsp;tempus fruftra teri. Nullum diem, prxter Dominicum, feftum haberi. Fetiasnbsp;Diuis inditäas reiici oportere. Nilieiunia flbi promereri. Sbincolepus PW'nbsp;genfis Ar)tiftes, loannis Viclefii voluminaad fe dcferri, coadoque Dodoruinnbsp;conciliojin foro concremari iuflit. loanni prædicatio interdiâ:a,amp; adiedst nu-næ. In victim ille rediit,vnde olim cognomen acceperatjfuflragantemfibilo^^*nbsp;dominum nadus, hæc eadê coadæ plebi prædicare occpit. Multa inRom^'nbsp;num, cæterosque Pontifices indies maledióta euomere. Ad conciliandosp'^nbsp;pulorum animos,décimas dicere haud fecus ac eleemofynashabêdasnbsp;feflorum cuique efle liberum cas pro voluntate dare, ad foluendum nullonbsp;cogi polie. Nondumeuchariftiæprophanus error emcrferat,hancnouamp^^nbsp;ftcm Petrus Trafenfis induxerat, quod quidem oppidum ad Albimfluuiumnbsp;turn eft. Hic àTcuthombus eiedus, quum prauis opinionibus laboraret)Pnbsp;mus fub vtraquefpecie Dominicum corpus miniftrandum efle profitebat nbsp;Eccleliâ infcitiæ non mcdiocris infiniulans,quæ fub vnatantùm fpeciePnmnbsp;dum edixerat.Id Saluatoris ore prolatum,Niflmanducaueritis carnenifibj^^nbsp;minis,amp; biberitis eius fanguincm,nonhabebitis vitaminvobis.Cæterilen* j)nbsp;hac contagione coinquinari occrepere. Vencellaus Rex quauis iniquo ibnbsp;moaudiebat, correptus tarnen ignauia,peftem hancimpune gralïarip^-^^^pinbsp;tur. Sbinco præful quumnullam,ad coerccndambanc labem, inRegcoPnbsp;inueniret,ad Sigifmundum fane confugit, obfecrans fimtil amp; exclamans,nbsp;bantidudum orthodoxæfideifuccurrat. Perniciofam populi menteshait^ jnbsp;obrepfîflefignificat,facrascæremonias, amp;myfticacun(ftaincæftari,nib .nbsp;prouideatur, catholicam Ecclefiam ire perditum. Se in Boemiam pf^P pypinbsp;lediturum Sigifmundus afiirmat,amp; diligentifllmè myftcriis profpedurû- .fnbsp;negoci^rum mole tempus diflertur, Pifonij Sbinco diemobiit, cui Alb^nbsp;fuftedtus eft,Bocmicagente natus,inauditæ auariciæ deditus : quandoqi^^^j^,nbsp;rogatus,quem fonum moleftiùs audiret,MaxilIarum,inquit,ofl'a frangen'^nbsp;Ladiflaus ea tempeftate RomanamEcclefiam infeftabat, aduerfuslo^*nbsp;pontificem maximum,grauiflimum bellum gerebat. Pontifex defenfan*^^ .pnbsp;clefiæ gratia,integram peccatorum remiflionem,publico omnibus edid^^^cnbsp;fim indulferat,qui in Pontificium hoftem arma fumèrent. Q^m edid^^*^ pt,nbsp;inPragenfibafilicarecitaretur,tres è plebehominescontinuo inclam^nbsp;loannem Papam Antichriftum cfle,quippe qui crucem in Chriftianosnbsp;rit. Hi Senatus imperio fubindc capti, in vinculaque coniedi funt, fad^ i/nbsp;tione, populus occurrit,dimitti homines expofeit : mox Senatus oratio nbsp;catus, arma depofuit, defidit tumultus. Proxima node de his capitalenbsp;ciumfumptum eft. Quum èprætorij foribus cruor effluxiflet,patratxne^^^j-p.nbsp;cit indicium, quod vbi populo fignificatum eft, tumultus redintegratut gt;nbsp;muntur arma,ad prætorium vndique concurfum eft. Erepta cxforiimnbsp;aurea purpura inuoliÄnt,circa omnia templa hæc per vrbem eflerunt, P^^wnbsp;næ fedæ facerdotes cum his panter exclamant, hos pro fandiflimisnbsp;habendos, quando pro Dei teftamento fua corpora expofuerunt, corfFjii'nbsp;Bethlehem ifi facrario non finearomatibus recondita funt. Poftquatnl^nbsp;perqj conclamatu eft,foluta multitudine res pacatur. Paulo poft adnbsp;tiam Sueuorum vrbem conuentus indicitur, conuenere frequentiflïn^* pj.-'.nbsp;ftianæ reipublicæProceres ,ibi de rebus Boemicis agi cptumeft. .fij'nbsp;tandem prouinciæ gratia,Sigifmûdo,qui vt infra refer etur, ad Romaninbsp;dignitatê euedtis erat, loannem Husamp;Hieronymum ad fynodum pji^nbsp;cerlî ; acciti veniunt, loannes ætate amp; audoritatc maior, dodrinanbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j|ii'
fnperior Hieronymus : ledi ex omninationepatreseruditilfimi, quicu diofifliinc difputarcnt. Oftenderunt horum dogmata à diuina lege^^nbsp;moribus nimis efle aliena,demû hos orant,ne plusEcclefia fapere
-ocr page 427-DECADIS HI. LIBER II. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;387
Uionentcs ad falutem, non ad pcrnicicm fapere oportcrc. Ad hxc illi pertina-ciùs inftare, dicerc fe veros effe Chrifti difcipulos, Ronianam Eccleßam ab Apoftolorum fententiis admodum diffentire, opibus amp; delic;is obleélari, am-plifTimos afFcdare dominatus. Prouentus Eccleîiæ, non (vt fas eft) pauperibusnbsp;linpartirijfed inluxum amp; intempcrantiam erogari, nullum maledicendi genusnbsp;prætermittere. Ad poftremum, quum rogati nequemutare fententiam, nequenbsp;felipifcere vellenc/andorumpacrum decreto^incendij damnatifunt.De loan-prius fupplicium fumptum eft,pauló poft de Hieronymo adunijVtcrque in-audita anuni forticudine rogum obiit5nulla miferabilis vox audita. Ambo in i-SUtsingreflu hymnum cantauere, quod vix flamma amp; fragor incendij inrcrci-Pite potuit. Cineres,ne raperentur à Boemis, in lacum proximii difperli. Roginbsp;°luni,a difcipulis erafum,in patriam relatum,amp; pro facro habitum. Vterque ânbsp;oemis inter Diuos relatus,folennisqj vtrique dies publice conftitutus. Seda*nbsp;^orcsexin,amicorum opera,quædam à Rege templa extorquent,vbi fuae plcbinbsp;Pjædicare cperant. Ad Glatoniam, nobile Prædicatorum collegiû euertunr,nbsp;primum in Boemia cnobium,Huftitarum impietate ruinam dédit, quodnbsp;/ificiis amp; præftanti facrarum rerum apparatu iuxta pollebat. Deinde oppida-vicatimque in magnificatempla fæuitum. Item celeberrimum Aulx regixnbsp;quod ad Moldauiæ ripa fitumeft, quaMyfafluuius eum influir,nbsp;ft corpora c5debantur,pari îacrilegio abfumptum cft. Præterea adca*nbsp;milia conuenere, quibus in patentibusnbsp;trecentas menfas erexifl'ent,fub vtraquefpecie data eftEuchari*nbsp;tiltnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;vehementer abfterritus, ne corum in fe arma verteren-
abrogâretur,Corandæ tarnen Presbyter! concione liberatus ß Viflegradenfem arce fe recepit, paruo tantum fluuio a Praga dißundam.nbsp;tunbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;deinde nouum,cui Cuniragigæ nomen eft inditû,quodad quar-
^abvrbelapidemipfeconftruxerat,cumpaucisabiit: adSigilmiindum rc-Uæ Oratores mifit,qui auxilium implorarent.Mox Confulij^us No-la Pq '^^ftatis Pragenfis edixit, ne vlteriùs Dominicum per vrbem corpus, cum ^pa ab hæreticis circumferri paterentur. Contra illi pridie calendas lulij,nbsp;lui Carmelitarum bafilicam conueniflenr,Euchariftia,contempto Con-^^P^riOjper vrbê circumtulcre, diripuere domum facerdotis, qui a pro-^^^^^^^æntis plane diflenferat. Mox fado tumultu, circumuenere prx-h ft^^Confules vndecim metu perculfi,fuga fibi faliitem compararunt,cætc-intercept!, ex altiftlmis in forum feneftris de-except! pariter,amp; dilaniatifunt.Vencellaus intereanbsp;^°^^eptus,grauius laborare ccepit. Exin duodeuiceno die, fignatis hx*nbsp;nominibus, quos morti deftinarat, dum fratrem aflîduc vocitat, amp;nbsp;auxilia anxiùs cxpedat,prius humanis exceflît,quàm Sigifmundus, nbsp;Venceflaimortem,loannesZifcaquidamnbsp;^^^^'^ligtiobili genere,Trofnouix ortus,vir tenu! ccnfu,in aulaapucri-bello impiger, ac ftrenuus, altero captus oculo, quem per certa-, item cui ferox ingenium, amp; indomita rapinarum libido inerat.nbsp;contagionc infedusjcoada facrilegorum manu,in cætera, quæ fu-'^pti^^'^^htempla fecit impetum : comminuit Diuorum fimulachra, Chriftinbsp;fregit imagines, Carthufîêftum cnobium, vetuftumquidem,nbsp;opéré ccnftrudum diripuit, fuccenditque. E montana turba circi-h \^y^^'^!^ê^^^'^^^^c^nimulieribus defcenderunt,Huflîticalabe coinquina-^^if Confulibüs,prx timoréplebis, cibaria publico fumptu décréta, hinbsp;PeU^^^'^'^^^Puas copias afciti. Zifcamadlocum profedum, quem Cruces ap- ^^g^us hæreticorum numerus eft fcquutus. Ad eum profedô locumnbsp;'IUqçJ circiter milia conuenere, quare audentiorem impij ad maximumnbsp;^ucinus animû concepere. In eo conuentu,multa aduerfum Sigifmun-^^tj g æP^rem, que regni hxrcdem, fuisqj conatibus infeftiftimum efie noue-^ogitata amp;decretafunt. Poft hxc Zifca, Coranda duce, Peizinam con-
K ij
-ocr page 428-388 ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R.
tendit, vbi complures eiufdemfadionis elle fenferac, vrbem confeftiminpo teftatem fuam redegit,validoque prçfîdio confirmauit.Qui ad Cruces reman'nbsp;ferant,arcem Viflegradenfem inua(êre, quam negligentiùs afleruariintelligC'nbsp;banc. Regina intérim anxia,cui Sophiæ nomen erat,diucrfa trahebatur, quo fcnbsp;modo tueretur, baud facilè fuccurrebat. Sigifmundum crebris nunciis ope®nbsp;orabat,necnonamp;vicinorum auxiliapetere, in parteis omnes verfare mente®.nbsp;amp;Deûmhominumq5fidemimplorarc. Nimirum haudquaquam proboSigi*'nbsp;mundum cofilio vfum tune omnes affirmant, quippe quem in T ureas, qui ia®nbsp;pridem fe caftris exuerant,arma prius mouere, quàm laboratem Boeniiam p®*nbsp;tere,libido inceflerit. Q^od fi Pragam cofeftim exercitum duxiflet, antequa®nbsp;hæreticorum vires coaluiflent, nunquam Germania tot incendia fubiilTet. Hl®nbsp;verOjdum bello T ureum laceffiere pergit,B oemiam amifit,amp; V ngariâ non às-fendit, quum fer um eius foret auxilium. Regina cumTenchone Vratembe^'nbsp;genfi,regni gubernationem obiuit. Comparatis regio fumptu copiis,arcé P®'nbsp;genfem,amp;: minorem,quq arcifubiacet,ciuitatem præfidio muniuit,adpontc®nbsp;Moldauix turres erexit, vt hæreticis tranfitû inhiberet. Contra illipcrrcgnu®nbsp;paffim conuentus habere,follicitare populos,hos minis trahere, illos blandit®nbsp;allicere,fuis vrbem hominibus complete, demum dies noélesqs impenfiùsnbsp;ccrnere,quibusrerum fummamartibusoccuparent. Cumhis Petrus Stere®'nbsp;bergius ad Benediéli infula conflixit,prælium æquo Marte diremptum. In P®'nbsp;ga adauda impiorummultitudine,pro ponte pugnatum, quum multi vtrinq^®nbsp;cecidiflent,pons tandem in Huffitarumpoteftatemredaôfcus eft.Moxquu®**' ,nbsp;edelcs in altiorem fefe partem recepiflent, coniunôlis animis vnà certainen ®'nbsp;ftaurarunt: quinis diebus affiduo pugnatum eft, multi vtrinquecæfijn^^^^^nbsp;magnificæ domus igni abfumptæ,prxtorium infimo loco fitum quoque ine^*^nbsp;fum eft. In bac fumma rerum perturbatione,intcftinoqj bello,legati Sigil®^^nbsp;di Regis interuenere,regni,Pragæque gubernationem iuxtà fufceperunqlb^^nbsp;reinduc^as,vtVilTegradenfi arcereddita,ciuibusadSigifmundumOrato^nbsp;mittere,cum eo rem fuam tranfigere liceret. Zifca,Pele2inam, Pieftam,^'^nbsp;quæcunque loca ceperat, vitro reftituit. Pada conditione, externihxreti® nbsp;fernere vrbem,gubernatio amp; præfedura vrbis à Confulibus recepta.Qj®®®nbsp;aliquanto pacatior exin vrbs faóta,catbolici tamen,qui excelTerant, redirenbsp;aufi, Sigifmundi Regis aduentum expedabant, cuius præfentiafetuto innbsp;permanfuros fperabant. At Ipes omnis,perlelt;ftis eius literis,intercepta,nbsp;quibus ille baud aliter fe regnum,ac pater Carolus prouinciam,gubernaturfnbsp;efle fignificauit. Hine fedam fuam eieótu iri bacretici intcllexere,qux rego^^^nbsp;te Carolo nondum emerferat, quare magis ac magis exacerbantur. Saluat^nbsp;noftri natalibus,Brunnam,quod eft Morauiæ oppidum, Sigifmundus anu^ j.nbsp;adcurrére illico Pragenfes, veniamque fupplices exorauere. Venia eaco^nbsp;tione data, vt catenas amp;:repagula, totaex vrbedeponerent, fuos accipet^*'^^nbsp;giftratus, eisque rite parcrent ; acceperunt illi præ metu conditionem- Mnbsp;noui Regis aduentu, ingenti Primores regni lætitiacorrepti, nuncupati®nbsp;eum votis cxpedabanflhdmittcbant vrbes, Præfedos à Rege miflbs, amp;nbsp;obfequium iamdudum fefe omnes accommodabant. Q^d fi Brunna tuncnbsp;éla Pragam ipfe venfifet, nemo profeólö dubitalTet, quin Huffitarum pc®^nbsp;ta penitus Bocmia exceffiflet. Sed in Slefiam Sigifmundus iter forte diuercit^»nbsp;ratiflauiamque perucnit,qua£ caput gentis eft. Itineris caufa fuerat, qu®nbsp;fulatum, que nuper illic inftituerat, populus faóta feditione trucidarat.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i
ingrefius,re cognita,a fccleris auétoribus fupplicium continuo fumpfit-Î quum Pragenfes audiuiflènt, veriti V ratiflauienfium exemplum, à Sigi®nbsp;do palam defecere. Cenebonem Prxfedum arcis,largitione corruptuin^^nbsp;dionemadfciucre : buius bteris, cundis populis edicitur, ne quem Sign®nbsp;do aditnm præbeant, quando Sclauonicæ linguæ boftis fadus eft,nbsp;gno molitur, Marcbiam antiquam, Prutenorum ordinibus, iure pigriorisnbsp;garit, alienarit Brandeburgenfem, loannem amp;: Hieronymum, viros
-ocr page 429-DEC ADIS III. LIBER II. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;385
éljflîmoSjfynodi auóhoritate cremarit,antiquaritfacraillorum dogmata. Zifca, fad:adefc6tione,aduerfus Catholicos irruens, cosfudit,fugauitque. MoxAu-fcam oppidum, quod ad Lulinicium amnem fitum eft,petiit,vnde Procopiumnbsp;VlricumqjfratreSjorthodoxsc fidci charitate præditos,necmediocremquidemnbsp;populi partem,Huflitarum labe coinquinatam,eiccifle noucrat,breui hancob-udionemexpugnauit,diripuit,amp; incedit. Liczium caftellum mille paflibus inde remotum, quo fe Vlricus cum familia totareceperat, vicepit. Vlricuscumnbsp;vniucrfa domo cæfus, vni data venia, qui cæteros trucidauit. In hoc vefaniasnbsp;niagnæ fucceflu,quum ciuitatem muro turribusqj munitamnon haberet,ine-*0 lufdemfluuij ripa, locumoóto ftadiisab Aufcafemotum elegit,quern mnib.nbsp;niunitionibusqj non paruis obfirmari iuflit; vt tentoria quifque fixerai, ita do-jnos ædificare præcepit. Ciuitati,Taborà caftris nomen inditum, quando Ta-Dor Vngaricè caftra dicunt : haec inter duo fluminafita, veluti irtpeninfula, ficnbsp;^*^te locique natura munitur, vt vix vnquam capi poflit : tutiflimum id hæreti-cotum alylum Zifca efle voluit. Nicolaus monetx Magifter,amp;; Sigifmudi Pro-^ürator,in ßoemia cum equitatuà Rege miffuSjT aboritarum vires auxit,quip-ltd quum in regnum venifletjVtZifcç motibus occurreret,ex improuifo abnbsp;Otte petitus,armis amp; equis exutus eft, vicus incenfus, Nicolaus in arce ferua-Qtitim veró,vti Aphrica,femper aliquid noui apporter Boemia,longe fu-^'^¦'Qteabfurdiorhærefis emerfit, quæ Adamitarum didta eft. Piccardus qui-e Belgis,traiedo Rheno,in Boemia pcnetrauit, qui præftigiis quibufdam,nbsp;'^itacalliditate fidemfibi cocilians, magnam in fuum dogma multitudincmnbsp;^git. Et occupata infula, Lufmicio amne obdudla, fe Dci filium cfl'e profite- nbsp;j^^f^^fjfeftatores nudos incedere iubebat,appellate fe Adam,promifcua connu-^^tndulgcre. Item pro libidine quifque mulierem apprehendere, amp; m Adænbsp;^peftuni adduóla,dicere, in hanc fpiritus meus incaluit; contra ille refpon-, Crefcite multiplicamini, amp; replete terram. Hiccæteros homi-%ieruos vocare,fe tantum, amp; hoc modo natos, liberos dicere. Hine auadra-5o cg'^^^'^P^oximas villas homines prodiere,ftri(3:isque gladiis plane graliati,du-interfecerunt, quos diabolifilios afterebant. Verumnbsp;æ Bæc adZifcas aures perueniflent, Adamitx,referuatis duobus,vnde fuper-ref^°^°^C^^etur,ab eo ad vnum omnes interfelt;ftifunt.Mulieres,qux fuperfue-P.alam afteuerabant, quicunq; veftibus, amp; præcipuè fubligaribus vterentur,nbsp;n^^^^^^quameflc liberos,ab Vlrico Rofenfi coieótas incarcerem,nbsp;nbsp;præ obfti-
pettinacia inaudita,incedio expofitas,cum rifu amp; cantu feruntfub-Sigifmundus, tandem profanis fadfionibus, amp; populiperfidia Sclefîæ ducibuSjCumexercituBoemiamingreditur.Grçcium,nbsp;Cuthnam hoftili animo petit. Cenchonem ad reddendam arcem Pra-^^^'^^^^5P^o^ifiisimpcllit,quatuormiliaequitum, quivrbeminfeftent, nbsp;fçj. collocat. Cencho bina proditioneinfignis domum reuertitur. Pragen-redaólijZifcamaccerfi iubent, quiquum vnàcumTaboritis
° ^^fttiflet,vrbem continuo in poteftatê accepit,arcem repente,quia non di^ tUodo quàm inedia capi poterat, acerrima obfidioifB circumuenit, occlu-^^^^tiSjUe quid commeatutim inferatur. Sigifmûdus autem,ne præ-Pennbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;, quos arci impofuerat, fame laborare pateretur, ferro viam a-
XQj.^-Ctbaria,amp;quæcunquc vfuifuere,intulit. Moxaccerfitisè Germania au-obfîdere decernit:acciti hi primùmadfuere Principes,Saxonum, Albertus, Auftriæ Dux. Coaétisnbsp;cophSjVrbs oppugnaricpta,amp;diebus circiterduobusamp;quadra-Interea Sigifmundus, vt regalibus facrisque Boemiæ in-initiandus eflet, è metropolitana æde regni coronam accipit, amp; ànbsp;Metropolita, qui Vefphala genre hatus, in haerefim poftea concidit,nbsp;f^jj^^^plennibus rite peraâ:is, coronatur. Mox regalibus potitus infignibus, vtnbsp;vrbemoppugnaret,animum aduertit. IntereaRofenfes Regu-^rageri Taboritæ caftra tenentes, à Nicolao Hus, quemZifca cum ali-K iij
-ocr page 430-55)0 ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R.
, quot cohortibus co miferat, amp; vieil amp; caftris exuti funt. Græcium Regina; hoftibus expugnatû. Mons Vidichonis,qui vrbi immincbat,ne àfidelibus oc-cupareturjà Zifcaanticipatus eft, amp; impofito prælidio municus quem quuWnbsp;Mifnenfis Regulus expugnare contenderet, id non fine magna fuorumiaduranbsp;tune aufuni fuifle ferunt. Nam quum Mifiienfes iam cacumen occupaiTcntjiflnbsp;partem coaôti,quæ præruptaerat, dum hæreticos inde deiieere fiimmis viribusnbsp;conantur,ipfi partim caefi,partim capti,àmontéve deturbati. Q^re Sigifinun*nbsp;duSjdefperataviôtoria, Cuthnamreuertitur. Zifcacedente Regevrbanainpo-teftatem adeptus,hæreticorum facerdotum dccrcto,ad bafilicas amoliendas a-nimumadiecit, quando illi,Deorum nulli, præterquam vni Deo,tcmplumdi'nbsp;care fas elfe diccbant.Quarc cnobiâ,multaq5 facracollegia Sacerdotum,vnonbsp;impetu in vrbe euerfa:quod quum ciues ægrc ferrét, quia decorum vrbishiu^nbsp;admodum feedatum efle videbatur,feditio fenfimin vrbe oboritur.Zifcaintf'nbsp;ftinumfuæ fcôtæ bellum formidans,cum fuis ad Taboritas reuerfus,vt periui'nbsp;manitatem hæreticum amplificaret imperium, ad multa fidelium oppidaar-ma vertit. Pracatum expugnat, vbi ne fexui parceret amp; ætati,vniucrfam opP*'nbsp;danorum multitudinem, quæ in tcmplum fane confugerat, iniedoignic^^'nbsp;buflît.Dumhaec omnia geruntur,arx Pragenfis, aliquandiu abhæreticis obi^'nbsp;fa,oppugnatur.T anta rerum inopia præfidium incelfit, vt diebus aliquot cqu*nbsp;na carne vefeeretur, itaque de facienda deditione necefiitas decerniiubet-extremum équités, ni Sigifmundus adpræftitutumdiemadfuerit, dedition^^nbsp;pollicentur. Itemhæc adieda conditio,vt veniente Vifl'egradenfes Rege*!^*nbsp;efccrent. Adpræftitutum diem Sigifmundus adfuit,cÔditionishaudquaqua^nbsp;admonitus,per anguftum fub arce locum ingreditur, vnde à fuis facile defc^nbsp;poterat: oborto à Pragêfibus impetu,magnam fuorum cædem pcrpelius/^;'''^ inbsp;feda abire coadus eft.Ibi è Morauis Proceres quatuordecim cecidere,eXJnbsp;garis, cæterisque nationibus baud pauca multitudo. Arcem ex compado*nbsp;genfibm équités dedidere. Zifca Booflaum interea Regulum,cui Cygti^,^îpnbsp;gnomen fuit, qu,i grauibus fæpe cladibus hæreticos olim alfecerat, innbsp;fimo eius oppido vi ceperat,pellexerat in hærcfim, amp; prohæreticisexerc^'^ pnbsp;dudare coegerat,fed quum is paulo póft tempore adRhtium, Auftri^nbsp;dum,copias duceret, lethall vulnere cofoftus interiit. Deinde vtrapinis^P^^,nbsp;fidiæ fimul ipfe confuleret,Zifca in Pelezinenfi agro quina coenobia,opibii^nbsp;dificiisquepræclara,combuftit. InCladronenficnobio,quodarteamp;^^^'jnbsp;munitiifimum erat, præfidium impofuit. Sigifmundus hucpræfedosali^î^nbsp;cum cohortibus amp; turmis equitum repente mifit, qui vbi in hoftium coUnbsp;dum venere, à Zifca turpitcr fufi amp; fugati funt. Mox vniuerfa «à Sigifnj'J?nbsp;Boemiadeferta eft. Zifca Pelezinam deinde profedus, obfedir, verum P^j,
» rata vidoria, Comitauiam venir, ne ignobile quidem oppidum : quod*!^^^^^ paucorum dierum obfidionevi cepifi'ct, vniuerfum populum cum fa^^^ ][,nbsp;tibus,qui ad templaconfugerant,petita incalTum venia,iniedo igni abPan^^^nbsp;fed mox impiæ temeritatis fuæ pnas dare cpit. Zifcalufeus erat,quufl^^nbsp;bum oppidum, acciti?Taboritarum Orobitarumque auxiliis,quos Fratr^^nbsp;pellare mos erat, obfedifletjdum fumma vi capere cotendit,altcrumnbsp;erat,oculum fagitta confoflus amifit, Pragam extemplo tranfiatus, cura^^-jj^nbsp;nere,lumine caruit.Ne ex hac quidem oculi iadura, nefariæ mihtiæ curaP^^^nbsp;termifit,quin amp;eo magis cçcus cæco populo dudor placuit.Brunnam,vP^^^qjnbsp;gnum Sigifmundus præfidium impofuerat, Pragenfes expugnarunt, Vùii,nbsp;(vt aiunt) ætatemad intcrnecionem vfq; fæuitum, perquam pauci vitau^nbsp;Pofthæcab iifdem BrodaTcuthonicaj cæfo præfidio, inpoteftatemre^^^nbsp;qui paulo póft Cuthnam, complurcsqj alias vrbes in deditjonë acceper^'nbsp;ad Pontem oppidû,à Mifnenfibus poftcirum,peruentum eflet,occurretinbsp;Xonibus,quorum vires admodum formidabant,illico rcdicrc.Sigifmuu^ j,jjnbsp;iniqua hucufquc fortunavfus, nondum animo fuo exciderar, cuiqti^^^jj^tnbsp;hæretica ftrage foret antiquius,omnesimperij RomaniElcdoresadmu^^j^f-
/
-ocr page 431-D E C A D I S 111. LIBER IL nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;351
®'^feftuniDiui Bartholomæi diem,earn Boemias partem, quæ fpedatad ^^uin,excôpofîto adorirentur,fe verb cum Vngaris,quç ad exortum foils per- nbsp;^etjinuafuruni elTe lignificat. Ad præftitutum omnes diem alFuere, in primisnbsp;^aguntinus metropolita, Palatinus Comes, Saxoniæ, Brandeburgenliumquênbsp;Reguli,amp; quam plurimi ex Alamannia Pontifices,tetrarchxqj militem mifere.nbsp;Soezium obfedere,locum profeótö munitillimum,quodquumvi cape-^equiuifTentjagrum longe lateqs vaftarunt. quum ad ftatum diem Sigifmunnbsp;^snon adeflet,obfidionem repente foluere. At ille cum ex Vngaris,Morauis,nbsp;n , ^¦^^^^^^e^ercitumcoegiflet,ad Saluatoris nataliaBoemiaminuafit,non-Ha vi oppida cepit, Cuthnam per deditionem in poteftate fuam redegit. Sednbsp;^ente mox Zifca,infeliciter dimicauit,quando rcformidato exei agmine,innbsp;r imo fere congrelfu terga vertit, Sc in fugam eft'ufus, magnam partem nobili-cumimpedimentis amifit. Cuthnamincendio abfumpfit, quamTabori-ipiopter argent! fodmas, Antichrifti crumenam appcllabant. Zifeam, quumnbsp;diei itinére Imperatorcm Sigifmundum à tergo infequeretur, magnafu-^tium præda ditatum ferunt. BrodamTeuthonicorum exin à Zifca expu-incenfam tradunt. ImperatorIglauiam amnemponte traiecit,Piponbsp;°'^entinus,qui quindccim milia equitum ex Vngaria duxerat, quum per gla-^0nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^^crfaceret, ea prx multitudinis pondéré diflbluta, in amne quam pluri-
fiid nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Zifcavidtoria mfolenter elatus,qua Romanum Imperatorem
dnlugaratque, multo quam antea furiofiùs in facra templa defxuiit. Cui crat,nufquam Diuorum ftatuas pidurasve perpeti, neque per-iiicerdotes in facro habitu rem diuinafacere, vnde ne mediocres qui- nbsp;ïüa Zifeam Sc regni Proccres immicitiæ intercelTere. Confules Pragæ,nbsp;^er' ^poftatæ Præmonftratenfis infolentiam grauatè ferentes,eumcum cç-JL e auótoribus, qui forte nouem fuerant, iulTere in prætoriû accerli,nbsp;fe aliquid cum his de republica agere oportere : quum acciti ve-lnj^^'^^-isextemplo clàm à lictore obtruncati funt. Confules re patata, fo-fov abiere,apparitores incauti, dum locum cædis aqua proluunt, cx-0(5nbsp;nbsp;cruorem per aqux duâum forte in forum demifere,vnde patratx cxdis
tuj°'^^^f^Qicio,acindicium facinus occultum aperuit: hinctumultusexor-dis' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;conuertir,prxtorio vi expugnato,ciues vndecim, huiufee cx-
,repente trucidati funt.Ioannis caput,qui fanétilTimi virilo-iier nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;, à mulieribus cum vlulatibus, diebus aliquot per templa prxre-
eft,amp; inter Diuorum monumenta reconditum.Eodem 'tempore Purgellinum, vbi paruum Sigifmundus prxfidium impofue-ïaùjnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;multi orthodoxx fidei cultores, cumvxoribus amp; liberis fefe coege-
k Perf^^^P^^^^^orum incuria, incendio correptum ell ; quicunq; ex incendio fu-^''^^te?'^r^^^l^^namfecontulerunt. Quàminiquaobhxreticorumimmani-tare Sigifmundus in Boemia vfus fucrit,fatis ex his,qux diximus,cx-^Xcrefcxtera,qux fuccclTerc bella,in tertium Librum, ne hic nimis ^âtjhaud incommode transferemus.
fl*
Jlt;ERVM VNGARICARVM DEÇA-
DIS TERTIÆ LIBER III.
E s C I O equidé, vnde illud accidere foleat,vt Principes,quos fingularibus animi dotibus Natura coluit,amp;: induftria exor-nauitjfortuna parum profperam nados elle vidcamus, immonbsp;itavirtuti in his infeftam camfuilTe ccrnamus,vt huic tantumnbsp;inuidilTe, amp; bellum indixilTe iudicemus. Id potilîîmû in Bruto , Catone, exterisque aliis legimus, qui honeftatis Sc patrix
^aijfær charitate duóli,iniqiiiflimo fato concidcre. Si ciiilatentio-obnoxiam efle dixerimus, incxplicabilia diuina iudicia cf-
^(T nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;oDnoxiam elle dixerimus, incxplicabilia diuina ludicia cl~
^fcinus, à contemplatione noftra prorfus aliénai lin au tem apercé, quid.
K iiij
1
-ocr page 432-ANT. B ON F I Nil R E R. V N G A R.
aliud in hac re potiiTimum occurret, quàm clariffimum indomitx virtutis excf citatnéntüm efle fortunamî In Boemico bello Nicopolitano,infelicemr^'nbsp;tulimus efle Sigifmundüm,amp;quaniuis magnanimitate,dementia,liberaliwi^nbsp;amp;c religione polieret,fucceflu. tame belli haudquaquam gloriari potuit. Qÿ*'nbsp;igiturhæretici c bellorùmeuentu magnos animos conccpiflcn^pleriqueho^'nbsp;morum Reguli, confulatüsquePragenlisj ad Vitoldum Lituanix Duceniot^nbsp;tores mifere qui eum Regem aflcifccrcnt ad capeffendum regnumhot^nbsp;rentur. Zifcx fadio his admodum aduerfabatur quippe qux liberos popu^nbsp;in regiamferuitutê aflerere,nec iuftum,necfas efleafleuerabatjamp;ineiuspfJnbsp;cipuè,qui ethnico ritu vitam duceret. V itoldus Coributum patruelem cuninbsp;obus milibus equitum in Boemiam trafmifît, qui à Pragenfibus hononHcf^^'nbsp;ceptus, rempublicam in mcliorem ftatum fane redegit. Nam cùmnobih^'*^nbsp;ociiqs ftudiolis fe facilem amp; benignum, facinorolis contra amp; infidiofisnbsp;lem,fcelerumquc vindicem præberet,multum fibi gratix hac artecompatä^'^'nbsp;Secundùmeius aduentum,Confulibus Senatuiqueplacuit,caftelluminnOinbsp;fitum oppugnare, quem Caroli lapidem appellant, vbiSigifmundumqu^tanbsp;militum centurias prxiîdio reliquifle nouerant.Trinis caftris idcircumuenii*^nbsp;in fextum vfque menfem obfidio produda,die noduque oppugnatio conugt;fnbsp;ata,quinque baliftis,quibus grauia faxa iadabantur, fine intermiflîone , jnbsp;tur, vaforumcirciter duo milia tabidiscadaueribus, humanisque excreiri^^,nbsp;compléta, inhoftem emifla, vt eum perniciofoftore conhcerent,nbsp;dum eft, vt præ teterrimo odore, omnibus ferè dentes caderent, nutarént'^'
Obfcili tarnen omnia tolerarunt, amp; bellum inhiemem vfque produxcre,o^ dionem tandem ita folutamfuifl'e ferunt : Fredericum Brandeburgenfcm*^^^^nbsp;gulum cum ingenti Boemiam exercitu inuafifle, prxdam, incendia,nbsp;tins cgiire,quare coados Pragcles extemplo ftatiua foluilTe. Ad hxc Vitol' ,nbsp;Vladiflai Polonix Regis precibus adadum, qui cum Sigifmundo inbsp;ad Vn^riæ fines fdus iniuerat,Coributum è Boemiareuocàfle.Solutabi^nbsp;tibus oDfidione,quum Boemos externis auxiliispriualTetSigifmunduSjqii* jj,.nbsp;ita deftitutos facile pofthaC fua imperata faduros arbitrabatur,fpe fua fallu® 'nbsp;nam eo magis illi præ defperatione furentes infaniuere. In primis, quicuMnbsp;intra Boemixfines de catholica fide redè fentiebant, domitarunt,deind^nbsp;gni finibus egrefii, finitimos omnes graui bello vexarunt, modo in lios,nbsp;in illoscruptione fada longe lateque cunda vaftabant.Quinamp; Zifcamii^^jjnbsp;ftriam vfque igni ferroque graflatum fuifle ferunt, Q^m callidus inabig^*nbsp;prxdaZifcafueritjhincintelligipoteft : quum adripam vfqueDanubije^^^f^nbsp;îafiet, omnes accolxinproximain infulamcoadum pecus tranfmifere, vtp,nbsp;phani populatoris vim euitarent.non defuit rapinx ingenium,vitulos,fu^5^^j;
nonnullos,quipernegligentiam fuperfuerant, ad oppofitamripamadduc** fit,amp; fubinde vfque adeo diuerberari,donee pecus, audito mugitu grtinn*nbsp;fobolis excitatum, prxnimio defiderio tranauit, amp; à collocatis circtirnué^nbsp;infidiis, in Boemiam abadum eft. Sigifmundumaiunt, quum eamnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;jjp J
non polTetjMorauiailBeatempeftate Alberto genero fuo, Duci Auftrix,lt;J^ ' fe dono, cuius gratia plerique ProCeresad HulTitarum infaniam déclinâtnbsp;Quanquam à remofiflîmis regionibus ad Sigifmundum auxiliaconueiii*^^^^nbsp;nequaquatarnen illi profuere. Contrà verôZifca,ab omni religione acnbsp;nitate deftitutus, eo feliciùs quotidie inlmperatore bella gerebat. Ericu®nbsp;Daeix Germanicx,amp; Petrus Lufitanix Regis germanus, quam Hilpani^P pnbsp;tcnijPortugalliam nunc vocant,ambo domi militixque prxftantes,nbsp;ino equitatu, nonnullisque cohortibus ad Imperatorcm venere,vt tot bc^nbsp;cumuentum adiuuarent,excitabâtur hxreticorum fxuitia, quam perpeu \nbsp;mumnefas elfe cenfebant. Quum auxiliaribus copiis Sigifmundiexcrcit jnbsp;aûxiflent,ad Lucemburgum Morauix oppidum caftra mouêre, menfe^Jf ,nbsp;pertinaciùs oppugnant. Procopius HuJlitarumlabeinfedus,amp;Zifca:'^^^i,(nbsp;pari crudelitate ac perfidia præditus, cui Morauix prxfeélurainhxretiO^j^j,
îo
DE CA DI s ni. LIBER III.
^ötftfnifcrant, inuitis lioftibus Lucemburguni ingrefluSjniiliteamp; non modica ^Wmcatiium copia oppidum compleuit, quarç fpe fuafruftratusSigifmûdus,nbsp;JQioncni foluerecoadus cft. Prxtcrca quum Mifnenfîum regulis Pontemnbsp;Auftam.quæ ciuitates ad Albim amncm fitæfunt, haudmulto ante dederat,nbsp;nasimpofito pr:elidio ab hæreticorum iniuriis tuerentur, Auftam Zifca vnà
1 ragenfibus obfedit, Fredericus Mifnenfîum Princcps, Landgraphiusqj vc obfeflæ vrbi opem alïerrent, c Saxonia, Turingia, Mifnia, ôe vtraquenbsp;3{ia niilitcm euocarunt,moxqj laborantibus Auftanis præfto affuere. Cer-lo £ ®^promnibus initum, diupari impetu dimicatum, amp; variante vtrihqucnbsp;°''funa,c fortiflîmis quàm plurimi occubuerc, fuperiores tandem hærctici fu-cnobilitate Burgraphij Mifnenfes,Chirporgenfes, Glicenfesqj Comi-Yum multis aliis cecidere,exhis nonulli,dimiflis armis,ad hoftis genua pro-uti, irritam veniampetierunt. Eo bello, nouem fîdelium milia defîdcratanbsp;'^^^^^'^emumpotitus hoftis, fundituseam euertit. Zifca totvidoriarumnbsp;^^cceffueiatuSjinQnmesinfolentiæ ac feritatis partes eftunditur.Religiofa,quçnbsp;/pcrfuerantjtempla deIet,Sacerdotes crudeliter infedatur,qui more legitimonbsp;aiuinatn facerent.Nobilitatem vfquequaque perfequitur,ex vrbibus infa-diCnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Pragenfes,quia imperata non feccrant,iram efFun-
»'^fipit agrum, villas incenditjiiullo detrimëtigenere fe abftinet. Pragenfes 1^ j'^-^)iniploratis magnatum auxiliis,inhunc arma vertêre:quib.quum fe bel-, ^^udquaquam parem elfe intelligeret, prælium detredauit. Intendit ad Al-fugam,ac parum abfuifter,quin in hoftium manus peruenftret,nifînbsp;.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pater,qui deinde regno potitus eft, per Pogiebracium oppidum tranf-
lui præbuiffet. Ncc ifta tarnen ope magnam cladem euafît, quando Pra-0 CS ad aüos pontes diffufi, traiedo Albi,vltimum Zifeæ agmen cohibuerc, 1 Q^iminitapugna, tergadare coegerunt, amp; grauiterinfedati, quàm pluri-?^oritas interfecere.Sed quum ad montium anguftias peruentum eflTet,nbsp; fauces montium quæ ab hoftibus circumuenirinoppote-ex 1 ¦nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iubet, ibi prælium redintegratur. Quum in anguftiis iln acietn
P icarenonpoflent,iniquo Marte pugnarunt, tria Pragenfîum milia ibi cæfa bcæteria Zifcafufîfugatiq;. MoxCuthnamfeftinat, Pragenfîum præfîdionbsp;Vrb ^'^.¦^^jfîerum vi capit, incenditq5. Pragenfes ibi deprehenfî, eodem, quonbsp;L ^bmeendio omnes abfumpti.Zifca è fortunæ dexteritate animum eo info-cft nnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;, Pragam verfus caftramouens, ad fecundum ftadium metatus
inteftinum inter fe bellum exor tum efl'e omnes intuerentur,non fo-p m caftris,vcrùm etiam in vrbe, cundi diflidium taie deteftari, hi Zifeam, Ig-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;illi incufare.Plerique Pragam dicere, caput gentis,fîne maximo fee-
j °Ppugnari non poftc,c gentili difcordia,Boemorum vires ad breue tempus Qu J cæteri muifîtare. Dumà Zifca vrbs acerrimè infeftatur, loannes nbsp;Datiir*^nbsp;nbsp;nbsp;I^ochezanæ cognomenerat, in vrbe Dei verbum publice profite-
vir iniulTu Confulum vrbe egrefliis, cum Zifca ita rem egit, vt vrbi fer'nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rcconciliarit.Sigifmundus autem, qui hoc inteftino bello hæ-
j^^corum vires breui labefadatum iri fperabat, audita rttonciliatione,ita ani-fte nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eft, vt præter Auguftalem dignitatem,non vi amp; armis,fed mu
hp * ^^^^^gidouibus,amp;pr3efeduris Zifeam expugnarcftuduerit.Huc res Im-^atoris redada fuerat, vt Cæfar Auguftus, quem non modo Italia, Gallia amp;
G nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Europa veneratur, homini ignobili, feni, cæco, prophano,
ri V p nbsp;nbsp;^æ-c^^^c:hæque,amp; omnium fcelerum audori,fî Boemiæ titulo poti-
ïc fgj bftipplicare cogcretur.Hunc pecunia honoribusq, fuperandum eiTe cen-jj gubernationem, magiftratum quoque equitum, ac in-tes nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ftipêdium oftert,fî Regem Sigifmundum nominet, eiuslt;^5 parite fnbsp;nbsp;nbsp;^^^^^^¦^^^^pitcoditionem auarus Zifca, Sgt;c quum ad Impcratorenx
fic adPoztoniam oppidum peftilëtia correptus obiit.id diuino bcne-Au nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Augufto nota inureretur. Moftrum feritatis,
Q hunianamanus conficere nequiuit, Dei digitus è medio fuftulit. Roga-
-ocr page 434-554 ANT. B O NF I N II R ER. V N G AR.
tus paulo ante mortem, Vbinam fepeliri mâllet, refpondif.Se iuberc,cuteeoj pus exui,cxutum volucribus ac feris exponi, curata cute tympanum obtcn gt;nbsp;eoque duCe bella geri^quod vbihoftes audiuerint, fugam rapturos illiconbsp;labatur.Taboritæ Zifcximaginem, Angelique calicem teneris effigicm,HT^nbsp;portam vrbis infcripfere,ftata quotannis huic facradecreuere.Eiusmorten'nbsp;niuerfus exercitus miferè dcplorauit,quum nullum Zifcç parem imperator^nbsp;inueniri pofle diccrent.Prænimio doloris alFcdu, in partes duas militesui'^' nbsp;pars vnaVcterum,Orphanorumaltera dida eft. Veteres Procopium excog'*nbsp;menro Magnum fibi optauere, Orphan! feleótos quofdamhabuere, quit'',nbsp;muni confilio bellum gererent.Seleótorum Princeps, quidam alius Procopquot;*nbsp;erat, ex cognomento Minor appellatus. ctfi pars vtraque inter fe quandoqnbsp;difl'entirctj ingruente tarnen extrema vi, iunótis caftris,Bella gcrebant. Cun'nbsp;beris ctiam vxoribus omnes in caftris vitam agcre,abominari ciuitateS)^'nbsp;urn amp; ignauiam deteftari/ub dio viuere,carrorum copiam habere, quibusp'®nbsp;vallo vterentur.Hi duo eXcrcitus egrefli, alter Sclefiam,Morauiam alter popquot;'nbsp;latur,finitimos excurfionibus Sc rapinis infeftant.Boemiam, Promiflionis'^f'nbsp;ram dicunt, Teuthones,partim Philiftæos,partim IdumteoSjMoabitâsvenoi®'nbsp;nant. Erat Sc tertius Orobitarum exercitus,cui Bedricus Presbyter Strafnuquot;quot;'nbsp;fis,qui diu Sclefiam oppugnauit,dux erat.Taboritæ fimul amp;c Orphan! in Aulunbsp;am erumpentes,Succiam obfedere,tribus fcrc diebus fine intermiflionc oppquot;' *nbsp;gnant.Oppidum Alberti Ducis aduentu,obfidione liberatû,qui cumhxrcnquot;quot;nbsp;inito certamine,quatuor horis ita variante Fortuna dimicauit,vt primis vtru*^nbsp;bellatoribus amilîis ad extremum is caftris exutus, amp; hoftes amiflis cutrib. aynbsp;ircnr.Paucis póft diebus Procopius, cui Rafæ cognomen erat, Rhoctiumoblf'nbsp;dit. Bohollaus Cygneus,fagittæ vulnereFaucius interiit. Rhtiumexpugnquot;quot;*nbsp;quod à Rhtis olim Fuerat ædificatum,rapinis Sc incendiis abfumitur,opp*'^nbsp;norum magna cædes editür.Burgraphius Madeburgenfis, qui oppido do®«^nbsp;batur,Pragam in captiuitâtem abduôbüSjin carcere diem obiit. Quumnbsp;gereretffur, Sigifmundus Imperator qui abrogatum fibi Bocmiæ regnû,lt;lquot;j,nbsp;paternum auitumq; Fuerat,iniquiifimo animo Ferebat,indi(fto conuentu,qquot;quot; nbsp;in Vngariæ Auftriæque finibus Ferè fitum eft, Bocmiæ Principes Pifoniu®quot;quot;nbsp;ciuit.Qmtm illiconueniflent, ante vrbem tetendere, ne intro ingrederêtutA'^nbsp;gifmundus ad eos egreflus,habita concione,multa de iure Fuo loquutus eft)quot;quot;nbsp;quo fe bello impetitum efledixit.Si quæ CaufæForent,quæpopulorum animquot;nbsp;à regia fide abalienarent,fe abrogaturum, amp; benignum tranquillumq:nbsp;omnibus Futurum pollicetur.Contra illi rebellionis caufam à RomanaEceft'^nbsp;exortam dicere,cuius decreto Fe hæreFeos iniuftè damnatos efle aflerebantonbsp;periorâbella idcirco intcrceflifle, vthonoriFuo BoemicSIuIerent. Benignquot;quot;^
hæcà Sigifmundo reFponFum, Fe generalem his oiFerreFynodum, vbift'a®*quot;^^,) nocentiam Sc dogma tuetentuf. At illi, qui armis, 8c non argumenté taliio :nbsp;Ferere c5Fueuerant,ad difputationis anguftias quum fe redigireeufarenc/o*quot;nbsp;Fectâdifcefîere. Poftquamhâchærefim MartinusPotiFexmaximusindicénbsp;repere intellexit,exteinplo Chriftianacfideifuccurrendum eflecenfnit- Ca'nbsp;nalem Vintonienfem,regia Britanniae ftirpenatum,in Germaniameumaunbsp;ritate Fumma lcgat,finitimas vndique genres in Boemos concitare iubet,®nbsp;datjVt SigiFmundo,quacunque poteft auôtoritate, opituletur,vrêinediouquot;^nbsp;fis ilia tollatur.Tres cogunturexercitus,in primo Saxoniæ Duces,vrbesq 4 ,nbsp;Stagnales vocantdn altero,Francones cum Brandeburgenfi Principe» ®nbsp;RhenenFes cum Othone metropolitaTreuerenfi Fecere ftipendia. he®nbsp;ri 8c Sueui,penetrata Fylua, ad MiFam caftrapoFucre,quâ Fuperiorc nootenbsp;chicho Cleuonëfisjhxreticorum princeps,è fidelium manibus eripuc®'; ,nbsp;mox reFormidato hoftis aduentu deFeruerc,TaconiamFubinde venere, i 4^^nbsp;machinas bellicas cum praefidio dimiFerunt. Mox oborto rumorenbsp;aduentus,in Fugam conuerfi omnes,neque à pudorc,neque à Cardinalenbsp;rari potuere, inftantibus à tergo hæreticis, hnpedimenta cumftanbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*
-ocr page 435-DECADIS III. LIBER IlL
HoftcS) adauétis c viétoriæ fucceflti animis,in Mifnam erumput, parfiili nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gt;,
populantes.Qmim per Franconiam pedem rcferrent,ab his Bambergenles i o rimbergenfesque multa integritatem agrorum pecunia mercati func. Sign-mundiis, quum rem male gellam accepiflet, nee fortunæ adhuc cederet ini*nbsp;quitatijNorimbergam propere conceßitjnoua Principum auxilia comparat.Iu,nbsp;lianus Cardinalis,omni fapientia ac vitæ probitate pra:celles,a Martino in Ger-maniatnlcgatus mittitur,vtloco Pontificis Bafiliefifynodo præfideac,amp; in Bo-emos arma cogat.Hie Norimbergæ Imperatorem conuenit,vbicumSigifmunnbsp;do expedicio magna decernitur, ad oótauum calendas lulias ftatutus eft dies.nbsp;Io Belli iumma Frederico Principi Brandeburgenfi demandatur, vtquaadTe-phnieftitcr,Boemiam adoriretur. Albertus Auftriæ PrincepSjChriftophorus-ßue Bauarus, amp; Fredericus Saxoniæ Dux,vnà cum apoftolico Legato,per Monbsp;lauiam iter in Boemiam facerc iubentur.Præterea Herbipolenfis, Bambergennbsp;^'s,Eftetenfisque Epifeopi, itemfocietatis Sueuorum ,.quamDiui Georgij no*nbsp;iidnangAugiiftalium vrbium,amp; Maguntini,Treuerenfis,Colonienfisque An-
A nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*
*^giarclinquunt. Deficuiuntin appendices regni, Boemiam tarnen penetrate ^onaudent. Contra Bocmi, qui dudumhoftem validiffimum adfore cogno- nbsp;Ocrant, fidelium villas ac oppida deftruunt, ex his neminem fuperftitem faci-Scilciberdium ab Orphanis vi captû,oppidani ad vnum cæfi omnes.Inter-^aaudito Boemorum aduentu.litre nroditio. fiue timor inanis ille fuerit. tan-
guft, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Optimatibus,Magiftratibusque fcripfit,fe Au-
tiii.j^°°^æ g*^^daRomamprofeâ:urum, vtquuin anno falutis millefimo 1410.
--_______I..;.. .iC .J.-I_______ _____
596 ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R. phanisjT âboritis,amp; plebe,honeftiflîma legatio âd Synodum deftinata, trecefl'nbsp;torum comitatus equitu huic addiétus. Legati fuerc, Guilielmus Kozka, Pro'nbsp;copiiis excogrlomentóRafuSjloanncs Rochezana,Nicolaus Galetus,Tabon'nbsp;tarum faccrdotes,5£ Petrus Anglicus, elenchorum afgutiis inftrudus. Quuinnbsp;Bafileam veniflent j in cohuentunï facrum admiffi, benigna apoftoliciLcgî'*nbsp;oratione funt excepti,multis ab eo verbis ad refipifcendumhortati funt. Qû?'nbsp;tuorigiturarticuli ab his ad Synodum rclati, De eucbariftia fub panis viniq^nbsp;fpecic fumenda,De ciuili dominio, qubd clericis intcrdiélum efle afleuerab^t)nbsp;De libera verbi Dei prxdicatione, De publicis denique delidis nullaracioi^nbsp;toIerandis.Selcdiè Boemis dodores quatuor,ex patrum ordine rotidcin,nbsp;bus quinquaginta de his difputatüm.Quum Huflitæ vidi,præ obftinata psf'nbsp;nacia haudquaquam cederent, mitius cum his agendum efle, vifum eftnbsp;bus. Oratores in BoemiamàConcilio mifli, viriprofedo dodiflinii,amp;^ß^quot;nbsp;micarum artium perquam gnari,multa cum Bocmis agere cpere, quarenbsp;do pacis fpes, modo belli metus obortus eft. Inter agendum, inter Taborit^nbsp;Orphanos^ue,amp;: nobilitatem,cui Mainardus praèerat,eft orta diflenfio ac 0®nbsp;non mediocre. Proceres enim,amp; nobiles,refipifcendo fedicerc mifcros,qi'*rnbsp;pe qui quum Regis imperium abrogarmt, in Procopij Rafi feruitutem inci«nbsp;rint. Ilium imperiolîflimè dominari,pro libidine prouinciamgerere,tributa'nbsp;poncrc, exigere vcdigalia, habere deledum, bcllum pro arbitrio indicerc,*nbsp;dicare,xre capitéve muldare, neminem pari in deccrnédo aduerfariumd^^'^nbsp;fas fcncentias,ac verba fua,pro lege, pro decretis haberi, nobilitatem iuXW) .
que plebcm, illi feruire, amp; imperata face re,de mum nil Boemica genre uscfle. Quarcde inftaurandareipublicæ forma frequentiflimam concioinbsp;haberi oportere ccnfebant,in eaMainardus Cenfuit è media nobiliratcDii^'nbsp;deligendnm, ne imperium à Proceribus vfurpetur, viros huic confuld»*'.nbsp;cum Senatu adhibendos, vt Confulto omnia faceref.in eius fententianiopnbsp;pedibus iuere. Alfcio Rofemburgéfis,Dux declaratur,huic Maieftatisnbsp;fucre , Maiiiardo audorjtas rcmanfit. Quum ha:c Procopius accepilfc^nbsp;phanos amp;Taboritasad inteftinum bellum continuo fufcitauit. AdPele^i'nbsp;vrbem caftra mouit,quam fideles incolebat,graui mox earn obfidionccirci'nbsp;uenit. IntereainteftinumPragæ bellum inter nobiles,amp;Taboritas,Orpb^^nbsp;que fufcitatur. Mainardus, amp; Alfcio vidoria potitus, hxreticorum per®nbsp;contudit. Procopius,auditafociorum clade,foluta obfidione,Pragamnbsp;dit, vbiquum nullam iuftæ pacis conditionem accipere voluiflet,in^-'' [i-acie infeliciter deeertauit. CsefoTaboritarum Orphanorumque cxercir®»nbsp;euni Minore Procopió pari fato occubuit. A Cozca perniciofilfimuninbsp;retiCum cæfum efle, aliqili ttadidere, audorem vidoriæ, Mainardum renbsp;Quum multa captiüorüm milia è petfidamultitudine capta fuperfuiflentgt;nbsp;nbsp;nbsp;(
nardi cófilio in horrearedada, amp; ab armatis cohortibus circumuenra,!® igni abfumpta funt. Sicque prophaua illa multitudo, qux quum in eaftrr^nbsp;per Vitanl dcgeriqtetro horribili^j afpedu, aquilinis oculis, impexo eriir^z^nbsp;milfa barba,infano cofpore,hirfutis membris, dura cute, nigro Ferrugirr^^nbsp;colore fuerat, cumulatiflimas deprauatæ religionis pnas expendir. innbsp;Sigifmundus Imperator, Philippi Vicecomitis opeac virib. adiurus, in*^^nbsp;conccflit, parumque profpere deinde fuccedentibus rebus, diuturnisnbsp;tionibus aflcdus, Romamtädem peruenit, vbi ab Eugenio Pontificenbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pp»
Augufta cum diademate ornamcnta fufcepit. Nec multö poft quunr nbsp;nbsp;tpd
qui Germania ipfum euocarat, infenfus efle occpiflet, Italia abfccjfir, Q 143z, annofalutistrigefimofecundo,fupraquaterdeciescetcnum, accidiflc epnbsp;Nam primam Aquiigrani,fecüdam Mcdiolani coronam acceperat.Iwl^nbsp;fus, Bafileam iterintendit, vbi adhuc Concilium haberifenferat. jJnbsp;veniflet,diflidium inter patres offendit,quodEugenij gratia fuerat obofnbsp;Cæfaris Augufti prçfentiaamp;audoritatefedatum.Mox inBoemixfinest jpf'nbsp;rat,vt quid de rebus Boemicis agi poirit,intelligat.Quum Vlmam veniiinbsp;nbsp;
-ocr page 437-DECADIS III. LIBER III, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;55gt;7
uix ciuitatcm,amp;: in vlteriorc Danubij ripa litam,vbi Lycius amnis,qui Sueuos à Bauaris difterminat,Danubio imniixtus nomc amittit,Taboritarum Orpha-norumque cladcm audiuit.Faufto admodum nuncio lætatus,Oratores cxceni-plo in Bocmiam mifit,qui fuo nomine fapietiam,virtutemjmagnanimitatemqinbsp;Principum comnicndarcnt. Recentem, gloriofamque viéloriam congratula-rencur,quödprophanos,facrilegos,immanesq5 hommes c medio tulerint. Maximum a Chrifto optimo maximo gratiam iniuerinc, quia veræ religionis ini-micosextirparint, Proinde horcarentur, vt pro virili quiiq; fua publicam quie-tem in regno curarentji qua fupereffent beilorum fomenta,extinguerent. Ini-tarn iam pacem feruarent, qua nil Deo gratius, amp; reipublicæ falutarius facerenbsp;poflent. Seque demum Regem excipiant, quern fratri lucceflbrem, paterninbsp;auitique regni hæredem ius gentium efl'e iubet, amp; illi quoque fuo beneficio i-pfum Regem efle patiantur. Boe A^i grato Legatos animo acceperunt, honore-4ue magno honeftarunt. Qmim fe poftulatafaóturos afl'euerarent,coadho moxnbsp;¦figenti nobilium numero,ad Ratisbonam cum conucnere, Romanum Impe-^atorcm,acfuum Regem cofalutarunt. Qutim autem ab his feorfum Ciapoco,nbsp;Rochezana,Legatiq5 Bafilienfes,qui Pragæ fuerant,amp; fibi cum Boemis certonbsp;quot;^odo conuencrat,ad cum quoq; veniirent,Sigirmundus,quum initam de reli-S'onc concordiam recitalTent, approbauit, amp;: ex conuento cundla fcruari edi-° Mox Vngarorum efflagitationibus repetitus, fccundo amne Danubio de-primo Pifonium, deinde Budam venit, vbi ad reformandum return Ita-^^ia,aninium aduertit. Edidta multa,legesq5 varias edidit, varias nobilium liresnbsp;' cordiasque diremit, inimicitias quoque nonnullas extinxir, ociuminregno^nbsp;Wiirauit. Sedantequam vitra progrediamur, ôâquo fe modo cum Boemisnbsp;bCerit,enarremus,nonnullarum return,quas omißmus, eft repetedanarratio.nbsp;'^einicananquebella,amp;hærcticorumfctlç,itanos arebus Vngaricis diuertc-''^jVt ne inaudita illorum facinora interciperemus, nunquaad inftitutam Vnganbsp;^corum geftorum hiftoriam redire volucrimus. Quare de Bofl'enorum bello,nbsp;Jonbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;P^ulo ante indidum Cqnftantienfe cocilium, geftum eft, rité di^endum
c cenfuimus. Quum falutis annus quintufdecimus, fupra millefimum amp; 141 y, j^dringentefimum ageretur,Hernoia Spalethij dux,qui omne hucufq; fideli-præftiterat, nefcio qua temeritatc correptus, à regianbsp;Pq ^efecit. Vt perfidiam fuam tutiùs expleret, confirmaretq5, fe inTurcarumnbsp;, ^etatem afferuit,multas ex his equitum turmas,centuriasquc peditum intro-^nbsp;p^ßJfS^ofaciliusdifeurfare, latrocinialatius agere, pagosoppidaque diripercnbsp;^ugebatlatronis audacia,Regis abfentia,qui ad indicendum Conftan-ca ^^°^cdium profeétus erat,vt obortam in Boemis hærefim cocrcerct,acdenbsp;Utnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Imperij coronatuncageret,reliquainEcclefiaDeifufei-
4o * ^^/^^ionesqjcomponeret. Proceres, quibus Vngariæ curaaudtori-crédita fuerat,Bofl'enorum nouitate cômoti,reipublicæ, fociorumqj Cod'* coguntur. Præfcdi Pannoniarum continuo deledlum habent,nbsp;Coth**^ auxilia cogunt. T urmis equitum, loannem Garam, amp; loannem Ma-Præfnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Chuporem prouinciæ Præfulem rit4^ræficiunt,cohortium
3 ,cæterinobiles obicre. In Bofl'enorum prouinciam exercitum fa-' deducunt. Contra hoftis Turcarumauxiliisobfirmatus, in occur-virib^ f nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;certamen vtrique forti animo defcendére, fuis quifque
J nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fignis manum côfcrunt: diu æquo vtrinque Marte pugna-
feni nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pertinacia dimicant,magnus vtrinque numerus cæditur. Bof-
ex nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fbrtè Vngarorum viribus impares eßFut, admodum verebantur,
difn confulerent, multos per circumftantium iugamontium homines cl;L qc^i in fcrucntiflîmo prælio Vngaros infugam iam verfos efl'e pro-cioi^nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ici hoftes ruèrent, amp; fle pugnainftaurata, infelici nun-
Id cini animos confternarenc. E fcntentia fuccelTere doli, quum fuos hi defpedtarent, ex compofito clamoribus hortantur, vt obftent perti--.quando hoftes terga dedilfe fignificant : id temere Vngari credidere,^«:
-ocr page 438-55? ANT. B O N F IN 11 RE R. VNGAR.
quum fuorû fuga animo confternarentur,reniiflius pugnare occpcrunt.Cofl*
funduntur interim ordines,amp; duminftant alij,alij co tra terga vertunt, rcsl an-nonica inclinatur. Multo ad hæc impenfius Bofl'enidimicant,nutanré iainho' ftium acicm repellüt,inftauratis ex aftu animis, amp; redintegratis viribus eoru®nbsp;decurfu,qui è monte dcfcenderant,Vngarum paflimfunduntjfuganttp.Mile^'nbsp;rima interim ftrages exoritur,deferuntur in tanta trepidationc caltra,amp; cactimnbsp;impedimentis ferè omnibus in manus hoftium perucnere,multi è Principibi^^nbsp;Vngariæ occubuere,pleriquc etiam capti, loannes Gara,amp;Ioanncs Nlarotb?nbsp;captiuitatem incidére, quippc qui dum turpiter cedere nolunt, nonullis ex ho'nbsp;fte cæfisjdemum circumuenti,fcfe tandê dedidere. Sed Gara poft multosnbsp;quum c duro fe carccre vindicafler,duriflïmas compedes,quibus inde profib^'nbsp;rat,ad religiofiflimum Bathæ fanum,quod Euchariftiæ numini dicatumeft/^'nbsp;tulitjibique vt débita vota pcrfolueret, poftibus aftixit : ad noftram vfque te®'nbsp;peftatcm,inter cætera Dei miracula,illx fpedantur. Marothus, abnegataftg^nbsp;copia, multafe ab bofte pecunia redemit. Paulus verb Chupor, qui pariforW'nbsp;na captus eft, immanioremnaólus lioftem, bouino tergo infutus, in profluc®nbsp;tem ab Hernoia,cum bis verbis, demerfus cft: Qmfub bumanafpecie,bouin^nbsp;quondam voce vtebaris,bouinam quoq; nunc cum voce formant indue.Na®nbsp;ciim os moresq; bouis Dux ille praeferret, in regia quandoque a Paulo ludibt'Jnbsp;loco permugitum falutatus eft: vnde conceptumgraue odium, fada vindid^nbsp;copia, boe immane fupplicij genus inuenit. InTranfalpinis partibus, qi®'nbsp;Valacbi fæpe rebellafl'ent, in cos quoq; fæpe bis temporibus eftluiceptaexpe'
.ditiojde qua poft Boflenenfem cladem baudimmeritö referendum eft.
tarnen fui militis fretus, pugnam detredtare baudquaquam eft aufus. P^t cum bofte die prælium iniuit, quum diu cruento Marte dimicaftcnc,parcniq'nbsp;vtrifque fpem vidtoria oftendilfet : in medio cccc ardorepugna:,Lofoncnisnbsp;tbali vuînere confoflus oppetiit, Cadente duce, Icgionibus quoque cecionbsp;animi,extcmplo acies inclinari cpta,mox infugam cftiifa, cæteri quoqu^Pnbsp;lautes. caftris iuxtlt;t atoue imnedimentis exuti. oartim inter fu?iendnni
-ocr page 439-D E C A D I S III. LIBER III. ^99
diat,amp;: me expiacum rcdd.it,acccrfitc, quxfo. Rogatiis, quid tantum à Dea be-neficij promeruilTet, refpondit : Peculiare fibi id in vita fuifle numen, feptena quotannis in vita fua fcfta reuerendillimè celebrafl'e, religiofiffiniisqj leiuniis,nbsp;ex pane duntaxat èc aquadecorafle, facris fuifle quant ftudioflflimc operatum,nbsp;illi tantum nurnini cunôtas animi vires dedicafle. Accerflto è pago proximo la-cerdote,confeflionem ritè tranfegit,amp; impetrata erratorum omniumremiflio-ne,acceptaq5 nouiflima luflratione,id defundti caput repente conticuit, perpe-tuoquequieuit. Variaquoq; bellainTranfalpinisdexteriore exinfortunage-fta,led hocilluftris cladis fecit infignc. QuûTurci ex perfidia focietate Rc-lo guloruiîijlftrianas in Myfla partes,amp; adThemeskezum præcipuè incurfarcnt,nbsp;prædæcupiditate, ac foli feracitate tradi, fe abinfeftandaprouincia continerenbsp;nonpoterant. Qupdnifi temporibus illis Nicolaus Petri Macedonis fllius in-tercelfifletjnimirum de Myfîs perbreui fuiflet adum. Is ehim bcllo impigcr,acnbsp;ftrenuus, corporis iuxtà atque animi viribus pollens, ac tcmpeftiuus flratcge-ßtatum artifeXjbellacumTurcis olim infeliciter gefl:a,bene refarflt, bis hic m-figni ftragc Turcam afflixit,ac impedimentis amp; caftris cxuit. Quum ea temperate Mahumethes primus, quintus Turcarum Imperator appeilatus, fubreptisnbsp;niedio fratribus, rerum potitus efl'et, amp; amplificato opinionc magis imperio,nbsp;4ttandoiufticia, calliditate, amp; rei bcllicæ dilciplina parem ætas noflra non vi-^etat, earn Myflæ parte occupaflet, quam nos Bofl'enam fuperiorem dicimus :nbsp;^cguliim quendam prouinciæ nouæ præfeci t,humili genere natura,qui Ikachnbsp;ûtduseft. Hic regiæ dignitatis acceflione tumefeens, lîniiimos circumrapinisnbsp;acbellü nonpamo infeflarecpitdatiùs cum ingenti equitatu excurfans,raul-|gnbsp;^timpecorumhominumque abigebat, amp;proutimmanis libido tulcrat, cundanbsp;gniferroque vaftabat. Magna pars hominum, relidis pagis,oppidulisque nonnbsp;^^tisobfirmatis,emigrare coada.Feri hoftis audaciam,amp; læuitiam vfquequaqinbsp;S*^airantem,is diu ferre non potuit,quanquam hofti longé lé intelligcrct impa-tcm,fcritatis ramen indignitate correptus,tumultuarium cogit exercitum.Mi-5onbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^tillus,præter grcgarium,autc ruftica plebe euocatum, erat, aul^ilia vn-
5q
decunq; potefteducit,paucas à Rege Sigifmundo cohortes cum modico equi-^tu,quæ in prouincia hibcrnarant,acccrfî iubet : quin amp; agreftê çongeritmul-^tiidinem, quando eadem omnibus erat pro aris ac focis pugnadi caufa. A t vbi Qtialifcunquc foret,tantum fibi excrcitus elfe fenfit,quantum ad arcendum ho-fat efie videretur, palantibùs Turcis occurrit. Ikach vbi hofte adelTe con-Picatur,inftruda acie,collatisq5 fignis in eum contendit. Ne pugnam quidemnbsp;ledetredat, quem longé maior audacia, amp; vlcifcendi libido ad dimicandumnbsp;^^titarat. Quare magno impetu,pari quoque furore manus conferunt, præliumnbsp;^tuentumreddunt. Ikach profpedo Nicolao,quem ducem hoft:ium,veluti fue-rebatur,redàineum citato equo cucurrit.Nicolaus hoftem non decli-^3t, inimo quum nil fibi hac rc antiquius accidere poflet, fingulare certamennbsp;^^it. In primo congreflii, infeftaTurcam hafla graui vulnere confofl'um, equonbsp;^Xcutit,ipfe quoq; dcfilies,impado gutturi pede,reiedis precibus,humi iacen-iugulat. Spedata nece Regis,T urcarum acies in fy^m conuertitur, à ter-So contra inftantVngari, multos in fuga cædunt, multos defatigati cæde ca-P'unt. Nicolaus infigni vidoriapotitus, opimaad Sigifmundumfpolia retulit.nbsp;cxilla Turcarum, amp; impedimenta capta, ad Imperaroremque Romanumre-^ta funt,eiiis exercitus,ac paganamultitudo, fpoliis hoftilibus, amp; ingenti præ-ditatus. Haud multo póft tempore,quum in Myfiam iterum Turci erupif-^tit, ne inferiorem quidem inde cladem amp; iaduram à Nicolao duce retulere.nbsp;cüm aduêtantibus Turcis, iam fe vinbus imparc elfe intelligeret, hoc vi-^^tji aftu vidoriam fibi comparalTe memorantun primis quem potui t,militemnbsp;fOngregat, quumhofti, ob inopiam militum,feobucrfarinonpoflecognofce-« arte pariter ac tempore auxilium acccpit.Quum per vicos amp; oppidama-b^ütnarmentorum numerû elTenoflet, agreftes oranes iumentis confidere iu-^fjpræcipit etiam cum armis,tympana,buccinasqj rapi, amp; aggrefl'uros dudumnbsp;L ij
-ocr page 440-4Ö0 ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R.
holies, ingentcs clamores in pugnæ congrcflu cdcrc. Mox in fequenti node# tertiavigilia,Turcas adoriturj à fronte iscumpauco excrcitii, àkucribus rufrnbsp;cana turbaiumentis infidens hoftem inuadit, ex compoßto clamor ingens eJfnbsp;tur,tympanacircùm obfonant.Turcife ab innumero Pannonum exercitucit-cumuentos effe rati j quum quid potiflimum agerent, haud facile fuccurreret,nbsp;confunduntur omnes,aliqui fortius agentes,in hoftem verfi trucidantur, non-nulli in fugam verfi,palantcsqj diffugiunt,Ducis imperium in tanta confuüoD^nbsp;à nullo exatiditur.Inter confufos holles,Nicolaus cum agminc quadrate lenbsp;nbsp;nbsp;nbsp;f
gerit, multumcxhoftilifanguinehaurit, vtfui ab hoftibusintempeftanode^^ dignofcercntur,Chrifti,fanâ.iqj Michaelis iam fymbolu edixerat. T urci callusnbsp;paritcr ac impedimentis exuti, magna cladc afte£li fiint. Nicolaus cumagteftinbsp;multitudine ouas,ac fpoliis onuftus,domum rediit. Sigifmundus ad hxc quatuor amp; triginta annos in Vngarialate regnarat, abrogatefratre, Boemi^r^'nbsp;gnum fub gubernatoris nomine gelfcrat. Poll Vencellai obitum, anno Do®}*nbsp;nicæ incarnationis quadringentefimo acvigefimo vitra millefimum, Boe®f' jnbsp;co diademate coronatus eft. Hunc ingenitaprobitate, ac profufa benefcctfi^nbsp;fuilTe memorant,non de nobilitate folùm,verùm etiam de plebe is bene nier®^nbsp;ri voluit. Nobiles acignobiles iuxtaextulit,ac præterfortunæ conditionewAnbsp;opinionem omnium euexit. Plcrofq; in Vngaria,ciuitatibus,oppidis,magi'\.nbsp;dominatibus donauit. Eximios magiftratus temere quandoque cornplurib'^^nbsp;impertiuit. Palociorum ac Rofgoniorum domum multis beneficiis orn®^nbsp;Quin amp; Michaelis Orzagi, Palatini quondam haud ignobilis familianinbsp;tis honoribus excoluit. Pipo Ozoræ ab eo mirificè dileólus, ac liberis orbi'-'^'nbsp;obiit. Philippus Florentinus, amp; fua amp; illius virtute nimis adauâus. hemnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
élis honoribus excultus,fub duólu aufpiciis^j Sigifmundi viginti Turcam e*^,. ; dibus afflixit. Q^os ex obfeuro agreftigenere olim extulit, ingrati foretnbsp;enarrare. Illullrem Sigifmundi aulam nemo fatis admiraripotuilfet quannbsp;quiden^ræftanti Principum frequentia refulgebat, quo tanquam ad Pre^? (nbsp;rum viuaria, ex omnibus Europæ partibus viri clari confluebant. E renaod' pnbsp;misHifpaniaz finibus multos in Pannonias, Imperatoris huiufee famacon-^^^nbsp;xit. LuficaniæRegis filius, audito Sigifmundi nomine,in Vngariamnbsp;profeâus eft. Qui ab Augufto remoratus,amp; illic hibernate coadus,quuiOynbsp;tern glacie Danubium, amp; oneratos currus, pedeftremqj trafitum xquiirmA^^nbsp;Icraretjhaud fecus,ac remmiraculo dignam,ad pattern, multosqj HifpaniÇ^^nbsp;gulos id fcripfifte dicitur ; ingruente mox primo tempore, impctrata milyUj^nbsp;ab Imperatore magnified donatus, ac multis excultus honoribus, dimidus^^nbsp;Frequentauit quoque illius aulam Georgius,fupenoris Mylîæ Princeps,qAj^jnbsp;Defpotem nominant. Hie Sigifmundi beneficentia vidlus, Albarn Regia®nbsp;ad Danubij ac Saui confluenta fitam, vbi Taurinium olimfuerat, inperp^'-fidelitatis pignus,veluti tuti obfidis locoj Imperatorifponte dono dedirnbsp;quidem in My fia, ac ea quæ ad T urcos nunefpedat, Vngaria, vnicuninbsp;pugnaculum. Contra ille,ne bene merendo cederet, hæc illi caftella in ^eg jnbsp;rependit,Zalonkeme«», Bechiem, Kelpem, V ilagofuarum, Tochaium,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;;
kachum, Thaalliam, Rhegezum ; oppida verb, Zathmar, Bezermem, ; czem,Thur,Varfan,amp;: pleraque alia : Budæautem,magnificasa£:des,qu^^nbsp;locohaberipofltmt. Dum extirpandofchifmati,quod iam diu in Chrn gt;nbsp;republica fuerat fufciratum,amp; caftigandis haercticorum dogmatis,nbsp;Boemiæ, amp; capelTcnda: coronæ incumberet operofiis file Princeps, res ne^^j ;nbsp;ob régis abfentiam,nonnullorum fcelere obortç funt,quas haud facilenbsp;regni fedare potuerunt. Blafiurn quendam referunt, humih genere, afon jnbsp;rc natum,ex Imperatoris peregrinatione tatum fibi atidaciæ comparafle,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;!
r i d'-; !nbsp;nauiam nodtu clam intrauerit,amp; Vngarici,Boemiciq5 militis viribus ner®^J^ |nbsp;là band narnaciuium multitudine. in noteftatem fnam vrbem redcgcrir. |nbsp;àniacef.- ;
aélo facinoroforum exercitu, quern ex gregario milite plane coflauerar, 1 ¦ quot;quot; 1 ' *nbsp;fa haud parua ciuium multitudine, in poteftatem fuam vrbem redegcrir-Thernauia potitus, locumqs naclus ad inferendum vicinis bellu quàmnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;;
-ocr page 441-DECADIS III. LIBER III. 401
modatiffimum, fupcriores omnis Vnganx partes, quæad Auftria Morauiamqi pertinet,longé lateque cædibus,rapinis,incendiis,tumultuq5 perculerit,adDa-nubium vfque rcgionem, quam à Matthia denominanr, magnis calamitatibusnbsp;amp; terrorc compleuerit,atque nifi magna nobilium multitudinc congregata,nbsp;comparato tumultuario exercitu occurriiTet, multo latius peftis ilia debaccha-tafuiflet. Quum is accepifl'et,quod adcoercedam eius audaciam nobilesmo-lirentur,cautius rem egit,de pace agi cptum eft : ea conditione res pacaca, vtnbsp;^uæcunquefæuus latro occupaflet, nobilium permilTu tuto pociretur. Nonnbsp;Ionbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tempore,in Vngaria bellum quoque rufticorum emerlit, feruili,lb-
cialique bello haudquaquam inferius: diuerfts hæc temporibus gefta iunt. Antonius inTranftyluanis nouamohtus, amp; coada ingenti agrcftium manu, fub ptætextu cxuendæ feruitutis,à regia fide defecit. Mox in oppida caftramoucrenbsp;Cttpit,quæ rebellionem iftam detreótarent, obuerfantem his nobilitatem, col-^atislignisprotcrit,multos ca:dit,pagos amp; oppida,quç patere noilent,primo diepere, ferro ignique vaftare. Nonnulli e Proceribus, qui Antonianas partesnbsp;tunefequi recufarent, repente à pagana turba trucidari, in vincula coniici, co-aftaviritimfpolia diuidi.Q^re fub libertatis noua fpecie, Antonius tyrannidcnbsp;fibicomparauit. Idipfum Martinusviragreftis, in rcgionc,quam Nyrium, amp;Cnbsp;Zantoskenium dicunt, aufus eft : quippe faóta feditione, cum quadraro rufti-oorum agmine, longe lateqs graflatus, maximam pervicos amp; oppida nobilitatinbsp;calamitateinintulit. Cuiquidem pefti nifi cu tumultuariis copiis præfeôfipro-tttneiarum occurriflent, parum abfuiffet, quin regnum ad publicam defebtio-ttetnperpuliflct. Singulis vtrique præliis profligati funt, cæfîsque fcdicionis au-toribusjcx agrefti mulcitudine,alij oculis,pars magna nafo,auriculis, labiisquc^nbsp;^quimulftati funt,nonnulli præcifis manibus poenas lucre, vt omnes iili, qua:nbsp;nefaria fcelcra patraflcnt,fda cicatrice vulgo referrent. Ex his igitur, quæ di-fta funt,qu5ns pcriculis ac malis Imperator illelaborarit,tacilé intelligi poteft.nbsp;lain tempus expofeit, vt quo padorcs Dalmaticx decrefeere cperint, in Vc-nctorumquepoteftatem deuenerint Sigifmundi temporibus, breuirdtaperia-mus. Q^um à Ladiflao Apuliæ Regeladram Veneti accepiflent, quam cumnbsp;agro amp;appendicibus, centum milibus aureûmfemercatos efl'e profitenturj adnbsp;recuperandantreliquam Dalmatia: oram animum adiecere.Sollicitare fenfimnbsp;populos addefedionem, difcordiæfemina paflim ferere, vexare fadiones, amp;:nbsp;magnis nobiles plerofque promiftis allicere,variis artibus hominum animos in-firrnarc, nutantes ad fe trahcre. Qu,are Sicenfes paulo póft tempore, inteftinanbsp;tlifl'enfione laborare occperüt, duæ in vrbe fadiones obortse, nobilitatis vna,nbsp;alteraplebisfuit. AdVenctosfeceflerenobiles, Pannonumfidem retinebantnbsp;mliqin. Qmm à Pannonibus nobilitatem defecifle,rnultitudQ vidiflct,extem-plo fado tumultUjin earn arma capit,amp; plerifque cæfîs, vrbe elicit, reiqs publico ex gubernationem capeflit. Optimates exadi,ad Venetorum opes confugiunr,^ *nbsp;aSenatUjfadadeditione, auxilium implorant : ob imperandicupiditatem, Se-natus id vitro pollicetur, primo tempore triremes quatuor,cu paruis quinqua-gintanauigiis inDalmatiammittit. Contra Sicenfes ^rtotam hiememPan-nonicaauxilia follicitarant, validiftlmo Vngarorum præfidio vrbem muniue-rant. Quum Sicum Veneti oppugnare cpiftent, profilientes ex vrbe einesnbsp;cum V ngaris ita Venetos inclinarunt, vt nifi illi fe in claflem continuo recepif-ient,eo de his die adumforet,cecidere tarnen multi, quiinlittus egrefli, fubirenbsp;mnia tentauere. Qimm tenui Sicum apparatu expugnari haudquaquam pofte intueretur,Senatui repente fignificarunt, maioribus id viribus adoriri opor-Jo tere,neque fine terreftribus copiis capi pofte. Lodouicum Bucechalinum mi-
icre patres, cui copiæ cum fupplemento data:, amp; mandatum, vt fummo ftudio ac VI,terra luxtaatque mari ciuitatem oppugnaret. Poftquam Sicum peruen-tumeft, Lodouicus vrbem obfidet, omnes aditus, difpolitis circùm militû fta-tionibus,occludit, quin amp; turres erigit, præfîdiaque imponit,nc arma,fubftdia,nbsp;comeatusq; importari poftent. Dumpertinaci vrbs obftdione vexatur, Legati
L iij
-ocr page 442-401 ANT. B O NF I N II R E R. V N G A R.
àSenatu in Vngariammittuntur, vt hanc cumSigifmundo caufam componc* rent. loannes Barbus, amp;Thomas Mocenigus, Legatifuere; quum in Panno-niam veniflentjquia de re molefta agebatur, multos in contentione dies cótri-uerc. Ad extremum,dum fe per omnia verfant,quum nihil inter eos conuenircnbsp;poflet, vtriq; cxcompofito, Sicenfem caufam loanni fummo Pontificidelegi'nbsp;runt. Dum hæcitageruntur,nonmultôpôftPipus Florentinus,ScalarioruWnbsp;familia natus,quem Philippum dicimus, cum decem milibus equitura, à Sigif'nbsp;mundo milTus in Italiam,Venetos fines inuafit. Belli huius cauiam,ForoiulieDnbsp;fium,Carnorumqj difcordias pleriq; fufpicätur, quum ex his,alij Venetis,Pan'nbsp;noniis,Aquilcienfive Antiftiti alij parère ftuderent.NimirumDalmatianiotust^nbsp;huiufee caufafuit,quippe quæ non modo Pipum, Præfedum legionis, vetuWnbsp;etiam amp; Sigifmundum ipfum in hanc expeditionem adegit. Is enim,quodLo'nbsp;douicus quondäfocer eiuSjtanto fudore acimpendio compararat, facile anut'nbsp;tere non potcrat. Adauxerat indignitatem Iadra,a Ladiflao vendita,amp; Siciob-fidio. Irritabat quoq; ad id bellum Brunorius Scala, qui patrium dominatuiO)nbsp;Sigifmundi ope,recupcrarc fperabat. Quinctiam amp; Mariam Sigifinundicofl'nbsp;iugem m Dalmatiam venifl'e, amp; hac Sicum obfidionc liberafie accepinius,o^nbsp;pidani quoque tempeftate nofl:rateftantur,haud aSico proculcoenobiu quoo'nbsp;dam,diuerforiumve ab illa fuifle ædificatum.Quum Pipus igitur in Italiaan,^^nbsp;gifmundi iuifu, primùm erupiflet,Fredericus Sauorguanus cu vniuerfafadio nbsp;'ne fua tranfiuit adVenetos. VtinenfesPannoniisfedediderunt. Ille recept®nbsp;Vtino,inTaruifinorum fines caftra mouit,Venetis Sereuallum,Bellunuin/fnbsp;trum, ac Metam abftulit. Demum quummultapræclarahicfacinoragefl»
^auro demum à Veneto córruptus,dimiffaprouincia,inVngariamreuerfusc Quêjdetcdaviri auaricia,Sigifmundus infufo in os auro (vt aiunt) enecariinbsp;fit. Sed quum Præfedifui cupiditate,vidoriæ fucceflum interceptum .nbsp;tellexifret,inftauratisexercitibus, initaliam venir,ex quadraginta homii^^nbsp;libus exercitum conflafle plerique tradidere,multo minus alij referunt.Iii'^nbsp;nos pri«ùm is erupit. Veneti Carolum Malateftam conduxere, viruni jonbsp;rerum cxpericntia,amp;r bellica difciplina valde pollentem. In agro fxpenbsp;Taruifinoque,manu confertum eft,amp;: cruentiflima quandoquepugnadi^nbsp;tum. Vngarorum fæuitiam hic plerique commémorant, quia quicu»lt;l njnbsp;fuperfuiflcnt,oculis orbaflent,autmutilatismanibus dimififlent. Intan^^nbsp;crudelitate,Legati tres iterum ad Sigifmundum à Senatu mifli, FrancÜcus^^^nbsp;fcarus,Thomas Mocenigus,amp; Antonius Cornarius,fuere Oratores,quic^,^^^nbsp;ge Pannoniæquinquennales inducias confecerunt. Nediu quidemnbsp;permanfit, in Garnis iterum bellum fufeitatur, Vtinenfium faótionesnbsp;fucre. Lodouicus Thechius, qui eo tempore Aquileienfis Ecclefix An^Jnbsp;ratjtotam Carnorum regionem,qux Liquentia,Timauoque,itemAlpil
driaticoqj mari continetur, fub ditione fua regebat. Qunm inter Lodo^ amp; Vtinenfes difcordia propter exules oboriretur, quia hi Sauorguanxnbsp;nis homines,qui ad Venetos fuperiore bello defecerant,ac idcircopa^^^^ .(enbsp;bant, in earn reftituere nitebantur : contra ille nimium obuerfari, acnbsp;nullo id paóto permiflurum : hinc inges eft ortafeditio. Intereanbsp;netis occupatur. Lodouicus cum grauifiïmo fibi hofte rem fore ratuSj^nbsp;mundiopes confugit. Veneti quum occafîoncminuadendæregionisp^.^nbsp;idoncam oblatam elfe confpicarentur, quibus pollunt artibus ,difcornbsp;uentjCiuidatenfes adfe déficientes,geftiente animo,infidemaccipfii^ï''z jjiPnbsp;poft Lodouicus cum Vngarorum auxiliis aduenit,quum qunbsp;lia c Pannonibus eduxiftct,e Garnis multas cohortes, ôc fat validum cq^nbsp;cocgit,in priinis in Giuidatenfes caftra mouit. Oppidum impofito VeDnbsp;præfidiomunitiftimum obfidet, circumiacentem longe latecpnbsp;tur,amp; incendit,fed brumæmox vxfania,obfidionê foluerecoaâuseih^nbsp;cxercitu, quum per oppida cunlt;fta præfidia difpofuiftct, ipfe cum aux^inbsp;copiis in Vngariam conceflit. Eadem hieme Veneti oppida,qux pro logt;'
-ocr page 443------------------------------_j-_- nbsp;--0
ïRultUjdeteóïaqj coniuratione,oppidanorum occurlu reicâ:i iun£.Exules,quos tcmcraria inuexit audacia,partim cxii^partim repulli. V cinenfes,annos aliquotnbsp;bellovexati. Veneti pleraque interim oppida, Proceresq^ Carnorum mditio-nctn fuatn redegere. Vtinenfes, quum Lodouicum Aquileienfem in Panno-niis agentem aliquadiu exoedalTent.defDerato fubfidio.ac Venete artis inilin-
quinetiam à plerifque Vngaris audiui, qui dum initaliam per
cosconfeftim inCarnos cum validiffimo equitatu Pannonum erupit. Primo ® ^luiinani arcem impctu,in montium anguftiis cditam,vi ccpit, Mutianum op-P'^effit,nonnulla circiim oppidacxpugnauit. Sed Veneti interuentu,interceptanbsp;''udoria. Sigifmundus enim, qui variisexpeditionibus diftinebatur, amp;modönbsp;i cumTurcis, modo cum BoemiSjVariisqj gentibus beljum gercbatjtalici belli#nbsp;ipititas remittcre cogcbarur. Non multo poft tempore Lodouicus Sigifmun-di opibus adiutus, baud inferiore quam antea apparatu,inForoiulianû agrumnbsp;rcuertitur, Manfanum primo,deinde Rofacium,amp;: pleraque caftella capit. In-Itaurato in Garnis bello Veneti occurrcrc. Exegere Lodouicum,qui præcom-meatuuminopia bellum ibi diu alere no poterat. AdSigifmundum tandem re-uerfuSjdum in Noricis Panonibus nouamolitur,vita deceflit. Audito Aqui-3° leienfis Præfuüs obitu, Foroiulianus ager, quum variis Sigifmundus bellis vc-xaretur,à Venetis occupatur. Hæcbabui,quæSigifmûdum cum Venetis gcf*nbsp;toinlianutn agrum iter facerent, no nullos præcifis adbuc manibus boipites ibinbsp;^efpeftafleteftantur. Quum de rebus Vngaricis,Dalmaticisamp; Venetisnon-nulladixeriinus,nuncde Sigifmundoreliqua profcquamur. Poftquam igitufnbsp;auguftali corona potitus, in Vngariam ( quemadmodumfupra didfum eft ) re-diic, Pannonias pacauit, nouasq, leges edidit,vt Boemorum aninios fibi appri-mè conciliaret, eorum adfe Principes in Vngariam euocauit, fexagintabis au-reorum milia in Alba regali diftribuifle fertur.Immenfum pccorum numerumnbsp;adiecit. Qua die Bocmiam aditurus erat, admoniiit. Deinde in Boemiam itefnbsp;intendit,venitlglariam, vbi conuentum frequentiflimum Boemorum babuit.nbsp;Ibi omnia cum fynodo Bablienfi de verarcliglone tranfafta, iterum. compro-
------- !-------- '
chariftiam fumere fas efletdn cæteris omnibus,cum Romana Ecclefiafentiret. Wan ex præcepto Dei fieri fas fit, Bafilienfis ipia fynodus plané definier. Quinnbsp;amp;cam conditionem adiecit, vt bis Euebariftiam impartirct, qui rationis forentnbsp;compotes,amp; earn teuer entiflime poftularent.Itera inter communicandum publice facerdotcsplebemadmonerent,vt non fub fpecie panis tantiim Cbriftinbsp;carnem,necfub fpecie vini tantiim fanguinem,fedfub alterutro vtrunque con-Î0 dnerijcatholice credat. Interceflere quoque aliæ inter Sigifmundum amp; Boc-
¦Uos conditioncs pacis jEcclefiarum praedia loco pignoris occupatoribu« rcli-dafunt, donee certa pecunia redimcrentur. Rebgiofis vtriufquefexus j qui-bus collegia facra ademptafuerant, item exulibus fpes reditus interdicta: pro-^iffus Roebezanæ Pragenfis bafilicx præfulatus. Bocmicarum Ecclcfiarum pcteftas Romano Pontifici prorfus ablata*Qimm bæc ita ex compofito confti-
L iiij
404 ANT. BONFI N II R E R. V N G A R. tuta fuiflenc, præfidente in Auguftali fuggeftu Sigifmiindo gt; quem inforonbsp;xcrantjamp;Sadftànte Alberto generO) infrequentiflîmaProcerû corona, Rocnbsp;zana cum prcsby teris quatuor, quibus cæterôrum poteftas delegata fuerat )nbsp;mnc religiofi obfequij officium Romanæ fe Eccleîiæ præftiturû plané pro®nbsp;fus eft. In fequenti die in eadem ConCione ac folennitate, pari anatheniâc^nbsp;cæterisque cenfuris pontificiis hseretici abfoluti, introduôti per ConcilijL^nbsp;tos in Eccleâamivbi quum res diuina fierct,Rocliezana perfidie fux haudinbsp;memor,vni ex plebe,quem adcffé iulTeratjSacramentum ex calice dédie.loan^nbsp;nés ad hæc Polomor,alter è Côcilij Legatis, quum inalienaEcclefiahaudq*^^^lnbsp;quam id fas eile clamaret,inhiberetque,perftititin propofito ille,amp; conteinpnbsp;eins imperio Euchariftiam homini communicauit. Qi^re parum abfuit,nbsp;conuenta omnia pro irritis haberentur. Exeo conuentionis capite res paca^^nbsp;quo fancitum erat:paucis licet paóta violantibus ,initam tarnen côcordiatni^nbsp;quaquam intercipi. Compofitis rebus omnibus, nono calendas Septembr^^
14 5 6. anno Dominicæ falutis fexto amp; trigefimo fupra millcûmum amp; quadringei^^^ iîmum,Pragam incredibilî pompa honorificêtiffimè inuedus eft : vbi quinbsp;16 antè Boemorum hoftis,fpurius Antichrifti filius habitus,amp; prophanuSjCi**^^nbsp;disque hominum votis perdendus efle cenfebatur,inauditishonoribus eX^nbsp;P tus eft. luraueruntineius manus Proceres cundi, vrbiumque Legati,rciu*nbsp;imperium nunquam detredaturos. Conftitutos ab eo magiftratus, vitro ac^^^nbsp;pere. Certauere mox omnes obfcqüiorumofficiis, atque ea tempeftateB®^nbsp;mura amp; perfequendo amp; obfequendo immoderatiffimurn iudicafl'cs.
gt;eniïdeinde fynodo Legati Pragam miffi,quorum PhilibertusConftantic^ Epifeopus princeps erat.Hi ecclefiafticos ritus introducerc, reftituerefacefnbsp;tesjcorrigere facra,amp; emendare,quibus plebis cantilenas olim adiccerat,!^^nbsp;reuocare abrogatas diuorum imagines, facras aquas referre, dicare fontes quot;nbsp;ptifmatis,altaria ornate,ac demum fpurcitias omnes abolere cperunt.nbsp;plurim^fanæ mentis paruere, obftitere Rochezanae fedatotes, item palfin^ lnbsp;loqui,malediôlis non abftinere, publicis Romanam Ecclefiam, apoftolicy*^^ nbsp;Senatum fermonibus laniare, quinetiam Legatis plerunque fynodalibusnbsp;dias tendere.SigifmurtduspoUutis fc templis abftinuit.Iacobi ædem, qu^^nnbsp;norum ordinis collegium olim fuerat, amp; quam in ærarium illi redegerant?'nbsp;reftitui popofcit:annuit ciuitas. E Mendicatibus etiam plerique redierc, vtpnbsp;taCccleftini,Sclaui,fcrui diuæ Virginis,Hierofolymitani, amp;pleriqueûcror^^nbsp;ordincs: item Abbates noimulli, amp; diuiGeorgij Antiftites, necnonamp; Vrb^^nbsp;bafîlicæcanonicorumordo î altaribus ornamentareddita, diuiniquoquc^*nbsp;inftaurati,ademptis ôlim baiilicæ prouentibus,quibus tcmplorum minift*'* cnbsp;bantur, impenfæ hebdomadatim collegio huic exfifeo darx : quarc catbeonbsp;Eccîefiæ fex aureûm milia quotannis hinc erogata. Mulra cætcris tempbs^^pnbsp;natiua ab Imperatore diftributa. Ad extremum vi potius nceeffitatis,quau^nbsp;luntatis imperio,fdus cum hæteticisidumeft. Pacata Boemia,multuninbsp;nominis Imperator comparauit.Maximus ac fpedatiffimus in Chriftiunftgt;^Lnbsp;blicahabebatur.Conyatulatum vndique Oratores adeum vcniebat,ÂiBinbsp;verum omnes Auguftum ac Caefarcm prædicabant. Eugenius quoquePnbsp;fex maximus, auream rofam ingratulationis amp;laetitiæfpeciem ab VrbeP*nbsp;Quicunque autem fupcrfucrantTaboritæ,in oppido conferuati, amp; Bac in ynbsp;tiam conditione recepti funt, vt quinquennio tantum fuis moribusnbsp;tribut! nominequotannis fexagenas argent!libras penderent, iusciuitatnnbsp;berent, rubra cæraliteras obfignafent. Verùm in rc diuiria facienda, qnn*j^j pnbsp;nefandas cæremonias recidiftent,caftigaturum fe eos propediemSigifinn^^j.,nbsp;interminari. Contra veto profanamhoruminfaniam Rochezanaàflîlt;lnonbsp;tatucofirmare,indies fe pertinaciùs agere, monachos redeuntes,d2Enionc .nbsp;pellare : demum Imperatoris minarum admonitus, clandeftina fe fn?^»nbsp;puit.Eius Ecclefia Rapufeoni viro probitate vitæ amp; dodrinaprxftâticon^^nbsp;fa,qui perturbâtis iterum rebus,in exilium exadus eft. Antequam
-ocr page 445--------3----------1-----------------------r------cgt;--' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quot; i ;
fimo ingenio, nonlongè à Cvithnis montibus inedito colle catlelium erexic, quem montem Sionappcllauit, auguratus ex eo quandoque loco promanatu-ram elle vcritateni, quæ Boemicam gentem inlibertateni aliquando vindica-rct.Quum cæreri Proceres,audito Imperatoris aduentu, Iglariam cum vniuer-lanobiiitatc proficifcerentur,vt cum pro dignitate exciperenqhic domijema-nensprædas cxercebat.Infeftat finitimos, Regem demumlaceflere no verc-tiU'.Boucsac vina, quæ ex Vngaria adimperatoremaduehebantur, intercipir,nbsp;formidolofa reddit itinera. Ad hunc latronem expugnandum Henricus Pra-lo fconà Sigifmundo milTus, qui quum menfes quatuor caftellum natura amp; artenbsp;miinitiffimum oppugnaflet,capto tandem Robacio,ccterisqj latronibus,expu-gnauic.Cumhis etiamHuflitarum Antilles captus ell, quifacris apud eos ope-rabatur.Pragam perdudli,lurcisqj deuoti, omnes laqueo cnedli funt:duo amp; nonbsp;nagintahos fuilïeperhibent. Sigifmundus interea iam æcatc grauis, variisnbsp;tunefeneclutis incommodis laborarecperat. Hinc Barbaram Imperatricemnbsp;non mediocris Imperij follicitudo incelTit. Henricum Prafconem, Alfcionemnbsp;Stereiibergium,Georgium Pogiebrachium, amp; plerosque Regulos adfe accirinbsp;iubet, quos magnam apudBoemos auÆoritatem babere fenferat. Inabditasnbsp;lulx pattes inducitjvbi quum confedilTent, Imperatorem propediem moritu*nbsp;rumentmeiat:quum tot morbis oblito, amp;his qu.im difficillimis ,longam pro-lerrcdiein,fpcrare nonliceat. Qtuim multæ fint vndiq; turbxoborturæ, baudnbsp;ab re ait fore, fi ante tempus de rctinendo Imperio prouideretur. Illud vnumnbsp;Conlilium optimum futurum, fi quu m vidua fuerit,Poloniae Régi legitime connbsp;nigetur. Opulentiffimi buncconiugij conditionemhaudquaquamabnegatu-tumaffirmât,quâdo duo pro dote régna capcHct.ItemCiliæ Comités, alterumnbsp;fratretn, nepotem alterum, magna fibi auxiliapræbituros. C^inamp; multos fibinbsp;in Vngaria elfe Proceres,qui fuas partes tuebuntur.Imperatriçis confiliumBo-emiapprobant,amp;: pro illiusarbitratu fdus ineunt. Imprudens profeó^ nuili-cr,amp;propriçlibidini nimis obnoxia,quippe quæ iam annis cfioetaElifiroetbamnbsp;Jo filiam,quæ Alberto Auftrix Duci nupferat, Sr iam in fpem regni fuerat educa-ta, mente déficit, nouum coniugium molitur:eoque vefaniæ ilia proGelfit,vt o-mnes ingenij neruos geniali tboro prorfus intenderet, cuius iam fe impotemnbsp;fore fenierat. Ncclatuere quidemImperatorem vxoris artes amp; côfilia,cuius in-genium amp; pudicitiam quandoque fufpedtam babuerat, quando banc ab Hcr-nefto Auftriæ Principe adamataefle intellexcrat. Qmi intereamedici omnemnbsp;Sigifmundo fpem valetudinis ademiirent,commonefaccrentq5,vtanimi impe-riiquefui falutem curaret:è Boemia, quam perfidia femper laboralTe noucrat,nbsp;depexacoma,amp;: viridante ferto comptus,inbonç valetudinis prxtextum egre-ditur, in Morauiam conceffit, vtantequamc vita decederet, filiamgenerumq}nbsp;40 videret.At ilia cum Alberto,audita grauifiima patris ægritudine,cx Aullria repente profc£la,Znoimam venir, ibique Imperatorem offendit. Barbara Impe-
'X nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'
follicitudo.Idcirco quum Pragx me ille languor inceflerit, extemplo diflîmu-landi morbi gratia, vt mihicomambarbamqj depexa,amp; caput fertis bene com-5o ptum redderetis, admonui, vt vos tutiùs è perfida hæreticprum genre educc-rcm.Non cnim nefeius eram,fî Pragæ mihi mon obtigiiret,vos frementi facri-Icgorura rabic obfitos, hinc nûquamtuto egrelTuros. Atpoftquapericulahæc euafimus,antequam mihi vita tot bellis,laboribus,difcriminibusqj vexata,claunbsp;datur, agendum ell focij, quo paélo hæc duo regnagubernentur, mllitutaraqjnbsp;pacemacocia feruentmam fuperioramala, vtfuturis profpiciamus, co ma-
I
-ocr page 446-406 ANT. B O N F I N 11 RE R. VNGAR.
g is horta.ntur,quo maiora ilia fuere: imminentia verb, quàm grauia futura fint, Barbaræ vos conatus admonuit,ita quod nifiin teporeprouidcatur,multogra-uiorafupcrfint. Multi nanquemorbi quàm primùm,vbiaduencre,curantur,amp;nbsp;ante eorum aduentu multo facilius ipfaprudetia declinari potuiflcnt, quipoft-quam altius infedcre,aut mortem inferunt,aut perquam difficultercurarique-unt. Inprimis Rege,ac moderatore optimovobis opus eft, quemdelectumä'nbsp;mare amp;:obferuare,debitampraeftarefidem,ac æqua illius imperia facere dcbc-tis.Qi^m autem vobis Regemmeliorem optarepoflim,præterquâ eiim,queninbsp;mihi gencrum filiumque delegi, baud facilê dixcrim. Albertus eft, virtute,nbsp;pientia, amp; longa rerum cxperientia præpollens, nobilitate quoque generis,nbsp;morum excellentia vfque adeo prxftans, vt etfi infenfus nobis eilet, res taniconbsp;noftras ipliintata bonorum Principumorbitate committere cogeremur. No®nbsp;me magiSjfi veraloquiliccat,quàm vos omnes probitate fua promcruit.SupOf'nbsp;eftfiiia,fupcrfunt quoque aliquæ Sigifmundi reliquiæ,quas in amoris mein'®'nbsp;numentumamp; colereamp;diligere debetis. Ad hoc nos Alberti luftitiaacintegr*'nbsp;tas impellit, ingens in vos omneis amor amp; beneficentia, quern apud me ?'nbsp;tronum vnicum, immo pattern femper habuiftis. Beatum, mihi crédité,nbsp;turura imperium,quod Alberti duótu aufpiciisque geretur.Princeps enim,®®*nbsp;religio, pietas,magnificentia, æquitas, amp; prudentia ftngularis eftinfita,nbsp;de fe optima quæq; fpcrare,aciuberepoteft.Ineo fpemomnem collocaui,*quot;*nbsp;mihi adoptauijhunc vnum pacis amp;:iufticiæ ac ocij fundamêta,quç ieci,invn®nbsp;que regno adaudurum elle fpcraui. Vos autem focij, aliud fentire, autnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.
^non crediderim,quando hue iuxta atque mcipfum femper amaftis, amp;vtqn° nunc nuncio,facerem,fæpe mihiperfuafiftis.Si pro arbitratu mco vitampm^^jnbsp;gare fas eflet,recufaremprofedö fponte, totmalis amp;:laboribus abfumpms'*^nbsp;veftri charitas me remoratur in terris. Nunc poftqua paralytici fteuitia mo^ nbsp;iam collabante corpore,propediem obeundum eft, permeamin vospiet®^^ nbsp;per veftram m me fidem, quæfo,item per vtriufque regni falutem, pe®nbsp;mitateift veftram, pro qua maxima quxque pcriculapertuli,vt Albertu,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;p
vobis nunc declare Regem, amp; cui coniugaui filiam, cui poteftatem ac oiquot; fortunas meas iure lcgaui,hunc vos eundem cundis fuffragiis amp; habere *nbsp;clarare velitis, idq; antequam vitadecedam,omni ftudio faciatis. Elifab®^^,nbsp;qua debetis fide colatis,amp;: tueamini, ne aliter quidem, atque noftrainnbsp;ciapoftularunt. His didis,conuerfusinlachrymas,haudpluraloqu'P^Înbsp;annuere Proceresadvnuomnesjamp;inmanuseius idipfumreprzftituro^nbsp;per efl'c iurauerunt. Dcclararuntibi Rcgem,amp; cundi ante focerum,Alb®'^^^nbsp;Regem amp; Imperatorem confalutarunt.In Alberti denique manus ritenbsp;Introduda quoque gnata,acfauftis falutationibus admifla. Q^m à lath'llnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;aliquantifper illerefpiraflet,vtinitadudum confilia efententiaeucnirent)
gates quoque declarare placuit, qui poft eins obitum inBoemiain conto^^jj. rent, amp; teftamentumin condone recitarent. Legatorumprinceps Gafp®*^^.nbsp;ckius mira ingenij dextcritate,amp;: dicedi copia præditus,triumCxfaruninbsp;tarius, amp; de Pio Pótif^ maxime, dum in Noricis ageret,optimè merites- jnbsp;verfatile huic fuerit ingenium,hinc intelligi poteft:apud imperatoresnbsp;diuerfis admodumfuerc moribus, cum fumma femper laude aedign^®^nbsp;fatus, inter cæreros fecretarios obtmuit principatum. A Sigifmundo,fnbsp;Chubito in Germania:ab altero,Calefio amp; Alba ecclefia in Vngaria:ànbsp;nbsp;nbsp;p(iô
CO, Græcio in Auftria donatus eft. Poftero die, quo diux Virginis co^ celebrabatur, Sigifmundus compofitishumanæ vitæ rebus, acomninbsp;tici inftrudus apparatu,qui advitæalterius iterpertinet,Suoymx,cum*nbsp;1437. omnium defiderio exceflîthumanis, Dominiex natiuitatis annoquam^^^pirnbsp;tefimo trigefimofeptimo fupramillefimû,ætatis veto fuae feptuagefimo-'nbsp;rum autem,ac in primis Vngariæ quinquagefimoprimo,Romanorum®i ppjlnbsp;amp; vigefimo, Boemiæ decimofeptimo, Imperij denique Romani quin^'^^pppt,nbsp;mortem ira ab omnibus deploratus,vt àdhuc German! gemat,Vngan û^^ppi*
-ocr page 447-DE CAD! s lit LIBER lit 407
Boemilachr\ment,catholicaEcclefiaprxdicet,atque vniuerfadeniquc Chri-ftiaiia refpublicacum omni pofteritatc fummis laudibus efFcrat, ac comme* moret. Virfuitprobitate ingcnita,Auguftali genere,faufto afpeâujftatura magna,pulchrocorporc^quod auguftæ multum referebat maiefl:atis,crines aurei,nbsp;crifpi à iuuentute, lcrenus crar obtutus, glauci quidem oculi, item promiflanbsp;barba multum fibiadiiciens grauiratis,quam adpromcrcdamVngarorumgra-tiam,qui prolixabarba vtebâtur,in dcliciis nutriuifle Sé geftafl'c dicitur : qiiiimnbsp;nimium popularis efl'et,ad corporis decorum nihil adiieere ampliüs natura ponbsp;tuilfet. Animo fuitperquam grandi amp; excelfo,item profufæ liberalitatisamp;ma-gnificentiæ Princeps, amicis prodigebat omnia, itafæpeprouentus omneisnbsp;crogabat, vtnihil etiam in his,quæ vira funt vfui,iibi fupereire pateretur. S.cpenbsp;quuni in regia nihil eH'etjquod luo prandio præpararetur opiparc,amicos inui-tatns adiuit:fæpe etiam abhis fymbolacorrogauit. Item comitatCjclementiaamp;Jnbsp;îiffabilitate tanta,vt cæteros ca tcmpcflate Principes anrcirct. Ad crudelitatemnbsp;iiunquâ,nihgrauilîimis iniuriis irritatus eft.Chriftiana rempublica, Ecclefiaq)nbsp;Roinanam,plus omnifi opinione dilexit.Quod ex his vel maxime conftare po-teft : nam cùm graui diuturnoq; fchifmate, quod vnum de quadraginta annosnbsp;pcrduraueratjdiui Petri nauiculamfluébuare cognofceret,Coftantienfem fyn-^^umindixitjvbi Ioanne,Gregorio,Bencdidboq5 Pontificibus abrogatis, Mar-^'^}iniQuintumfummum Pontificem creauit,vniuerfamrempublicamindu-lalaboreque fuo componereftuduit. loanncs, Concilij decrcto,ad Heydel-Germaniæ caftcllum perpetuó relegatus.Gregorius,qui à Pifano con-damnatus fuerat,pcr Carolum Malateftam Oratorcm fuum, fe vitro pon-lt;nbsp;' Catu abdicauit. Benediétus cognometo Boltrinus,quum fe Panifcolæ, quodnbsp;3raconenlis Hifpaniç munitilhmum eft caftcllum,tucretur,feq5 Chrifti vica-numpertinaciter aircreret, eiufdcm Synodi audoritateiterum abrogatus eft^nbsp;c ctiamhærelîarcharum grauiflimx cxatftæ funtpnæ, promulgatæ fanôti-®ncs nouæ, Sc optimaRomanæ Eccleftæ forma introduira eft. Cunifta^uoquenbsp;}o viribus pacare curauit,orthodoxæ fidei amore fucccfus,tot in Boemia bcl-^g^^lhtjCoercuit hærcticorum rabiem,amp;quantum in fe fuit, Huifitarum fedtasnbsp;^^pieflît. Turcas propriis fedibus quicfccre adegit, quos per Pipum Florenti-niMagiftrumequitum,viginti præliisfuperauit. Bisinitaliam contendit,nbsp;vlquum Cæfar declaratus eft,anre Conftantienfeconcilium.Quo quidemnbsp;pp pore vniucrfam ferme Cifalpinam Galliamfedandi belli caulàluftrauit,nbsp;'r^ippum Mariam, ducatus Mediolanenfis titulo gt; fua audloritate fecit infi-t om.Iterumcuocatus eftàPhilippo,dumVcnetorum bello duriflîmè preme-or,cui fi auxilio foret,auguftalem coronam illc promiferat: profeétus Medi-fçj ^^.^^ffedato nimium Ducis colloquio,quumin arcc louis illcfe obelufif'nbsp;Ob r^ontcmptaniCæfaris impotentiam, id nbsp;um plcrique iudicarunt.Vcrùm exaéfa Parmç hyeme,in Hetruriam non fî-^î^griaindignatione côceflit.A Senenfibushonorifîcè exceptus, aliquot ibinbsp;osfiibfedit : Scformofilfimarum fæpe fpeôtaculo matronarum exhilaratusnbsp;lus rrremorabile illud duorum amantium exempènm interceflit. Eurya-equeftris ordinis,amp; cornesauguftalis,mirapulchritudine fpe*nbsp;rlorcnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;obtutuin Lucretiæ Senenlis amorem exarfitipariquoque af
Præ virgo,quam tanta venuftate,formæquc præftantia,catempeftate llus^*^nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^Ireram multi Veuerem cognominarent. Amoris ç*
voti compotemfecit. Sed abeûte Romam Imperatorc, huryalus amicam deferere cogeretur,fecundùm digrefl'um, altera fexusnbsp;^lioparum conftans,præ amantis inopiaexpirauit:alteramicorû con-^*rinr °^i''^æ^^^ft^^^lPpcr:inftauratus,quamuisvitam diftulit, nûquam tarnennbsp;riderc vifus eft, Quum Romam Imperator venifl'et,ab Eugenio co-profedfus perFlaminiam Ariminum,mox Ferrariam Mâtuamqjnbsp;fiir ^bi quumàloanneFrancifco Gonzaga honorificcntiflimé cxciperc-n modo ius dominatus imperatoria auäoritate illi confirmauit,fed Bar-
t
/
-ocr page 448-4o8 ant. BONFINII RE R. VNGAR.
barani Brandeburgenfis principis filiam,ac fibi ar da affin it at c coniundain,Lo douico eius filio coniugauittquibus quidem nuptiis haudparum domum illamnbsp;honeftauit.Dcmum ido cum Venetis federe,Philippo infenfus,in Gerniani-am rediic, fecundumque rcditum, vix annos tres quatuórve vixit. Referuntnbsp;prçterea principis magnificentiam fuperbiffima eius ædificia, arque ilia in pn-mis,quæ Budæ ftatuit, ante arcem facellum crexit, quod diuo Sigifinundo Hi-cauit,cuius quippe numini fe peculiarireligionefeceratobnoxium,idqueain-'nbsp;plillimo facerdotum collegio donauit.Item exædificauit in arcepalatiummul'nbsp;tum Romante referens antiquitatis,muro arcem obduxit, ambuiacrisqueain(ï|jnbsp;niffimis cxornauit,in fpeculariæ porticus fpecic:in media ferê arce turrimani-pliflimam fundauit,ex quadrato(veluti cætera omnia)lapidc,quç ad duo fubdi*nbsp;alia pertinetifed morte præuentus, initum opus no abfoluit. Ex alteraDanubi)nbsp;ripa in Pefthana ciuitate, quæ c confpcdu eft, molem pofuit, in arcis obied^nbsp;fpeciem,vthinc fupra Danubium perpetuo ponte arcem vtranque coiunget^^'nbsp;Vcrùm mors inuida tam fuperbi operis initium intercepit : quodfiperiîcet®nbsp;potiiifl'et, Traiani pontem, quem in fuperioris Myfiæ ripa quondam illcfecCquot; inbsp;rat,proculdubio fuperafl'etmunquamSigifmundi opera fpedabis,vt non ex ibnbsp;lis animi magnitudinem plane metiri vidcare.Quid pluraQuanquamfatisib'nbsp;perque domi forisque is clarus eft habitus, tarnen fi çquiorem lîbifortunan^'pnbsp;dus efl'et,compluratalem Principem feculanonvidill'ent. Poft fatum igicur^bnbsp;gifmundi Legati, qui dudum deftinatifuerant,in Boemiam cum teftaraent*^^nbsp;bulls properant,ne quid ob eius obitum nouitatis oriatur. Albertus amp;
gt;tha coniunx, in Vngariam corpus deferunt, vnaquecum regio corpore, ratricemcaptiuam abducunt,miferabile humanæ miferiæ fpedaculum.QHl^'nbsp;Pifonium primo dcfcenderent,è pagis amp; oppidis vndique lugubresVngafi_nbsp;currebant, vitro miferabâtur, comploratu filiæ generiqj lachrymas augeb^''nbsp;quin amp;:ingentemRcginæ vincula commiferationem excitabant. Vnicunt*quot;nbsp;mnibus folatiumoccurrcbat, nouiRegis eledio, quem optimumfututu^^nbsp;mnes aîgurabantur.Comitiaregia, fine vlla controuerfiaamp;contentioneii;^^ nbsp;ra fperabant, quando fat omnibus Alberti virtus explorata fueranfed quuninbsp;Sigifmundi pientiflimi Regis, amp; de omnibus optime meritifunere cogitab^^/nbsp;in fletum recidebant.Nullum mftiflimum exequiarum honorem huic prnbsp;gnitatc perfolui pofte prxdicabant.Pifoniani corpus honorificè exccpere,pf^nbsp;foluere poftero die iufta, amp; patrem Vngaricæ gentis pientiftimum, public®/^^nbsp;ncre complorarunt.Corpus deinde Budamdeuedum,atquc veluti viuens'Pnbsp;legarat, Varadinum detulere, quando diui fe Ladiilai numini femperado'^
- rat. Cum ingentipopulorumProccrumque frequentia elatum funus,amp;*^^p diflai bafilica ex teftamento conditum. Mox poftquam conclamatum eft,
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bertus cum vxore , exteraque nobilium turba ad regalia comitia feftinar^'^.
De his hadenus. Sigifmundi temporibus, multis Italia bellis xftuauit, inP misque Cifalpina Gallia, Philippi Ducis,Venetorumquc difcordiis,quçnbsp;perandi cupiditatem redintegrate videbätur, indies diuturno bellolabo^anbsp;atque multo longioraWeapolitanum regnum,cuius gratia Aragonesnbsp;tot annos acerrime decertarüt. IoannananqueLadiflai Regis foror,poft^^^jjjnbsp;fecûdùmfratris obitum,liberis orbati,hxreditario iure regnum accepft,^^jj,nbsp;amp;: viginti regnauit annos, in fmineo fexu viriletn illis temporibus an**^ .nbsp;prxtulit.ln tot bellis amp;calamitatibus patientiam magnam oftêdit.Qup^.nbsp;tieamReges capture ftudcrent,Alphonfus Taraconenfis Rex primus innbsp;gratiam infinuauit:quod COfacihus impetrauit, quando fuum atauuin^ pnbsp;fus Carolum primum id fibi vendicafte audiuerat.Hunc Ioanna filiumnbsp;uitzat is mulieris veritus inconftantiam, ex nonnullorum exemplenbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j,r
nas arces mari expofitas prxfidiis muniuit,Serianum,magnum (vt aiunV fcalcum in vincula coniecit. Quod idcirco ab eo faduni, vt variaRegin^j,nbsp;dia coerceretzadextremü multo milite in Neapolitanaarce circumuenn,nbsp;ta ingratitudinisindiciahincedidifte vtfus cft. Ioannaingetem homin^^t^^ j
-ocr page 449-50
DEC A DIS III. LIBER IIIL nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4°^
titudincmcaufata,adieda Martini fummi Pontificis aud:oritare,ius adopcionis abrogauit Alphonfo,Lodouicumque Andcgauenfem, Sforciæ fuafu ,è Galliisnbsp;accitiim, redoptauit. Quare Braccius Montanus cum Alphonfo fcedus inic ;nbsp;Sforciajoannæ duótu aufpiciisque, Neapoli Aragones excgit. Poft Lodouicinbsp;fatum,Renatus,Narbonenfts Galliæ Pnneeps, incandciii adoptionem aftum-ptus eft: qui variante diu Fortuna cum Alphonfo dimicauit, demum vi regnonbsp;exa(ftus,illi cedere cogitur. Sub eiufdem impcrio Eugenius a Populo Romano eieftus, Tiberiqs delapfus, Florentiam auFugit. Quumis princepsBahlien-fe in fe concilium moliri lentiret, quod a Martino fuerat indidum, accitus fæ-pe non paruit, quo ex Hifpania, Galliis, Germania amp; Pannoniis Optimatesnbsp;niuki plané conuenerant : quare Pontificatu Sy nodi decreto abdicatus eft, amp;nbsp;Aniedeus Sabaudiæ Dux,PontiFex maximus declaratus.Eugenium perhibentnbsp;indignationc percitum, compofita inter Carolum Galliæ Regem ac Ducemnbsp;Burgundiæ,pace, Caroli filium cum ingenti cquitatu in Bahlienfes concitalle;nbsp;^uoquidein bello, Synodus repente Foluta eft. Erequentiflimum hie deindenbsp;Concilium Florentin indixit, quo maximo iumptu c remotilFimis partib. Principes acciriiuflît : hue vitro loannes Palæologus Imperator Gra.corum, itemnbsp;Conftantinopolitanus Patriarcha cum multa Græciæ nobilitate, doóhiftimisq;nbsp;fontificibusamp;rPresbytcris conuenere. Hos Armeni,Æthiopts, Georgian!,la- cobitæ^ue,ex Afia ac Libya fequuti funt. Hie Orientahs Occidentaliscjue Ec-cieûæfalubris eft Faifta conuentio.
RERVM VNGARICARVM DECA- lt;
DIS TERT1Æ LIBER III I.
Vas Sigifmundovxorcs Fuifte diximus,Mariam,amp;Barbaram:aI-teram Lodouici Regis,Hermanni Ciliæ Comitis alteram filiäFuif-fe,Fcripfimus. Exaftis rite Imperatoris exequiis, Eliiabet^a, quam a Barbara ille tulcrat,vnacum Alberto viro, ac cætera Optimatumnbsp;Pontificumque manu,ad Comitia regalia Albarn properauit: v bi,
in frequentiftimo Pannonum conuentu, omnium ordinum populorumqs fuF-fragiis,fummo confenfu, calendis Ianuariis,Rex, amp; Elifabetha Regina Falutata Aliertm. cll: eademque die,cx aufpicato, vterque pro more coronatus : quod quadrin-gcntcfimo trigefimooótauo Fupra millcftmum,Facl;um eft. Quare in Pannoniis 1438.nbsp;^igiftnundi manes, prout ipfe legarat, voto potiti funt. Legat! verb, qui innbsp;Jioemiam concefl'ere, aduocata concione, teftamentum publice recitarunt.nbsp;Pbft, vbi omnes hinc vtrunque Alberto amp; Elifabethæ regnum à patre iure le-gatiim cognouere, fubinde adiiciunt, perquam iniquum ac fummum efl'e ne-^as,bos paterna hæreditate priuare,accedere amp; alia,quç Sigifmundi teftamen- nbsp;turn violate vetat. In primis, Alberti maxima in Boemos mérita : prætereapro-bitatem ingenitam,viri iufticiam, amp; cum opibus amp; nobilitate fapientiam, quonbsp;neminem hæc tempora mehorem offerte pofte affcuerabantihunc vicinumnbsp;bcneficentiffimum, clementiflimum principem in BdRnos amp; Moranos fuiftenbsp;repetunt. Commémorant quoque Ioannis,Caroli,Venceftai,amp;: ipfius deniquenbsp;Sigifmundi in Boemos immortalia beneficia.Nil iniquius comitti poire,quan-no admaximam orbitatem tantus fanguis rcdaótus erat, quam Elifabethävni-cas tot principum Auguftorumque reliquias,paterna,per impium facinus, hæreditate priuare. Item interiieere,inter Boemiæ Reges, Auftriæque Principes,nbsp;nuiolatumextarefdus, Auguftali audoritatemunitum : Vt vtra priusdo-niusrcgaliftirpc,mafculóve fucceffore defecerit, exaltera Regem accipereexnbsp;compafto cogatur. Succefforem igitur ex Auftriavocandum,nec eo potioremnbsp;^cerumoptaripofte : quippequi amp;fuo,amp; vxorisiure,amp;diuiSigifmundiiudi-r^ioeft omnibus anteferendus. Vngarorum fententias imitari oportere : vtpo-regt;qui tam cupide hune, amp; iuxtà arque è clo datum, acceperunt. Boemi tan-cm his rationibus viôti, Albertumfecundo nonas Maias Regem crearunt. Hi
M
410 ANT. BONFINII R E R. VNGAR.
tantiim Proccrcs interceflere, qui quutn vna cum Barbara confpiraflent,Iiault;l alia conditionc fua luftragia Alberto Elifabethæque daturos fatebantur quaninbsp;niß prius poftulata qua:dam impetrafient.Eorum ergo nomine AlfcioSterem*nbsp;bergius ad Albertum Venit oftulata nanque omnia irrita fuere: Albertus,pr^c-terquam ea quæ focer indulferat, nihil affirmauit. Interim Barbara, qux a cU'nbsp;ftodibus inter Vngaros afleruabatur, quum caftella quædam munitiffima,nbsp;in Vngaria retinebat, nouo Regi tradidifl'et, libertatem fi bi comparauit : duo-decicsmille aurciquotannis ei,quoadviueret,ex fifco conftituuntur.nbsp;Boemicis rebus haólenus. Nunc autem ad Pannonicas redeundum eft, amp;nbsp;coronato rite Alberto nouitatis Budæ obtigerit,cnarretur. Secundum Albcf'nbsp;ti coronationem, fæua Budæ fcditio fufcitatur. Nam quum ciuitas ex Vngaf*'nbsp;ca Alamannicaquc genre conftaret, ob morumdiftimilitudinemcontrariaqi'®nbsp;fl:udia,grauibus inter fefadionibus laborabat : hinc inter eos antiquaconHi^nbsp;fuit, vtvno ex Alamannia, amp; Vngaria prætorem vrbanum altero anno crc^'nbsp;rent, quern ludicem appellant : rata ac firmainter eos fuit iftaconfuerudo, q^^nbsp;facræ fandionis loco habebatur. Alamanni, quando arte, vrbanitate, opib^®nbsp;amp; calliditate plus poterant, fæpe infenfam fibi gentem prætura priuare ftudufnbsp;rant,variis fæpe iniuriis contumeliisque aduerfarios afteccrant : fed iUi d*'nbsp;mulatis odiis, patientia quadam eorum inuidiam declinaranr ; reformid.ir3^^,,nbsp;quoqueipft Vngarorum vires, amp; quid in alieno regno moltrentur, dilige^^'nbsp;pcnfitarant. Nunc autem oblata patrandi facinoris occafione, liquidemA'^nbsp;mannum fe Regem naâ;os eftc cernebant,haud vitra cunótandum elfe rati,^\nbsp;Wogandæ gentis confilia incunt. Erat in vrbe ciuis , Vngarorum princeps, q^* jnbsp;loannes Euthues didtus eft, vir profedo grauiifimus,multi confilij eoinpoS*''^ 1nbsp;quehisadmodumformidolofus,quandoquidem Alamannorumprobrai^^,nbsp;leftius quam cæteri ferre foiebat : is vnus crat, qui nee in fenatu ,nec publR^nbsp;priuanmve,fuæ nationis dignitatem,quoquo modo lædi patiebatur :nbsp;uerfam m fe Alamannorum inuidiam plane conflauerat. Contra hi huncnbsp;in republica patronum habere putabant, qui hberè vbique loqueretur.nbsp;ncm igitur fub prætextu criminis illi ceperunt, m fuis ædibus in vinculanbsp;iccere : mox in abditis penetralibus, variis cruciatibus afficere occccpere : q*^'nbsp;bus tandem enedum, culeoque infutum, alligato gutturi lapide,inDanubinbsp;clam demerferunt. Odo circiter diesfacinus tale dehtuit, mox cadauernbsp;fit, ac ripis ab vndis expofitum, clandeftinum fcelus indicauit : quum plu^nbsp;vulnera amp; ftigmata circumferret, id ab Alamannis,vulgus, fadumefl'e,r^P^';nbsp;tè coniecit, cùm his olim infenfum nimis efte cognouerit. Eo temporenbsp;Regis gratia multum nobilitatis Vngaricæ Budam forte confluxerat, dep^^nbsp;henfo facinore, tumultus in vrbe ab V ngaris excitatur, atque ingens mo^^
ortafeditio, Alamanni facinoris huiufee confeij, fefe in proprias quifqu^ nbsp;nbsp;ifJ
rcceperunt, peflulis has obicibusque obdunt, armisinftruunt, obfirinant^j.^^ præfidiis, quando in fe arma capi fentiunt. Mox in eos vulgo fit concurfuSnbsp;fpedas primiim ædes expugnant,negociatorum opibusmirificcconipl^^^^jnbsp;trucidant homines qiWs oft'endunt,necætati,necfexuiparcunt. Incï^^^^nbsp;deinde impetum faciunt,amp; pari vfqucquaque crudelitate graflantur.nbsp;vulgihccntia,in alios externos,amp;: in Italos vel maxime negociatores,prço^^^.^nbsp;piditate, fit impetus. Præ furore efteratiflfimæ gentis, vrbs vniuerfanpnbsp;dibus amp; clamorc complctur. Erat ea tempeftate Budæ lacobus virnbsp;mus, ex agro Afculano natus, qui propagandi diuiFrancifei ordinisgranä)nbsp;Italia in Pannonias, cum loanne Capiftrano pari fanditate prædito, pau^°nbsp;te venerat. Miferatus barbaræ gentisimmanitatem,auditafeditione,iunFnbsp;faluatoris noftri patibulo, cum vniuerfo facerdotu collcgio cloannisnbsp;diit,nunc mifericordiam exclamans,nuncIcfuChriftiopemingeminans, .jjnbsp;armatos per Chrifti paflionem obteftans: arma deponant, Chriftianonbsp;parcant fanguini,diuinamiram reformidet: quinetiam flexis fæpcg^^^'^ pjjt'nbsp;fecrans,ncvlcrafijuiant,iniurias omnespræfenti animo Deo vindicadas^^''^^^,
-ocr page 451-DECADIS III. LIBER IIIL nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;411
unt. conti;^ ilU,veluti fi Dcum in fublidium aduenifle reputaflent,eó crudelius æuiunt,neminem ex illis deprehendunt quin exteniplo trucident, eorum for-tunas,nierces,amp; bona cundadiripiunt, item in publicum tradaplebi diripien-Qipræponunt. lacobus autem,quuminvæfaniente turbafe nec verbis, nec di-iiini oaluatoris imagine quicquam proficere pofle, confpicaretur, in ædemlo-äniusjvnde dudum cxierat,fe recepit. Vngari longa Alamannorum cxdefatia-tandem deliere. De bis badenus. Albertus igitur vtroque regno potitus,nbsp;eodemqj tempore amp; Rex amp; Imperator Romanorum creatus elt, è fenten-aiuprei^ij bonoribus, amp; Auguftali dignitateline controuerliafungitur,vnonbsp;par focero fadus,parem quoque gloriam alTequi ftudet. Boemica in pri-obtigit expeditio. Ptarfco nanque audita Alberti voluntate, qnemadmo-Alfcione certior fadus erat, primores fuæ fadionis acciri iubet, eaquenbsp;Uuitica magna ex parte fuerat : coadafadione, de alio Rege creando decer-joenium Cafimirum Poloniç Regis germanum,annos tantùm tredecim na-^.^jKegé déclarât. Oratores fubinde mittit,qui auxilia poftulenr, quibus de-^atum illi regnum tueantur. Interea Principes,qui Imperatoris eligendi po-ar nnbsp;nbsp;nbsp;habent, apud Francofordiam rem Romanam Alberto commenÄant;
Romanæ reipublicæfummam, VngarorumProcerum iniulfu accipere, to ç^^'^^tiaquam aufus, veluti à regni initio illis promiferat, eorum animos priusnbsp;Ululuit. Rogati verb illi,Sigifmundi Imperatoris exemple,id dilTuadere c-quippe qui dum Italiam,Germaniam,variaque locaCbriftianæ reipu-j ^ægtatialuftrare cogebatur,diripiendamTuicis Vngariam deferuit: adex-tn i'^4^tim multa vitro citroqs difputata fuilTent,omnium confenlu,ne tan-^nbsp;¦^Ibertum honore defraudarent, accipiendi Romani Imperijpoteliatem £â~nbsp;tint:quodquidcm fumma Germanorum omnium gratulatione eft ab lUo fuß-f ^^tic etiam Legati, Boemicæ gentis nomine, ad Poloniæ Regê pro-çj^^^tint,quorum alter loannes Rabenlleynus, HenricusPlaciusalter didusnbsp;'j ^^gemorarunt,ne fratrem Boemiæregnuminterturbare patiatur, quodnbsp;Scnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;affequi polTet, quâdo Albertus amp; Procerum Populorumqi lufFragiis,
^Jgifmiinditeftamento Rex eflet: iubent veteris amicitiæ elfe memorem: ^tnumlipræterfasamp;æquum alienum fratri regnum comparare contendat,nbsp;^onent ne ita aliéna occupare pergar,vt pro fuis dimicare cogatur: Albertonbsp;oçmisq^ omnibus,vt fuaretineat tueaturq5,neque vires,neq; animumdeelTc;nbsp;^corumleuitatem audaciamq; contemnat, bortantur : quanta, dignitatis acnbsp;*^tum,paucis diebus Alberto fada lit accelïio, fecum reputet : fi quid aulit, idnbsp;. ^inBoemosmodô,verùm etiam in Germanos, Vngaros, amp; Alemannos, acnbsp;P ^tiiuerfam denique Cbriftianam rempublicam, omnes fieri reputaturos.nbsp;f Clonus ad hæc : Mutuam fibi cum Boemis amicitiam interceflill'e,ingenue fenbsp;4q neque alium,quàm antea fuerit,libi elfe animum: veterem beneuolen-a maioribus inftitutam, fe omni ftudio amp; officio feruaturum : fe tamê fra-^mapotioribus Optimatibus deledum,regni lure nunquam priuaturum,ne-intercelTurum vnquam,quin traditam fibi poteftatem alTequaturûmmo fenbsp;oemos admonere, cognatæ gentis Regem babeant, Ätemis amp; Polonis idemnbsp;'liegenus, quodlinguæ limilitudo teftatur : li peregrinû Regem admiferint,nbsp;^1111 inremfuam fore,quo cum femper interprété opus eft. Et quos neque lin-^gt;neque morum limilitudo conciliarir,nullam cum bis concordiam ebarita-^.*i^q;interceiruram. Teutbonumâ: Sarmatarum mores ac ftudia, vfque adeonbsp;quot;lerfa clTejVt in banc vfq; tempeftatem,inter fe congruere ncquiuerint.Se re-Jq ° 110 minime timere, neque externas reformidare vires, proinde impenliùsnbsp;^Cari amp; monere,ne qua deinde pnitentia corripiantur,vt fratrem rccipcre,nbsp;^^^Oiabeorecipimalint. Quumbæcdixifletjpreciolis mox omnes pellibus
^gnilîcè donatos dimilit. Contra verb aduerfæ fadionis oratoribus,fe pro-^^^^iiicopiasmiflurumelTercfpondit. Iglariam interea contendit Albertus, I Vlricus RofenfisjMainardus, complûtes^ Optimates ardêti defiderio no'll Regem expedabant. Ptarfco per internuncios precatur Albertum, ne in-
M ij nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i
-ocr page 452-411 ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R.
uita fadione fua rcgnum adeat,fua prius fufFragia petantur,quibus per cotero-ptum omiffis,nullum fe Regem in Boemiapallurum,plané fatetur. Contra Albertus , eum iure Regem haberi oportere, quern maior pars Boemix elegiuef-Ad hæc vehemeter orare,fe benigmffimum omnibus futurum,admittat : quie-tem regni interturbare caueat : è fuperioribus mails, quibus diu Bocmiabb^-' rauitjCofilium fumat,pacem quam bellum malit: liquietemac ociumfuxge^'nbsp;tis optarit,nihil vnquam ab ipfo fruftra petiturum: à nouarum rerum moleaöi-mumreuocetjtutiora confilia fubeat : quod fi contra perrexerit,præfentancannbsp;pnitétiam incelTuram hominem demum affirmât. Mons hinc caftris, Alber-tus Cuthnam,quam fine præfidio Ptarfco reliquerat, vi capit. Mox Pragafflcanbsp;put gentis iter mtendit: frequentiffimus hinc populus congratulatum occutnr,nbsp;Regem Auguft:umq5 falutat.Qm Ptarfconis partes fedabantur,conuentuin*renbsp;rum haberi poftulant: reiedaifforum poftulatione,tertio calendas luliaSjPbnbsp;gæ rité coronatur. Quu Ptarfco fe nihil interceflione fua proficere pofleinrenbsp;lexiflet,armis iam agendum efle ratus,Coloniam, nonnullasq; focias ciuitateSnbsp;præfidiis munitionibusqj firmat: duo equitii milia é Polonis accepit. poftQ^r^nbsp;fe iafh aliquid andere poff'e intelligit,eos primo graui bello follicitat,qui Albc^nbsp;turn admiferejhorum agros populatur amp; vaftat.T anto expeditionemhancnbsp;mo adoritur,vt nobiles quofeunque a principio ceperit, omnes cum luraffrrnbsp;to dimiferitjVt ad commeatus diem redirent, diem autem commeatus prarb*^.nbsp;uit, quum eius ad Pragam caftra efle fenferint. Nihilo fecius Albertus oflrnbsp;profpicit,curatqj quç bello funt vfiui, milites inaudorat,delcdum habet, à
Ihoniis Auftriaqj copias euocat. Cum breui exercitu,qui in eo tumultu ac te^ poris anguftia cogi potuit,ante auxiliorum aduentum, Polonis obuiainprr nbsp;. facit pugnandi copiam, quam illi continuo declinauere : quinetiam perCunbsp;næ montes äc Soboflauiam,ad Taboritas,hæreticorum afylum,cófugcrc,lr^.^nbsp;uere caftra pro mnibus,amp;: ante vrbem,Albertumexpedare decernunuf^^*nbsp;quid in J^ellojpræter opinionemacciderit,m amicam ciuitatem, haudPer:uS^[j,nbsp;que in propriam arcem fe repenté confugituros. Rex interea per Benefcau'^^^ ,jnbsp;cumexercitu iterfacit, vt quam oeyflimépoftet, hoftes conueniret.nbsp;præmittit,qui eos admonerent,vtpopulationibus amp; incendiis abftineret,3§^nbsp;hominibus, pecoribusque parcerent. QimmdeBoemiæpofl'eflionenbsp;Cafimirumnunc agatur, rem prælio, non prouinciæ vaftatione,diriment,nbsp;cultam potius quam defertamelTe vtrique habendam.Si nullum populh^Cnbsp;mentum inferatur,haud mutile vtrique futuram. Gentis innocentiam,nrr^^^..nbsp;uitia efle laedendam. Refpondere Poloni: iam pugnandi poteftatem ab e^rnbsp;topere anhelatam,quum adueneritnon defuturam,neq; fe latere,humarr*nbsp;gumis auidos,diis immortalibus parum charos fore.Sarmaticæ non efleg^^^^ç
detredare prælium,ad quod fenatam, non inficiatur. Hoc nuncio exhib^'^j^^j Albertus,caftramouet,amp;quadrato agminc,poftero die in cefpedum Po^*^ ^11nbsp;rum aduemt,circiter mille paifibus procul ab hofte metatur.T umultuan^nbsp;ftataria,diebus fingulis pugna,conferitur : extra tarnen Poloni tentarcnbsp;dent,verba tantum glcfftofa faciunt. Ad hæc Regis caftra, corrogatis vnri 4nbsp;auxiliis,complentur:nam Chriftophorus Bauariæ princeps aduenerat,lt;l^nbsp;niæ mox regno potitus eft. ItemFredericus Saxoniæ, amp; Albertusnbsp;genfis Regulus aduenere.Triginta milia hominum in Alberti caftris fu»nbsp;morant, in Poloni verb quatuordecim, qui quum fe proximé TaboritarUnbsp;nibusadmouiflet, inftrudaacieincertamendefeenderenonaudebat.
tus negata certandi copia,grandenl machinam inhoftium caftra intend!lt;gt; qua tanta cædes fada, vt vix credi poflit. Nunquam intendebatur,nbsp;terodogintadifperderet: disfringere paflim hominum capita,modbnbsp;amp; femorafruftillatim difiicere, amp; cunda cruore fdare : miferabilenbsp;fpedaculu.Polonihoc tormeti gencre perculfi,fe intra mniarecepcrc- nbsp;gius interea Pogebracius, qui Ptariconiadhæferat, Thabor cumoptii^°nbsp;tatu,dum facit iter,in equitum Alberti turmaincidit:quacum extremh^^^^lt;
-ocr page 453-D E C A D I s III. LIBER 1111. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;413
dimicare coacius,vi6tona potimr,amp; hinc primumfibi nomen comparauit.Rcx autem, quum Taboritas nulla vi, nifi fame, expugnari poffe confpicaretur, nenbsp;fruftra ibi tempus terete videretur, obfidionem foluic, ipfe Pragam conceflit.nbsp;FredencuSjdum in Saxoniam redire contendit, in inSdias hoftium incidit, fednbsp;nequaquam in tanta trepidatione animo con{hernatus,inftruóta dióto celeriusnbsp;acie,cum bofte conflixit,multisque cæfis, fufis fugatisque cæteris, cum ma-ximo quoque captiuorum numero, fe cum fuis incolumem in patriam recepit.nbsp;Poloni abfumptis pecnniis^amiftis equis,turpiterin Poloniaredire coaólifunt.nbsp;Adhæc,quumRexPoloniae nondumfuorum fortunamaccepifl'et,cumdu-Ï0 plici exercitu Sleliam dudum,vt in Boemiam properaret, intrauerat : fed audita fuorum fuga, vaftato agro, pedcm retro tulic. Albertus, vt Poloniaudaciamnbsp;vJcifceretur,haud cunótadum efle ratus, Vlricum Ciliæ Comitem Boemiæ regno præfecitjipfe continuatis itineribus,per Sleliam, Gorlicium venit, qux V-tatiflauienlium vrbs cft,opibus Scnobilitate potens,amp; Sleliarum caput. Qmimnbsp;VratillauienfeSjbelliDucem peterent, Albertum Brandeburgcfem Principemnbsp;dcdit, qui longe lateque Poloniam incurfarct, prædas abigeret, amp; cumulatas anbsp;1 olono pnas exigeret. Verùm non multi interceflcre dies, quod de concor-ntaagi cptum eft,quandoquidem Bafilienfe concilium miflb legato intercef-quem Rodericum Brugenfem'Epifcopum fuifle perhibent, Hifpana gentenbsp;^atuin, virum probitate magna, amp; fumma integritate auótoritateqj præditum.nbsp;^tc Albertum priusconuenit, apudquempræfentibus vtriufque partis orato-,æns,quum de concordia ageret,nec earn conficere poftet,delegata libi caufa,^nbsp;*pduciasfecit.Qmam apud Vratiflauum,Polonix Regem,deinde conuentus ef-tndiâus, Albertus duni eo iter facit, ègradu forte prolabitur. Qtpare baudnbsp;p3rümlæfus,aliquandiuloco moueri nonpotuit,claudus hinc faótus, per Mo-^auiam tranfiens , in Auftriam infeéfa pace rediit : exin aufpicato fe ad percu-^enduin foedusprodiilTe ratus, Poloni amicitiam parui fecit. Vlrici prætcreanbsp; muis iniquitas interceflit, quem Boemiæ regno præfecerat : ex quÄ intelli-committenda cuiquam regni præfedura, quàm diligenter profpi-ændurn lit. Vlricus imperandi cupidus, tantique regni gubernationem ade-P^Sdamprimo cum optimatibus, de vendicando libi regno agere cpit: va-ftudia vtebatur. Quæcunque ifte mo-^fur,amicoruniliteris admonetur Albertus : vir prudcns,materiam,quapro-^crununimos ille fibi conciliabat, fubducendam illico cenfuit. quare ftatutanbsp;pendia exteniplo fubtraxit. Ille, fe hinc veluti exaudoratum intelligens, malnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dimiftt,c prouinciaqs difcelTit. Mainardus, Vlricusq; Rofenfis,
ti Regis huic fubrogati. Dum hæc ita geruntur, audito Sigifmundi obi-hinc T urcæ audaciam fane conceperant : videbant enim in Rafcia ^i^periorem Myfîam veteres appellabant) fuum imperium facile propa- * *nbsp;Georgius prouinciæRegulus,quumferægentisviribusnbsp;are non poftet, traiedo Sauo Danubioque in Vngariam emigrauit. Eumnbsp;Qnbsp;nbsp;nbsp; mobiles facerdotesque fequun,vnus duntaxat films in Myfiarelictus eft,
Q ^)nderouiam in ripa Danubij fitam, amp;àTurcis oWelTam, propugnarec. inferioris Pannoniæ fines Turcam attigilTe nouilTentjamp;fo-nofte Sauo dinmi, ad Regem nuncios crebró mittunt, qui ad protegen-tisnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;copias mittat,imminens fdç gentis periculum fignificant,mul-
^e^kV^^/r^^P^^P^rare cogunt. Albertus nuncij importunitate feftinare iulTus, Pocios perire pateretur, quacunquepoteft celeritate, cotinuatis iti-'''nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;contendit. Quum BudamvenilTet, de Georgij Palocij me-
næ '^^^goï^icnfis obitu, ftatiin fignificatum eft, cuius quidem virifum-præditi fatum ægrè tulit : in Strigonienfi nanque is arce, coro-Pj.q re^ia fupelleólile creditam,aireruabat.Eo,vnà cum Regina, Rex c,-)nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;vxori dedit : illa cum præfeftis ærarij thefaurum totumre-
' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;inter recognofeendum clam fubrepta aniculx tradit:poft-
cetera rite rcccnfuit obfignauitque, Albertum fequuta, Budam rediit.
M iij
-ocr page 454-414 A N T. B O N F I N 11 R E R. V N G A R.
Quum bellimetustumuEusinftaret, fine auxiliis aduerfus AmuratheTuf-carum Regemcaftramouit,eaqueinterTibifcum amp;Danubium collocauit. Dum accita expeä:ancur auxilia, Synderouiam, quamTurcæ obfedcrant, diesnbsp;ac nodles grauiter oppugnant,atqueeo impenfitis expugnarecontendunt,quonbsp;propiùs boficm cum fiibfidiis appropinquate fentiunt: neq; parcuntmachinis,nbsp;nec extremis periculis abftinent. Neque fpcs neque diligentia fruftratureos:nbsp;nam antequam Albertus illinc caftra mouiflet, illi vi caftellum capiunt, quonbsp;quum à fanäro Andrea nomen acceperit, Barbari Synderouiam vocant. Pont*nbsp;oppido,promore fieui unt,Stephanum Defpotis filium capiunt,oculosque eru-unr. Sororem eins principi fuo matrimonij loco coniugant. Item Gregoriu®nbsp;Stephani fratrem,pariter excæcant. Lazarus verö, qui tertius ex his erat, cu®nbsp;patreGcorgioinVngariäeuaferat, Oppidanos cumpræfidio advnumonin^^nbsp;interfieiunt.MultijVt mitiore fieuitia vteretur,hocà Turca commentumexco'nbsp;gitatum fuifl'e referunt, candes æneum oculis obiecifle, vt infefto calore defit^'nbsp;cati,aciem vifus amitterent, amp; luce capti fpeciemretinerent. Inita cumTute^nbsp;affinitas, fortiflimo luueni nil commiferationis adiecit, quandoquideni ap**nbsp;Tureas pro facultatib. plures vxores ducere fas eil, amp; diuerfus in pluresnbsp;veluti fiuuius,facile extenuatur:quare tantum apud eos contemptummult^'nbsp;do parit vxorum,vt pro ancillis potius, quam vitæ comitibus acfociis habeafnbsp;tur, Synderouiam Augufto menfe captam perhibent. Ad hoc trifte nunciu*nbsp;Albertus, amp; Pannohiaanimo confternantur. lamfines Vngariæ Turcam,?*^,nbsp;^agato plus opinione imperio, attigÜTe vident, immo pro foribus imrnitiil'^''nbsp;pra;potcntcmque hoftem confpicantur, Sed quum poft cap tum oppidum,***nbsp;mifl'o tantiimpræfidio,Turcas hinc abiifle fenfiflenr, ipfc quoq; Rex obot^nbsp;exercitu feditione, qui præ nimio æftu, ventris profluuio miferè abiuflieonbsp;tur,caftrafoluere coadtus, Budam reuertitur. Obingentem æftum, qucm^nbsp;expeditione fubiuerat,in profluuium alui perniciofamqj dyfenteriam conc*nbsp;Morbi (ft.ufam,peponum arguunt fuifle edacitatem: nam dum præcofdia/t'^^^nbsp;gulæ oble(ftamento,refrigerare contendit,fuæ vitætetcnditinfidias.Qua**^ jcnbsp;rem quum aluus fifti non poiret,præuifa morte, vtin patriaregione moreie* nbsp;Viennam verfusiter cccpit : venir Strigonium,vbiprælanguore aliquant*}!^)nbsp;immoratus eft ; fed cumStrigonio profeä:us,in vicum pcrueniflct,quinbsp;didlus eft,ingrauefcentemorbo, teftamentumcondidit, amp;fcxto ealendas*nbsp;uembres ibi vita deceflit. Nonnulli in Simonis amp; ludæ folcnibus expirad^ * .nbsp;dunt. Duos in regno annos claudere nonlicuit,fiquidem annum vnum,*^nbsp;1455). fes nouemjaedies duodctriginta,regnauit. Obiitautemfalutis annonbsp;gentefimo trigefimonono fupra millefimum. Elifabetha defunfto Reg^ nbsp;frequentiflima PotificumProcerumqj turba, corpus ad Albam
* * honeftiftimis id exequiis exornat. Tres ibi nationes, confimili dolore acf diu, pientiflimumRegemdeplorare cernereerat: hinc Norici, hinc jnbsp;Vngari, certatim omnes Regis optjmi laudes profufoludlureferebant,*nbsp;fingulari pompa elatüxorpus inter monumenta Regum,exmore, VngartPj.Qxnbsp;cipes recondidere. Fuit Albertus, ftatura corporis aliquanto fiipranbsp;crem,mirafortitudine,acliberalitateinfignis:prçtereximias viri laudes,*^,nbsp;tiftlmum religionis ftudium pietatisqjculturam prædicant. Item colorehnbsp;gro,venerando afpedlu,prqtercamitilfimus,amp; infuos omnes nhniuin ,isnbsp;lis fuilfe dicitur. Beatum igitur ImperiumRomanum, cum Vngaris amp;nbsp;omnes fofe iudicaft'ent,fi Alberti diutius aufpiciis gubernari potuiflet-rathes autem,audito Regis obitu,elatus,fiiperiorem Myfiampopulattm^^f^s,fnbsp;mam eins partem occupât,mox in Theflalonicenfes caftra mouit: non jjinbsp;fi antiquaopLilentaqs vrbe potiri poflct,haud diificultercæteras Grxcja-nbsp;ditionem fuam redadlurum : in huius ciuitatis obfidionem viresonines jj,nbsp;dit,quicquid terra moliri poruic,huccoegit. Capta vi tandem Theihd.**^^^!-Ærholiam amp; Epirum caftra mota,quas quidemprouincias, crebris incu^j^^^-
, busjtot Ipoliis amp; rapinis aftecit,vtprouinciales,aur bar baro parère, au* jj-io
-ocr page 455-DECADIS III. LIBER 1111- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;41;
trio eniigtare cogcrcntur. Exaóli Eine populi,traieólo Adriatico mari, vnîuer-Emitaliæ oram,quæ è coiifpeâ;iieft,his temporibus inundarunt,atque multas raaritimæ regionis vrbes,quae aut cli iniquitate, aut longo fenio efFtæ fue-rant,aduentu fuo inftaurarunt. Quarc tempeftate bac,res Turcarum laborantenbsp;inteftina difeordia tune Pannonia, nimis adaviclæ funt. Poftquam Albertumnbsp;vitadefundurn fama percrebuit,Boemi,quiin duas partes diuifi fuerant,amp; in-teftinis fadionibusgrauiter fluduabant,Pragam omnes confiuxere: de redin-tegranda in primis republica aliquandiu difceptatum.Quqd vbi fadtum eft,adnbsp;oft^uum calendas Maias,regalia comitiaindicuntur. Extindo veræ religionisnbsp;auâore,ha:reticorum,quæ haudparumdepreffafuerat,iterumexarfitaudacia;nbsp;Rochezana, qui ad Graecium relegatus fuerat, Pragam extemplo rediit. Vbinbsp;relaxatis ex morte Regis habenis,nihilo minus folito,in prophanam elFufus in-Eniam,in concione quaque, in Romanam Ecclefia'm, in Pontificë maximum,nbsp;gt;n Apoftolicum Senatum, in Patriarchas amp; metropolitas,incæteros ordines fanbsp;craque collcgia,impudentiffimè imprecatur: apud omnes exclamans, myfticanbsp;Ecramultis piaculis fuiffe polluta,apud Boemos tantum veræ religionis initianbsp;Jßimaculata permanfiffennfandum, pertinacia fua, piaculum auget,preciofif-^irnumChriftifanguinem infantibus dementibusq) propinat.Aduerfantes do-facerdotes explodit : in facro loco fepulturam omnibus interdicit, qui fubnbsp;paiiis viniqj fpecie myfticam comunionem detredarint : execrabilem animo-i^urnpefteminftaurat, amp; fedatum illorum interitumredintegrat. De Boemis,nbsp;SiiîdpoftPvCgis obitumhouitatisediderintjoftendimus.nbsp;nbsp;nbsp;Nunc quid in Vn-
garia acciderit,breuilEmê referendum.Elifabetba, fecundùm Regis interitum g^au!daiamrelida,poflquam in regiam relata eft,lugubremvitam ducit,repu-tans fecum, non minoribus, quàm Elifabctha amp; Maria quondam, laboribus,nbsp;C atniflo viro laboraturam : à fortuna patris, Boemorum difeordias, amp; fraudesnbsp;l'ngarorum probe didicerat.Illud fuccurrebat in primis, fe ac infantem, quemnbsp;adhuc invteroferebat, nil profedo aliud,quàmfortunæfpedaculum futurum:nbsp;a virimorte, ab immatura viduitate, à præîente orbitate, infauftiflîma^uæquenbsp;arioJatur : fedcftitutamamp; infelicem, infantem etiam, vtcunque editum, niul-^0 infeliciorem aufpicatur. Itemfminei præfertim fexus pcnlitat imbecillita-^cm.Rcgni confortem,vt tutius res agatur, non afpernit : nihil quoque fuccur-antiquius, quàm fortunæ fe aliqua ex parte temeritati fubtrahere, in tutiorisnbsp;conditionem alferere, fi Eoneftè liceret. Nil quandoque magis optare,nbsp;S'Jamhuiufcemodi ludi milfionc donari. Dum confternato ficanimo Reginanbsp;^^Xatur, accerfi primores imperat,vel eos maxime, quos regni enaritate, pru-cntiaamp;: pietate baud parum valere diu nouerat : præfianti Procerum fcun-^3.te tune pollebat Vngaria, ne minore quidcmPontificum turba florebat.nbsp;^-1111 frequentes ad Reginam Optimales conueniflent, hæc in primis verbanbsp;ccit :Quum optimum dudum Regem,immo pattern piêtifiimum amiferimus,nbsp;luturo principe decernendum eft,Patres, ne fine capite ac moderatore per-^ituni cundi Principes eamus: immo vt officium dignitasque pofiulat, publi-^æfaluti confulamus,amp;: cum extindo potiore lumine, ws ad tenebras redadi,nbsp;fecus atque ad Lunam homines, nunc oculos vniuerfi in me conuertitis,nbsp;^febor equidê ingenue, nullam vobis ex me lucem oriri pofie. Quaquammenbsp;^æ^edemregni,Sigifmundi filiam, Alberti Regis vxorem, amp;: Rcginam au-. oritate veftra diuapprobatameflenoninficior ; tantarum tamen rerum menbsp;f^^potem efle,liberc fateor,ne tantum mihi arrogare videar, vt fupravim æta-îo inbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;imperium aufim moderari,Me non parum MariæacE-
^wædcterretaudacia,nemequidemPannonicalatentingeniaBocmicç- iciedæ. Proinde mei fexus amp; ingenij vires emenfa, falutarem tantarum re-cnoderatricem,me elfe nonpoiTe confiteor.Si prolem,quam edidero,ex-trevolueritis,lôgaquidcm,amp;formidolofahæceritexpedatio: quinamp;vc-lit'^^^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;potius quàm marcm edam. Quarc rcipublicæ veftræ confu-
^joptandi vobis interregis gubernatorisve faciopoteftatem.Eum difquiritc, M iiij
-ocr page 456-416 ANT. BONFINII R E R. V N G A R.
qui multo fmina melius huiufce regni temperet habenas.Et quum hincfal«' tem veftram quanti faciam intelligere facile poffitis,Elifabethx,ac futurs pW'nbsp;lis, quæcunque fuerit, in tempore memores eftote:hinc meum in vosnbsp;amorem peniitate.Neque tamen)patres,ex eo quod hoc vobis liberum cflcfe'nbsp;cio, regno cedo iurave refigno ,hæreditatique renuncio, immo vosperDeoS»nbsp;per Sigifmundum,per Alberti nuper erepti pietatem oroamp;obteftor,nemere'nbsp;gni vel mci iuris expertem elfe iubeatis : neq; fi fauftam diuina benignitaspr^nbsp;lem dederit,ac veluti è ccelo ad vos demiferit fuccefforem ,h2ereditario,qu®^'nbsp;iam regno defraudetis. Seruate igitur, perDeûmhominumquefidemjlcmpi'^^nbsp;terna memoria,parentis beneficia,amp; qua fide ilia tueri debeatis,vobifcuns^'nbsp;duo repucate.Cauete, per ingratitudinem aliquain eins manes piacula coniK'nbsp;tatis,in qua: multo feuerius,quam in reliqua,aDeo animaduerti folet. MoXiDnbsp;lachrymaseifufa,conticuit. Exhacreginaeoratione,multaamp;diuturnamî^^nbsp;promanarunt. Nam quum vfurpata poteftate, Optimatcs ad eligedumnbsp;animum aduertilTent, maximum hinc incendium cxarfit:hinc Polonis Vng^'nbsp;risque bellum emeifit. Quare ex compofito regalia func indióla comitia,nbsp;poftquam haberi cpta funt, Vladillaum Cafimiri fratrem,amp; PoloniçR^ê®'nbsp;adhuc iuuenem,fuum principem extemplo nominat. Quæ quidem prsprop^'nbsp;ra declaratio, plustemeritatis quàmprudentiæ retulifle vifaeft:multo nanQ'^nbsp;fatius ad interregnum res tunc redigi potuiflet, quam logarum feininanbsp;diarum fcrere.Gubernatorem interregis loco create licuiifet, declinalTenthnbsp;iufee belli pericula, quae in comitiis quibufque regalibus redintegrafeunt-
% cum his conditionibus eleiäus cft,vt Reginam vxorem ducat, amp; quum berto grauida foret,pofthumo Auftria Boemiaque cedat,futurisVladiflaicf^nbsp;ginaliberis, Poloniae Vngariaeque ius fit.DeclaratoRege,Legatideßgnaß^nbsp;qui regem è Sarmatis euocent. Quatuor hos fuifie memorant, Tinnienfci^nbsp;primis Epifeopum, MathicumRagufinum Dalmatiæ Praefedum,Emetgt;^nbsp;Marcej^numVaiuodç filium,Ladifiaumque Palocium:qui quidemnbsp;éloritate acopibusadmodumillatcmpeftatepollebant.Vladiflaû Vngarih^' [nbsp;inuiti idcirco regem declararunt,quem vicinitate,probitate,iufticia,relig*°*nbsp;ac magnis denique viribus præftare fenferant. Sedquumpræproperafti^^nbsp;tio,magna ex parte pnitentiam continuo pariat, vix ferè Icgati Graccoü* .nbsp;aduenerant, cùm repentinis fubinde nunciis, qui feitum amp; elegantem ànbsp;napuerum natum efle,fignificabant,pedem referre iubentunabrogaturm^nbsp;gatio,amp;: poteftas omnis adimitur.Illis rei nouitate commotis, quidnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,
rent,haud facile fuccurrebat. Qimre aduenerint, paflîm rumor eifuderat. diilaus maximo ( vt par erat) honore ac plaufu hos exceperat, in Senatumnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j
go itinere defatigatos,nondum admiferat, amp; quamuis adhuc illi mandat
expofuiflent, ea tarnen omnes è rumorc nouerant. Q^m diuerfi tram tur,mandata tandem, ne turpiter abirent,exequi, inuita Regina amp; magn^nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I
publicaeparte, decreuere. Aderanteodemtempore GraccouisTurcarum^^^ gati,qui viuente adhuc Alberto, è Thracia profedi,in itinere mortemnbsp;diuerant.Hi AmuratlflS nomine, pecunias amp; exercitumVladifiao defersnbsp;adgerendum aduerfus AlbertuminBoemia bellum,qux mortuo Sigdmnbsp;in duas fadiones partita, grauiter æftuabat, amp; altera Cafimiro regnumnbsp;lerat, altera vxoris iure Albertum retinere ftudebat. Hac demumcócioP^nbsp;ciendum fdus poftulabant,vt Cafimiro Boemia potito, Vladillaus, ab nbsp;rorumfide amp;focietate abftincret.De vtrifq; Legatis ad Senatum vno tempnbsp;relatii eft.Turcis refponfum eft: Alberti morte,eorumlegationem elfenbsp;quum Vladiflaus critin Vngaria,tunc de ineundo fdereagendûJnSena^^^^nbsp;jgitur Pannones acciti, in frequentiflima Procerum turba,quum ritenbsp;retulilfent, non fine ingenti plaufu à cunótis Senatoribus exauditi funt.nbsp;quam multi fententias dixiftent, amp;tati principis abfentiamnbsp;tarnen eum tanti regni gloria defraudandum efle cenfuit,amp;hanc Caüm^*nbsp;tute iaóluram refarcire Iperabant. Vladillaus tandemSenatus confulto
i
-ocr page 457-decadis III. LIBER III I. 417
aliqua Polonorum molcftia, dclatum Pannonia; regnu acçepit:fdus quo-que inter Sarmatam amp; Pannonem xternum percuticur. Comparatur raox ex-
, qui Vladiflaum in Vngariam comicetur, Legati vnà cum Rege nouo, ndam côtinuatis itineribus properarunt.Vladiflaus Vngariam ingrellus, Rexnbsp;pwvicosamp;oppidapaflim falutatur.Honeftiflimus Polonorum procerum co-^itatus eo tempore fequebarur: in primis Andreas amp; loannes Taurinenfes,nbsp;obrogoftius Sandiuogiusque Oftrorogeiiitem duo loanes Tarnoui,ac Vin-^Wius amp;ScidouaSciamatulei: infuper Lucas GorcenfiSjNicolausLafl'ouia-knbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Sauoceus,qui annos quinque ac viginti Leopoli præfuit,amp; Le-
^0 Bobricius, arte bellica exercitatiffimus. Sophiam verb matrem, fratremqj aliinirumfecum biduoproficifcentes,Rexdimifit.Primores Pannoniæ au-^0 eius adtientu, falûtatum occurrêre. Magnus vbique honor exhibitus. Eonbsp;^^Pore, Simon Rofgoinus Agricnfis Epifcopus quum EperielTum negligen-f (?.^^ftodiri accepiHet,nod:u per occafionem oppidum intercepit,Polonis in-diimum,impoiltoque praelidio, mox Regi obuiam Chefmarcum venir, adnbsp;peilendum regnum animum eius incendit,afl'umptisque fecum AuchaTau-^^fijVincentio Sciamantuleio,amp; Lefcone Bobrici^, Budam, quam Frede-^^'^'¦sCornes Ciliæ praeoccupare contendebat, continuo properauit, Regiquenbsp;lo g '^^*^patefecit. Laurentius Flcderuara, quieo annoPalatinatum gerebat,amp;:nbsp;potcftatem habebat,aduentanti Regi Budenfemarceni vl-patcfecit,amp;: in regia fedc collocauit.
A N D o Vladiflaum Regê è Polonia Panones euocatum, in regno con-j^^^^f^nt,quadringentefimus tunc amp; quadragefimus fupra millefimum falutis ' ^^5îigebatur,amp;feft:aPentecofl;es inftabant. Elifabethaverb quumVngaros 1440.nbsp;^itate,quam tradiderat, abufos efl'e confpicaretur, filiumque genuilTet cle-g ¦fllimum concelTæ poteftatis pcenitentia extemplo corripitur. Mroremnbsp;tülnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;luótum inftaurat,quando infanti,quem genuerat,Imperium,fua
Pad ftohda quadam indulgentia abrogatum iri conliderat. ConAtiones teft cum Vladiflao coniugium refcindit. Nouum Regem pati nonpo-Pro^^^^^tos,qui redire iuflî,pertinacitcr mandata peregerant, in cæterorumnbsp;btnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;adducit,nonnullos qui prius redierant, in carcercm cóie-
regno fadio fufcitatur,multi Polono,pars maxima pupillo dit ' Quandoquidem Regis Imperatorisque Romani flliumhære-J nequeiuftumforevidebatur. Accedebatnbsp;commiferatio,quæcomplurium Pontificum Regulorumqj a.-^a PoftBumo conciliarat.Neque adhuc Sigifmundigefl:a,beneficiaq5 mul-^eL*^*^''^P^^^^^nementibus exciderant. Quare hicumRegina,coronandi ex-conlilium ineunt : Albarn, ex compofito, cum vniuerfa fadione
''^Bi peruentum eft,in Stephani balilica, inter operandum, in nbsp;nbsp;* *
diijg ^^Birunoconuentu,Dionyfius Zecch,metropolitaStrigonienfls,amp; Car-dignitate præditus, pupillum in gremio matris vagientem, ac nondum itjj^^^^*ïiinêlem natum, rite coronauit. Lachrymarum grofluuium Elifabethanbsp;tij o ^Q^onandunijfpedante populo,continere non potuit: quando plus labo-, ^®inis, quam ocij ac felicitatis, infignia ilia puero allatura efl'e con-ex vagitibus infantis,infaufta quædam aufpicarivide-cnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Blio collachrymantem, non fine fletu fingultuque
cæteri fpedatores intueri poterant. Coronation! Ladiflai Regis, fttijI^^Bites ac Proceres in primis adfuere: Matthias Vefprinienfis, amp; Benedi-Antiftes,.Vlricus Ciliæ Comes,Nicolaus Vilaki,Ladiflaus Gara,
Ladiflaus Emericus loannis Kanifai Vaiuodæ filij; Zeech,amp; frequentilfimusnobilitatis ordoiVlricus Ciliç Comes,
1 æ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;proximus adfuit. Et quum Rex fe regni libcr-
Pandiones, amp; plebifcita omnia populorum nunquam violaturum. Pdli ^^Beat,is pro Ladiflao Rege iurauit. Contra verb fupra coronatum pu-^put, poll vbi regalibus facris à Dionylio Pontifice initiatus eft, omnes
-ocr page 458-41S A NT. BONFINII R E R. V N G A R. antiftites ac Proceres, cura vniuerfanobilitate perpetuam illi fidcm obfe^ui'nbsp;umque praeftituros cfle iurarunt. Peralt;3:a coronationis cclebritate, folutoqufnbsp;couuencu,mater cum puero amp; honefto ProcerumcomitatuViflegradumcon-celIïtjVt in arce munitiflima, cui Ladiflaus Gara præerat, facrum diadema rC'nbsp;conderet, quemadmodum veteres editiflimumtutiffimumq; locum aflcruaß'nbsp;dx coronx hunc vnicum dicarant. Atqui in arcem vbi conuentum eft inbsp;qui aderant Optimates,Regina fcfellitzquippc qux dum futura difcriminavc'nbsp;retur,quam reconderc fimularat,coronam iterum fubtraxit,amp; prxftigij dext^'nbsp;ricace fréta,fpeótatorumluminaelufit:mox reconditorium,obßgnato ab Op^nbsp;matib. theiauro,iuflïtoccludi. Deinde regni diffidium caufata,adFredericugt;®nbsp;RomanorumRegem, Stirixque Ducem, in Auftriamcontendit {quempuefnbsp;fratrem fuifle plerique prodiderejhuius fidei filium coronamque commifc^nbsp;de xternx difcordix, ac afliduacum Alamannis bclla promanarunt.nbsp;ad Boemos redeamus, quo id regnum pado rcgina recuperate ftuduerit,'^nbsp;deamus.Qupm Boemi Rcginam odtauo calendas Mattias fcitumpuerurag^,^nbsp;nuiflejdixille Ladiflaum,amp;facro Vngarix diademateritè coronaflc,cognounbsp;fent, mittendes ad earn legatos crearût,qui ftatuta apud fe regalia comitiao'^,nbsp;ciarent, admonerentquc, vt fi quid iuris in Boemico regno deberetur inf^^nbsp;procuratores mittercnt,qui Ladiflai caufam in comitiis agerent, hxcnbsp;mnia in tempore curaret, ne fuo iurc pupillus fraudaretur. Adueniétibusk^nbsp;tis,Regina Ladiflaum,qucm ex Alberto genuerat, in cunabulis oftendit : nnbsp;perDeûm hominumq; fidemeos obfccrat, amp; obteftatur, ne paterna
hxreditate priuenf.comitiorum item tempus prorogêt,quç ad diem 'L decimum habendaerant, ardiflîmum conueniendi tempus eire:quodiidgt;^nbsp;ratur,fe Oratores, qui pueri iura tueantur, milTuram efle pollicetur. Sednbsp;ex Legatis vnus effet Reginx amantiffimus, quem Alberti Regis benefice^nbsp;obligaratjCUiProcopio Rabenfteyn nomen erat,virequeftrisordinis,iceii |nbsp;ûrina gioribusque prxftas, is optimam Elifabethx operam apud Boen'*^nbsp;puero fe nauaturum effe recipit. At vbi audita Regina,in Boemiamillit^di^ nbsp;Procopius omnesvetercs Alberti Regis amicos alloquitur, Elifabethx dd'^^nbsp;rium exponit,cius nomine comitiaprorogandafuadet:quando id nequ^q^ ;nbsp;iniquûamp;: inutile fore videbatur,in re tanti momenti,non temerefeftinan^^,nbsp;prxcipitis confilij ,amp; temeritatis comitem pnitentiam effe docet, idamp;^dp^^nbsp;rioribus prxfentibus^ue amp; variis excmplis afl'euerat: Reginx poftulado*^ij,nbsp;luftiffimam effe fatetur.Quare hos omnes baud difficulter in fententiam .nbsp;Contra Ptarfco,qui Alberti partibus olimfueratinfeftus,quàm primùm r^nbsp;confulendum effe vociferatur nullam fminx rationem in rebus graud*nbsp;habendam, neque attendendos infantium vagitus : ad hæc, neque
ilctUCilCUllll liCLJUv d.lLClIU.CiIU.Lgt;ö llIlclllLlU.111 Vlt;l^lLU.b dU ilæC
dum, nequeAlbertumBoeniiam curare potuifle : præterea paflim excla* .j; habcndaefle citó comitia,inftare aduerfantibus,Proceres conuocare,
nbsp;nbsp;dum .neoueAlbertum Boemiam curare potuiffe : præterea oaffimexcla*.rf
orum tanquam interrex diem indicere. Ladiflai veto partes, ad prorogé diem, multa ex induftriacaufari, fuadere non tantopere feftinari oporte^'^nbsp;que diem ex die pro Ware, donee à Regina Legativenerunt. ElufosintcP^jj,nbsp;re conatus, Ptarfco ægerrimè ferebat:at vbieos adueniffe fenfit, id jc'nbsp;molcftius.Comitia infequenti die habericpta, quo quum oratores pu^*^*Lçnbsp;fcendiffent,extemploambire Proceres,apprenfare manus,cui^ Ladiflai*nbsp;reditariumcommendare,amp;orareimpenfîùs occperunt,vt Sigifmußnbsp;bertique Regis beneficia recordentur,fdam ingratitudinis infamiamP^ .nbsp;ueant.In concionem deinde vocati,hæc verba fecere:Si quis forraffe vdnbsp;Proceres,aduentus noftri caufam admiraretur, nimirum, vbi redê fas*nbsp;hic fecum reputarit, non tam eorum qui nos miferunt, quàm horum qinbsp;audiunt,rationem commodumque nos hue perpuliffe,cognofcet, Neqj'^ p,;/nbsp;cietatisamp;amicitiæ lure efl:abfonum,eos æquitatis, officij amp; vcilicatisnbsp;rc,qui fide longoquc feedere funtobftridtimeque cuiquammoleftuniamp;-ê^^pinbsp;videri debet, quum amicè,vel àparibus, vel à fuperioribus, cùm priuat^^^^^jf
-ocr page 459-DÊCADÎS IÏI. LIBER IIÎI. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;41^
publics falutis admonetuti Regina nos Elifabetha, ad vos exorados venire iuf-fit,vtpoft Alberti Regis obitum,ncque fc,iiequcfilium Boemiæ regno defrau-^ daripatiaminiiquando id neque Sigifmundi,neq; viri fui,neque progenitorumnbsp;in VOS ofliciajquæ perpétua memoria tenere debetis, meruifle videntur. Nonnbsp;enim vos latet, Proceres, quid ius gentium, quid leges ipfæ Imperij Romani^nbsp;quid fderaquæ vobis cum Auftralibus intercedunt j quid bencficiorum memoria, quid denique pupillaris commtferatio, amp; commodorum ipfa ratio,po-milet. Quandoquidem nemo veftrû eft, qui fi feà priuatis vindicet alFeólibus,nbsp;10 ,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;omnia facile iudicct.Quanam honellatis fpecie,paterna auitaqj
io
lærcditate qtiifque priuari poteft?Quæ fat euidens ratio contra excogitari po-mnt,nifi vim,ius armorum,amp; diuini humaniq; iuris piaculumadieceris? nem-pcnulla,Qj^ißetiam quum amp; caeteraanimantia, præter ea qux rapinis funr ob- ^°tia,quodam naturæ inftinólu religioneqs, nidos,nequelatebras,luftraq5 ali-^^^inLiadercaufint,nospuerum,cuiipfanatura indulgetiflimacfle folet,pater^nbsp;^'Q^auito regno defraudabimus? Tenellamætatem, amp;tantæmolis impotemnbsp;^^^maturamque caufabitur quifquamQm id obiecerit, prius caueat, grauibusnbsp;^ oeirios Auftralesque afficiatimuriis. Num in vtraque genre vfque adeo prae-interiere ingenia vt donee puer coalefcat,regnum hoc adminiftrare ne-'ant? atque vt hoc veftra pace dixerim, quod in bonam partem accipi velim,nbsp;f^^^am,vtinaminquam,Boemiviri,vobis è clo,no tantûfapere, datum eflet,nbsp;in diuinis humanisqs rebus plus fapere videremini,quam opus clTet.Ni-^'^^itot inteftinis grauiflimisq; bellis,amp;; tarn diu nunquam, mihi crédité, la-j^^alfctis, Neque vospræterit, Nil boni, fine rerum ordine,conftare pofle : amp; *nbsp;''loliini infanti ,'fcd tempeftiuo quoq; Regi, confiliarios adhiberi,adiici fe-rç populi audoritatem oportere, vt nihil his incofultis agere liceat.Qua-'^duti adulto,itaamp;paruulo,moderatores optimi dari pofl'un^quirempubli-gerant. Qmnetiam fub huius, quam illius aufpiciis multo tutiùs refpubli-confultoqs Senatus, alteflt;ducr-ti .^Q^POfeftialter verb prauis fiepe concupifeentiis aeftuans, contemptis o-iQ^°,^bappetitus imperio trahitur, ôcrebus pro libidine fua moderatur : hincnbsp;Mnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;corrumpuntur,violantur leges,amp; patru confilia deprauantur. Pro-
4c
gentium, ac legum audboritatem violate videamini, hue vobis Re-optateicuius nonmodo patrem,fed auos atauosque Regcs,olim (j. ^opere coluiftis, Neque initum quonda cum Auftralibus fcedus,mente vo-p5^cidere dcbct,quiantiquæ focietatis iuratantopere coluere.Siin orbitatenbsp;{^^*^^ipum,prout cafus ipfetulcrit,amp;initafcederis conditio poftular, vtrinquenbsp;debent: nos in neceflitate hac, non foltim Auftralem, fed verumnbsp;tgnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quem indolis prseftantia ad imperandum tantùmnatum efte por-
tat '^obis Regem olïerimus:quemfine violêtiafderis,fine iniuriafocie- humani iuris, fine perpétua regni infamia, fine fum-qn facinore impietatis, recufare nonpoteftis. Prxterea,vnum nobisnbsp;venit in mentem » quid Ladiflai Regis progenitoribus rependi de-^'^^bus totbeneficia,amp;ea quidem immortalia acÆ*piftis:ne minus qui-
Io
gt; quam priuatim,de Boemis illi bene meriti funt. Q^ado regnum Änguftah dignitate decorarunt, vos omnes ita dilexere, vt non plurisnbsp;gçj^'^bumRomanum, quam regnum Boemicumjfecilfe exiftimetur, veftramnbsp;clarftfimam reddidere,præftitere opulentiffimam,amp;totnbsp;honoribus amp;dorainatibus exornarunt.Nec inter cogitan-ifiam Indoru legem, nefaria vobis occuper obliuio,qua ómnes in-pto iudicabatur.Sigifmuduscum Alberto,quidpro pacando regno,nbsp;corporumqs falute fecerit, infudarit, prodegerit, non facilè fi ijnbsp;debetis,obliterare poteritismimiru, ille tantùm profufiffimæ Prinnbsp;expers, qui aut noluit, aut nonpetendo contempferit.nbsp;manes,quid infigniaquæ accepiftis mérita,quid veftrumnbsp;poftuletjconfiderate. Et quum hodie quæcûq; debetis exfolucre liceaty
-ocr page 460-410 ANT. BONFINII R E R. VNGAR. cumLilatiflîmamjdataoccafione,gratiam,vos quæfo,rcpcditc,amp;pcrquài'niib^nbsp;dêreferte.Siparum, quodnequaquamcrediderim,vos iftamouent, quannbsp;eftis homines,hümanitatis officia colite. Leones,tigres ,lupasq; legimus,acininbsp;manes plerafq; feras,amp; gratiarum,amp;: humanitatis,commiferationisq} ration^nbsp;habuilfetpepcrcifle infantibus,vicê rctiilifl'c,amp;: innocent! denique ætati,fof^nbsp;næque aliquidindnlfifl'e. Si hæc quandoque ilia præftitere animalia, qu^^nbsp;manitatis expertia natura finx-it, quid homo faciet, qui ab hac ingcnita noin^quot;nbsp;accepitO quàni aliter ac nunc fentiretis, Proceres, fi Ladiflauminfantcin'Pnbsp;ôlaretis, in quo fauftiffima indoles, maiores omnes inelTe teftatur. Spenanbsp;pra:fert,qua illi nunquam fuere præditi, ea nutu molitur infans, qux hûCinnbsp;perant.Si vixerit progenitores in geftorum gloria fe antecefl'urum pollic^^'nbsp;Sæpe hûc Fredericus Imperator in medium afferri iubet,quo vbi ailatus cftnbsp;primis coronam procerum circumfpeôlat : mox in Cæfarem brachianbsp;vagitu expofcit,fratrem amplexatur,madidis os eius oculis afpergit, veluti)quot;nbsp;tutori,amp;: Chriftianæ reipublicæ moderatori,commendaret,exoraretque,ne^nbsp;gnum fibi præripi,nepatcrnahiereditatefraudaripateretur: deinde circuinnnbsp;tem coronam luftrare contendit, amp;c per Optimatum amplexus obuagatut/^® ¦nbsp;quam omnes ambiret,amp; obteftaretur,vt immatura dignitatem tuerentur. n Inbsp;mincm demum inamplexatum inofculatumque dimittit, ambition! qunu^ 1' nbsp;que gemitum,quandoque vagitum intermifcet, quare nunquam prodit infnbsp;blicum, quinlachrymas àcundisfpedtatoribus exigat. Nihil igitureft innbsp;ro,quod non âdmirabile,fauftû, incredibile videatunplus diüinitatis,
% humanitatis refert. Nemo pucrum vider, qui fub diuina Ladiflaum tutclaj* credatefl'e. Omnemà Deo poteftatem hominibus dari proculdubionbsp;dum eft,diumç voluntati quis obftiterit?Cyrus infans expofituSjRoniulus^ jnbsp;Rhemo inTyberim eielt;ftus,SeruiusTullius captiuamatrenatus,quinc^.nbsp;quç nati fucrat,régna non aflequerêtur,nullaviinhiberipotuere.Proindel^nbsp;ducen^equamini,Proceres,eum quem à regia ftirpe demifit,excipite,dcdâf^nbsp;tcllt;cgcm,üc tanquam angelum è clo demiftum,cunlt;ftis fuft'ragiis,faulh5l fnbsp;votis confalutate, admittite, colite.fie diffidia, inteftina bella,cæteraqueeXf\^nbsp;na incomoda propulfabitisdiinc priftina vobis comoda inftaurabûtur.nbsp;nam vos magis amaturum, amp; ftudiofiùs veftra commoda curaturum pu^'^J nbsp;quàm eum,qui è veftro fanguine,in veftra aula,in veftris vlnis,amp;natusamp;^®nbsp;catus eft?Nulla,mihi credite,peregrini principis admiffio fieri folcqqux^n^nbsp;lamitofam nouitatem, aut diutnrna mala non inférât. Quare vt dicendi n*nbsp;faciam,per Deûm hominumq5 fidem oro, Ladiflaum verum Principetn/t'nbsp;ftrum officium amp; vtilitas poftulat,vno Regem confenfu declaratc.nbsp;Legat! orationem,magna pars Procerum edito plaufu,illius poftulata coinP
bauitiafl'cuerans,nullopaâ:o aliter eflefentiendum, ne perpétua iniquitaU^ i gratitudinis vc nota, vniuerfa Boemia fugilletur: contra verb, qui Albertui^^j.^^nbsp;dorant ) filiüm Regem creandumefl'e negabant;dicere, nihil inconfulciu'^nbsp;quàmintempeftiuumamp;inutilem regnooptarehominem,velmaximenbsp;qui nonregerc,fedrê^ tantùm polTe videatur. Ladiflaus antequafitregni^ ¦nbsp;pos, longam temporis intercapedineminterceiruram,Boemiamfubintergt;'^^amp;^nbsp;diferimine interea futuram, fludluantiffimum optimo moderatore regmbnbsp;diuearere non polfe. Proinde quoad Ladiflaus adolefcat. Regem creari opnbsp;tere,amp;ideo tutius agendum, quo facilius FredericusRomanorumRe^n rnbsp;elclt;ftus,optandi Regis ïamipfis poteftatem indulfcrat. Vicithectandêiennbsp;tia. Quare,quum de creando nouo Rege ad Proceres referretur, hinbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pi I
parte AlbertumBauariæ DucemRegemdeclararunt,qui apud gt; quondam ab ineuntc ætate fuerat educatus:quin amp; è Primoribus nonninnbsp;fignantur, qui èVindelicis Albertum euocent. Horum Princcps Vîrichus^^^nbsp;fenfis crat,qui quamuis Alberti partibus femper fauiflTe videretur,in hhnbsp;comitiis aliquid tempori tribuendum elTe cenfuit. Alij autem,quinbsp;bant,rei indignitate correpti, ad Fredericumelàm Procopium
-ocr page 461-DECADIS III. LIBER IIII. 4x1 tCttt '
iq; orant, ne pupillum patcrno regno dcfraudari patiatur, tutclam infantis, wm nuper acceperit,fummo (vt par eft) nuncftudio gerat:fine infamiaregnunbsp;acinlao dcbitum alio diuerci non pofte, rcputet. Mandata Procopius diligcn-^v^5^utè peragit.Fredericusrerum admonitus,ad Albertum Duceni repen-cicribit. Hominem hortatur amp; monet,ne qua duótus ambitione,alienum fibinbsp;rcgnum vfurpct.Boemos hçrede fuperftite,cui regnum debetur,alium Regemnbsp;create non pofte,nbsp;nbsp;creandi poteftatem, quam ab ipfo in comitiis impetraftc
Io
prædicabant,ementitos efte,pertinaciùs afteuerare,nullam fe Boemis vnquam creandi Regis poteftatem fecifte. Albertus Cæfaris diplomate inhibitus,ea ani-tni rnoderatione vfus efte fertur,quam in pauciftimis inuenire licet: nam quumnbsp;iducntantes Bocmorum Legati, potens amplumque regnum detuliftent, ingenue abnuit. Gratias ingentes egit, quod tanto ipfum regno dignum iudicafi-lent. Infuper, inhumanum elTc, pupillorum iuralædere, quibus omnes fauercnbsp;lis eft, fine maximo fcelcrclaedi no pofte. Se quoque fderis olim inter Boe-mos Auftralcsquc percufti,haudquaquam ignarum. Albertum igitur longé cla-f'orem Regem recufando,quam accipiendo regnum,omnes haberi iure opor-^ereiudicarunt. Boemi, acceptarepulfa, iterum conuehtum habent, lega-tosq; ad Cæfarem mittendos efte deccrnunt, qui ipfum exorent, vx donee Lahnaus adoleat,tutorio nomine, regnum accipiat. Cæfar ad hæc, quum Lega-
to
Mandata detuliftent, refpondit : Se Auguftalis coronæ gratia, in Belgas con-^ Eendere,quum redierit,perquam commode rebus Boemicis confulturum.Re-^crfoè Gallia Cæfare, Proceres èBoemia multi cxtemplo adfuere, inprimisq;nbsp;1 tarfco acetrimus infantis inimicus : Cæfarem hortatur,vt pupillari tutelæ re-iinnciet,quöd fi fecerit, eum fubinde regno potiturumefte polhcetur : adiicit,nbsp;hoc iure fderis plané fieri pofte, vtfeniorem Auftriæ principem, Boemi exnbsp;compafto,Regem in regia orbitate pronuncient. Abncgat Cæfar,Se turpitetamp;nbsp;facinorofe pupillum, cuius tutelam ageret, efte circumferipturum, hæredita-numqueiUiyxj-ggj^mjioccupaturum, neque Boemiam tutorio nomiijp admi-niftraturum,quando non ignorabat, earn fine infano fumptu, haudquaqua gu-bernari pofte. Boemi nanq;, nifiquotidiana ftipendiamunerave à Regibus ca-»nbsp;piant,abofficioexteplorecedunt. Fifcusprofeâo tenuis,rcgiaprædiaab Opti-^natibus occupata,fcundiftîmæ olimargenti fodinæ iamexhauftæ,extenuacanbsp;vcftigalia,cenfusque diftradi étant. Qmcunque igitur aut Rex, aut Gubernator tuturus erat, nimirum cum dignitate viuere nonpoterat, nifî aut raptu, aucnbsp;precario,aut collata popularium ftipcvictum quærerer. Q^are, ipfiper fe Boe-niiregnumgubernarêt,quoufque Ladiftaus adolefcerct, plané fuafit: mox Legatos magnificè donatos, à fe dimifit. At vbiad populum id latum eft, vt hocnbsp;interregnitempore,Gubernatores Boemiam regerent,veluti Cæfar ipfe fuafe-rat, in primis Ptarfco Mainardusque creati. Inito magiftratu, fubornatam alinbsp;Quandiu concordiam feruarunt : fiquidem alter Catholicæ fidei propugnator,nbsp;Rochezanæprauitatis aftertoralter erat,amp;vterque faôtionumPrinceps : ne ta-iiien ad arma perucnirctur, optimum excogitauere ambo temperamentum, vcnbsp;profuo quifque iudicio viueret. Haud multo pôft,Ptat^?b graui morbo corre-ptus,interit: cuius interitu, Mainardi auôtoritas vfq; adeo creuit, vt Pragenfes,nbsp;^potiores Boemiç ciuitatcs,huic vitro parèrent.Hoc aduerfæ fadionis homi-ttes perquam moleftc tulerunt,ad Georgium Pogiebracium confugere,qucmnbsp;lapientiaamp; bellicadifeiplina, item ingenti geftarum rerum gloria præftantemnbsp;elîé nouetant; hune fibi præficiunt, perfuadcntquc, ne fixas partes iacere,névenbsp;Mainardum, cui Praga caput gentis obfequitur, qui Romanærcligionis ritusnbsp;10 cxtollit,patrios antiquat,ac demum adtyrânidemafpirat, imperiofè ac latè do-ttxinaripatiatur. Item viri dominatum populo vidcri grauiftîmum, neenon amp;nbsp;Rochezanæ multas efte amicitias,fidasque clientelas, Pragam illi facile præripînbsp;pofte: proinde exorare hominem, vt fuæ dignitatifalutique iuxtàconfulat.Pro-phanæ verbamultitudinishaudquaquam Georgio difplicuere, quum præ ma-Stxitudine;mimi,rcs maximas anhelaret : coniurationé magnam clàmmolitur,nbsp;N
-ocr page 462-411 ANT. BONFINII R E R. V N G A R.
amp; ad nouitatcm animum intcndit: Pragam fubornatos quofda.ni mittit,quid' uium ftudia tentent, follici tent animos,amp;: vt Mainardo,veluti tyranno ac perc'nbsp;grinæ religionis amatori,poteftasomnis abrogetur,impellant.Qind fieri opot'nbsp;teat, Rochezanamconfulanr,amp;: coniurationis admoneant. ConipofitisrebuSnbsp;quum multi in coniurationcm vitro confluxiflent, nouitati diem præftituunt-Moliendum in remota parte vrbis incedium decernunt,vt dumeo populus rC'nbsp;rum ignarus plane cucurrerit,exaltera,Georgio,parte,cu copiis venienti,por'nbsp;tampatefaciant. Qmare adpræftitutumdiem excompofito cundafiunt, cleP'nbsp;tentiaque fuccedunt. Committitur clam incendium, quo omnes exmore coU'^^nbsp;uolant,Georgius in tempore aduenit, patefadaque porta ingrcirus,tuinulni'nbsp;ferro omniamifeet. Magnus extemplo terror inccflit,quicunque aduerfiarn^nbsp;fumpferant,continuó trucidantur.Capitur Mainardus infelix,amp; poftquamu^'nbsp;micus eius eft vrbe potitus, in arcem addudus, in carcerem coniicitur.nbsp;carceris txdio, nonnulli veneno abfumptum interiifle ferunt. Georgium io^^nbsp;gram poteftatem nadum, fic vrbem amp; Boemiam illico pacaflc, Sc pacataiH*^nbsp;ocio diu tenuifle tradunt,vt nemo lit,qui ex tanto facinore tantum quictisnbsp;manare pocuift'e crediderit. Dum hæc,quemadmodû fuprà diximus,inB°^^nbsp;mia gcruntur(quia res Vngaricæ nos ad fe venire iubcnt)quid in Pannonia^nbsp;ret,exponamus.Poftquam Elifabctha in Auftriam profeda eft,fihiqucnbsp;fatis Frederico commendarat, ipfa non fine magna fautorumturba,inVn^nbsp;riam reuertitur. Fines ingrefta Pannoniæ,ex vultu,verbis,conuitiisquenbsp;rum, dum per vicos amp; oppida facit iter, mutata hominum ftudia depreheî^jjnbsp;Wquodquidem in his rebus accidere folct, partim quianouarumrerunac^P^j^nbsp;plebis animiefi'e folent,partim quianoua fpes ex Vladiflao concepta,nbsp;meliusJiturapollicebatur. Nequedeerat ingenitum ac fempiternumnbsp;quod Pannonicum Alamanno femper interceflerat. Vladiilaus enim^, .nbsp;procera ftatura,valido corpore,confentientibus inter fe membris,amp; gratil*nbsp;foret afg^ du: hand difficulter comitate,manfuetudine,amp; infita quadain^B^nbsp;ti probitate,populorum fibi animos conciliabat: quandohæcfacile popu^j^, jU Jnbsp;auram captant. Succurrebantamp; aliæpræftantioresanlmi dotes,religio in»nbsp;ris,diligentia diuini cultus,iufticia infupcr ac pietas, amp; conftantiacumnbsp;modcrationccóiunda. Animus ad hxc infons,ac fimplex,nulh vitiocbn®^ j,
amp; ad promerendam Vngarorumgratiam,immortalitatemqî comparaim^^^^j, mis intentus, in bellofortis amp;intrepidus. Nullavir bonus, ac regnojnbsp;rus,æftuauit auaricia,nulloq5 libidinis imperio vexatus eft. Qmim fenbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'
rabilemque præftaret,nimium ex popularitate fauoris gratiæ^ contraxit- j lum ex eius ore verbum auditum, quod infolétiam tcmcritatémve fap^r^^ '
X CtXXIlUili VULll nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;111tVJL VVA.XVXCt.L« T 14.U1IIUU3nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.Q
procera ftatura,valido corpore,confentientibus inter fe membris,amp; gratd* foret afg^ du: hand difficulter comitate,manfuetudine,amp; infita quadain^B^nbsp;nrnhircirp nrgt;niilr»rnm /iKi onimne mnnliiiKar- niian/irik'i-.z'f.irilp nnDU*^,nbsp;auram captant. Succurrebantamp; aliæpræftantioresanlmi dotes,religio in»nbsp;modcrationccóiunda. Animus ad hxc infons,ac fimplex,nulh vitiocbno- nbsp;amp; ad promerendam Vngarorumgratiam,immortalitatemqî comparaim^^^^j,nbsp;misintentus,inbellofortisamp;intrepidus. Nullavir bonus, acregnoInbsp;rus,æftuauit auaricia,!nbsp;rabilemque præftaret,nimium ex popularitate fauoris gratiæ^ contraxit-^ |nbsp;aliquid turpitudinis oboleret. Confuetudo dulcis,mores quoquenbsp;lis deniquecenfebatur,vtc Sarmatis talemvirumprodifre,haudfacile nbsp;diderit. Hisigiturartibus,Vladiflaipræfentia, multum fauoris fibicoinp^^j,^;;nbsp;Hincmultorumvoluntates immutatæ,amp; è Proceribus complures,quinbsp;fadionis erant, in eius parteis, præter omnium opinioncm, conceficre ; nbsp;misq5 Nicolaus VilacÂlt;3roaciæ præfedus, quum pupilli partes jfrnbsp;fadari confpicaretur,vtfuæ confuleret vtilitati,à regina defecit, in . f^it,nbsp;dione plane conceffit,amp;: in afferenda Poloni dignitate, fic acer perdnax^j,nbsp;vt multo plus fortitudinis in alTerendo, quam in deficiedo perfidix po-dcretur.Simon quoq; Rofgon Agrienfis Epifeopus, ite omnes eiusnbsp;loni partes pertinaciffimc fedatifunt. Rofgonæ defedionis caufanbsp;fuit:quippequæSimoni,dumVefprinienfiseratEpifcopus,archicpilcoPnbsp;Strigonienfemefflagitanti,rcpulfam dedit,refponditque : Elifabcthanbsp;Simonemnunquam Archiepifeopum fucurum:contrà ille, Se viuenyed y,nbsp;tham nunquam regnaturam. Archiepifeopatus igitur Reginx iuflu jnbsp;fiodatus. Item quum in fupcrioribus Vngariæ partibus Rolganadomnbsp;mis audoritate, opibusq; polieret, vniuerfamillius orxProccrumnomnbsp;turbam in Vladiflai auxiliumconuertit. Qmnetiamloannern Vnniadc^^^^x
I
-ocr page 463-DECADIS III. LIBER IIII.
præftantiorem domimilitiæcp virum, ilia tempora non viderunr, vt deinceps, quum res ipfa poftularit, fat copiofe refcremus, Polono nimium fauifl'e perhi-bctur. HieenimValacho patre, matreveto Græcanatus, induftriaamp;virtutenbsp;fipra omnium opinionem,fuum genus illuftrauit: parentibus nequaquam ob-feuris editum tradidere. Pater nanque inter Valachos,qui Getarû Dacorumq; r,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;J
locanunc incolunt,amp; è Romanis fuperfuifTe colonis, veluti linguæiîmilicudo^,^-^/ teftatur,fanè credunturjplurimum apud earn gentem potuifle dicitur. C^ippenbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;**'
qui non confilio folùm,ac longa rerum experientia,fed opibus amp; forcunis mul- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*
tümübiauiäoritatis compararaq affiduo bello exercitatus, no plus diuitiarum, quam nominis è militaribus ftudiis ipfe contraxerat. In Coruin of vieo natus, haä»/.
Romanorum familiam genus retulit. Mater verb, eGræcïs edi-veterfScimperatcinoIanguine pfomanallecredita eft. Nonnulli in Theo-nuiegenus referre audcnt.Seruiuit à principio cum duodecim cquis De-t ^étrioEpifeopo Zagrabicnfi,amp; in Italia duos annos fub Duce Philippo Me-olanenfi prima ftipendia meruit : nam Sigifmundum in Italiam fequutus re-sußc. Sigifmundum enim affirmantfama paterni nominis, loannem adhucnbsp;^uebumèTranfalpinisoris inTranffiyluaniamtranftulilfe, Hunniadicis præ-'s,qnx in extrema Tranflyluaniae ora,quæ ad V alachiam attiner, ft ta funt, obnbsp;knbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;geftam donaffe. Primahunc ftipendia fub Vngaro Haise præfcôto,fe-
c ^^uiemorant. Nosqs à Diuo Matthia nonnunquam audiuimus: quum Prae-^j!^^cuiiifdam filium in confpeótum admitteret, quod de patre, conuerfus ad j^ %ingenue fatebatur ; Hie eft (inquit) illius Optimatis gnatus,fub quo paternbsp;^^^primum meruit vocemqjcenturionis expauit, mox propria virtute for~nbsp;dexteritate fretus munia quæque militiæ honorificentiffimè geffit, exnbsp;J ^^otyroQe milesfortiffimusgt;ex milite Imperator optimus emerftt. Per ftngu-miro laudis gloriaeqj fucceflu lam euedus, prouincias cum imperionbsp;Elfnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;praeftantiffimaGhereborumdomo affinitateminiuit. Hinc
^bethanijquaeLadiflaumMatthiamqj genuit,vxoremduxit.Virfuil,m quo k h Coruinorum virtutem,itemmagnanimitatemjfapientiam, fortitudi-. .^qgt; Romanamrecognofeere liccbat.Afpeduperliberali fuitacvenerando,nbsp;^°^oreindomitus,cuius mite pra:ftansque ingenium nil præter Roma-tes °'^^'^tis ^^agffiem referebat. Oculorum ac oris venuftate praepolluit.Monbsp;uniniexpartenobiliffimi,ab omniqsbarbaraferitate redempti. Religionisnbsp;liberalitatis amp; beneftcentia; ftudioftffimus fuit. Neque decratnbsp;^^5 uoneftatis, amp;£: amicitiae cultus, ad obligandos militum animos, amp; prome-^Ur r^^æt^rorumgratiamvfq; adeo promptus, vt æquè ab omnibus amare-Knbsp;tiinbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;beneficencia,diffimulationeq5callida,ftcinimicitiasamp;:odiade-
pAt officiorum artibus ad eius dignitatis altitudinem ftbi viam com-
4o ^^tt,quamne fperare quide licuiflet. Acer amp; excelfus viro fuit animus,con- nbsp;nbsp;* *
tcquot;gt;*p P^^dens callidumque,cui mos erat,nil inconfultc,nii intempeftiuê age-Vj ^dfpes eius appetcre videbatur, quod arte confilioveaflequinonauderet. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
tarnen in bello Fortuna vfus ne obnoxiam hanc ftbi femper habuifte in ^¦^^^^¦dttagro Hunniadico,quema Sigifmundo quondam dono acceperat,nbsp;tlitomonte caftellum erexit, quod placida circiun flumina lambunt : item
1q natura vfque adeo munitum, vt nullum hoftilem impctum reformidec. quot;tj.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;igitur Coruinus,poft castéra, quae fumma cum laude munera geflerat,
atq ^dyluaniam prouinciam cum Imperio,ob rem optime geftam, impetrauit: Facile ad maxima quxque fubinde eueclus eft. Qtiare Vaiuoda ( vtnbsp;I® lii( cognominatus, multum poftliac auiftoritatis amp; potentix ftbi vendica-ft quum duplici Fadione Vngaria tota laboraret, Vladiflai partes fe-Iq^j Piacuit, quod aduerfariorum vires baud parum eneruauit : hinc tanta Po-Cof ^^^ceffioFada, vt abfque difficultate Cæter^ tranftgerentur. Quum igiturnbsp;^^^di Regis tepus inftaret, amp; pupilli res quotidie detereret, Budæ à Pala-^^dicitur. Conuenere extemplo Proccres, Antiftites,Legati ci-
^tn, vmuerfaque regni nobilitas,mfuper amp; plebis innumcra multitudo;
i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;N ij
-ocr page 464-414 ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G AR.
s*
«
qui quidem omnes noui Principis imperio gratulari, paflimq; geftirc videbafl' tur. Sub incolumitatis diplomate,aducrfætactionis nonnulii principes, adin-didumconuentumaduenere : in primis Dionyfius metropolita Stngonienlis»nbsp;Cardinalis eo tempore fpedatüTimuSjamp;Ladillaus GaraViircgradienlis Praie-«îbusarcis,quos baud mediocris pars Optimatum amp; nobilitatis fequebatur:e3^nbsp;, his alter pup ilium præcipuè diligebat, quia facro baptifmatc initiarat : alter æ-rarij munitiflimæque arcis præfeôluram ob exploratam fidem, non immeritonbsp;fuerat aflequutus. Quum Budam non abfqj magna expeôtatione veniflent,rC'nbsp;galemcum cæteris Pontificibus Optimatibusq} arcem fubiuereidumfolutoft'nbsp;natu,cum aliis patribus abirent,interceptus eft exitus,nec vnquamexeundifr 'nbsp;éta copia, donee fidum in manus noui Regis obfcquium iurarent, amp;LadifiâU^nbsp;Vifl'egradum,thefaurumqîredderct. Vi adaéli, poitulata faôtitarunt : moxnoanbsp;fine gratia, in libertatemreftituti, Pôft vbi fatis inter Principes de coronandanbsp;Vladiflao conuentum erat, Viflegradum omnes,ad referandum ærarium,acc''nbsp;piendumque facrum diadema,concefl'ere. Patefaólo ærario,cunôta integra iß*nbsp;uenere,coronæ tantiim ab Elifabetha fubtraôtæ,furtû deprehendere. hinctuf'nbsp;ba ingés inter Proceres oborta, hinc prima perniciofi ac diuturni belli aufpiai^nbsp;læua finit édita,infremere multitudo cpit,amp;: faólionum vulnera,qux cicat^'nbsp;cem dudum obduxerant,recrudefcunt : pars Polonica, ad regalem Albarna^',nbsp;templo properandum, Regemque coronandum exclamat : facrum Alba:nbsp;demanon defuturum. Reges,non peregrinæ fminæ,fed Vngarorumauda**^
^tate fieri oportere.Subticebant præ metu amp; pudore,quicunque reginam pillum diligebant. Noiinulli Reginæ facinus improbare, dicere ncc iuftû)nbsp;fas efle,diuinum regiæ maieftatis infigne,per facrilegium abftulifl'e, amp;nbsp;commififle manibus, quibus cum Vngaris, non tam anti qua quàm ingenitä'J^nbsp;diaintercefl'ere. Quinetiam multa hinc mala augurari. Q^re non fine tumnbsp;tu, ob indignitatem rei, Albam properatur. Rex cum ingenti fuffraganeor'nbsp;multitult;ineilluc ducitur, in Diui Stephani bafilica, Vladiflaum cumnbsp;plaufu rite coronant : quum vera corona defuiifet, quam Regin a fuftulei-^ ,,nbsp;fimulacro Diui Regis,quodin facello colebatur,placatonumine,nbsp;ter diadema fumptum, amp; re iubente, in coronandum Poloni canut vfurp^^'nbsp;eft.Hinc inextricabiles totius Vngariæ fadiones exortæ fimt,hinc oninisnbsp;cordia foluta,extemplo inteftinæ difeordiæ inceflere,fimultates amp;nbsp;rantur. Conticuere leges, amp; conculcata indicia, prout quenqueproprial^^nbsp;tulerit,ita fefe gerere,quifque fi bi iudex efl'e,vim, rapinas, homicidianbsp;gere, inimicitiæ tune grauiter exercer! : ille magis iniurius haberi,nbsp;poffe videbatiir, Aliena prædia fine pudore occupari, violaritemplorui^Jnbsp;nulla deniquefacraprophanâve poteftas fe iniuriis abftinere. Exagg»^^^^nbsp;illud hæc mala quæ diximus,quôd cum àrmis omnia obftreperent,nbsp;fe imparem inimico fenferat, peregrina auxiliaintroducebat, qux vtruiKld^^nbsp;furoris imperio populabantur. Hi pupillû reuocare,Polonumilliretinerenbsp;tendunt. Alteri Alamggnos, Polonos alteri certatim inuocant. Barbara'nbsp;tur Scythiex gentis immanitatem, quæ tantopere concordiam amp; ocininbsp;minatur,diu ifte furor exercuit. Et eo vfquc ( ni mentiar )exercebit,nbsp;quifque metiri,coercerc ambitionê,alienadimittere,inuidiacarere,nnbsp;é]ue concordiam amare didicerit. Sed de his haétenus. E conflatis jjfnbsp;cordiis,quibus grauiter Vngaria æftuabat,bellum ciuile tandem exarüt-lai partibus inprimis hipræerant : Ladillaus Gara, Baiiatus (vtaiunt)^^jj.(,nbsp;infîgnis, loannes Philippus Corogus, item Andreas Bothus ex HaraP^*^ - p?nbsp;natus, amp; Henricus Themafij, Vaiuodæfilius, qui armis, confilio, fornbsp;ampliifimis, multum ea tempeftate poffe videbantur. HiàPolonop^^.^jnbsp;fecere, amp; pupilli partes fe acerrimèalferturos efleprofitebantur. Nölnbsp;Regina Elifabetha opibus adiuti,verùm etiam fins impenfis, haud pari^nbsp;turn aepeditum inauéborarunt, vt à Sarmatarum feruitutc Pannonias^^^gijznbsp;rent. In inferiore Pannonia primùmres nouas moliti, ad monafteriu^^j(^jji,
-ocr page 465-D E C A D I s III. LIBER 1111.
xardom, quod fub Batha fit urn, ad quinque milia pafliiumprope Danubium, nunc Zeek appellant,prima caftra locarunt. Ad coercendam huiufee fadioniçnbsp;audacianijloannes Coruinus, qui quumTranflyluaniam prouinciam cum im-peno tenuiflet, perpetuum Vaiuodatus nomen afl'umpfit, à nouo Rege decer-quoq; Vylach, Makouienfis prouinciæ Præfedum, regniquenbsp;Dollenélis titulo deinde clarum,in bac expeditione collegam fortitus elt. Am-nanque ilia tempeftate armis,au0toritate,diuitiis, viribusque prxpollebant.nbsp;'^re baud temere ad extinguenda prima formidoloß belli incendia, vtrun-que Proceres illico delegere. Q^m properatis itineribusad monafteriu per-*0 ueniflent, vix curandis corporibus vnum diem indulfere, poftero prima lucenbsp;præliuminitur. Nondum vtrinq; figna dabantur, quum Icui vclitatione pugnanbsp;conferitur : in dextro Coruinus, Nicolaus in ßnilhro cornu præerat, in medionbsp;olonus erat. Faóta repente pugnandi copia,tanto inter fefe impetu concurre-f^jVt non cum propria,fed aliena,vel infeftiffima genre dimicarent.Poloni, Vn-S^rorum exemple inanimati,eo vehementius dimicare nitebantur, quo magisnbsp;'^erebantur,ne ab his qui parebant,vlla virtute fuperari viderentur. In tanta iginbsp;^ïcertandipertinacia, Ladiflaus Gara, qui in finiftro cornu pugnabat, à Cor-J**no mclinatus,cedere cogitur,amp; dum manus hoftis euitat,fugam præripit : raio g. i^^^°^^R^°^^rnmox animi confternantur, cofunduntur ordines. Henricus
. Andreas à Sarmatis inclinati,profpeôtaGaræfuga,amp; confufis ordinibus, pa-^^nictuperculfi, palantes fugiunt, rcliótis quifque caftris amp;impedimentis, in P^oxinias continuo fyluas inuolarunt. Perauialocaferri,difquirerelatcbras,^inbsp;^rte tueri : contra illi, ne minore quidem pernicitate à tergo inftare,nbsp;bminfequi atque trucidare. Andreas Bothus, haudparua fæuitia præditus,nbsp;^gacæfuseft. CapiturHenricus. Ladiflaum Garam, loannemque Philip-P^ßigt;quamuismaior corporis moles vtrunque grauaret, dexterior tarnen for-^refpexit; caecum iter ingreffi,e tanta ftrage tandem euafere : quicunq; fu-pertuerc, nunquam amplius in apertum certamen defeendere auß fun». loan-jonbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Nicolaus Victoria potiti, caftris impedimentisqj direptis, Simon-
orniamiftro vicina,amp; Soclos Drauo proximum,obfedere.Q^um nihil obß-^doproficerent,quandovalidiflimo vtrunquepraeßdio munitumerat, ne ^pus inminimis fruftratererent, inferiores oras oeyffime luftrarunt, amp;nu-fes auerfosqj populorum animos ad Vladiflai fidem reuocarut. Reuerß Bu- Rege ac Proceribus cum magno plaufu admifli, amp; pro dignitate laudatinbsp;Anbsp;nbsp;nbsp;P'inibæc in inferiore Pannonia geftafunt,qui fuperiorem incolunt, ob
vicinitatem omnes fere Reginx partes tutabantur: inZaladienfi pri-Pilota, res nouas moliuntur, vicinos pagos amp; caftella, quae Vladiflao pare-variis belli incommodis afficiunt, omniqj conatu ad fua finitimos ftudia
n eontendunt. Atqui prx exteris id Thomas Zeech, Dionyßj Strigo- * * ^iis metropolitx frater, experitur : vir bello impiger, animi corporis^j viri-lunbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;àpupilli fide reglutinari non poterat. Komarom regale caftel-
gQ 5'^^præfîdio tenebat,adfluuialisinfulx caput fitu^ neque procula Stri-° Jo remotum : audito fociorum confliiftu,quern à Comino Nicolaoqs acce-L rrragis ad bellumirritatus,finitima cundaigni ferroqj follicitat, longe pecoracumhominibus abigit,incédit pa-fn ft omniacomplet : eo quoq; fuaeueda eftaudacia,vtBudam de-intc Rege follicitare nonvereretur.inftrudo nanq; agmine,e Strigonienfi
Bud nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;, quicquid interiacet, id omne populatur amp; vaftat. Q^m ad
Jo
frrburbium noux Budx, quod ad Calidas fitu eft, anbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nunc Scythice nominant, nullo metu remoratus adoritur. Ignem
ædibusfubiicit, obftantes obtruncat, in fuburbanos haudparum fx-ab p^^^^^^^,c^desamp;: incendia Rex ab arce defpedat, quin amp;vrbi timet, cuius be /nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ninia tentari profpicit : amp; illud verebatur in primis, ne qua in vr-
Ute°bJ-^^^5io^°retinita,quxThomampropius admouiffet. Arcemcumciui- dpofitis vbiq; mihtum ftationibus, diligentiflime cuftodiri iubet. Ex im-N iij
-ocr page 466-426 ANT. B O N FI Nil R E R. VNGAR.
prouifo ad repellendum hoftem prodire non aufus, fat fe facere arbitrabatur, fi ' ciuitatem protegeret : itemille tot copiis inft nidus aduenerat,vt non facile re-pelli poflet. Thomas incenfo fuburbio, amp; direpto agro, Strigonium fe rcccpft.nbsp;Vladiflaus autcnifpcdatafuonim fide,amp; profligatis in inferiore Pannonia ini-micis,animatus in domitandum Thomam,qui ex his qui fuperfuerant, f'ornii-dolofus admodum fibividcbatur,animumaduertit. Conuocatoexercitu,Stri- |nbsp;gonium in primis properat,arcem in edito monte iitam,amp;: Danubio promincnnbsp;tem,obiidct. Vt aràius vrbem occluderet,in monte,qui èconfpedu aifurgitAnbsp;à diui Thomae ædicula nomen accepit,pra:fidium imponit, munitionesamp;tor-mentaftatuit. Oppidani fxpe ex arceprodire,ex improuifo caftraadoriri,non'*nbsp;nullisqj caelis in arcem fe recipere: contra illi,difpofitis circiim vigiliis obferiM'nbsp;re,prodeuntium coercere audaciam, mutuis quotidie cædibus fefe conficC'nbsp;re.Dionyfius autem metropolitapientiflimus,omni religione,ac vitæhoneft^' !nbsp;te præftansjhaudæquis Vngaricumfanguinêoculis indies hincamp;hinceiFunlt;^ Inbsp;defpeótare poterat : pupilli iura violari ægerrimê ferebat, neque tarnen inteft*'nbsp;num quotidie bellumaugeri faciletolerabat, inlachrymas effufus, diuinamö*nbsp;pem implörabat : ad poftremum, communis hiliufce calamitatis impatiens,anbsp;Vladiflaum in caftra cum literis puerum mittit,quibus de cocordia agendi cOquot;nbsp;piam poftulat.Rexparipietate decertans,æquiflima poftulata nonabneganp^'^nbsp;ftero die perinternuncios res agi cpta,tertio intercedente, paxtranfada^llynbsp;Vladiflaus pacatis hic rebus, in conuentum Zaladienfem, quem afedefed^'*'nbsp;Ä nouerat,cafl;ramouit:duoibi caft:ellaexpugnauit,quæimpofltis Alamanip^**.
,-1
* fidiis,pertinaciirimè tutabantur,quorum Pakan alterum,alterum Kigios tatum. Receptis igitur his locis,amp; pacataprouincia, ouans Budam redünnbsp;infignia quidem incommoda, calamitofasqj rapinas prætermittendas cflenbsp;fui,qu3e his quoque temporibus,in variis Vngariælocis, à finitimis exerceb^nbsp;tur, atque in annos circiter oóto amp; viginti deinde continuatæ,adMatthiï'')^[jnbsp;Regis tÄnpora perdurarunt. Dum hæc à Vladiflao in Pannoniis agebanW^.^nbsp;vlteriore Vngaria,externorum latrociniis amp; rapinis omnia mifeebantur.nbsp;bethananqueRegina,GifcræBoemo,nobili Brandorum genere nato,vir^nbsp;pigro ac forti,aflîduoque bello exercitatiflimo, alioquin plus æquocupid^^pnbsp;noxioque rapinis,Zolium oppidum regale, cum appendicibus, fccundiinnbsp;berti Regis obitum dono dederat. Adiecerat quoque huic Caflioui^'^nbsp;montanæque prouinciæ Præfeduram, vt hominem, quem confilio,nbsp;audoritate haud parum in Boemia poflç nouerat, hifee fibiofficiisnbsp;eoque vehementius in pupilli fui tutelam obftringeret. Is quum Vngatia-'nbsp;ceres mutuis inter fe iniuriis,ac inteftino bello decertarefenflifctjnactusâûnbsp;plendam cupiditatem tempus nimis idoneum, vicinas Cafliouix region^^^j^,
vniuerfas fuperiores Vngariæ oras incurfat,pagos incendit,agrumlatè tur,prædamvndiqueingentem congcrit,iuxtàin homines ac pecorafçi^' (,nbsp;præ cæteris graui bello lollicitat, quos aduerfæ fadtionis eife acceperat.nbsp;cunq; nobiles, pupflli^artibns infeflos, per delatores eife cognouerat,ig^^j^znbsp;roque laceifit, atque vtmitum tutius bellum aleret, externum militem^^^^jj/nbsp;cit,facinorofa quoq; genre complet cxercitum, quae raptu viéfum trahef^nbsp;fueuerit. Afl: vbi fatis audaciam fuam muniuiiTe ratus cft,aperto curidl^snbsp;fautes Marte lacefllt,vicos incendit,multa vi oppida capit, quinetiani 0^nbsp;fuo fcelere audaciam auget. Hinc Pancratius Lypthouienfis, hincnbsp;moroufîus,itê Axamythus,Telephus,amp;RibaIdus,Cherzecus,Vricus, j-jÿnbsp;chus,amp; cum his præterea magna Polonorum Sclauorumqs manus, 1nbsp;militiæ multitudo,prædæ cupiditate alle6ta,cófluxit.Multas in regno innbsp;nes, temporariaqicaftella conftruunt, impofltisque præfîdiis,agros lacenbsp;fant,populanturquc. Tumultu amp; terrore omnia complenr,quicquidnbsp;nofuperfuit, peregrinobelloabfumptum cft. Eoque ærumnarumrednbsp;Vngaria, vtfuorum externorumqj rapinis pariter aflScereturplebsnbsp;multitudo., neque quotidianis vedigalibus, neque crebris rapinis P
-ocr page 467-DECADIS III. LIBER lilt 4x7 pacem ociumque mcrcari poteraf.ad cxtrcmam tandem redaéla cala.mitatem,nbsp;dcfertisvicisoppidisq5jinfyluasamp;antrafereceperat,difquirebanturlatebræjamp;2nbsp;luftrisjferarum more,multi delitefcebant,affiduis nanque cædibus amp; incen-diis cunidapaffim abfumebantur. A Garnis autem amp; Noricis ,ne quapars igni,nbsp;tanta perturbât!one terroreque cellaret,Vlricus Ciliæ GomcSjReginæElifa-bethæ(vt feruntj auunculus,Panonias bello nequaquam inferiore lollicitat.lnnbsp;onincs optimacum nobiliumque pagos amp; oppida,qui Ladillao nepoti refraga-'dicebantur, vfque adeo fæuit,diripit,ac vallat omnia, vtcum prophano exe-j f^rabiliquehofterem agerevideretur. Vicos amp; caflellapalfimincendit, pecusnbsp;'oininemque iuxta abigit,nullum inferendi terroris modumprætermittir,quonbsp;^agis nobilitatis plebis animos,a Vladillai régis fide abaiienet : quin amp; fini-^aiosomnesinVngaros irritauit. Vcriimhaudab re fore duceremus, lipriusnbsp;^uamCoruini bella, quæ cumTurcis ille varia fortuna geflit, attingercmus,nbsp;^atjuæintra regni fines gelferit, breuiter enarrarentur. In primisque quid cumnbsp;^jfcrafccerit, à quo bis vidum Pius Pontifex fuilfe fcribit, cxponcretur. Sednbsp;ratio temporum his congruere minime videatur, hunc ordinem, vt quonbsp;^^nipore3quægellafint,referantur,intercipere cogimur. DeTurcarum igiturnbsp;dlo agendum,quod altiufculê repetendum eft. Eodem fere anno, quo Rexnbsp;¦^bertus vita decelfit,Amürathes RexTurcarum,aeftuante Pannonia,fuperio-^^ttiMyfiam,quam Rafciam nunc vocant,occupauit, quod hand difiiculter af-;?^^potuit.Nam rebus Vngaricis ad interregnumredadis, deinde duplicifa-^one, amp; inteftino bello admodumlaborantibus, ciedo Georgio Principe,amp;nbsp;°°uerfante nemine,id fibi non prius fperare, quam praeftare licuit. Myfia poti-^^SjadinuadedamVngariamanimum appulit, quodexinteftinis regni difeor-andere facilè potuit,in primisque AlbamGrçcam,T aurunum prius didamnbsp;ad Danubij Sauique confluentafitam, obfedit. Arcem cum prcclidio loan-Aurane militaris antiftes, virbello impigeramp;clarus, tcnebatdiicMatthiænbsp;'-roaciæBanifrater,amp;èpatricioRagufinorum ordine natus erat.Hant^peda-virtutis niagnanimitatisquefamiliam,Sigifmundus Imperator,ob rem benenbsp;Seftam nimis extulit,omnibusque honoribus excoluit.Quum aduetantem hienbsp;J^oltem profpexiiret,ex vrbe occurrit, ôc tumultuario certamine vfus, quum fenbsp;* jafcæ impare intellexilTet, illico rediit,miraqj diligetia muniuit vrbem. Con-^'a lioftis pro virili parte moenibus appropinquate, ftationes circiim difpone-tormenta propius bellica admouere, occludere ciuitatem, amp; quam grauif-*aiapoteftobfidione coercere. Ne minus quidemimpigre oppidani cudain-^curare,vigilias agere intentilfimas, amp;eximprouifo incaftraerumpere,cæ-sque nonnullis intro ferecipere, atque itaconatus hollis eludere. Quttm A-^urathes crebris fuos cruptionibus hand mediocriter infeftari cerneret, illo-^unique cædem indies augcri,comagisinftat,amp; ad præliumirritatur.Intendic nbsp;aachinas,mnia amp; propugnacula pertinaciffime quatit,turres nonnullas pro-, multi quoque è propugnatoribus quotidic interficiuntur. Quafla indiesnbsp;^ß^nia aliquaex parte labafeunt, obfeflis nihil quietis datur, quippe qui inter-au vrbem protegunt,frados nodu muros refarciunt,c^?fta terra, fimo, amp; pe-d^fumexcrementis aggeremlignis circiim munitum ducunt, eoquemagis ho-^Jdaborem ac idus eludunt. Sæpe vfque adeo irritati funt vtrinque animi,v£nbsp;/aalas hi mûris admouerent,fubeuntes vrbem cominus opptignarent, oneratanbsp;mnia fufpicerentur: contra illi qui audaciam filentio feccrant, mox in-^'^gere,cum fecuribus excuterc, coflatam picem ac fulphur in eos demittere,nbsp;Jo hos examina iaculari,vt aculeis competiti,grauiterangantur:item cla-^jCnfeve deturbare muris,deturbatosque faxis illico conterere,ingentem de-patrare ftragem videbantur. Quum vno atque altero prælio fe nihil pro-^'¦ereTurcaintelligit,ad machinaru fpem continuo redit,vrbemgrauiùs quaf-ceflat, clam fæpe muneribus amp; promilfis oppidanum tentât. Obanditnbsp;j^^'^jacceptis quandoquemuneribus,amp; promifla irrita præftat,amp;exteriore mu-facis quidemfretus, intus foftam à aggere altiorem obducit. Qmnetiam
N iiij
-ocr page 468-4x8 ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R. diremptadudumhoftis oppugnatione, ex infperato prodit ex vrbe, incautumnbsp;militeni adoritür,amp;: antequam è fufcicato tumultu expedita acies cogatur, gW'nbsp;uis intérim clades infertur. Elufa hucufque opera Turcarum Imperator,anjC'nbsp;quam cocptis abfiftar,nil intentatum dimittere decreuit. Nouas artes excudit»nbsp;quando facile intelligit, capta repente Alba, patentiflimum fibi Pannoniaru®nbsp;patère aditum,quare multo vehementius ad expugnandam vrbem incenditi^f'nbsp;earn adaâis clam cuniculis occupare cogitât. Ad fecundum lapidein montiez'nbsp;lusafl'urgebatjàcuius tergo omnia clandeftinè fieri poterant. Continuât igi^^nbsp;obfidionem ex inita parum oppugnatione fe remittere fimulat, amp;fiquidtC'nbsp;mittitur, id non nifi ex ingêtilabore fieri o(tendit. MoX cuniculorum opus*quot;nbsp;choat, viginti hominum milia operi deftinata, fofiam in antrifpeciem exord'*nbsp;untur,dienoôluque fufFodiunt:quo fuffoflam cautius terram egererent,nbsp;mum iumentorum numerum adieccre,addidcre camelos,afinos amp;onagros,nbsp;dum veôturam commeatuum fimulat,egeftam terram fubuehunt,fubucdaiö'nbsp;que mox in proximum fluuiumdcmergunt.Has oppidaniinfidiasnequaquä*®nbsp;fentirCjpræ montis oppofitu nihil profpeétare.Iam illi ad mniacuniculosco**nbsp;tinuatolaborcpropèfubduxerant,nec adhuc Turcæ dolos miferi intelle^nbsp;re/oifa vfque adeo patens,vt quaterni équités facile fubequitarét. Intérimnbsp;mitilTimi hoftis confiliumà diuina benignitate intercipitur, ne vnicumnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;p
riæ propugnaculum, quae folaper tot annos pro Chriftiana republica cuini^ genre dimicauit, in pernicicmfideliumexpugnaretur, indicatur facinus.nbsp;men indicis amp; modus ignoratur, aliquià Chriftiano milite, oppidanumq^^îj.
% dam admonitum fuifle memorantzbreuem epiftolam fagittæ alligatam,i®^ famque mnibus rem patefecifle alij prodidere.Præfedus Albanz arcis admnbsp;nitusjvelutiinre tali fieri folet,extemplo alteram contra molitur:interdiuâCnbsp;ólu,Turcarumcuniculis occurrerecôtendit.Quem vbi appropinquate fatnbsp;to comperit argumcnto,fofram quam ipfe fecerat,nitro,fulphurc,farmcn^^nbsp;liisqueroncitatifiimi alimentis incendij repente compleuit,muro craflm*^^nbsp;mox adinitium occlufit: foramen duntaxat anguftiflîmum, ad obftriftumnbsp;turn relinquitur,vbi admoto tempeftiuo igni, fuccenfaque materie,nbsp;ftis abfumi poflet. loannem haudquaquam fpes fua fefellit. Namvbi hoftdnbsp;foflam cum fua intra mnia congruifle per exploratores intellexit, igo^nnbsp;pente per foramen immittit, grauiiTimum intus incendium concitatur,d^^^f^nbsp;exhalare non poflet, atro cundafumo compleuit:homines cumiumentiSjP^nbsp;tim igni,partim fumo abfumpti.Congeftananque multitudo, ac czeitateonbsp;ta vnà mifcetur,mutuoque impedimento confunditur,neque cederejncq^^ynbsp;gredi nouit,in communem quifq; perniciemfeftinat.Namvbi àpcnitioi^P .nbsp;te tumultus obortus eft, quicunq; penes aditum verfabantur, intonate cianbsp;nbsp;nbsp; re,infiluerunt: occurrêreegrediconantibuSjamp;dummalicaufamfcirecon
dunt) moribundam multitudinem fiftunt, cameli, afini, equique talatnore p culfîjfugientes reniorantur,amp;: impediunt.quare præter iumenta, feptemd^nbsp;hominum milia in cuniculis interiere. Ainurathes côfilio fuo fruftratus,q^ jnbsp;eneétam in fouea miÄÄtudinem eflerri imperalTer, fpeârata fuorumnbsp;uiter indoluit,cum dirafibigenre rem efle fenfit.Præter hæc,in vrbisnbsp;tione, o(âo circiter hominum milia defiderata funt. Poftquam fe nihilnbsp;menfibus proficere potuifle cognouit,obfidionem illico foluit, ab alianbsp;parte follicitandos efle intellexit. Reliéta Myfia, ad inftaurandum exerc*nbsp;amp; comparanda fupplementain Macedoniam amp; Thraciam hibernatumnbsp;cepit. EtIoannesRagufînus,ob Albamftrenuè defenfatam,perpetuanihnbsp;muiquefuælaudemcomparauit. Vnicumillatemporavirumprotulerc?nbsp;nem Coruinum,de quo fupràdicere occperamus.Quo quidem,fiin^^^jnbsp;rum omnium perturbatione caruiflcnt,nemini profeétà dubium eft,q^®.nbsp;diu non folùm de Pannonibus, Noricis amp; Germanis, verùm etiam de vmnbsp;Chriftiana republicafuiflet adum. Hicregni amp; orthodoxæ gentisproP^» jjznbsp;tor fuit acerrimuSjTurcamque non modo intra fines coercuit,fed variis
-ocr page 469-DEC ADIS îîî. LIBER IIÎL
atfeâum, ad reddendana Georgio Myfiam(vt fuo loco refcretur) fane per-Quarc no multo póft tempore,quum fpedatx fidei ac virtucis eflec, præ-^'^'^Tranlfyluanie prouinciç gubernatione,quant cum imperio tcncbar,olvrent ^cne geftanijSeuerienfisjThemcfiêfisqs oppidi præfeélurant fortitus eft. amnbsp;lHuiithæclocaTurcis effent expofita, adinhibendum durum hoftem,inrcrio-'is Vngariæ oris præfeôtus eft. Ne virum quidem latebat,fe talem prouinciamnbsp;^uiffe lort;itum,in qua virtutis fuæ periculumnbsp;nbsp;nbsp;perpetuum laudis monumen-
futurum erat. Succurrebat amor patriæ, amp;c præfentis exitij metus,qua: vi-tüm vehementer angebant. V ngari,ob inteftinas difcordias,dum mutuis cædi-
amp; rapinis libidinem fuam expièrent, neque patrix,neque imminents ma-^curam agebant, atq; propriæfalutis immemores, nil penlî liabebant. Turcæ, H^ànt ciui, cedere malebant. Qttin ctiam eo furoris amp; vxfaniæ tune Vngarusnbsp;^'leâus eratjVt grauiores ciuis,quant Turcæ reputaret iniurias.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;veto
''urathes, qui tanram opemhontinumqj iaéluram in Albanaobßdionefece-¦^hne tantam prætcriret occalîoncm, quacunque licet parte regnunt incur at^ ünc ad Tibifeum vfque vlteriorem Dann b ij partem populatur,pagos combu-¦hhoraines ac pecora abigit,nûc quicquidSauunt Drauumqj interiacet,vaftaCnbsp;diripit.Hinc amp;: hinc fenes amp; iuucnes, mares amp; fminæ cum pueris, in per-P^tuam feruitutem abducuntur, Sz proceres Vngarix inteftino bello correpti,nbsp;' ^oitdum refipifcunt. Solus Coruinus rcipublicæ charitate percitus, tot ma isnbsp;'^cciirritjproHigauitTurcos,regnuntq; pacauit. Nos autem, qui tanti viri ge anbsp;^'^bbintus, non quotidianos congreflus, fed infignia quædani bclla, ntemcrianbsp;Parquantdignaamp;r:potiora,referemus.Minorisautemmometicertamina,quæ! lt;nbsp;^âttociniapotiusjbellique fimulachra,quam verè fuereprælia,ftlentio praeieri-duximus.Duo codent tempore duces impigri, in finitimos côuencrc iocossnbsp;Coruinus inferiorem VngariæicontràlfachRafciæac Myfiæ fuperiorem orantnbsp;tüebatur.Alter Tltemefunt,Sinderouiam alter,gubernare.Hic, conliho vtr-tütemaior:ille,audaciaamp;calliditate potion laudis amp; viâoriæ vtriq; pq^ amor.
. f^iperiorcmMyfiam,amp; non mediocrem Daeix partent tenebatlfaclt.Vtgratff
ab Amuratlte longe maioreminiretjfub quo munera quoqu maxima gef-f'^rat,ad propagandes Iticimpcrij fines,omîtes animi neruos intedit. Albanum 3grum,quem T aurini quonda incoluerant, vaftare ftatuit, vt coloni delperati-'^neadadijCrnigrare cogcrentur:amp;: Albam demum,quant Imperator expugna- e itô poterat, ad extrema redaélam occuparet, quo faciliùs deinde Pannoniasnbsp;^dotiretur.Quacunquepoteftarte,Coruinumfuis confiliis obftinatiflimè ad-^erlquot;antem,folUcitat:modô ineius prouinciam excurrit,modô varias dum prç-dari cupit, infidias intend!t. In vias omnes confilia verfat, quibus prudennln-Hiint fortiffimumque hoftem circumueniat. Albanum igitur agrum in primisnbsp;. adoritur,pagosdiripitjincendit, ingêtemhominumpecorurnqueprædam ab- nbsp;nbsp;
ducit.Populatacircùm regione,fuburbanainuadit,vnde xgre rcieduseft.Qu^ drcùm latè igrti ferroque graffantem Coruinus æquo animo toierare non pof-i^ct, coado clam valido equitatu, nonnullisqs cohortibus, amp; accito collega fuonbsp;Nicolao Vilacho, Danubium traiecit,amp; inter Alba amp;,^^derouiam caftra po-ffiit, feptuaginta ftadiorum interuallo feiunélas. Occurritextemplo Ilach aui-diffimus, pum ingenti copiarum multitudme, ne, laceffitum tot iniuriisnbsp;^ürfionibus,hoftem reformidare videretur.Datapugnandi copia prxlium de-freftare non aufus, extemplo in medium inftrudta aciem educitnd ipFum quo-que facit Coruinus.In primis duas vexillationum alas intedit ad vtrunque cor-fgt;u,pofthçc cataphraôfos équités collocat,quibus Itippobaliftas fubiicit,inme-dioagntine milites grauisarmaturx,ferentariosfagittariosq; ftatuit. Cataphra-dorum quoq; munit equitatu, fubfidia bis fortiffima fubnedit, præfidiû etiam.nbsp;ftatuit validifiimum.Mox pugnæ lignum dari iubet,ac ea mente certamei^dônbsp;btur,vt aut gloriofam viôtoriam,aut pulchram mortem tandem fortiatur. Colitis vbifignis concurfum eft, grauis amp; pugna cruenta con(eritur:mim ingentinbsp;dantore,Turcçpugnam ineunt,quam fi. non bene fuccedere fentiût,moxpiiK-gt;
-ocr page 470-430 ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R.
lium detrcchant, alæ continuo ab his inclinatæ : at vbiadcataphraéhos peruen-tuin eft, coriira impetus illico fifti cpit ; pertinaciterhîc aliquandiu vtrinque pugnatutn. Oppetiere hinc inde multi, fed quum hi robore, agilitateilli ob-niterentur, in confertiflima pugna lurcæ proteruntur. Oritur hic magnacx-des, quam quum Ifachintellexiflet, obftinatioresqs Vngarorum animos inho-ram ferè confpicarctur, Sinderouiam verfus fugam rapit, vt fuæ ac cæterorumnbsp;qui fuperfuerant faluti confulerct. Vertente terga duce, id ipfumreliquifece-re. Contra,à tergo inftare Vngari,Ioannes præ cæteris ocyus infequi, multos innbsp;fuga ca:dere,exemplo fuo cæteroshortari,optimilmperatoris ac f ortiflimi nu-litis vno eodemque tempore ofiîcium præftare. Ad Sinderouix vfquefubut-nbsp;bia petituS eft hoftis,pauci èT urcis euafere,C2eteri partim capti,partim trucida-ti funt. Impedimenta,amp; multa hinc relata funtfpolia. Coruinus tandem inligmnbsp;vi(ftoriapocitus,cum ingentiprçdaamp;; captiuorum numero,Albam rediit,amp;:cu-mulatas pro illatis iniuriis,à Turcis tune pnas exegit.Ifach præguftataCorui-na virtute, in pofterum fe longe modeftiùs egit. Magna hinc nominis loanmnbsp;fuit acceflîo : nam vbi de Turcæ clade Budæ lignificatum eft,ne parua quidemnbsp;omnes lætitiainceirit,m primisque Vladiflaum Regem, qui acceptis devidn-rialiteris, diis immortalibus repente fupplicationes inftituit, longaqsloannit'nbsp;piftola congratulatus,multislaudibus, amplilTimisque donis, ad cotinuandu®nbsp;hoc bellû plane fuccendit. Hinc ille maiores extemplo animos concepit,qno'nbsp;eo lubentiùs facere videbatur,quia tam fandtani expeditionc fortitus erat:q^nbsp;non modo fortunarum incrementa, perpetuamque apud pofteros immortal*'nbsp;tatem,fed folidam animr beatitudinemhinc fperare fas efl'et.
RERVM VNGARICARVM DEÇA-
DIS TERTIÆ LIBER V.
% Vm hxc in inferiore Pannonia Myfiaquegeruntur,Bocmilt;!*** que fluétuare non definunt. Poftquam Georgius apud eospri**^'nbsp;patumadeptus eft, tantum fibi virium côflauit,vt è proceribi*^*^nbsp;mo publice priuatimve huic änderet aduerfari : quin amp; Senator*nbsp;bus formidolofa viri potentiadiberè loquendi poteftatemadei**^nbsp;rat. Qttifquc hune vulgo laudare,approbate certatim eius gubernationé,!^*^
publice aflentari,omnia ad nutum eius facere,demum impenhùs orare,adG^ farem oratores mitteretjper quos pupilli tutelam impetrare niteretur. Nih**nbsp;hæc forereipublicæ falubrius j quàm hune fieri Gubernatorem, immopc^Pnbsp;tuum Diôtatorem. Qnæ fi Cæfar abneget,dicerc,nil vitra cundâdum,qi***ft^^nbsp;gern alium creandum curent. Regnum tantæ molis,abfq; Rege,optimôve*^nbsp;bernatore,cuifummareipublicæ tradatur,efle non polTe.Huius duntaxat pnbsp;poribus procellas publicas defedifle.Hæc Georgius,quamuis rr^ratohaüûPnbsp;rum animo acciperet, aflentanti tarnen populo, cuius auram aflteftaratjoonbsp;natiùs aduerfari,amp; ifta confutarc non poterat, ne popularia à fe ftudia decnnbsp;ret.Ad Cçfarem orateees mifit,qui quum mandata diligenter expofüiflc**-nbsp;hil imperrarunt-.quinetiarn idipfummultis legatiombus à Boemis poftulat*nbsp;nunquamimpetraripotuit. Veniebant fæpc adCæfaremnonnuIlièBo^^j^^^nbsp;Optimates,quifub officij prætextu, vifendipopuligratia,Cæfarisaula***nbsp;quentabant : inprimisque Georgius, cui Giferæcognomen erat.nbsp;to poft tempore,Ioannem Coruinum infigni clade fugarat. Polonoslarpcnbsp;fiouianum agrum inuadentes,acic fuderat, aduerfæque faôtionis VngaroS pnbsp;gnis cladibus amp; detrimentis aftecerat. Is vbi in Ladiflai conipedumadfl* nbsp;eft,in lachrymas confeftim eft'ufus, manum infantis præreuerenternbsp;dit,amp; exofculatus: Video te tandem ( inquit ) teneoque mi Rex exoptan*nbsp;quem nondumhæc ætasfpetftatiflimamtuorumfidem agnofeerepatitur;nbsp;namquæ pro te periculafubiui,quibus melaboribus expofui,quot aducrnbsp;ûore vulnera toleraui,amp; cognofeere, amp; amorem tui militis intuen P°
-ocr page 471-D E C A D I S 111. L I B E R V. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;43i
teftimonio cicatrices fumptæ.Qnatn. tibi nunc,amp; patri quo dam tuOj vitatn de-uoiiijin tuo vniuerfa feruitio cxpendetur. Nuilum periculum, nulla vis amp; tor-tuna,meum à te animum alienabit/eruitutemnieam fola mors inter cipiet. l u autcm domine,quæ dicimus,per infantiam non intelligis/fubrides tantiim èinbsp;tntcntusaudis.Veterano tandem militi,tot laboribus iam alFe6to,quæ prsemianbsp;poHiccris ? qux ftipendia folucs ? Ladiflaus ad hxc nondum fextum naótus annum, ne indonatum militem dimitteret, hue amp; illuc oculos obduxic : loannis,nbsp;t]ui xratij quæftor erat, loculos raptim apprehendit, amp; fex, quos ibi nummosnbsp;inucnit, non fine multorumqui aderantprincipum admiratione,depromptos,nbsp;Gifcræ dono dedit.Faufta infantis indoles, hæc prima futuraî liberalitatis lignanbsp;edidit.Gifcrafufceptos cum maximo plaufu nummos,aurata amp; gcmmata bullanbsp;tecôditos,fibi ê collo fufpendit,atque id regiæ gratitudinis monumenriim per-pctuo ge(1:auit.Qimre,diu inter Cælarem amp; Boemos de Ladillai tutela, labora-^uineft. Sedinterca quid in Vngaria belli gcreretur, conliderandumeft. De-Potcs Georgius, Myfia à Turcis exaélus,poft Sigifmundi mortem, ob grauif-uias Pannoniç difcordias, cum Lazaro filioac fortunis omnibus, Ragufiumnbsp;^teceperat;ratus in libera fe ciuitate, libère vilt;âurum.Multumfecû aurigem-¦narutnq;portarat, quando opulentiflimoauriferoqj regno, diuquietèpotitusnbsp;lanbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;centena aureûm milia, in Ragulinorum ærario,quo tutius af-
tuatcntuqrccondidilTe ferunt.Qmun veluti è naufragio in portû,fe hue con-f^Siffeincenigej-etjfccuram vitam agebat,ocioq5 ciuili,omnem regni iadfuram ^cdêconfolabatur. Dnm in hae trâquillitate verfatur, ecce ad Senatum Amu-^^nisliteræ mittuntur, quibus Ragufinos hortatur,oratque, vt Georgium fibinbsp;'^^ntjeius opesfortunasque retincant.-nilprætcrhominemaliudexpofcit: vcnbsp;^^^filiis amp; regno,pâtre quoque potiatur,pro beneficio perpetuum fe cum Ranbsp;Sn mis ocium fdusque continuo initurum pollicetur. Recitatis in Senattinbsp;^numpatres dicere fententias iubentur, vnico omnes conlilio, Barbarinbsp;'^'nus abominantes, nullo auariciæ fcelere, Ragufinæ reipublicæ dignitatemnbsp;50 ^ættatidam elTe, cenfent,neque hofpitij lîdem cuiquam violandam. Ôtorgi-f extemplo in Senatû acciri iubent, qui quum ocyus adfuiiret, auditis Amu-ïionbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;confeftim expalluit:quod quum fenatores intellexilTcntjCum bo-
Pp nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iubent, omni principem fufpicione libérant. Quiim fe aliquatif-
te collegiflet, ne cuius cum profana genre belli aufior effet, propedicm fe p^'^utumefferccepit : dimiffus àSenatu Hirenem coniugem, Imperatorisquenbsp;æ'^^ogi fororem confulit,vtro potius ad dechnâdasT urcæ inlidias,an ifl Pannbsp;Cônftantinopolimfugiendumeffe videatur.Hirena ad Græcos fua-k nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;contra,vnde profedtus erat,amp; quorum olim fidem exploratam
î ^^^hciusanimus hortabatur.Filiorumcæcitatem nondum acceperat,quos luodo captiuitate,fed perpétua quoque ciuitate mulélauerat.InV nnbsp;régnante Vladillao reuerfus, opes fecum cundtas retulit : ratusnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*
^it nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;auxiliis, amiffum fe regnum facile recuperaturum.Ve-
*^1 f. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;oppida, quibus à Sigifmundo quondam donatus e-
te ''^c'^pif-d-d Vladillaum,qui congratularentur, obfti^uiumque déferrent, tXçnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Qtmm Budam paulb póft ipfe venifl'et, à Vladillao magnified
focietatis fdere, à rege cæterisque Proceribus admo-tiir nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Audita Coruinivifioria,fpes recupcrandçMyfiæ redintegra-
bellorum fucceffu, quæ profperc loanncs agebat, auge-
P^rici menfes intercefferanf, quum Turca in Tranflÿluanis oris bel-l^odquum nimis memoratudignum fit, ritèrclerendum effe ^tiperiorem loannis vidoriam, non multo póft temporis inter-^^Uni Jnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Tranffyluana prouinciafucceffit. Turca enim
Albano agro clade accepiffet, ne Vngaro celïiffe videretur, icgionibus fupplemeta reparaffet,bcllum in Dacia renouât. Me-, fpedatæ virtutisamp;prudentiæjitemrei bellicæ laude non ob-^^tjCum magno exercitu clàm per Tranfalpinam regionem,Traffyluanam
-ocr page 472-451 ANT. B ON F IN II RER. VN GAR. prouinciam inuadere iubet.Dux impigcr, primo quoque temporenbsp;fedus,traied:o Danubiojimperatafacic.Ex improuifo Coruini prouinciamnbsp;oritur : quxeunque fibi obuia funtj proterit, diripit, amp; incendit, palantes monbsp;omnia populantur équités, in omnemque paffim xtatem fxuiunt, tumm^nbsp;terrore omnia complent.Ioannes Continus,qui paucis ante diebus in prom®^nbsp;ciam venerat,audita T urcarum eruptione,quum grauiflimum validiffimuO''^nbsp;hoftem,nec inhibere,nec in tanta militem trepidatione cito cogérénbsp;gebatur miferè,ac diuerfus trahebatur. Ad Albarn tandem lulam contugi^?.nbsp;Georgium Lepen Epifcopum,fumma virtute amp; grauitare virum,veteriquOnbsp;cumbeneuolentia coniunótum efle nouerat.Dumcum amico de tumuW*®nbsp;excrcitu decernit,iam holies appropinquabant,qui lullrata maxima prouino^nbsp;parte, tantum prædæ congeflerant, amp; tantum hominum numerumincapt'^J*nbsp;tatem plane contraxerant, vt cundatiùs iterfacere cogerentur. Q^raexvmnbsp;circùm incendia prolpedaret,eo miferiùs ad pugnam fuccendebatur.ParqoO'nbsp;que Pontifie! erat animus,quando pietate,religione, vaftatione agri,hoftirnbsp;fæuitia nirniùm cruciabatur. Q^nquam imparibus T urcæ virib. occurfur^nbsp;fe vterque intelligeret, pulchernme tarnen mori, quam prouincialium cï^nbsp;calamitates amp; miferias tolerare maluit. All vbi in iras ambo excanduerc, oo*nbsp;eo quem pro tempore cogere potuerunt, exercitu, obuiamprodeunt.Inoao^nbsp;præ nimia vlcifcendi libidine iter faciunt,ncque fpeculatores,neque celcrosonbsp;quitesprîemittunt: fedquadrato agmine, ad diui vfque Emerici villam poy^nbsp;niunt.Callidius rem hollis egerat,in proximas,quæ circumlidebant conual* gt;nbsp;% cquitatü dimiferat, infidias circùm clandellinas intenderat : quum ad
rum locum Vngaros peruenilTe fenfilTentjqui in conuallibus delituerant,c^i prouifoconfurgunt,ingentemineosimpetumfaciunt, quemtympanisS^^nbsp;moribus iuxta augent.Ioannes, amp; Epifcopus,fpe»3:ata circùm multitudine,oonbsp;fternati,ne temere impuneve omnes occumberent, retro fuga rapiunt. Copnbsp;illi, à tergo inllant,quofcunque adhibent,capiunt, amp; obtruncant, Caecerinbsp;fibi falutem compararunt. Pontifex,quüm palantes omnes fugerêc, parilöp^*^^ jjnbsp;nicitate feruarecontendit,ad riuum peruenit,quem dum tranlilire conatur/.^nbsp;quo confellim excutitur,amp; ab impetente mox holle obtruncatur.hunc Poop^nbsp;fex exitum fortitus eil,ne martyrij palma careret: fui équités cum extero po^*nbsp;tatu, incolumes fe Albamrecepere. Mezethinimis animos eins fatuadau^nbsp;neque tarnen Coruinifortitudinem deprelfit, alter tutiùs latius^ vagarijamp;^f*^nbsp;liqua quæ fupererant loca igni ferroque vallare pergit.Nil vitra vcretur,imP^^nbsp;dimentaac fpolia qux acceperat, cum curribus ßrefledariis feorfumferiiat)nbsp;integra ad Imperatorem,inprxclarum viâ:oriç monumentum référât alterjnbsp;terim oras prouinciæ,miraceleritate amp; cruento enfe perlullrat,militemexp
gis oppidisquecogit,ScytuloS arma capereiubet, pro cöiugumfalute,pag^^|( xquè ac vrbanos omnes publico ediólo militate imperat.Necclfitatcadadi^^nbsp;nines iufla faciunt, ne cum liberis amp; vxoribus perditum eant.Turcam de**^nbsp;populata prouincia,infolentiùs abeuntem,cü tumultuario infequiturnbsp;vt vbicunque tempitfiocusvc occafionem obtulerit, hoftem intercipiat-tereaMezethonunciatur, Coruinum cumingenti multitudine noproeuHpnbsp;fequiihæc ilium nuncio refpodiirefcrunt:Veniat(inquit) amp; opuletioremq^^^nbsp;an tea viótoriam rclinquat. Aderatquumhçc dixit,quidam loannis explof^^^^^nbsp;,nbsp;nbsp;amp; quæcunquc fubinde cum fociis Mezethus,de ineundo cum holtepraclio
cernebat,fubaudiuit: illudq; potilfimum accepit,Turcamfuisimperaflc,v ira llatim pugna,quibufcunque id negocij mandatum erat, Coruinumcircu ^jnbsp;uenirent, actrucidarent,vtcæfo duce,faciliùs cæteri profligarentur:lîgno,4 ,nbsp;bus virum amp; equû dignofcerët,certa dedifle.Q^m hæc explorator aulcunbsp;fet,fe clam fubduxit,ad loannequc recurrens, return omnium cum admof^nbsp;arque illud in primis,vt fibi præcaueret,quando lymbola fat exploratanbsp;aque,ipfius amp; equi,haberet hollis:idque peculiare negotium veteranxlog inbsp;mandatum,vteumtantùmtrucidandumcuraret. Edoôlus Vaiuoda/alotip^
-ocr page 473-decadis III, LIBER V. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;435
animum intendii-.præfentaneumqs forte confilium occurrir. Eratfi-'inilesquidain,è Kemenia nobilicate editus,cui Simon nomen eratjCoruino ^^uinilis, alioquin virforcis amp;; impiger. Cum hoc equum arma^ commutât,nbsp;Hvalidiffimo ftatuit equitatu. Suppofitus pro CoruinoSimon,periculumnbsp;ondetrcdat, ôcfuæmortis confcius, pro aniico mori non rccufat, vt fato fiionbsp;reipublicæ confcruare viderctur. Mox procedentem ille hoftcmnbsp;Quitur,amp; nuncalatere, nuncà tergo conferendæ manus occafionem quanit.nbsp;¦^tcquam prouinciæ fines attingat,in quodam vico, ex improuifo Turcas ad-15 ?^*^^btantoq5 in illos impctu fertur,vt aciem difponentes, continuo diflîparic.
. ''allescoIlesqjdifFufi, pertinaciter fe conuertunt, confufo bcllum ordinege-'quot;quot;r,multum vbique fanguinis hauritur. Sed quando non par vtrifquc beliadi ^aufa fuerat prælium * fiquidcm hi pro patria, hbens , aris, ac focisulli, præda:nbsp;'¦ornmodis alleóli,dimicabant:cxhocfadum eft, vtimparibus quidcm animisnbsp;''fibiisquepugnare viderentur.Quanquam vtrinquc multi cadercnt,e Turcisnbsp;httienplures cecidere/dumpari vtrinquc pertinaciadimicatur.Turca:,fpe(fta-^^fortitudinis ex compofito Simonem, Coruina arma fcrentem,circumueni-^''t^quemdum trucidare contendunt, cataphradorum obfirmatum equitatu,nbsp;facile attingût:quare penes eum multi oppetiere. Demum, vt ducis man-'quot;aperagerent, cæfis qui Simonis latus tuebantur, Sic intentis multorum in e-^quot;^viribus,tandem interficiunt,amp;fpe fua falfi, pro Imperatore, fuppofitum e-'îquot;Hein trucidarunt. Interea Coruintis hac amp;: illac difcurlabat, focios hortaba-imminentem viétoriam defererent, ne tot dudum cædibus incendiisqj
Matos hoftes, inultos dimitterent ; reputarent le inter pugnandummfius 9
^xteris liberos amp;vxorcs habere, diuûm hominumqjiniurias vno bello vlcifci spottere,modo nutantes confirmare {ubfidiis,modo fugientes inpræliûreuo-Imperatoris æquê ac militis optimi officium implereniiitur, amp; prouenbsp;fcsipfâpoftulabat,vtroque fungi. Commutatio armorum,quüpatria£?, turn fibinbsp;aiutem attulit: fi cxploratoris confihum cotempfifiet, eo die de prouiq^ia fuif-|onbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ardentiffimo bello , quum ex altera parte fortuna parum variarc
^Hererur,amp;extremis vtrinque viribus pugnarctur,prouinciales,qui adEmeri-villam captifuerant, ôâ. incaftris feruabatur, quum mori quaminferuitutem °Quci mallent,rati co tempore non vitra cunä:andum,fra»ftisvinculis,inTur-arma fumunt:inteftinum prælium ineunt,cuftodcs obtruncant, mox in pu-Squot;anianimofîùsprodcunr, fuis animos addunt, adimuntquehoftibus. Turcæ,nbsp;4quot;! amifla dudum fpc viôtorise,ad tutanda corpora animos conuerteranr,intel-captiuorum feditionc, fa:uoq5 certamine,fenfim amp;: gradatim inclinantur:nbsp;^ntrà illi,afpirante paulatim fortuna, multo vehementius certamen inftaurât,nbsp;quot;udita captiuorum virtute, obftinatiflîmè certarc cotendunt. D um laboran-
'Vin vbiqj fuorum acicm Mezethus intelligit,confternatur animo,amp; quum an- '^vpsaliquantifper duceretur,partim inclinatas,partim fugientes fubinde copi-^^confpicatur.Adhæc omnifpe deftitutus, vt faluti confulerc t, ipfe quoque innbsp;quot;gam cum equitatu fuo conuertitur.Sæuiûtà tergo Vngari,amp; palates cædunt.nbsp;''lezethus cum filio,dum fpem omnem in fuga collocat,Wtercipitur,obtrunca-'quot;fq5:fociorum innumera multitudocæditur. Qmim rumor, cumfilio Turca-'quot;lîiduccm efle cæfum,eft'underetur, redintegratis inpernicitate viribus,ftra-^vitiadaugent. Coruinus tandem infigni vidoria potitus, quamuis hoftem re-^quot;perata præda,caftrisnbsp;nbsp;impedimetis exuerit,vt ad internccionemcædere vi-
vrctür,nihilo tarnen fegnius ad Alpium vfq; iuga, diebus aliquot eos infequi-îo P nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;deprehenfiaccæfifuntiquinamp;prâdente fæpeduce,ad-
. quot;ftimmediumTurcæ,amp; gladio certatim àmilitibus difeerpti. In Alpibus,ad 'ngnis viéfcoriæ monumêtum,trophæa ftatuit. At poftquam ouantes omnes innbsp;quot; vrarcdicrcjcum maximo plaufu Coruinus excipitur,captiuorum multitudonbsp;vins genua prouoluta, in agendæ gratiæ fpeciem, pedes amplexatur : aliqui
1 '¦rcmpetriæjliberatorem prouinciæmonnulli milites,inuidiffimum Impera-'»«ia-.captiuijlibercatis vindicejmulieres feruatorempudicitix : pueri amp;: ado-O
-ocr page 474-454 ANT. B O N F I N 11 RE R. VNGAR.
lefcentcs, parcntem pientiflîmum appellate : nulla tarnen in tot fauftis cogfl^ minationibus vox audita, quæ merito omnium iudicio, virum ilium fandilli-mum non addecere videretur.Cotta ipfe,ptofufis lachtymis omnes amplexi'nbsp;rijCongtatulati publicaefaluti,modó diuinæ benignitati ingentes excordeg«'nbsp;tias agete,0i fupplicationcs oppidatim edicete:modó tobut militum, amp; pop^'nbsp;lotum vittutem obfcquiumq} laudate, Procerii figillatim fortitudinem prçû*'nbsp;catc,extollete magnanimitatem nobilium,amp;: fingulotum inptaeclaro bellogt'nbsp;fta commendate. Tutcatum fpolia, pattim diis immottalibus dicauit, partin'nbsp;militibus difttibuit. Chtifto demum optimo maximo,vt immortales gratias'*nbsp;fupplicationibuK agetet,amp; apad omnes atas tern diuinam facetent, impenhusnbsp;ptouincialcs admonuit: è manubiis, non multo poft, templa in prouinciafta'nbsp;tuit. E Tutcis viginti hominum milia cæfa funt, ex Vngatis ttia circitcr niilgt;anbsp;defiderata. Tantum ex hac clatavidotia, Ttanflyluanis animonunaccefiit^nbsp;multos Turcam annos nonexpauetint. Illud quoq; commodinon mediocnSnbsp;ex hac viótoria ptouenit : nanque V alachi, qui Ttanfalpinas otas Moldauiani'nbsp;que incoluntjGctatumohm tegioncm,amp; à Regum Pannoniç fidedefeiueraflt»nbsp;cum Turcaqs fdus iniuerant,ad ptiftinum omnes obfequium,Coruinioplt;;f^nbsp;amp; aud:oritate,rediete:quod Amutathes Tutcatum Rex tamaegre tulit,vtnu^*'nbsp;quam quieuerit, donee longe gtauius in Dacia, quemadmodum infra retef^'nbsp;tut,bellum inftautarit. loannem infupet Coruinum (aiunt) ne taminiignis\nbsp;(ftoriæ ptimitiis, amp; patte légitima prçdæ regem defraudare viderctur, ainphmnbsp;mum capitib. hoftium,amp; exuuiariis militatibusqsfignis, curtum oncrafle:!^^nbsp;' zethi,filiique caput, mfronte:fuperhæc fenemquendamTurcam, Defpo*:*®^nbsp;hm notum,ftatuifle:eum deniq; curtum,oncrariumfuifle, quem vix decen'^,nbsp;qui traherent:mififte hunc ad Vladiflaum Regem,Gcotgiumqî DefpoteWi^^'^nbsp;vbi in confpedu conftitit,fenem ex mandato hxc verba feciflememorat.Co^^nbsp;uinus feruus maieftatis tuæ fidelifrimus,amp; Defpotis filius,hac è parta nupe'nbsp;doria{|rædæ partem Rex optime mittit, ne te belli, tuis gefti aufpiciis, liononbsp;defrauder. Hæc Aiiaticæ nobilitatis capita, quæ incurru fpedatis, vobis do^nbsp;dat, ne infignis vidoriæ teftimonio careatis. Hæc funt duo principum cap*^^nbsp;alterumMezethiduciSjfilij quoque altctuin; cæteraptxfedorumnobiiiu^'^lnbsp;quæ Phrygia pileahoneftabât. H çc ftragis nouæ magnitudinemtellantur,ho^^nbsp;tantur ad maiora cpta,quid pro ingenita pietate religioneque tegia: maielnbsp;ti fperare liceat,amp;: quata immortalitatis amp; gloriæ occalio oft'eratur,hinc omo'nbsp;confiderare,ad fandam falutaremque militiam,per diuûm hominum^nbsp;vos Coruinus hortatur,oratque,vt fupplicationcs indicantur, amp; ad hoc beulnbsp;ingens reparetur exeteitus : quando l'urcamextrcmas vires tentaturum.nbsp;tantæcladis vltionem omnia moliturum, omnes ariolantur. QuumdidSnbsp;nem feciflet, truces tabificosque vultus oftendit, circumfpedant amp; admir^|)nbsp;tut Procetes,cæteraqj turba.Rexin primis,amp; De{potes,Coruinam virtutciunbsp;fortunam ftupidi cotemplantur, rem omnem ex literis ordine cognofeunt:nbsp;ris laudibus Coruinam vidoriam cxtollunt, amp; prædicat certatim, vtcrq;nbsp;mendat,Romanoquffftiumpho dignum fatetur.Rumor hanc clademftat^nbsp;Germanos amp; T ureas cffudit,vagatur mox per Italiam, amp; hunc vnumnbsp;nbsp;nbsp;.L
næreipubhcæ vindicem,his populi temporibus futurum arbitrantur. maximuSjfacrofandusque Senatus,qui Chriftianæ reipublicæ niminmdnbsp;cogebatur, quia Græciam,Epirum, Macedoniam, Myfios, amp; magnamnbsp;partem àTurcis occupatam efte fenferat, fpem in Coruinum vniueriamcnbsp;fert, hunc Chriftianæ reipublicæ propugnatorcm maximumfore 1*nbsp;Per vniuerfam tune Europam Coruina virtus eftunditur,amp; omniumnbsp;uinum gefta fuperaturum, quifque manticinatur. Viadillaus igitur, ob Pnbsp;tam diuina benignitate vidoriam, cundis Pannoniæ Pontificibus fuppu^ pnbsp;ones indixit, apud omnes aras rem diuinam fccit : ad Coruinum Gratoresnbsp;fit,per quos gratias egit, ducis fidcin virtutemque laudauit, quibusnbsp;neribus, vitum honeftauit : exorauitquc,vt pari initam expeditionemmr^^^^
-ocr page 475-D E C A D I S III. LIBER V. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4îy
fapientiaq; profequereturiadmonuitq;, fe nequc fupplementis legionum, armis, commeatibus amp;:pecuniis vnquâei defuturum. De his hadenus,nbsp;^'iGifcram nue redeundum cfl. Duplici Rex bello,vel formidolofiflimojve»nbsp;^^oatur: liquidem inteftinumamp; externum, miferè Vladiflaum diftraliebat,nbsp;H^anquâ Ciliæ Comitem laurim per fuos milites deprehendilTet, pacaflet Stri-Sonium,amp; per præfedos duoSjLadidaum Garam fudiflet fugafletque, vtrinq;nbsp;pericula inftaurabantur:Turca inMyfia ac Dacia multamolitur: Gifcranbsp;^utn cætcris Boemis, quos Regina ad Zolioni amp; Caflîouiam collocarat, regnûnbsp;^te diripit vaftatque. Quare per Sauoceum paulo ante euocanda Polonorumnbsp;®uxilia curauerat,quç baud facile illi mittere videbantur,partim quia Tartaro*nbsp;^tn incurliones reformidabant, partimquiaLithuaniaindics magis ac magisnbsp;æftuabat : aliqui,ne regnum cxhaurirent,duo quinque cæteri,milia mittendanbsp;cenfuerant. Dumhæcè Sarmatis expcdarentur,Sauoceus,quinuper è Polonia redierat, amp; Nicolaus Laflbuianus, cum plerifque Sclauorumnobilibus,nbsp;in Dalmatiam Croaciamq; mittuntur, qui nutantespopulorum animos, à Regina: partibus auerterent,amp; ad Vladillai fidem amp; oblèquium reuocarent: id nenbsp;difficulter quidem illi præftiterc, nam dum vicos amp; ciuitates circumeunt,dumnbsp;cognationis amp; originis eiufdem primordia,communemque linguam referunt,nbsp;benignitatem Principis, ac regiam libertatem pollicentur, non folùm adnbsp;° præftandum obfequium, fed ad impendenda in tanta neceflitate, militi ftipen-liijDaltnatas adduxerunt. Ne pari quidemfelicitate,cum Gifcra, loannes Pe-renus, ea tempeftate fe geflerat : nam Gifcra Scepufienfem agrum incurfioni-bus rapinis ad vaftitatem penè redegerat, interceperat Aperiafeium, Saru-4nbsp;foum,Clifticliium,nonnullaque oppida : fed adadis cuniculis Cliftichium occupât, quod in edito monte litum, Cafliouiæ prommet : vnde Gifcrani, dumnbsp;prædatum egrederentur,cædes amp; incommoda non parua receperant. loannesnbsp;lerenusjpro rccuperadis oppidis,irritamvnius anni operam triuit.Regina igi-tutjLadiliaum Garam,à Coruino ac Nicolao profligatum,vtexercitimi inPo-lonum inftauraret, impenlîus hortatur, multisque rationibus idfuad?re con-1® tendit:nunquam tarnen confternatum femel eius animum, ad redintegran-dum bcllumfufcitare potuit. At vbi Iaurinum,quod adhuepofthumi Régis au-fpiciis regebatur, peruentum cft,paucis póft diebus, de Boemorum feditioni-bus nuncij adfuere, qui eos de creando nouo Rege agitare dicerent : quare innbsp;Auftriam properare coada eft, quam quum Ladiflaus fequeretur, à Fredericonbsp;linperatore captus eft, amp; plurimi ab Vngaris redemptus : quippe qui quum vi-¦¦uni inftantiflîmè répétèrent, tanti eum mercari coadi funt, quanti Cæfaris e-dixit auaritia, Petita interea è Sarmatis auxilia aduenere, cum equitatu vfquenbsp;^eo inligni, vt præ numero amp; fingulari apparatu, omnium Vngarorum animos in admirationem fane contraxerint. Vladillaus, in fequentis anniprinci-° pio, quamuis famæ hiemisque fæuitia laboraret Vngaria, acceptis tarnen auxi-uisjde pacando regno, quod in primis apprimè neceftarium vifum eft, cogitarenbsp;cpit, vt hac re féliciter gefta, expcditius vniuerfas vires conuerteret in T ureas. Quare Buda prius in Gifcram mouit,vt occupata aWioftc oppida recupe-caret, impolita circùm Reginae prælidiadeiiceret. Pannones autem, non ab renbsp;^criti, quod amp; ipfe quandoque prædixerat, ne Rex, vbi Polonite finibus appro-pmquaret, abominatus operofi regni pericula, ad fuos fe reciperet : rumoremnbsp;ptoniulgarunt,Reginam iam de concordia,amp; Cæfarem de reftituenda coronanbsp;^ogitarc. Item dicere, melius efle recouciliatione, quam bello regnum pacare :nbsp;jQ P expugnandam Cafliouiamjpraefedos aliquos,prout res ipfa poftulat, efle re-*nquendos:Rege,ne quis à Turcis impetus ex improuifo fiat,ac ne quid aliun-0 mali inferatur,Budam redire oportere,vt imminentibus periculis præfto fit.nbsp;^elTittandê Rex Vngarorum cofiliis,fubfeditin itincrc,amp;vtde pace ageretur,nbsp;^ptiniatibus edixit. Neque ignorabat, ab expeditionis huiufee principio,Cæ-ätem admodum timuilTe, ne repetendsc coronas gratia, in fe base arma conucr-^crentur,de ea reddenda cogitafle:amp; quum in Gifcram bellum verti cerncret,»nbsp;O ij
-ocr page 476-ant. bo NFIN II R er. VNGAR.
falutari cogitatione fuperfedifle.Qoum Rex Budamreuertiflct,qux væfanien-te peftilentia laborabat, continuo dc pace agi cptum ; quam vbi ab aduerfi' riis Rex afpernari intellexit,repente Cafliouiam,ne quidfruftra temporis tcre-retur, expugnari iubet. Id negocij loanni Galearo datum ; lat validus huic di'nbsp;tur equitatus,amp; magna peditum multitude : item mandatur,vt cum loanne Pc'nbsp;renOjChefmarchi prxfcdo,fc coniungat,amp; commun! cunda confilio confeö-fuque agat. Ne minus quidem Gifcra, quid alij contra molirentur, ignorabat-Cremniciæ vecligalibus adiutus, vbi numifmata fub pofthumi titulo ac nonigt;'nbsp;ne cudebantur,nouos é Boemia milites, plane conduxerat:hinc non paruaex-ercitui fupplementafacia funt, fed no ea, quibus hofti par elfe in apertopoflci'nbsp;Galearus Polonorum dux,cum collega Pereno,Caffiouiam obfedit; Gifcra,n*'nbsp;ardtius obducatur, ex vrbe indies erüpit, amp; tumultuario potius, quàmftatario»nbsp;ob virium iniquitatem, bello certatur, admouent circùm tormenta, munioo'nbsp;nesqs varias Poloni,ne qua Boemo erumpendi copia detur:amp; obfidio eo vfqucnbsp;prorogatur,donee oppidani fame,ac graui annonae charitate laborent: ita adieus vndique fuerant intercepti,vt nihil commeatuum inferri poflet:contra verb,in caftris, ita oblidionis faftidio milites affcdi funt, vt fenfimquàniplurin^nbsp;elabercntur. Inuitabat ad foluendam obfidionem, Boemicorum prxfidiotu*'nbsp;incurfus, quæà tergo Polonorum cadraquotidiegrauiter infeftabant :nbsp;crebris incurftonibus,Chefmarchum oppidum ad defedionis confiliaredeg^'nbsp;rant. Soluta igitur Caffiouiæ obfidione, Galearus cum collega Pereno, Che 'nbsp;marchumcontendit,vt oppidum in fide feruaret:at irriti fiiere conatus,quannbsp;%pridie quam eb perueniflet, Gifcrani per proditionem oppidum occupar^^nbsp;Nicolaus Perenus,quum turres adhuc aliquas cum præfidiariis pertinaciusi^nbsp;tineret,à Polonorû tandê fubfidio deftitutus, inde deturbatus eft-.mox Podo *nbsp;num,cui Nicolaus Comorocëfîs cum præfidio regio præerat,ab Giferanisg^^nbsp;uiter oppugnari cptum. QmimElifabethaCaiïiouiam obfidione liberatenbsp;accepiflet,faufto elata nuncio,Pifonium properè côtendit,quod adhuc in p.nbsp;humifi^ permanferat : arcem, Stephanus Rofgonius, cum prxfidio regionbsp;matam tuebatur. Arcis oppugnationemadorta,amp; diflicultate deterrita,fui*^^nbsp;de deftitit, militem in Ternauianumagrumimmittit, partim vtafliduapi^nbsp;copias alerct,partim vt Ternauianos,à Vladiflai Regis fide, cædibus Si cala^^nbsp;tatibus auocaret.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;vbi Régi nimciata funt, extemplo AndrcamTauriire*^
fern,cum ingenti Polonorumamp; Pannonumcquitatu,Ternauiammittit,n^ datqj, vt vrbem ab hollili incurfione tueatur, Pifonianum agrum incurfct»®nbsp;feflamque arcem,milite,commcatibus,armis,amp; cæteris denique munitioo*^nbsp;obfirmct. Atprafcctus impigrcmandataperagit,quumTernauiam venu nbsp;non folùm hoftium incurfiones inhibée,verùm etiam Pifonianum agrumd*^.nbsp;gni ferroque deuaftat,vt hi potius obieflî,quàm obfidentes dicipoflentroo^ I«nbsp;bus arcem rebus,quç vfui fuerant,fané compleuit,mox vrbem quotidianisp^^nbsp;pulationibus afficit, afliduis cladibus fie Alamannorum impetum reprefl**^»nbsp;Pifonio amplius erumpere non auderent. Vniuerfas deinde vires, hinbsp;gnandam arcem conu«tcrc, turres circùm erexere nonnullas,crebris totHnbsp;torumidibus mnia quatere, eacpmodb teftudine, modb quouisnbsp;narû genere perfodere,cominus adadis fcalis veclibus^ pugnare, rigentenbsp;me eo vehementiùs inftare,atq; (vt aiunt) nifi Rex cum validis copiis Budanbsp;uiflet,arciq} fuccurrifietjeoprçfidium regium redabtum erat,vtpropedien'nbsp;ditionem facere cogeretur. Eius tandem aduentu Regina vfq; adeonbsp;ta eft,vt dimüTo in vrbe validiifimo priEfidio,Viennam répété fe recepent«nbsp;nbsp;nbsp;tfi
diflaus cumnouo milite,c5meatibus,armisamp;munitionibus arcem iterui^ firmauit, Budareuertitur. Eadem feré tempeftate,ne mcdiocris quide 1nbsp;norum numerus,nullo ftipendio,fed magnain Principem fuû charitateolt;^P^^^nbsp;fuSjPctro Odronanfano duce,in Vngariampenetrare nitebaturrobftabai^,^nbsp;mi, qui montiù anguftias occuparant,fed difficulcatem ingcniûfuperauU-quum Poloni iuga negligentiùs euftodiri intellexifi'cnt,immifiaperuo^^j^^j
-ocr page 477-D E C A D I s I ÎI. L I B E R V. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;437
fj ^¦^^^validiflimaiuuentutCjquæviaditum aperiret, fi opus eflet : in Vnga-continuatis itineribus Budam peruenere.Non fine ina-fo nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;volutariam militiam fpeûaucre Pannones,non folùm numc-
gt; ed apparatu,fide,ac ftudiis infignem : gratiflîmo banc vuku Rex adniific,ac Hcf ^^udatam verbis, bene fperare iuflit. Paucis/poft diebus, quunifc ex iti-I) crecrcaflet,pacandiregni gratia hunc exercitum, qui gratis ftipendiafacie-expugnandam Caffiouiam mifit: demandatum fibinegocium forci ani-oloni facere adorti,incutiendi terroris gratia,quofcunque Boemos capie-lonbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;trucidarunt. Mox Tartaros Podoliam incurfarc nunciatur :
1 are Odronanfanum cum exercitu Rex, ad protegendum rcgnum, in Polo-Hiquumdatamiifione Agriam peruenifient,ab Agri-jj * ontifice lautiflime funt excepti, qui quum dies aliquot licentiùs remif-I viuerent, Telephus, qui præfidij Calfiouicnfis præfeôtus erat, cognita yutn negligentia, oblatam eo tempore occafioncmhaudquaquam præter-per medium nodis filentium inermes,incautos fopitosque adoritur.pri-iinpetucurrus diripic,inplerifq; locis fufcitatincendium,femifomnes mul-co3.£ti,difcuiro fomno,Poloni Vngarique abeuncem Telephumnbsp;Cp3.^^'^^'-^^^^^^O'^urnilabore itineris defatigatos,amp;: onuftos præda boftes,nbsp;k j aufugcre non pofl'e. Petrum Odronanfanum, cum non mediocri Po-fqnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cäptiuum Telepbus ducebat, quem Solomæ cuidam familiari
St
bt exploratæ fidci cuftodiendum,amp; in propinquum oppidum abducediim ^^tniferat : niox extremis viribus cum bofte pugnandum, præmiftis impedi-i effe decernit. Qi^re quum fe à Polonis adbibitu efl'e vidit, inftruótam nbsp;aciem conuertit,acerrimapugnaconfcritur,amp; aliquandiu æquo Marte,
Io nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fpe pugnatum. Qimm binc amp; binc multi cccidilTent, Telepbini
ft nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;vertere terga,amp; palantes feigere occperejin-
, antà tergo bi, ac cæfa magna manu, prædam recuperarunt. Telepbus cum ^balibus Boemis plerifque capitur,Agriamque pcrducitur,cæteri fufi fu-(d 0^'quc.Soloma Odronanfanum fibi commiiTum,in proximamNicoIftZude-
Ç ^^ceinfubtraxerat,quipauló ante à Rege defecerat: Zuderbanenadus oc-(j lonem, defperatis Reginærebus, Odronanfanum Budamperduótum, Vla-ao rcftituit,eoque beneficio, defeólionis veniam implorauit. lifdcm fere j, .Apcriafcium,quodnegligêtiùs cuftodiri dicebatur,a Caiaca amp; Como-^cie,intempcfta notbe capitur, quorum alter Brozoniziam, Podolinum alternbsp;^^præfidio tenebat. Sed quum fuperiore die, Boemicirciter quinquaginta,nbsp;f. ^^/^^^cram vndique copias congregantem,vt Ricbononam obfideret,pro-tionbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;oppidi captiuitateincidiflent,occupatisin Aperiafcijpopula-
Ui°^p^°^°nis,^urrim quandam munitiflimam occupant,ibi(^ fe acerrime tuen °propinquum Gifcram veriti,direpto oppido abiere. buiufee rei ad-°nitus Gifcra, Polonos prxda onuftos infequitur, eosqs baud difficulter fun-r^gatq; : Caica amp; Comorocefis,cum multis aliis,in boftium poteftatem ve-Pugatis Gifcra Polonis,quum oppidi præfedum captum baberex,Brozo-fine mora obfidet ; quum duæ ibi forent arces, jjjaqs bumana arte con-p^|raret,ad alteram præfidiarij confugêre:quæ ne pari incendio abfumeretur,nbsp;^ræpoftero die deditionemfecit. Podolinum,amp;:Luboliam,nouofirman-^^tii prxfidio, Poloni cenfuere : itaque vtrunque oppidum præfidiario militenbsp;ntplerunt. Ricbononam Gifcracaftramouit,acriq5 obfidionecircumuenit,nbsp;ftbænbsp;nbsp;nbsp;racile expugnari non poftet,bellicas machinas admouit,aliquotmen-
ih j^5^^^^^ft^^poteft,omni vi,arteve oppugnat: oppidanos ad deditioneper rib '^^/^^^Srjquam defperatis Agrienfis Epifeopi fubfidiis, illi faluis corpo-ti ^rmpcdimentis fecifte dicuntur. Poft Riebononæ dcditionë,in fequen-r:um copiis adfuit, prudentiftimi vterque viri, non te-cla *^^^æriumeftc,cenfuerc» Bocmus,tot bellorum profperè geftorû glonanbsp;fortunæ baudquaquam ignarus, externa tentare non audet:nbsp;öiruSjC contrario difeiplinæ militaris infeius, ac tumultuariis copiis parumnbsp;O fij
-ocr page 478-458 ANT. BONFINII R E R. V N G A R.
fidens, obfidionc potius quàm prxlio hofteni vinccndum efle cogitat ; quate baud inuiti pugnatn ambo dctredant. Interim de concordia agi cceptuni eft,nbsp;per internuncios aliquandiu res variis conditionibus agitata, deinde non mo-do pax fdusqj perpetuum, fed affinitas cum vtroque inita eft. Agrienfis Epi'nbsp;fcopi neptiSjGifcrx defponfatur ; multi hanc pacem dolis carere nunquam du-bitarunt, quando neque à Regina fuit approbata, neque in reftituendis vtrinq»nbsp;captiuiSjfidem Boemi feruauere. Quin etia dimiffis aliis, Caicam amp; Coraoro-idtum fduSjGifcra oppidum foceri occupauitjamp; quofcunque regia faftiom^nbsp;efle comperitjhoftilimore traftauit. Inteftina igitur Vngarix bellafquç Chd''*nbsp;ftianæ reipublica potiifimum propugnaculum baud iimnerito eife ccnfetur, Sinbsp;T urcarum metus) Apoftolicum ita Senatum eo tempore follicitum habebaV^nbsp;quauis exccrabili fchifmate facer ordo laboraret,amp; pars vnain Germania,Syn*nbsp;odi Bafiliehfis amftoritate Felicem:contra Roma altera, Cardinei coUegijnbsp;cretOjEugenium pronunciaflet : vterque tarnen Pontifex, mittendum inP^fl*nbsp;noniasLegatumeflecenfuit. Felix, AlexandrumTridentinumEpifcopnn^»*nbsp;Mofcouia ducibus oriundum, amp; idcirco Vladiflao baud longius attincnteni-
vero Pontifice, ac lulianum de pace cum Rege amp; Regina impenfiùs difputat^^ intellexiflent, dimiffo altero, Cardinal! pacis negocium demandatur, quangonbsp;ilium non ad captandum in Pontificem fauorem, fed ad veram regni falutc^^nbsp;^venifle nouerant. Quanquam variis Icgationibus, ac eifdem quoque irritis/^'nbsp;pe ante de pace agitatum eflet, boni tarnen viri opcram, ftudiumnbsp;tern,in hac re minus afpernandam efle cenfucre. Aderat mite ac quictumnbsp;gis ingenium,iufticiæ,pacisque ftudiofiflimum, amp; ab inteftino bello regniq^®nbsp;exitionimis alienum. Ad Reginamprofeótus,omni urn concordia: comoao^^^nbsp;rum.bcllioue incommodorumadmonuit. idaue funeriorum nialorumexp^'^'
-ocr page 479-DECADIS Ul LIBER V.
43^
LidilläöjDelim innocentia* ac æquitatis vindicem, abfuturuinnnfuperjfe Vn~ gîros fpedatæ fidei,relinquere non pofle : neque quantum pro mulieris inge-nio fieri poteft:, fe fideli vnquam Pannoniae de futur am : neque, ß qua pacis ratio inueniri poteft,bellum improbe alituram,illud fibi demum certu efle, malic vi Regnum amittere,quam defidia, metu, ignauiaqj dimittere.Commenda-tiitReginae animum Legatus,quado plus virilis, quam fmineireferre videre-tur ingenij:fed vbi pacis iura non recufare cognouit,continuo de concordiaa-gitari cptum.Qmrm multæ vtrinque in medium conditionesafFerrentur,munbsp;tuoqj repudiarentur, vt res pro vtriufque dignitate videretur æquè traélari, adnbsp;hæc tandem paófca Regina rcdafta eft : Quando paulo minus filiarum, quamnbsp;infantis cura angebantur, concordixleges liæ adVladiflaum à Legatofcriptónbsp;Hint. Reginubrum altera Vladiflao, Calimiro Litbuanix duci altera vxor efto.nbsp;Cafuniro centum amp; viginti aureorum milia, Vladiflao Slefla terra, fub ducen-toriim milium nomine,dotis gratia,penduntor.Regina poft initam affinitatem,nbsp;Slefiæ cediro : eique,fi vnquam facultas fuerit redimendx prouincix, ius eftolt;nbsp;Q^odadVngariam verb attinet,Vladiflaus pofthxc regio fefe titulo abdicate^nbsp;Procurationem autem amp;: tutelam,ad integra vfque pofthumi xtatem,retineto,nbsp;deinde Regno cedito.Sipofthumus forte interim vita deceflrerit,aut regno po-titus, fine liberis diem obierit, Vladiflaus omne regni ius titulumqj refumito.
^5 Kependedorum denique fumptuu gratia,quos in hoc bello Rex erogafl'et,Sce-pufienfis ora, Polonix regno perpetuo addicitor. Si quod in Podolia amp;: Valachia ius Vngaris fupereflret,id omne Polonis ipfe reflgnato. Allatx concordix leges, regni Principibus recitatx, flgnificatxque funt abfentibus. Proceres di-nbsp;üerfafenfercjamp;profua quifque animilibidine,varias dixerefententias.Corui-tius,qui domi ocium,amp; foris bellum'femper amauerat,quum prouinciam,Turnbsp;carutn meturelinquere non poflTet, fuam literis fententiam flgnificauit, qua-tumfiimmahxc erat : Si xqux concordix conditiones aftcrrentur,nullo modonbsp;recufandaSjVt pacato regno, tutius in Turcas expeditio fufcipcretur : nil com-muni Concordia falubrius excogitaripoflre:finautemminus,fortiexteftia amp;: in^nbsp;ternaincommoda animo toleranda, ac potius extrema quxque periculafube-unda, quàm pati,vtregnum, qùod fat amplum à maioribus acceperint, iniquanbsp;pacis conditionc minuatur. Nihil regno neque ad prxftitutum tempus, nequenbsp;perpetuo alienadum.Nil Vngaris turpius futurum, quàm imperium antique^nbsp;rum exemple propagandum, per ncgligêtiampufîllanimitatémve indies dimi-mieredi bellum cum Regina cotinuetur, vnde facilis concordia fperari poteft,nbsp;minoris conftiturum,quàm hxc efflagitata cocordia, quam tanti per nobiliumnbsp;tegni membrorum alienationem commercentur.Qimre Legatus ad Reginamnbsp;mrfus immutatis quibufdam coditionibus abiit, rediitq5:amp;: quum quotidieno
de concordia diebus aliquot agitatum, qux ànne inter eos confeéta fuerit, nil diud argumentum oftendit,quàm in digrclTu magnifica qux vtrinque data fu-
ucredibili omnium animos Ixtitia fane compleuit.moxde pacis codirione, id ræcipuèpaflim eft muflitatum,datamfuper hoc vtrinq; fidem:Vladiflau in Vnnbsp;6 cialibereimpcraturum, fl modo aucprecario, aut vi facram cum pofthumo
O iiij
440 ANT. B O N FI N 11 R E R. V N G A R.
coronam Frederico reciperet,quifecundum Alberti obitum,pupillipatrinio* nium parum probe in Auilria curare dicebatur. Compoiitis Budæ rebus,lau*nbsp;rinum Regina fe rccepit,amp; poft criduum,ventris repente correpta torminibus,nbsp;hutnaniscxceiTit.Mors venenifufpicionc non caruif.quam infequutus Vladil*nbsp;lai dolor,quantum euidentibus fignis coniici poterat, prorfus abrogate videbanbsp;tuneiusenim interitum dies aliquot Rex ægerrimè tulit. Et fi quandoeius forte mentio haberetur, lachrymis abftinere non poterat: neq; ignorabat,eiusin-teritUjfdus omne pariter interiturû.Et illudquotidie oculis qbuerfabatutjdc-fpcratumRegni ocium, Boemorum inconftantia,qui nihil bello vehemenuusnbsp;appetunt. Et Regina vira defunda, ad Cæfarem cum vniuerfis prxfîdiis oppi'nbsp;disque,quæ in Cafliouiana prouincia tenebant,continuo dcfccere. Hinanqu®nbsp;vcluti carceribus ac vinculis emifli, in regios pagos amp; oppidaerumpunt,poptt*nbsp;lationcs ac esedes inftaurant,multo ferocius quàm antea fæuiunt, inteftinaina-la redintegrantur. Neque Cæfar his pro dignitate malis moderari videbatur-Pofthunium afteruabat diligenter,amp; Boemos iuxtà arque pupilli vindiccSjb^^nbsp;longeq; ferro igniq; graftaripatiebatur, neque rapaciflimum genus homino®,nbsp;amp; quod paruOjVel nullo ftipendio ibi retinebatur, fine vi amp;populationcnbsp;potuift'et. Contra illud Vladiflai dolorem haud parum leuabat, quod ex Vng^'nbsp;ris mrilti,qui aduerfæfadionis étant, extinôla Regina, ad regiam fidemS^o^'nbsp;fequium rcdicre,vnde non parua Poloni viribus fada fuit accelfio. Accedeba^nbsp;Gifcræ affinitas,quam cum Agrienfi Pontifice nuper iniuerat, qua Boemoru^nbsp;ânimi fe remitterc occccperunt.Et eos,mite Caefaris ingenium,ocij femperc^'nbsp;^idum,nimis à folitis incurfionibus abfterrebat:itaqueinteftina mala, opin*nbsp;ne celeriùs, imminuta funt. Dum hæc à Rege Vladiflao ita geruntur, loanP^^nbsp;Coruinus,amp; Nicolaus,aduerfusTurcasregni fines impigrè tuebatur: hosdeO'nbsp;rum benignitate, tempeftateilladatos, omnes arbitrabantur, quilabantesrc^nbsp;Pannonicas tuerentur:in primisque Coruinum,qui temporibus illis Vngaria^nbsp;mira felicitate tutatus eft:in crebrisTurcorum incurfionibus,tumultuarion'*'nbsp;quam prîlio dimicatum eft,quinhoftem grauiter inflixerit,fuderit,amp;fug^-^'' pnbsp;necubicongreffus eft habitus, vbi denafaltem non vtrinque milia cóftiteriP^'nbsp;Vbique demum,faufta quadamfortunæ dexteritate ita pugnatum, vtnilCo*^nbsp;uino vehementius tune profanus hoftis reformidaret.Ç^in in Turcaruni pr''nbsp;uinciam fæpius excurfum,vnde multis cæfis,ingens præda eft abada.Locup^^'nbsp;tatus eft admodumhoc bello ipfius exercitus.Ex his vnum tantiim infigne bc*'nbsp;lum,filentio præteriri,fine inuidiæ nota,non poteft, quod cum Bafleo quoda^nbsp;T urcarum clariirimo,cui Sciabadin nomen erat,geftum eft. Amurathemnbsp;tot clades à Coruino illatas, vel illud maxime, quod Moldauiæ amp;: Ttanfalp^^nbsp;Principes àfua fide ac fdere reglutinarat,diutius tolerate non potuifte: cxp'nbsp;ditionem ergo maximam in Valachos amp; Tranlfyluanam Coruini prouirici^*nbsp;parat, dclcctifîîmumê mihtibus pcditatum,quem lanizarorum appellant,nbsp;innumeraequitummultitudine,amp; præfertim vexillationû cogitzlegioncSjqi*nbsp;in Europre prouinciis habebat,ferè omnes accerfitzadiiciuntur his auxilia,9^nbsp;fociæ Afiæ acEuropæ (»imitates, iurcfderis mifere. Odoginta miliumnbsp;exercitum fuifle,quod haud facile fides admittit, plerique, amp; qui his adfuc^'^nbsp;Vngari prodiderunt : BaiTeoque fpedatæ virtutis ac fidei, hoc belli négociénbsp;demandatur. T ureas noua molirî Coruino nunciatur, ipfe quoque in pro^^^nbsp;cia deledum habet, tres circiter legiones cogit, in cataphrado fpeninbsp;ponit equitatu,ne parum quidem prouincialibus amp; præcipuè Scyrulis connutnbsp;Bafteumeuminnumero propedieminDaciamtraicdurumexercitu,rumonbsp;differuntipoft Imperatorem,apudcam gêtem, Bafl'ei fupremum locum tencnbsp;amp;vbicunque agant,Impcratoriampotcftatemgerunt.Huic ab Amurathennbsp;datur,vt prius Tranfalpinam adoriatur, amp; quacûque poteft fæuitia, Valachu nbsp;qui à focietate fuadefecerat,vlcifcatur:eafdem à Moldauis perfidiçpnasc^^^nbsp;gat,qui Coruini opera,idi fderis iura violarant. Deinde inTtanflyluanosnbsp;fufis viribus amp; extremo nixu irruat, vt illatas tot à Coruino clades cumubn
nie vi
-ocr page 481-DECADIS III. LIBER V. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;44x
me vindicet,amp;: ccforuni olim focioruni manibus abundantilTime exfoluat infe-has.BafTeus imperatacurans,e Macedonia caftra mouit,hominfi circiter odo-ginta milium,per Myfiam iterfaciens,in Danubii ripa confedit:ad paruamNi-copolini traiiciendas copias curauic, aliquot in traiiciendo dies, ob inpumera mukicudinem abfumpti.Qimrein veraque ripa aliquandiu ftatiua habuit.Hincnbsp;vehemens Valachos metusinceffit,ingenti cunda trepidatione tumultuqj comnbsp;plentur:ad Vngarorum fidem Valachos rediiii'e pocnitet, quam ob Turcarumnbsp;vicinitatem,coinmode tueri poflcjdiffidebant.loannes contra Valachorum v-tranque prouinciam bene fperare lubet, mandat vt in tutiora fe loca recipiant,nbsp;profano furori neque obftent,fi vires non fuppetat : fe hofti forti animo occur-lurumefTe recipit,neque robur,neque numerum reformidaturu. Chriftum fi-bi fociisque optimum maximum, orthodoxy fidei vindicem, nunquam abfu-turumaffirmans,cuius præpotenti numinefe fretum,propediem àfdæ gentisnbsp;periculis, vindicaturum efle pollicetur. Si qui plus æquotinrent, adfuacaftranbsp;confugere præcipit. Turci,Baireo duce, inTranfalpinam Valachiam,quæ pro-pius occurrebat,caftra mouent.Mox fines ingreffi,geminis exercitibus fic longe lateque per cunda excurfant, vt armis amp; incendiis pagos amp; caftella parumnbsp;^unita vaftarent;res ac pecora rapiunt, homines quofeunque offendunt, pla-*^etrucidant, mulieres ac puerosjfenescque pariterobtruncant : nulla in fexumnbsp;æiMeinque commiferatio habita. Valachi ad hæc in motes alij fe recipere, parsnbsp;feniotius fugamrapere, in munitilfima nonnulli oppida concurrerenn mantisnbsp;mtantCim lioitium incidere,qui fe negligentiiis afieruarunt.Cùm fuperatis Al-pibusTranfiyluanis finibusappropinquafl'ent,Coruinus nequaquam animo nbsp;^onfternatus,cunr quindecim milibus tantùm hominum,Turcis occurrit,amp;:eanbsp;mente, vt moti quam cedere malit. BafTeus, qui viri nomen amp; fortu-^^mperhorrebat, vbi eum cum exercitu propius occurrifle, perfpeculatoresnbsp;^^eepir,ferociam remifit, amp; cautius agedum efle cenfuit. aliqua priusarte tenendum duce putauit, vt T urcarum mos eft, vti quibus potiflimùm modis ho-jo æ*^'*^cnmuenire poffit, intelligat. quare aliquantifper fubftitit, vt eius auda-eiam amp; virtutem infpiccret.Exploratores retulere, hoftes,ne quartam quideranbsp;bittern Turcarum æquare pofre,verùm cquitatum his effe longo agmine con-'¦^ntem, qui non paruo negocio fuperari poffit, quando non minus celeribusnbsp;etmarumalis,quam aduariis curribus hoftem circumuenit : fires minus pro-P^te venerit,intra curruum fepta fe recipit,atque inde difpofitis munitionibusnbsp;P^titerac nruro fe acerrime tuetur. Eodem modo caftra munit, vt nullas pernbsp;ttenr infidias repentinosque impetus reformidet.Stupet Coruini audaciam,nbsp;tei bellicæ difciplinam,fuoruni tarnen numero confidit. Q^m ad quinquenbsp;na.pafluuinprope conuenilfent, quamuisvtrinquepraeliunr minime detre-tamenfpe magna vidoriæ fretus, rem non temefè agendamnbsp;o? ndfuum vterque confugiebat ingenium, vt aliquid in tanto con-in artiuni excuderet, Turca gradatim certandum,amp; feruandum in pu-J.Q ^Qtdinem cenfebat,nniltitudinc fretus,vel fi id minime cöcederetur,nu^rc-. ^i'^cuniueniendum hoftem effe, cogitabat : ibiqs defaàçatum, ad extremumnbsp;J nrnera multitudine obruendum. Contra ille,id primum iubere fuos, nemonbsp;ordinemque deferat, neve ab hofte fcindiac diuidi patiantur. In fequetinbsp;Huum ad locum quern Vafcapum dicunt,conuenifrcnt, vtrinque acies, pri-1 ^otadieieduci cptæ funtanultum temporis ad difponendum odogintanbsp;lianbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;milia, Turcæ opus eratme parum quidem Coruina virtus amp; diligen
^t^binftrudis agminibus,conuocatis Præfedis legionum, Centurionibus vniuerfis, hacc verba fecit. Nulla (mihinbsp;multitudini meoccurrere perpulifret,nifi ipfanc-Eqjnbsp;nbsp;nbsp;adegi{ret,veftra fides ac virtus hortaretur,quam dudum exploratam ha
primis lefu Chrifti numen clementiffimum infpiraffet, qui nos in fa-fuam optauit, fuumq; nomenveftra dexteravindicarivoluit,In Pi'æftantis militiæ euocatione, quantum vos dilcxerit,confideradum eft,Sc
I
-ocr page 482-44^ ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R. immcnfa hinc benignitas Saluacorh pcnfitanda.Tria nobis hodic coinmodsji
viri,qui olim fuiftis,iidem hodie efle volucritis,Deus ipfe propofuit,quibusni' hil maius appeti poflet.In primis liberorum, coniugum,patrixq; falutem, cumnbsp;fortunarum incolumitate coniunâam, deinde perpetuamhuiufce fcculiglof''nbsp;am,amp; æternamfelicitatem vobis nunc expo fi cam efle fcitote.Qupt à Turciso*nbsp;lim incendia, calamitaces, amp; mala acceperimus,vtinam vobis audiuifleponuSnbsp;quàm fpedaifeamp;pertulflTe licuiflet.Iam diu liberis amp; vxoribus careretis, quoinbsp;mifcra îeruitus obruiflet,neque focos autaras haberctis,vbiinhabitarenbsp;operan valeretis,nifi pientiflimumSaluatoris numcn,amp;veftraindomitavirtuS)[^nbsp;præftô adfuiflet.Neque patria bonisqucfrui,neque fungi honoribus,nequel*'nbsp;bertatem retinere vidcrcmini,nifi fandiflîma fldes, Se animi veftrimagnicuJo,nbsp;ac robur fpe diuina firmatum, hæc quac diximus omnia, vobis integraconfef'nbsp;uafl'ent. lam immanis Turcarum furor, in fuam poteftatem omnia redcgi^^'»nbsp;nifl veftris hæc armis vindicata forent,amp; tot ille cladibus repreflus cflet.IsneC'nbsp;ubi coerceri potuit, non Græci, non Macedones, vtrique quondam rcrum po*nbsp;citimonThracum audacia, non Myforum robur, non Epirus amp; Illyricum,H/'nbsp;rum vires retundere potuere. Athenienfes,Thebani,Lacedæmones, qui pri^'^nbsp;militiæ auctores habentur,his vitro ceflere.Nobis diuinitus hæclaus,amp; ingc*^^nbsp;ah bis
cunque autem Græci,Macedones,Illyrici, auxiliorum gratia miflî funt, qu^** à Chriftiana fide non rcceflermt,non pro illis,fed nobis dimicaturos cflcrep'^'nbsp;täte: nos vindices, vos viótores expedant.In hoc illi belloTurcisnoniina,!*'nbsp;bis vires animosque dedcre ; pro vidorianoftra, vota fufcipiunt. Quare tai'®nbsp;vobis animofius fortiusquepugnandumeft, quanto maiorcnividonaJTi,F^'nbsp;dam,laudemque nunc veftris oculis obuerfantem,habetis. Non pro alienifl*'nbsp;cisamp;ans,fed propriis, dimicare opus eft,ita hodierna neceflitas noftratulih'''nbsp;ni nos ipfi nobis vindicate velimus, amp; folita fpe ac virtute nitamur, maxi^*nbsp;quaeque malorum omnium, hodie fubire cogamur. In primis iaduram fo«^nbsp;........
to grauius eft,Saluatons noftri,amp; Deorum omnium ,ludibria:frangêtur diu'' rum fimulachra,aut vnco trahentur : argentea aureaq; conflabuntur, amp; innbsp;phanos vfus Conuerwatur.Religionis cultus omnis abrogabitur,amp;Deusepfnbsp;doribus noftris,præ diflidentia negligentiaque noftra,nifi propugnatores opu^nbsp;mos inuenerit,exigetur.Minimo digito Turcas omnes,fi voluerit, illico contfnbsp;ret Deus noftet: fed quando tutelam fuinominis in noftradextera collocau'^^nbsp;virtutemorius noftramoericlitatur. vt fi ma^nam fidama; comoercrit ,pra^P®
que propagande,amp; mortal! îaude, illi armaftimpfere. Nos contra, pro uoxa fide amp; Chriftiana republica:pro patria,pro hberis pro vxoribus i
-ocr page 483-DECADIS II L LIBER V. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;445
®*sdiinicamus, Qmbus quidem rebus,nihilexcellentiusjnihil poftcroru com-^emoratione dignius, oihil ad promerendam immortalitatem accommoda-^sinucniri poteft. O quanta his in clis mcrces eft propofita,qui aut patriam ^^xerint liberarintve, aut diuinos honores amp; veram fidemprotexerint fer-'^ïfint.Neque experti ignoramus Deum humanam pietatem,iufticiam amp; cha-^^ateninunquam deferturu. Proinde,quid magis illis, quam nobis fpcranduranbsp;hinc euidcntiflime confiderate commilitones. Saluatori noftro confidite,nbsp;diiiinitatis premium pollicetur,amp;: fidem virtutcmque vcftram, Deo ac pa-gt;0nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Quamobrem,quando nihilßnediuinaope moliri
PoHumus, antequam lignum pugnæ detur, vos quæfo Legat!, Centuriones amp;£ *ærefti,per turmas amp; cohortes lingulas, pias conciones habete, ad falutaremnbsp;, «cram pugnam militem incendite, Icgionatim per confelftonis facræ my fte-alter alterum luftrate,rem diuina facite,ac fumpta orc terra,myfticæ comnbsp;^unionis officium expiete:luftratis mox animis,altcr alterum amplexate,dex-ofculoque mutuam date fidem,pcrpetuumqj fdus percutite, è vobis nc-^inem alterum in facro certaminc deferturum : fed pro aris amp;focis, ad vnumnbsp;^i^nes ftrenue dimicaturos. Demum curatis aliquantifper corporibus, ambu-P^^^riis dudum ientaculis,dato figno,ter elatis vocibus,inuocato præpollentif-Iq Chrifti nomine,manum ea virtute roboreque conferite, qua pro re-p^'flptione ac libertate veftra,in agone mortis ille coferuit. Hoc igitur,vt vitronbsp;j^^^*^ns,per famftu noftri redemptoris amorem,per charitate patriæ, per Deumnbsp;Qjnitiiimquc fidem,vobis edico,impero. Item vos oro amp; obtcftor, vt ea men-j ^ittiicetiSjVti aut ciariffimam(quod non ambigo)vi(ftoriam,aut fires aliter tu-1nbsp;^^^tjbeatam in clis vitam vobis hodie comparetis,non apud inferos, vt Græ- die, fed fuperos cnaturi. Chriftus igitur optimus maximus nobis fempernbsp;11nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;crédité,ac ita confidite ) non folùm è T urcarum manibus
p. ^le vindicabit, fed cu perpétua nominis immortalitate, opimis noshoftium onerabit, amp;incolumes ac ouantes domum referet vniuerfos. Sciaba-nihilo fegnius è contrario fuos admonuit, vt amplificandi^mperij,nbsp;luperiorumviótoriarum memores,ab aflidua virtute amp; laude non deficerêt,nbsp;ßiis I urcarum nomine propagaret, quibus Mahumetus diuorum interpres,nbsp;frarumimperium,à cunótis numinibus addidum elTe, prædixerat. Item au-
Ö itam hanc gentem, hominum terrorem, vltricem facinorum, amp; populorum ore loquutus ominabatur. Qimntabreui tempore, ex quonbsp;acceffio faóta fuerit,enarrat; Ipem ingen-prædæ, amp; maxima quæque ftrenuis præmia pollicetur, pagos amp; oppida,ne-r'k^nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fpolia, fe multis diuifurum elfe recipit. Si extremis quifque vi-
dimicarit, viftoriam ante oculos ccrtiffimam, ex inopia hoftium, amp; im-to fuorum numero proponit. Illud adiicit, profligato Coruino, quern fo-Chriftianis impigrum, amp;rei militaris non ignarum, fereperifle, ingenue , ^^tctur, nihil ad aflequendum cæteri orbis imperium, amplius obuerfaturum.nbsp;fnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;hodie ad internecionem protriuerint,nullam in Europa vidoriam hac
maiorem : quare Coruinumin acie primo petendw» edocet,viélori huius pp S^ntia præmia fpondet. Poftquam fat militi fuafum elTe arbitratur, iam in- üftani aciem educit, in duo cornua pedites equitesque diftribuit, in medionbsp;P^ætorianos milites collocat, quos lanizaros vocant, fpedati roboris homines;nbsp;^Q^S^^^bfidia, multas etiam vexillationes in vtroque cornu propo-jg P^ædum ineant,circumuolet hoftes,amp; prout fors ipfa tulerit,impetant,nbsp;Jo K P^^^ntve. Coruinum invtroq; cornù,duo quadrata cataphradorum equi-^gmina, quos hippobaliftæ fequebantur, collocalTe memorant : ante hosnbsp;innbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quoq; alas equitum, qui à laterum fronte ccrtarent, extendilTe ;
te nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Q^^ad^^taduo cataphradorumagminaequitu ftatuifle, amp;in-
ie cohortes grauis armaturæ,à tergo haftatis, fagittariisquc munitas inter-
* ic: vtrunque etiam cornu longo carrorum ambitu circumuallaire,quos o-^iiuunitionis genere plane copleuerat. Mox progredi in hoftem ordinibus
-ocr page 484-444 ANT. BONFI N II R E R. V N G A R. cdicit,quum ad duû ni ftadiorum interuallum appropinquaflent,pugnçnbsp;darc iubetî nihilo fccius illi faciunt. Collatis vtrinque lignis concurritur.vo^^nbsp;uinus profpeôta hoftium multitudinc, prima aciem in cuneum redigit, quonbsp;ciliùs hoftes diuidat ; contra illi, forfices obtendunt, Tanta vtrinquefcrocttnbsp;clamore Congrediuntur,vt nihil vnquamhorribilius fit audi turn. TurcxV^nbsp;tilicquitatu freti, falcatis cnfibus in Chriftianos fæuiunt, infeftis concuttunbsp;haftiSjamp;ex equis multi vtrinque deturbantur. Aforficibuscataphraólorunic^nbsp;neus concidi non poterat,quia armis obduôli,haud facile Isedebantur. In*nbsp;igitur,amp; infeftaminterfecant aciem. In medio,amp;: in vtroque latere,nbsp;tu diniicatur : cadunt vtrinqj multi : fed profeifla à cunco Turcarum acies,®^nbsp;gna fil binde cædeagitari cpit. Quiim ad latera declinarêt,in hoftium gb^nbsp;incidebant,ecce cuneo quem diximus, occurrit altera, amp; pari virtute certatJf^nbsp;In cornibus varia quandoque fortuna inter vexillationes fuit, quum xqu^ Fnbsp;aliquantifpet vtrique dimicarent.Sed quum illi eo genercpugnç,obequo^nbsp;pcrnicitatem agilitatcmque nimis valerent,amp; numero longe fiiperiorcs eibnbsp;poftquam multitudini cederc, nccefl'itudo tulit,admunitilfimum hi catapiynbsp;(ftorum agmen rediere.Poftvbi ad cataphraétos peruentum eft,haudnbsp;tunaTutcarumdeclinauit, dumobftinatis vitro citroque peôtoribus,puê^nbsp;confericur, amp;cxpeditifiimi cquitatus pars maxima cæditur. Nanque durisnbsp;taphradorumcontis,amp; farilfis,itcm oblongis trifidisque gladiis, haudfec^^nbsp;inermes armatis obietti, nequicquam obftabant: quare in vtroq; cornua 1nbsp;cis labo rare cptum eft. Nutantibus adhuc rebus,in media acie przliumuUnbsp;% plane conferitur, prætorianæ cohortes cum valido equitatu, quadratum ca^nbsp;phradorum agmen,quod in medio collocatum elfe diximus,multis vexilb^*^nbsp;num turmis circumueniunt: pedites vcterani,faôlo maximo impetUjequor'^,^nbsp;poplités,falcato enfc fuccidunt. Exhis cccidcre multi,humique porredis capnbsp;ta amputantur,obtcruntur contra cohortes,dum cataphraâorum ruinamb^nbsp;liuntur^ædes hîc vfque adeo magna patratur,vt cruoris riuos ageret,duin onbsp;ftinatis animis,amp; debacchante hinc amp; hinc bellico furore, certatur.nbsp;norum pars maxima cæditur,ex equitibus quoq; multi oppeticre. Bafteus,nbsp;amp; in vtroque cornu, amp; in medio fuperiores dudum Vngaros fore confpica^^^nbsp;J,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;amp; ïam pro longo labore defeduros efl'e fperat: quamuis vbi ftragemniaxiu^p
pateretur,ad triarios tamë belli fummas redigere decernit : vt cum estera titudinc, quam ad præfidia reliquerat, fiipcrftite magna fubfidiorû adhucp^^nbsp;te,agmina Vngarorum obducat. Ab inita iam pugna, horaferè quarta agd^^nbsp;tur,quum prælium inftaurare conftituit. Ne ab re quidemidàprophanoB^^nbsp;baro factum : verebatur,ne fi fui terga darc cpiirent,reliqua multitudo deU^nbsp;dato bello fugam raperet. Ne quem igitur belli expertem dimittcrct,ratushlt;'^nbsp; fiesànumerofaturbacircumuentos,haudquaquam, defedisiamviribus,^^ .nbsp;tremum impetum vitrà toleraturos,vltimas acies ciet: VngarumobducÜuh^nbsp;triarios veteranos hortâtur,dcfcdum hoftem,fado orbe perdedum edicitnbsp;uiflîmum hoc Vngarorum bcllumid elTeiadat. Contra verb Coruinus,p*^'nbsp;fpedo hoftis aftu,lùo!f#liquâtifpcr patitur obduci,mox carrorum agminapr*^nbsp;moucri præcipit, amp; vt clàm Turcas omnes circumueniant efiedariis impcf^'''nbsp;deinde pugnam cumhofteredintcgrat.Fcruet vbique prqlium,amp; quamuis^nbsp;gens paflim Turcarum cardes ageretur, præ nimiatame turbapertinacitervu^nbsp;que certatur. Turcæ autem,vt a dextro cornu fe à carris circumueniri,nbsp;go ignitis miifilibus, crepitantibusque machinis peti rcipexere, ancipites fa^ nbsp;feremiftiiis agunt,amp; dum à tergo fibi riment,àfronte prçliumdetredant.CoUnbsp;tr.à elato clamore Vngari, vt obuerfantem ante oculos vidoriamcapenetcngt;nbsp;dum inftauratis ipfi animis ,à fronte multo vehementiùs inftant : focipsqu*nbsp;curribus pugnabant,hortantur, vt propius hoftes circumuaUent. HîcTufnbsp;confufo ordine inclinantur,amp; ne circumueniantur,retro fugam rapiunt.nbsp;cunq UC intra carrorum fepta, amp; oppofitam aciem deprehenfi funt, ad interne^nbsp;cionem omnes exfi, qui autera in finiftro cornu dimicabant, horum
-ocr page 485-DECADIS III. LIBER V. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;44;
'^onfternati, terga vertunt : palantes cundifugiunt, inftatàtergo, adauótis præ ''¦doria viribus,Vngarus. Baffeus, defperatis rebus, vnacum quibufdam præ-^orianis cohortibus,quibus fe ftipauerat,fe in fuga conuertit. Infremebat a terSo Coruinus,amp;: perfufas acies Bafleu difquirebar, vtfi cædendi ducis copia da-'¦otutjopima Chrifto optimo maxiino fpolia referret. Turcacaftris exutus,quiconque fupcrfuit , fugæpernicitate cum duce tunc eualit : alij veró,qui diuerfinbsp;JO fugameifufi,per nemora,per faltus amp; agros diuagabatur,aut inedia, aut Va-^chorum manibus j in quas inciderant, confeéli funt. Signa circiter ducentanbsp;. ^pfa,honunum verb quinque milia.In auxilia,quæ Chriltianam adhuc /idemnbsp;^finebantjclementiùs aótum eft.Vix tanti exercitus pars media quæ euaferat,nbsp;onubium traiecit. Is poftremo infigni vibloriapotitus, in hoftium cailrarc-fuumque immenfa præda cxercitum ditauit.Exhis,qui prima fub eo fti-Çcndiafecerunt,audiuimus : Coruinumfufo hofte,fat fecilie ratum, eueftigionbsp;Orcarum caftraprædæcupiditate diripuiflcjnechoftem vitra petiilfe: quod finbsp;f'anubium vfq; foret infcquurus, neminem ê tanta clade fuperftitem futu-Oiaffirmabat. Longiquidemocij foret,quotfpolia,quotenfes auratosgem-I cum preciofo veftium amp; equorum apparatu, quot aurata quoque pi-^aras^ in Phrygum Perfarumqj morem repererc: ad fummam,nemo in eonbsp;^0 cgt;fuit,quin fe cum vniuerfa pofteritate ditauerit. Ob rem féliciter geftam,nbsp;(j.Pfouinciamvtramq; Turcarum periculoliberata, fingulis ciuitatibus triumnbsp;fupplicationes indidæ, vtdiuini honores Seruatori noftro rcdderetur.
templis omnibus affixa fpolia, fignaqs ad Vafcapum, invidtoriæ raonu-
^cmt ereóta.Coruinus triumphans,Budam venir,Regiqi Vla-exuuiarum partem,dignam Principe, detulit, in cxccIt pcjnbsp;nbsp;nbsp;æ viâ:oriæ tcftimonium,gloriofiflîmiqj belli excitametum. Inauditam
^ousf nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^ongèlateqi diftulerunt. Viadii-
cxn nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;natura picntiffimus, diuinam in eo bello clementiam admiratur, ad
plie nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fanótiflima fui ducis exemplo fuccenditur. Solennes Buèæ fup-
dæ r indicit, miris Coruinumlaudibus effertzeiusqj oratione, dum Bu-ad hoc falutare Chriftianæ reipublicæ beneficium hortatur.Io-Sç nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fauftas prædicationes ac laudes, quibus Rex cum vniuerfo
c^nm excoluerat, in prouinciamdimifliis, vtriufque Valachiæ populos Oit p^ouit, amp; vt Turcis in pofterum animofiiis refiftcrent, promptiores effe-VtiJ '^°ruini nomen hxcviâoria per Europam fane vniueriam effudit : huncnbsp;propugnaculu omnes affirmabant. Amurathes paulo ante quamnbsp;toj n ^ranflyluania profligaretur,certam fe viótoriam habere ratus, lega-Sawnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^xploratum potius, quam poftulatum miferat, quando rcrum Vn-
0i^^5'C^^ftatusipfum no mediocriter follicitum habebat : nam quum in pro-'^Oo.?^P^ccunâ:apræliaCoruinifucceflumaudiret, in inteftinis tantum Pan- ^ifcordiis fpemomnem collocarat. Intelligebat Vngaros,nifi fuis armis,nbsp;facilecafuros. Vladillao Legatifdus obtulerant, amp; pro eiusnbsp;Oræcam, quam Belgradum nunc dicunt^ut fi id recufaretur,nbsp;^;Cipendia poftulabant. Nunc autem prx recent! vioria, quum animosnbsp;^*5c:uocaflent,ne mitius quidem, quam Legatorum infolentia poftula-^Tonfum eft. Vladiflaus eTranflyluanarum rerum exitu, fe propediemnbsp;^Cg^^A^^niefle, refpondit : quare paulo ante loannis aduentum , Turcarum
Rege dimifli. Amurathes autem,quum ob cladem,quam nuper Baf-b ^¦Ccs' ^^Pecat, è tanta fpeexcidiflet,extremas vires tentare conatur. Eius opes Vladiflaum minimè latebant: quare degrauiflima expeditione de-T cenfet,veluti à Coruino fuerat admonitus. Coado fenatu,Iunbsp;Megarum pontificium acciri iubet, qui quum frequentiftimus conue-1'ötijp regia grauitas poftulabat, rem ad eum refert: vbi lulianus, qui hacnbsp;caufa venerat,primùm fententiam dicere rogatus, hæc verba fecit:
1) nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;peftis in Europa latins debaccharicpit, nihil vnquam
^nsPontificimaximo, Apoftolicoi^fenatui,accæterisltalix potentatibus
P
-ocr page 486-44(f ANT. BONFINII RER. VNGAR.
fignificari potuit,Rcx optime nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Proceres,quam quum Vladifl^u
matarumPrincipem, VngariaeRegem à vobis declaratum efTecognouer^^^ Neminem enimPanoniarum rerummoderatorem,Scythicarum^ vinuii^nbsp;ctorem,hoG magis idoneum vfquam getium V ngari inuenirc potuiflcnt4^LÇnbsp;pe qui tanta iuftitia,religionej fapientia, fortitudine ac militan denique di .nbsp;plina polieret, vt po tins c coelo datus, quam optatus elTe videretur. Hacnbsp;faufta^ declaratione,omnium quoq; Italorum animi, qui iacuerant, refutenbsp;re : atq; vt id felix ac fauftum Chriftianæ reipublicæ foret, folennia vota wnbsp;pere. Q^m intimas regni difcordias, propinquumTurcarum incendianbsp;cepiiTet, facrofanétus bucmeSenatus mifit, vt depacandoregnOjamp;repnainbsp;da hac labe (vt à me fæpe audiuiftis) vobifcum agerem:rcgnum armisnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i
te veftra,interceflione mca,amp; Reginæ obitu,pacatum eft: alteru honoriSjVtilitatiSjimmo falutis,gloriæ èc immortalitatis plenum eft : item ,nbsp;diflai duCtu aufpiciisq;,amp; Pannonico robore digniflimum,Turcarum iHi® ,nbsp;tas amp; imperium cocrcendum eft,Proceres:immo iugum, quodnoftrisnbsp;bus imminet,excutiendum, amp; longe repellendum. Quid vobis audendai®nbsp;Coruinavirtus amp;:fortuna portendit: fortunam Coruinam dixi, imniofoita^nbsp;Chriftianæ plebis,amp; præfens Diui Saluatoris ipfa benignitas, quæ addidainbsp;bi populii fluótuarc patitur,no demergi.Si tui ducis copiis,eis^perpauc^/nbsp;tus hoftiu exercitus amp; fufus fugatus eft,quid de te,Rex inclyte,fperandanbsp;ft tuo Chriftiq; duótu amp; aufpiciis militabis ? Chriftianorum Principumnbsp;animi in te Pannonicas Sarmaticasq; vires conucrfi funt, omnes in tenbsp;collocarunt: tc immaniftimæ crudelitatis vltorem,propugnatorcm fidei,*^,nbsp;ropæ liberatorem expcâ:ant omnes : id eft,cur quotidie vos literis Pôtifc*nbsp;ximqs follicitat amp;angit. quanquam hoc Orthodoxa religio poftulat,non .nbsp;nus tamenVngariæPoloniæ^neceffitas vos adurget: quarumaltera,c^lt;^nbsp;amp; lllyrico, ê Dacis Sâ Getis altera, Turcorum armisnbsp;nbsp;nbsp;incendio nnferrigt;^j^^
aftidu® vexatur. Qmcunque nec diuina charitatc,nec ipfa neceflitate,nec?^^ ria,nec immortalitate mouetur,ad facram hos expeditionempropriafaluS; nbsp;minens feruitus liberorum coniugumqi, incolumitas rerum amp; perfonarui^^^nbsp;légitima rapinarum compendia fufcitent. Tam commoda vobis nuc datutnbsp;calio, vt corpus in verafalutem felicitatem^ aflerere, ac animum abomn^ ,nbsp;fcria vindicare,amp;vtrunq; diuinahumanaqj gloriaamp; beatitudine,vnoeod£^^nbsp;tempore donate poflitis. Non défunt duces optimi: non pecunix, bello^nbsp;nerui,quæ ab vniuerfa Chriftiana republica conferentur:non roboranbsp;non ratio,non fortuna,dexterrimaque numina, quæ vos fandiflimæ fide i^**nbsp;tores efle voluere. Sarmatarum vires, Vnnorumque virtutcmperfcnfitp^lj,,nbsp;quam audiuit orbis.Nulla re alia,quamvoluntate,vobis Proccres opus eu-peditio neceflaria, pientiflima, commodiffima, amp; omni ex parte gloria»-mortalitate digna eft,amp;quæ ad vitamvtranque vberrimaperpetuaqucpr*^^^,nbsp;conférât. Proinde te Rex in primis indyte,vosq5 Proccres vniuerfos orOjOnbsp;ftorquc,perChrifti fidem,per liberorum charitatem,per falutemnbsp;minentis exitij libeAfionem,vt forti hoc bellum animo,communique co^ .j,nbsp;fu fufcipiendum efle cenfeatis : vitro, quumdeledus habebitur,nominanbsp;Et quando non ad humanam, feddiuinam militiamprofelt;fturieftis,e^^^],nbsp;rum vehemcntia in Turcos armafumatis, quam expedatio Sé fpcsnbsp;quam veftra virtus,inftans exitium, amp; diuina in vos mérita poftûlare videnbsp;Secundum luliani orationem, miferabilis Defpotis obfecratio lachryma;l;^^.nbsp;quuntur, ad fufcipiendam neceflano expeditionem hortatur : I urcarumnbsp;tacem,cruciatus,inauditaq5 fupplicia refertzfiliorum cæcitacem,lubciiaqi ênbsp;talia,amp; multos dimidiatim cæfos, complures quoq; ferra difleótos, aliosnbsp;tibus cxutos,aut humi defoflbs,variaq} genera mortis,quæ humanx aures anbsp;minantur, enarrat. Exemplo fui, Pannones admonet, quantum fibi caucnbsp;beant. Sauo à T urcis difterminari,qui æftate fæpe vado tranflcur,amp;nbsp;ma,giacie calcatur.Tranflftrianamhisregioncmlatepatere,fe opulenti
-ocr page 487-D E C A D I S 111. LIBER V. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;447
le
olimMyfix fuiffe Regem, amp;: nue Turcarum viribus Regno exadum, orbarum * enSjfdifîimis oneratuminiuriis,amp; dignitate fortunisque priuatum, extor-tenivagari,necubigentiumhadenus tutumlocum inuenifleefed ad Ragufi-profedum,amp;ibi mox àTurcarum infidiis fuifle petitum:rediifle in Vnga-f'ïQijCamquoque vndiqjTurcarumincurfionibus infeftari.Nuncprophanumnbsp;Negern poftulare tributum, vt æquior fumendi belli caufa detur. Holtem im-^aniflimuni non procul abeflc,fedimminere ceruicibus, immo in medio Re-§*^0) igniaeferro quotidie grafl'ari:telles elle Valachiam amp;Traniryluaniam,o-PWencilTimas Pannonicæditionisprouincias,quas nifî Coruina virtus, fortunanbsp;^cgt;publicæ,amp;in primis Chrillibenignitas,àfdægctis manibus liberafletjiamnbsp; rebus Vngaricis foret adum. Varies cfl'e bcllorumexitus,fortunam incon-Wm, amp; Deum de fe quotidie pericula fieri,non pall'urum. Proinde profu-vladiflaïun lachrymis exorabat,amp; cæteros obtellabatur,ne occalîonemhacnbsp;'rtneterent, ne vidorix fuccelTum per ignauiam amp;: negîigétiam interciperent.nbsp;enæ quàm proprix calamitatis vindices efl'e malient : lüfcitatx nuper expe^nbsp;^rioni latisfacerent. Item dicere,fe fat magno omnibus exemple futurum.nbsp;lt;111X0 demum pecunias polliceri non paucas, ad belli fumptum : amp; alîeuera-) Chriftianx reipublicx potentatuum auxilia, collaticiamque llipem haud-ig eis defuturam. Omnium igiturconfenfu,quum multi quoque illo-^^^mdidafententiis approbairent,Senatus confultû fit, vtinprimo llatun tem-P°rc,RexinTurcascadramoueat. Interea delcdus inllante brumahabere-^jpoftularentur fociorum auxilia*. amp; cum Cxfare, qui Chriftianx reipublicxnbsp;depace ie expeditioneageretur. Decreti ad Polonos,Valachos,Prute- nbsp;legati,in primis ad Cxfarem, qui adexpeditionem banc, opem amp;paceranbsp;°iarent. refpondit. Se neque venire, neque auxiliamittcrc polfe : fluôluantemnbsp;®emianicaufatus,pacemper trienniumconfecit. Pruteni,ob exhauftâ longonbsp;^0 prouinciam, fe nullam opem dare pofte dicebant. A Polonis amp;c Valachisnbsp;^^ixilia, cum femeftn ftipendio mifta: qux ingens voluntariæmilitix multitu-nanq; fidei charitate compulfi,relidis liberis,coAugibusnbsp;*rortunis,pro tuende ôc propugnando Chrifti nomine,proprio ftipendio mi-'larunt. Item è Gallis amp; Germanis multi,fumpta Crucis teftera cóuenere, Ini-loiam verc,facrofandçexpeditionis gratia, vicatim oppidatimqj folenncs pre-'-^riones amp;: fupplicationes indidx. Res diuinx per omnia templa folênes adx,nbsp;'^loptimis bellum pientilfimum aufpiciis iniretur. Omnes ferc ad vtranqs Da-'nbsp;ripam copix conuenere. Exercitum, quindecim circiter milium, fuiftenbsp;P^diibent. Rex igitur calendas circiter Maias,Buda proficifeitur; traiedoquenbsp;anubio, lento itmerecaftra mouet, vt exteri qui aberant, cum fuis facile ca-^nbsp;*^rsconiungerentur. AdTibifeum primo iter intendit, accitasqs vndique co-4o bnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cogitftn Tibifci ripa dies tres confedit,vt à fubfequentibus adhi-
j^^^rctur. Tranfmiftb deinde amne, perDaciam defcendit, amp; ad Ixuam Dahu-rum feruas,ab eiusripanunquam procul iter dcclinauit. Mox vbi fe Bulgarix Pedumattigifle nouit,ad Salfumlapidem, amp; Cobin,qui ante Sinderouiamnbsp;irus cft, Danubium traiecit,nbsp;nbsp;nbsp;caftra, qux itineris tariÿiate, auxiliis compléta
?^rant,ad Sophiam redà mouit, qux fex dierum itinere «à Danubio fecedit, ÔC prima Bulgarix parte fitaeft. Defpotes ad Danubium fua cum Regis caftranbsp;^'^niunxit. Dicunt alij,Regem cum ternis iter caftris fecifte, Coruinumamp;: De-Potcmcumduobus exercitibasprxceftifte,ipfumvniusdiei itinere fucceftîfte.nbsp;DS a tcmplo, quod magnifico fumptu luftinianus erexit, Sophix nomen ac-Î3nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dida,à Sardis amp; Dacis, qui earn incoluere : deinde Bulga-
luiïi inundationejód aftiduis Tranfîftrianorumeruptionibus labefadata, lîbi ^litantùm nomen feruauit. Propter cos qui hxrefîm infandam de Spiritunbsp;p^fto,audorc Macedonio metropolita Conftantinopolitano,fufcitarunt(quénbsp;,,, ''5 f^rlio minorem,immo miniftrum vtriufq;, ac cleftium donorum dif-.'-gt;ifatorem,afterebât) celebratam hîcfynodum frequentiftimâ elle ferunt. Ci-quot;ra: igitQf vetuftate iam eftta,nec arte,nec loco munira, ad primû amp; impro-P ij
-ocr page 488-'44? ANT. B O N F I N H R E R.' V N G A R.
uifum hoftium impetum occupatur:amp;: quuni fine graui fiimptu feruM'i no po^ fet,ac vcprimo is ingrefFu.?rniis,incendiis,terroreque cundacompleret,eanianbsp;milite direptam, polhero die facris in bafilica rite peradis, Rex iuflît incendbnbsp;Vicos amp; oppida,quæ prope fucrant,facile cepitjdiripuit^. Ad Morauam^i^:'nbsp;inde fluuium caftra pofiiit,vbi ad inundantis parum xquoris fpcciem, in coHe/nbsp;vallesqsmodicaSjipfa planicies turnet, amp; defidit. Quingenti liinc équitésmiHbnbsp;Tranfmorauiamnon prædatum folùm, fedquatutius expeditiusqueiterfi^f*nbsp;polTetfpeculatumjinTurcarum fpeculatores inciderc,è quibus quumquatuofnbsp;ccpiflent, ex bis duo milia hoftium propiùs adeflcjCognouerunt:quare adfl^'nbsp;men fugam rapiunt,quum fe illis impares efle reputarent. T urcæ, non intellc'nbsp;(ftahorumfuga quum inter ipfos ac flumen collis quidam exurgeret, progt^'nbsp;diuntur,refugientes,fuperato colie,in demilTumamnempræcipitesruunc:nbsp;quum peruenilTcnt, è prærupta plerique ripa, cum cquis in aquam profiliuntnbsp;reliqui extrema expeótantes,fubftitere: alter,alterius periculumcafus inhibui'^nbsp;Cis fluuium collis alius eminebat,in cuius verticcm,venandi forte Audio,cui®nbsp;non parua cquitum manu,Rex aduenerat:quem vbi Turci,qui eregione coP'nbsp;ueneranr,confpexere,obtentas propiùs infidias elTe rati,eueftigio aufugere. V'nbsp;triqi igitur vana opinione dccepti,retro fugiunt. Rex profpeda hoftiumnbsp;venatione ad pugnæ ftudium conuerfus,citato agmine,ad fluuium, qui invité'nbsp;höre ripa (vtdiximus) fubftitere,improuifo fubfidio cöfirmati,fugientes hoft^^nbsp;repetunt. Trepidatio igitur vtrinq; magna,amp; fuga fine prælio interccflit. Poft'nbsp;quam autemin caftra rediere,intelleótare,cumTurcis cautilTimc agendum d'
^fé cenfucre,quamuis fe falfos efle vtrique fenferant. In fequenti die traiecef^ Morauam, præmifere fpeculatores, quicunótaexaóliflïmè explorarent.nbsp;ahquirediere,qui prope Turcas adefl'e,collocafle propius infidias, amp; nilnbsp;occafionem aliud cxpeä:are,nunciarunt.Rex inito cum Præfeétis legionucoii'nbsp;filio,Coruinum cum dccem milibus deledorum equitûpræmittit, qui holtodnbsp;nil tale formidante,per filentium nodis adoriatur. Speculatorumdudu,qniidnbsp;in hofte^ontenderet, ad primam noólis vigiliam, cos propius adelTe fenim b'nbsp;lucefeebat forte fortuna luna, amp; magnis cptis fauere videbatur. Poftvbif^ nbsp;peruentum eft,vnde hoftium caftra fpciftari poterant,ne quis fugx pateret eX*'nbsp;tus,illac agmen circumduxit:mox fopitos,amp;incautos,excitato clamorenbsp;ditur. Atilli,repentinaamp;inopinata trepidatione correpti, pars in fugam, ad^^'nbsp;pienda multi armafe couerterant. Fugientes, quum in obdudumagmenin^nbsp;derent,pedem rcferunt:qui conftiterant, fomno amp;: terrore iuxta ftupidi,amp;*''^nbsp;ipfis alieni,ad bellum baud facile fe expedite poterant. Coruinus per acie quaflnbsp;difeurrens, exclamat, Sopitum amp; inermemhoftem, amp; tremore perculfum,b^^nbsp;mora cædendum:occafionem tantam vidoriæ allatam,non temere prxterimt'nbsp;tcndam,tuto ac forti animo in cofufos attonitosqs hoftes,irruendurn:vulgoii^'nbsp; geminans, lam in manibus efle vidoriam. Primo congrelTu tumultuatum p^'nbsp;tius,quam pugnatum eft:fed poftquam Turcæ Coruinum adelfe fenfere, add'nbsp;lius tantum nomen confternati, terga vertunt : quacunq; curfum flectuntJaU'nbsp;cios feminecesqs fociqj^ffendunt:prç timoré tâta inter eos obortaconfufio,dnbsp;inconfiderato fugiendi ftudio, conglomerati, inuicem comprimerentur, Sinbsp;infequentifacile manu confoderentur. Pars maxima, inter dumetaamp;auialo'nbsp;ca præceps a£ta,dum fe in têpore expedite non poteft, ab inftante facilenbsp;re cæditur. Per totam notftcm, cum magnapalantes cæde petit! funthoftes-At poftquam illuxit,rehquiæ quæcunq; fuperfuerant, abfumptæ. Strageslod'nbsp;gè maior patrata, quàm aut Coruinorum numerus, aut humanafides paterenbsp;tur,quando à dccem milibus equitum,trigintaTurcarum milia,vna nodenbsp;fa, capta quatuor, amp; nouemmilitaria fignahoftibus crepta. E Coruinis aute^nbsp;non multi pro cladis magnitudine defiderati: vix pleriq; quingentos opperm.nbsp;memorant,fiquidem pauciinfeftum hoftem inuencre, Caftraopulêtilfiinadinbsp;repta,ne minima quide impedimenta hinc ab illis ablata. Incenfis moxi^^nbsp;carum caftris, Coruinus infigni vidoriapotitus, ouans cum ditato exercitu,^nbsp;regcdi
-ocr page 489-D E C A D I s I 11. LIBER V. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;445
^^gcmrediit.Neminori quidemexpeétantibuSjquàmredeuntibus ille dieslæ-¦tiæ fuie : nam vbi Coruinum cæfis ad intcrnecionem Turcis, appropinquate ^Unciatum efi.,Rex c caftris,amp; Dcfpotes,cuni reliquis legionibus,ad tria milianbsp;^fluunijCÛ ingenti plaufu,amp; fauftis acclamationibus, gratulabundus occurrit.nbsp;'^oruinumfuis aufpiciis triumphantem,amp; apudcongreflum, ad prxucneratio-officium,equo defcenderecotendentem prohiber,apprchenlamoxdextra,nbsp;^bram viéloriam gratulatur:publicc Deo optimo maximo gratias agit,quódfi-Hn Vngariaregnanti, eum his temporibus diuina dementia ducem dederit,nbsp;Hui Romano dignusimperio,citra inuidiam,vbiq; gentium haberetur. Quan-illi patria,regnum Sc Chriftiana refpublica debeat, breuicer oftendit : me-f'fis laudibus euehit,amp; vt Coruini gloriam imitentur,cæteros hortatuncógra-iiUtionis officium deinde Proceres exfoluunt. Mox lundis cum Rege agmi-non fine magno plaufu, militariqslætitia, præmill'a fpoliorum pompa, amp;nbsp;^^giffimocaptiuorum ordinc, quicatenatiprxeedebant, Vladillaus Sc Corui-J'Hs in caftraredierc:ob rem benegeftam fupplicationes indidæjamp;picntiffimonbsp; lu Chriftinuminijgratiæ in facris adæ funt. Ad profcquendum deinde bel-Utn, Chriftiani animos intendunt. lulianiis Pontificis Legatus, Sc Crucigerxnbsp;*Mtitudinis pr2efedus,quæ gratis præ ftudio fandæ fidei militabat,cundos adnbsp;^ontinuandum vidorix fucccfl'um impenfiiis hortatur,amp; in tanta diuinæ beni-Buitatis dexteritate non cefrandum,fed promouenda quotidie caftra fuadct,amp;nbsp;P^oximaquæque Bulgaria: oppidarecipienda. Coruinus pcrexploratores lamnbsp;^onipcrtum habebat, a Sophia, Philippopolim, Thraciæ ciuitatem , trium ferê^nbsp;^Cfumitinere diftare:tantundemque interualli,inter Adrianepoiirn Sc Phihp-P°polim interefre,qux trium quoq; dicrum fpacio, Conftantinopoli admoue-Superandi tantum Hemi difficultas obiicicbatur, quippe qui è tranfuerfonbsp;Sophia in Macedoniam amp;Thraciam proficifeentibus, longe latcqj protendi-lut. Bulgaria à Cyabriamnis fonte,qui Triballos olim aMylis diuidebat,nuncnbsp;ucipit; per Hemi montis dorfum,in Vulturnum Aquilonemque por»gitur : ànbsp;^eridiCjinîvtacedonas Thracesque déclinât: à fcptentrione,inDanubium dc-1° flexa, in inferiorem magna ex parte Myfiam effunditur. Hemus mons editifii-^'us,quumlongiùs efFundatur,interhas (quas diximus) regiones cxcurrit:hincnbsp;ugavfqueadeo frigida,vt perpétuas niues habeant: ôôvix duobus anni inenfi-pusjfuper fepaftores xftiuare patiatur. A Sophia in Maccdoniam Thraciamvenbsp;'^crfacientibus, duplex adfuperandumHemum patetexitus, alter laborc Ro-^^Uo,amp;àTraiano ( vtmulti perhibent)fadus eft: vbiquadrato adhuclapidenbsp;^uaxima porta fpcdatur,qux ad arbitrium aditum inhibebat, dabatqj. alter, adnbsp;P^ruum eft amnem, quern Slatizam Bulgari nunc appellant. Vter igitur aditusnbsp;P^tcret,hac iter facere Coruino,quem expedition! Sc itineri Rex vitro prxfecenbsp;^3f^nc erat animus. Proinde motis caftris,quxcunq; occurruntBulgariæop-4° pida partim vi, partim per deditionem capiunt : qua quidem in re hau d paruonbsp;uiumento fuitconfimilitudo Chriftianx profcflionis,abominabihs Turex fe-linguxque magna cognatio, qux ad cociliandos hominum animos potifi-^uiavidetur efle magiftra. Namquum Poloni Bulgari**, à Sclauonico generenbsp;^^undi, eandemlinguam feruent, adnullum oppidum Polonus equitatus ac-fenbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cótinuö dediderit. Ne minus quidem impigre vbique Crucigeri
j^^jgeflere. Q^m ante fub Hemo,ad Thraeix aditus perueniflent,rigcntc iam euie,occlufum faxo materiaque vtrunque per exploratores inueniunt. Alte-^p^^^§^^ærem,amp;humanaarte fatlum,prxtermittût: vbi ftratam olim viamnbsp;5o fednbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;videre licet : quam non modo lignis cautibusqj Turci compleucre,
jndccliuioribus fxpe locis, aquam per noótemafperferc ,vt brumx rigorc glaciem conuerfa,equis amp;iumentis afeenfum inhiberet. Peruenere ad alte-rinbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;prxclufum,pridienatalis lefuChrifti,quem Slatizafubfluit. Va-
icingruuntincommoda,in primis aditus difficultas, quam nontemere ab
Urathe Turcarum Rege faéfam efle dicunt,vt quum cladibus iam plcrifque utuino foret affeétus, præclufis duobus acceflibus, impofitisque prxfidiis,nbsp;P iij
-ocr page 490-4ÎO ANT. B O NP I NI I RPR. VNGAR.
tutó ac facile,fine pugnæ periculo,àPânoniæ Rege,tueri pofle viderctur. Itefl Vngarorum exercitum tanta rerum omnium inceflit inopia, vt quifque mili'nbsp;tiam detreciaret,amp; de militari feditione addubitabatur. Hemus in folitudineSnbsp;prærupta inacceflaloca effufus,ftenles appendices habet; ad extrcmamfr'^'nbsp;menti amp; cômeatuumcaritatem peruentum erat, iam inediavniucriùs langue*nbsp;bat exercitus,amp;ad fedandam famem, parum tritici, raro c|im carne decoqu^'nbsp;re licebat. Accedebat brumæ væfania, inopia pabuli,amp; frigoris rigor intoleM*nbsp;bilis. Quum omniagelu conftitifl'ent,pabulatumfæpe amp;aquatum ire nonl*'nbsp;'nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cuit : proinde frigore,fame, ac itineris difficultate rctrocedere cogebatur exer*
citus:amp;: iam diflblutus elTetjUifi crebris Coruiniadhortationibusparuiflet.he- W nim affiduo dicere, plurimum difficultatis iam exhauftum eße : quod lupereß»nbsp;folita virtute ac robore perficiendum,cui nihil arduum difficile,le proxiwosnbsp;dudum Thraciæ fines efle tadturos, rerum omnium Feraciffimam, Eo lanipe*nbsp;netratum cfle,vt fi retro ceflerint, præ belli vaßitate, maiora longe malarenie-tienda fint,quamfi vltràprogrediantur.Nihil,patefaôtishis faucibus,inltareli'nbsp;boris: adpopulationes tantùm hilares animumintendendum,inmedioreruiunbsp;fucceflii non ceflandum. Quando no cadem femper Fortunæ dexteritate vtiH'nbsp;cetjCOntemptum numinum tauorem cotinuo auerti: haftenus nileflefaduw-fi vitra non itur : quando omnia quæcunq; capta funt, facile ab hofterecip-eu-tiir, nifi fuccenfis domiciliis{ Quia Turcarum fatis hucufquc cæfiim cft, paucinbsp;qui fuperfunt) ThraciaSô Macedonia,ac demü Europa eiiciantur. Q^areduninbsp;miles Coruinum audit, facile quifque confirmatur: ieddum mala, aquibusienbsp;% circumuétum i ntuctur,memoria repetit,temerarios principumaufus execran*nbsp;tur. IntereaTurcarum aduentus ab exploratoribus rïunciatur, congratulaniu*^nbsp;inuicem legiones, quod honehæ mortis occafîo daretur, quando multo pul'nbsp;chriiis in acie,quàm media amp; algore mori exißimabant. PræmiHiis ciiniequi-tatu,nonnullisque militum cohortibus eß Coruinus, qui quumad holles p£gt;'nbsp;ueniflet^facili eos pugnafudit, fugauitque. Odies huculque cuir, hofte coU'nbsp;flidum efl'e teßantur,qui huic expedition! affuerc,fed non collatis lignis,amp;; m-ßruda femperacie. Nos autem quemadmodum a quibufdam Coruini miHU'.nbsp;bus accepimus,qui VLilnera etiam eo bello fufeepta oßendere,rera.itareferen'nbsp;dam eße,cenfuimus. Dißentit ab his aliquantulum Callimachus ,Poecanolh*nbsp;temporis excultus, ac fcriptor egregius, qui antequam noßer exercitus pedefönbsp;referre-cpilfetjCum T urea dimicatum,amp; Carambum captum,in VLidiflaivi^nbsp;ta retulit, Sed quid Vngari référant,audiamus. Quum nulla vi fauces aperin,nbsp;ac Hemus mons, ob impofitaTurcarum auxiliafuperari polTct, amp; egeftatererum algoreq-, intenfiffimo conficcretur exercitus, àSlatizapedem referreeff-perunt, ne irritis conatibus perire viderentur. Atque veluti Coruiniis amp;
fpotes,cum fuis copiisveniendo,regia caßravnius dieiitinere præcedebat: econtrario,Rex cum ex'ercituredeundopræccffit: Turcæqj in monte conferl^' nbsp;rant, vt tranfituminhiberentmunciato Chrißianorum reditu 5 inßauratisam-mis,periugamontium hoßes fubfequuntur, rati oblataoccafione, cumulatenbsp;ab his poenas, antequ«» Myfia egrederentur, exaduros. Carambus dux erat,nbsp;quern Celepin alij didum efl'evolunt:is Afiae præfeduSjamp;Baffiei frater,qnrp'nbsp;ter cæteros apud ipfum Regem principatum fuerat aßequutus, Amurathisie'nbsp;rorem,legitimo fibi matrimonio coniugarat, amp; Imperatoris edido adhoc be -lum accitus, cum Afiaticis copiis in Europam traieccrat: quum his angufth'nbsp;rum præfidiis à Rege præfedus eßet,id in primis fucrat admonitus, ne quain'nbsp;gnaoccafione, quæ certiffimam vidoriam pollicerctur, manum cu hoftccoBnbsp;fereret : fat enim fe vidurum Amurathes efl'erebatur,fi liQßemaThracixnnnbsp;bus arceret. Celepis, huiufee præcepti haud immemor, Chrißianorumcai
, fequitur, amp;: à moncibus eorum iter obferuat. Quum noßri terno agmine ir£*' facerent, regiacaßraprxcedebant, Coruinus amp; Defpotestriginta mi-libus paßuum fuccedebant.hoc igiturordine,dum idemnbsp;iterremetiuntur,fane vtebantur. '
RERVW
-ocr page 491-DECADIS III. LIBER VI. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;41»
R E R V M VNGARICARVM DECA-
DIS TERTIÆ LIBER VI.
I c t V S his difficuitatibus,quas enumerauimus, Chriftiano* rum exereituSj quum ad quendammontem ex Hemi appen-dicibuS) quem nunc Bulgari Cunobizum vocanc, rediidet,nbsp;Carambus fequcns à montium iugis iter hoftium obferuaret,nbsp;milites è caftris, feruato parum impcrio, temere egredi,ac exnbsp;agmine quandoq; in Tur cas erumpere cceperunt. Quimon-tibus iniidcbant, ex iniquo loco, vcluti rabie quadam ad-
adijpugnare nicebantur:fufpeóto hofte, haudquaquam bello contineri,præfe-dis amp;centurionibus temcritate increpantibus parumaufcukare:dicerejMalle bello ne inulti moriant.ir,quamfame niori. Carambus ad bellu audax,amp;:gloriçnbsp;cupidiis,hoftium temcritate ad prælium inuitatus,quum fe numero,loco,amp; viribus ftiperioremeireintelligeret,non aliter,atque ft certain in manu vicloriamnbsp;baberet,à conferenda manu,continerinon poterat,ratus,fe viétoriæ gloria connbsp;tempticrimen unperij,facile aboliturum-.quarecum hofte omnino confligen-dumefle decernit. Coruinus amp; Defpotes, ruituros dudum in fe Turcas, fuo-rum militfiiniultibus irritatos confpicantur, Regis abfentia grauitcr angun-rw, qui itinere vnius diei (vtdiximus) præccdebat, Videbantfe, neque bellumnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'
detteftarejnequelegionesregias habere,neque præ defperatione àpugna mi-^ btem coerceri pofte. Proindc inuiti, poftvbi Carambum inftruifta m fe aciem-
1 dudutn dimifturum eft'e inteiligunt,focios exorant,ne temere intemperateque inhoftem erum pant,fed in ordinem redigi patiantur,vt ft vincere non daretur,nbsp;ne incruentam hofti vidloriam rclinquant. Inftruunt igitur extemplo aciesnbsp;diuina magis quàm humana ope freti,in hoftem ftgna tolli iubet. lam Carambus cquitatum à monte demiferat, amp; inftrudla acie, cum noftris pug*am init.
Magna concurriturvtrinq; ferocia,amp; ad radices montis,inter colles amp;conual-lescongrediuiirur,vbi in primo congrcftii multos cecidifteferunt. Polonorum equitatus, quern Rexpaulb ante cumCoruino præmiferat, remanferatque adnbsp;hibeundaquæque maxima belli pcricula, amp; Vngarorum turmæ, cum expedi-tiffimis vexillationum alis, quibus Defpotes ipie prxerat, citra vitærarionemnbsp;iradimicabant, vtnil morte vehementius appeterent. Turcæ aliquandiu perti-naciter obftitere, quare magna cædes àprincipio patrata : fed poftquam cumnbsp;defperatis remfibi efte intellexere,ccepere fenftm defedlis animis inclinari,nonnbsp;cum hominibus, fed immanibus feris fe pugnare rati. Occurrit atergo Carambus, laborantibus fubfidia fuggerit, pufillanimes increpat, reuocat fugientes, .nbsp;nunc maledilt;ftis,nunc hortationibus, nutantes animo obfirmat : inftaurat vbi- * *nbsp;que prælium, amp; cun dia diligentiftîmè curat. Ne minus quidem impigre cumnbsp;Defpote Coruinus, qui defperatis dudum rebus, vbi inclinatos holies efte vi-dit,mox vidlos exclamat,fuos admonet, amp; precatur, ordinem amp; dimicandi ra-tionem feruent,ne temere pugnando,fefe mucronibus^Toftium obiedlent, im-niinenrem vidloriam capeftant,fciantque, fe fub diuinis aufpiciis amp; tutela di-naicare.Mox cohortes quafda peditum, ad cliuu montis, inter virgulta fubmit-tit, qui cum venabulis cæfîm pundlimqj cædentibus, difeurfantes à latere Tur-carum equos,fubcidant. Maximam equitatui cladem hæcmanus intulit, incli-natur hie acies,amp; qui fublidcbant,in iugum montis, vbi præfidium relidlume-rat,repente fubterfugiunt:audaciores qui in valles plane defeenderat, circum-k uenti à cataphradlorum equitatu, ægrè fe ad accliue moptis latus referre pote-rani. Carambus à tergo inclamitans,nunc fugientes reuocarc inaciem,nuc ad-niotislaborantibuslubfidiis,opitulari:fpemvbiq; amp; præliumpro virib. inftau-I'are,omnia ftrenui militis,itnpigriq5 imperatoris officia præftarc: inter confer-tiffimos holies fc ingerere, amp; defperatis rebus hac amp; iliac difcurrerc, animatenbsp;trépidantes,amp; fociorum fugamremorari. Adpollremu,quumextremo conatu
P iiij
-ocr page 492-I
4yt ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R.
dimicaret,niue deceptus in lacu incidic,quiglacie faeua coftitcrat : vnde quum ncc fc,nec cquiim educere poffetjà gregario milite capitur.Cæteri,qui efFuge-re è cruentiflimo prælio potuere,ad reliquum pr3efîdij,quod in monte fuperfu-eratjfe receperunt.Subfequuturper auia amp; inaccefla loca Chriftiani:fed quumnbsp;inclinante iam die,amp; loci iniquitate rc mo rati forent, dato receptui figno in ca-ftrarediere. Carambus cumMagnatibus plurimis captus,multi inacie cxfijfcdnbsp;in fuga longé plures.Exhis qui in montemfugam non rapuerant, pauci euafe-re:belli reliquias in diem pofterum Coruinus dilfert.lnterim hoftem venerannbsp;do afpcdu, habitu Afiatico Perficove, à gregario milite, prætcrviri dignitatem,vinólum duci confpicatur:militem vt captiuum libi hominem vendat,ex-orat. Decern poftulanti, quadragenós impendit. Carambus igiturPrxfedusnbsp;Alix, amp; ardillima Imperator! affinitate coniunótus,tanti venit.Ad Coruinita-berhaculum adduólus, pro dignitate cuftoditur, amp; bono elTe animo iubetiit.nbsp;Forte ca noóle Defpotes hue aduenit,dc belli reliquiis confulturus:quum ad i-gnem liberal! facie amp; graui captiuum vultu rcfpexiiret,extemploTurcarunilmnbsp;gua virum alloquitur {cuius ob veteremillius gentis vicinitatem confuetudi- jnbsp;nemque noncrat ignarus)amp; repente virum agnouit. Clam fortunanieius milc'nbsp;ratur confolaturque,amp; ad Coruinumfubindc conuerfus, vthunc libimercarinbsp;liccat,precatur.Q^dragenis ille fi bi conftitilTe refpondit, fe verb nemini plu'nbsp;ris minoris ve,quam quadragenis aureum milibus vænundaturü afleuerat.TaU'nbsp;tundem Delpotes fe daturum interea pollicctur. Interea honorificc benign^'nbsp;«ue traótari iubet,amp; diligentius afl'eruari. In audionc Carambum Alix Prxft'nbsp;aura fortuna pofuit, vt variam inconftantemq; humanæ vitæ conditionem t*nbsp;ftendat, amp; quam graui, amp; nonprxcipiticonlilio, fempcr fit agendum ,apcria[-Poloni,huic prxlio Vladillaum amp;: adfuilTc Sc præfuifle dicunt: Vngari,Regb*nbsp;aufpiciis, fed abfente Rcge,geftum elTe teftantur.In fequenti die de expugna^'nbsp;do T urcarum prxfidio,quod in arduo monte fuperfucrat,ac extinguendis bd'nbsp;nbsp;nbsp;I
lireliquift, vtilluxit, agi cptumeft. Vladillaus, vtmilitumfaluticonlulc®b quando conatus irritos fore'arbitrabatur,id omnino dimittendum,amp;rleu3nd^nbsp;famis gratia, ad reditum animos intendendos clTe cenfebat. Coruinus amp; DC' nbsp;fpotes, qui hoc admodum bello, amp; Carambi captiuitate, recuperaturuniftnbsp;gnumelTc fperabat,deturbadum indeTurcarum pixfidium, amp; ne exhisFuici-tetur incendium, fcintillas omnino extinguendas elTe confulunt : nihil militt'^nbsp;robori amp; virtuti obftiturum efle,alfirmantcs. Vicit tandem Coruini Defpo^'Hnbsp;fententia.Rex quoque,ne ducum militumq; virtuti quicquamaduerfando dc-traheret,facilè cclfit:miles curare corpora, amp; niox arma fumere iubetur.Tcr^*^nbsp;hora dici,inftrult;fta Regis acies,montem prima cofeendere cccpit, facturape*'nbsp;culum,an arduummontis accliuum fuperare poftit.Sxpe à difticultatchitti*^'
* tus,remoratafubftitit. Coruinum obftinatus profequedx vidorix animus, periri cunóla iubet, luftrato aliquantifper monte, per obliquum iter,clcme^^'nbsp;us expeditiusque fubit.Etquum vertex montis, quern hoftesinfederat, in pi'®^nbsp;ruptapromineret,eis^j^ fubeuntium defpeélum interciperct,Coruini Ime 'nbsp;lo ncgocio in altcrum montis huiufee iugum peruenere, rati hinc in hoftem wnbsp;eile ruituros.Sedquu progredi contra cpiirent,abrupti faxi prohibenturninbsp;tu,quem nequecomplete materia,nequeponte tranfirelicebat.Quumho^nbsp;cominus deturbare non poirent,obielt;ftis belli machinis,oppugnare conteunn^nbsp;Catapultas,baliftas,amp;cxtcratalc genus tormenta intendunt, quxinfanos lapnbsp;des emittant,amp; fragore territentferiantque. Turex, quum holies inconipynbsp;propius adeire,amp;horribili faxorum iaélu fe peti confpicatur,ne parum qunbsp;animo confternatur: Alibeium fuperiorinoóte Carambo fulFecefe,quum ninbsp;tos diralapidum iaéluralxfos diflipatosque intuerentur,grauiter interle Hunbsp;ant,quando abomnifpe fedeftitutosintuentur.Alibeius,cofternatxamp;inP,^^nbsp;ceps iturx dudum multitudini, falubriconlilio fuccurrit, omnes admonct,nbsp;betq;,audito moxfragore,poft cotes amp; faxaprocumbere, prxfentanco pC'nbsp;remedio auerti pofte,docuit: amp; hoc adreliftendum commente, fuos obm
-ocr page 493-DECADIS III. LIBER VI. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;455
Uitlnterea Coruinus,per accliuum magis arduum, qua patebat in bodes afeen fos,multas cohortes fubire iuflit, quæ quum infrapugnarcnt,præ loci iniquita-tejamp;Turcaruni occurfu, facile reicclæ funt : deinum quum irritam torniento-rum operam in vertice, in praecipiti accliuo calamitofain fuoru ac regiorutnnbsp;operam efl'e intelligeret,defperata congrediendi copia, lignum,confulto Rege,nbsp;tanderii receptui dare iubet, inplaniciemcjue deduci agmina. Turex ,abeuntenbsp;Rege, animos audaciamq5 pariter inftauratjlxtanturqj.In fequenti die, vçfani-ente hieme, amp; increbrefeente indies rerum omnium egeftate, Rex cum duci-^us,legionumq5 Prxfcctis,de feftinando reditu iterum agit: vtc dcrili afperatpnbsp;fegione,antequam inedia conficeretur exercitus, in vberiora loca reuerteren-tur. Coruinus necclfitati tandem cedendum elTe ratus, quippe quæ honeftinbsp;Quandoque rationem haberi non patitur, à Regis fentcntia non dilTentit. Despotes tantùm,quum idemalij plane fentirent,interceirit: focios increpans, quinbsp;Capto iam duce,amp; profligatis fere hoftibus, viótoriam in manu fitam dcfereret,nbsp;cxiguas belli reliquias non cxtinguerenf.per metum amp;: ignauiam,fupcrato honbsp;Re,cerga verterentzpolliceri adhæc,fe ad inhibendamfamem, tantum pecunia-cuni erogaturum,quantum fatis fuperqs fore cenfeatur.Legatus hæc eadé pon-cificiusiadabat vulgo. Sed quumdiflicultates acmalaintolerabiliaforet,nullanbsp;conamodorum fpe, militum animi leniri potuere. Vulgo his obllrepere legio-*0 nes, amp; obclamitare,non duces amp; præfedlos, quibus nihil deeft, fed milites fa-mc confici.Defpotemrecuperadifpe regni,intolerabilia,óó ea quç præftari ne-4ueunt,fuadere: ilium haudquaquam quotidiano militum amp;:iumentorum in-Ceritucommoucriiueceflitatemfuperari nonpoire:exain;a fe hieme,ad facram nbsp;militiam redituros. Interea fæuiente bruma,amp; imperate fame celTandum:nbsp;cxercitum in hiberna dimittendum, vt corpora labore, frigore, inediaque ab-Rimpta,curent amp; rcficiant. Quas ob res, Rex præmiflis impedimentis iter rele-gic, quod prius fuerat emenfus. Et Turcæ profpefto eius reditu, fugam potiusnbsp;elTe rati,exinfperatalætitia vires inftaurant, amp;abcuntesfubfequidccernunt.nbsp;Nouiffimum fæpe agmen infeftant,amp; nunc à tergo,nunc à latere, crebfts inful-dbus adoriuntur:mutuas clades inferunt,accipiutque,quibus mos erat occur-tentibus cedere,mox in auerfos,conglobatos redirc:intercipiebant vfque adeonbsp;quandoque iter,vt exercitus progredi non poiret,accedebantoneratafpoliis 80nbsp;capinis impedimenta, quæ properare non finebant. In fyluam peruenere, nonnbsp;arborum proceritatc opacam,fed mirafruticumfcecunditate completam:itemnbsp;'nuiam,amp;: ftagnantibus fæpe aquis, torrentiumque defluxibus coenofam amp; in-æqualem,ac ad faciendum iter perquam difficilemzpræcelTerat magna ex partenbsp;exercitus, nouiffimum agmen ad fyluæ initium, quod cataphradtorum erat e-quitum,vt pariter atq; murus atergo protegcret,Turcæ cum expeditiffimo im-petunt equitatu-.velites in hos conuertuntur,vt inhibeant:inftant hi,amp; grauemnbsp;infylua pugnam coferunt. Clamor ingens eft'ertur, ad quern qui antecefl'erant,nbsp;recurrereiinter digladiandum in vliginofaloca diuertere,vbi quicunque equipes inliæferant,ægrè præ cni altitudine fe expediebät,intercedebät vada quæ-datn occulta,amp; anfradlus, ac inlidiofalocorum inæquaiiias, qua præcipites e-quiagebantur: ad expediendas fyluæ difficultates,pedibus dimicare cogeban-fonqui retro in fubfidium concurrerant,inconfulto fuccurrendi ftudio, aut pa-luftri folo impingebantur, aut in cæcos alueos corruebant. Dirempto prælio,nbsp;équités circiter odloginta è Chriftianis defiderati, qui in poftremo ordine ca-pdfunt:èTurciscentûamp;feptuaginta,quos Coruinus extemplo iuffit obtruncanbsp;cijCæteri fufî fugatiqj.In fylua,cum loci potius difficultate,quàm bofte dimica- quot;nbsp;^utn.Q^migitur fames quotidiemaior inftaret,amp;grauitasmultitudoqj impe-dirnentorum, ac affiduus Turcarum infultus, iter admodum remoraretur, nenbsp;qicdia amp; laffitudine abfumeretur exercitus,Regi cæterisqj procerib. vifum eft,nbsp;Sateinas inmedium confprri : exhis quæcunq; oneri potius, quàm vfui forent,nbsp;publicè concremarijdelideratorû arma militum,hoftiumqî terra infodi,debilianbsp;uperuacua^ iumentacædi. Exercitus inutilibusleuatus oneribus, expeditiùs
-ocr page 494-4^4 ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R.
properare potuit, ncquc facilis fubfcquendi amp;incurfandi copia pofthachofti fuit. Longis igituritineribus, ad Albam Græcam, quam nunc Belgradunidi-cunt, cum vniuerfis copiis,Vladiflaus peruenit: honorificè à fuis exceptus,dicsnbsp;aliquot,per quictem amp; rerum copiam, milites amp; equos refecit y rccreauitquc.nbsp;T raiedo deinde Sauo,cum Coruino Defpote, cæterisque Procenbus, Bu-dam properauit:dues amp; Pra,fcdus,quum eumvrbi cum copiis appropinquatenbsp;nunciatum effet, c Senatus confulto, vt redueem pro dignitate Regem excipe*nbsp;rent,cum omnibus ordinibus collegiis facer dot uni in occurfum eftundûtut.nbsp;Pontifices cum facerdotum ordine ad primum lapidem fubllitere. Prxtorvr-banus,amp; Præfedus arcis,cum cæteris Magiftratibus vitra progrcffi,fubfequen-te populo, Regem, qui à dextra Coruinum,nbsp;nbsp;Iulianum, Deipotemque alïuâ
tenebat,coucnere:fuccedebâthis Præfedi equitum,priniipili, achilaresamp;e^' ultabundæ legiones,quæ non modo capite,fedpræfixas pilishaftisque coronasnbsp;geftabantûn congreffu tantus editus eft plaufus, fada congratulatio, vt fau-ftis cunda falutationibus refonarent. Publicamtubarum clangor, amp; militât'^nbsp;ingeminatio,lætitiam augebat.Deinde triumphi pompa explicari cpta. Anttnbsp;Regem, longus captiuorum ordo præibat infignium, in primisque CarambuSinbsp;Afiæ Præfedus,qui catenatus ante vidorem, omnium in fc oculos plane con*nbsp;uerterat : præfcrebantur ligna hoftibus adempta, amp; fpolia quæcunquc adudi*^^nbsp;potuere.Coruinus,in palmatavefte, inter Legatum Pontificisamp;Defpoteinif'*nbsp;quebatur,vtipfc poft Regem non immerito triumphare videretur.Succedebi'nbsp;bis fandilïîmum Crucigerorum agmen, cuius latus Pontifices amp; Magiftr^te^nbsp;% vtrunque claudebant:continuabant ordincm fubinde legiones, quorum voc*'nbsp;feram alacritatem Danubius amp; vicini montes rcferebant.Sed vniuerfum qu^*?nbsp;diximus ordincm, facerdotum pompa præcefferat, qui facro habita amp;folcn^nbsp;cçremoniaincedcntes,penates,amp; deos patrios,item aurca argenteaque diuu*^nbsp;fimulacbra, præfercbantffacros pro agendis gratiis hymnos, lefu Chriftoop^*'nbsp;mo maximo,ac diuæ Genitrici, Pannoniae patronæ, concinebant: à dextris^nbsp;finiftris,promifcua populorû turba,clum plaulibus fane complebat,Viadn^nbsp;um amp; Coruinum certatim ingeminans. Aft vbi ad portam vrbis proceffer^ 'nbsp;ladiflaus Rex pientiflimus, vtDeumtantæ vidoriæ audorem fuiffe profiter^,'nbsp;tur,confeftim ex equo defiliit,pedibusque ouans,vrbem ingreflbs,diuænbsp;tricis Bafilicam,cum triumphalipompa prius inuifît.Res vbi diuinas adomn*^nbsp;puluinaria fecit,folênes, maximo Seruatori, amp; diis omnibus,gratias cgietboft^nbsp;lia templo cum fpoliis ligna appofuit, tabellamque fubtexuit, qux viâoriai^.^nbsp;Turcis diuina benignitate relatam, plane teftaretur.Solennibus rtc pcradiS)'^nbsp;arcem peruencre, Coruino publiée à Rege laudes pro meritis datx, cuiusnbsp;tute prudentiaque, omnia profpcrè eueniffent. Laudati quoque pro dignité.
cæteri Proceres amp;Præfedintem bis mandatum, vt fua quifquc cum tituba^0 lignia,admagnam aram,ineadem balilica rite fufpcnderet,ne méritanbsp;vidoriæ laude fraudaretur : quæ ad noftram vfque tempeftatem fufpedannbsp;Multo magnificentiùs triumphi fpedaculum fuiffçt, li hoftium fpolia, qn^Pnbsp;neceffitate humi infod«rant,fuccenderantque,referre licuiffet.Secundùinnbsp;gis Coruinique triumphum,qui per vniuerfampaucis diebus Europamnbsp;eft, Chriftianorum Principüm animi, qui Turcarum fucceffu conftcrnnnnbsp;rant, vfque adeoeredi funt,vt régnante Vladillao,viuentequc Coruino,nbsp;tem diræ gentis,li bellum profcquerentur,non amplius expauerent.Qu?^^nbsp;gratulatum limul amp;hortatum,legationes vndique properabant.Inprij*^ ^jjj
genius Pontifex maximus,item Veneti,Gcnucnfes,amp; Philippus Burgüdm Dux,Legatos in Pannoniam mifere,vtpoftinlignis ac fandæ vidorixeong^^^nbsp;tulationem,Regem,amp; loannem Coruinum ,ad bellum in T ureas redinteg^^^,nbsp;dunThortarentur,orarentque,pecunias amp; auxilia polliccrcntur, claffem Ç rnbsp;munitiffimam promillis adiicerent,ad Hellefpontû, quæ Afiaticis copiis nbsp;itum inhiberet : amp; Turci tot à Coruino cladibus affedi, qui in Europanbsp;fuerant,ad internccioncm faciliùs redigerentur. Aduenit loannis *
-ocr page 495-DECADIS nt LIBER VI. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;411
Gracoruih Imperatoris claralegatio:cuius imperium,Turcarumviribiis itafu cratlabcfaótatum,vt ademptis tot prouinciis, parumfibi in Thracia amp; Græcianbsp;iupereflet:poft gratulationis officium. Regem Senatumq; precatur, vt falutarenbsp;bellum primo quoque tempore profequatur. Magnitudinem occafio-Dis oftendit,quando attenuatas in Alia amp; EuropaTurcarum res enunciat: binenbsp;ab VngariSjà potentiffimis principibus illinc,grauiffime vcxari:his miraculumnbsp;adiecitjco quo Carambus captus eft die,Conftantinopoli,ad portam Macedo-nicam,vifum efle iuuenem candidatum,equo in{identcm,geftienti circùmlæ-titia difcurfare,nunciare Turcarum cladem,amp; incundæ in dire gentis exitiumnbsp;expeditionis admoneie.Demum, fi à Vladiflao bellum inftauretur, Imperatoren! Græcumpollicetur,cum validiflimis copiis,à Thracia verno tempore ad-ruturutn.Neque deerant inftantiffimælulianihortationes, amp;lachrymofæDe-apocis preces, qui qubtidic Coruinum, ca:terosque Proceres ambibat: aniple-Xabatur Regis genua,amp; ad perfuadendam hanc expeditionem, nihil ftudij, la-borisamp; diligentiç remiftebat. Aduerfanturhis acerrimé Polonorumoratores,nbsp;fundi gratulationis officio, Regem ab externis bellis auertere nitebantur,nbsp;nonecinteftina coraponeret:dicere, ipiius abfentia,Proceres,publica comodanbsp;^ontempfiftc, priuata curare, amp;libidinis amp; ambitionis iniperio cunótagerere,nbsp;jq ^^gbgentiam amp; ignauiam omnia ruere, hinc tantum Tartaris audaciæ ac-eeflifle, vt magnam Ruffiæ Podoliæque partem diripuerint:àfinitimis,fub iuftinbsp;cdifpecie,populationes inferri.Boleflaum,Opoliæ Ducem,licentiùsincurfa-Caiimirum ê Lituania, Mafl'ouiæ bellum indixifle : proinde ni ad pacan-
^nni Poloniæregnumreuertatur is, perbreui ruiturum. Poftquam Vladiflaus^ lundis Oratoribus pro congratulationis officio gratiasegit, eorumqs ftudiainnbsp;^bligionemamp;: orthodoxam fidem commendauit:refpondit,Se propediem fre-^uentiffimumconuentumhabiturum, ibiq; de inftaurando bello decreturum,nbsp;flaturuni demum operam, vt potentatuum poftulationibus pro fua virili fatisfanbsp;crat, Poftero die Legati omnes dimiffi,conuentus Budæfreques indidus, quonbsp;3o ^P^omatis,nonmodo Vngari,fcd Boemi quoque,qui in Vngaftaconfe-
Gerat,promifta incolumitate,acciti:amp; in primis Gifcra, eorû princeps. Et qua-üis Iulianus interceflerit, ne præfentibus B oemis de religiofa expeditione age-aduerfante Franco Bano,eorum aduentus amp; præfentia tolerata.Co-ro conuentu, de abrogadointeftino bello à principio aôtum eft:quod quum poflet, induciæ in biennium prorogatæ, amp; ea quidem conditione, vt ca-Pbui vtrinque dimitterentur,nbsp;nbsp;nbsp;exadis induciis, in captiuitatemreuocaren-
fi paxipfa non tranfigeretur. Adempto duobus annis inteftini periculi me-ad externum peruentum cft. Iulianus amp; Dcfpotes, quum impenfiùs de fuß-^'pienda nouain Turcas expeditione difteruifl'ent facile vidoribus perfuafe-4o ^^^uam vt comniodiùs gererent, nouum prouincialibus indigenisq; tributum
*^poni,amp; quæftores pij ftipendij fubinde creari placuit: bellici apparatus cura * * J otuino tradita.Etmoxquæcunqueinhoc conuentu décrétafuerant,Vladißnbsp;^ns omnibus Chriftianæ reipublicæ Pnncipibus,ad quos ifta pertinerent,vt innbsp;mpore parata omnia forent,nunciauit. Pancratius jf»ii à fando Nicolao co-
6 onien cft inditum,in conuentum venit, Polonicæ fadionis, in Vngaria, his roporibus afifertor acerrimus. Violata facrofandaconcilij libertäre, fado no-rratis impetu,ex odio publico captus eft, in vinculaquc coniedus.Pari quo-einuidia,focij adfupplicium raptifunt. Furorishuiufeecaufamferût, quodnbsp;6*onem, quam Vagus'præterfluit, affiduis infeftamlatrociniis teneret: vndenbsp;îo fid ¦ f ffijfociosqj fuos,inuidiam conflauit,amp; earn quidem, quæ publicænbsp;^uanditatem violaret.Ne mitius quidem cum Gifcra adumforet,nifi Regisnbsp;P^ mifencordia obieda, Polonorum manus per pofticum hominem edu-lut'^^^ut^toqj laurinum habitu cotinuo traftuliflet.C^are Seruatorem,amp; fa-teb^nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ffiæjVladiflaû pofthac femper appeJlauit. Rex autem,quamuis
1 annonicis ,amp; futura expeditione admodum follicitaretur, paterni ta-^regni pro cellis miferè vexabatur. Succurrebatproccrumfuorumdifcor-
-ocr page 496-ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R.
Coruin(Tduce,amp; fub duôf u aufpiciisque Vladiflai
diæ fîmukatesqj, Tartaricæ incurfioncs, intermiflareipublicç cura, amp; bellurn, quodcum Amaxobiis Cafinûrus frater gefturus erac.Sæpe de repetenda patninbsp;cogitauitjVtregnû pacaret, cum fratre de rebus agendis reftè decerneret:duinnbsp;T urcico quæcunque bello funt vfui,c5parantur, amp; tributum, quod huiufcereinbsp;caufafuerat impoütum, exigeretur. Sed inftantilTimis Iuliani Dcfpotisqi pre-cibus amp; monitis remoratus, qui fe in tanta rerum mole apud fuos Polonosnbsp;cufarent, Legatos mißt. Quinetiam magnus Pannones omnes timor inceflic»nbsp;ne Rex Polonia reuiferet, néve parentis pientiflimæjfuorumqj charitate,a belli ftudio reuocaretur.Ingruentc iam vere,Vladiflao, Coruinoque placuit,pernbsp;Legatosomnes Principes admonere, qui in falutarihacexpeditioneclalfeni,i*nbsp;auxilia, pecuniàsve vitro promiferant, vtiin primo tempore promifla prxftâ*nbsp;rent.In primis Conftantinopolitanum Imperatorem, vt quû fe inThracix Ma-cedoniæque finibus cum exercitu effe fentiret, præfto quoque ipfe cumauxili-aribus copiis adforet.Infuper Eugenium Pontificem maximum,Venetosamp;Genbsp;nucnfcs, cæterosque focios, qui comparandæ claflis Aegocium vitro fufcepe-rant, vt in Hellefpontum earn mitterent:quod impigrè ab illis fadû eft.Qulp'nbsp;pe qui ad Caietam feptuaginta triremes inftruxerant, claffi Francifcum Alber-tum, è patricio Florentinorum genere natum, Cardinalem, ingenioamp;virtutcnbsp;præftantem,præfecerant.Is continuo in Hellefpontum nauigauit,portusoccu-pauit, amp;:littora,ne qua ex AfiaTurcis auxiliatranfmitti poiTent. Adaugenda®nbsp;hanc infercndi belli occafionem, fama felix acceil'erat, Carmaniæ principe®nbsp;cum magnis exercitibus in Pontum ac Bithyniam properare,vt minorcmT®'nbsp;^cis Afiam eripiat,Europæ imperio infenfiffimis. Longe magis,hac rumoris deXnbsp;teritate fuccenfa funt ad hoc bellum Chriftiana ftudia,quum fccum reputaret,nbsp;non modo Europicos per fe, maximum in hoc bello fdus iniuifl'e, fed Afiaænbsp;bat,penfitatis quoque Carmani viribus, omnem in EuropaÂflaque vidoiia®nbsp;defperabat.SuccurrebantItalorum opes, cum Burgundionumvinbus vnaconnbsp;iundtæ, quæ terra marique plurimum pofl'e viderentur. Quare nihil vtilius ve-niebat in mentem, quàm coniurantc in fe vno tempore fimul Europa, amp;uonnbsp;parua ex parte Afîa, de pace cogitate, quam propagan di olim imperij cupidita-tefemperabominabatur. DeeacumDefpoteagendûeirecéfet,cuiusoblibe-rorum captiuitatê, amp; Regni priuationem,anhelantiflimumforeintelligebat.I-taq; ad eum clam nuncios mittit, qui ita cautè cum illo de pace agitent, ne eiusnbsp;cupidi videantur.Quare de Carambi prius redemptione agant,amp; pro ipfoliberorum Regnique Myfiærcftitutionem polliceâtur-de pace fubinde,veluti prêter mandata Regis mentionem fenfim faciant.Defpotes primo, qui Turcaru®nbsp;artes non fine magna iadura calluerat, fufpicione corripitur, deinde quumHenbsp;fuis commodis agi intelligeret, diâis eorum aures admouit : quinetiâidinre®nbsp;Vngarorum admodun»/ore videbatur, ad Coruinum rem ipfam pernilit. lUcnbsp;quoque perifitatis bellipericulis, amp; Vngarorum Polonorumquemalis,qui®'nbsp;teftinis iuxtà difeordiis laborarent,infcftumque Fredericum haberent, opibus
-ocr page 497-D E C A D I s III. LIBER VI. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;457
inftrudo illîc adforetexercitu,vtquum adfuturi funtTurcarumlcgatijde Concordia fecum aôturi , motis dudum callris, æquiores pacis conditioncs extor-queat, Conditioncs omnes fignificarat, Rexauteni cas confpicatus, neque regno,neque rempori iniquas fore,amp; fluftuantibus prçfertim Poîoniærebus,ne-que tutis etiam Vngariæ, mentionem pacis lætus audiuit : ad præftitutum cum plurimis copiis diem adfuit. Admiflis Turcarum oratoribus,Segedini diebusnbsp;aliquot de pace vitro citroq; acerrime difeeptatum, quando Turca Bulgarian!nbsp;argentique fodinas,quæ in Seruia lunt,pertinacitcr libi retinerc nitebatur: connbsp;tra Vladiilaus, legititnis cunôta dominis rellituicontendcbat. Tandê inter eosnbsp;16 itaconuentum elt,vt Bulgaria f urcæ cederet,reliqua verô quæin Myfîa occu-parat, priftinis pofl'eflbribus redderentur. Reftituerentur iniùpervtrinque ca-ptiuijamp;inpritnis Defpotis liberi; reftituendîs autetn oppidis,ciuitatibus capti-liisq} dies præftituta. In decennium pax tranfaóta, prælente quoq; Iuliano apo-ftoliciSenatus legato,qui quamuis earn iniquo animo ferret, nihil tame venie-in mentem, quo ipfam facilè improbaret:difficile, futuris rebus, erat certanbsp;conimoda præfinire. cruciabatur nimis animo, quöd literis potifîimû fuis magnum in Italia foedus idlum fuerat, amp; ingens parata clafllsmunc viderct apparatus omneis hac pace fore irritos, amp; clariifimæ viôtoriæ immortalitatisq} adi-pilcendæfpem deponere cogeretur.Contr.à Vngari,Myli ac Daci,læritia iingu-° laricomplebantur: cófiderantes fibi vitro dari,quod finemulto fanguinerecu-perare nequiuiflent. Compofitis rebus omnibus, de modo fancie.ndæ pacis aginbsp;iiQcptum eft. Turci iuramentum in Euchariftiam à Rege poftulant : Gregoriusnbsp;Saiioreus pertinaciter aduerfatur,ne arcana myfteria,quæ nulla ratione,nifi fi- nbsp;ûc tantum pura,munita func,infidelibus prodantur.Conuentum tandem eft v-rnnque, vtin Euangelio noftri, illi in Alcorano iurarent. Scrip tis igitur eodemnbsp;argumento,lingua tarnen duplici,c©ditionibus pacis, cas inter fe perpétuas in-niülatasqjfore,fanôtiflimo vtrique iuramento afleuerarunt. Confefta iampa-cCjabeuntibusqj Turcis,vt ex compofito promiflaprxftarent,Francif(ÿ Cardi-nalis Florentin!, qui in Hellefponto Latinæ claflîs præfedus erat, literæ allatænbsp;lunt,quibusfignificabatur : Amurathcm,exinanitaferè Europa, cum omnibusnbsp;Copiis, in Afiam aduerfus Carmanum,traiecifle : occafionem maximam obla-famefte,facile recuperandi quicquid in Europa fuerat amiflum.Monere dein-ucimpefiiis,amp; hortari,vt cum fuis quàm primùm cxercitibus, in Macedonian!nbsp;acThraciain crumperent. Se adHellefponti fauces in tempore adfuill'e, amp; exnbsp;ædere promiffa praeftitifle, atque ne Turciredeant, facilè prohibiturum. Ad-neniunt quoque Conftantinopolitani Imperatoris tabellarij,per quos feftinan-namis,ob Turcarum abfentiam,expeditionem orabat,efflagitabatqi, ne oppornbsp;runiorem quidem vllam occafionem vindicâdx à fdæ gentis imperio, Euro-vnquam adfuturam: Sc poftulatam fe à Turcà paeem rcpudiafl'e fignificans. nbsp;40 Uemum inftantilfimè prccatur,ne vllam fidam perfidx gentis paeem Rexacci-put,lieve Turcarum fe fauoribus obruendum rclinquat.Recitatis vtriufqueinnbsp;enatu literis, tanta Regem cundosqj Proceres fadi pnitenfia mox inceftît,nbsp;^rtiulliusvnqua rei vehemêtius puderet,pigeretq;. Onfttia immortalitatis fun-anienta,quæ iecerant,inita cum Turca pace,inuitis infciisquc fociis,iam irri-^tore confpicantur, expedationem quam de fe in Chriftiana republica fufei-P^^rjfefellere.Vindices dudum fandæ fidei,propugnatores religionis,vltoresnbsp;nrifti,amp;: gentium fidelium liberatores,olim appellatos elfe, fecum reputabât;
^ntra,nuncviolatores focialis fidei, amp;: Latin! Græcique foederis immemores, jr, ^^^reinptores immortalitatis,amp; propriorum tantum commodorumamatores,nbsp;aben. Animos hac pnitentia fluduantes ,Iulianus tempeftiuius adoritur :nbsp;1 quis veftrum (inquit ) Proceres,fortafle miretur,quôd de refeindenda pace,nbsp;^cyiolandafide, firn verba fadurus: is primum intelligat, me nil aliud hodie,nbsp;quamdeferuandofdere vobifeu adurum, pari vobifeum pnitentia cor-rnbsp;clixi,non dolore.Quando hæc me inuito quæ fada funt,amp; prç-c opinioneni veftram acciderunt,veluti à fpecula cunda profpexi ; cogor pronbsp;Q.--nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*
-ocr page 498-45» ANT. BONhNlI R E VN CAR. legationis officiOjamp; Chriftianæ profeflionis coniunâ:ione,iuxtà arquenbsp;itio fluôluare ,amp;^co vel niaxitwè quod de commun! honoris dignitarisq; ia'nbsp;ra hodierno die agitur: quam nifi commun! confilio, amp; folita virtute refarcinbsp;en!tamur,cfquàm verendum eft,ncpræ n!m!a!nfam!a^amp; vobis è Pannonnsnbsp;gred!,amp; mihi Romam redire liceat, vb! grauiffima quacque cenfura ludicantu^nbsp;In quas miferias præceps confilium nos plané coniccerit, confîderatc : pacenbsp;cum T urcafecrmus infideli,vt fandam fidelium fidem violaremus,amp; facrolnbsp;étum cum fummo Potifice focüsque Principibus initum ante fdus refcinlt;^nbsp;remus.Et cuius, cuius !nquam,vtilitatis gratia ? Nempe vt Mylîam diupopu*^nbsp;tam recüperaremus-exigua profeâo, amp;: calamitofa eft iftavtilitas, qux adbrCquot;nbsp;Ue tempus !ntercipipoteft:amp; cætera commoda,quæ perpétua fuerant, longe$nbsp;maiora, amouetrepellit. Quid enim dementius, amp; magis inconfultumnbsp;poteft,quàm indeliberando priuat! tantum commodijamp; non pubhci,itemnC'nbsp;quehonefti,amp; fanót! habere rationem ? QuidTurcarum perfidix prxftaredc-beat!s,non id quxritur hodie,Proceres,fed à Iuliano,Pontificis,amp; Latinx fod'nbsp;ctatis Legato, adore amp; audore, irriti promifli, violatx fide!, ócfolutifedenSnbsp;ante confcicntix veftrx tribunal poftulam!ni,amp; veftro potius, quam diuino 3'nbsp;lienóve !udicio,fi mca xquo animo dida pat!emin!,reos vos efficiam.Refpo'nbsp;dete mihijProcercs,Nonne poftquamfex menfes !n Myfia,fin!busq;Tliraci3fiji^nbsp;cum T urcis tot bella foeliciter geftiftis,deinde ouantes in Pannoniam rcdiift*^nbsp;ab vniuerfa fere Italia, amp;a Grxcorum Imperatore honeftiffimaslegationes^j'nbsp;cepillis, amp; congratulationes fauRx vidoriæ, amp; ad continuandum bellumnbsp;hortationesAccepimus.Nonne cumitalis amp; Grxcis, vt ill! à Thraciacuniii*'
xiliaribus copiis occurrerent, amp; hi claflem ingentem in Hellefpontuni niiKÇ' ( rent, facrofandum vitro fdus, me prxfente amp; audore,percufliftis ? Percuf**'nbsp;mus. Si percufliftis, cur cum Turcis,ifto violate, aliud tranfegiftis ? quo iui_cgt;nbsp;quamuis tranfadum fit, feruare poteritis?Ergo fi fuperiore anno, cum Ponti»'nbsp;ce maxÿpo,qui Dei vieem gerit in terris, fdus iniuiftis:fi human!, firatioiu®nbsp;compotes,fi Chriftiani eftis, fecudumomnino vobis fdus refcindendunid^nbsp;ne primum amp; diuinum violetis:quodnifeceritis, vereor ne vclutiludas ChU'lnbsp;ftum,ita VOS eius vicarium prodere videaminimeve Deum,quern hadenusrC'nbsp;bus veftris prxfentemamp;propicium femperhabuiftis, vobis pofthac infeftiüi'nbsp;mum fentiatis.Nunc ante quxfo,dicite,quidImperator! Conftantinopolimno,nbsp;qui ex Compofito iam a primo tempore fuit in caftris, amp; veftrumin tantaop'nbsp;portunitate exercitum expedatquid Pontifie! maximoquid V enetis amp; GenU'nbsp;enfibus qui clalfeminftrudamhabentjVtconftitutum fuerat : quidBurgundfnbsp;onibus, qui ardore fidei ex Oceano diu foluere, amp; tot pericula maris enicn»,nbsp;nunc in Hcllefponto nauigant,refpondebitis ? Commentarninijquxfotfipmc'nbsp;nbsp;nbsp; ftis)excufationem,amp;coloremaliquem,quononpenitusnoftridiirimilesvidc'
amur.Siquid c recoditaarte excudiftis,expromite. Promififtis vos primo quO'4 quo tempore in caftris adfuturosmunc vernat veftri milites, amp; xftiuant,nbsp;calamitofam ignauiam amp; negligentiam, tanta amp; tam falutaris occafio elabitur.nbsp;O ingentem animorifrft cxcitatem,ô craflam ignauiam,ô execrabilefocdus,aûnbsp;Chriftianæ reipublicæ idum exitium. Inculaucrit me fortafte aliquis, Curinbsp;cum exteris tolerauerim?Adfui,fateor:fed quantum m me fuit,ne id fieret,nbsp;tercelTi, improbaui,amp; vt multi ex his qui hîc adeftis, teftesefle poteftis, inftaU'nbsp;tiflîmè damnaui : vidus fum Coruini fapicntiaamp; audoritate, Defpotistjjconvnbsp;miferatione,ne regno aeliberis, intcrceffione mca, vitra inflix ipfecarercvi-deretur : amp; ne me commodorum veftrorum contemptorem oppugnatoreinq,nbsp;quifquam appcllaret,triftis amp; inuitus ceflî,haud infeius, hinc falutc Chriftim^t lt;gt;nbsp;reipublicx labefadari,fpemgloriæ ac immortal! tatisextingui,amp;nos omne5,J^nbsp;riter diuini humaniq; fderis violatores, perfidos, amp; Chriftianx gentis prodi-tores(vt veftra pace dixerim)appellari. Quare, nifi antequaperfidixnoftrxui-ftior longiùs effundatur, nos ipfi ab hac infamia vindicauerimus, nihil turpitrrnbsp;dine fcelereqj veftro maius,autmiferiusquicquamdicipoteft.Id fi vo-'quot;quot;'
-ocr page 499-DECADlS Ht. LIBER VI. nbsp;nbsp;nbsp;4T5gt;
non tam focilc,quàm iuftè ac fanétè fàccrc potenmùs:rcftituta Myfîa,reddi tissue captiuis,quidaliud vobis agendum efi, Procercs, quàm inftaurarc cxerci-tos,parare quçcunque belle funt vfui,initum prius fdus ciim CEriftianis,fer-narc? dicere,Vladillaum Regem,poft percufl'um cum Latinis Græcisqj fduSj nihil inconfultis fociis,quorum aufpiciis commune bellum gerirur, pacifei po-tuiffe, præcipuè cum hoftibus Chriftianæ profeiftonis. Si quid illicum Turcisnbsp;conuencrit, fore irritum, priori ftandiïm efte foederi. Quifnam ira iniquus hu-nianaruni rerum examinator eft,qui non facile iudicet,imtam cum vtroque fi-îiem,Chriftiano potius quàm Turcæ, èi. fidcii potius quàm perftdo elfe feruan-lt;iuni ? Omni in perfidum lioftemârté, vi, fraudeq} vti licet,ars arte eluditurnbsp;ftaus fraude circumueniendà eft. DoloTurca à principio in Europam traie-cit, dolo pedetentim Regnuni inuafît, nemini vnquam fidem feruauit, artibusnbsp;potius quam armis ad id rerum faftigiû euedhus eft:amp; vos, cône cæcitatis per-üeniftis,vt Turcæ potius bmnis fîdei ac rationis expert!, quàm fidelibus Chri-àfianisjin primisqj Pontifie! facrofàn(fto,feruandam efl'e fidem cenfeatisaftu amp;nbsp;confilio maxima quæque geruntur: Romani maiores noftri femper fociorumnbsp;fidem reftefancteqs feruarunt,perfidos parierte eIufere.Cxfar,imperandicaù-lEjius quandoq; violandum cenfuit. Atque Philippus domitoris Afiæ parens amp;nbsp;ntagifter, calliditate ac dolo fæpc malo,imperandi cupiditate vfus eft. Nonta-^0 menhiprodkores appellantur. Pas eflrquandoq; publicæ falutis gratia, neque
^^are paâis,neq; perfidis fefuare fidem: Pas eft iniqua iuramentarefeinder^, amp; ptæfertim quæpræteræquum,fas,amp;: bonû efte cenfentur. Anne Diomedi,qui- *nbsp;t^onq; in folo patrio primus occurreret, diisimmortalibus deuouenti, obuium *nbsp;fibifiliumjCX votoamp;iuramêto rnaôtarefasfuit? Nempenefas. æquum igitur amp;nbsp;luftum iufîurandum, omnium iudrcio eft fände feruandum : quod autem nonnbsp;inodo ad priuatum, fed ad publicum facit exitium, illud irritum ac vanum elfenbsp;debet.Quas ob res antequam perfidia noftra latè diuulgetur,vos quæfo,amp; nonnbsp;fine lachrymis obteftor,Proceres,tcque in primis Rex indyte, ne data» pro fa-lute Chriftianæ reipublicæ,facrofando patri, cæterisqj fidem vllo vnquam pa-3° ftoyiolandâmcenfeatis. Initam cum Latinis Græcisque focietatem fidèfan-ftequeferuatc.fufccptam ex conuento expeditioncm,fociorum exemple pro-lequimini,iada immortalitatis amp; gloriç fundameta tueamini,prouincias,Tur-carumferuitute preft'as,liberate : collatæ in vos fpei,fatisfacite : nolite expeda-honem nunc gentium fallerc,quo nihil turpius efte poftet. Nulla vos initi cumnbsp;1 urca fderis religio teneat,illud cenfete nefarium amp; dctcftabilc,Pontificij SZnbsp;Chriftianifderis violate fanditatem : Deum, quodcleftibenignitate pro-hibeat, fi aliter feceritis, acerrimum violàtæ fidei fore vindicem exiftimate, amp;Cnbsp;nihil reputate,Chrifto optimo maximogratius,vobisq5 gloriofius futurû,quàmnbsp;occupatas àTurcaprouincias omnes,humanidiuinique iuris experti,àferail- nbsp;4c lins feruitute vindicate. Nolite hanc opportuniftimam occafionem præterire,
qua nulla cÓmodior vnquam dari poterit. Deftituta àTurcis eft Europa, Car-nianico bcllo: Pôtificia clafte in Pîcllcfponto interdidus eftreditus,Thraciam, ^âcedoniam, amp; Græciam, Epirumque inuifere tantuîn, amp; luftrare opus eft.nbsp;Nullus hoftis adeft. Proinde Pontificium, per Deum quæfo, feruate fdus,nbsp;fàuftafeliciaque caftra,veluti vobis cum fociis conuentum eft, in Macedoniamnbsp;'Thraciamque mouete. luliani oratione, abrogandam T urcarum pacem, o-tnnes exclamarunt: initam cum Chriftianis Principibus focictatem,à quibus i-pfi opem implorarant, nullo modo violandam : malle extrema omnia perpeti,nbsp;quam fandè promifiTa non præftare,amp; quamuis maxima commodorum omni-Jt) umfpes, in Turcico bello fita fit, tarnen fi res etiam parum profperè euenirent,nbsp;longe fatius cfte,pro Chriftiana religione mori, excitatam expedationem tue-fijftruare fidem,quàm infamem turpemque vitam ducere. Quare ex confultbnbsp;s^natus,amp; Regis audoritatc, pax cum Tùrcis iùita abrogatur, amp; mahs inquamnbsp;Aufpiciis antiquatur : quandoquidê fine audorum abrogationis exitio,numinânbsp;qnçcunque pacis ac fidei iura tuentutjid fieri noluere.Ne Goraiinus amp;: Defpo-
-ocr page 500-4^0 ANT. B O N FI N 11 R E R. V N G A R.
Y-tes intercédèrent,alteri Bulgarie regnum,parta vióloria,ex diplomate proiw fum:alter,belli felicitate remollitus cft.Interea Turcarum legati,repetinxnbsp;fidiænefcij, promifla ex conuento prxftiterant: oppida quæ in MyliaSeruia''*^nbsp;tenebant, ademptis prælidiis, priftinis pofleflbribus rcftitucrant : pro Cara®'nbsp;bo,quem fecum abduxerant, quadragintaCoruino aureûm milia perfoluerat-Rafciæ regnum,liberosque cum cæteris captiuis,Defpotireddiderant. Via®nbsp;laus autem,decretum abrogati foederis Turcarum, ad Imperatorem Conft®nbsp;tinopolitanum,amp;: Francifeum Cardinalem Latinæ claffis Prxfedum, ne ccep^nbsp;defererent,rcpéte mifit.PolonijrefcilTampacem audientes, ægerrimè tulere-quum rcuifurum Poloniam regem bine fperarent, è magna fpe cxciderc,nbsp;ignorabant,Lituanorumamp; Amaxouiorum gratia,inter Cafimirû amp; Boleflau®nbsp;graue bellum perbreui exarfurum. Rex demum per Legatum Polonos col®nbsp;tus, inftiganteluliano, vndecimo calendas Odobres, Scgcdino caftramo®^nbsp;non pari atq; annifuperioris excrcitu: quando Turcicæ pacis fama, ingêsnbsp;cigerorummanus abierat, hac ctiam caufa multi è Polonis Valachis^ Hin® 'nbsp;Aft vbi ad Orfouam Vngari deuencre,pridie nonas Nouembres traiecercD^nbsp;nubium,poftquam Bulgariam artigere, primo Florentinû,deinde Budinu®»nbsp;Danubij ripalîtum venerunt: quanquamnonnulla oppida præfidiaqueTu®^^nbsp;rum prajterirent, nihil vnqua hoftile faólum eft, ne minimis tempus pra^l®nbsp;reretur, nullum inirc certamen Rex dccreuerat,niftneceffitas adegifiet, Hon^nbsp;ad Hellefpotum excrcitum fuum,cum Latina clafle,amp; auxiliaribus Graeco®nbsp;copiis,coniunxifl'et. Duæad Gallipolim ftbiviæproponebantur,alteraca®nbsp;% peftris amp; breuior, per extremam Thraciæ oram, qua Macedoniæ coniung®^?nbsp;inter Rhodopen Biftoniamque paludem:hac fi iter facere pergeret, quia®^^nbsp;Hemus fuperandus erat, cliui difticultate amp; anguftiis, currus defercrecogc*nbsp;tur.alteraadfolis exortum,inPontü, mox praeter Pontilittora,amp;luftrataT^^*nbsp;cia,declinato admeridiemitinere,Gallipolim deduccbat.haec quamuis®®nbsp;longioi^ in locis plerifquefalebrofa,non tarnen vfquc adeodifticilis,vtag®^nbsp;dorum curruum copia interdiceret. Hanc Vladifiaus optauit,nc currus Hi®^nbsp;teret, quorum circumfepta, infidiofosTurcarumimpetus tones inhibuifl® 'nbsp;Qmim ad Nicopolim Bulgarorum metropolimperueniflet, cuius parsnbsp;bio abluitur,alterain môtem aflurgit,quia collatas illuc belli trepidationep*'^nbsp;uincialium diuitias rumor erat, exercitus ab vrbis oppugnatione confined®nbsp;potuit : primus in fuburbana impetus fadus eft, amp; continuo populata :nbsp;autem mnia attigiflent, quae ftrenuc protegebantur, ab oppugnatione celnbsp;turn. HÎC dies tres quatuorve, reficiendi militis amp; iumentorum gratia, c®nbsp;moram feccrc: regionis vbertatc hîc omnem inopiam refarferunt, amp;rcpa®nbsp;funtomnia qua: bellovfui forêt: quoniamamp;viadifficilior falebrofiórveiup^^
nbsp; cratjaciterobfrequentiaTurcarumpraefidialongèpericulofius.hîcetia®*' ,0
fada tranfucdione,exercitum recognouit. antequam hinccaftra mouere®^.^ Vladiflao Dracula Valachix,quamMontanamdicimus, Princeps occurrifinbsp;non parua iufticia amp;: aequitate pollens, amp; fortiflimus in quoque bello I®P^^.nbsp;tor femper habitus:qftf|)pe qui modicis copiis,magnitudine animi amp;: fapie®nbsp;necnon cxcellenti fuorum militum virtute,Turcarum bcllum, vix Chrift®nbsp;omnibus tolerabile , præter omnium opinionem, fine vllis externx gentisnbsp;xiliis, diu tolerauit, tantamque affiduo bello prouincialium iaduramnbsp;vix fupereflent, qui agros colerent, hie ne inTurciferuitutemcaderet,qi®nbsp;do iam nimis attenuatis erat opibus, ad hanc expeditionem, veluti ad P*^®^nbsp;tern falutem, cuolauit:confpicatus Regis exercitum,amp; militum paucitate eenbsp;fternatuSjCumcontinuô cjeterosque Principes orare ac obteftaricpit)®.nbsp;trà contenderet, pedem referret: quando non fine magno fuo malo fat cxpnbsp;ratas Turci vires habcrenquippe qui cum longe maiore feruorum manuvc^^^nbsp;turn prodire foleret,quàm Vngaricæ nunc forent copiæ.quin ctiam adiecK,nbsp;uitiamhiemis inftare,quxfuperari non poftct:has adprimum tempuslcg®nbsp;referuandas cfle,amp;: qujerenda interim cumfupplemcntis, externorumau^^^^
-ocr page 501-DECADIS III. LIBER VI. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4^1
Nonnulli Draculæ verba in malam partem interpretabantur, rati ilium, quia idumcumTurcis fdus habere t,pra: ter animi fentetiam, ita fuifleloquutum.nbsp;Res tarnen ipfa teftabatur, nil Draculam dixilTe à veritate falutari confilio a-licnuni.Verùm quumiam Regis fatum inftaret,amp;; lulianus quotidie magis iternbsp;adurgeret,laudato Draculas confilio nequaquam aufcultatum. At is pollquamnbsp;Regem ab itinere fe reuocarenon poffe cognouit,auxiliorum loco,filium cumnbsp;quatuor milibus equitum expeditiiîimorumjCum eo mifit, item duoç ftrenuosnbsp;iuuenes locorum pcritilTimos : amp; in digrefl'u,ad belli vfum, duos miras pçrnici-tans equos dono dedit,quorum opera,liquamala fors adegerit ( quod Deus a^-uertat) ex omni fe periculo facile expedite poflit. Adauxerant Draculas mçt^,nbsp;Bulgarx cuiufdam aniculæ magasrefponfa: qua: ad Sullonum vicum,belli exi-tum ab eo rogata,refpondit: Vladiflaum Regem malis ad V arnam aulpiciis pu-gnaturum, amp; profligati exercitus reliquias, aduerfus Turea deinde feliciùs pu-gnaturos. Hie filium antequam dimitteretjftudiofirfimê monuit,vt fi paru pro-Ipere pugnarctur, nc cum fortunæ iniquitatc colluólaretur, fed ad meliora f^nbsp;tempora referuarct. In Thraciam deinde Rex iter conuertit,amp; quum ad Pa-nifum amncm,qui ex Hemo monte ortus,inter Mefembriam Sc OdeflumjEu-xitiumillabitur,perucniflet, deprehenfamfluuialium cymbaru multitudineni,nbsp;concremant ; creditumbancibielTe claflemidcircoaTurcaparatam, vtpræ-tcrlcfto tranquilli Ponti littore,in Danubij oftiaageretur, moxcompléta milite fubiretiftr um,amp;Pannoniasinfeftaret. Poft hæc,quum via confragofainfta-tetamp;:angufta,diuifo cxercitu, adinhibedos facilius iinprouifosTurcarum in-t^tirfus,Hemum confcenderc cpit.Coruinum cumauxiliaribus ValachorumJnbsp;t^opiis,amp; tribus Pannonum milibus præmifit:ipfe longo póft interuallo,cumnbsp;tcliquo fuo amp; Crucigerorum cxercitu,rite fubfequitur.Currus amp; impediments in medio collocata, vtàpræcedenti amp; fubfequenti agmine munirentur. Iternbsp;pct anguftias itafalt;ftum,vt à tergo nihil relinqueretur,quo reditus occludi pof-fet : ab vtraque parte,proxima quæque oppida,Turcarumque præûdia vi captanbsp;fuccenfa,miles non folum à prophanis manum non abftinuit, fed rîL à facrisnbsp;1° qui dem, amp; Bulgar or urn templis. Id ægerrimcRextulit, exciamans, multoplus
I^eo,quàm armis confidendum,amp; arma per Deos fumpta,non efle facris infe-J^nda. proinde oblata facris reddi edixit, facrilcgij pnas interminatus. Per Purcas quos captiuos habcbat,mox proximis prçfidiis eorum fignificatum eft,nbsp;^Regecuique foreliberum,autoppidis tuto ccderc,quç tcnerent:autii volue-ttntjCumChriftianis licere ftipendiumfacere: multi conditionem acceperunt,nbsp;ttefifortè inmanus hoftium venirent,grauiJllimis cruciatibus afficcretur. San^nbsp;his eft feruata fides. Contra verb qui Sunium Pezcchiumq; tenebant, pras-ttipris vtrunque rupibus obfîtum,fretinaturæmunitione,validisqueprasfidns^nbsp;'¦^^tiRtonem recufarunt. Rex, quum ab his iter à tergo intercipi facile poflet,nbsp;''ttunque ado.ritur : vtrunque tandem,militum robore audaciaq; captum : vbinbsp;Sttinque Turcarum milia casfafunt,amp; magna præda comporta, militi diftribu-: pars magna hoftium, captis oppidis, è rupibus deturbata. In hac expugna-^tone,IoannisTarnouini, amp;LefconisBobricij virtus «nituit: dum alter portasnbsp;^oufineduplicivulnerc confregit, amp; alter Pezechij muros primus afeedit. Vixnbsp;nonmediocri vidoria Vngari potiti fuerant, quum aFrancifeo Cardinalenbsp;tæfefto claflis, redditas funt literæ, quibus fignificabatur : Amurathem, elufisnbsp;' tulargitionévefpeculatoribus, qui infra Galliopolim, Hellefpontici fretilit-.Ptaferuabant, cum maximo in Europamexercitu rediifle, amp; prope Ifthmumnbsp;Io Cheronnefi,cum aliis qui ex Europa illuc conuenerant, coniunxifle.
J. pstua quidem Chriftianorum animos confternatio,hoc nuncio inceftit. A-4turetroCedendum, alij munitiflimumaliquem locum præoccupandum efle '^^tent, donee iter numerumque hoftium explorarent. A Pczcchio tande,pernbsp;ontes ac faltus, vbi fefe optime tueri poterant ( tanta enim visfati fuerat) adnbsp;ß^defeenfum eft : iter per obliquam vallcm,inRhodopen biduo faólum,amp;nbsp;Hemum adfiniftram, decimo die, ad Pontumdeuentum eft. Cauarna,rc-
-ocr page 502-1
4^1 ANT. BONFINII R E R. V N G AR, formidato Regis aducntu fxuitiaq5,qua àd Pezechium paulo ante vfus crat,^'nbsp;miflis vitro prælîdiariis,deditionem tech. Turcæ quoque,eodcm exemple,nbsp;præïidiapercætera oppidatenebat,aufugere.Qvmrc Macropolis, CallacriuiH»nbsp;Galata, V arna,amp;: maritima picraque oppida à T urcis deftituta, per deditionc^nbsp;accepta hint, amp; Chriftianis obfirmatapræfidiis. Sed quumdc Varnenfinbsp;dicendum ell, locorum fitus brcuiter exponetur: Hcmus à Me fern bn a fere o'nbsp;riens,in Macedonia fupeiiorcm Myfia,perpetuo iugo protcnditur:amp; ànbsp;noniis in Pontum prætcr Danubium delcendcntibus, c tranfuerfo porrcduSnbsp;obiicitur,amp; ni fuperctur ad Pontum,hac iter fieri non potell. Is ab vtroq;nbsp;re dcclinanSjin minora fenfim iuga collesq;, ad Pontum vfque defidit, vallcSHgt;nbsp;maritimasferacesamp; amnas facit,atque præ cacteris Varnaeregioncm,qii^'^'nbsp;cundum vndiq; circumfpeólumrcddit. Varna verb,in angullo finu, internbsp;promontoriafitaeftiinaltero Galata,Macropolis in altero præfidetihxcàG^'nbsp;lis, QX Alia, præ infelici militia redeuntibus, veluti Gallipolis, amp; Gallacriu^nbsp;originem nomenque adepta ell: à longitudinc ciuitatis, ilia denominata.Cif''^nbsp;Varnam, adlittus vfque vineta,pomariaque : inferius ad dexteram, vallis no^nbsp;nullis viels habitata:adfinillram,qua Galataeminet, palullris porrigiturfolj^nbsp;libus lacuna. Ad Varnam igitur Chrilliani callrapofuere, vbi nihil mili^nbsp;fore videbatur.Ab Illhmointerea,Turcæ Adrianopolim vcnerunt,quanbsp;rorum nunciabatur aduentus: mox continuatisitineribus, feptimo tademu*[^nbsp;haudlongius quam quatuor milibus palTuum,«! Varna confédéré. Quodvbi^nbsp;exploratoribus nunciatum eil, veluti in ea re fieri folet, nodurnæ llationcs gt;nbsp;V^igiliæ redintcgratæ:ad Regem, qui furunculi molellia,in finillro crurc di^^^^nbsp;aliquot laborarat,vniucrfi Proccres conuenerc,vt depræliodecernerent-anus !nuniendacurrib.callra,amp; tormentacircùmbellica difponendaelfenbsp;febat, vt ab innumeraTurcarum multitudine fefe tutius protegerent: bell^nbsp;quoq; detredadum,donee Latina clallis adforet, à qua holles omninonbsp;putabat^t dum ipfi à frontepugnarent,haberent qui Turcas à tergo laccfl^^nbsp;Eius fententiam Simon Rofgonius Agrienfis Epifcopus,Franco Dalmatia jonbsp;nus, 80 Vngarorum Polonorumquenonnulli fcquebantur. Rex adhucnbsp;ducebatur. Contra verb Corulnusamp;Defpotes confulebant,dicebantenii^nbsp;lo,foira,curruümve circumfepto,in callris muniri,nonaliorum elfe, quani*^nbsp;fternatorum metu animorum, amp; extrema quæque expeélantium. Ad infcr^nbsp;dum fe bellum,non repellendum defeendifle, nunquam formidinenimdb*^^^nbsp;ftique indicandam: virtute,audacia,amp; celeritate deterrendum hollcm.Si innbsp;Uris fe occluderent, negataq; pugnandi copia obliderentur, perbreui extr^nbsp;fame perituros, quando commeatus alfatim non adfunt : amp; in holliiinbsp;compararinequeunt.Neq; clallis opemexpedandam, quando clalîîarijji^*^nbsp;rellri bello, parum prodefle pofliint : amp; fi quid poircnt,in tempore fortalRnbsp;nbsp;nbsp;4»
adforc. Proinde quum eo defeenfum effet, vndc fine vidoria ncquc neque quoquam progrcdiliceret,forti tandem animo,ac extremis viribus cnbsp;holle confligendum. In confultatione, inter Agrienfem Epifcopum amp; Lo^,^nbsp;num oboritur altercatfift nam quum Simon detredandam pugnä, amp; adu .nbsp;tioraloca confugiendum elfe cenferet, aCoruinoque Panonicæ defidu^ nbsp;liciarumargueretur : Ego (inquit) Coruinenon fugiam, nequepræliumnnbsp;dabo:amp;: fi vincere non dabitur,hicme feito moriturum:te autcm,tciga''nbsp;rum auguror,amp; ad meliora te tcmporaferuaturum.Rex autem ad hæc,h^nbsp;liter atque inllante ac adurgente fato, cum holle fortiffimc dimicanduuinbsp;confellim exclamat: amp; quum fpeculatores, T ureas fefe dudum armisnbsp;re nunciarentjCoruinumacies parare, amp;infujsquenquclocisordinemnbsp;nerc iubet. dux circumfpedus in primis, ne quid à tergo ex vallib. pcncinbsp;mineret,fauces quæ inter lacuna amp; colles interccdunt,curribus prxcluut^^^,nbsp;feàpugna,quum vellent,focij facile reciperent. Alten:m verb adituro,totnbsp;tis obllruxitjVt hæceminus holles exterrcrcnt,autobtererentlnfellanbsp;hæc, inllrudis aciebus, mediam Régi aulicisque valleni deditadpaluu*^*
-ocr page 503-DECADIS III. LIBER VL nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4-^5
locus tutior cfTe vidcbatur,ciq; nonnullasVngarorumPolonorumqj regiones adiecit.dextrum veto latus,qua Varna caftris obiicitur,cætcro fere c-^uitatu niuniuit,quum ea inter paludeni amp; mare, Turcis pateret accefl'us. Hicnbsp;S^oque Vngarica ligna ftatuit : dextroque cornu FrancumBanum,amp;: Agrien-^niEpifcopum præfecit. Hisquoq; Defpotem cumRafeianis, amp; lulianu cumnbsp;Crucigerorum adiecit. A tergo ,apud munitiones, amp;c curruumcircumfc-ptuiUjfublidia vexillumqj diui Ladillai collocauit. Ibique Varadienfis Epifeo-piiSjCum fuo agmine, amp;: paruo Lcfconis Bobricij cquicatu côftitutus erat, Coric £cum expeditiflimo Valacborumcquitatu, nullum fibi locum de-fedin commune omnium fubfidium difponit, vt vbicunlt;5[Uc focios labo-^wefenferic, præftô adfit. Contra verb Turca fex equitum milia præmittir,nbsp;H'^'ihoftiumnumerumamp; vires fpeculcntur,tentcntque. Impcrata illi continuonbsp;éditantes, ad dextram in collibus apparent, profpedato Cliriftianorum exer-^.tu,vcluti è contempta paucitatc,eminus pugnam conferunt. Simoti Agricn-^amp;Francus, ne loci iniquitate parum profpere pugnent,fe fuosq; continent:nbsp;'ttiulatoque metu, hoftes in planadeliciunt : adauóla illi audacia defeendunt,nbsp;^oniinusq;inplanicie manus conferunt. Tunc Agrienlis, illico dato pugnæ fi-St'o,focios exciamans hortatur, vt priftinæ virtutis amp; continuatæ viôtoriæ me-^orcs,forci Turcas ammo adorirentur, intrepid! aduerfusfda prophanamnbsp;S^ntein irruerent : Icirent propitia fibi cunóta clî'e numina, quando pro aris acnbsp;ocis pugnarent, Tantus exteplo faótus eft impetus, vt line mulco negotio ter-Siverccrent,amp; in collem fe rcciperent, Mox mgens equitatus a colie fuperuc-^^fugientes in certamcn reuocat:huius pars in cliuo,vcluti prælidiaria fubfli- nbsp;reiedis è colic Vngaris,adæquadefccndit, Q^d vbifaólu eft,Francusnbsp;^ûimon ex inftaurataamp; adauóla acieTurcas repetunt,nonnullos obtruncant:nbsp;^æteros in proximum collis accliuum funduntjfugantqj, Varadienfis profpcólanbsp;urcarum fuga,temeraria percitus audacia, reliólaftatione, cum fuis accurrir,nbsp;Mucine fine fc vióloria parcretur. Id ipfum Defpotes facie amp; Agrienlis, acq; ènbsp;^ergo certacimfugientibus inftant. Quiim collem attigiirent,ab incrcÄefcen-feTurcarummulcicudine in liniftram reclinantur : Defpotes ad fuos ferecepit,nbsp;^iradienfetnpertæfum temeritatis fuæ, locorum infeitia in palude præcipitemnbsp;^git,ratum facile fe iliac ad proximum montem euafurum, Sed quum armatusnbsp;Päluftri cno cum cquo inhæfîlFet, ibi obrutum efl'e fcrunt, Simon Agrienlisnbsp;^ftrata palude, quum Galatam elFugere conaretur, ab holle cæfus ell, Aliqui,nbsp;'upturn fuilTe, ac in feruiture alTertum, Pontificem ex fortunæ indignitate, diunbsp;^,pudTurcas pallorem ouium,ad mortem vfq; exercuiire,memorant:plerique,nbsp;vidilfejimpudentii'is affirmant, Intcrea Turcæ, turbatis Chriflianorum ordi-J^bus, ad diui vfq; Ladillai ligna perueneranr,quo fc Francus, lulianus amp; De-poces à colle reieóli, receperant, Hic acre certamen inllauratur,parifpeali-'1^3ndiupugnacum,amp; multi ad munitiones vtrinque cæll:verùmfupcfuenien-^^Turcarum multitudine,fic à Chrillianis laborare cptü ell, vtconfofTo vul-^cribns plerifq; Lcfcone,criam cum militibus ipli currus oppugnarentur, Rexnbsp;^Coruinus,quu apud munitiones prxfidium iam ad e^iarema redaólü profpe-^^tent,continuo cu maximo impetu accurrere. Horum aduentu holies vfquenbsp;conllernati,vt illico terga dederint. Inllabat à tergo Vladillaus,amp; truciinnbsp;*^^*gientes T ureas cæde grairabatur,Hi ad propinqua oppida fufi,fuoru clademnbsp;^^nciarunt, Sed Rex continuo in vallem reuocatus,vtluliano itexum amp; Franco fuccurreret, quos arecentibusTurcarumfubfidiis circumuentos audiuc-jqnbsp;nbsp;nbsp;Superueniente Rege,pertinax hic praeliu redintegratur, amp; hic vndiq; Tur-
^arurnacies plane confiuxeranc. Qui quum numero multo fuperiorcs elTent, ^ontinuacis hollem fublidiis defatigabat, Hic Rex, quum inter confertilfimosnbsp;ollcs,præ iuuenili audacia,viôloriæ ardorç, fefe ingercret, nullum militis amp;nbsp;'^peracoris prxtermifit officium : quacunque fe conuerterat,ingentê flragemnbsp;^§ebat. Neininioccurrebat,magno equo inueólus,quê non euelligio protere-¦^'^'hac iliac difcurfans,occurrcntem quenque cxdere,verbis amp; exemple fuo
Q_ iiij
-ocr page 504-4^4 ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R. focios hortari,amp; paflim exclamarc,vt priftina: felicitatis memorcs/ortiflioie^nbsp;micarcnc : fcirent fe pro Chriftooptimo maximo certare, vlcifci Icfu Chnnbsp;feruacoris iniurias, pro focis item arisquc dimicarc. Nihil cuiquani ciic aûnbsp;bitandum,quando cum iifdem tune pugnam agerent,quos fæpe fugarât:nbsp;diem,omnibus huiufee belli laboribusfinemallaturum,quandovniuerfaljjnbsp;car um natio eo conuenerat. Contra, c medio fuorum agmine obclami^ynbsp;Amurathes, quum fuos à Vladiflao Rcgc non fine magna cæde fugari conlp*nbsp;caretur,ad expianda violatæ fidei piacula, ad vlcifcendam Chriftianorumnbsp;fidiam, amp; ad vindicandumius refeiflae pacis, incendit: depromptum èfinu^O' nbsp;dicem initi fandiflime fderis, cxplicat . intends in clum oculis, Hxd nbsp;(inquit ingeminans) lefu Chrifte fdera, quæ Chriftiani tuimecumpcrculi^'nbsp;re : per nu men tuum fandè iurarunt, datamque fub nomine tuo fidem viol^'nbsp;runt,perfide fuum Deum abnegarût. Nunc Chrifte,fi Deus es (vt aiunt,amp;^^nbsp;hallucinamur) tuas measque hîc iniurias,te qua£fo,vlcifccre:amp; his quifandu®nbsp;tuum nomen nondumagnouere, violatæ fidei pnas oftende. VixhxcJi^^'nbsp;rat,qui vltimum in fe impetum expeôtabat,quum prælium quod ancepsaco^'nbsp;bium diu fuerat,inclinare cpit,camelorum onerariorum interuentu: anbsp;ad prædam Vngari animos reuocarunt. Equi, iumentorum peregrinoruionbsp;folentia perciti,collult;ftari amp; expauefeere occperc. RexnofterjCumnonnu'**nbsp;equitibus vitra progreirus,ad prætorianas cohortes peruenit,quos lanizaros^Pnbsp;pellant : pedites funt fpeftatæfortitudinis, amp; ad Regis tutelam inftituti.nbsp;num interea, cum fubfidiario Valachorum equitatu, laborantiumfollicitu^nbsp;% diftraxerat. In finiftro cornu focios profpexerat,à magna Turcarû manu ab^'nbsp;cijgrauüTimeq; premi. Accurrerarilluc, amp;Turcarumillinc impetum planenbsp;preiferat. Moxcætera circumfpiciens, Regemnufquam vifum difquirit, adl^'nbsp;nizaros vfquc peruenit, ibi nutantibus vtrinque rebus, amp;:patrata magnanbsp;Regem comperit inter confertiflimosfefehoftesingerentem,amp;nullaialan®nbsp;habita ratione ,difficillimaquæquepericula adonentem. dumaferucntilß*^nbsp;Regem prælio Coruinus eripere ftudet,amp;vtvitaî parcat,honatur : illenbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,
quam fidiverbaducis audiens, Martio furore prouehitur, dextro interim an' 1' confoditurcquus: qui quumprolabereturinpræceps, inter medioslanizarænbsp;rumenfesRegemeiecit,amp;: confluente ingenti pra:torianorum manu,inut'nbsp;Regia geftaret infîgnia,telorum fylua confoflus cil. Qmim Regiæ intérim tuf'nbsp;mæ dominum nufquam vidèrent, veluti acciderat, occubuifleratx,tergave'^nbsp;tunt. lanizari dudum inclinati,confpcda hoftium fuga continuo conllicce^»*nbsp;reuocatis cohortibus,quç dudum nutarant,amp; confufæfuerant,pugnamnbsp;rant. Mutata Chriftianorum fortuna,quumtoto iamdie dimicatumefletj^*nbsp;fîtudine correpti miferè trucidantur. Confunduntur ordines,ac Regiû agm^^nbsp; nbsp;nbsp;nbsp;in fugameffunditur.Q^dvbi Coruinus afpcxit,deferto Regis corpore,
recuperate nequiuerat, ad fuos celerrimc fe recepit, vt fupere/Tet qui hanc dem amp; ignominiamhaud inuitis numinibus vlcifceretur. Defpotcs amp; luliafl^*nbsp;dudum ingruentcnolt;3:e,in proximas montium fyluas fe receperant. Variaitnbsp;tuna amp; opinione, illoâie certatum. Nam Turcæprimùm à Rege fugati, Chnnbsp;ftianorum viétoriam in proxima oppidadiuulgarunt: qui adferum vfqjtcjnbsp;' pus prælium pertulerunt, non vfquequaquefe viciiTe rati, acnefeij quonamionbsp;corum fe V ngari recepiflentjdum ad currus,ob filentium, infîdias aliquas lunbsp;carentutjbiduo à caftrorumdireptione fe continuere.In acie ac fuga,innumcnbsp;ra vtrinque multitudo cæfa.ExiTurcis multo plures in acie ; è Chriftianis,quunbsp;ad fedecim milia hominum fuifle perhibent, vix tertia pars rediit. Ex i mnbsp;autem,qui ad hoc bellum cum fexaginta milibus hominum fane confluxerau^ fnbsp;triginta circiter milia interfe ôta fuifle fatentur.Ex his quifugerantjlocoruminbsp;feitia in varia mords genera,præter Valachos conieâi funt. Multi fame ac Unbsp;nonnullifrigore laflitudineque abfumpti : alij,ad hoftilialocadelari,inferuU^^nbsp;tem rapti : omnes tarnen in acie, quàmfugamori maluiflent. Gregorius Lanbsp;than ibi capitur, amp; in feruitutem abduétus, apudTureas diu fuit, liberosqjg^
-ocr page 505-DECADIS III. LIBER VI. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;46y
nuit. lulianum malorum omnium auótorem, inter fugiendum cæfum efle fc-runt:nonnulli in caftris interfedu, in confertiflima pugna. Stephanus Bathor, Comes regalis curite,fummavirtute, ac fingulari fidepræditus, cui regia quoq;nbsp;gnacommiflafuerantjfortiter opperiit:amp;: inter congeftacæforumholtiumnbsp;cadauera,compertus eft. Is Stephani Vaiuodæ pater fuit,integerrimi,fapientif-jnni, feueriflimique viri, qui tempeftate noftra, multo felicius cum Turcis innbsp;tanflyluania certauit:ac vna cum Paulo Kinilio collega,vt cumulatiifimispanbsp;parentaret inferiis, fexaginta hoftium milia interfecifl'e dicitur. Hie etiamnbsp;I ^^^^æ'^^V^luodîcThemihj filius defideratus eft. Miferrimus in fequenti no-fauciorum vlulatus in eaplanicie collibusque proximis audiri, qui mutila-^Uethalique vulnere confeifti,quum nondum expirare poflèntjquerulas in no-we voces emittebant. Ac vbi ad caftra pcruentum eft, quo Crucigeri confuge-ncc ex integris, nec è fauciis quifquam fuperftes fuit, ad vnum omnes fcronbsp;*^orecrucidati,caftraquedirepta. Tales igiturpnas,exauditis Turcç impre-^wionibus, Deus iuftusà Chriftianis exegit. Infauftapleraq; figna. Regis option fata portenderant. In primis galea inter armandum ferui manu delapfa : m-olens equi reluiftatio : amp; poft inftrudam aciem, ingens in tranquilla cli fere-'*tateventorumtempeftas,qua Regiafigna dilaccrata,amp; haftis exuta funt, atq;
ventus ille defidit : item terræ motus vehemens, qui paulo pôft folucum ^feindendæ pacis conuentû fequutus eft, amp; infolitæ fluuiorum inundationcs.nbsp;'-oruinus cum V alachis,amiflîs caftris amp; impedimentis,ac cçfo fugatoq; exer-^*^u,rcftàcum reliquo Vngarorû amp; Valachorum equitatu, ad Danubium cu-^iirrit: fuperatoqueamne,per Valachiam celcrrimè,ne quid ob hanc cladem, nbsp;^edericus Imperator, cum hoftibus moliretur ( quemadmodum infra refere-in Vngariam fè recepit. Qimnquam Callimachus,amp;: Vngari, bellum icanbsp;S^ftumretulere, haudingratum tarnen fore exiftimamus, h,vt res venus enar-^^fur,Turcarum quoque teftimonia fubiecerimus. In tria vtrunque exercitumnbsp;^gniina,in Varnenft agro, diuifum fuifle referunt : Amurathem, in vno cornunbsp;lo p*ægt;inaltero Europæ Bafteura,cum fuis vtrunque copiis collocafl'e: i^ medio nbsp;e,cuin prætorianis cohortibus, id eft lanizaris, tribus equitû expeditiffimo-J^^nimilibus ftatuifle : fuumagmen, altiufcula fofla valloque præmuniuiffe, vcnbsp; H^idaduerfi accideret, veluti intuta caftra fe reciperet : intra vallum onera-canielos,amp; iumcnta,loco muri,fimulperpétua catena coniunxifle.Contrà,nbsp;pnd Vngaros, in dextro Coruinum, infîniftro cornu Michaelem, ex cogno-^cnto Nigruru,præfuifte : Regem Vladiflaum,inmedio conftitifle. Antequamnbsp;Qiiatis fignis congrcderentur,in caftris fuifle deliberatum,vt Coruinus amp;Mi-^^cljCum duobus Bafleis,eodem tempore prachum inirent, amp; Regium cû Re-1^0 agmen congrederetur. Ex compofito,pugna conferitur. Michael Aflaticu,
Balleum Coruinus, magno impetu adoriuntur, in cornibus vtrifq; nbsp;, *
naiiceps ac pertinax pugna fuit : quamuis multi vtrinque cecidüTent, Corui-'iS-tamen prior Europicum inclinauit, Afiaticus coUegæ exemple confterna-Sipfe quoque terga ver tit. Moxambopalantes in fugam verfi, dum in colles ^ecipere conantuf,inftant à tergo duces, inter fugi«»dum multos obtrun-deeem circitermilibus pafluum, adproximum vfque flumen infequun-Dum hæc ita féliciter ab vtroque duce geruntur, in regio agmine, profpe-a iftorum vi(ftoria,de adorienda Amurathis acie,qui contra fortunæ varieta-ti ß ^^^*^^^at,aliquantifper contrarhs eft fententiis difeeptatum. Alij fuga-ç ~aüeis,ne rex vidoriæ expers videretur,adoriendum Turcarum regem elfenbsp;Dlnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp; nonnullidifluadebant,amp;expedados efle focios,vt caftra tutius ex-
gnari poflent,affirmabat. Rex gloriæ cupidus, vt veluti duces cum ducibus, congrederetur, morte impatiens, quadrato in Amurathem a-necontendit. Ille intra munitiones acvallu cum lanizaris fe continens nonnbsp;currere, neque manum conferere aufus eft. Qiunamp;: paulo ante de fugaco-cuiufdam militis didfa, que opibus amp; honoribus deinde mul-^tccit,remoratafuiirent. Vladiflausprimo impetuprofoflaamp;vallo vche-
-ocr page 506-44^ A N T. B O N F I N 11 R È R. V N G A R.
mcnter inâiltat, ad inuadendas mufiitiones fuos hortatur. Mox dum circuit caftrorum aditum, apertum inuenit, qucm ab vtroque latere, longa lanizaro-rum acies plane vallabat : Rex iuuenili rractus audacia,vix eum equitib. fepW'nbsp;aginca,per aditum oftenfum, intra caftra proliluit, amp; in primo plerofque con-greflu proterit, confoditque. Phalanx Maccdonica hune extemplo circuniue-tnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nitjVtvirummiro décore roborequepræftâtemjamp; armorumfulgore corufean-
tem caperet,rata,haud aliter atque euenitqllum fore Regem.Rex dumftrenu« fe tuetur, amp; hac ilUc infultat eæditque, lanizari, equilatus pedesque fubci-dunt,procumbens in medios hune equus eftundit : fubduôba galea, quumnbsp;vultus maieftate,amp; præftantiiTimaarmorum cælatura, à plerifque eonieftini^'nbsp;gnofccretur,eueftigio Amurathis imperio caput abfcindûtjhallæque prçfix^®nbsp;pro vallo ftatuunr. Quod vbiconfpexerefui,did:o celeriùs, animoconfternatbnbsp;terga verterc:quicunq; cum eo caftra inuaferant,pari fato oppetierunt. Quu®nbsp;fugientes Chriftianorumlegiones,Turciconfeftiminfequi voluiftènt, Ain^'nbsp;rathes inhibuit : ratus multo tutius fore oblatam à fortuna viéloriam accip^r^nbsp;quàm cum periculo ab hoftibus extorquere : quare neminem è caftris prodir®nbsp;permifit. Quumautem Coruinus amp; Michael, iùb crepufeulo, fugatishoftit*nbsp;redirent,fuiumfugatumqueRegis agmen inueniunt, exultantia Turcaru'nbsp;caftra profpiciunc, iniqua fuorum fortuna confternati, ipfi quoque infug^^nbsp;verfi,ad Iftrum reôtà contendunt:è militibus itinere defatigatis,fatumRegi5*nbsp;belli exitum coniiciunt:re cognitâ,multo magis exanimati, fuperato amnc»nbsp;Valachiam traiiciuntjVthacinTranft'yluaniam iter faciant. Turcæ infequ^^
% die, quum hanc nonfugam, fed Commas infidias eflereputarent, vt mis vbi illuxeritfyluis præliû redintegraretur, omnia circùm loca, inftru^^^nbsp;cie,præmiflîs fpeculatoribus difquirunt: quinamp; caftris hoftium, quæcurnPnbsp;cireumuallaranc, adhærere non audent : aft vbi omnes longius aufugüTenbsp;pertum habuere, caftra inuadunt.Qiwfcunq; inuenere,ad internecionem^^^.^nbsp;cidant.Eodem die,Bafleum Afiaticum cæfum elfe cognouerunt:quodnbsp;me tuli?Amurathes.In caftris Ianizarorum,præfeôlus à Vladiflao fuperiot^nbsp;Gonfofliis interiit. Is fuit huiufee belli exitus, vtà Turcis nonnullis audiu'^*nbsp;1444. Varnenfem igitur cladem anno quadringentefimo quadragefîmoquarW 'nbsp;tra millefimum,amp; pridie Martinarum feriarum,geftam elfe perhibennob^onbsp;mifliim ingens violatae fidei piaculum,ad placandum iratum numen, hanCnbsp;damamp;immaculatam Regiamque viôtimam,deuoui fibi Deus voluit,nbsp;iPfe terris iudicaret indignum, exuta mortalitate, referret inter deos.nbsp;Vngarici Regni anno,amp;inflorentiirimaætate, Vladiflaus occidit :nbsp;mnium Regum, fi vixiflet,omni probitate, iufticia, amp; integritate præditus:nbsp;animus info ns amp; excelfuSj continentia magna, fortitudo mgens,
imperandum, amp; ad bella quæque grauiifima promptiflimum, laudis cupio
amp; immortalitatis:præterea tam mite,clemens amp; benignum, in quos opus e amp;:ad officia quæque paratum,vt neminem à fe dimiferit, qui manfiictucfiuinbsp;Regiæ, fe perpetuo non profiteretur obftridum.Item fuorum amantiifuuu^j.^nbsp;mnium morumnobilÎDtte præcellens:proccrofuitGorpore,amp;laboris aciu®nbsp;tolerantiffimo, fufca facie, nigris crinibus, amp; ingenti robore, vultuauteiu^j^nbsp;nufto, amp;:tacitamfibivenerationemexpofcentilt; Promulgataeiusmorte,!^^^nbsp;to vehementius ab Vngaris, quàm Polonis deploratus eft : quando iÜi fenbsp;defertos, hiverofanétiffimè gubernatos exiftimabant. Omnes Chrifti^ui^nbsp;publicæ potentatus,gloriofiffimi Principis interitumdefleueruntân prinu 4^,nbsp;Pontifex maximus, qui ad primum mortis nuncium collachrymauit,5^i^ .a»lt; (nbsp;Petri bafilica folennes illius manibusinferiasperfoluendasedixit. Quiucnbsp;inimici ad mentionem fui nominis ingemuere, atque ex huius interitu, tenbsp;Amurathis animum, aliquid commiferationis inceffit:quippe qui vbi in enbsp;fuis oppetiit,ibi in perpetuum fuæ fortitudinis amp; magnanimitatis monunicnbsp;lèpeliri iuffit, ad caputque columna ftatuit,cui nominis, honcftilfini^Hnbsp;excifa eft inferiptio. Cafimirus frater pietiffimus,ipfum diu cum
-ocr page 507-De CA DI s ill. LIBER VIL 4^7 hiâtarutn nobilitate deplorauit, ac folennia iufta perfoluit. Noftris qüoqi tem-poribus nufquain eius mencio faôia eft, quin ad ipfum nomen auditores inge-nicrcnt, diuinisque dignum honoribus omnes, enam amp; hi qui aduerfæ faôtio-nis fucrantjproculdubio iudicarent. Claifis Pon£ificia,audito confliôtu,in Italian! vela reflcxit,quum triftem lachrymofamque viôloriam Turcis Vngari re-liquiflcntjVano quodanimetu,infcitiaque correpti.Cùmin Valachiam Gorui-iius traieciflet,quam Tranfalpinam vocant,in arnica prouincia,à Dracula Vai-'lodajpræter opinionem, nefariè capitur ; dies aliquot, non pai um Iionorihccinbsp;Oeo retinetur. Dracula tandem faébi pertæfus, quumfe virum temere cepii^nbsp;i^acfocietatisiuralxfifl'e videretur,multis eummuncribus donatû, inTrani-yluaniamrcmifît.Qi^rc id Dracula fecerit,nondum compertum habeo:mul-JWTurce aliquantulum gratificaretur,quo cum paulo ante fdus iniuerat:a-, quiafilio nondum reuerfo timebat, quemeum quatuormilibus equitum^nbsp;'-otuino vcl maxime perfuadente, in banc expeditionem Régi dederat, id innbsp;^aufaporiflîmum fuifïe arbitrantur. Poftquam in fuam Coruinus prouinciamnbsp;fecepitjcuratis refedisquemilitumcorporibus, quado adultahîe bruma Hilmare cogebat,Budam ingruente vere peruenit.
RERVM VNGARICARVM DECA-
D I s TERTIÆ LIBER VII.
O S T, vbi Vladiflai Regis interitum,ôi vix tettiam è Varnen-fi clade partem exercitus fuperfuüTe, Pontifices Optimatesqj cognouerant,ad inhibendas mutuas in Regno iniurias,de viynbsp;de dolomalojdc latrociniiSjCædibus amp; rapinis,feuera décréta promulgarunt : vt donee Procerum,nobilitatisq; reliquiç,nbsp;quæ è bellofuperfuerant,redirent, tranquillum quietumquenbsp;;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Regnumferuarent. Nihil vehementius expauebant^e qua
bt ^^^'¦^^^¦^^perturbatione, expriftinis faôtionibusfeditiointerim oborire-Mors tandem optimi fandiflîmique Regis,quem vulgo fexusamp; ætas omnis ^^piorabat, ita cundorum animos confternatos habebat, vt qui deiieiendo exnbsp;i '^L-Qpaiam Turcafpes maximas plané conceperant,nunc ipfum pro mnibusnbsp;y^Htantem cernerc videantur. Id pacatum eo tempore Regnum habuit, cùmnbsp;mortuo, Regalia comitia inftarent, patres ad proximafefta Penteco-^^^Eequentiffimum couentum, apud campum Raeofi, qui Pefthi mnia cir-y bamp;nomen à cancroinditum adhucferuat,indixere. Coruinus poftquam innbsp;Q gariam fe receperat,ob rem ex violata fide,quadam fati iniquitate male ge-J nunquam eahieme,vt iaduram fui nominis refarciret,imminentiaque
IOq ^larepelleret,quietemvllam habere potuit:cruciabaturTurcæaudacia, tn non robur, non prudentia, fed Fortuna viótorem efiècerat : amp; is ad Sa-
^vfqneexpeditiftimoséquités,poft viéloriamplané dimiferat, qui omnia A üriarent : fuccurrebat ingens rerum metus, quando hinc Amurathem ho-illinc Romanum Cæfarem infeftunMabebat : augebat cu-timor, quod diu Regnum malè vexarat, amp; Boemorum iniu-^egænem,ereâ:is in locis plerifque prarfidiis, latro-^^^l^titcquamuis hæe futura Ladiflai eleétione, cito pacatû irinbsp;autem nullum formidolofius quàmà Turca diferime inftaret,nbsp;primis repellendû,fanâ;iflimus ille Pannonicæ Reipublicæ pater,Re-Qtiare,eùm duabus legionibus, quæ nonnbsp;bello diminutç fuerant,fupplementa adieciflét,extemplo ver-lUe^^y^^^^^^Periorem iter intendit,initinere nunciatur,Turcas adSarnonvI^nbsp;Via' venifle,incurfare,populari, paflîmqj omnia diripere. Id oppidumnbsp;^^^^'¦^tnilibuspafluum, àSauo amnerecedit. Ne minore quidem, quàm antéynbsp;hoftibus occurrit, continuatis vtique itineribus, in Saui tan-hpa,e confpeiftuTurcarû caftra pofuit.Etcùm audaciaSi celeritate,é lulij
-ocr page 508-468 ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R.
Cæfaris inftituto, deterrendum fcmper hoftem efle arbitraretur : rem confili niuniendam,amp;: nouis,inftans prælium,auxiliis ingenij,obfirmandum efleceH'nbsp;fiiic.Multos in caftris igncs,ea noéle,qua cum bofte congredi decreiierat,excnbsp;tauit: vtprofpediscrcgioneignibus, nihil ille mali, ea node,ab Vngaroiafflt*'nbsp;merer: mox in prima Coruinus vigilia,milite armari, amp; amnem inftrudacoti'nbsp;nuo acie, fuperare iubet:tertiavigilia, vniuerfus in aduerfa Saui ripa eófederaj»nbsp;deinde continuatis ordinibus,aduerfusTurcarum caftra, qui nihil tale verebînbsp;tur,pleno gradu contendit:incautos,amp; fopitos adoritur. At illi repêtino tu®quot;'nbsp;tu amp; clamore confternati, alij arma quærunt, pars ignobilior fugammolW*nbsp;Nonnulli m primo congreflu faucij,cum fomno achofteparitercollude®nbsp;tur. Præ nimia vlcifcendi libidine, Coruinus ita fæuit, vt dum primos aqueo*'nbsp;truncare pergir,aliis fugiedi fpacium dare cogatur.Multi à principio cæli,nbsp;cæteri in fugam verfi,fuffragantenoóte,fein fyluas recepere.Coruinus fufonbsp;gatoque Turcarum exercitu, in inferiorem Pannoniam fc recepit. Inter'*®nbsp;ne qua Coruinæ virtuti ceflatio detur, nunciatur, Vlricum Ciliæ Com**®*nbsp;poft V arnenfem cladem noua moliri,amp; Qmdragefimærefipifcentiæ temp***^nbsp;vniuerfam Croaciam Sclauoniamque hoftiliter infeftare. Multa in vtraq: p*®^nbsp;uinciaoppida occupafte,amp;r ni prouidcatur,perbrcui totam Dalmatiâintyr^nbsp;nidem redadurfi. Item à patribus exoratur,vt poft fufum Turcam,in Vlr*®**nbsp;arma defledat. Coruinus ne interregni tempore, Pannonicærcs periclitar®®nbsp;tur,haud mora,prqter Drauum amnem, dudishis copiis, quæadhancexp®^nbsp;tionem fat efte viderentur,iterfacit:fuper Pctouiam, quæ in Draui ripai**®
afcendit,vbi Ciliçcomitatusècofpedufuerat. Hi quondam Reguli,magi*15'^ lim opibus,amp;audoritate pollebanuquando Sigifmundumlmperatorem,^®nbsp;baram Hermanni filiam,vxorc ducere non puduit. Vlricus de quo agitur, r*nbsp;derleihlius,amp;s Hermanni nepos erat:amp; Zagoriam,Varafdinum, Capronci^ jnbsp;que oppidum,præter alia multa tenebat. Coruinus igitur, praeter Drauu®***^ jnbsp;iens,vi^n hoftis cofpedufuit, proximanode tumefeentem fluuium,cum*l®^nbsp;tuor niilibus equitum,natando traiecit:mox infeftam Ciliæ regionem incur*nbsp;vaftat agros, vicos incendit,incauta nonnulla caftracapitrtantaRegione®**^;^nbsp;pidatione compleuit, vt de publica deditione cogitaret. Vlricus, fa;uo rcpcj^nbsp;noq; bello in fuae temeritatis pnitentiam addudus, à Coruino paeem It'Pr ,nbsp;poftulauit : qua data, fe coronæ Vngariæ perpetuö pariturum elfe pol^5Lnbsp;Supplicem Coruinus Comitem, ad Regni Patrumque obfequiumnbsp;benignè tradauit.Quum regalia,ad campum Racos,comitia propediem ***nbsp;rcnt,pacata prouincia, relidaque ibi magna parte copiarum, adindidu***nbsp;uentumproficifeitur.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j
Ladtsiam. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;V M in tempore ad comitia defeendiflet, in primis de Rege
nbsp; cptumeft:idlinevllafeceflîonetranfadum. Nam vnaomniunivocelu
gioque (vt par erat) Ladiflaus pofthumus, Alberti £ilius,Rex Vngahx dcr^ tur : qui annum tunc quintum agebat. Q^m Regno autem per xtate*i*nbsp;immaturus,dc gubernatore eligendo agitatum eft. Quanquam plures incu^^jnbsp;tiacompetitoresdel??ndiifent,qui fe tali honore dignosefl'e credebant,'* ,nbsp;NicolausVilachus,aliiquenonnulli,loannistamenCoruinivirtusdel®nbsp;nica Chriftianaque Republica Temper optime mérita,omnes ambirc, o*wnbsp;libi fuftf agia comparare videbatur,neminemq; libi patiebatur anreferri : *1nbsp;etiam amp; inuidorum fauorem fibi plane conciliabat, memoria rerum m**® Enbsp;dare geftarum oculis omniii obuerfabatur: fi qui præ liuore aliter fentirenbsp;ifient,quum ceflante Coruino, iam de publica falutc adum efle videretn*» jjnbsp;quaquam refragari cogebantur. Quare Patrum cæterorumque confen***?nbsp;ufque Ladiflaus Regni compos eflet, Coruinus traditaReipublicç funiinn.
r 4 4 L bernator Vngariæ pronunciaturiquod anno falutis quadringentelîmo q gefimoquinto fupra millefimum, feftisque diebus Pêtecoftes,fadumeinbsp;maximo plaufii Gubernatorab omnibus confalutatur: idquevtfauftu*^^gjigt;nbsp;lix ei Pannoniæque foret,omnes paflîm congratulabantur : amp; pro ipicgt;,
-ocr page 509-DECADIS lïL LIBER Vil. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4^9
publicæ falute, vota magna nuncupabant : pro eo fupplicationcs indiclæ, ac o-mnc hilantatis genus editum. Soluto conuentujcxigendæ primùm à Dracü-bTranfalpinæ Valachia^ Duce, pnæ fuccurrunt : quippequi læfo hofpitij fo-ciecatisque iure,à Varnenfi clade redeuntem,intercepcrat : quare deledû con-leftimhabuitjcoaôtoqueexercitu, inprouinciamcontendit. Superatis deinde alpibus, hoftilianimo Valachiam adoritur, vicos oppidaque multafuccenditjnbsp;perbreui bello vniuerfam occupât, Draculamqj in oppido quoda cum duobusnbsp;filiis capit, Patrem nequicquam deprecantcmcum rilio qui natumaior erat,adnbsp;ftipplicium educi iubet,ambo capite mulâ:ati,dignas perüdiæ fuç ptrnas exiol-ücre : alteriautem filio,quinatu minorerat,vtraque funt exertalumina. Dra-culæ alium Vaiuodam ( vt aiunt) Coruinus tune lùffecit. Demum pacata pro^nbsp;uincia,Budam ouans rediit. Paucis póft diebus, Pontifices amp; Proceres côuo-cauit,vt de rebus agendis confuleretur. De pofthumi Regis amp;coronæ repeti-tione ad Patres rerulitûlli cenfuere, mittendos efle ad Cæiàrem Legatos,qui innbsp;ptiinis decretum regiæ eletftionis exponerêtj deinde fuum Regem amp;coronàmnbsp;répétèrent : vt alter, in Pannoniis educatus, Vngaros vehémentiùs amaret : aknbsp;rera,apud cos effet,quorum Reges ilia carere, fine nephario fcelefe nequCuntnbsp;Lcgati defignati,V iennam veniunt:amp;: Cæfari,mandata rite exponunt.Réfpon^nbsp;rJir luipcrator,optimè tandem ab Vngaris faôlum efle,qui fuum ac verum Rc-gem recognofeerent. Eleétione opus nonfuifle fuper eo, quem ius hæredita-riiim amp; natura Regem genuifi'et. Puerum autem,amp; corona,haudquaquam ad-iiucreftituioportere, quum ille Regnifit impos, amp;; femel coronatus rite fuerit;nbsp;tütore quoq; adhuc egere,eodemq5fideliffimo.Et quife ardtiùs attincnte,fide-/nbsp;^or inueniri pofiît, baud facile dari. Maturam Regno ætatem manere oporte-re,ne immaturo Rcge,res male gerantur.Proinde quando interregem habent,nbsp;fuis Vngari aufpiciis Regnum adminiftrent. Lcgati reuerfi,Cæiàris in Sena-tu refponfa retulere: quæ quidem Patribus parum grata fuerc. Intelligebante-nim,nefcio quid improbifatis,priftinæq5 maleuolentiæ,refponfa talia ^ibolere:nbsp;quarc Legationibus bicnnio fæpe repctitis,Fredericus Imperator, vt pücrû co-30 ronamqj fibi ab Elifabetha creditam redderet,nunquâ adduci potuit. Ex ab-Uegato Regecoronaque, non paruæoboriuntur inimicitiæ,quæ nonnullorumnbsp;quoq; oppidorumrepetitionc,quælmperatorinVngariafibi vfurparat, auge-bantur. QMre Coruino InterregiGubernatoriqi,cSenatus confulto, expedi-fio in Auftriam aduerfus Romanum Imperatorcm plane decernitur : vt verbisnbsp;olim poftulata,bcllo repetantur.Comparato exercitu no mediocri,is Auftriamnbsp;Ifiberno tempore inuadit, ferro ac igni vicos amp; oppida vaftat. Sempronianumynbsp;Vienncnfem,amp;Neapolitanumagrumincurfans,omnia diripit,populaturamp;in-flammat.Neapolim obfedir natura amp; arte municiffimam,vbi ne fruftra tempusnbsp;tererc videretur, foluta obfidione, ad populandam incendendamque prouin- « gt;nbsp;oiarn, animum aduertit. Pari fæuitia incommodisque Stiriam amp; Carinthiamnbsp;afficit. T ot rerum rapinis, ac tanta pecorum hominumque prdeda, caftra com-pleuerat,vtfequoque patratæ crudelitatis commiferatio fubiret.His tamê mails inuitus hoftilem regionem aflecit, vt Imperatorengt;»d reddenda poftulatanbsp;redigeren Contra ille,multo pertinaciùspropofito fuopcrftare,foris nil contranbsp;ruoliri:oppida tantum obfirmata præfidiis,pro virili fua tuerizmalle mori,quàmnbsp;oedere. proinde neque precibus,neq; minis,neque vi deniq;,ac metu vllo mo-Oeri. Coruinus autem,ne plus æquofæuirevideretur,populata vaftataquepro-^mcia,ingenti præda onuftus, ouansqj Budam rediit. Duos circiter annosinnbsp;rvegno quieuit, vt ciuiles lires dirimeret, Optimatumque caufas componerer.
îo ncerim ius omnib. æquè dixit, iudiciis integerrimè pra:fuit,multas à foro pro-cul controuerfias direminNullainiquitatis vnquamfufpicio in illo viro depre-uenfa: in negociis expediendis,vfq; adeo feftinus amp; ardens: item in audiendis *0 Omni genere perfonarû hominibus patiens,amp; indefefttis: vt fedens,ftans,in-oedens,equitansq; rogatus,ius diceret. In mifcros,fupplices,cæterosque virum-^ucuntes,pius admodum,amp; popularis; nec officio ab amicis,ne ab inimicis ma;*nbsp;R
-ocr page 510-470 ANT. BONFINII R E R. V N G AR.
leficio facile vinei patiebatur. Inhoc breui ocio,adfnturafe bellaprxpar^^ bat : Gongerebat pecunias, amp; quæcunque bello funt vfui. Ne quidintereadil'nbsp;cordiarum inter Optimates oborireturjmiro ftudio,arte,diligentiaq;,inrecon'nbsp;ciliandis Procerum nobiliumq; animis vtebatur. Cæterùmnondiu fibiqui-efeere Iicuit,quado fe ab A mur a the acerrinie peti fenferat. Ne mitius quideii*nbsp;ipfe fe gerebat in eum, quippe cui nihil erat antiquius follicitantiusque,nbsp;V arnenfem cladem,nominisque iaduram vlcifci. Interea per fpecuiatores ßbinbsp;nunciatum eft, Turcam noua moliri, deledum habere in Alia amp; Europa :nbsp;gnos facere apparatus, amp; in Vngaros arma fumptur urn, rumores pallimdifl^''nbsp;ri. Coruinus igitur,qui ocij tempore nil magis iolliciteagitarat, quàmTurcic^ i**nbsp;expeditionis apparatum,quarto fuç gubernationisanno,Salutis veto Chriftia'nbsp;1448 næ quadragehmooótauo îùpra millclimum quadringentefimum, cum duO'nbsp;bus amp; viginti milibushominu, ex Vngariacaftramouit. Valachixnanq; moH'nbsp;tanæ Vaiuodam(vtaiunt) inhuiufee bellifocietatem afeiuerat. Coruinumnbsp;gna femper cccpta aufpicantem,Legatus in primis apoftolicus fequebatur,Co'nbsp;ronenfis Epifcopus:è Proceribus autem Vngariæ,EmericusPelulienfis VaiuO'nbsp;da Tranfl'yluanus, Ladillaus frater eins, Emericus Marzalius ianitorumReg^'nbsp;Hum magifter, Raynaldus Rofgoinus, Thomas Zeech, infuper Francus Tho'nbsp;lomiciusDalmatiæ Croaciæqj Præfeélus, Joannes Zechel Coruini frater,Bc'nbsp;nediâ:us Lofoncius,Stephanus Banffi, Nicolai Band! pater, amp; Baniquondsinbsp;filius:quibus quidem omnibus de Lindua cognomen erat. Præterea Georgii'^nbsp;Ciacus,Robertus Carrus,Ioannes Corothna quadruumuir, quern nunc Rtg'^nbsp;%Iudicemappellant:amp; innumera nobilium multitudofequuta. IterTranldan^''nbsp;bium iniuere,fuperato Tibifeo amne,per Daciamin Myfiamdefeederuntu^nbsp;vbi ad Cubin in confpelt;ftum Myliæ peruenerunt, paulo infra vbi Morauafl^*'nbsp;uius,per My flam currens, inDanubiumfertur, Iftrumtraiecerunt, adScuef*'nbsp;num oppidum alij tranfmifere. At poftquam in aduerfa Danubij ripaconfti^^nbsp;re,Coruinus Defpotem, qui clandeftinis cum Turca internunciis, recupcraf^nbsp;MyfiæFregno,pacemferuarenitebatur,pcr Legatos hortatur, amp; orat,vtfepe^nbsp;fe rogatus, ad facram expeditionem veniat beneficiorumque quæ ab Vngaf'^ 'nbsp;acceperit, memor efle velit, amp; ingratitudinis infamiam caueat, quanihil bofl*nbsp;viri dignitatê magis dehoneftat. Infuper affirmabat, de bello bene fperanduin?nbsp;quando nequepecuniæ,neque copiædeforent. Duorum amp;:viginti milium^^nbsp;dudtare cxercitum, acceflifle Valachoru auxilia: nihil huic militiæ, præterDc'nbsp;fpotem,Rafciæ Principem, deefl'e : cuius confilio ac viribus, fi præfensexpedi'nbsp;tio adiuuetur,nihil vltrà exoptari polTe. Proinde impefiùs orare,vt coaftis continuo cquitum turmis expeditiflimorum,fuacaftrafequeretur. A tille male fennbsp;tiens, vthoneftiùs militiam detreôtaret, variis fe modis exeufat. In primis pa-
nbsp; cem caufatur,quam cum Turca initam,quamuis inuitus,aliquatifper VarnenW
bello violalTet, adhuc tarnen Amurathis indulgentiaferuatam, continuare linderet, ne inpriftinam miferiamrecideret. Itemimportunitatem temporis^' guit, quod præcipiti autumno Seuerinum applicuerant : amp; quam difficile in?nbsp;dum hibernant alij, iifltigidis regionibus bellum agere : quod fat è fuperiotsnbsp;bello hand impune didicere.Hæcamp; multa alia,vt fe iturum honeftius abnega-retjDefpotes comminifeitur: Sed virumliuor magis incefl'erat:ægerrime nan-que ferebat, data fibi repulfa, Coruinum Gubernatorem fuifte creatii. Subpu-dere quoq; fe Defpotemac Myfiæ Regem,Imperatorisgenerc natum,fubGu-bernatoris dmftu amp; aufpiciis militarc:multoque maiore fe honore dignum ellnbsp;cenfebat, quamgerere potuifletnnuidiafeferecognofeere, amp; aliquidinhact^nbsp;penfi habere,minime patiebatur. Coruinus ad hæc refponfa fuccêfus,admo' fnbsp;dum interminatur, fe fuis omnino manibus, ingratilTimum homine, Indorunanbsp;cxemplo,capite mulólaturum, Rafciæ Regnum digniori traditurum, ft ex lionnbsp;bello viólor euaferit. Moxper Myfiam,baud aliter atq; per infeftain regionem,nbsp;iter in Bulgariamintcndit. Defpotes,abeunte Coruino, ad perfidiam ilBeonbsp;conuerfus,celeribus internunciis, Vngarorum aduentus, amp; copiarum muljitn
-ocr page 511-DECADIS III. LIBER VII. 471 dinis Amurathem admonuit: quin amp; quotidiana fignificat itinera, quum inui-dix, turn gratificationis gratia, qua pacem cum eo facile feruatum iri confide-bat. Item cdocuit,Coruinum cum modicis iliac copiis traieciflcjuil ipß timerenbsp;oportere. Præterea hofti haudquaquam occurrendum, fed permittendii vitranbsp;progredi, mox à tergo iter obftruendum : quod ß fecerit, ilium nunquam indenbsp;rediturum afleuerabat, Coruinus autem grauiflimo bello intentus, iter pronbsp;virilifuaproperare, creberrimis Sandarobecbum Albanenßum Principemli-terisvexare (quo cum aduerfusTurcam,pauló ante fdùspercufl'eratî vtap-propcraret,quando iam ipfe hoftibus appropinquabat : ita enim cum eo conß-° liuminiuerat, vt ipfe cu Vngaris aRafcia Bulgariaq;, ille ab Illyrico Turcis pa-titer occurrerent, vt à fronte tergoque vexati, facile vincerentur. Qirndhaudnbsp;abrefuifletjßSandarobechus,que illi Barbarc Alexandrum dominum vocanr,nbsp;ptælioin tempore adfuiflet. Sedimmaturapugnæfeftinatio, reóti conßlijfi-^eniintercepit. AmurathesDefpotis conßliancquaquamafpernatus, Corui-Regnum inuadentinon occurrit,permißtboftem vitra progredi, arque ipfenbsp;tluorum triûmve dierum itinerefubfequitur, àtergoqj ne recrô pedem referrenbsp;poflitjitcrobftruit. laminplaniciem vterq; peruenerat,quam inRafciæBul-S^tiæque finibus longe lateqj fpaciantem, Rigomezeu Vngari, Rafciani Cofo-to vocant,nos Campum Merulæ interpretamur.Hac Huuius interfluit,nbsp;*1^* Schithnizanunc dicitur,amp;: ab Illy ri ci montibus defluens,aliquandiu vaga-^^^jlftruminfluit. Campi huiufcc longitude,pafliium eft viginti milium,quin-milia continet latitude. Circumuallaturvtrinque montibus amniffimis,
*^circi fpeciem : amp; fluuius,ac montium appendices, reconditæqueconualles, F'^oxitnè haudiniucunda vicorum frcquentia celcbratur. Quum in campum,nbsp;^tid aliter atque inagona,prius Vngari,deinde Turci defcendcrent:adpagumnbsp;^^nisaccolam,qui in aditu fitus eft,anus exclamauit:Heu quàm vereor,ne pa-«quis Vngari nunc dimicent aufpiciis, quando traiedus eorû vado exer-^J^Usvix vnum, Turcarum verb dies tres fluuium perturbauit: veluti âituramnbsp;jQ (jj exinopia copiarum,hariolaretur. In mediaferè planicie, collis mo-^ctisaflurgifjcuius radices Schithnizalambit. Non multó vlrcrius,ad caput æ-H oriSjquædam turris erat,cuiufdamolim Amurathis tumulus amp; pyramis, quinbsp;i onigato exercitu,ibi cxfus ôâ fepultus eft.Illud quoque nunc Amurathes ve-^tur, ne Coruinus qui præcefl'erat, in malumhoftis aufpicium pyramidemnbsp;£^*^ccuparet. Quarc pleniore gradu fubfequitur,vt prius cum eo manum connbsp;quàm is turrim attingat. Ad collem igitur Coruinus vcnerat, in medio
^pofurgentem,amp; ineo caftralocat,SandarobechiauxiIiaexpedaturus, qui ^oras accurrere dicebatur. Amurathes veritus, ne proxima turris occupe-Hi J ^^^Y^tcorum auxilia fuperueniant,Coruinum irritât adprçlium:detredatnbsp;lirgt;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ab Illyrico auxilia veniant. Hie multo impenfius inftat, aquationemnbsp;nbsp;nbsp; *
1^0^ationcmque inhibet,pabula præripit,amp; qua poteft arte vique laceflit:adde-hn audaciam ingens copiarum multitude, quas odoginta circiter milia ^inum eße ferebatur. Inuitus in certamen Coruinus defeendere cogitur,nbsp;cæteraq; neceflaria interdicebantur. TiSulem in diui Luex fo-di die louis,exercitumarmariiubet, cumqjin duoamp; triginta agminanbsp;omnes in colle aduerfus hoftes parat,amp; intendit. Acies ßcnbsp;c '^^^5^acris Deo feruatori operari, myftica inter fe confeflione ac terreftrinbsp;itiunione vti imperat : amp; in condone militem ad prælium hortatur. Ve-ändern (inquit) dies, o focij, quo ß quid è Varnenfi fuga dedecoris amp; igno-contraxiftis jhodie priftinum fidei amp; virtutis veftra: nomen recuperate,nbsp;vlcifci licet. Si viri eße volueritis,è tot cladibus quas à vobisnbsp;c pF*^boßis,has vobis reliquias obiecit : quæ etß numero potiores,fpe tarne,nbsp;fç 1 P viribus multo inferiores. Quid nam illis fperarc licet,qui non pro fuo,nbsp;Cj^^^^^riopugnant imperio? amp; dum vicerint,in hac feruitutcm,amp;: in altera cru-ïcsnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;vita perpétua miferiam confequuntur ? Vobis contra, vtro fe
^ercat,pro Regno veftro,pro liberis,pro patria, pro focis amp;: aris fane pugnâ-
R ij
-ocr page 512-47* ANT* BONFINII R E R. V N G A R. tibus,æternam ae folidam vtriufque vitae felicitatem,fperare licet. Caufæ qùô-que vobis longe vehementiores: quippe qui nifi hoftem fornlfimè cecideritis,nbsp;de falute fortunis^ veftris omnino cft adum. V trarumque vires exploratxfatisnbsp;fuperqj. Ad Varnam femel male pugnatum eft, vbi fi partis quandoque vtriufnbsp;que fortunam cémutare liceret, maluiftet fortafle T urcafuorum eaedetn, cuninbsp;noftrorum fuga commutare ( quum fugientes infequi nequiuerit, grauiflîmenbsp;cæfus ) quàm tot fuarum gentium fecifie iaduram. lUis plus detrimenti, vobisnbsp;plus turpitudinis illatum : quamuis illi, vi coadi, damna ; vos vitro tugx igno-miniam fubiuiftis. Verùm illius fortafle cladis irata potius numina( quac vioU-tam à nobis fidem vlcifci voluere) quàm veftram ignauiam in caufa fuifle cre- Wnbsp;diderim. Namperfidiae illius audorcs, advnû omnes, capitales illicpnasex-foluere. Nos qui inuiti ad id bellum venimus,vnà vobifeum adhuc diuina be-nignitate viuimus,ad Chriftianæ Reipublicæ tutelam referuati,amp;: in primis Vnnbsp;gariae,ne Turcarû armis ac rabie obrueretur. Hoftium numerus vobis nequa-quam reformidandus, quando cum multis, pauci faepiflime pugnare,ac vince-redidiciftis : diuinis potius quàm humanis viribus hucufque dimicauimus:ii'nbsp;nomine lefu Seruatoris noftri,prophanas facile acies diflîpauimus. Quocunlt;înbsp;pedem tulimus,inpraepotenti nomine, vidricibusfemper armis ,viamaperui'nbsp;mus, quia diuino dudu amp; aufpiciis militauimus : hinc mortalium Seruatorejn,nbsp;liinc diuam Genitricem femper nobis adfuifl'e fenfimus. Neq; hodie nobisnbsp;fore credimus, fi cleftis charitatis amp; virtutis veftrae memores elle voluetins*nbsp;Adiutor Deus femper adeftfandè ac ftrenuc dimicantibus. AccedittutuspU'
gnandi modus, cataphradorû equitatus, quim arcis munira: fpeciem, haudl^' cilè expugnari poteft.Cohortes hae funt nobis militum,quae amp; facile regb^bonbsp;ftibus fat efle videanturjinnumeramultitudo cofunditur. Accedunt varianbsp;mentorum ac munitionum genera, quibus illi carent. Præterea in horani Sannbsp;darobechus eu auxiliariis copiis adfuturus eft. Periculum non eft ita niagnid®nbsp;vt timegtis : neque ita paruum vt contemnatis. Retro fine vido hofte cednbsp;re non poflïxmus, quia per bas montium anguftias excrcitus ægrè ducipoi^ nbsp;amp; fi omnis darctur regrediendi copia,re infeda,ac fine folita gloria,redirenddnbsp;licet. Fortifîimis ardua cunda vins, propofita funt. Proinde, quando nouii inbsp;mus ifte labor vobis imminet, quo vniuerfæ Turcarum vires ad extremumnbsp;cidi polTuntjVos pereum Deum,fub cuius nomine militamus, oro amp;obteftö^nbsp;focijjitem per patriam,liberos amp;fortunas veftras, vt dato pugnx figno, italb^nbsp;nue dimicetis,vt diuinas humanasqj iniurias,àfda genre fufccptas,amp; Varo^'^nbsp;fern in primis cladem abunde vlcifcamini. Sandum ibi Regem aniifimusnbsp;pro falute noftra, pro comiflb læfæ fidei piaculo,fe deuouit : Regali viftim^nbsp;uinus furorille defedit. Date (vosquaefo)operam,vtillius manibusopip^reP^^nbsp;nbsp;nbsp; rentetis. Vlcifcendæfuntcæterorummortes,quieopræliooccubuerc.R^^^
dendus femel,ac hodie,metus ifte Turcarumjamp;: ita recidendus, ne amplm^ 4 pulluler : amp; ab hoc immaniflîmx periculo feruitutisvindicandaPannonia,nbsp;perpetuam hodie quietem acgloriam ad vtriufque vitæ felicitatem compainbsp;mus. Extremis itaqut^iribus eft,focij, dimicandum, quando necemtascoamp; ?nbsp;honeftas inuitat, ac variahortaturvtilitas. In vado res eft, amp; in portunau gnbsp;mus:vtcunq; rcs acciderir,bene nobifcum agetur.Si vicerimus,perpetuapanbsp;falus amp; incolumitas,ac nobis immortalitas parietur. Sin occubuerinius,nnbsp;cherrimè moriemur, fempiterna apud fuperos vita funduri. Q^mobrem
(quæfo ) mente pugnemus, vt vincamus ; aut fi res tulerit, honeftiflîme nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j
mur. Accenfi funt admodum Gubernatoris orationejCunélorum animn | ftrenuè dimicadum verbis,ac fuapte natura,fat animati omnes. Ne^^nunu^nbsp;demimpigrè Amurathes Rex contra, in ordines rédigé bat exercitum,nbsp;dis, promiflis, ac iuflibus obfirmabat. Edudæ Turcarura acies,nbsp;ciemefFufx, latus vtrunq; montiumattingebant. VndehaudparumC ri
CieniCllUlïjUlU» VLLUIKJ, HKMIllLHUULLlUgtUdUl.. V uuv nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;-, gj
nis ftuporisincuiTerant.Tertia horadiei figna inferri iubet.Coruinus Colle cornua ad plana demiferatjlongasqi vtrinque vexillationum alas,a
-ocr page 513-DECADIS III. LIBER VIL nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;473
P^otcnderat.In medio Zcchclcmcfororc fracrem,cum quadratoagminecata-^attorum collocarat: in colie, prælidia curribus munitionibusqj obfirmarar.
. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;figno,milites,qui animos corporaque curarant,ardentes, eminus
r *inó pugnam ineunt : demde adauóta,blandicnte Fortuna, vtrinque audacia, ^agno coniinus impetu, congredi coepere. Tribus circiter horis acerrime pu-S'^attiiu,deinde Turcarti acies,a Benedióto Lofoncio,qui in dextro cornu præ-^¦^Jjinclinata.Et à Stepliano Banffi,qui in imiftro erat,ne minus quidem impi-res agebatur,quippe qui BalTcum,Europa; pcrtinaciùs inftanté, mulnspla-cædibusafl'ecerat. Amurathes,nutantes in vtroque cornu fuos confpicatus,nbsp;'alidafubmittit auxilia,præliumqjinftaurar.Vngariamp;; Valachicxpeditiflimie-quitatus,irruentibus denuo T urcis baud parum defatigati, ad cataphraótorumnbsp;Ofdines fc receperunt,qui veluti pro muro ftantcs,maximos quoique hoftiumnbsp;nipetus facile excipiebant. Multi vtrinque cadunt, fed èTurcis longe plures,nbsp;Qüando nee talibus armis, nee eo equorum robore ièie muniunt. Coruinus ànbsp;Colle munitionibus,quas intenderat,proculTurcas obterit,diiripatquc. Quodnbsp;^uutn Amurathes vidifl'et,quantumÊeripotuit,fuas acies colli admouit,fube-gitque,vt irritos ab alto machinarum idus exciperet. Hac igitur arte, munitio-num elufa eil opera. Hoc vbia Coruino intelleótumeft, adfuccurrendumla-borantibus animum adiccit: fuggerit vtriquc cornu fubiidia,nunc voce, nuncnbsp;¦a manu rem agit. Suppeditat feflis auxilium, trepidantibus inclamitat, fugientesnbsp;inordinem reuocat,acerrimc irruentibus occurritmibil exoptimi Imperatorisnbsp;amp; militis officio remittit. Nunc fortes hortatur, amp; laudat : nunc corripit igna-^nbsp;aos,amp; territat: omnibus prarrtö adeft. Quare ita feruetvbique Martis opus, vt^nbsp;cunäafanguinefeeda confpiceres. Amurathes,fubfidia crebra acciri iubet,ne-que fuorum cæde côfternatur, multitudine magna fretus, cui rite pugnare cer-tumerat.Haud dubic fpcrabat,omnino fe hoftem longa fubiidiorü fucceffioncnbsp;defatigaturum, neque fpe fua falfus eft: vnum Vngarorum agmen, quatuornbsp;quinque Turcarum acies,ante lalfare cogebatur, quam fibi fubfidia riiic fucce-derent. Inacie pranfumamp;coenatum, ambulatoriisque cnis refeóta corpora.
Jo Eodie vbique Turcica acies inclinata,fæpe in caftm vfque fugata, fat profpere ab Vngaris pugnatum,magnus Turcarum numerus ca;fus.Chrifi:iani,quamuisnbsp;CO die bello fuperiores eftent,tamen ita obftinatis vtrinq; animis prælium age-batur,vtvtrique aut vincere aut mori omnino decreuerint. Certame adferumnbsp;vfque produ£lum,nox prælium diremit : vtrique fe in caftra recepere, his ani-mis,vtpodero die pugnam inftaurarenc,neutriq; tcrgaverterent,donec ius im-perandi, Marte iudice definiretur : amp; nox infomnis ada, vtraque caftra crebrisnbsp;vigiliarum ftationibus obfita. Infequentem omnes diem folliciti expeiftabant,nbsp;Veluti Martern fuæ vitte mortisque arbitrum adituri : vix dum illuxit,quum v-trinq; inftruiftæ acies adfuere,redintegratur prtelium:fed ab Vngaris,nc co qui- nbsp;4° dem ardore ac robore, quo fuperiore die, pugnatum eft: nemo ex his fuic,quinbsp;extremis pridie viribus non dimicarit. Quadraginta ferè Turcarum milia fu-pcrfuerât,quæ aut in certamen no defeenderant, autlcui prælio luferant. Coruinus tarnen fuos hortatur, ne initam fuperiore die vii^oriam, per defidiam amp;nbsp;ignauiämtercipercnt,pergerent vincere, vt occperintùtcm obfecrare,ne fibinbsp;patriæqj defint: confiderent, pridie qu.àm bene pugnarint,quothoftiura milianbsp;pauciprotriuerint,quoties inclinarintamp; fuderint:præcaucant,ad extremu tur-picer ilia ducant, amp; fudores haftenus effufos, tolerataque pcricula omnia fintnbsp;irrita habituri. Non qui magna occperint, fed qui cpta pulcherrimè termi-narint,hos gloria dignos exiftimari purent. Præponant ante oculos, quæcunq;
° ipfos detrimenta manebunt, fi male dimicarint : in primis varia mords amp; cru-ciatus genera, item feruitutem matronaru liberorumq;, vltima Regni excidia, raptus virginum, humanarum diuinarumque incscftationcs, intàndaqs pia-culaaffirmarc. Hæc omnia vnius dicilabore euitaripoflc,proindc orare ac ob-teftari, per Deum hominumque fidem,vt folita,fe,patriam,libcros,coniugcs amp;nbsp;ffirtimas,virtuteredimant,amp; in perpetuam libertatem cunôta vindicêt. Nihiionbsp;R iij
-ocr page 514-474 ANT. BONFI N II R E R. V N G A R.
fecius Amurathes fuos præmiis pollicitationibus ac minis incendie :vtoinn? perpetijquàm eo die Europa cedere maluerit. Luftrat vtrunq; cornu,amp; gwuinbsp;Emis cunétos didis ad pugnandum hortatur. At vbi collatis vtrinq; fignis cofLnbsp;currêrc, ne minore quidem ferocia impetuq;, quàm fuperiore die pugnatur.nbsp;Chriftianis quàm plurimi, è fauciis in acicm redierc, fufeepta dudum vulner*nbsp;aut morte, aut viôioria curaturi : nihilo tarnen fegnius pugnafle dicuntur : manbsp;gnavbiquecædesoboritur,amp; Vngarorumimpetus nufquam repellipotera'^'nbsp;quos cùm pari pertinaciaTurca: rciieere haudquaquam pofl'ent,artc robutmnbsp;domitumeluderc,expcditiflîmi acrecentes eorum equitatus occpere.Irrue*nbsp;tibus in fe Vngaris,mox terga vertebant,à tergo aliquantifper infequi,amp; m7nbsp;re patiebantur,palantes amp; diffufl fugiebant,feqj latè diffipabant : hi,vcluti atj*nbsp;dente viôtoria pelledi,impenfius infequi,multos in fuga cæderexontràilh/^nbsp;to figno, conglobati difl'ipatos circumuenire ordines, amp; multa cædc confieem*nbsp;incurfu amp; recurfu, Pannonicas lafl'are vires, ingentes conatus eluderc,nbsp;turbatis ordinibus, toto die fine aliqua intermilfione dimicare. Magnanbsp;rorum eadic patrata casdes,amp; Turcæ fuerefupcriores,defatigato vtrinq»nbsp;citu : nox amp; lafiitudo prælium diremit. Vtrique fe in caftra reuocarunt, vig**.nbsp;ftationesqî fummo ftudio in callris habitæ. Qimm ad diem Sabbati perueonbsp;fcnt, neuterq5 cederet, prima kicc pugnaredintegratur. Coruini frater, Va^nbsp;clîorum Præfeâ;us,cû expeditifllmo equitatu primus in aciem prodiit.nbsp;ti funt reliqui Proceres,amp; codem modo ordines inftaurarunt. Reparatonbsp;mine, aliquandiu fpe pari dimicatum,magna vbique ftrages oborta, amp;
^im Vngarorum,qui longo bello defatigati,multisq5 confofli vulneribus,tfi^J^ in acie,ob ipfam paucitatem perftare cogebantur. Zechel,in primo ordinc^nbsp;fiinatiflimè pugnans, è Præfedis Icgionum primus, inter confertiflîmosbo*^nbsp;occubuit.Emcricus Marzalius,Stephanusq; BanffiàTurciscircumuéti,m^^^nbsp;dio trucidantur. Qtmm Amurathes primafigna,quæ in Zechelisagmine^^^nbsp;ftitcranr^iain efl'e capta, amp; cæfo Præfeélo, milites terga vertilTe confpicarÇf. nbsp;externv !ooranes,quæcunque in caftris acies forent,inChriftianosedixit^^nbsp;di,vt paucüs,amp; criduano labore confedos obrucrent. PromulgatecuncR^^jnbsp;edido,vt omnes in hoftesvnàruerent,vtrunque Vngarorum cornu, vbinbsp;laborabant,confefiim obducunt: graue præliuminftaurant, cædunturPr^^^^nbsp;res : à numerofamultitudine ,amp;lagittarumimbribus obruuntur,capiunm^nbsp;gna, amp; in fugam omnes ordines plane vertuntur. At vbi Coruinus fratrem^^nbsp;terfeduin,capta figna nonnulla, amp; verfum in fugam exercitum accepir,nbsp;nuo relidis caftris impedimentisq;,confcenfo fugam equo folus præripitm^^/nbsp;da Regnum tutelapriuaret. Fufos fugatosq; Vngaros, à meridie ad intemp^^^^nbsp;vfque nodem hoftes infequuntur, amp; cædunt : mox à tenebris remorati, m
ftraper nodem rediere. Cæteri qui inacie remanferant Vngarica, caftm cumuenerant: in quibus quicquid calonum fuit amp; lixarum, item efledariof*^nbsp;accenforum, fauciæq; turbæ, quamuis ad mortem vfque certalfent, nequ^ .nbsp;ftem admitterent,quoufque minimafagittatclumq; fuperfuit, advnummmnbsp;omnes trucidati funtiÂffllusque in caftris Vngarus eftagnitus, quemtria^nbsp;tuôrve Turcarum cadauera non attingerent. Amurathes, ne maximafuo^^j,^^nbsp;cædes extaret,nobilium continuo fepeiiri,gregariorumvcrö militum corp^.^nbsp;in profluentem proiici ftatim edixit. Quare Schithnizæ fluminis accolai j anbsp;cius pifeibus abftinuere. In faxorummorcm campus adhucoftibusopertws^nbsp;terra coli citra crebram armorum inuentionem,vllo pado ncquit.Locus,^^nbsp;figni clade,illuftris eft habitus. Quamuis Turcæ cruentiflîmavidohaceinbsp;fufis fugatisq; hoftibus, eorum tarnen cædes multo maior, quàm V ngaro^^nbsp;(^ippc quumTurcarû quatuor amp; triginta hominum milia,Chriftianoru^nbsp;tùm odo milia cæfa,referuntur.Vniuerfahîc Pannoniæ nobilitas occubm'^'j^^jnbsp;hicEmerici duo,Ladiflaus,Thomas Zeech,Ffancifcus Banus,Ioannesnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j
Coruini è forore frater, Benedidus Lofiôncius, Stephanus BanffiEpik'^^^ Coronenfis Legatus apoftolicus,Georgius Chiach,amp;: Robertus Char,inï^^^
-ocr page 515-DECADIS 111. LIBER VII. 475 ^üc Proceres,ac nobiles oppeticre. Multi capti, amp; ante Amurathcm pofteronbsp;] ex edidlo obtruncati. loannes Corothna quoq; captus eft,in Afiamqs tranß-^^uSjByrfa: feruitiutn fetneftre perpcfltiSjinoxÆgeum, Creticum,Ionium, A-^daticumque pelagus emenfus, per Dalmatian! in Pannonias fe recepit. Olt;ftonbsp;* legate rum milia in hoc bello cæfa,Corinthiis Amurathes ecdemmefefigni-^cauit.Ex his qui euaferant,quicunqueper Illyncumeffugere,pcr Dalmatiamnbsp;^^columes redicrunt : qui per Rafciam, qua vénérant, rcuerti contendere, ficnbsp;t'feftam vbique latrociniis prouinciam inuencre, vt pauci euafcrint, qui autnbsp;, ^poliati aut cæfi non ftierint. Coruinus,quem expeditiflimum aufugifle dixi-® ^usjinfeftam ac variani fortunam inuenit,dies tres cquo inuedus, per auia lo-^aiter facit,cibi amp; potttsexpers ; quarto,inciditin duoslatroncs,dimiftb dudîînbsp;^quo,qui præ nimio labore defecerat. C^m eftet inermis, fe fpoliandum de-
: direptis veftibus, ex aurea cruce, quæ è viri collo pendebat, inter latrones oborta contentio : dum ialutis viam circumlpicit, promptum fibi latronis gla-*^'un!intuetur,quo mox raptc,iitigantes adoritur,alterum lethali vulncre con-^citjconculcatqj: alterumpetens,infugam vertit. Hac igiturcrucis occafionc,nbsp;fanàinimus,fe a rapina morteqj redemit.Q^od baud ab re diuina benigni-faâ:um,vt qui pro cruce affixi Seruatoris nomine dimicaret,crucis quoquenbsp;^Uxilio liberaretur.Vltràprogrcftus,acitinere,fiti,inediaq; cofeôtus,quinto dienbsp;P^ftorem offendit, qui audita Vngarorû fuga, fpe prædx late vagabatur: in pri-^oambo cogreftuconftitereipaftorprofpeaa Coruini vultusmaieftate (que-^dniodum de latronibus Scipione legimus) ab iniuriaremoratur. Coruinusnbsp;H'^oque fame iam abfumptus, hune nequaquam audet adoriri. Mox confalu-^itione primiim conciliati,ftnefufpicione,mutua inter fe verba conferunt. Al-^^h^onime diuinæ charitatis præfationc,panem exorat; nomen amp; cafum alternbsp;percontatur. Audita viri fortuna paftor, commiferationc percitus, amp; promiftîsnbsp;oneratus, Coruinum in proximam cafam ducit: panem cumeepis, amp;: aquamnbsp;apponithofpiti : qui in iucundafæpe miferiæ memoria, nunquam lagtiùs (c,nbsp;quàm ibi cnafle, affirmauit. Hinc ad Sinderouiam à paftore dudus eft. Vbinbsp;poftquâ id Defpotes accepit,eius imperio, à Præfedo arcis capitur. Beneficio-rutnille immemor, perpétuaingratitudinis nota fugillatur. Dies aliquot de li-^nbsp;beratione ibi agitatum, contientum tarnen inter eos, vt ea Gubernator condi-tione dimitteretur,vti Matthias eius filius,Defpotis ^natam,Comitis Ciliæ ne-pteitijVxorcm duceret. Etvtconuentavtrinque tutius prxftarentur, Ladiflausnbsp;literCoruinifilius daretur obfes. Proinde Gubernator, dato obfide, dimitti-^tir. In Seruatoris igitur noftri natalibus poftliminio reuerfus, in non paruanbsp;I'rocerum nobiliumqj frequentia, ad Segedinum recipitur. Certatim falutemnbsp;incolumitatemq} omnes congratulantur,triftemcofolantur,amp; bene fperareiu-bent : fat eis cum fortuna bene adum dicere,fi Gubernatorem receperint. Mi-nbsp;nbsp;nbsp;
litum adhuc copiam,nequc ex indigcnis,ncc externis defuturam : talem fe du-cetn nufquam gentium,fi amififlent,repcrturos.Nihil hinc V ngaricae genti tur-pitudinis accidifle, quando ad vnum omnes ftrenue pugnarint, cruentiflimam lichrymabilem^; hoftibus vidoriam reliquerintmemiffAn fuorum inuentum,nbsp;jui non pulcherrimeoccubuerit. Triduo fine intermiftione pugnatum,amp;anbsp;pancis aduerfus innumeram multitudinem, quatuor amp; tnginta milia ex hoftibus cecidifle, ex Vngaris vix odo defiderati : paulo meliorem rede iudicanti-büs,ac non iniqua petentibus,vidoriam optaripofle.Demum omnes eum im-penfius exorare,vt fe fibi, patriae, Chriftianxque Reipublicae feruare niterctur,nbsp;i'euocaret animum amp; obfirmaret. Quod fi fecerit,perbreui ipfum, amp; Turcani,-
° ^Defpotemmeritis vtrunque pccnis aftcdurum,cæteraque profpere ceffu-^^1. Coruinus Procerum confolationibus haud parum confirmatus cft. Au^c-bat fibi animü, quöd multo plures ex eo bello reduces quotidie videret, quam Ipetare hccret.Nam quicunq; ante Tureas in Illyricum aufugcre,rcdiere iiico-lüinesiquinetiamad viginti milia palTuum, Sandarobechum cum auxiliaribuSnbsp;copiis occurretem,in itiner e offenderc, cuius occurfu dudu^ tuto fefc in Uly
R. iiij
-ocr page 516-47^ ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R.
ricum rcceperc. Curatis corporibus, nbsp;inftauracis viribus,multo acrius
uini animum Defpotis ingrantudo,quàmTurci odia,exercebat:captiuicatis^ iurias tolerare nô poterat. Quare coado repentè exercitu,ad Defpotis opp nbsp;quæ à Sigifmundo quondam dono acceperat,proficifcitur : vicos incendit,''nbsp;liât agros,oppidavi capit,ac breui tandem expedirione,quæcunque inVng^*^nbsp;Defpoti parebant, in ditionem fuam accepit : mox Raiciam adorituro Dnbsp;tis oratores occurr ut,qui Ladiilaum obiidem,ac bene donatum vitro reddun^nbsp;fupplices pacempetunt. Gubernatore tandem ab Optimatibusexorato,p^nbsp;Defpoti data, remiffæ penitus iniuriæ inimicitiæque : pacatis deinde rebusnbsp;Vngariam reuertitur. Nunquam fortem virumfortuna quiefeere patitur,nbsp;indies vexât amp;c exercer, neimpunèlaudibus amp;immortalitate decoret.
1448. mnia Salutis quadringentelimo quadragelimoodauo fupramillefimû,amp;q'^^^ to gubernationis anno gefta funt. Nono autem,Turcarum iterum belluiunbsp;ariit. Amurathes enim, quum à Georgio Defpote dimifl'um elle Coruinuina^nbsp;cepilfet,cuius captiuitate nihil erat antiquius,in eu nimis excaduit : prxrept^Jjnbsp;voti fui fpem efl'e fenferat Coruini liberatione, indignabatur acerrimè, quunbsp;pro rellituto Regno,captiuo dono dato,cumulatiirimas fibigratiasnonretul^^nbsp;fct. Proindc, quod tantioccafionem beneficij contempliflet, ingratitudin*^^^nbsp;eo pnas exigere conftituit.Frigibechum Præfedum trium legionuin,in^^ pnbsp;feiæ fines immittit,Chryfonicum oppidum ad Morauam amnem fîtum,amp;§f^nbsp;ui olim bcllo dirutum, inftaurare iubet:atquc hinc Defpotis regionem inip^nbsp; tcre,vall:are agros, amp; latè igni ferroque grall'ari præcipit, vt exin côtempta^?*^^nbsp; tificationis pnas luat. Frigibechus mandata facit, in primis coada magnatnbsp;finitimis cementariorum artificumque manu,adMorauamoppidumref^^nbsp;interim inhiber miurias, bellum diflimulat, ne Rafciani fibi impedimentnbsp;rcnt:idaggere,fofla, vallo muroque circummuniuit : atque vbieoperuen^^'nbsp;eftjVt impofito facile præfidio, per fe maximum quenque lioftis impetump^^nbsp;peti polît, prouinciam Defpotis incurfat, diripit, amp;latilfimèpopulatur. At*nbsp;inopinato malo confternatus,quid potilTimum facere t,haud facile fuccurreba'nbsp;Turcam fibi citra fcelusnefarium,amp;: ingens fuummalum,conciliarenon pu^^^nbsp;rat. Si refiftendumelTecenferet, Coruini opem, cuius amicitiam ex captiuù^^^nbsp;læfcrat, omnino defperabat.Et quorfum ipfe confugeret,non veniebarint^*nbsp;tem.Cæterùmmalebat omnia pcrpeti,quàm immitilïimam Turcxferuituti'nbsp;Poftremo adGubernatoris opem confugit:qücm fupplex,non fine fumma''^nbsp;recundia,exorauit. Auxilia Gubernator haudinuitus promifit,quum vlcifc^^nbsp;dæ proximæ cladis gratia, tum re pullulante : quandoquidem plane cerneb^nbsp;occupatafuperiore Myfia,Turcam pro foribus ac ædibusPanonumUatimi*?^nbsp;fultaturum.Itaq; comparato mox exercitu,nonfine decent! apparatu,in
nbsp; am,quam Rafciam dicunt,dcfccndit.Reipublicægratia,fadusimmcmorin^|j
riarum, non per Legatos amp;Prçfedos auxilia mifit:fedipfe, dudu aufpicüsq^ fuis expeditionem hanc accepit. Ad Synderouiam Danubium traiecit.Rafc^nbsp;ingrefirus,Defpotis cojiiis fuacallra compleuit. Iter die noduque fieri cpt^nbsp;ell,vt incautumhofteniadorirentur. Quarto dieTurcis appropinquant-C^*^nbsp;Chryfonici agrum attigilTent, continuo illuxit : obortæ funt inter vtrofque?.nbsp;airolct,nubes, quæ vitro citroque profpedum inhibèrent. Refolutis fubindcnbsp;foie nubibus, armatæ in confpedu hollis acies emicuere, amp; coruinafignalo^nbsp;giùs agnofeuntur.Conllernantur illico Turcarum animi repentmo ac inopt^^nbsp;to Chrillianorum aduentu : amp; quum fuis Coruinumceruicibusinftarecctn^nbsp;rent,ita exanimati funt, vt non de inftruenda acie, difponendis llationibus,nbsp;conierenda manu, fed de fuga tantum omnes cogitarcnt : quare fufeitato monbsp;tumultu, fugam cundi retro capiunt. Expeditilfimushos equitatus infequit^nbsp;multos in fuga cædit,capitque.Infiat à tergo pro viribus, amp; ad nodemvfqs tnbsp;gientibus,fuccurrentem infequutus,cædem continuatâlli moxinfyluas ellu gt;gt;nbsp;dclituerût, arque haud facile vitra impeti potuere. Cataphradorum equitat^nbsp;præ graui armatura, lento gradu fubfequutus efl : ne quid forte maliab ho
-ocr page 517-bECADIS Tit. LIBER VÎi. 4/7 tociîs quipræccflerâtjinferrctur.Nifi cædem nox ipfa intercepifletjihuko major clades patrata foret. Frigibechus cum magnanobiliumturbacaptus. Cor-uinus vidoria potitus, Budinüm Bulgariæ mctropolim venir,quæ ad Danubi-JJtnfKaeft:vrbem belli caufas crebro ferentem, fuccêdit.Mox perRafeiamre-troceflit, amp; captiuis Defpoti dono datis, ouans Budamrediit. Póft vbi reuer-JJis cft in Regnum j Boemorum follicitudine vexari cpit, quiTranfdanubia-namiegioncmeredis in plerifque locis pra:fidiis,amp;: occupatis oppidis,latroci-ujis infeftam plane reddiderant. Et quamuis antea iftorum audaciam fæpc re-prefleritjnunquam tarnen domitare potuerat. Obftiterat huic profeótó rei nonnbsp;JJJediocris quorundam optimatum inuidia, qui excrefeentem quotidie, præternbsp;omnium opinionem, viri gloriam ægrè ferentes, vt Coruinæ virtuti negotiumnbsp;ftcefferentjclàm latrocinantium Boemorum audaciam tuebatur. Ad remorannbsp;lamnominis acceflionem,hos ad bellum follicitabant: quorum facinora,propter externa grauiflîmaque bella, quæ cum Turcis geftafunt, Gubernator diunbsp;lane diffimularat: nunc adauótam, præ viri patientia, aut coercere admodum,nbsp;äutprorfus extirpate,decernit.Quare anno quadringeteftmo quinquagefîmo- 14 isnbsp;primo fupra millefimu, coado tumultuario exercitu, amp; euocato vndiq; grega-rJO quoq; milite,rufticaq; turba,loannem Gifcram,haud procul à Lofoneix) opnbsp;pido, facinoroforum omniu principem, in primis adoritur, qui ad Diui Regis
® Stephani fanum,præfidium olim erexerat,aggere ac vallo cinxerat,multo mili-'^variaqs munitione complerat.Gifcrafortè tuncaberat,quû fuum præfidium ^cerriraèàGubcrnatore oppugnari fenferat: cladcftinis focios admonet inter-Jitinciis, vt pro fe quifque locum fortiflimè tueantur, donee ipfe cum auxiliis nbsp;Propediem aduenerit. lam Coruinus prælidiumtam acri oppugnatione vexa-^ât, vt indies deditio fperarctur, qum Gifcra, coaftis in fuperioribus Vngariænbsp;partibus auxiliis,amp; ingentiexercitu,præftô adfuit. Multinanq; Proceres,adla-befaftandam Gubernatoris magnanimitate, copias gratuité dederant, amp; cumnbsp;aliis Optimatibusconiurarant, qui in Coruinicaftris erât,vtprælium detreda-rent,amp; vt elatum eius animûfaciliùs attenuarêt/e vitro vinci paterentiR.Nun-quam defuicvirtuti liuor. Inita coniuratorum confilia, è fentpntia fucceflercinbsp;Nam quum acies inftrudæ vtrinq; conftitiflent, ac nondum pugnæ ftgna datanbsp;forent,ecce excompofitononnulla coniuratorum agmma,vt honeftiùs à Cor-oino deficiant, fîmulato metu, in fugam fe præripiunt, Irruunt data oceafionenbsp;ooemi,amp; defertum Gubernatoris agmen,collatis fignis inuadût. Coruinus in-telleftafuorum perfidia,quum fe obliftere haudquaquam pofte cerneret, cumnbsp;Jmstergavertit:amp; quamuis à tergo acer inftarethoftis,inproxima tarnen oppi-oa incolumem fe recepit.Stephanus Pelufieniis,qui in prçftdii obfidioneàful-plmrea machinalethali vulnere læfus obiit,pridie quàm moreretur, côiuratio-tiemconfeifuseft. Multi ex optimatibus in eo bello cæfî,in primisqueloannes
40 Compolthij,cui de Nana cognomeneft : item LadiflausHederuaraepifeopus nbsp;nbsp;*
Agrienfis,quum claudus eflet,ibi captusyin hoftis deditionem venir. Gifcra ca mis impedimentisque potitus,veluti inßgni vidoria tune clatus, ad Gede oppidum caftra mouit,vbi Lorandi filij dominabatur. Seilt;juumoppidani fortif-«me fe tuerentur,fpe fuafruftratus, Agriam proficifcitur:ratus ob Epifeopi ca-ptiiutatem, Præfedum arcis deditionem continuo cfle faâ:urum. Sed longe a-Jter arque fperarat, eucnitmam quamuis Epifeopus in confpcdum addudus#nbsp;J ræfeftum fuum arcem Gifcræ dedere iuberet,preces adiieeret, ac deinde in-terminaretur,ille tarnen, cætenqs prælxdiarij, quum omnes nobili V ngaroruranbsp;genere nati forent,ne quam nobilitati perpetuamnotam inurerent,grauiq5 de-
Jo trimêto Regnum afficerent, publicam vnius miferiæ vtilitatem prætulere,irri-tosqj Gifcræ conatus effecerunt. Iniquiflimo proditionem illam Coruinus a-mmo tulerat,amp; neinultam Boemorû audaciam prætermitteret, exercitû reparut. Veteranas legiones, quas in mferiorib. Vngariæ partibusaduerfusTurca-rumincurfus collocarat,acciri iubet:moxinftaurato exfideliflimis copiis exer-^Jtu,in Giferam iterum caftra mouenpræfîdiavariaj quæ ad templum Saag (vt
-ocr page 518-47« ANT. B O N F I N 11 RE R. VNGAR.
aiunt) Ipolo fluuio proximum, amp; in monte Galcliurentcm ad Roihanum, See-pufiumque oppidum, olim erexerat, grauiffima haec obfidione vexauit, vt quàm primùmdeditionem fîbi facerent, adegit. Expugnatis his, delecisq; prac-fidiis, temporarium aliud caftellum adoritur,quodinvalle quamD erechen apnbsp;pellantjGifcra olim fecerat, cum validoque præfidio V algatham Boemum ini-pofuerat. Id vallo amp; aggere, praeterea omnium munitionum genere obfirma-turn, vt militi parceret, non manu, fed arte expugnandum effecenfuit. Invallcnbsp;nanque fitum eft,quam fluuius paruus influit. Paulo infra, vallem alto aggetcnbsp;obftruitjVtremorato amne,reftagnantibusque aquis,cafl:ellum obrueretur.Iænbsp;itum haudquaquam confilium hominem fruftraturmam quum praefidianj milites fefe indies ab cxcrefcentibus aquis obrutum iri cerneret, vfque adeo pr^'nbsp;fenti morte perterriti funt,vt corporum,fortunarum y amp;£. caftelli denique dedi-tionem fupplices fecerint. Ad Zolium repente profeótus, malorum omniumnbsp;officinam, afylumque latronum, ciuitatem continuo fuccendit, arcem arnuJ)nbsp;commeatibus,præfidio, bellicisq; machinis communiuit, Expugnatis demumnbsp;his Boemorum afylis,in Gifcram caftra mouet,hominem vfquequaq; infequi-turiarmorum denique vi,fic vexat exercetque, vt pacemis precario irnpeirm«nbsp;cogeretur. Prxterealongam Giferç vexationem,alia quoque bella ab aliisnbsp;emis in Vngaria pullulabant:qui inita fimul focietate, quamfraternacharimt^nbsp;fanxerant, amp; fe mutuo hinc Fratres appellarant, multalatrocimorumgratm'^nbsp;Vngaria iam caftella erexerant,quae militibus amp; munitionibus obfirmarant,^nbsp;longe latequegraflati, rapinis amp; latrociniis viótitabant. VlteriorernVngariam)nbsp;% quae ad Boemiam Poloniamque fpeótat, fie infeftam reddidere, vtnemo tutuSnbsp;ibi terram incoleret,aut iliac iter faceret:quin amp; adaudlis hi viribus,vicosdiopnbsp;pida multa,in ditionem fuam afleruerant. Praeter hos, amp; alij vim impudentiquot;nbsp;exercebant,vtputa Petrus Comoromucius, qui Liptouienfemfibi Cornitatumnbsp;occuparat : Pancratius,Vngaricagente natus,Thurocium dominatumvfuipa'nbsp;uit.Ouar infuper,Berechum amp; Strechen oppidum cepit: Regionemis omnemnbsp;cædibus ôôrapinisinfeftamfecit. Mutuis ifti fefe odijs ac praeliis impetebant,nbsp;mutuis quoque rapinis vtebantur. Sed ad Fratres redeamus. Facinorofumô^nbsp;ignobile hoc erat genus hominum,è gregario tantum milite cóflatuni,cuipa^'nbsp;tim caftella étant, quç viceperant,partim quænuper erexerant.Monachotün-' tu feFratres appellabant,ferinistamenmoribus vtebantur. Quippe quibusnbsp;aliud placere vidcbatur,quam raptu vitam duccre,vaftare agros, late popular»nbsp;caedes paflim ageremihil æquifandique dignofeere. Duces crearant,quibus'nbsp;agendis latrociniis rite parèrent,amp; quicunque apud eos maiori facinorumg^nbsp;uitate claruerät,hi potiorcs habiti.Finitimas igitur regiones, cæ dibits, flamm'^nbsp;amp; populationibus infeftabant. Vexabant omnia, amp; aut ad pendenda ftipendi^»
nbsp;nbsp;aut ad emigrandum colonos adegeraht.Gubernator comporta Optimacuia^5
uidia, qui fuperiores Vngariae orasincolebant,apropugnandiseorum oppm* inhibendisque iniuriis, animum aliquantulum auertit, Sä vt per fe quandoqu^nbsp;refipifeerent, proprio amp; alieno facinore vexari punirique permifit. Sed quumnbsp;dehisfatis haftenus dfeftumfit, ad pofthumumreuertamur, ne VngariciR^g'^nbsp;immemoresjhiftoriam deprauemus. Quanquamab Vngaris aeque ac Boemi^,nbsp;abnegante hadenus Cxfare, Ladiflaus repeteretur, ad duodccimum jnbsp;annum res prorogataeft. Qu.um rumor eflet, Cæfarem in Italiamfufeipienbsp;Coronae gratia profedurum, antequam iter iniret, ab vtrifque vel honeftini®nbsp;quidemlegationibus follicitatur, vt Regem redderet. Qmnetiä Auftrales punbsp;ambitione Ducefuum poftulant.Boemi,huncimperiofiùsexpofcences,qnunbsp;iuxtà fibi atque cæteris negaretur,propediem comitia Regalia interminant »nbsp;vbi de alio Rege eligendo fe aduros elfe profitentur.Cæfar ad hos cenfuit^^^nbsp;tendos efib Legatos, quibus Syluius Æneas, imperatoris fecretarius, adicnbsp;eft.Quum Fraga: conuentus,faeuiente pcftilentia,non poflet haberi,à GeoSnbsp;Pogicbrachio in Bunfthauiam tranflatus, ibiqj frequentiflimus eft habituSnbsp;umÆneam,Procopio collega interprété,ibi ornate amp; compofitè
-ocr page 519-D È C A D I S ill. L î B È R V i î. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;47^
fuiflelegimus. Cuius oratione fedati funtBoemorum animi, atque cis pcrfua-UffljVtlmperatoris reditum expeôtarent,qui Ladiflaumitineris honeiladi gra-^la/ecurndudurum elîe dicebat.EtreuerlùmPius tani Boemis quam Vngaris ¦^uftralibus^ fe regem redditurum pollicebatur. Caufæ ad perfuadcndû opti-iiæfutitaddudæ : inprimis deducendi Regis pompa, impendiofus Regiæ ap-^nbsp;paratus, ingens fumptus, ærarij inopiaj exiguavedigalia, infuper quàmgrauenbsp;ac niolellum de, è collata ftipe infanos fumptus edere: item intempeftiuaRe^nbsp;gis reftitutio,quippe quæ nil aliud,quàm difeordiatum feminarium elfe poteft:nbsp;liüunc Rex reddatur,gubernationis impos,alienæ curæ committeturzquicun-quceum rexeritjinuidiofus is dominus habebitur. Hinc quum c Boemis multinbsp;hoc honore dignoscenfeant,lifortirinonpoterunt,ægrc ferent.Frederici gunbsp;betnationemcontétiones bas dirimere. His igitur cauüs Boemi nonfolùm ic-^nbsp;dati, fed milTis Oratoribus, Cæfari gratias egerunt, quod cæteris prætcrantur:nbsp;^^eâaeuros fe faullumfelicemquc vtriufque reditum, promittunt. Quineti-amad honeftandam profedtionem Cçfaris,eximiamnobiliumiuuctutemmit-tuiït.Vngari quoque amp; Auftrales, Imperatoris reditum expeélare iuflîjac intérim exorati, vt folita Regnum diligentia gubernarent. Barbaram Imperatri-«m catenipeftate Græci dicm obiiffe ferunt, indomitæ libidinis muliercmjnbsp;inter adultérés publiée vitamduxit,proftitutoquepudore, viros fæpius penbsp;^ihjquam peteretur. Quum ab omni religione dell:itutaforet,fuperos ac infe-^oseüenegabat ; religiofas ancillas, ieiuniis,aiit orationi, rebusque diuinisnbsp;intentas, grauiùs increpabat, nullis alTeuerans moleftiis ac inedia corpus efl'énbsp;niacerâdum: iiumo laute pafcendum,iii deliciis amp; voluptatibus alendû,amp;: poft 9nbsp;iiaortem, quum nihil fuperßt, nullam Dcorumanimorumque curam efl'e fub-eundam.Boemi profanæ tamé Barbaræ corpus, Pragam tulere-.elatoque folen-niftinere,interRegum monumentacondiderunt. Compolitis Cæfar Boe-inorummotibusjamp;reclamantibus Vngaris Auftralibusque, limul cum Ladif-laoRege,ac honeftiffimo Germanorum Principumequitatu,in Italiam^oten-dit:Roniamque profedus,a Nicolao Qmnto Pontifice maximo, Auguftali dia-demateritècoronatur. HincNeapolimprogrefl'us, LconoramAlphonfi Regisnbsp;neptcm,amp; Eduardi Lulitaniæ Regis filiam, præftantiflîmis moribus, ac faufto'nbsp;gencre præcellentem, vxorem duxit. In hoc itinere, Ladiflaus puer, quum fenbsp;luis populis abnegari ægrè ferret, inieäta fufpicione, pædagogiéjj côlîlio fugamnbsp;inolitur:quum c lentcntia res minime fuccederet,reielt;ftacft in pçdagogum culnbsp;paAperpctuo is carcerc cruciatur. Auftrales interea, audtore Vlrico Eyzinger,nbsp;abhnperatoredeficiunt:fufcitatot]ue tumultu, omnes prouinciæ magiftratus,nbsp;n Cefare inftitutos,vi deiiciuntiduodecim viros creant,qui prouinciam guber-nent : fummam rerum Eyzinghero tradunt. In focictatem Vlricum Ciliæ Co-mitein admittunt, è finitimis auxilia cogunt, quo facihùs Impcratorem perti- nbsp;lnaciùsagentem,ad reddendum fibi Ducem impellant.Interea ex Italia Cæfarnbsp;neuertitur, cui quàm primùm Auftralium Oratorcs occurrere, Ladiflaum cx-pofcunt,atquercddererecufanti,bellum indicunt: poftulata nonreiicit,fedre-ponfa Cæfar diftert, vt longa mora conatus leues eluda^Æontràilli moræ impatientes abeun.t.Prouinciales,intelle(fta Cæfaris pertinacia,armafumunt,Ne-®polimque,quam Ciuitatem Nouam appellant,infeftis petunt fignis:primo vr-nem aduentu adoriuntur,pro portis pugna confeftim inita,vbi magna tormen-ta bellica temere infultantium ftragem patrarünt. Moxvbi erumpentibus exnbsp;yrbe Cæfarianis iam cominus pugnari cptum eft, lie ab hoftibus cæfi ac re-*cftifunt,vt parum abfucrit,quin vrbem, quum vnà commixti forent, illi cape-îc tentivnius tantum militis virtute fetuata eft, cui Andreæ Paumkirchernoraerinbsp;^¦nt,quippc qui,donecà fugiêtibus porta occluderetur, hoftilem impetum au-nacicr pro mnibus in ponte fuftinuit, amp; ob feruatam virtute fua ciuitatemnbsp;^lultis à Cæfare honoribus exornatus eft. Quum fe Cæfariani intra mnia re-^epiffent, hi grauiflimaeos oblidione circumueniunt, muros interdiu noétuqjnbsp;Hnatiunt. E Boemis Henricus Rofenfis aderat,qui eumduccntis equitibuSy
-ocr page 520-4S0 ANT. B O N F I N I Ï R E R. V N G A R. odingentisq; pcditibus validiffimis adueneratsnodumVngari vénérant,quuinbsp;induciarum tempus nondum foret cxaólumzquare duodecim hominum miH^nbsp;in caftris crane. Interea Georgius Pogiebrachius qui Cxfaris in Boemiapaf'nbsp;tibus fauebat, magnaque fide ac obferuantia eum profcquebatur, excrciwinbsp;mox fedecim milium hominum, vt Augufto fuccurreret, comparauit, aci^^nbsp;ingrelTus,audita concordia, retro ceflitânRofenfiumq; agrum copias conuet'nbsp;titjincendit vicos, amp;cunótalatè populatur. Caroli Badenlis Marchionisnbsp;iunt, SigifmundiqueSalsburgenfis metropoliræ interuentu,pax fada.nbsp;laus, è Cæfarea manu Auftralibus reftitutus, qui duce potiti, nonnulla dein^5nbsp;pada abnegarût: nam quum ex pado ilatutû cifetjVt ad tertiû idus Noucnibr*-Viennæ conuentus liaberetur,vbi præfentibus Ladiflaicognatis,iteni Vngai*^nbsp;Sc Boemis de pueri gubernatore decerneretur:interea Vicnnamnon adirer, lOnbsp;poteftate Comitis Cilix teneretur, nihil ex propria audoritate, ante decretui^nbsp;Conuentus,gerereturmihil ex his Auftrales præftiterc. contra verb puer dirrtii'nbsp;fus, poftero die Viennam ingrefl'us, cum fauftis acclamationibusnbsp;pompa omnium ordinum exceptus eftûbiqueeueftigio in vrbe inagiftratusAnbsp;in totaprouincia præfcduras inftituit: pontificatus, facra munerajproûio^^nbsp;amicorum arbitratu diftribuit curiam ad regni fpeciem reuocauit. Aduen^tquot;nbsp;continuo Vngari,in primisq; Coruinus Gubernator,qucmhoneftiflimusPt^pnbsp;cerum nobihumque ordo fequebatur,vt fuoRegi nuperrimè reftitiitü,débité*nbsp;honores,legitimaque obfequiaperfoluerent: confluxereè Boemia,Morauis^nbsp;Slefîtis fpedatiflima Regulorum amp; nobilium multitudo: Legati populoruni)^nbsp;% Varij magiftratuSjCÔgratulationis officio commoti.Frequentiffiinus igiturvt^'nbsp;ufque Regni, Auftraliumque conuentus,Viennæ efthabitus : vbiadprxftit^'nbsp;tumquoquediem lAuguflalcs Legati adfuere,Lodouicus Bauariæ,amp;Guibf'nbsp;mus Saxoniæ Duces, Albertus Brandeburgenfîs, Carolus Badenfis, præter^nbsp;multi è Germania Principes Antiftitesque. Primus in concilio locus CoruffiOnbsp;datas ^oft Regem,qui Regalibus excultus infîgnibus præfidebat.lnprimis^'^/nbsp;guflales Oratores auditi, amp; iniquis vfquc adeo animis, perinde atqueßnbsp;vt Pius Æneas qui adfuit, memoriæ tradidit, à vidoxibusaudirentur. EoruUinbsp;cxpoftulationes,de padis conditionibusque pacis,quas ipfi contempferant,^'nbsp;gré ab auditoribus exceptæ. A Comité his Ciliæ refponfum eft, cuius arbitn^nbsp;omnia gerebantur: vidorcm nec legibus,nec padis obligari poffe : iusinMa'^'nbsp;tis potellate confifterc : nullam in carcerc obligationemlcgitimamlicereßr^nbsp;conditiones pacis Ladiflai gratiaRegis initas,qui iniquo tôt annoscarcereo^nbsp;dudus eft,haudquaquam valere,immo fccundùmius amp; fas irritas haben opo^'nbsp;tere. Proinde repulfa Auguftalibusdata, Quinetiam Nicolaus CardinaliSjP'^nbsp;gatus Pontificius,componendæ pacis gratia miffius, quum de concordiaagr^®
Il
nbsp; occpifiet,illicô reiedus eft. SedvbiadRegnorumamp;prouinciariimcongf^^j
tulationem difpofîtionemque deuentum eft,loannes Coruinus,quiiani anfl^ odo,decreto Patrum, Vngariamgubernarat, ftrenueqj à cundispericuHsP^^nbsp;ne protexerat,quum fuageftarumrerum gloria,omnium in fe Principumo^^^^nbsp;los cóuertiflet,primt»obfequium,compofitis verbis, Yngarorumnomin^ûnbsp;tulit, vltroqj Gubernationismunere feabdicauit. His enim verbisnbsp;fuifle dicunt: Apparuifti tandem falutare nobis aftrum,amp; poft varias longasQnbsp;procellas,exortu tuo, nos ê medio naufragioomneseripuifti. Ne minore qi^^nbsp;dem defiderio te diu expedauimus, quàm publicum Maiores noftri SeruaWnbsp;rem, ad inferos anhelaffie traduntur. Et quum interdida per fe defideria ve 1nbsp;mentiiis incendantur, quanto magis nobis abnegabaris à Cæfare, eo ardennbsp;te Principem dominumque noftrum, precario, vi, largitionibus amp; armis repnbsp;tere cogebamur.Etni bello tandem Cæfarea pertinaciavida foret, adhiCnbsp;ftoac falutarite duccamp;moderatorenoftro careremus. Agnouerutouesp^^nbsp;rem fuum,amp;reftitutumaeveluti poftliminio reuerfum femper audiét.nbsp;um nonmercenarium,fcdlegitimum,fidum,amp;vitam pro fuis ouibus, po*^^^nbsp;te re, deponere minime recufantem,intelligunt. Proinde reftitutioni
It
D E C A D I S î 1L LIBER VIL 481
fauftiflîmCjimnio faluti noftræ,ex corde hune vniüerfi congratulamur. Quango nullum nos cæteræq; genres, quæ tuæ ditioni parentjociû fentire potuimus, donee tuo duclii aufpiciisq; régi cpimusjvcruniqs dominum recuperauimus.nbsp;Salueigitur Rex Vngariæ^ciuium Dux Auftralium, bellicofæq; Boemiæ Phn-ceps potentiirime;falue fpes hominum amp; fàlus^humanæq; deliciæ:falue totgennbsp;tiumamp; Regnorum pacator vniccjfauflus aefelix fithic tuus aduentns, ô^refti-tutioperpetuôfalutaris. Sicque Saluator lefus optimusmaximus,te femperin-columemnobis efficiat : ne Regalibus procellis quotidie fluôtuemus. Te nonnbsp;tame facro noftrotû Regum genere datum, quàm è clo demiflum credimus.nbsp;fi marris tuæ picntiflîmæ originem intuemur,quatuor,inter maiorum çiusftemnbsp;^ata,Imperatores Romanos recenfemus : fi paterna, quinque domus Auftriænbsp;Auguftos edidit. Humano genere, altiùs haudquaquam oriri potuifti» Magna,^nbsp;fiint profcótö hæCjfed quæ in te omnes intenti cernimus amp; aufpicamur,nimirunbsp;^ülto maiora: diuinum ingenium, intempefliuafapientia, ingenita probitas,nbsp;Regalis obferuantia,decus:non arte parta,fed à Natura tradita.Plures in teCæ-taresAuguftos intuemur : te cleftem angelum internunciumque adfalu-tçm populorum à Deo miflum efle credimus, quem fandum amp;: immaculatum,,nbsp;Ptis diuinitatis quàm mortalitatis habentem, haudtemere reputamus. Proin-10nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;regendumnatus cs,tuorum Regnorum curam forti animo cape^
compafeuæ tuæ ones, ad paftorem te conuenimus, vt lupos ouilia tua die
^oduque luftrantes,audader abigas,nos fida amp; perpétuapollicemur obfequia, ^tdia,vires,fortunas. Item Humana amp; ditiina omnia tibi ofterimus, tuum ob- fnbsp;^Jnanius imperiü,vt dido cclerius tua iulTa præftemus. Nihil tibi deeft, quod *nbsp;^^xplendam gentium expedationem ad comparandam faciat immortali-ftcm. Nunierofa tibi cftpopuloriim multitudo,opes ampliffimæ,omnium re-ttiin copia^artes innumeræ, fida ac præclara liominum ingenia, indomita quo-Qtievirorutnrobora. Capefl'e igitur forti animo, quod tibi fauftum ac Felix fit,nbsp;^tnpublicana Chriftianam, amp; expedationem te maioribtiscji tuis digiiäfufci-.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ditioni imperioq; tuo (vt par eft) fe totam dedicat amp; addicic, quem
annos lugens ac trillis cxpe(dauit,tuum fupplex poftulat aduentum,vt defi-
li Alberto patre tuo fufceptü,faufi:o afpedu tuo confolctur: quo fi Frui ^æhtjfe beatiflîmamarbitratur. Ego autem (poftquam refipifccre, teque do-tuinbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;abnegatum,armis repetere coepimus)iam annos circiterodo,fub
Regni gubernationem gefli : quantum in me Fuit, Vngariam do-, cis externisq; bellis deFendere ftudui, diuina benignitate, domi peregre- cunda pacaui. Foris quod fupereft, id tuæ afieruatù eft gloriæ. Vicies cum ^^^capfofperè confliximus : bis tantum, præ militisinopia, ccdere coadi fu-niinquam tarnen celfimus,quin cruentilfimam hofti vidoriam relinque-4q : Vt quos Fuga vidos oftenderat,eos illata clades, hoftili quoque iudicio * nbsp;Fateretur. itaque diuino Frcti præfidio, Femper Fclicilfime dimica-
ftc nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;luliani Cardinalis oratione amp; audoritatc fedudi,initam fan-
per' ^'^^urcæ violauimus,bis commifli piaculipn^rxpendimus, fatis fu-cox'^^^^^^'^^^cinus expiauimus.Nunc autem,quando fat mufta tua indoles,prç-fiint nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Regno maturum pollicetur, amp; Turcarum bella maioribus
cffögt; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;apparatibus ineunda, me quoque graues perpetui^ labores iam
^ern nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;inprimis,quia tempus eft,amp; ius ita poftulat, vitro me Gu-
telt munere abdico:vero domino,legitimoqj Regi,delegatam mihi po vitam redigofius omne meum, fortunarumq}nbsp;hodic,Ladiflae,dcdico : amp; ita dedicationis meæ teftem, fandifli-^ub^'^^^onuentuefle lubeo, vt tua Maieftas perpetuo Coruini iure potiatunnbsp;omnes obftupuere Principes quiaderant,clariflimi virinbsp;mçj.j^?*^^^modeftiamque admirati, de ChriftianaRepublica femper optimenbsp;primis in eius obferuantiam amoremque fuccenfus,eum ad fuanbsp;P-°eidentem, vt obfequetiflimi procuratoris præftaret officium, ample-¦ ûaluc ( inquit} Vngariæ pater, vindex CHriftianæ gentis,pientiffimi loconbsp;s
-ocr page 522-48i ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R. parentis mihi Temper habende : quo his temporibus fi Pannonia caruiflct, iarrtnbsp;de communi falute fuiflet achum. Vtinam talem me Principem diuina clemennbsp;tia præftaret,qualcm fpes hominum amp; Coruinifententia poftularet.Deme tarnen cunélos bene fperare iubeo, quando te Temper modcratorc vtar amp; magi*nbsp;ftro. Accedit fidclium Tapientiumquehic ordo Principum^quorum coniilionbsp;cunda bene gerentur. T e Tponte tuo munere abdicantem minime patiar, nw-ximis quibuTq; honoribus ac præmiis mihi baud immerito exornandus es, cuius virtute ac Tapientia in Pannoniis Talua Tunt omnia. Quare confulco,quuninbsp;hæc dixiffet,Cilia: Comité Gubernatore Tuo,in Trcquentilhmo conuentuloaii-ncm Coruinum,omnium Procerum conTenTu, Comitem Biftricienfem decla-rauit : perpetuum Regni Gubernatorem effe iuflit, virumquedemum magni'nbsp;fice donauit. magni Coruino plauTus à cundis cum honorificis acclamationi-bus editi,multæ cógratulationes redditæ,laudataTunt,amp;prçdicatapaflîmCor-uini gefta,fides,religio,virtus amp; Tapientia, commendata quoque vulgo modequot;nbsp;Tria. Rex Coruinum Comitem dcclaratu, indiuiStephani balilica, ex altofug-gcftu,amp;Regali præfidens apparatu,inTumma nobilium Principumqj frequeU'nbsp;tia,traditæ dignitatis infignibus decorauit: gentilia Corui confirmauitinfigu^nbsp;amp;quumruentemVngariæcoronam Tortitudine Tua Tuflinueric,arduilcon-'Snbsp;diadema Regium Tubeuntis infignibus donauit. Adpoftremum,c5uentushu-^^.nbsp;iuTcc dccrcto fadum,vt inftante adhuc Regis pueritia,triumuiri crearetur,qu*'nbsp;omnia gubernarent : Coruinus Vngariam, Pogiebrachius Boemiam, Viriccsnbsp;Auftriam Tortitur. Summa tantum rerum,apud Vlricum,moderatoremRcg'5nbsp;plane remanTerat. Qmim Vngari certatim amp; Boemi,Regis aduentuminft'iU'nbsp;tilTime poftularent,huncpropediem Vlricus vtriTque promifit,Vngaris^ph^nbsp;TacisTaciendumefle cenTuit. Præftituto Regalis aduentus die, PiTonij conueH'nbsp;tus à Coruino indicitur : conuenere Trequentes Vngari,Regemq; Tuum ingc*'nbsp;ti pIauTu,amp;;fauftiirimis proclamationibus excepere : Tefti,ob Regis aduentuiU)nbsp;plurcs fti dies exadi,in publica: la:tiriæ monumentum, Deinde, Connus coU'nbsp;filio,Rex non vitraprogreirus,Viennam rediit. Boemis quoque inditla dies,nbsp;qua coronandum Regem exciperent. Interea dum de Tacicndo itinere agituf) 'nbsp;loannes Smiriftheus inter Boemos nobiligenere natus,amp; Germanica: non cX'nbsp;pers eloquentiæ,dumregiæ vitæ ftudere contendit,Tuamamifit -.quippe quinbsp;LadiflaumBoemiam ingreflurum,ita TcripTilTe dicitur: Venturumte qu.impf'nbsp;miim in Regnum tuum probo, fi modo veneris imperaturus, amp; non parinitus-iuuenem impotentemqj te intrare non laudo, nifi bicipitem te Torte mater pC'nbsp;percrit, vt ex duobus vnum Viennæ apud amicos dimittas, alterum dubixnbsp;morum fidci caput, temerc credas. Vale. Epiftola Comiti reddita perledï'nbsp;quc,ad Georgiumextemplo remittitur : illc coaóto Senatu, prxTenteque loaf'nbsp;ne hteras rccitauit ; quare capitale repente Tupplicium de literaru auiäore Turn-*nbsp;ptumeft. Nulla virtus Tortunaq} Tublimis,inuidiavnquamcarerepotuit.Qill^nbsp;autem exhauftum Boemiae Toret ærarium, amp; iter coronationisque celebntaSnbsp;citra pecuniarumco]iijim,honefte ac pro dignitate fieri non poiret,adaccip'^^nbsp;das mutuo Ciliæ Comiti aduertendus erat animus, quum ad earn rem neq^®nbsp;Proceresneque negociatores Tat efl'epolTent, ad Auftraliummoremconfig*^nbsp;quippe qui in repentina Principum neceffitatc,è ciuibus pro cenTus ordinc,p^nbsp;cuniam mutuo accipere Tolent : quod prouincialium iniuflu, fieri non licebnr-Hue ergo recurritur,ad NouumTritici burgum, vt aiunt, veluti confuetunbsp;pofl:ulat,conuentus è quatuor hominum ordinibus habetur : Tacerdotum,p*^nbsp;cerum, nobilium, equitumunmediaconuocatione, præfidenteRege,Coinednbsp;Ciliæ de itinere faciundo, amp;pecuniarum inopia multa difleruit: vtlpontcnbsp;PrincipiTuccurrant,hortatur,oratque,nead TuTcipiendam coronam,inopeinnbsp;mendicabundum ire patiantur.Optimates,conTulrandi tempus expofeunt.n,^nbsp;zingerus,qui iam pridem Comitis opera, è Regis gratia plane deciderat, onbsp;tarn vlciTccndi occafionem haudquaquam contempTerat. Quum ad dcnbcquot;*nbsp;dumTecefliflent, is cum primariis, de Comitis incontinentia, rapinis amp;
-ocr page 523-D E C A D I s III. LIBER VII. 48; loquitur:eum in tantam cunóloruni inuidiam adduxit, vt pedem loco no mo-uerint,donee décréta Régi pecunia, perniciofam in Comicem coniurationem.nbsp;iniuerint. Mox Ladiflaum.abfente Comité,adeunt,pecuniam coronation! fu-ptaquàm opus eft:,pollicetur: itaque Principis animum,præfentaneo nummo-rumauxilio,mirumin modumfibiconciliant. Mox Eyzingerus deComitisnbsp;tyrannide,cædibus rapinis multa fubiicit, cui ni Regia prudetia occurratur,nbsp;affeucrat omnia funditus ire perditum. Facinora multa refert,fufpiciones in licit, ac demum prouincialium nomine Regem credulum exorat, extemplo vi-I rum dcteftabilem Sc perniciofum abigat, in exiliumqj mittat. Perfuadetur fa^nbsp;'' eile puer,amp; accito repente Comiti curiam per Eyzingerum interdicit, potefta-rcm abrogat,confiliarij familiarisq5 Regij nomen antiquat, amp; quo velit gentiunbsp;abire iubet. At ille,quamuis non fententia Regis, fed inuidorum malcdicentianbsp;Regia explodi clamitaret,multaq5 fefe purgado iadaret, cum fumma tarnennbsp;guominia ire cogitur. Tacitus demum amp; grauiflima quaque capitis diminu-^Jone muldato fimilis,cum quatuor tantum equitibus in patriam conccflit. Al-Brandeburgenfis Princeps,huncnefaxis à Viennenß populo peteretur,nbsp;^lt;1 portam vfque fequutus, inhibuit: probrofa tarnen conuiciacohercerenonnbsp;potuic. Hoc quidem haudignobilefortunæinconftantis exemplum,tempedasnbsp;*^btulit. Rex autem paucis poft diebus,cum magnificentiflimis apparatibus,innbsp;oemiam contendir,amp; fummis Pragæ honoribus exceptus, ritecoronatur,nbsp;^umptus omnes è collata Boemorum ftipe faóii, quin amp; exuberante hinc pe-^^uia,nonnullacaftella Regiæ ditionis redempta funt.Ne pauco quidem tem-PoteLadiflaus in Boemiamaniit: amp; illud,adhuc pucr,diuinæ prætulitpietatis,nbsp;'Juodnunquam, etiam fæpe rogatus, fana hæreticorum inuifte, nunquam eo-Umfacris interfuit. Sacerdos quidam Rochezanæ fa£tionis,in facello arcis fa-^rohabituinftru(ftus,iaaltarepra:fenteRcge confeenderat: quod vbiille con-Pæatuseft, continuo abire,autforte reludantem, c proximarupeimmiftb e-4uitum magiftro, præcipitari iuflît. Atille vitæ timens, facile ceflit imperanti.nbsp;^ochezanam hæreticorum Principem, in Corporis Chrifti folennibusTucha*nbsp;^ftiam publice amp; longa pompa geftantem, c feneftra confpicatus, nullum ve-^ctationis fignum edidit. Percontantibus caufam amicis,refpondit : Auguftif-Chrifti corpus,tam immenfæ efle præftantiæ,vt eins gloria,nulla vene-faciotie augeri, amp; nulla dehoneftatione poflir imminui:fea quum populäresnbsp;hncipibus pendeant, fibi fuifle cauendum, ne tali veneratione, hæretico-^rrtnfeftam approbate videretur. Q^m aliquot ibi menfes permanfiflet, iamnbsp;y*^Sis inorahæreticæ multitudini grauis efle cccperat : quippe quæ videbat in-¦cs Regis exemplo,alios à fuorum templorum frequentationc deficcre. Qua-faftum eft,vt in Auftriam redire cupienti, ex Hulfitarum nemo perfidia in-k ^*^^cflerit. antequam pedem retro referret, VratiflauiamSlefitarum metro-plim inuifit. Pogiebrachius Boemiæ Præfeétus eum fcquebatur. AbVratif-^^icnfibus Rex cum eximiis honoribus, amp; popular! plaufu exceptus eft. Re-enim, nondum è pucritiæ finibus excedentem, fupra ætatem vfquequaqjnbsp;^pientem,fauftoque afpe(ftu,amp; venufta facie, fpedatowBim facile animos con-*antem, tanta populi admiratione profequebantur, vt diuinum potius quamnbsp;^titanum reputarent. Verum ad Comitem Ciliæ redeundum. Hie enim exnbsp;^la regnoque Ladiflai iam exaótus, vt diximus, Sc à reliqua fpc deftitutus, innbsp;Claris gratiam redire contendit, quern Ladiflai caufa grauilfime læferat. Pernbsp;ctnuncios erratorum veniam precatur,pcenitentiam fateturxçterùm oftertnbsp;Ji) r ^pctuam fidem,feq5 fua opera ademptam Frederico Auftriam,propediem (finbsp;SHouerit) redditurum. Cæfar,qui rebus,non verbis capiebatur,multaquæ ac-Perat damna comemoratzfe indemnem præftarc,dicit oportere: quare quæ-illepoflidcret, fibi tradi poftulat. Comes, vbi nullo pnitentiæ modonbsp;^^'nditioneqs in Cæfaris gratiam reftitui poflTe intclligit, alio animum intendit:nbsp;. Mitgrauiflimum V enetis cum Francifeo Sfortia Mediolanenfi Duce bellumnbsp;^ctcedere: hiefe cum ingetiflimis Boemorum copiis venturum Venetis pol-S ij
-ocr page 524-4S4 ANT. B O NF I N II R E R. VNGAR.
licccuVjfi xquafibi ftipendia penderentur. Sed quum res intercedente pace no profperc fuccefllfl'ct, nuUumque exilij præfidium inucnirct, fpe fua frullratus,nbsp;ad rccnperandani Ladiflaigratiani aninium conuertit. Eyzingerum intelligirgt;nbsp;Procerumobtredationibus, Rcgiparunicfie gratum, quunuilorum auaricixnbsp;rapinisqj obftinatiiis aduerfaretur. Clara cum illis agit, quos infenfum fibi Ey*nbsp;zingerum habere fen ('erat, vti cum Ladiflao de rcuocado Comité, qui indigMnbsp;fuerateiedus, caute tradarent:diccrent ipfum, viri fapientiflimi acpropinquinbsp;opera,fideamp;:confilio diutiùs carerc non poflenndignum effe, cuius opctaRc^nbsp;iampridemreftitutus erat, cum turpitereiedum, diutiuseuagari. Qu^are clamnbsp;Comitem Ladiflao conciliant: illiqs Regis nomine fignificant,vtcumhonoH'nbsp;fico pro virili fuaapparatu,Viennam redeat. VbigratilTimo fe à Principevulmnbsp;excipi fenferat, ab amicis is edodus, cum expeditiirimo mille hominum cqui-taru,V iennam properat:qucm vbi Rex mnibus appropinquate fenlit,ci'i vni-uerla aulica amp; popular! turba, achoneftiflamo Procerum amp; nobilitatis ordinf)nbsp;obuiam occurrit: vt honorificentius cxccptus,de turpi exilio triumpharc vide-retur. Eyzingerum haudquaquam infipientiùs cgiflcferunt,qui,nequodinm'nbsp;terum fl:atuit,inuitus fubire cogeretur,intrantc vr bem Comité, is vitro cumnbsp;micis exiit in exilium. Quod poftquam Comitinunciatura eft, eutn nóparm^nbsp;inuitumlaudafl'e memorant, qui fortunæ ludibrio fe fubtraxerit : fe quoqucmnbsp;poftcrum aliquato modeftius egilTe: aceos afliduo fapientes appellate folii*^nbsp;quiaulica diferimina declinarint, quum nihil Principum gratiainconflaim^-efle vidcatur. Vngari, poftquamRcgem in Auftriam reuerfum c Boenii-Slefltis accipiunr, Legatos exoratum continuo mittunt, vtfuum Regnum P'nbsp;quaquam contemnendum inuifat. Neque tam parui id momenti facial,vep''nbsp;pulorum deflderia miferè cruciet. Erat ea tempeftate in Coruin a nianufum'^nbsp;Reipublicæ,ac vniuerfa Vngariæ poteftas:item regales arccs,prxfldia,nbsp;tusq5 omnis:ncc plus quidem fortunæ, quam tunc accefl'erat inuidix.nbsp;quod nonnullis Pannoniæ Principibusinuidiofumamp;moleftum erat,amp;P^nbsp;Icrtim (îiHæ Comiti, qui eius locum occuparc auebat. Padam quotannisnbsp;gitionis loco pccuniam, poft exilium à Gubernatore non acceperat. Crirnitnbsp;bus igitur grauifrinvSjfldfb virum afficcrccccpit,vtRcgi redderet infenfnm*^nbsp;Ladillaum, fedCoruinu efle Regem: ilium honores,facra munia,prxfcmiL.nbsp;cÆterosquc magiftratus, pro libidine fua tribuere : illi vedigalia cundanbsp;parère Icgioncs amp; prxfedos: illius arbitrio iudiciafieri, illius deniquenbsp;aufpiciis cunda gcri.Inpoteftate Coruina,muniti/rimaoppida,arces,xrarm^nbsp;arma, aedemum omnia efle fita: nihil prxter nomen amp;;coronamRegisdbnbsp;fore. Quinetiamnemini efle dubium,indies eumadtyrannidemafpimturnbsp;fiChriftianorum opcidfperare nonlicet, adTurcarumauxiliaconfugimf^^^nbsp;quibus iam bis,validiflimos Vngarorum exercitus, plane prodidiifet. 4'^nbsp;ftinam cum profanis amicitiamolim iniui(re,item pernicioflora crirninac*nbsp;rainifei : eum bis violalTe fidem,reginam, introdudo Rege Polonix,nbsp;quum amp; fas rcpulilfe: Polonum quem acciueratjin acie dcfcruifle:nunc Lanbsp;laum in Vngariam ad»»care, vtvi autinfidiispctitum,e medio tollat.
Regix faluti confulere oportere,fcelus in audorem efle conuertendum-eile fieri pofTcjfi promifTo aduentu, is interim, fub pacandi Rcgni Regem priuseuocetur. Pcrniciofis puer confiliis audit,amp; quum ven»nbsp;nonnullavidcantur,proiudicioComitis, iniquas inCoruinuminfluiasinbsp;dit. Excompofito, Gubernatorpaucis poft diebus Vicnnamregiislhc^^^nbsp;catur. Variis indicibus deteguntur infldix, quando difficultcr magni a ^3nbsp;momenti cohcrccntur. Quare Coruinus proditionis admonitus, fenbsp;per in Vngaria pariturum, amp; fadurum quxeunque iufl'erir : extra Rcgi^^ ij£,nbsp;quando nullaofficij conditionecogatur, nunquam egreflurum efle rdp*-Poftquam Coruino hand facile verba dari pofle intclligunt,Primores au .nbsp;Comité Cilix mittcndoselTe cenfent, qui in Vngarix fiaibus, ad Cocunbsp;dura,cura Gubernatore conucniant coUoquaturqj; virum aut Y iennam
-ocr page 525-D E C A D I S 111. LIBER V 11. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;48;
^conentur, autfi ncqucant, intra oppidum blandis verbis adduûum, obtrun-oppidum in colloquium accerfitus cum duobus equitum milibus, tempus aduenit:atque vir ille fapientiflimus, de diis Sc hommi-5 luxta benemeritusjdiuina tutela non caruit. Quum diiFufiruniores,prodi-°nisfufpiçionem auxiflent,haudinfcius quo cum fibires efl'et,amp;:quód aliençnbsp;virtuti quàm labori fuapte natura homines inuiderc foierent, veluti di-*^usadmonitus,fibi diligentiflîmè præcauendumeflc cenfuit. Q^umoppi-j. ^Ppropinquaflec ad fagittæ iadum,etia inuitatus intrare noluic. Comes Gilt proditionis autlor, Sc delegatam ßbi Regis poteftatem gerens, vt e fenten-^^sipfafuccederetjVti oppidum ingrediatur, inuitat, vbi gtatiflimo excipe-'^rliofpitiojvbiquemelius,quàm fubdiuoefl'e poteritiofficij admonctamp;de-fjiecollegasque fuos,quum Regiam perfonam gerant,Regis quoquedigni-feruare oportere. Gubernatorcm hos adiré,qui Principismandatafe-haudquaquam indecorum efl'e. Si priuatarum fit habenda ratio perfona-vcl maxime nobilitatis, feloanne non efle inferiorem : in oppido, collo-1 *^gt;niquietiusamp;honeftiushabcri,amp;:vtriufque dignitatem commodius ferua-Pofle. Ad base Coruinusrefpondere:Qiiumad ipfumlegatio miflafit,Orato-f ,, ^^em mittuntur, eum adiré oportere:de nobilitate hoc tempore non ef-1^ ^ilputandum, illius tarnen rei hominem admonere, miferumamp;ignobileninbsp;fore, qui non à propria, fed aliéna virtute nobilitate fibivendicare ftudennbsp;^extremum, Comiri fignificare, Se nullum vnquam munitum oppidu fubi-impofitum æquè præfidium habeat. Proinde infeétis vtriquc rebus,nbsp;Q^m parum iff a fuccederet,nouas in Coruinum infidias liuidus Co-^Sexcudit: fere bant iniquo animo Proceres,Gubernatorem nequaquampa-cR.egi, cuius bénéficie amp; audoritate, fummo munerefungebatur. Quarenbsp;^tnunes cum amici peruicerunt, Sc co virum adduxerunt, vt Viennam pro-5wurutnfereciperet:fi per diplomata,promifl'am à Rege Principibusque fuisnbsp;\'^^oluniitatem aflequeretur. Offeruntur,quæcunquc poftularat: histande ad-Viennam iterintendic.Qmim adodauumvrbi lapidemapprojiinquaf-^tjCofeftini Lambergetus eques profedo infignis occurrit:cum properare iu- fjquandoquidcm cumfrequenti achoneftiffimo Ladiflaus equitatu obuiamnbsp;f'z'^^P^Qdiiflet, Sc cum co Cilix Comes, cum promiflæ incolumitatisliterisnbsp;hnaret. His credens Coruinus, ad quartum vfq; lapidem progreditur. Moxnbsp;^^imlate campos profpedaret, neminemque in occurfum prodire cernerct,nbsp;ppcioncrcmoratuSjin ptoxima villa confedit. Vix i bi aliquantifper forte de-^«'^^bquumCiliæ Comcs,cumquadragintaequitibus occurrit, confeende-natini equum,amp; properare iubet, quando egrcfl'us rex, inter pomaria Sc vi-'^tapræ feruentiffimo æftu latitans, in patentes campos exire non audet : lite-^gf^^columitatisapudeumremanfifTefubiicit. Gubernatorcollocatasextem-
P/ofibiratus infidias,ad Lambergerumque conuerfus,Certö,inquit,mihi men Jcs,amice ; cui Lambergerus, Mandata, inquit, Comitis tantum, ipfe retu-(^^¦fiquafrausineft, is eft in culpa, amp; adeft, ipfe quimandauit,caufam fuam a-Coruinus intelleda repente fraude, inComitem^^iiuerfus,Siccine bo-viros perdcrc contendis ? Dolo me petis, at ego te vi queo perdere, vete-^torfceleftiflimc. Nimirum infoueam,quamaliis paraueras,incidifti:amp;ni menbsp;^^'icrcntia Regis,amp; mea probitas inhibercr,dignis tc pnis afficercm : Quandonbsp;^^niocftjfivellem, qui èmeis te manibus criperet. Proinde non tibi, fedReginbsp;.fam dono do tuam. Si vnquam pofthac, meum veneris in confpedum, mo-h vltimo te fupplicio mulftatum dedero fcelus. Patefaólis Cilianis infi-^^jtollendi è medio Coruini fpes omnis adempta. Ladiflaus deinde mitiusnbsp;loanne agendum cfTe cenfuit, puduit, piguitque non parum, dolofe malonbsp;'^¦tifTimum clariffimumquc Regni propugnatorem, Ciliano confilio petiifte ;nbsp;^^odamp;: dignitatem Regiam dehoneftare,amp;: de fe opinionem hominumljede-^^videretur, perfideles probosqj internuncios,cumCoruino, cæteris^ Vnga-Agendum efle arbitracur. Ex Optimatibus nonnulli vitro citroq; mifli, remnbsp;S iij
-ocr page 526-ANT. B ON Fl Nil R E R. V N G A R. ica feite amp; commode traftare occpcrunt,vt Gubernator munitifl'imas plctaf*nbsp;que arces Régi vitro reddiderit : ( Matthiam filium adhuc puerum feruitio Re*nbsp;gio dedicaritj quern grato,inter intimos cubicularios,animo Rexaccepit,ignonbsp;rans ilium non multo poft tempore, in vu'oque Regno adietftisqs prouinciis u*nbsp;bl efle fucceflurum) inferiores tantum partes fibi auftoritate Regiareferuatx,nbsp;quas à T urcarum furore protegeret.Q^re faâum eft,vt Ladillaus cumhono-rificentiflima aulicorum turba,Budamvenerit.Q^m Vlricus ComeSjCXteriçnbsp;Principes, longo ordine fequuti funt. Anno igitur ætatis fuæ tertiodecimo, Sa-Î 4 o 5- lutis verb quadringentefimotertio fupramillefimum,ac idibus Fcbruariis,Bu-dam ingrelfus eft, cum mgenti plaufuac fauftis acclamationibus exceptus.Ab-1«nbsp;erat tunc Coruinus,amp; vt Comitis inftdias ac inuidia dcclinaret, inferiores Vn-gariæ oras luftrabat:recenfebatcxcrcitum,amp;ne quidaTurcis mail inferretur,nbsp;fummo ftudio profpiciebat. Audito Regis aduentu, ne à Regia fide deficere,nbsp;neve tyrannidem,vt à Comité obiiciebatur,moliri videretur,abfq; literisinco-1 jmitatisliberiq5 itineris,amp;fuo amp; amicorum confilio,vifendum Regem,amp;:fuonbsp;officio fatis faciendum efl'e cenfuit.Eo tarnen comitatu,amp; vfque adeoinftrudonbsp;ad Regem venit, vt citra diplomata libertatis fat vbique tutus efle poflet. Eufflnbsp;nanque magni Proceres fequebantur,amp; eximius nobilitatis ordo, validiffinitisnbsp;etiam equitatus : in primis Thomas Zechel, prior ( vt aiunt) Auranæ : Vlada,nbsp;MontanæValachiæ Princeps,item Ladiflaus Canifa,Sebaftiatius Rofgonius,a'nbsp;l:iq; quamplurimi, qui fub Coruini duiftu amp; aufpiciis diu militarant,óc multosnbsp;hinc honores fuerant aflequuti. QmimRegem Gubernator cum nobiliffinionbsp;Procerum comitatu adiuifl'et, honorificentiflime hilariqj vultu àLadiflaoeï-terisq; Principibus excipitur : præterquaàCiliæ Comité, qui os prxliuoreob-ducere cogcbatur,debitam à cundis reueretiam amp; honorem exegit. Compltt'nbsp;res in aula dies fimiliariter amp; amice verfatus, ad colloquia quoque abditifluo^nbsp;femper admifl'us : nihil ipfo inconfulto adum eft. QuernquuniTurcarum ob-orta fufpicio reuocaret, à Rege cum fociis Pra:fedisque legionum honorificenbsp;dimifli1%,ad inferiores Vngariæ partes,Themefuarum defeendit: vbiquidcuiBnbsp;loanne Capiftrano in T ureas gefl'crit,eft rite dicendum.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
RERVM VNGARICARVM DECA-
DIS TERT1Æ LIBER VIII.
V V M Amurathes ad Croiam, vt res altiufcule repetatur, in obfidionegrauimorbo corriperetur, Adrianopohm tranfue-dus, anno Salutis quadringetefimo amp;quinquagefimofuptnnbsp;millefimum,diem obiit. Quiquidem annus, quuni facer efnbsp;fctjlubileus apudnos dici folet.Mahumetes eius filius,exO-thomanni genere Septimus, Rex T urcarum,Imperiu fufee- 4nbsp;pit :patre,maioribusq5 fuis rebus bellicis, animi magnitudi-
ns,ingcnij feritatc,confilio,calliditate,amp;geftarumrerum gloria longé prçftan-tior : potitus Regno,^um longe maiore imperandicupiditate xftuaret ,cuni Defpote amp; Palxologo Impefatore pacemfecit : mox in Afiä traiecit, amp; inCar-manum Iconij tyrannu caftra mouit: quern femeftri fere bello, magnos in Abanbsp;tumultus excitantemprofligauit. Pacataprouinc'a,vtgrandiacptaquxmctenbsp;conceperat,profequeretur,fe cu exercitu in Europamreuocauit,amp; initam cumnbsp;Imperatore Defpoteque pacem violate ccepit: Euripidis didafequutus,àlulionbsp;Cxfare fxpius vfurpata, Licere ius quandoq; impetandi gratia violate. In pr^nbsp;miSjVti belli feminafereret,amp; Byzantium fimulobfidetet, ad BofporuniEuxi-num geminas vtrinque arces ftatuit, miraq; celeritate perficit, vt vrbi Pontumnbsp;amp; Motim obftrueret : omniaq; auxilia,nö modo à Pannonibus amp; Myfihjftnbsp;ab vniuerfi denique Scythiaprohiberet. Imperator, ne fociarum fibi auitnsnbsp;prouinciaru obftrueretur,primùm literis,deinde Legatis queri cpefor: ntni-hilo fegnius coeptaille profequi,obaudirc querimonias,multa diflnnulare,pur-garc
t) E C À D i S Î11 LIBER V ÎI Î. 487
JàtÈ fe quandoqtie, Sc nonnulla caufari : demum Palæologum grauicer Ïaceffi-tiitn, aperto Marte petit. Confcftimque ex nbsp;nbsp;nbsp;amp;c Europa, quas poterat copias
^auxiliacoegit:haud infcius, quantæ vrbis obfidioneni moliretur. Crepitan-^ibus deinde machinis mariac terra,ßcobfefla mnia quatic,vtciuibus ne eu-î'andis quidefti corporibus ocium daretur.Procidunt turreSjamp; magna pars mu-rorutn : reparantur intus munitiones, confurgunt celeri manu aggercs,amp; diris boftibus laborem inftaurant. Accira mari clallis,partim rcptilia,partim tormennbsp;ds obru ta,irrita fuerc auxilia,amp; eluii demum diurni noâurniqj conattis. Holtisnbsp;Vtbe, tertio fuiregni anno,amp; quinquageiimo obfidionis die,potitus,magna cænbsp;graflaturjCunéta dirîpit,ætas omnis amp; vterque fexus nulla lioftili iniuria ca-ruic.Polltita incftata omnia,amp;: templa quidem ftudio longe maiore. Patra-tis nulla piaeuhs acceiïïo fieri potuit. Palæologus Conftantinus,ab Eîelenage-nituSjVthoncftios occumberet,inter confertiflimos holles dimicans,cæfus clljnbsp;folo paludamento agnitus. Vrbs igitur quadringentefimq quinquagefimo- i 4 Jnbsp;tertio Tahitis anno fupra millefimum,exado Romano non line maximo Chri-ftianxReipublicæ iuélu,Barbarum, amp;:prophanuImperium fubiuit. Ad Con-lUntinopolitani excidij nuncium, omnium fidelium animi confternantur, amp;nbsp;ptæciptiè finitimorum, qui inftantem propius ruinam intuebantur. Nicolausnbsp;Fonulcxntaximus,llüdiorum parens ,amp; catholicæplebis pallor pientiffimus,)nbsp;quum Pannoniis admodurn Myfiisque timeret,quibus amiflis,iam de Chrilli-îitiaRepublica adum elle rebatur, lacrofandæ militix faluberrimum promul-gauitedidum: quo quidem omncs,qui fandiflîmx Cruels telPeram in Turcasnbsp;vitro rumerent,gratLiitaque llipendia facerêt,integra delidorum omnium im- nbsp;ptinitate donauit.Quin amp; loanncm Capillranum,è Samnitibus editum,ac Di-uiFrancifcifacris initiatum,præterea virum fandilTimumjamp;adexcitandos adnbsp;populos dicendi Copia,ôôvitæprobitate nimis idoneum,in Alamannos,Vn-gwôSjPolonosquemilerat, qui adfalutaremexpeditionem facris declamatio-ttibüs homines hortaretur. Hic ne minore quidem fanditate prædituiÿ, laco-bumPiccntcm,eiufdem collegij facerdotem, fibi focium adlciuit : qui in facranbsp;peregrinatione quûPadum ambo traiieere vellent, de à portitore pertinacilÏÏ-mèrepellercntur,quia interdida c ditto dogmate pecunia carerent, quam pronbsp;naulo datent, tn diliufum fupcr vndas pallium cum comitibus confédéré, amp;nbsp;Veluti quadam naufragij tabula, in ripam alteram non fine auari llupore porti-torisjdiuinaopc tuto trailati funr.Qutim m Aullriam amp;: Germaniam venilTentynbsp;InprimisDiuiFrancifci reiigionem mirifice propagarunt. Multa in Noricis,nbsp;Gernianis,S4tmatis,amp; Pannonibus huiufee religionis collegia templaquOnbsp;Ftindarunc, lano-uentem iam Dei timorem, cultumque diuinum inllaurarunt.nbsp;Sed quum loannes Coruinus,prö diuinacharitate fuccenfus, adexhibendumnbsp;Ladiilao obfequiumVicnnamprofeduSjCapillranilacobiqj fanditatem prx- nbsp;nbsp;
guftalTet, amp;: ad inferendum Turcis bellum ab his veluti à diuum interpretibus InflamniareturjCompolicisibirebus,ambos inVngariamibifecumadduxit.nbsp;ûumClianisarribus amp; criminib. cum Ladiilao puero fiuduauit, maximamnbsp;Illi Crucc figiiatorum manum cocgcre. Mox Conllanifttopolitanum exitiumnbsp;intercelTit, quo viri fandilfimi, ad contrahenda ex edidi audoritate vndiquenbsp;auxilia,multo vehenientius excitabantur. Qmnamp; pecuniasoppidatimcoge^nbsp;vt è collara llipe, communi faluti fuccurreretur. Mahumetes Græco-ttiinlmperio nimis elarus,fpes multo maiores concipit,fuas vires cmcnfus,na-ttalibellofe Italis inferiorem elfe non ignorât,à follicitandamentent amouctnbsp;ïtaliaife terra præpotentem intelligitjlllyricum amp; Dalmatiam Regulis obnoxi-
ant, amp; in pagos paruaq^j oppida ditfufant, quotidianis incurlionibus amp;: labefa-dariamp; facile capi poll'e intelligit.Defpotem tantum, Vngaru^S verctur, quuni atiromilitcq-,vtrunq; præpollcre fentiat.Quos fi expugnare contingat,audaci-rcliquaadoriri polie retur. Itaque fuperiorem prius Myfiam inCTeirus,fodi-argent! quæ Defpotis erant,occupare nititur:Nouû montem, Trepciam amp;nbsp;Stiftencius oppida, argenti metaUOruniquefcracilTiraa, obfidet amp;expugnat*
S iiij
-ocr page 528-488 ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R.
Defpotes gfauiter angitur, quod eius viribus obftarc non poreft, amp; opimi pro' uentus, preciofaque libi vcdigaliaintercepta fint, in munitiorafe caliellareci-pit, Sc y ngariæ vicina, vt fiia cum Vngaris niala connnunicet,quos propu^^'nbsp;tores optimos tepius efle nouerat. Differuntur mox vfquequaqî runiores,Turnbsp;cam ad Albam Gr£ccam,quam Belgradum nunc dicût,indies caftramoturu®-Maximam fortunæ fucceiTum audaciam addidiiTe, ni occurratur, cûôta propC'nbsp;diem ruitura,neque vllamab bofte veniamtolcrabilémve conditionemfper^'nbsp;ri pofl'e:Conftantinopobtanam clademjomnibusexemplo eiTe. Coruinus^U'nbsp;tem, qui ad protegendas inferioris Vngariæ oras, Regia auótoritatc conftit^'nbsp;tus erat,nbsp;nbsp;nbsp;in puero Rcge,ac perniciofo Comité,pari}»! fperare poteratdn caO'
to tumultu,neque animo excidit, neque confilio défit. InprimisCapiftranu*^ ad hanc obfidionem fibi collegamadfcifcit,vt alter humanis, diuinis altetvif*'nbsp;busniteretur,confulit quid potiflimumvideatur agendum. Ille bono animo e'nbsp;fe iubet,quando nort mediocremCruce fignatorum exercitum ê Germanianbsp;conflafie fatetur. Q^muis hæc gens, Vngarico ab antiquo fit infefta bellO)!nbsp;communi tarnen caufa amp; neceflitate,minimc defuturam arbitratur.Quinamp;^?nbsp;tarn fe Vngariam,poft Conftantinopolitanam captiuitate,inTurcas concitai*nbsp;gloriatur. Interim Coruinumcætcra, quæ exvfii bellifunt, curare iubet.H^^*'nbsp;le in tempore auxilia daturum pollicetur, demum adhanc capeftendx immo^'nbsp;talitatisoccafionemincendit.Is vetcranos omnes,ac alios fpcótataevirtutisn*'nbsp;lires cogit,clairem mira celeritate in Danubio parat.Quando Tur cam quoqi*^nbsp;multain Ponto nauigia paraire,mandaireque, per cxploratores accepcrat,vd'nbsp;ftrum propediemfubirent,amp; vbi caftracflefenferint,ibi confiftetent.Calixi*^nbsp;Pontifex, qui Nicolao fuccelTerat, imminentis periculi non ignarus, loannc*nbsp;fancti Angeli Cardinalcm,viruni fapientia amp; magnanimitatc prçftanté,inGff'nbsp;maniam Pannoniamqüe miferat, vtSeptentrionalis plagægentes, quantumnbsp;fe foret, in dirum hoftem cocitaret. Interim rumor aftcrtur, Mahumetcm i^?'nbsp;fuperato Hemo, per Tribailos amp; Iftrum centum amp; quinquaginta milia bom*'nbsp;num,a9obfidedam Albam ducere. Infumma rerumomniü trepidationc'^^^'jjnbsp;fatur Vngaria.Coruinus,amp;Capiftranus,forti animo,cum fuo vterqucexefC*^^'nbsp;ad protegendam Albam properarunt. Claflem commeatibus militibusquc onC'nbsp;ratam deducunt.Cardinalis Budæ fubftitit,vt apud Regem cæteraCurarct.L^'nbsp;diflaus amp; Ciliæ Comcs,audito Turcarum aduentu, vfq; adeo confternatifu*'nbsp;vt fimulata venatione Buda egrelfi, V iennam continuo fe receperint. Oiljnnbsp;Budinam arcem,omni præfidio deftituta reliquere,quæ diebus circiter crigii'nbsp;ta etiam hofti patuit. A Turcis interim Alba obfidetur,quod idibus lunüsnbsp;cidifle ferunt. Vrbs eft in angulo fita,vbi Danubio Sauus illabitur: à Septentr*'nbsp;one Danubio, ab Occafu verb Sauo abluitur. Arx monti præfidet, loconbsp;munitilfima: ad radices montis,ciuitas in amnis vtriufq; ripas effunditur : era*'
* nbsp;nbsp;nbsp;fo muro confluentibusque obfirmata, à continente duplici vallo, fofla, mffi*'
busqué munitur.Mahumetes in duocaftra exercitum diuiditmlteraprxtetS^quot; uum,quibus Bafleus Afiæ:alterapræter Danubium,quibus ipfe prarerat,rim^nbsp;cat. In fuis caftris tor#^nta tune bellica à fronte difponit,locum vallo foflaq^nbsp;circumucnit, ne eruptionibus hoftiumforet obnoxius. Reliquam multitim*nbsp;nem per campos effundit,quæ omnia complete videbatur. Quum à contine^nbsp;te continuatis ferè caftris vrbem obfediflet,ne quid cfferriinferrique pollet?nbsp;num Sc Danubium clalTe complcuerat.Quum expugnatiociuitatis »nfanamanbsp;chinarum magnitudinem poftularet,ac illæ ob itineris difficultatem faciletf^nbsp;bi non pofrent,hoc Barbarus animus commëto vfus eft:machinasditfrcgir,attnbsp;tequam iter iniret, vt in leuia frufta redaélæ, facilius per ardua loca vehctei^^nbsp;turnnoxvbi in Myfiam fupcriorem ventumeft, ad Chryfonicumftatim è coi^^nbsp;flato ære inftaurauit: quas quum vrbi propius admouiflet, Sc munitionib. Qt**nbsp;bus opus erat obfirmalTet, mox oppugnationem adoritur : quatit die noäuqt*^nbsp;mnia, nihil oppidanis ocijiamindulget. CoruinusScCapiftranus vtbem^nbsp;cerrime dudum obfelTameflc fentiunt,claflem Vngaris Crucefignatifqueconbsp;plctai'*»
-ocr page 529-DE Cad iS ill. liber vul 489 fccundo amne deducunt vt Albanam arcem aqua terraque obfeffaranbsp;«woimpetuingrediâtur.QuumappropinquauerejVrbemafliduoquatij arcemnbsp;in al tu ni lapidibus fublidi^regionê fuiphureo latè fumo caligâtem,perpe-feruarc tenebras confpicantur.Sociorummiferatione correpri,qui accrn-( ^'aobfidione torquebantui*, animos ingentcs fane concipiunt,amp;: ad certamennbsp;^fitâtur.TrecentièPolonis erant,qui religionisardêtiflîmæ gratia,fumpta Crunbsp;''stcflera,ftipendiafaciebant:itemGermanorum ingens numerus,qui facramnbsp;^^pcditionem vitro fufceperant, ôc certatim vtrique obfeflis accurrcndum eflenbsp;^^enfebant. Tormentorum crepitus æneorum,ad Segedinum vfq; exaudieban-inftrudta clafl'e,terreftribusq5 copiis in aciem edudis,fecundo amncnbsp;^^cendunc.Mahumetcs his occurrerc aufus,fuam clafl'emoppon{t,nc quid la-°otanti ciuitati afférant fubfidij. Collatisin Danubio fignis, fluuialis pugnanbsp;^onferitur. Effertur immenfus vtrinque clamor, crepitantium fragore tor-*'entorui'n,Danubius intonat,ac vtriufque claffis grauitatc fubgemit. Chrifti-^ainquadratum agmen effufa,ripam vtranque legebat. In ripis quadratanbsp;'^^faphrac'torum equitum agmina,vtrunque clalïis cornu protcgebant, in dex-^'oCoruinuSjCapiilranus in laïuo præfidere. Hic àprora crucifixum amplexusnbsp;kipplex,adfalutarepræiium fuos hortari,promittere diuinamopem, amp;pro-hoftibus malediccre. Coruinus acerrimc pugnare,acexemplo fuo ad pu-Sfiam Vngaros incendere, iubere vt remis incumbant, fuffragante Danu-coniinus dimicent. Quod vbi faôtum eft, mutuis nauigia catenis vtrinq;nbsp;^ölligant. Coruinus in prætoria nauim inliliit,fequuntur focij,enfem latè du-^^^bTurcasque fauciosfemineccsque in Danubium deturbant: idemreliqui nbsp;^oiunt.Feruens vbique colluébatio cernebatur,multivtrinque cadût,amp;quumnbsp;^'''aieomnes cædecompetcrcnt,cruoreDanubiumtotuminficiunt. Quumnbsp;'^^ndi amnis fubfîdio noftri niterètur ,Turcarum clalfem inclinant,cædunt-t ^^^Illiobftantifluuiocederecoadi, proras auertunt ; multainterfugiendumnbsp;^fercepta nauigia, vndisque demcrfa, cæteri ad fuorum prælldia confugercjnbsp;)l (^otuinusjiufafiigataqueclaffe, quum Albæappropinquaflèt, earn relÄat, vr-^cnique ingrcditur, quam armis, milite, commcatibusque complet, fauciosnbsp;j,ëfosqueoppidanoscducit, arci fupplementum fuggeritvalidiffimum: obfef-^^uin anirnos recenti vidtoria inftaurat, amp; ad propugnandam ciuitatem, vnànbsp;Capiftrano viro fanciiffimo omnes hortatur. Mahumetes ad nunciumnbsp;Onigatæ claffis ; Quamuis grauiùs (inquit^ nofl.ro tarnen voto omnino potie-«nbsp;J '¦-Ç^odèclaffciuperfuitjincédi iuflit,atqucobftinatiffunum adexpugnan-vrbein animum ititendit. Qmtmpaterni iibi amici retuliffent, Amura-olimièptetnin Albanaobiidione menfes triuiffe, ac irrito tandem cona-^quot;dffe : multis paternos mânes probris aft'ecit, amp; ante quintumdecimum fenbsp;potiturum gloriatus eft. Baffeus forte aderat Aflaticus,hic vtglorio-'Jo dnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;magis afl'entaretur, certam imminere viéboriam pollicetur, quan-
. Byzantium ipic vi ceperit, veteri arte ac munitione quaquemaximaprædi-* ^ncqne ab Vngaris validiùs muniri,magisquc ftrenuè protegi,quàm à Grxnbsp;f\ ^Ppida fülcantiquibusnonimmerito, non folùmelo^tij, fapientiæque,ve-eflâ difeiplinæ militaris gloria,fuo iure tribuituriprætereamultæ dirutç turnbsp;çji ftiplctæ foffa:, iam æquata folo mnia forent, proinde haudquaquamnbsp;0111 ^de aflirmabat. Mahumetes his verbis accenfus, in fequenti dienbsp;fumere iubet,ac veluti decreuerat,nunquam etiam ceflare confti-lih Alba potiatur. In tot ordincs digerit exercitum,vt perpetuum præ-fubindeacies inftaurare poffit,vtinulla quiete datanbsp;Soîy-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cogerentur. Sacer ditto Sixto erat ille dies, oétauo idus Au-
deturbatisdudum propugnaculis,rudcrib.completafofl'a,amp;obrutis occafufolis,vrbem adoriuntur.Obftant oppi-'^Ohîî-^'^'^^coiTipletos innumera multitudine campos abarce profpedbarent,nbsp;^c' r mnia cernerent,falutê defperare cogebatur.NuIla maior fpesnbsp;'^^olatio fucettrrebat, quàm defperata corporum f^ute, pulcherriraè mori.
-ocr page 530-490 ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R.
loanncs cuni diui Francifci collegio Crucigeros ad falutarempugnamhorti-tur5amp; Seruatoris noflri cruceni amplexatus,ac fupplex,Dei præîèntiam open»' que pollicetur. Illiappetere magis quàni formidare gloriofam moiteravilijinbsp;pugnamq; promptilfuiiiTurcis occurrunt. Vnumhis obérât, quôdanimopO'nbsp;tins quàm corpore armatierant.Gladiis tantùmamp;:lanceisobnitebantur,pault;^nbsp;fe galca amp; thorace protexerant. Dira nimis amp; cruenta fupra murorum ruinai»nbsp;pugnaconferitur,fumtna vi vtrinq; pugnatur. Hoftilis clamor, tympanaclaH*'nbsp;caque clum fonitu fragore complebant. Rudera magna cæde fdantur»nbsp;quando illi vi ingrcdi,reiicere ifti connituntur. Cor uinus vbicunquc labori'nbsp;retur accurrens, nunc verbis, nunc Fadis omnibus opem fuggerituimidisnbsp;gnauis inclamitat corripitque, ftrenuos extollitTortiflimos quofque commci»;nbsp;dat amp; hortatur,vt vrbem banc Chriftianæ Reipublicæ propugnaculuin,forb^'nbsp;fimè tueanturzfciâclibicumhis rem efl'e,quos tories olim proriigarint,vicerint)nbsp;amp; adinternccioncm farpececiderint, amp;inDanubio tot fuperiore pugnacoD'nbsp;fecerint : non deefle diuinum auxilium, lefu Chriftique præfentiam,lùbcuin^nbsp;nomine, dudlu, aufpiciis dimicatur. Mox cum globo veteranorum inftrudu^nbsp;vfquequaque difcurfare,mftaurare ordines,pro feflis validos,viuos pro mot^nbsp;is,pro fauciis integros,proinermis armatos, veluti opus eratfiifficere:quando^nbsp;que vbi plurimum laborari fentiebat,fuccurrere, inter confertiiTimoslefeb'nbsp;ftes infercre, ingreflbs reiieere hoftes, amp; imperatons militisq; optimi officiu^nbsp;praeftare. Côtrà Mahumetes àtergofuis inftare, grandiamilitibus prxnüap*nbsp;liceri, retrocedentes reuocare in ordinem, amp; quandoque falcato enfenbsp;orare,vt ftrcnuè pugnent, exclamans earn iam vrbem captum iri, amp; fuosnbsp;penetrafle : proindc vt filt;äo magno agmine progrederentur, hortari.Vari^»'.^nbsp;diu Fortuna pugnatum eft,quado Turcæfæpe in vrbem penetrarunt,amp; à Ci»nbsp;lhanis non fine magna vtrinque cæde reiefti. Supracadauera muroruniqinbsp;nas, diu nutante ancipitique viôtoria dimicatum. Et bine veluti fpes vcrinqnbsp;furgebat,ita extremis indefeflisque viribus pugnabatur.Sæpe Turcænbsp;ximo i Apetu in vrbem irruperant: fæpe etiam reiedi, arridête fubinde jnbsp;inftaurato cuneo,aminam obftinatiftimè vidoriamrepetebât.Itaquecùn»?^nbsp;fpe vtrinque pugnaretur, Mabumetes præfcntancum confilium init, quai»»^ jjnbsp;bdifiîmo poteft agmine, in vrbem irrumpere, pertinacilfimeq; teuere.nbsp;nequeat,hinc reiedum,fugam fimulare,qua oppidanos alledos in camponbsp;car,mox irrumpente à tergo dimifla equitum multitudme reditiimintcrdpnbsp;vti à tergo amp; Fronte Cbriftianagens iuxtà cædatur: quare validiflimumnbsp;inftaurat.Supcrata mortuorum ftrue, quæ in minis excrcuerat,innbsp;clinatis oppidanis irrumpit.Penctrat in Forum,amp; in medio Foro prxüun»nbsp;tegratur. E Turcis pleriqucin Forum figna inFerunt, altis nonnullinbsp;xilla Regisdeponere conantur,quæ adbucinmnibus intégré Fupcrfuc^j
* * Subeuntemeum vexillo Turcammemorant, qui vt figna fui Regis dos in vrbem fociorum animos,qui nondum intro penetrarant,pinnacuienbsp;ris imponeret,amp; ad exanimandos Cbriftianos Vngarica deturbaret, turf*nbsp;tiffimam repente fubi» Hune Vngarus illico fubfequitur, ac antequai'^ .jnbsp;figna deponeret, cum bofte in turris Faftigio colludatur. Qi^m alio n»^nbsp;probibere non poftet, fe cum Turcaquem apprebenfarat, ex altiflîn»®nbsp;præcipitem dédit. Coruinus in fummum periculum addudam vrben» eonbsp;catus,accito Micbaele Zilagioauunculo fuo, amp; Ladiflao Canifa, iteinj^nbsp;ano Rofgonio,cæterisqucfortiflimis Proceribus Vngarorum, abnbsp;forum Turcas inclinât. Hi tanto furore congrediûtur,vtmultisinpla^^^^.^fôgt;nbsp;que cæfis, extra mnia extemplo reiecerint. Crucigeri diuina fe openbsp;rati, adaudis animis extra mnia prodeunt, amp; in boites Fæua cæde gÇi»» {j*nbsp;Mabumetes vbi fe iterum iterumque reiedum cfte cernit,extemplonbsp;mulat,amp; plané tergavertit,ac eos educit.Inftant à tergo Crucigeri,nbsp;viéloria pelledi,pertinaciierinfequûtur. lamque adBaftei Afiatici ca Vnbsp;uenerant,quæ in Sauiripa collocaratzCapiftranus prolpedis abarcc M [js
-ocr page 531-D É C A D I S III. LIBER V I 11.
^'infidiiSjConfeftim fuos cxclamat, vt retro cedant. Quuni præ ftrepitu amp; tu-* 'ukumagno exaudiri non polTet, à tergo receptui figna dat : contra illivitbto- intend,nihil cxaudiunt,hoftiliacaftraadoriuntur,amp; incendunt. Pater cumnbsp;¦^erdotunt collegio,illuc per medios enfes ab arce decurritjreuocatqj.Mahu-^nbsp;qui ad machinarum bellicarum munitiones confugerat, quu Baflei ca-5* ctemari diripique refp iceret cum equitatu,quern à tergo reliquerat,vt re-oppidanis obftrueret,eó fuccurrerc contendit.Adharciam dies inclina-/'Coruinus defertas à Mahumete munitiones,amp; bellica tormenta confpica-¦^^jCiimfociis ex vrbe prorumpens,repente capit: machinas æneas,adaôto moxnbsp;partim obllruitjinutilesqj reddit,partim in holies conuertit, intcnditqj.nbsp;^fcareicdis è callris Crucigeris, qui à Capillrano reuocati facile celferanc,nbsp;Munitiones redit: cas aCoruino occupatas comperit. Qmim inflate crepu-^'^logt;rccuperandi gratia prælium inllaurarer, obuerfas in fe machinas inuenitjnbsp;Jluibus qutim grauiirime focij læderentur,ingruéte noólc,fe m pollcriora ca-^gt;nÖ fine fda fuga recepit. Alij pettore fauciu,fub papilla, in callra pedemnbsp;^^MlilTe memorant.Coruinus munitionibus potitus eas incendit.Qimmadur-node,machinas æneas exportare non polTetjObclufisforaminibus,irritasnbsp;¦ æftititjvidorque ac ouansin vrbemrediit. Turca vt feab vrbefæpereic-1;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Aliaticis callris ac munitionibus exutum confpicatur, intempefta no-
5 verfus Macedoniam iter intcndit.Referunt nonulli, eum àfagitta faucium, ?Mnecemqj in callra relatum,aliquantifper iacuifl'e. Turcas ad Sarnon oppi-'quot;^Mmotis hinc callris Imperatorem tranllulifl'e,veritos, ne intercedente ipli-Morte,poltero die ad interitum cædcrentur. Ad Sarnum quum ille aliquan-Uin tefpiralTetjde belli exitu fuifle percontatumiquum ilh refpodiflentjBaf-A(iaticum,amp; cundlos ferè Proceres oppctiilTcjmagnam partem exercitusnbsp;.^cæfam, Kurkutoam prxtorianarum cohortium præfedlum, fdb mnibusnbsp;Me trucidatum item munitiones omnes ab holle captas:ad hæc, hominê(vtnbsp;^f^fjvfque adeo ingemuilTejVr venenum præ vitæ molellia propinari fibi iulfe-^n^ici recufarentjtimidum demilTumjincenfis callris,flirpemnbsp;puiflefugamineque tam datum animo veniire,quàin conllernatus abiitiamp;inbsp;I MPerroremorbisedixeratappellari,aparuamanufufumfugatumqsfuifle.nbsp;I Mum Alîæ,cui Caraeix nomen erat,ad munitiones,paucis antè dieb. ab vr-Mtum obiifle plerique ferunt. Sexto igitur amp; quadragefimo obfldionis die,nbsp;^''Ma potiusquam humanaope vrbs Albana,Turcarummanibus liberata.nbsp;^K?uquam multi vtrinq; cecidiflent,plurimi tarnen è Turcis occubuere:mul-, Huadfagintahollium milia periifle prodidere,viginti milia nonnulli, nec de-fç 5? luatuor tantum milia fuilfe affirmant, Sed quanta clades illafuerir,ponbsp;J, 'liiini Regis fuga tellatur. Turex quoque ingentem amp; incredibilem fuiflenbsp;It ^Mquam diffitentur:quinamp;; deorum ex feplures,quam Chrillianorum ma- Mo die exfos fuifle afleuerannquiamultamortuorum corpora, fine vulnerenbsp;ç ^perta fuerc, qux diuina potius quam humana vi cecidilTe reputabantur.nbsp;tj^P*ft*'anusamp;: Coruinus,infigniviótoria potiti,per fe vterq; ad Calixtum Pon-de hoc bello fcripfere,fuis vterque literis tam cltsifacinoris gloriam fi-j^^'^endicare niritur,quum alter mentionem alterius minime fecerit. Prxllan-lt; unirum viri, potius fe Regnis,quam débita laude defraudari patiutur.Ve-c ^Quum duo duces,altcr oratione,manu alter llrenue dimicarit, idcirco hocnbsp;L uHimo viro pleriqj faótum arbitrantur,vt in eo prxlio diuinx potius,quaranbsp;(j. ^uç vires, quod Tur ex non inficiantur,enituifle viderentur.Prxlium id a-h. inauditum fuit, quando horis quatuor amp;viginti, fine intermiffione vlla,nbsp;fuifle tradut.Ne quid vtriufq; Duels fcelicitati pofl'et adiici,ne mul-Huidem poll diebus,diuina vtrunq; benignitas, no modo mortal!, fed cle-gloria donauit:at Coruinus id prius aflequutus ell, quippé qui longonbsp;Painbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;labore belli defatigatus, in xlluantiffimam febrem incidit,qua
hf, licbus abfumptus ell. Medicorum iuiru,quorum adminicula cunóta ir-uerc, in Semlyn oppidii amici contulere,vbi cli benignitate,fe corpus^
-ocr page 532-491 ANT. BONFINIIRER. VNGAR.
jnulto facilius à länguore rcdimeret. Adcratit filij duo, Ladiflaus feroci animo» amp;: robufto corpore iuuenis,amp; Matthias adolefcens diuino ingenio,amp; præftantinbsp;indole prxditusdtem cognatorum amicorum numerus non mediocns: Ca-piftranus à latere nondilceffit.Sæuitipfafebris indies,amp; nulla medicaarte fe*nbsp;uitiam remittit:defperatur viri falus, amp;: niedicorü eiuditur opera. Capiftranusnbsp;demum Coruinum hortatur,vt quando diuinæ fortafle tempus euocationism-ftaretjteftamentum edat,Humana dilponat, faluti confulat, amp; qux ad animiC'nbsp;migrationem pertinent,veluti facra munia iubent,cü(äa paret,ne minus nunc,nbsp;quum Opus eil,quam oliminduftrius prudens fibi elTe videretur. Arrifitadnbsp;hxc vir ille fortiflimus,amp; piapatris conlilia commendauit,fe tarnen cûâa mul-i®nbsp;to antehac difpofuille refpondit:ignauumamp; imprudentem ilium reputauit,qmnbsp;ad extremum vitæ,vbi fui compos præ formidine mortis nemo elfe poftet, officia ilia dillulerit.Ne me(inquit) velim vfque adeo incautum amp; imprudentemnbsp;Capillrane putes,vt quæ probe fuades, hæc ad mortis agonem amp; tempus emi*nbsp;grationis iple diftulerim:multo ante hçc cundaconftitufiiam diu qux ademi-grandum facerent comparauineftamentum diu condidi,amp; quid liberis amp;aimnbsp;CIS,quid diis immortalibus legandumfit,fat bene (ni fallor) profacultatumcopia,prouifum exillimo.Curam falutemcque animi mei, nequaquam liberis de-legandamelTe ccnfui,pro facultatenonulla templa fundaui. ErogauiinpaupC'nbsp;res,quæ humanitas amp; pietatis ratio iull'erat. Et ad peragedum quod inftat iter, inbsp;viaticum quoque mihi comparatum,firma conftansque fides,amp;: fpes ingens : i-tem amp; tot excepta pro fide orthodoxa vulnera laboresque,amp; pratfertim diuinînbsp;mihi toties exploratabenignitas,amp;prxfentiamebenelperareiubet:haudin*nbsp;feium, Coruinum in hae miferavita mortalium,totinfidiis peticum,totpericu-hs amp; tempellatibus agitatum, felicem demurn quietem inuenturum. Idvnimanbsp;me angit amp; cruciat,quod pro temporis angullia,nondum profufae in me diumÇnbsp;beneficentiæ mihi fatisfacerc licuit. V eriim in hac lefu Chrilli Seruatoris exu-berans dementia pietasque fuccurrit : quippe qui fine animi verfura,nbsp;fatisfi^ipatietur. Totam vitam fiib eius dudu aufpiciisq; militaui i quanquamnbsp;fiipendia gratuita faccrem,multoplus tarnen rependit in vita,quamméritapo- )nbsp;ftularent; fideliftimi veteran!fidem dux ille non deferet. Vos autem filij, ^mi'nbsp;cique chariftimi,huiufce me vita: miferiis exauôlorari,æquo animo (quacfojp^'nbsp;tiamini, fluxahîc amp; caduca funt omnia : nihil eft, quod quicquampræter vin-bram habeat boni. Miiitauimus hie fatis fuperque : militiæ pra:mia apud fup^'nbsp;ros exigcmus,amp; eaquidem commodaa diuinaliberalitateconfequemur,qu3fnbsp;funt perpetuo duratura. Si rcfle fapitis, amp;ft:olida mortalium charitas vos noflnbsp;fallit,interturbatque,fortunæ mea: fidendum efle potius,quam miferadunire-putabitis. Dux ille prxpotens gratilfimusquc, fub cuius aulpiciis facra ftipefl'nbsp;dia feci,veteran! fui labores mifcratus,militia: vacationcm indulgct:amp;qua: difl
* propofuit, nunc emerito magna pra:mia tribuet : proinde hunc neceflitatis 4 itum patientiftime tolerate. Si quid abituro muneris in hac pompa amp; cmiftiofl^nbsp;Coruino tribuendum elTe cenfctis,quod fit gratilTimum futurum,veft:igia,dflbnbsp;CCS filij,paterna feólaa»ni,cum paterna virtute gloriaque certate: experiamini»nbsp;fi fupcrare liccat,quod mihi per mortem intcrccptum ell,lurcarum bellii coflnbsp;tinuatCjConficiteque.Id firmum,conllans amp;gloriofum cxillimate,quodhone-ftatem foueatamp;pictatem,atque Deo gratilfimum reputetis. In diuino cultu^nbsp;religione perfillirc.Et quod mihi alTequi nonlicuit, deled TurCaruffl nommisnbsp;gioriam comparate. Ne indignum quidem amp; indecorum ell, lludiorum mill'nbsp;tiæque paternæ iuxtàatque legatarumfortunarumhæreditatcm accipere.Idq»nbsp;in primis precor, ne degenerando per negligentia ignauiani, paternum no-men dehonellare videamini.Te id in primis facerc iubeo, Matthia dulciflîme,nbsp;qui natu qiio minor es,eo mehus bona indoles de te fperare cogit. Proinde valere omnes Coruini memores: tu qüoqi Capiftrane vale : pro lalute noftrapia®nbsp;preccs effunde, fupplicacjue ,amp; quando fub eodem Imperatoremeruimus,anbsp;accipiêda mccum ftipendia propcrato.Q^umhxc dixill'ct, præfentibus
-ocr page 533-DECADIS III. LIBER VIII. 455 dato ofculo, benedixit,amicis circùm collachrymatibus commendauit, oinni-timque dexteras apprenfauit : exorauit mox eos, in primisqs Capiftranum, vtnbsp;In proximam diuæ Genitricis ædem ad rem facram faciendam fe déferrent, amp;nbsp;quum euchariftiam accepturus effet,Dominum ad feruum,quod indignum e-venire minime paterentur, fed ipfum inædcrn ad Dominum introducerét:nbsp;tranflatus in templum,amp; facris operatus,accepta euchariftia, placatisqj extem-plo numinibus, animam efflauit, perpetuum quoq; fui defiderium Vngaris re-bquit. Diem igitur obiit, Salutis anno quadringentelimo quinquagefimofc- 14 ynbsp;xtofupramillelimum,quarto idus Septembris. Corpus,ficuti legarat,in Tranf-fyluaiiiam delatum,amp; in æde,quam in Alba lula fi.mdarat,magnifico funere fe-pultum. Vir fuitftatura fane corporis mediocri,magno capite, crifpis crinibus,nbsp;caftaneæ colore fubnitentibus,oculi fuerc magni,fercnus obtutus, fuffulua fa-ciesamp; peruenufta : afpedus vfq; adeo pulcher amp; iucundus, vt lingularem præ-ferret gratiam, amp;tacitam fibi reuerentiam poftularet : cunfta membra corporisnbsp;*nter fe ita confentiebant, vt nil poffet elegantius cxoptari : corporis demum a-îiimique viribus æquè pollens. O felicem virum,cui cum ßngulari virtutevi-'gt;we,acfumma gloria mori datum eft. Dum vixit,ab omni peirculo Panoniamnbsp;Chriftianamque Rempublicamliberauit.Q^are promulgata morte,no imme-ïito per vniuerfam Vngariam, ab omni a:tate ac vtroq; lexu eft dm publice de-ploratus. Aliqui Propugnatorem fortiflimum, milites Inuidiffimum impera-^otGiiijomnes Patnaz pattern certatim lugendo ingeminabant:quôd fi hi bene-ficiis Vngaros immortalibus obftrinxerit, amp; quantum amoris amp; gratis, prs ge-ftwum return gloria fibi conciliarit,rei exitus oftendit : quippe quum poft La-^flai Regis interitum, Matthiam eius filium, regio haudquaquam gencre na-amp; adhuc puerum ac return impotem, omnes vna voce Regem exclama-^\Qt.Qmunadhuc anima ageret,Capiftranus ingemuit : Inuidco (inquit) Cor-'^nernorti tus,qui confummato quoq; præftantilfimi duels officio, amp;fufofu-gatoque hofte,quernTerrorem orbis appellabant,ne qua tua félicitas Jfe.be infi-j. ceretur,extemploadfuperos euolas,amp;ampliffimavtriufque vits gloria potiris.nbsp;' 0 nosmiferos, qui remafimus, quibus fi quid nominis recent! vitloria partumnbsp;eftjfuperftitibus facile idfortuns inconftantiapericlitaripoteft.Vtinam tefub-fcquifitmihifato datum, vt quipariter fubccclefti Imperatore meruimus, vnanbsp;4uoque in clis triumpharemus. Mahumetem aiunt, adnuncium Coruininbsp;^ortisjcófeftimoculoshumi defixiffe,amp;conuerfumin lachrymas dixiffe, Neminem vnqnam à mundi principio,illi fub aliquo Principe fuiffe,mentó ac iu-^^übiindolendum, cuitantam ex accepta clade turpirudinem, amplius vlcifcinbsp;^on lieeret. V iri fatum vniuerfa deplorauit Europa. Calixtus audita morte,nonnbsp;P^rutn lachrymarum effudit,folennia quoque iufta,in diui Petri bafilica,Chri-banxfidcidefenforiperfoluit. Eiusmortemprodigiamultaportendere,in * *nbsp;' Pnftiis crinita ftella,in gradu quintodecimo,menfe lunio, triginta circiter diesnbsp;®Pparuit: inSabinis,Fcbruario menfc, vitulumbicipitemfuiffe natum : Roma:nbsp;®tigiiinem,adportam Veneris; carnes,in Liguriapluiflg:^amp;: in Piceno agro,in-^ntein cum fex dentibus editum, ac facie infolentis plane magnitudinis fuiffenbsp;^einorant. Hæc ligna fatum non modo Coruini,fed multaquoq; mala fignifi-^funt. Is igitur fuit loannis Vaiuods finis. E Coruino,vti diximus, duo filijnbsp;^cre fuperftites,Ladillaus,amp;: Matthias:alter qui natumaior erat, militari difei-P '^aamp;virtutepræftans, item fingulari honeftate, amp; magnanimitate prsditusnbsp;alter verb minor,ad maiora fortaffe,quam pater natus effe videbatur:patrinbsp;I'' Snbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;vterque fimilis,nc minima quidemin re à paterna virtute degcneranL
ffingiore vita,aut maiore gloria funóturus effet,Capiftranus veluti üinitus afflatus, optimè auguratus eft: namquum eum Coruinus aditurus,v-fecum filium duceret, Capiftranus Matthiam femper fibi ad dextram,
J -^^'ftramLadillaum maiorem natu collocabat. admiratur humfee rei pater cntiam,caufamqj fcifcicatur:refpondet ille,Haudab re id à fefieri,quandonbsp;Cr immatura morte præreptus emergere non poterit,alter V ngaris Regnum
T
-ocr page 534-494 ANT. BONFINII R E R. V N G A R.
fortietutjVirtutc ac gloria cum Alexandre certabit,amp; Chriftianç plcbis proptt* gnator eric acerrimus î cui fi diu viuere licuerit, omnes orbis Principes, fui ad«nbsp;mirationc conficiet. Capiftranus defundo Coruino nunquam amplius ride-re vifus eft, veluti qui fub iifdcm aufpiciis milicaflec, infigni vidoria potitus,nbsp;triumphante collega, ipfedebito triumpho fraudaretur. Nodes aliquot info-mnes exegit,inter contemplandum cum Deofæpe conqueftus,quarecumcolnbsp;lega fibi obire non liceret : in languorem fubinde corporis incidit, quem exil-lius lechi dolore contraxerat: elufis medicorum adminiculis, ad triumphadumnbsp;accitus,paucis póft diebus in Domino obdormiuit: ad Vilachum,inSyrinienfinbsp;agro, in Diui Francifei aede collegioqj fepultus eft. Inter Deos, ex honiinû opi-nione relatus,quocidianis in Humana auxiliavotis inuocatur, miracula templonbsp;affixa, magnitudinemnuminis plane teftantur. lacobus Picens vir fane fancHi'nbsp;fimuSjdefundo focio, amp; amplificata diui Francifei religionc, in Italiam reucr-fus eft : vbi quum diu vixiiret,Neapoli demum exceffit humanis : quot viuusnbsp;mortuus miracula ediderit,vniuerfaltalia plane teftatur. LadiflausRex, audita infigni Turcarum clade, admodum exhilaratus, confternatum refumpWnbsp;animum,amp;: Coruini mortem non eaqua debuit pictatehoneftauit,à CiÜÇ Coquot;nbsp;mite malè fuafus, lætitiam diflimulauit, veluti Regno fine formidine difcriæi*nbsp;néve aliquo potiturus. Vlricus vero Comcs,ne tamquidem Turcarum confli-du,quàm Coruini morte Içtatus cft:vtpotequi vniuerfam,fublato è medio ad-ucrfariü,Pannoniam fe pro arbitrio fuo temperaturum efle confideret.C^cumnbsp;^profedó humanæ mentis indicium, quæ dira quandoque libidine ica rapitdf»nbsp;vtpro bonis mala,pro malis bona defideret: fumet Vlrico nimirum longé faw'nbsp;brius,vixifle Coruinum*. quippe qui necemab Vngaris illi deftinatam aucrti -fet. Atqui liuoreius amp; odium,vnde mortem fibi comparauit,non modo innbsp;trem,verùm etiam in filios amicosq; profunditur. In caufa non folùm arnbinbsp;maximajfuperbum mgenium,amp; inuidiafuerat. Verùm etiam aliaintcrcefle^nbsp;in primft ægerrimè tulerat, Coruinum ignobiliori genere natura, totius Rf§nbsp;gubernatione fungi, pro Rege haberi, quo quidem munere fe Ladiflainbsp;auunculum multo digmorem efle cenfebat.Neq; vaftationes,incendianbsp;næ, quas à Coruino in pueri amp; coronæ repetitione quondam acceperat,nbsp;Regnoinfeftus,Cæfarispartibus adhæfiflet,memoriæ exciderant. Neque^nbsp;diôtam in vlla vnquam oblata occafione præterire potuit. Quarauis inimic^nbsp;mors è medio fuftuliflet, æquo tarnen animo pari non poterat,fuperftites uHnbsp;paterno munere ac poteftate potiri, magnæ audoritatis amp; gratiæ adhucnbsp;Vngaris tantum diligi amp; obferuari, retinere oppida mulca,villas prxdia^^nbsp;plilfima,amp; amicitiis,opibus,amp;clientelis cæteris Procerib.longcnbsp;recumfiliiseiusfimultatesamp;odiainftaurare,nouasmoliri inhosinfidias»
nbsp;nbsp;quum principatum apud Regem ipfe retineret,cuius confiliarius amp; modeta ^5
crat,in vtriufque cædem omnia tentare cpit.Qmnetiam fxpe gloriacus caninum hoc genus propediem è Pannonia extirpaturum. Nelatebatq»*nbsp;iuuenes,accæteros Ô|ÿimates,infeftus Vlrici animus.Neque incautecumnbsp;rico verfandum efle cenfebant.Quid fibi cauendum eflec,fat patrisnbsp;plo didicerant. Exaéto igitur Coruini mortis anno, Ladiflaus Rex,nbsp;fu,Vienna proficifeitur : amp; frequenti Procerum ordinc,magnaquc Crucignbsp;rum manuftipatus,Danubiumconfcendit,vt Vngariam inuifat.Budatni^nbsp;do amne delabitur: quum dies in arce aliquot exegiflet, côfilio ac libidine
' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;mitis agitatus,eadem clafle ad Futhacum defertur : quod quidem oppi^
Bachienfi agro, amp; Iftri ripa fitum eft. Hîc Rex ex arte Comitis, freqnenc^.j,^ mumeonuentum indicit: conueniunt vndique Principes,ac ingensn®nbsp;tatis numerus : Ladiflaus,qui Albanam arcem, amp;: inferioris Vngariæ orasnbsp;dem qua pater poteftate tenebat, vbi Rege appropinquaife fenfit, adnbsp;nô fine validiifimo equitatu obuiam occurrit, ne quid ab inimiconbsp;tur. Excipitur à Rege grato vulcu, audicqj eum ad Albam propediem clnbsp;turum,vt hoftium fpolia amp; caftrorum veftigiarecognofeat. Hic etiâ,v£
-ocr page 535-DEC ADIS III. LIBER VIII. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;495
^ïatjadmonetur à muleis,quo s Regis confilia non latebant,ac edocetur à Ciliæ Cornice Regis animum infeftum iibi elfe redditum,Regem idcirco Albani venire,cum Alamannorum Crucigerorum manu,vt eiccto ipfo, protegendam il-'15 arcem tnbuat, omnia oppida, præfeduras magiftratus, qui in manu funtnbsp;^ngarorum,his exadis,Alamannis committat : atq; illud potilTimum peragar,nbsp;'¦t Coruini liberis paternam omnem abroger poteftatem; Vlricum demum manbsp;brum omnium efl'e autorem. Perturbatur his didis miferè Ladiflaus : tarnennbsp;pro virili fua odium diiTimulat, amp; fefe cohercet. Communicat hæc amicis,Vn-e^rorumqj Proceribus,quibus infenfum Comitem intelligebat,amp; ad quos hccnbsp;pertinere ienferat. Commouentur nihilo fecius illi Sc inimicum ex occaiionenbsp;'jninino perdendum efl'e cenfent. Ad Albarn tandem peruenitur,quam validif--*nio Ladiflaus præfidio tenebat. aduentanti arcem Regi patefacit, ipfum cumnbsp;purpuratis Sc togatis excipit : reliquis verb armatis, qui circiter quatuor milianbsp;berant,portas obcludit: prxlidiarios admonet,die noduqucclandeftinaarmanbsp;quot;on déférant, ne quid ab Alamannis fibi infenfls detrimenti patiantur. Clauesnbsp;ïrcis ad Regem defcrt,atque,Accipe,inquit,Rex optime, tuæ arcis claues, quanbsp;into fudorc ac fanguine pater dudum meus è Turcarum faucibus afl'eruit, li-ci'auitq;. Qunntæ molis id fuerit,mors infequuta teftatur. Satis equidem ma-joftaci tuæ ac vniuerfo orbi paternam virtutem, fidem amp; integritatem fpeda-'ini efle puto : nos qui ex eo fuperfuimus, ne dégénérés videamur, non minusnbsp;! iternæ virtutis acfidei,quàm cæterorum bonorû hæredes elfe ftudemus : in-¦t'oiaclàmapudtenos Vlricusoppngnat,Princeps clementiflime,amp;non modo nbsp;^'gnitate, fed vita, fi liceat, nos exuere conatur. Proinde fi nemini inimicô ve nbsp;Oicto claues datums non es,accipe : quando nos ipfi,amp;hæc omnia tua funt.Sinbsp;'^uidi obtreétatoris cefilio aelibidini aufcuitaturus,te Rex quæfo,amp;obteftor,nbsp;^oLotuinam prolem,quç fuo iure mortalium cuique fidelium,tibiq5 in primisnbsp;'i£ commendata elfe debet,præter fas Sc æquum,tam cito dehoneftandamelTenbsp;^meas.Kleigitur(vtpareft)Maiefl:ati tuæ femperpariturum,fedpaterlt;o nun-lt;}nam mimico cefl'urum eflbjfcito. Rex extemplo primùmrecipere claues,ar-¦ni curare,paternum munus gerere,amp; bono elfe animo iubet:dum mora illic,nbsp;^i^ür,Cornes Ciliæ,Regem in Ladiflaum irritate, folheitare cundla non de-Ob non admiffamin arcem armatorum multitudinem,audax Ladiflaifa-¦gt;nus criminatur. Quotidianis contra iuuenis criminibus irritatur, de interfi-ndo Comité paternos amicos confulit;in primis loannem Vetefium Epi-^opum Varadienfem, Coruini quondam confiliarium, qui deinde à Matthianbsp;, ad Strigonienfem Archiepifeopatum euedlus eft, is religionis gratia, nenbsp;, is auftor haberetur,fe,vt id fiat,nequaqua fuadere ; fi faótum foret, impro-. ^^rronpolTerefpondit: trucidandum inimicum cæteri fuadent. Verùmde-4; 2 . æ/^centiores infidiæ, deftinatum facinus maturarunt. Ladiflaus gnatam * nbsp;*onbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;è nobiliflimo Gararumgenere nati,nuper defponfarat. Vlri-
gt; ^Totisfiliavxorerat. AdDefpotemisdudumliterasfcripferat,pôftvbi oüs Albam applicuerit,fe duos propediem globulos elfe mflrurum,qui-Cibi ludere licebit. Inhis, amborumfilioruÆTCoruini capitapoUi-à pueris Ladiflailiteræ, quæ addominû relatæ ac petera nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;à facris abcrat,ac Proceres eo die qui diuo Martino facer
jjj abditoconclaui Senatum habebant. Cornes maliconfeius, eovocatus, pro4 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^^^fliiandiu hæfitauit ; mox loricata tunica munitus, antequam
Ote ^^^¦^^^^^^^^^^îicliterisincenfus occurrit,acpoftulato colloquio,prodi-gnè nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;literis exclamat,qui patri quondam necem, Sc nunc filiis indi-
'lilTe ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quoq; fibi Regem fecerit, fuppliciorum iam diem ve-
J?J^^i^at.Nonnulli Comitem,prius Ladiflaum probris laceflflfe dicunt, 1^ ^prætorianas cohortes in arcem non admiferit, eins audaciam admo-tnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;plane confiât, Vlricum arrepto ex armigeri manu gladio,
ütj! A nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;contorfiiTe, Ladiflaum obieda repente manu, invertice
digicis vulnus accepflre:obortocofefiimclamore,Vngaros irrupflre,amp;:
T ij
-ocr page 536-496 ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R.
Comîtcm acerrimè rcliictantcm, multisqs confoflum vulncribus obtruhciflc-Vlrico cæfojhi cum Ladiflao Regem adeüt,interfeótum Regni hoftem, ocij pacisq; inimicum exclalnancfcelerum omnium auétorem débita fuppliciade-difl'e dicunt,Regem nihil timere iubent. Quando nuncRexamp; dominus veruJnbsp;eft,nunc pacatiilimum fibi patet imperium. Eum dudum nô Regem fuÜTcjfe®nbsp;Ciliæ Comitem pro libidine fua imperalFe-Rex quamuis dolorem,iramamp;me-tum xquè diflimularct, etiam fupra quàm aetas toleraret, iure cxium Conii-tem profiteretur,audaci tarnen facinore nimium commouetur: quum adtolc-rantiam hortarentur amici, Ferendum efle (inquit) quicquid imperiofanecel-fitas attulerit : Ademptam Vlrico vitam reddi non polTe, nuncfuperftitumfu-perell'e fata,quæ Deus meliorafaxit. Corpus etiam Ciliam deferri, amp;;inniaio-rum monumenta recondiiulTit.Fuit Vlricus proceritate decenti,valido corpore,macilenta facie, vultu haudquaquam indecoro amp; periucundo:fmince Ve-neri nimis obnoxius,quare barbarafa,amp;excultis crinibus, molli quoque habi-tu femper inceflir. Qmim immaturum diem obiit,quinquagenarius ferè habc-batur. Rexob Vlrici cafum, non longam in Albana arce moram traxit, hincnbsp;profeôbus,adThemefuarum iter intendit,Turcis obieôtum,{itum in amnifli-ma regione,ad Themefi fluenta, excultum ædificiis,ac multa arte munitû. La-diflaus eum comitatur, multiqs Pannoniæ Proceres, in primis Ladiflaus Garx,nbsp;Palatinus Cornes,amp; Ladiflaifocenpræterea Michael Orzagus,de Gutthocdi-^nbsp;tus, Paulus Banffij filius, cui de Lynduacognomen erat : ianitorumRegaliumnbsp;Magiftri, amp;honefti/limus aulicorum ordo. Quumad oppidumperueniflen^j
quod Ladiflaus cum præfidio tenebat,Elifabetha,Coruini vxor,vnà cumMat-thia filio,ltigubri veflcamida,amp; cum pullato ancillarû ordine, quæ vultus ptx domini morte demiferant, Régi occurrit : amp; eum præuenerata, vt par eft, fiiP'nbsp;plexaclachrymabundafilios commendat,amp; Ladiflao veniamprecatur,amp;^i®nbsp;illuflria Coruini beneficia mente excidant, obfecrat, amp; obteftatur. Rex m«'!'nbsp;tronamlt;mplcxus,Funeft:o,inquit,habitu, quotidianisqslachrymistuiviriana-theolin cclcbrari,fummum(crede) nefas eftElifabetha. Coruinus tuusdep^®nbsp;ac hominibus æquè bene meritus, inter Deos relatus eft, vbi iure felicinbsp;pitcrnavita perfruitur. Chrifto Vngariam,mihi Regnum feruauit. Inteftinonbsp;externo bello Panoniam liberauit: fudit,fugauitq} T ureas,amp; ad internecioneninbsp;fæpiflîme cecidit: cum quibus,decies collatis fîgriis,quatcrdecies tumultuarionbsp;amp; improuifo præho,féliciter dimicauit. Bis vilt;ftus,perniciofam hoftinbsp;reliquit. Tot templafundauit,magnificeq; donauit. Tantum pro ingenitx bc-neficentiæ acliberalitatis imperiOjCalamitofîs amp; miferabilibus erogauit,vt Re*nbsp;gias ineogenereviresfuperarit :fidelibus,prophanorummetumabftulit, »nnbsp;garis pacem peperit,vtrifque falutemgcnuit,vitæfan(ftitatem,geftorû gloriaæ,
immortalia beneficia, amp; tnumphorum feriem, omnes genres ac cunélaiccu memorabunt. Talem vitam duxit,tot clara facinora gelîir, vt totum orben»nbsp;fui admirationemplané cotraxerit,aceius obitum non magis amici,nbsp;ftes deplorarint.Domi æquus amp; mitis,foris ftrcnuus amp; fortis.Necarmisab onbsp;ftc,nec officiis ab amîÂ), vnquam fuperari potuit. In vita hoftes, in morte enbsp;pfe fuperauit. Quum vltimam vitæ horam inftare fenfît,haudquaquâà fuo °nbsp;mino vifitari pafl'us eft, fed labetibus iammembris,amp; defedto corpore,inte^nbsp;plum fefe detulit ; vbi à domino ac Deo fuo, fub cuius femper duclu au p_^nbsp;clis merucrat,dcliCtorumfacilè veniamimplorauit,imperatori fe fuoreconcinbsp;liauit,fumpliteuchariftiâ, amp;eafumpta, abduce gratifTimo, ad immortalia mnbsp;præmia,felix ac ouans eueôlus eft.Quare Coruinæ forti congaudendü cong^^^nbsp;tulandumve potius,qu«àmindolendum eftiquum optime acnbsp;rit,pulchcrrimè die obieric,amp; optata nunc immortalitate fruatur. Proindenbsp;lor omnis abefto, procul efto mror, amp; lugubres habitus deponuntor. igt;upnbsp;funttibi duo filij, qui cum paterna virtute certabunt: hos ego fratreSjamp;tc^^^^^nbsp;crem adoptoiLadiflaumCilianxcçdis impunitatc dono,facrofanftaranbsp;terni fdsris euchariftia teftê clTe iubeo. puUas ergo veftes vos omnes
-ocr page 537-DECADIS III. LIBER VIII. 457
iiibeo,imperoacedico,achuncFeftum dietnvobifcumvna celebrabo.Vixhec dixerat,quum purpureas vcltcs,auro conEcxtas,in medium afferri precipit. Hasnbsp;viduæac Ladiflao,Matthiæque dono dédit. Inligni omnes pietate amplexatus,nbsp;ancillarum ordinem indonatum nequaquam prætermilit, quas mox babitumnbsp;mutareiuflitdætitiæ ac hilaritati diemindixir, opipara celcbrataconuiuia,quænbsp;carminibus, niimis ÔC faltationibus excoluere. Ladiflaum cum Matthia ad genua in media Procerum turba,inftantiflime fupplicantcm,vt patratæ cædis venia, vtdudum promifcrat,donaretur,adpeólusercxit:graui alfeueratione, cumnbsp;iuramento fuper euchariiham fanótè ac reuerenter inito,omnes iniurias ac ini-micitias,ex Vlrici morte conceptas,remiïit:ambos Fratres adoptauit,ac Elifabe-niampientiflimæ parentis loco Fe FemperhabiturumcfTc rccepit. Fraternæ ad-optionis diem publica cundi lætitia celebrarunt. Veriim quemadmodum innbsp;^tqucncibus rite reFeretur,quum Rex initi Fraterni Fanftê Fderis iura aliorumnbsp;nipulfu FacinoroFo violarit, antequam annus poft læFam fidem exigeretur, cx-'fcini fupplicij pnas expendit. Ex quo Facile coUigitur, quam præceps ac For-^lidolofum eft,adoleFcentium impenum:qui quum fibi conftarenequeant,fæ-?Us adalienum arbitrium in diem Fententiam mutare coguntur. Ad diuerti-^'ilum reuocetur oratio. Ladiflaus 6c Matthias, regiis donis 6c blandimentis al-^di,abeuntein Budam Regem,dcpoftta omni Fufpicione, Fequuntur : Familia-f*nrnè cum Rege verFantur, 6c habentur inter primos. Non Folùm ab eo dili-?untur, verùmetiam obFeruantur. Hos Vngaria tota paternæ memoriae gratianbsp;*5'l^iebatur, à matre tarnen perquam Follicita his madatum Fuerat,vt nunquamnbsp;^ßiul curiam adirent, ne vna periclitari cogerentur : quod ft Feruaflent, non «nbsp;^^ftafle Fuiflet tantopere laboratum. V t Budam peruentum eft, cum honeftifti-*nbsp;vterque comitatu, Regiam Frequentabant, Fauebant apud Principem ami-^5, amp; patrocinia clientibus promptiftima accommodabant : at contra, Vlricinbsp;'Omitis amici, qui illius interitum a;grè tulerant, regias quotidie aures Follici-^'Cjinconftantem amp;: credulum adolelcentis animum à bona mente diuertere,nbsp;Jo ræ^^^P^æclarum Principem, Regis auunculum, à FurioFo iuuene indigné cæ-
: Jæfam hinc Maieftatem conquer!, audaciflimum Feelus nullo paéFo inul-j-'nieflerelinquendum. Ingentemiuuenisaudaciam,ni praefentiFupplicio co- rceatur, eo euaFuram, vt patris exemple Regnum anhelet : qui Régi proxi-ütnobtruncarit, Regnumquandoque auFurum. Qupd pater concupiuit,amp; Pfærei grauitate conFequi minime auFus eft,iuuenili hune temeritate Facile ad-'furum : malum antequam increbrcFcatefle curandum,amp; ab initio incendiisnbsp;^currendum. In Ladiflao quotidie vltimi Fupplicij anfam deprehendi pofte.
tandem fine per Fe auunculicçdeFuccenFus,Feu talibus diélis irritatus,am-tis infidias molitur: inhorumnumero,qui vindiftam aft'elt;ftabant,inter pri-4c Cornes Palatinus erat.Ladiflai Focer,amp;: Vlrici nepos, qui vt auûculi ne-vlcifceretur,generimortem,quinondum filiam duxerat,contempfit.Item * Banffi, 6c plerique alij, qui aut præ liuore Coruinum olim obtrcélarant,.
écb nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;habebant,aut aftentando,regiæ iræ vindiétæque deFeruire ftu-
^nt. Obtenduntur iulTu Regis ambobus infidiæ. Quum in Regiam venif-^^xcompoFito portx clauduntur,amp; à prætorianis mmtibus capiuntur,con-ij. ^^^tirque in carcerem:capti quoque cum his primarij Funt amici,veluti Ci-j æ mortis conFcij, 6c inftdiarum quæ Régi pararentur artifices : ac in primis ^tines Varadienfis EpiFcopus, à Coruino per omnes ordines ad hanc digni-eueâus,ac filiorum quoque moderator amp; magifter : vir quidem ea tem-îc Fummæ virtutis 6c prudentiæ 6c non mediocris eloquentiæ. Nonnullinbsp;ri71nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Proceres in vincula conieóli, ex quibus Sebaftianum RoFgoniû,
^04 CaniFam,præftantigenere natos,ac domi militiæqj pollentes : item ° ^^^pa^tem inter Coruini liberos educatum,virum quide nobilitate,con-, %eloquentia, 6c multarum rerum cognitione præftantem. Præterea Geor-virum Fané locupletiftimum; duos Paulos, Hornath amp; Frad-^jAlamannagcnte natumFuifte dicunt.Hinanque militia: à Coruino edu-T iij
-ocr page 538-45)S A N T. B O N F I N 11 R E R. V N G A R. cati,militaribusq5 muniisamp; Honorib.adauôti,a Ladiflai Sgt;c Matthix latere nuii-quam recedebant. Si Ladiflaus matri paruiflet, vt nunquam fimul curiam adi-rentjiniquitatem huiufcc fati fortafle declinaflet.Ipfc dudum,quumTurcasiiinbsp;Myfiis noua moiirirumor effet, c fuperioribus Vngariæ partibus exercitum e-uocarat:quum propediem in prouinciam profedurus efl'eqdeprauato Ladiflainbsp;Palatini foceri fui confilio obediuit: qui confulebaqne inconfulto Regeabiret,nbsp;néve Matthia à curia procul abeffe paterctur, ne quaeius obliuio cotemptus^înbsp;ex abfentia oriretur. Pofthabitoqs matris prudentiffimæ confilio, pcrhdiæ lo-ceri credidit infelix. Yt cum grata miffione à Rege di(ccdcrct,arq; fuæ araico-rumqj dignitatis patronum, ac veluti fuæ fidei pignus in aula relinqueret, cum i®nbsp;Matthia amp;honeftiffimo amicorum ordine, inRegiam vnàconceffit, amp; idibusnbsp;Mardis periclitatus eft. Aliqui, eo die ad Regium colloquium ex induftria vo-catûjVeniffe dicunt. Quiimveniffet,obftruâ;isàtergo foribus,captiuitatiscau-fam occurrensfocer expofuit. Aderat Paulus Banffi filius, loannes Gifcra, Be-neduStus Thurocius,amp; Lambergenus Alamanus. Mox rumor effunditur,Cor-uinos fratres cum principibus amicorum effe captos. Conilernatur admodumnbsp;rei nouitate populus, amp;omnes vitro commiferantur. Nicolaus VilachusVai-uoda (vt aiunt) Tranffyluanus,alto genere natus,Coruinæ quondam virtutisnbsp;gloriæfummus æmulacor, in curiam feftinauiq quem taliuminlldiarû haudiu'nbsp;fcium fuiffe volunt. Coperit ex confulto rem fucceffiffe, omnia m Ladillai ne- 'nbsp;cemconfiliaintenduntur. Matthias àfratre feorfumcuftoditur. Tertio dieLadiflaus capitali fupplicio mulâ:andus, prætori traditur : amp; inclinante iamnbsp;^prælato pullo lugubrique vexillo, in plateam reuinôlis poft tergum manibuse-^ducitur, quæ ante Sigifmundi palatialatè diffunditur,demiiîis crinibus, arduunbsp;capite,amp; aurea vefte^quam fortaffe à Rege acceperat,incedens, ad necem pto'nbsp;dit.Huc amp;iliucgemebundam plebemimpauidus infpicit.Quimiadlocûniût'nbsp;tipræftitutum proceffiffetjliâ:orem crines colligere iubet: mox pauca pronbsp;purgatione loquutus, ôcgenuafleôtere iuffus,paruit : nullumque trépidation^nbsp;vnquamândicium prætulit, Præco qui damnatorum facinora ex more pubü'nbsp;cat,nil aliud impetrato filentio enunciauit,nifi, Reges tales pnas è perfidis im 1nbsp;fidelibusquefuisexigere oportere. LiôLor à prætore gladiumin ceruicemfot'nbsp;moiîffimiiuuenis ftringere iuffus, commiferatione ac metu iuxtà correptus, i'nbsp;élus tres intulit, amp;: nonduni caput abfciderat, immo ne lethali quidem vulnersnbsp;læfus erat. Conftanter generofus ille iuuenis,triain ceruice vulnera exceperai:nbsp;fed quum ad tertium procubuiffeqmox vi magna ere(ftus,deorum hominum^inbsp;iufticiam appellat, fe non vitra à lidtore petendumexclamat : quartumlifti^*nbsp;ilt;ft:um,exlege interdiôlum effe: miraculum pro læfo innocentiæ numine,intef'nbsp;Gefl'iffe. Ad hæc nonnulli Proceres, qui é Sigifmundi palatio præfidente Reg®nbsp;fpeôtabant,amp; Ladiflai necem anhelabanqliôtorem increpitant, enfe ceruicemnbsp;nbsp;nbsp; repetcreiubent. Quarevixquintoiiftuobtruncaturinfelix,annosnatusqua
tuor de triginta. Fuit robore corporis amp; ftatura patri non diffimilis, ferociaiU' genti j audaci ingcnio ac exorabili, item rotunda facie, colore fufco, crines de-miffi,amp; caftancæ colo^^ imitantes. Præterea venuftus erat afpeftus aclibera-lis,nequeexpers pietatis. Promptus ad officium,adiram amp; vindiôtamnon d»'nbsp;ficilis : belli potius,quàm ocij appetensivenuftatem corporis latitudo humero-rum adauxit. Supplicium de ipfo, neque in foro, neque ad Gradus gemitorios,nbsp;neque légitima amp; vfîtata deniq; hora,fumptum eft.Rex,popuIi,acrufticerumgt;nbsp;quorum colendarum gratia vinearum, innumerammltitudo Budam confluxe-ratjfurorem expauit, haud infcius, plebem eins mortem ægerrimè laturam,nbsp;propterindignitatemreiin tumultumfacileruituram: corpusliaud mora, atru ynbsp;panrio inuolutum,ad diuæ Magdalenæ bafîlicam eftertur,amp; ante lucem dam C'nbsp;uctftum,in ædicula corporis Chrifti,quæ in fuburbij cliuo ftta eft,in paricidatUnbsp;Regaliumqj proditorum monumentarelatû eft.Id quamui ' ad confirmandatunbsp;necis caufam fadum effet,vt iure cæfus effe videretur, popuL tarnen indignim^nbsp;temnimisauxit.quumad iniquitatemmortis infandæ, etiaminiamiacriimnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nisacce-
-ocr page 539-nis accederet. Vcrùni ne minor quidcm nota, non fine fiipplicio, huic Régi, amp; huiufce maliautäoribusinufta. Rex,perfidiæ turpitudinem,infamiam periurijjnbsp;'iolatæ fideiamp;execrabilis inconftantiæ crimen iùbiuit : illi, crudelicatis, inui-lt;Jiæ,aciniquitatis perpetuam fibi notam inufiere.Hinc intercipiendç Regis vi-tæ, qui annum non circumegit, anfam fata fiimpfere : qui autem adolefcentisnbsp;probitatem mails confiliis coinquinarunt, pnas nonimmeritas dedere. Vtnbsp;igitur adcaptiuosiedeamuSjEpifcopus Varadienfis,intcrcedete Cardinalifan-tti Angeli,Legato Pontificio,Dionyfio metropolitæ Strigonienfi, Cardinaliqsjnbsp;2cfuo iurc perpetuo Pannoniarum Legato , traditur iudicandus. De cæterisnbsp;® lt;]uæftio prorogata,quipofteranoóle pod Corporis Cliriftifolennia,frado car-cere, clam ex arce delapfi,euafere.Matthias duntaxat Comes,amp; Paulus Mada-tatz inarce remanferant. Matthias in turri, quæ ad Calidas aquas pertinet, aC-leruabatur.Paulo ab aliis feiunâ:o,euadere non licuit.Nunciata prima luce ca-ptiuorum fuga,Rex nimis angi amp; follicitari cpit,ne minore quidem metu cç-teri,qui idfuaferant, vexari cperc. Sebadianumnanq; Rofgonium, amp;£. Ladif-lauCanifam,multis cpibus,affinitatibus,amp;: chentclisin Panoniazprçtereacon-filio, audroritate, amp;: animi magnitudine poliere nouerant : ne quid iamliberinbsp;Wirentur, admodumformidabant. Quare comparatis copiis,rapto fecumnbsp;Matchia Pauloque, Viennam proficifeuntur. In eodem ambo curruveheban-
Solucum ætatis commiferatio innocentia fecerat alterum, alterum prai ^agnitudine diuitiarum, fpesmagnæ prædæ, grauicompede fanedeuinxerat.nbsp;^tvbiStrigonium Rex venir, loannem Varadienfem Antiftitem, quern Dio-iudicio fecerat obnoxium,ad fe accitum, bonis quidem verbis hominemnbsp;^J'ftetnconfolatur. Bono (inquit) animo Varadine pater efto,incarcere (mi-*crede) me inuito incidifti. Nunquam tanti virigrauitatcmprobitatemqj alinbsp;S'Jaturpitudine afficiendam eire,meo iudicio,cenfuifl'em. Id Budse Lief um eft,nbsp;' oi quod dira Principum libido tulit,non folum conniuere,fed tolerate necef-fuic.Ibinequaquam niei iuris eram,nunc Budaprofelt;ftus,in propriam meli-bertatemaflerui. Alieno facinore in carcerem coniedus es. Nunc qu9ndo fatnbsp;mihivirtusprobitasqs tuafpedatafuit, non tambeneficio, quam iudicio meonbsp;liber efto:pnftina dignitatem recipito,amp;: Varadienfiumepifeopatum eadë quanbsp;paulo ante audoritate gerito. At vbi Vienna peruenit,de optanda Regi fpon-hdecerni coeptumeft. Præpotenti,nobiliflimo formofilftmoq; adolcfcenti, exnbsp;totoorbe,amaximis Regibus,puellæ quotidie offerebantur. Virtus,forma,ge-^nbsp;î'us, S)Cpoteftas faciebat,vt certatim gener ab omnibus expeteretur. Nulla,Magdalena dignior,omniu iudicio vifa eft, Caroli Regis Gallia: filia, cui par ætaSynbsp;genus,ac forma,nrorumep præftantia inelTe videbatur.Egregia legatione puel-^2pctitur,amp; affedata vtrinque affinitas approbatur. Sed de nuptiarum loco eftnbsp;oborta contentio: Vngari Budæ, Auftrales Viennæ,Boemi Praga: nuptias cele-' °fari cenfent oportere. Suamquifquefententiam, haudinualidaratione con-^fniat: Rex anceps amp; diuerfus aliquandiu traduS..Quamobre Georgium Po-gcbrachium,Boemi£eGubernatorcm,cum odingentis eqiutibus,in Auftriara
Danubium vfque venilTe memorant,magna fe habest didantem, quæ Régi communicaret.Traiicere Danubium,ac vrbem intrare iufl'um,continuö re-C'jfaire,ac dixifle,Se Viennefes femper fufpedos habuifle, Rogatum per inter-p'lncios,arcana qua: haberet Regi nunciaret,pertinacius abnuifle, ac affirmai^ ejNeminifeilla,præterquam Regi tantùm,elïe crediturum. Rex tandë vidus,nbsp;Ji* tanta pertinacia^rçter dignitatem Maieftatis fuæ,cum togatoferè triummi-equitum exercitu,potius quam fagato,DanubiumadGubernatorem tra-jcit,Inter bina caftra,in vlteriore Danubij ripa,tabernaculum ad fingulare col-quium paratur. Dies quatuor colloquium habitumiprimus dies,infalutatio-ac obfequij amp; officij celebratione adus : altero,ac tertio die^ colloquio fuîiÉnbsp;10 teftes adhibiti : quarto demum, fingulare colloquium celebratum eft, vbinbsp;ex cum Georgio tantùmfuit : de tranfitu Regis in Boemiam, agitatum fuifldnbsp;patant.Q^re quum nihil inter eos coueniret,Gubernator iratus amp; minabun*
-ocr page 540-yoo ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R. dus,inMorauianireccfl'K.Rexeanoâ;eViennamferecepit: eumquemoxp*nbsp;nitentia non parua fubiit, Gubernatorem, in cuius manu BoemiciRcgnifum-ma foret, indignabundum dimifiHe.Quofdam ex Optimatibus repente dimic*nbsp;tit,qui aut hominem rcconciliatum traherêt,aut fî non poflcnt, oinnia Regentnbsp;poftulata faiâurum pollicerentur. Quum in Morauia Georgium adhibuiücnhnbsp;necabitinerereUocareinecquicquamab cius fententiaextorquere valnerunr.nbsp;Regis igitur tranfitum in Boemiam promifere gt; celebrationem quoque nupHquot;nbsp;arum,Prag3efuturamnunciarunt. Compofitis in Auftria rebus ,cumfingü-lari quodam apparatu, amp; longiflimo Procerum ordine, Ladiflaus in Boemiamnbsp;concendit. Quum Pragæ ad (ècundum lapidem appropinquaflet, Rocliezanâ i®nbsp;cum frequcnti impiorum facerdotum collegio, amp; multa hæreticorum turba,nbsp;gratulabundus obuiam occurrit : de faufto felicique eius aduentu accurata o-ratione congratulatur. Limis cotrà toruisque oculis prophanam illam multitu-dinemRexinfpicit. Quinetiam fubmonente Pogiebrachio,vixgratiasegit,amp;^nbsp;quali Maieftatis fuæ vultum eo incæftalTefpedaculo vifus eft. Ad primumla*nbsp;pidem, Pragenfis balilicæ facerdotes, Romanaî Ecclefiæ aflertores, qui impiunbsp;hæreticorum faéhione dm exularant, in occurfum venere, crucem amp; facta fe-renteSjdiuinos gratulabundi rhythmos cocinebant: quorum poftquamcôgtefnbsp;fumattigit, Veros, inquit, Deiminiftros agnofco. Saluete Patres facrofandi, -quoru m facris ac precibus humana fcelera remittuntur. Mox equo profiliens, nbsp;ofculatam crucem præreuerenter adorauit : hæreticorum id animos admo'nbsp;dum offendit, quippe qui non æquum fibi futurum hune Regem aufpi«-bantur, amp; hi præfertim, qui Rochezanæ fauebant: odium tarnen pro tempore
* dilfimulatum, comprelTum eft. Variæ deinde Pragæ Legationes decret'^, quum varia magni momenti négocia impenderent: in primis nuptiarum folennbsp;nitas amp; apparatus,curandus hæreticorum morbus,Turcarum metus, amp;necd'nbsp;farialmpcratoris reconciliatio. Itaq; legationes duæàprincipio miflætvna.ionbsp;Cæfaremplacandum,cuius princeps Eyzingerus erat; altera, adCarolumGal-lorum Megem,fponfam dudura.InhacprincipatumVdalricus geflit Patau ien-ftumPontifex,opibus,auótoritatc,moribus amp;dotl:rinapræcellens.Hæc omnium quæ tempeftatc noftra fpedari potuere, præftantiftlma eft habita, cum bo'nbsp;neftillimus hie Procerum nobiliumque ordo fucrit : in hac enim ex Principi'nbsp;bus Vngarorum duceti,ex Auftralibus quoque ducenti,actotidem ex Boeniisnbsp;deleóli funt:qui forma, habitu,nobilitate apparatuq; pollerent, amp; quifqueRegno dignus videretur.E Patauienfibus,centum dclegit Vdalricus:quarefepri'nbsp;genti equites,in Galliam,purpura,auro,gemmisque ornatiflimi abicrii nr.lten'nbsp;virgines amp; matronæ, quæ Regiam fponfam ducerent, quadringentætfphnm-dillimo cultu acvenuftateomnes.præterea quadrigæauratæ,gemmatæquc:'n'nbsp;audita infuperveftium, donorumque luxuria. Tertia quoq; Lcgatio,adnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^5
nbsp; turn Pontificemmaximum deftinata,quæSacerdotumlitesinreiigioneairi
merer,amp;: adRomanorum dogma redigeret Huflitas.Quarta deniquc genero Regis follicitudo fuit,comparandi tanti inTurcas exercitus,quantus ad vindi-candam à prophana fg^irute iam Europam fat efle videretur. lam cum Imponbsp;ratorc conuenerat, ac regiæ infano fumptu nuptiæ parabantur : Auguftus cumnbsp;Augufta, item forores ambæ cum viris, Hymenæi folennibus adfoturas fe re-ceperant. Præterea multi èGermaniæRheniq; accolis Principes,e Gallia quonbsp;que complures Reguli:qui quidem omnes non folùm ad nuptias fua præfenti^nbsp;honeftandas, fed ad decernendum inTurcas bellum, conucnire promiferant.nbsp;In tanta rerum omnium expedationeapparatuqsvario, d Ipeshominumfal anbsp;ces, amp; inftabilem humanæ vitæ conditionem, decimo calendas Décembresnbsp;duodecima nodis hora, fæuo ac repentino morbo Rex corripitur. Aliqui ponbsp;ftilentiæ ligno, inguen intumuilTe ferunt : nonnulli huiufee morbi nullam nnbsp;fpicionem fuifl'e affirmant.Cubicularij ac medicirem itareferunt : Regem,conbsp;die in iudicio,no regali cultum habitu, fed linea fubucula, amp; vefte Perfica prXnbsp;fediirc:vtcotentioncm,quç inter Pogiebrachium CorualioramqueMorauu^^
-ocr page 541-D E G A D I s 11L LIBER V 11 î. joi inrercefleratjfane dirimcrct (quippe quicacaufafuerat irritatij vcad finguLrsnbsp;«namen vitro fcfe prouocarinc ) neque in auditorio vnquam fubrili/Te : fuiflenbsp;trilliAHiltUjVnde futuram omnes ægritudinem aufpicabantur.Inter fatrapas di-miflb tribunal! accubuiflcjnonnulla grauiter amp; compoiite loquutum : relatutnnbsp;incubiculum quinta noftis horaoblatas fibirapulas, quæ in Boemiadulcifli- .nbsp;mæ funt,auidc deuoraflejbibilTe ficerain: amp; prius quam fe Icclo deponcrer,no-nulla CÛ amicis verba,relaxandi aninii gratia, lepidc falfcqj fecifl'ei Mox oratisnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'
fx more numinibus, dixill'ernon mediocri fe ftomachi dolore laborarc. Et quu iiiiadlomnuin hortarentur, queni ad abigendum dolorem nimium valere di-ccbant,adhoram dormiuifle.Iam decimatertianoótis hora agebatur,quum æ-gritudinis grauitate expcrreótus,nullam fibi quietem potcrat inuenire. Vcriinxnbsp;quunimitilTunus forct,ne cubiculariis moleftus cfl'ct, in lucem vfque doloremnbsp;perculit.Cóuocantur medici, omnemque operam in defperata falute fruftran*nbsp;tur.Georgius amp; ipfe quoque accitus, quum venifl'et, amp;: morbi caufam percun-datusjbona fpe Regem elfe iuberct,Tua iam pridem (inquit) mi Georgi, fidesnbsp;virtus fpcótata fuit,tuo me Regem beneficio Boemi vocant,tencntque: fpe-fabamquod paraueras,vna mc tecum diu potiturum : obftantdiuorum numi-quorum manu funt omnia iura Regnorum:proinde mihi moriendumnbsp;icito,amp; conditionem mehoris vitæ fubeundam. Ira vixi,vt optime fperarc li-intempeftiua morte haudquaquam plus æquo commoueor, quando pronbsp;mihi cleftia rependentur. Quum omnino mihi moriendum fit, duonbsp;*^ntquæ à te peto,antcquam ex hac vita decedam; quæ quidem,quamuis mihinbsp;5icficij maximi loco lint habenda, fas tarnen amp;requum, acmeainte priftina^nbsp;^iritaSjtefacereiubet.Alterum efl:,vt Regnum à terecuiatum, iufte picq; gu-^nes:pupillis,viduis,cçtensq} miferabilibus,iufticiam amp;:patroeinium prom-quicunque mc à Pannoniis, Auftria,cætc-ptouinciis hucufq; fequuti funt,inuiolatos incolumesq; dimittas.Quod finbsp;5ceris, pro referenda gratia,me propitiumSeruatoris noftri tibinumcn apudnbsp;h ^cdditurum eile polliceor. Qmim apprehenfa fempcr hæc anu di-
* let, Pogiebrachius lachrymas contincre nonpotuit,amp;: aliquantifper tum iiolatus,fe poftulatafaä;urum,data fide promifit. Iam increbrefcente mor-QjCiors inftans, facrahumanæ cmigrationis ofiiciafeftinabat.Acciti funt illinbsp;laccrdotes, qui emigraturam dudum animam fandto viatico amp; myftico ap-f-tatu ritècoinmunircnt.OmniaornamentaRcgiajPragcnfi bafilicælcgantur:nbsp;^teos crines, quos ad huiufcc hucufq; vitæ vanitatem, fe gclfilfe fatcbatur, o-amputari iufrit,ne quo in nouo innere offcndiculo præpediretur: qui ad-*ioant,varias fubiecere caufas, quibus mandatum eluderent.Is autcm, vt ani-.nbsp;nbsp;nbsp;iamiam emigraturam intcllexit, facram facem petiit : qua prompta manu
4c nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;propofitam noftri Seruatoris imagine intucnSjdominicäora-
iic cxorditur:amp; quum ad nouilfima verbaperueniftet,nil vitra loquutus,fpi- Um veluti quieturus eßlauit,nullumqj diræ mortis indicium edidit. Ladifi-Ç igitur, quem Delicias or bis appellabant, maxima quaque nobilitate præ-*ens,adolefcensfaufta amp;incomparabili pulchrituriénc,fapientiapræcocij ^egnorumamp;s prouinciarum dominus, tantis opibus amp; hononbus præpol-jj^^jinfummo omnium rerumfaftigio collocatus, manfuetudine amp; dementianbsp;^.^gulari, caftitate rara,annos natus duodeuiginti, horarum fex amp; triginta fpa-pQftl-iuni ægrotare coopérât, anno verb Salutis quadringentefimo quin- i jnbsp;Q ^gefiniooiftauo fupra millefimum humanis exccflit, non fine perpétua cun-gentium commiferatione. Ad decentem corporis proceritatem creue-^i(inbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;inauditæ, oculi nigri,fcrenus ac felix afpe(ftus,can-
Eibrubeus in rofarum morem, coma vfqueadeo aurea,promi ftaj lih P^45Atcleftê quendam ori decorem adiiceretmafus addecens amp; fubaquinbsp; ^ii^camenta corporis amp; membra cundta formofiflima. Nihil in ipfo fuitjnbsp;præftantiæ rcdolerenin inceflu grauis,in loquendo perhumanbsp;benignus eft habitus. Aliqui morboj vencno alij, fubreptum fmfle af-
-ocr page 542-yoi ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R.
firmant,amp;:Teuthones præfertim medici,qui prxcipuam curam corporis gcre-bantjlii euidentiflima venem figna in eo deprehendifie,poftquam in Auftriam rediere,pertinaciter afleüerabât;inaliéna terra fe nihil dicere aufos,ne illorumnbsp;animos læderent,quorum fcelere ille perierat. Quinetiam fc Régi clam dixiflenbsp;affirmabant,veneno efle potionatum:ilium contra refpondific, Se id non latere,immo filentium indixifre,ne vnà cum fuo Rege enecarentur.Senatus Vien-nenfis ediôto grauiffimo,ne Boemicam in fe ferociam irritaret,eam famam in-hibuit,medicos admonuit,nefua diâta confirmarent.Res tarnen vbique vene-ni fufpicione non caruit:cuius quidcm ault;ftorem,Georgium fuifle rumor erat:nbsp;qui V iennam profe£tus,quum fufpcótum Regem haberet, vr bem iulTus ingre-1®nbsp;dinoluerit,amp; Coruini,Ladillaique filij exemplo, fibi præcauendum efleintel-ligebat. Accedebat Rochezanæ odium,quem publicè facra ferentem, Rex (vtnbsp;fuprà di£lum eft ) afpernatus, non mediocri afFeceratignominia. Quibus qui-dem conieâ;uris,vterque Regiæ mortis crimine carere non potuit. Quin amp; il-,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lam eatempeftate famam nemo eft,qui ignorer latèdiffufam,Regem Pragæid-
eo nuptias celebrandas efle decreuifle,vt quum in ilia celcbritate ,frequentif-fimus illic potentiflîmorum Principumconuentus futurus eflet,inita confpira-tione, hæreticos omnes facile caperet, amp;profanam Huflitarum hærefimpror-fus extingueret. Qi^dquum Pogiebrachio amp; Rochezanænunciatum foret, audaciflimum pro falute fua facinus molitos, extemplo Régi infidias obtendifnbsp;fe, vt pari dolos artefruftrarentur. Vtrum potius aflirmem, haud facile dicerenbsp;aufîm: eain medium afferenda cenfui, quæ alij dicerent, amp;;fentirent. Illudta-men omnibus manifeftum eft, Georgium ac reliquos Boemiæ Proceres, pr^'nbsp;ter Rochczanam,ingcnti mrore fatum regium dcploraflc,vniuerfamqueBo-emiam publico luótu amp; triftitia celebrafle, quem ad feptimum calendas D®'nbsp;cembres continuatum fuifle memorant.Funus regali pompa elatum, negled^nbsp;per vr bem circumuelt;ftio,ex more maiorumzcorpus demum in antiquorum 6-ceilum relatum eft, amp; in diui Caroli Quarri Romanorum Imperatoris gremionbsp;coll oca^.Promulgata Regis morte, omnes ferè Europæ Principes, aut in comnbsp;miferationcm,aut in triftitiam conuerfi funt.Hos ætatis, potentiar, expeftatio- 5nbsp;nisamp; fortunæcommiferatiofubibat:illos autem,adquos luftuspropiusattinC'nbsp;bat,priuatio boni,iufti amp; fanéli Principis fummo dolore cruciabat; amp; in prim*^nbsp;Auftrales,qui natiuum dominum, quem cruento bello repetierât, per mortemnbsp;immaturamamiferint,ireminFrederici manus recidere cogerentur,queni pf^'nbsp;us hoftem habuerint.In Vngaria non pari mrore certatum,iniquus enimnbsp;diflai Comitis interitus,huncè pedorib. omnium abegitipræterquameorum,nbsp;qui Commis mfenfî, regias olim partes fequuti fuerant. Carolum Gallim R^'nbsp;gem,præ cæteris,grauiflimus dolor inccflit,Ladiflai foccrum,amp;: nuptias prop^'
diem fauftiflimas celebrate ftudentem : eo quo Parifium die, ornatiflîmam
* Legatio ingrefl'a eft, antequam confideret, repentino de Regis inreritu tabel' lario admonetur.Q^ nuncio confternata,quum clam Regi Carolo genen nenbsp;cem fignificaflct,tanto Principem ilium dolore correptum fuifle aiunt, vt neqnbsp;refponfumdare, neq»®triftiflimamillamabeuntem alloquipotuerit. Nemnbsp;tafleminorin Gallia,quam Boemialult;ftus,ex cordeagitatus eft. Solutanbsp;tione, ad domum quifque fuam mftus rediit. Mortem tanti Principis ng*nbsp;quoq; nonnulla prodidere.Superiore anno cometes, quem nigrum appenan nbsp;lunio menfe, vigefimograduPifeiumfufpedus, trigintacirciterdiebus,vanbsp;mortalium animos formidine exercuit. Plures antequam morereturnbsp;diuerfa pafliis eft infomnia:in primis aflidua parentum colloquia,qui diu onbsp;rant.-auorum quoque fermones, à quibus fe ad fuperos inuitari, fmpc expernbsp;élus cubiculariis fatebatur. Pridie quam in morbumincidcret,nbsp;amp; inftitutum fuum,ad dicendum ius prodiens,triftis amp; cogitabundusinccnbsp;rogatus ab amicis,cur ab ingenita hilaritate deficeret, refpondit, Se nihiUe »nbsp;curtriftitiacorriperetur : eatarnen, ctiamrelu(ftantem,carerenonpoflenenbsp;dem vitro diuinæ voluntati pariturum. Horrendi quoque non
-ocr page 543-decadis in. LIBER VIIL M ^otiiSjamp;prxfcrtimNeapöli, CapuXjGaietXjAucrfx, vctcriqj Capania vniucrnbsp;^Eoaemanno Aragonum Rex Alphonfus,omnium fui temporis Principuranbsp;pcpræftantiflimuSjquum infebrem incidilTetjNeapoli diem obiit. Cui Per-¦nandus filius in Neapolitano, loannes frater in Siculo Tarraconenfique Re-plane fucceflit. Mahumetes Turcarum Imperator,Corinthum expugnat;nbsp;J«fidentibusq5 inter fe de regionis imperio, Thoma Demetrioqj fratribus Pa-æologisjvniuerfamferè peninfulam ftipendiariamiibifccit:amp;nonmultó póftnbsp;^alæologis exadis, Peloponnefo tota potitur: interfcdo quoque Trapezuntijnbsp;tj , Pontum in ditionem fuam extemplo redegit. Calixtum Pontificemnbsp;aximuin,fenemquemagnanimum, odauoidus Auguftas,morsnequaquamnbsp;*^maturafuftulit:eique Rodoricus Boria,e fororc nepos, Romanæ vicecancelnbsp;^ius (vtaiunt) Eccleliæ, fepuchrum in diui Petri bafilica pro dignitate dica-Calixtum centies amp; quinquagies mille aureum, gerendi belli T urcici gra-^luccefTori legafl'eperhibençlt;cui Pius,fapientia,magnanimitate,aceloquen-nbsp;^*3 pollens, in pontificatu fucceflit, qui Ferdinandum Aragonium,Apuliæ Re-continuo declarauit, milToque Latino Cardinale Vtlino, regio diadcma-legitime coronauit. Mox Mantuæ, Chriftianis Principibus conuentum in-jXitjvbi de Apulo Turcicoque bello, odo ferè menfibus agitatum eft. Sub i-tonbsp;nbsp;nbsp;tempus,Carolus Rex Galliç vita deceflit,quern mitiingenio,alioqum he-
eti ae inconfiderato fuifle perhibent. Quippe quiquum tumultumpotiuSj bellum aduerfus Henricum Britanniæ Regem ,amp;Ioannem Burgundio-PrincipemexcitaflêtjCrebris vfque adeo cladibus, ex imprudctiaab vtro-affeduseft, vt maximam Regni partem amiferit ; ingratitudines iniurias- /nbsp;viriin caufa fuilfe nonnulli referunt,amp; nifi fubulcadiuinam illi opem vir-So attulifleqiam diu de tota Gallia fuifl'etadum. Nam quum vidoris vtriufqucnbsp;.^itialibidoque Gallos ad grauiflimam inopiam amp; calamitatem redegifl'et,,nbsp;Quorum preces amp; gemitus ex alto Deus exaudiuit.Sues haudquaquam procul ànbsp;^^gia,puellapafcebat:obortanon mediocri pluuia,inproximum ifta ^cellumnbsp;jij ¦°nfugit; fomnoque correpta,cleftimox internuncio admonetur,vti proxi-^umlibi Regem adcat,nuncietq5,Deum Galhcæ calamitatis commiferationenbsp;commotu, fl bellum aduerfus hoftes redintegretur, nufquam abfuturum:per-^reui fe Galliam,fi mandatis paruerit, ex hoftili feruitute vindicaturum. Vir-Mandata peragit, diligenter admonita.Eius didis à Rege data fides, inftau-^antiir exercitus,maximi terra aquaque fiunt apparatus.Bellum Rex in Rhoda-'nbsp;'o rnolitur, clafl'em in amne parat, terreftres quoque copias cogit, quaruranbsp;Paella dux fuerat.C^um hoftes appropiiiquaflenqcollatis prxlium fignis con-'btur,multumvtrinque cruoris effiinditur. Britannitandé, amp; Bufgundiones|nbsp;'^agnaex parte cæfi, noniine fda fuga tergavertunt. Claflis quoque auditonbsp;Pügnæ fuccelTu, cum amicis quoque copiis, pari profperitate manum confe-nbsp;nbsp;nbsp;
ProindeduduaufpiCiis^j rufticæ Virginis, vniuerfum Galliæ Regnum e:£ ^ftium manu liberatum eft. Adpoftremum, virgo à Britannis bcllo capta, i-impofita.Paulo póft cum BurgundionumDuce,NicoIai Cardinalis OPara,cui è fanda Cruce cognomen erat,pax à Rege faôfe?fdusque fände per-«-^ülTutnïfedquum violata fide, ducem per infidias captum necaflet, grauilTimanbsp;P^^petuaq; inde mala promanarunt. Sub eadem quoque tempeftatejacobusnbsp;.bannis Cypri Regis è pelhce filius, defundo patre,Regno potitur. Hunc paternbsp;^tellexerat imperandi cupidiflimum,vtpote qui egregia forma, procera ftatu-*nbsp;f®corporis,magnaeloquetia,amp;:fingulari ingenio præditus, regio fe honore dnnbsp;ÎQ ^'^^^reputabat. Quarevxoris Helenæfuafu, ad diuertendam hominis ambi-^onem,facris ille filium initiauit, ne Carlotæ vnicæ filiæ, cui poft mortem Re-«-gnumlegarat,amp;; Lodouico Sabaudiç Dùcis filio coniugarat,obeflc poflct.Poftnbsp;^^cefliim parentum,Lodouicus ab vxore crebris literis euocatus, cum fummcinbsp;Popiilorum plaufu in regnum excipitur. Iacobus,cum deleda nobilium manu jnbsp;Soldanum Alexandriam confugit,fupplexque ac lachrymans, vt eiüs ope Ô2nbsp;*^ftoritate in Regnum reftitueretur,implorauic. Acceptis Alexandria Regis
-ocr page 544-04 ANT. B O NF I NH R E R. V N G AR, infignibus cum inftruda clafle in Cyprum rcdiit exadoque Carlota Lodo-uicoque,amp; recepta à Genuenfibus Famaugufta, pacato rcgno potinis cft-Mar*nbsp;ci Cornarij filianijmultopóft temporegt;à Veneto Senatu adoptatam,vxorcmdiinbsp;xit.Eam cum pofthumo hæredcm efle iuflît, cùm vêtris profluuio diem obiret*nbsp;Ex teftamento, vtrunquc Veneto Senatui commendauit. Pofthumo paruulonbsp;fublato ) Regnum hæreditario iure in Venetorum poteftatem recidit. De rebus externis hadenus,adinftitutam nunc narrationem redeamus.Georgiuse-odem quo Ladiflai Regis exequiae peraôtæ funt die, optimates omnes conuo-cari iubet.Qmbus coadis,Gubernationem fuam ad Pentecoften vfquCjà^'^'nbsp;gc olim prorogatam fui lie nunciauitânterea de creando Rege cogitari opot- ¦*nbsp;tere,fe interregni tempore,rem publicamex inftituto fuo gubernaturum,amp;dânbsp;turum operam, ne quid ilia detriment! patiatur. Præpotcnti amp; prætorianis co-hortibus ftipato, nemo in Senatu, nequeforis aduerfariaufuseftmec obiiccrc,nbsp;ex morte mandantis,poteftatem dudum efte finitam.Haud mora,Pragcnfesbi*nbsp;ius imperio paruere. Matthias Coruinus,qua Rex diem obiit, Pragâ adueduSnbsp;in Georgij poteftatem deuenit.Id eius opera fadum plerique credidere, vt 0-pulentilTimum, fine ingenti mercede non redderct. Nec ipes quidem, vt inWnbsp;rcferetur,hominemfefellit. Hucufque adolefcens Viennæ, adhibitis inRegi»nbsp;cuftodibus,aireruatus fuerat. Cæteri, qui Ladifiaum in Boemiam fequutifue'nbsp;rant,tutô domû dimifiî.Mox à Georgio Regalia funt indidacomitia,quômuh *nbsp;ticompetitores defcendêre, in primis Caroli Regis Oratores, qui aut alcefie^nbsp;filiis eius,initæ gratia affinitatis, autalicui Principicui filiamtraderenuptuino
% dedeceret,Regnû dan poftulabant. Cafimirus Rex Poloniæ,qui Ladiflai Reg'^ fororem olim duxerat, vxori fuæ Regnum Boemix deberi affirmare:pan quo-queiure, GuiliclmusSaxoniæDux niti,cui altera Ladiflai foror,natu maiotn^nbsp;pi erat. Fredericum etia Impcratorem par ambitio exercere, qui huiufee Âcgninbsp;inftitutionem ad fe pertinere dicebat,quia negleda(vt aiunt)feudi folennia fu-iflcnt.S^ifmundus item amp; Albertus Duces AuftnXper Legatos Proceres ain-bire,amp; veteris iure fderis ac padi, Boemiam adfe pertinere affeuerareiquannbsp;do Rege Boemiæ vita fine virili fobole defundo, ex compado ad Auftriæ Du-1nbsp;cesrecurrere oporteret. Rochezanadenique vulgo Glamitare,nôpercgrinuni,nbsp;fedindigenam Regem eligendum: fi nemo tanto muneredignus inueniatur,nbsp;Hebræorumadiudices,autRomanorum more,ad decemuiratumeflèredeun-Pöftquam Regaliacomitia aduenere,Georgius Pogiebrachius,doniiDnbsp;risqj prxclarus,iam ætate grauis,amp; confilij multi compos, Rex Boemix decla-raturiquodpatrati paulo ante veneficij crimen confirmauit.Rexcreatus, c curia in ædem diuæ Mariæ genitrici,vbi Rochezana pontificatum o-erebat,folennbsp;ni pompa amp; fubfequente Senatu dedudus, rem diuinam fecit, amp; Deo gracias
nbsp;nbsp;cgit.Rex palfim à populo falutatus,amp;: non fine fummo plaufu ab omnibus exce-
ptus,fefta,Iudi,faltationes amp; couiuia dies aliquot celebrataicpulum populo da- 4^ tum. Quum ad difponendam Rcmpublicam animumaduertiirer,ad decli-nandam nonnullorum Procerû inuidiam, qui opibus amp; nobilitate præftabant,nbsp;amp; ad pacandum Rcg«»m Optimatibus multum indulfit. In omnes benelîcusnbsp;amp; popularis,hæreticis fauit,quorum fadione fc adRcgnum perueniircfateba-tur.Mira in gubernandoarte vfus eft.Quanquam potentiorum poftulata nun-quam irrita dimittere niteretur, oftentata tarnen potentia, ab omni fedicioncnbsp;deterrebat. Quin amp; fiepe illofu poftulationibus occurrebat, vt promerédo ma-gnos fibi animos conciliaret amp; obftringeret. Populi gratiam diligenter coluit,nbsp;vt fe tali fauore munitumi Procercs formidarent. AccefTeratfiliorum multitu-do,magnæ clientclæ,aflinitares amp; amicitiæ, quibus aduerfus potentiorum au-daciam,fe bcneobfirmarat.Frederici Imperatoris amicitiam amp;patrociniûpronbsp;virili parte obferuauit. Cum Cafîmiro PolonqrumRege, qui id Regnum ad fcnbsp;pertinere dicebat, non fine magna ingenij dexteritatc fe gclTit.Matthiam Cor-uinum,Ladiflai Regis coçtaneum,quem captiuum habebat,ncc gratuito refli'nbsp;tuere volebat, bene tradauit.-carccrc nunquamindecoro cohercuit,conuiuaninbsp;iu luenla
-ocr page 545-DECADIS III. LIBER IX. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;yoy
Hl mcnfa femper habuit, quoad in cius manu fuit : nimium adolefcentis indo-'^^^)ingenium,did:a, mores admiratus. Quinetiam quotidie eum confo'ari, iubere bono efle animo,nihilque à fe hoftile vereri : diccre,fe loannis Coruininbsp;noæenfemper obfcruall'c, fumma cum co quondam beneuolentia fuifle con- nbsp;ünä:um,tanti viri gratiam, bcneficiorumque immortalium memoriam adhucnbsp;'fque adeo valituram, vt maxima quæquc adolefcenti adhuc fperariliceat. A-Haricia tamcn crat,quæ ipfum à reddendo Matthia remorabatur.Non enim la-tebathominem, quantum mercedis lune exaólurus efl'ct, quando tarn affeda-tt,non folùm à matre,verùm etiam ab Vngaris adolclccntcm repctitum iri fen-^'cbat. Ad tantam igitur orbitatem Pannoniae Boemixq; Régna rcdadafue-'¦c.vcènobililfimo altifl'imoque gencre,ad mcdiocrisfortunæmanus,ambonbsp;perucnerint. Hoc ad Pogicbrachium, quem nulla maiorum Itemmata dccora-^ant: ad Coruinum,illud rccidit,cuius olim genus, ab vrbe Roma oriundu,ni-'uvetuftateiam exoleuerar,amp; in Valachiaa Barbaris obrutum, ad obfeurita-ftnifanc peruenerat.Hunc Fortunæludum pleriquc rcputarint,qui diuinæ fa-Pgt;cntiæ,mortalium curam,amp; præcipuè Regnorum,fubtraxcre,quæ quamuis amp;:nbsp;^^gibusamp;armis comparantur, diuino tamcn arbitrio tribuuntur. Qms enim,nbsp;viderit,credcre poruiiret,Coruinam domum, ad vnius tandem adolefcen-^Sciufdeinque capciui Ipcm redadam, moxita diuino iufl'u refurrexdle, vt adnbsp;Paiinonix Boemiæque Regnum Deus euexerit, quodnunquamprogenitori-b^sobtigerit ? Sedhxc in fequentem librum transferamus.
RERVM VNGARICARVM DECA- f
DIS TERTIÆ LIBER IX.
Ost qv a m inVngarianunciatumeft,Ladiflaumrepen-tina morte fuilTe fubreptum, Sc Matthiam Coruinum ad in-terregis Georgij manum peruenifl'e,haudquaqua tarnen efle liberum, diuerhs Pannoncsaffedibus fluduarunt.^Triftitianbsp;non mcdiocris cos inccflit, qui in Ladillai Coruini mortemnbsp;confpirarant : contra verô,cæterilxtabantur,qui exculfumenbsp;ccruicibus Alamanorum iugum, inter fe mutuo gratulaban-- -pro vno Reges fubiuerant, qui bus obnoxij,multa pro illorumnbsp;^'bidinc olim inique fuere perpefl'i. Et in primis præ ingentilætitia, Coruino-fum amici,admodum geftiebant: rati, iam interregni gratia, iniquiflima Ladif-bicædcm vlcilcendi occalione accidifle. Et profedöfecifl'cnt,ni{i Regalia quçnbsp;¦iltabant comitia, à Ladillao Gara,Comirc Palatino, nuper indida, prohibuif-^cnt,vbiMatthiamRegem declarareftudebant. Verebanturenim,ne fiquidnbsp;^oui molirentur, ini turn pro Matthia confilium interturbarent : quare mode-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,
bus agendum elfe cenfuere.Michael Zilagius eius auunculus,omniumconfi-bürumfauorumq; moderator erat,virprofedö magnanimus,militarisdifcipli-^æpcriciffimus,s2 audoritatis prudentiaiqj non paruæ copos.Quum Proccrum Q^orundam inuidiam intueretur,qui quondam in CoMÉnam domum confpi-^^antjvi potius,quam fententiis creandum Regem efl'e cenfebat.Aduerfarios,nbsp;4^amuis populorum fuffragia nepoti haudquaqua defutura efl'e reputabat, ar-tarnen abfl:errcndos,fi quid per fccelTionem auderent, efl'e cogitauit, ratusnbsp;'lexvfuadmodumfuturum. QuamobremcTranlTyluanis acinferiorib. Vn-^^tiæpartibus,item c Boemis,Polonis, Alamannisqj, dato ftipendio, magnumnbsp;excrcitum,ad numerum circiter viginti milium,comparauit. Non deerantnbsp;pecuniæ,bellorumnerui,quç ab Elifabetha forore prudentiflima quotidie fup-Petebantiir. Hazeenim, quum niultum auri amp; argent! à viro accepiflet, Ladif-morte nequaquam confternata, vt alterum qui fupereratfilium, aut ab ini-corum infidiis liberaret,aut ad Regni faftigium extollerct,infanas tucpccu-I'as erogauit. Non latebat aduenilfe tempus,quo pro vnici filij falute ac digni-impendere omnia oporteret. Q^anquam hæc Michaelc ducc in Vngaria
-ocr page 546-ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R.
curaretjôbliuioni tarnen filij liberationem minime dederat,qui Pragasfub ßc** orgij ditionc Regis detinebatur. Quum viuente Matthia, Viennæ, inartis ma-gieæ difputacionem incidiflcmus,Matthiam memini dixifle,in captiuitate fua,nbsp;matrem de fe ita fuifle follicitam, vt curforem inuenerit, qui fex horarum fpa-cio, ex Vngaria Pragam adfilium proficifeeretur, totidemque rediret, literasqînbsp;ÔCrefponfarcferret. Cacodæmonum itaque minifterio, per aéra veâum fuiflenbsp;credebant. loannem igitur Vetefium, Varadienfem tuncEpifcopum, inBoe-miam ealege miferat ( paternorum fane amicorum Principem, vnà Budx cumnbsp;Ladiflao captum, ac fpedatæ fidei amp; prudentiæ virum ) vt nunquam Pragarc-cederct, donee quouis modo poflet, filij liberationem tranfegill'et. Q^maflnbsp;Regem ille Boemiç perueniflet,nihil fane aliud in captiuitatis caufa,quant aua-riciam comperit. Quam quidem vbi auro facile curari pofl'e intellexifl'et,padanbsp;pro eo mercede, ad matre rediit. Sexagies mille aureûm pleriq;,nonnuiliqua-dragies,rcdcmptionis prccium fuiffe dicunt.Reuerfus in Vnganam,antequamnbsp;Regalia comitia haberentur, vniuerfam Michaeli ac Elifabethæ conditioncmnbsp;expofuit:quam quumilli vitro accepilfcntjinox vnà cumhis,adcreanduniRe'nbsp;gem,difponendaq5 fufFragia,vir confultilîimus, amp; grauiflimus ille, animum in*nbsp;tendit. Q^m ad campum ergo Rachos,in Pefthi fuburbanis, comitia ex more haberentur : in primis Michael cum multis copiis, ac eximio Procerum no-biliumquc ordine,in regaliacomitiadefeendit. Hue enim omnes Vngaroruio i'nbsp;Pontifices,Optimates,nobiles, ac vniuerfi Magiftratuum ordines, ciuitatumQ)nbsp;Legati,ad creandum nouum Regem,ex veteri inftituto armati coeunt.Micha-%clem hiProceres fequebantur, in primis Thomas Zechel præfedus Auranr,nbsp;Sebaftianus Rofgonius,Ladiflaus Canifa, Pancratius Zenthmiclus, cæteraquenbsp;Tranfiyluaniæ ac inferioris oræ nobditas : arque hi denique omnes, de quibusnbsp;loannes Coruinus olim domi forisqs fuerat bene meritus. Hæc enim gratifliuianbsp;multitudo,poft amici mortem,parem quoq; rependere gratiam nitebatur. Ac-cedebat amp; illud,quôd Coruinam cum fua dignitatem vnà coniundam elle lennbsp;tiebat. Contrà verb aduerfæ faétionis Proceres Budam conuenerant : cuiusnbsp;principes hos fuifle memorant, Ladiflaum Garam,Comitem Palatinum : Ni- 5nbsp;colaum Vilachum, Vaiuodamfummanobilitate pollentem,amp; Coruininomi-nis æmulatorem : Paulum Linduanum, Bani fihuni, regalium ianitorum Ma-giftrum : cæterorumque nobilium ordincm nonpaucum,præfertimcorum,nbsp;qui in Coruinam domum coniurarant. Hi omnes inBudenfemarcemplanênbsp;conuenerant, amp; Michaelis viribus, confilio amp; virtutc admodum deterreban-tur,afliciebanturquoque confeientiae fl:imulis,quôdnecis LadiflaiComitisnbsp;non modo confeij, fed auétores habebantur. Angebat etiam metu, improuifanbsp;Danubij congclatio,qua fe ab inimicorum periculo parum tutos elfe poflê cer-nebant.Nam quarto idus Februarias, poft: vbi Michael Pefthum intrauerat,innbsp;fequenti nodte, præter omnium opinionem, fæuitia frigoris Danubius plane 40nbsp;conft:itit,amp;glacialifepauimento cundtis tuto calcandumdédit. Aduerfariosnbsp;profpectabant numero,armis,equis,amp; animo longe fuperiores,vt exitus often-dit. Quinetiam Coruinr fadtionis multitudo ingcs,fuperato Danubio Budamnbsp;venit,vt vi coadl:os,qui Budæ crant,in comitia deducerent. Metum hune Michael intercepit ; nam cdidfofuo,comitiorum libertatem promulgauit : crebrisnbsp;qui Budæerantinternunciis omnes,datafidc,incomitiatraxit.Inmedio deinde campo,quando plures in comitiis dies adti funt,furcas, laniariamqj menfamnbsp;propofuitgraui edidbo, quiconque Matthiæ fuftragiaredderc reeufarent, præ-fentaneam mortem interminatus eft. Quo quidem tetro fpedtaculo, no parumnbsp;aduerfarij confternati, cxtindfam fuffragiorumlibertatem, quamuis ægrefer- pnbsp;rent, queri tarnen haudquaquam audebant, ne eamox audire acpaticogcren-tur,quæ multo grauiora forent. Quiim rogati cifent Proceres in campo dicerenbsp;iententiam,Michacl,qui conuentum vniuerfum inftruéia acie circumuencrat,nbsp;in medium prodiit, arque itaexorfus,Miferabile,inquit,Regis fatum,nosnbsp;hue Proceres adegit,vt de nouo Principe dcccrneremus,quo nullo modo care-
-ocr page 547-DECADIS III. LIBER IX. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;yoy
fepolTumus : ficut nihil eft,quod grauiorcm dclibcrationempoftulet, ita ne o-f'lniamifceantur, eantq; perditum, nihil celerioreni confultationem expoieic: gt;nmora,multa diflidia prauætp fententiæ oboriuntur,quæ à publica vtihtatc a-^imum diuertunt. ft bonû Regem fortimur,nil mchus: ft malum,nil peius Rci-püblicæ accidere poteft. Poftquam illa fandtorum Regum faufta propago, innbsp;^ariadefecit,amp; alienos Reges mendicare coaifti fumus,quæ mala pertuftmus,nbsp;omncs iam diunouiftis. Nunc ad earn orbitatemredadli lumus, vt quo confusere liceat,neminem habeamus. Qmnetiam ft peregrini Reges difquirendi cf-*ent, nemo fuccurrit, cui Regnum tutö committcrc poflumus. Eadem dilftcul-tateBoemi paulo ante laborarunt, amp; ne externis publicam falutem credeient,nbsp;idindigenas recurrerunt: rati,fuos multo diligentius fideliusq; Rempubheam,nbsp;4'Jamalienigenas eftTe gefturos. Georgium Pogiebrachium, cuius in longagu-^ernationeiufticiam,virtutem,prudentiamamp;integritatem fatexploraramha-^uerant,repulfts competitoribus externis,fuum Regem declararuntmeque de-daralTe pnitcc,pigctve,quum Bocmia,quçfiib Sigifmundo,AlbertoLadii-^^0 tarn diu ac miferefludluauerat, nunc eins probitatc fapientiaque quiefeit.nbsp;^osautemquç nobis exvfuftnt,alienopcriculo difcere,Proceres,lcitû eftqui-dem,amp; laudabile.Si Gubernatoris noftrifthum potißhnumeligendum cenluc-nihil fortafl'e Reipublicæ falubrius decernerc videbimur. Ciim externisnbsp;eoinpetitoribusrcpulfam omninodandam efle iudicem,ft de Vngaris optio eftnbsp;quot;ebenda, Matthiam ego Coruinum eligendum elfe cenfeo : vt veluti patre totnbsp;^tinosgubernante, ab inteftinis externisque malis omnibus liberatilumus, itanbsp;*'pcranteftlio,nos in poftcrumhberemur. Q^am faufta: ac gcncroftefttmdo- 'nbsp;S quam diuino ingenio, amp; quanta animi magnitudine, ac laudis ardorc nuncnbsp;æftuet, fat cuique veftrum conftare puto. Non à patre ( mihi crédité} degene-ya-bitj cum paterno nomine ac laude certabit ; in caftris natus eft,aiitus in fago,nbsp;veteranorum contuberniis educatus,a teneris h ic didicit vnguiculis,T urca-tumultus amp; aciem no expauefcere:pugnare fub vinea,amp; centuric^is præ-^eptaferuare, ab equo ac pedibus iuxta thmicare, ad palum quotidie exerceri,nbsp;^fanfnare fæpe Danubium, amp; per frigus æftum fub galca diem ac nodbe age-f^laboris amp; inediæ fieri patietiflimum, nil magis quàm hoftilcm afpedlum an-e*are,fingularicertamineadmodum deledlari, in caftris cum fociis ftmula-^lirumquotidie belli agere, nil ignauiaamp;deftdia magis abominari, contra nilnbsp;Mo plus appetere. accedit ingeniia manfuetudo, pietas amp; morum elegantianbsp;Mifumma honeftate coniundfa : religioinfuperingcns,amp; intepeftiua fapien-^a. Nifiper hunc,vcluti per patrem,in communem lalutcm aircramur,nil pro-aliud fuccurrit,quö fpes noftras redtius intendamus, Nift ad fandbas Cor-^nireliquias confugiamus,nos extera conftlia defecere.Neque obliuionitra-eft,quid immortalia diui patris beneficia nunc expofeat, qui dum vi-prxter gloriam virtute fua partam, nihil pro feruato Regno, pro defenfatanbsp;^nipcr Chriftiana Republica,pro ca:fis,fufts fugatisqjtotics olim Turcis, præ-ï'Ü viuus accepit,liuor edax omnia denegauit: quin etia nift fat ipfe iam cauif-^bextremishuncinuidiafuppliciis afFeciflet.Quidnam^ftiobispeterct,ftloquinbsp;poflet ? nimirum clariflimus propugnator ille veftcr,nil aliud pro tot immorta-ousin VOS meritis poftularet,nift vt infanda turpitudinem,quam exiniquifti-^^filij cæde intuliftis,quandonil prohibuiftis,honeftiflîmaMatthiæ eledionenbsp;^æatis. Hoeveftrü officium,hoc paterna mérita, hoc regni orbitas, amp;: tes de-^uniipfa poftulat : hoc ille non tarn, vt fux domus gloriam augeret, cui iat vi-ÎÎ fiominis acquifiuit,quam vt Reipublicx commodo falutiq; confuleret,pe-^^rcvideretur. Verùm ft quid priuati comodi ratio, vel inuidia, ingratitudovenbsp;ominumvirtutiabnegat,rcpenditidcumulatiftîmè Deus, qui neq; bonane-H'ic malafacinora pro irritis vult haberi:is eft,qui Régna curat humana, amp; fuanbsp;untateimperiu piis mentibus eftimdit. Omnis à Deo poteftasdcftinatur,amp;nbsp;üntati fux quadoq; obuerfari,haudquaquam tarne refiftere poflumus. Mat-ani pater multo vehemetius altero coluit,amp; amauit;fpcm omne in eo collo-
V ij
-ocr page 548-joS ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R. cauitjpræfagicns maximum quid in eo futurum: augebat opinionê Capiftrâ-'nbsp;nus,pacer ille fan(3;ifl'imus,quippc qui introduâ:is à pâtre filiis ad officium,Mat'nbsp;thiam femper addextram,ad fîniftram contra Ladillaum, eo natu longé maio*nbsp;rcm,fibi collocabat. Rogatus à pâtre, cur præpoftero xtatis ordine in filüs vte-retur, aperte refpondit, prope diuinitus admonitus, id non ab re fieri : quandonbsp;minor alter Alexander, amp; acerrimus fidci propugnator, ac Rex tucurus eilet nbsp;maiori mors immatura laudis iter interciperet. Aiunt infuper, quum à Laail-lao Regc Viennam,C2Efo fratre,duceretur, illudentibus Alamannis, quod ReXnbsp;hie Vngariæ elfe vellet, Matthiam intrepidum refpondifle Ac veftcr etiam,»nbsp;vixero. Dimitto magarum carmina,quæ certum huic in My fia, cum pâtre mi-litanti, Regnum portendebant. Nos fatorum feriem inuertere non poffiimus.nbsp;mihi autem illud Proccres certum eft, ne voluntati diuinæ, publicx vtilitati,acnbsp;numini arquitatis aduerfari,amp;: adolefcentem,quern Regno dignum, paterna innbsp;nos beneficia iam fecere,legitimo honore defraudare videar, Matthia Regemnbsp;declarandum efle cenfere. Quod fi refragantium iniquitace aflequi nonlice-bit,ab ifto regnum gladio accipiemus.Obiicerent aliqui ætatem adhucRegnonbsp;immaturâ,vindiclæqjfratcrn£E fufpicionem:quid eft: quodprius quam obiicia-tur,non continuo côfutetur, Dimitto præcoeem fapienti^m,amp;eius ingenijdi-uinicatem. Non défunt tot Patrum Procerum^ c5filia,quae quotidie iile fede- ,nbsp;tur: vefteris alumnus erit,amp;:in gymnafio fapientiac veft:ræ,pcrquâdocilis exer- gt;nbsp;citabitur animus,Nihil vobis agetinconfultis,Regem habebitis,quem fandil-fimis artibus difciplinis,pro arbitratu veftro excolere poteritis.Maiorumna-
* tu, ac omnium optimatum, femper fuit maximus obferuator : quare nihil eft, cur VOS ætas ipfa deterreat: advlcifcendum nunquam animum intcndet,noui-ftis omnes animi magnitudincm, Quemadmodum in aliis rebus, itain haepo-tiffimum, paths ingenium imitatur, cui mos erat, diffimulare pctius iniurias,nbsp;quamvlcifci: inimicu officio conciliate,amp;nihil viro dignius cxiftimare, quamnbsp;vincer^feipfum. Furorem facile cohercere, ac dicerc, nullam maiorem vindi-ótam lure cenferi, quam quum poffis iniurias omnes ex ingenita probitâte re-mittere. Quinetiam fi pedibus in hanc fententiaveneritis, vobis ipfepolliceor,nbsp;ac ita grauiffimo id iuramento fanciendum efl'e curabo, nullas ipfum vnquamnbsp;iniurias recogniturum: parfurum omnibus,amp; illis potius indulturum, aquibusnbsp;fc læfum efle fenferit : vt eoru potius, quam paternorum amicorum beneficie,nbsp;Regiam dignitatem adeptus elfe videatur. Proinde nullius animum ifta fufpi-cio à rcóto iudicio declinate debet. Quinetiam ne pro imperio libidinis Ala-mannica:,mifellaVngariaredderetur,diripereturq5:illudquoq;cófiderarefic-betis,quotpericula,quotiniurias,quotcrimina,quotinfidias'domus iftaperm-lerit. loannes olim à Comité Ciliæ femper infimulatus,ac eius vexatus eftinfi-diis: Ladiflausiniqua morte muldatus: Matthias in exiliudu(dus,amp;nuncfx-uo carcere maceratur. Adolefces patre limul amp; fratre orbatus,imino ni ad Re- 4^nbsp;gnum diuina ope feruatus eflet, ad parem cum fratre cædem, quamuis parumnbsp;abfuerit,iam raptus efl'et.Coruina gens,quç tot annos a T urcarum amp; finitimo-rum nos bello liberatft,cunóta quç Rcipublicæ mala imminebant,ipfa fiibiuic:nbsp;amp; quando ad falutem Vngariç natafuit,nunc etiam pro publica fe incolumita-te deuouit. Quamobrem Pontifices,ac Optimates, omnesqi magiftratuuiii or-dincs,amp; Legatijvos cum vniucrfanobilitate,nuncoroamp;obteftor,vtimmorta-lium loannis Coruini bencficiorummemores,filium,finc vllafeccffione, Pannonia: Regc efl'e iubeatis. Anuminibus diuûm, oraculis amp; aufpiciis haudqua-quam diirentiendum elfe cenfeatis. Ilium optate, qui fandiffimis Patrum con-fcriptorum confiliis parère non rccufet,nullisquc malis opinionibus amp;concii-1nbsp;pifcentiis,pectori altius inhærentibus,deprauatum animum habcat.Iiiumialu-tatc Regem , quern gloriæ cupidum , ad publicam falutem acRcgni vtilitateranbsp;educate polfitis. Sufpieionem quanque grauiffimam, amp;priuati ( quæio ) com-modi rationem deponite, vt fine vlla contentione fcditionctjuc fahitarcm vobis Principem ehgatis. Quod vt faciatis, per Dcum hominumque fidem, pctnbsp;patrix
-ocr page 549-»
DE CA DI s III. LIBER IX. yo^ patriæcharitatem,vos omnes iterum iterumq; oroamp;exoro. Qn^iim hxc Michael verba feciflct, multorum animi fedati funt. Pars magna Procerum, Mi-chaclem ipfum optandu Regem eflè prædicabant, quod ilie nepotis gratia ob-nixerecufauit:amp; plerique fententiam partim metu,partim illius oratione vidri,nbsp;^uuin ab inftruélis circùm legionibus obduóli forent,extemplo mutarunt.Ni-colaus Vilachus, qui nobilitate generis, amp; animi magnitudine, non paruaquenbsp;Seftorum gloria, fe Regno dignumarbitrabatur, inuitus fpe fuacxcidere vide-hatur. Lâdiflaus Gara Palatinos ,amp;præftantia fanguinis, amp; fupremæ poteftatisnbsp;audoritate, pariquoque ambitione laborans, baud facile cedebat. Imperatornbsp;teniFredericus, in cuius manu adhuc corona facra feruabatur, in fpemetiam.nbsp;addudus, clandeftinos non fine nomenclatore fautores babebat : fed inter ar-'atas acies,quum nemo reludariiamauderet, ac paflim aflentiri : quauis parsnbsp;J^axiina Michaelis fententiam approbaflet, Palatinus tarnen in diem pofterumnbsp;difFerendam rem elTe cenfuit, vt de futuro Rege communique falute, res baudnbsp;Procerum concordiam tranfigeretur. Ç^inetiam ipfe Nicolaus amp;Pau-his jid declinandum furorem armatorum, qui ccruicibus irnminebant, amp; adnbsp;P'^otegendam inuidiam, Micbaelem rede compefiteqj loquutum tfie, verumnbsp;^ccretiorahæc colloquia poftulare dixerunt.Res in pofierum proiogata,feccf-
amp; difeordiamrepulit,boc temporis interuallo extinda feditio. Ponti-I ces rem vtrinque tradantes, ad concordiam redegerunt. Palatinus amp; Nico-fius, cæterique fadionis eiufdem, vi ac metu adadi, dummodo bis nunquam ^adiflai cçdes obiiceretur,amp; veterum iniuriarum,ac vltioms obliuio in perpe-aboleretur, facrofandoque iuramento fanciretur, Micbaelis fententiam lt;nbsp;f^^pprobaturos efle promiferunt. Id libenter, vt fpoponderat, àMicbaele fa-^ünijfoedusquc percuflum.
Fn fequenti deinde die,infecretocouentu,vnico omnes aifenfiijMattbiam ^^gemdeclararunt : quern aliquot ante dies, vulgus, puerique Peftbani, pernbsp;^oinpita,Vicos ac fora paflim exclamarunt.Quqd quum inimiciexaudiiflrent,anbsp;popular! amp; diuina voce nequaquam dilTenticndum efl'e iudicarunt. InTantiumnbsp;Plchisque clamores ab aduerfariis nunquam reprimi potuere. quinetiam illudnbsp;P'Ofummo miraculo babitum,nondum in conclauibus,ab Optimatibus, Pon-^jficibus,nobilibus,amp; Legatis Rex file declaratus crat, quum in Peftbana bafi-'ca,facerdotum collegium, baud fecus atque diuinitus admonitum, lefu opti-maximo, diuæ Genitrici, cæterisque diis patriis cum fummo plaufu inten-^fiinioque concentu,læti gratias agebant. Poftquam autem pubbee declaratusnbsp;^h,vniuerfain gaudium amp; feftiuitatem conuerfa eft Vngaria. Omnis ætas pernbsp;P^gos amp; oppida,varia publics bilaritatis fimulacbra ederc,qux prifeis nunquanbsp;*^ogibus exhibita fucrunt. T ubis, tympanis ac fiftulis, prxterea faltatione can-^Oque paflim exultarc,fauftasacclamationcs per multos dies ingcminarc. Mat-°^^*æCoruino,Regi noftro,fcliciter : patris patris fibo,fcliciter: liberatoris no-^'¦gnato,féliciter: Coruinis reliquiis,felicitcr:Mattbixfpei noftræ,féliciter:nbsp;^nnoniæ Principibus,bunc declarantibus,quoquc féliciter: Vngariæ demumnbsp;''oiiicrfæ, féliciter. Hic à fæuo nos externorum liberabinimperio : bic paternonbsp;^ore de Turcis triumpbabit : bic nos à Boemorum latrociniis amp; populationi-os liberabit : bic Polonos abiget, amp; Alamannorum fuperbia attenuabit. Sup-P 'cationcs pro nouo Rege indidæ,amp; facra paffim celebrata. Prsterea in eo-eui quoq; conuentu, quum Matthias annos feptemdecim natus elfer, amp; non-tanti Regni compos exiftimaretur,Pontifices cum Optimatibus decreue-Jq ^'t adolefcenti Gubernator adiiccretur, ne quid ex inîcitia ac parua rerumnbsp;j^Perientia,detrimenti Refpublica pateretur. Quare antequam conuentus il-0 olueretur,ex decrcto Patrum, Michael Gubernator pronûciatur, amp; in quin-^oennium poteftas fumma traditur : vnde non mediocris eft inter auunculumnbsp;^ ic^ctemfubortafimultas amp; difeordia : quam Principes quoque aducrfæfa-^quot;'Ui'',qniillinimis inuidebant,adauxere. ItaqueMichaeli Gubernatio data,nbsp;^^-lt;ûdiRegisnegociumdclegatum. Hic moxGcorgio Régi priuslitc-V iij
-ocr page 550-/
A N T. B o N F I N ÎI R E R. V N G A R.
ris,deinde Legatis Matthiam Vngariæ P^egem declaratuni efle nunciat: rogaC* que,vcad Regni fines adducat,padum redeinptionis prcciuin,non deftiturun'nbsp;elFe fignificans.Póftjvbi Boeniiç Régi inter ccenandiuu literis publiciseanuH'nbsp;ciata(unt,quæ rumor prius eft'uderat,accubâtcm fubfe in imo loco Matthiam,nbsp;continuo fuperius afcendere, fibique præfidcre iuflit. Aft ille rei inlolentiamnbsp;admiratus,qui ante grauilfimam fibi fraternæ neeis amp; iniquç captiuitatis trilH'nbsp;ciam indixerat,quafimrepcntinamfpemtra(ftus,iam ftabat attonitus, amp;: nek'nbsp;dibrij gratia nouitas illa fieret,extimefcebat, percundatus, cur id ita prxpofte-rê fiet, ccenare interim iuftus eft, exada cna, fauftû ac felix nuncium exaudi' ,nbsp;turus. Subticuit adolcfccns, amp; fpc completus cnarc non poterat. Poft c(£-nam,Rcx,quidmihi Matthia (inquit) exfolueris,fi fummam inauditamquc ribtnbsp;lætitiam nûciaro : nónne cumulatiffima pro tanto gaudio mihi praeniiarelereSnbsp;amp; quod à te poftulaucro,vitro concedes At ille,Nil mihi, Rex,hbertatelxtiusnbsp;nbsp;nbsp;i
' elPe poteft,quam fi concefl'eris,pcrpetuam,fi potero,gratiam, etiam quaraciin;
que petieris,me recipio relaturum. Qui in aliéna manu funt, quando cogi pk' funt,iuberi,non exorari debent. Tuneifte: Salue (inquit) MatthiaRex Vngariæ,fiilue Pannoniæ Princeps,diuino potius quàm humano fuftragio dcclarate-Te V ngari Regem, propter immortalia diui patris tui beneficia, propter gene-rofam tuamindolcm, amp; fpem ingentem, quam ex te nuperrime conceperuk .nbsp;vitro Regem ad campum Radios amp; Pefthanamvrbem declararunt, vt velutknbsp;Coruino quondam rede ac fände gubernati liberatiqs fuere, ita nunc à Corui'nbsp;nis etiam reliquiis,in pofterum liberentur. Te fub diuina tutela fuifle non am-bigo, te Deus ad tanti Regni faftigium idcirco referuauit, vtnon modo paterna veftigiainiitari, fed data tibi maioripoteftate, illius gloriamfiaperarepofles-In mcnla te mihi idcirco præpofui,vt te Regem longé potentiorem faftum ell^nbsp;intelligeres. In pari hoc annofortunæ dexteritate verfamur,vix menfes tresiD'nbsp;terceflere,poftLadiflai Regis obitum,vtrunq; noftrum,ad dignitatem Reg^nbsp;diuina dementia ( vti vides ) euexit : vtranque doniuni tanti decoris cxpcrceni,nbsp;vfque dfieo illuftrauit, vt immortales Deo gratias debeamus : atque fi viri elknbsp;voluerimus,perpctuæ comparandægloriæ occafione no caremus. Proindc^To*^ nbsp;( quæfo) perpetuum inter nos fdus,Matthia,pcrcutiamus,percuflumqjfacro'nbsp;fandi coniugij vinculo ac pignore fanciamus, mutuisnoftra Régnaconfilih^nbsp;auxiliis tueamur. Qmppe turbulentafuntftudiahominum, varia, voluntatesQjnbsp;admodum inconftantcs,ambitione, inuidia nouirateque nobilitas amp; plebs k-xta laborat Quare gnatam,Coruini thoro non indignam,nûc data fide,te vxo-rem dudurumelfe rccipiro, cum dulciflima coniuge imperato, ad extrennitnnbsp;Matthia fili liber cfto : amp; quando Regnum adeptus es præpotens amp; opulcntifnbsp;fitnum,tuum foceruni,tuæ falutisamp;libertatisaudorem, quo fauftiflhniconiU'nbsp;nbsp;nbsp; gij graues fumptusfaciliusfubirepolTitjfexagies mille aureûm,à tuis me patten
ter accipere.tolerato. Poftulatis Matthias annuit, amp; maioraquoque concci- 4® fîd'et, dummodo fe in libertatê alfererettquin amp; gratias cgit, cundaquæ petie-rat,inuiolatafc fide præftiturum elfe recepit. Dumhæcitain Boemiagerun-tur, Michael foluto ^luentu, quamuis Proceres cum Pontificibus Budær^'nbsp;nianfiflent, vt adfuturum Regem expedarent, Corporis tarnen Chriftiædicu-lam adiit,ne Ladillainepotis corpus inter paricidas lace're pateretur, néve inli'nbsp;gni notagenerofi nomen iuuenis inureretur, non fine multis lachrymis,ex m-fami tumulo eruit,Albamque inTranftyluaniam tranftulit : perfoluit ibîfur.e-briaiufta,amp;prope parentismonumentû collocauit. Pofthæc,quumadducen-dus fibi Matthias effet,mira celeritateremperegit.Nam eade hieme antequainnbsp;initaglacies folueretur,Rcgemintroducere ftuduit. Primùm cum cxercitu,^^ fnbsp;magna Optimatumturba, Strigonium venit : eum loannes Varadienfis,Thomas Zechel,SebaftianusRofgonius,amp; LadillausCanifajCum Pancratiofeque-bantur. Item Petrus Zokoli,loannes Chianadienfis nûcEpifcopi pater, virim-piger acftrenuus , quiexercituiàMichaele præfedus erat. Nam quum anionnbsp;T urcarum bello daruiftet,longaquc armorùm experieutiapræpollerct,perpcnbsp;tuittn
t
-ocr page 551-D E C A D I S 11 L LIBER ï X. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pt
tuutn Regis auunculus hune fibi praefeiäum afeiuerat : quem nunquara antca infelicicerpugiiafl'cnouerat.AdStrigoniumomneSjßcco pede Danubiumtra-iccerc: moxeontinuatis itineribuSjin Morauiæfines contenderunt. Dum iternbsp;faciet^äc, per internuncios quotidie Georgium Regem, vt qu«àm oeyflime pof-(ct,Matthiam ad Rcgni fines adduceret,admoncbant: fignificantes pofiulatamnbsp;adfore pecuniam,cx ciusque fententia fe cunda faduros.Nec minore quoquenbsp;üle celcritate properabat, vt promifla præftaret. Regem Pannonibus redderer,nbsp;ingens hinc denique auri pondus accipcret. Quare magnum quoque cxerci-tum ipfe comparât, vt pro dignitate Regem ac generum in V ngariam reftituc-¦o re videretur. Qmim ad præititutum vtrique diem, ad Stratniczam vrbem, exnbsp;compolito conuenifient, nonaginta milibus pafliium lt;à Strigonioremotam, innbsp;ripis Moraux amnis, qui Morauiam ab Vngaria diuidit, inclinante foie caftranbsp;pülucre : noftcro die,inllruótavtrinqueacie,Matthias quum produólus in me^nbsp;flium,in oppofita ripa apparuifl'et,ingeniculatç continuo legiones,Regcm V n-ginæ confalutarunt, adoraruntqj. Plaufus cum lachrymis ex immodica lætitianbsp;exaberantibus, tarn inges perhorameditu6,amp;: tantus tubarum clangor, tympa-noruin tinnitus,amp; xncarum machinarum crepitus,paflim cfi'ufiis eit, vt clumnbsp;collidere videretur : his quoque militaris clamoradieótus,amp; fauftæcohortiumnbsp;acclainationcs,c5gratulationes geftientium infolentes exatiditæ, Certaiimlæ-titia cuinplaufu aliquandiu édita, quæ vbi paululum expiera eft, Proeercs fefenbsp;ptopius admouere,id ipfumfecere Boemi, vt mutuum facilius colloquium ex^nbsp;audirent.TuncIoânes Vitefius Varadienlis Antiftes,veluti Pater patratus, hæcnbsp;inripafluminis verbafecit:Salue MatthiaRex Pannoniæ,quem publicis votis,nbsp;quodnemini vnquam contigit,omnibusqj fufiragiis, Senatus Populusque Vn-gaticuSjPrincipem amp;: Regem fuum elfe iulfit, falue fpes vnica Pannonicæ génois :faluetcCoruini generis facrofanclæ reliquiæ : fauftum amp; felix tibi vniuer--fæque Pannoniæ fithoc Regni tui aufpicium,amp; Chriftianx fidei admodumfa-lutare. Te tua properare iubet Vngaria,capereRcgnihabcnas,iuftè regere,nbsp;tuique Iiuperij fines latè tueri. Q^ntumtibi timuerit,quàm aft'eôlatè ftpetie-rit, ex his comitiis nunc intcllige, quibus maluit te adolcfcentë optare Regem,nbsp;quam confummatos confilio, experientia amp; ætate viros iam fortiri. Te ad re-gnanduni natum efl'e intelligit : amp; quod fub clariirimo pâtre tuo expertaeft, idnbsp;otnne in te requirit, fpcratque futurum. Coruini duôlu amp; aufpiciis gubernata,nbsp;linmincntia cunda pericula fupcrauit: diu floruit, amp; multa bella profpcrrimènbsp;geffit. Maximis repulfam Principibusipfadedit, vt Coruinis quoque aufpiciisnbsp;rtgeretur.Te non modo alterü patrem,veriim etiamin maiori poteftate fîtum,nbsp;paternum omne nomen fuperaturum elfe fperat. Sibi certum erat,te n5 modonbsp;redimere vbicunque fores,fcd etiam,fi idnegatum efîet,vi obltinatè repetere:nbsp;vbicunquealieno facinore occubuifl'es,mortem armis vlcifciftatuerat.Vcrùmnbsp;totpericulis clementifl'imi Regis Boemiæ prudens animus occurrit, qui miranbsp;calliditate ex Alamannorum te manibus eripuit, vt te Vngaris conferuareunbsp;Q^muis hoc fuerit humanitatis amp; focietatis officium, Vngaria tarnen perpe-füiloco beneficij idhaberi iubet. Immortales nûcgrati^%agit,amp; datareferen-iieopia,cumulatè rependet. Ne igitur de ingratis benemerita efl'e videatur, idnbsp;auri pondus dono dat, amp; quum res tulerit, maiora datura eft : perpetuam B oc-amicitiam defert, amp; immortale Pogiebrachiorum beneficium, nunquamnbsp;3pud fe interiturum elfe pollicetur. Q^deunque Matthiæ, Proceres, cum ve-tto Rege couenit,id vniuerfa Vngaria ratum ac firmum efl'e iubet.Quinetiamnbsp;^üod Regem noftrum incolumem præftitiftis, amp; cum ta magnifico apparatu,nbsp;1 acnobiliifimo equitatuhoneftatum adduxiftis,ne parumquidem huic benefi-centiæveftræ nos debere profitemur. Proinde Matthiam fedditc, amp; initumanbsp;^atthia cum inclyto Rege veftro foedus, vtriq; perpetuo conferuemus.nbsp;nbsp;Vix
* tadixerat, cum non fine pccuniarum elfedo, fluuium mox traiecit, Vidori-nurnq; Regis Boemiæ fihû,infecretum acciuinpaidamq; mercede, rite illi per--^ir.Dum folatio ipfa tranfigitur,Matthias ab aduerfa ripa immortales patriq
V iiij
-ocr page 552-ANT. BONFINIl R E R. VNGAR.
gcntigratias agit, quod Regno indignum,amp; adhucimpotcm,fuprenio S£ diui-nopenèmunerehoneftarit.Sat patriæfe debiturum arbitrabatur,fi publico du-
tempto periculo, amp; labante fiepe glacie, maxima ex parte traiecere. Cxteri ad Pefthum tranfiuerunt.Quin amp; Danubius hilaritati publicæ indulgere amp;gran- 4*
taxat nomine repeterctur. Adhæc polliceri, fe nunquam vitx fux parfurum, nec labores afliduos, grauiflima quxque pericula recufaturum, ne teniereanbsp;patria, tanta dignitate decoratus elle videatur. Idum cum Rege Bociniæfe-dus,reólèfandeq; omnino feruaturum.Vngaros demum, amp; Boemos, de fe bene fperarc iubet,ingenue pollicitus, fe pervniuerfum vita: tempus,vtrofque line difcrimine tradaturumiatque nil aliud enixius curaturû,quàm explercfpesnbsp;hominum,exped:ationi patriae fatisfacerc,a paterna virtute non degenerate,amp;nbsp;ingratitudinis apud vtrofque crimen euitare. Vix haec potuerat eftari pientif-fimus adolefcens, cum lacbrymarum profluuio viftus obticuit. Bocmiquicunnbsp;que aderantjnitam amicitiamamp; focietatem,fan£te feruadamefle affirmarunr,nbsp;vires arma Vngaris acRegi offerutjCumpromptiflimis femper auxiliis,quannbsp;docunque opus fuerit,fe præftô adfuturos pollicentur. Tranfadamoxfolutio-ne,V idorinus Dux,amp; Joannes Antiftes,vtrunque exercitum,datis poftinituninbsp;ab vtroque Rcgefdus dextris, mutuisque complcxibus con firmare iubent-Regem vtrinqueprxrcuerenterfalutant,amp;certatimfe mutuo amplexantur,nbsp;multæ prae laetitia lachrymae vtrinquefufaeiRex à Vidorino dimiirus,ad fuaca*nbsp;ftra traiecitjBoemisquc Proceribus, qui Budam vfque ipfumcomitaricontcn-dcbant, gratias egit, mox vtrique vno eodemque tempore digrediuntur. Vn-gari,recepto Rege,longis itincribus*Budam properat,vt antequamglacies dif-foluatur,Danubium traiiciant,quacunque iter faciunt,ex pagis amp; oppidis gra-tulabunda in occurfum omnis aetas eft'unditur,inaudita vbiquc lætitia celebra-tu r.Quin etiam aniculæ,pueri,fcnes,amp; ruftica pallim turba,Matthiam circiim-funduntjfalutant omnes Regem.Manus pedes deofculantur,fauftaamp;felici2nbsp;cundaprecantur,vbiquc fpes Vngariæ,deliciæ orbis,aflcrtor patriæ,PânoniX'nbsp;que fid us ingeminatur.Inter plaudentem feftiuamque multitudinem,Matthiasnbsp;tanta popularitate,dementia manfuetudine vtebatur, vtimirum in moduflnbsp;populAum animos fibicÔciliaret. Gratiam, quam fibi patria memoriapromt'nbsp;ruerat,affabilitate,ac prxcoci pietate fua vfque adeo augere,vtinamoreniob-feruantiamque fui,hominum pedora cundafuccendcrcnhos fratres,patres il-loSjhanc matrem,fororem iftam, appellate: fe amplcxandum deofculandumq;nbsp;omnibus, vitro ac paflim exhibere,magis alienæ, quàm propria: faluti congra'nbsp;tulari,inter milites condudu decoro fimul aclepidacomitate verfari,ad imini'nbsp;nentia grauibus quandoque verbis bella fuccendere, decomparandademuflinbsp;laude femper verba Facere. Qutim Strigonium paulo ante calendas Maias,cir-citer Sarcophagafcfta, perueniflet, glacies quae dudu fatifcere cperat,nefa'nbsp;tis quidem tutum exercitui tranfitum pollicebatur, læti tandem équités, cofl-fiicari videbatur, quandoquide in tampropera feftinatione, temerarioq; tranf'nbsp;itu, nemo periclitatus eft : Coruina id Fortuna fadum, omnes efl'c fatebantut-Poftquam in fequenj^^ic Budae appropinquarunt, omnes Pontifices Optini^-tcsque ac nobiles,qui conuenerant,item Prætorvrbanus, cumfingulis ordini-bus magiftratuum, prætereacunda collegia facerdotumfiolenni pompa, deosnbsp;amp; Facra Ferentes,obuiam prodeunt,amp; Facros rhy thmos concinunt. Occurrit e-tiam populus vniuerFus,vt Fummo plaufu, ac eximiis acclamationibus, nouumnbsp;amp;exoptatum Regemexcipiant. Qdnetiamamp;ludaeorumturba,inoccurliimnbsp;exiuit,praeFerens VeterisTeftamenti tabulas,amp; inter primos falutato Rege,manbsp;iorum priuilegiaFibi confirmari obteftatur,amp;Fupplicat. Ad portas vrbis,aciui-bus fub vmbella Rex excipitur,amp; antequa in vrbe admittatur, exoratus à Prx-tore,libertatem,leges, Fandiones, décréta Senatus, ac ca:teras immunicates abnbsp;antiquis Regibus impetratas,fe nunquam violaturum, adiedo iuramento po^'nbsp;Iicetur:id ipfum,antequam in arcem admitteretur,vniuerfis Regni Optimati-bus Pontiftcibusq; promifit.Introdudus in vrbem,reda in bafilicamdiux Gc-
nitri-
D E C A D I S 111. L I B E R 1
»itricis diiGitun quuante prætorium iter faccrct,fupplicantibus noxiis^quoS lim quæftor in vincula coniccerat, vt omnibus faufta felixque force præfentianbsp;Regis,patefaóto carccreliberancur.Quum in templum venillet,IefuChrifto o-ptimo maximojac diuae Genitrici, fub cuius tutela dcgic Vngaria gracias egicînbsp;lec[; iurafacra inuiolata feruaturum affirmauit. Hine in Rcgiam dudus eft, ôcnbsp;pbufus togatorum pariter amp; fagatorum tantus per compica, vias,amp;fora editus,nbsp;cunfta publica lætitia compieri viderentur. Qmim m regia confediftet, adnbsp;^^omponenda Regni négociaanimum aduertit. In auditu miriftce omnium ex-peftationifacisfecitjlaudabant vulgo cunóti mores adolefccntis,quód dignita^nbsp;^eniRegiani præter ætatem,à principio cam probèferuarer:etiani amp; illi quico-^nbsp;ffa fentiebant, eius præfentia conciliati funt. loannes Varadienfis Epifeopus,nbsp;pionyûus metropolita,cæterique Pontifices, nunquam ab eius latere difeede-înt.Qinnetiam Michael eius auûculus,Sebaftianus Rofgonius,Ladiflaus Ca-tiifa,Petrus Zocholi,ca:teriq5 paterni amici, idipfumfaciebant, veriti, ne vitionbsp;æ^atisaliquid committeret à fua dignitate alienum. Contra ipfe,à principio denbsp;Sfauilfimisrebus, nihil vnquam inconfultis Pontificibus amp; paternis amicis acnbsp;foceribus, dccernere voluit, hue referebat aliquid ad Senatum, feu ferret adnbsp;Populum,qua grauitate ac eloquentia vtebatur,admirabancur omnes. Qum ronbsp;gatiPontifices Proceresque fententias dicerent, attenteamp;perquamdiligenternbsp;^^audiebat. Diflîdentes inter fe Patres confpicatus, haudirreuerenter quâdo-increpabat,fi quam ex inuidia fimultateqj feceffionem in Senatu fieri fendnbsp;oat:contra verb, quandoque patiebatur non inuitus, haud ignorans, priuatisnbsp;æpcæmulationibus amp; inimicitiis crefeere Rempublicam. Quinetiam aliénanbsp;daficargutêconfutabat,di(ftasq5fcntêciâsimprobabat,vtfuæquenq;fenten-. f, ., *nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*. .,5
pniteret,ac id ingenue fateretur: quem prius ex paterna memoria diligc-; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;-
^ncjinox obfcruare ac tacite reuereri occpere:fpem quoq; initam non con-», /flauere folùm,verùm etiam auxere. Auunculus,qui Gubernationis munere'nbsp;^'^gebatutjac rerum omniû auélor haberi cupiebat, ab eo nonuiiquâm incre-}onbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;mutare coaCluseft.Nicolaus Vilachus, Palatinus,amp; Paffius,cæ-|
aduerfarij, ipeétato Regis ingenio, quem præter ætatem circumfpedum e cernebant,è magna fpe deciderunt.Sperabanc enim, incôfultæ adolefcen- ;nbsp;gratia,præccps in Rege confilium, quotidianos errorcs, crebras in regen- miurias, quibus non mediocris deinde pnitentia Vngarorum animos in-i^ret,amp;magna rerum mutatio fequeretur. Nicolaus, qui regnû præ nobili-
Seneris,opib. auûoritate nimis anhelarat, in comitiis vi coaâ:us Mat-celTerat, nunquamadolefcentem ralem futurum fibiperfuadere poterat. fiipra ætatem, cunôla prudenter amp; honeftè difponere, nimis angebatur.nbsp;^üünculuin eius omniagubernare, fauere Amicis, amp; fuos extollere, perquamnbsp;^^^ebat.Socii fattionis eiufdem, pari quoq; liuore aifcôd, admodum cru-ntur:diflîmulandum tandem dolorem aliquantifper cenfuerunt, donee ali-infnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;moiiripoflent. Interim criminibus, dolis, amp;î
laiis Michaelem circumueniendum efl'e decernunt,Regem frequentant,fi-Vi^^.''h^ritacemq5 magnam fimulant, præftant obfequi»^ data occafione,pro ini inuidiam Regis adducere clàm enitutur.Rex autem abnbsp;recedit,ad bene regendi difeiplinam animum intêdit^nbsp;hncipisartes fibiinfitas recognofcitnuftus ôc afliduus in dicendoiurc, innbsp;fie Pnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;démens,in miferabiles pius,in gubernando prudens ac folers,in pe-
fjæ grauibusq; rebus magnanimus amp;c audax, in agendo cautus, amp; fagax,glo lo ^eni ælt;iuo cupidus,amp; ad fimulandûdiflimulandumq} nimis idoneus. Cumnbsp;quandam fæpe præ fe ferre, call i dè quæcunque rryensnbsp;arerret, elicere, obliqua confilia intelligere, cordahominum cautiflî-ktiP^^^^*'^^''^ri,difficulter ahenis artib. fallipolfe videbatur. Qimm Regni ha-recuperandam facram coronam,quæ in Frederici Impera-erat,animum aduertit: quando citra facrofamftum diadema, legiti-potirijhaudquaquam pofte putabatur.E fenatus confulto, loannem
-ocr page 554-V4 ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R.
Epifcopum Varadienfem,ad Iraperatorem cû duobus Optimatibus mittit, qw earn repeterêt. quum hi Viennam adCæfaremveniflent,amp; apudeummanda-taexpofuiflentjContinuôhbiverbadariintellexere.RûinfedaprofeâijBudamnbsp;redierunt: Imperator cnimquum fecumrcputarcc,coro nam in poteftatclua elfe , fine qua nemo Rex legitimus dicipoterat: iSóinciteriore multos Principesnbsp;Vngariafibifauere, in fpemRegni maximam cocidif.qua fi forte aninium abl-tinere potuilTctj multo fîbi Pannoniæque melius proteólö confuluiflet. Con-firmabant quoque fpem eius Nicolaus, Ladiflaus, Sâ Paulus, amp; cxteri,quiißnbsp;Matthiæ coronatione aduerfari voluereihi nanque clandeftinis quotidie inter-nunciis ad id Imperatorê incendebant, non tam vt eum Regem haberent milita polliccntur,quàm vt illius viribus amp; auóloritate MatthiamRegno eiieerent,nbsp;amp; ipfi deinde pro fualibidine imperarent. Sed Nicolaumfæua regnandi cupi-do in primis inceflcrat:quare faftumeft:,vt nihil per Legatos impetrarepotue-rit.Fredericus etiam,adolefcentem fluéluofifiimo Regno potitum, facile con-tempfit: fperabat hu nc, nedum fuis viribus, fed Optimatum quoque faûioni-bus,id facile amilfurum.Proindefaótiones alebat,difcordiarum feminafparge-bat indies,amp;: infufa dilfenfione nutritisque faótionibus, inPannoniisimperarenbsp;ftudebat. Addebat animum, humile ac oblcurum Matthiæ genus,vtipfe repH'nbsp;tabat: ratus adolefcentem peregrina genre natum, è Valachopatre, nunqu^n^nbsp;tot inter nobilÜTimos Principes, cognationibus, amicitiis opibusqs præftantes,nbsp;diu regnaturum. Nos autem prius quàm bclla dudu aufpiciisve fuis gefta,gi^nbsp;uesq; in regno motus amp;feditioncs atringamus,de ipfius origine copiolèdiceH'nbsp;dum elfe duximus. Matthiæ régi, quemadmodum fuprà dictum efi,Ioani^^^nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Coruinus pater fuit, ButKTValachïïïtrus, in paterno pago natus, qucmnofti^
¦ (orOMi» |quoque tempeft:ate,Coruinum dicunt,imperante Sigifmundo, à quo virtus^' î ius amp; animi magnitudo primùm cpit intelligi:mater verb Elifabetha Silagi^jnbsp;1 virago femper habita, is veluti fæpius à parentibus acceperat, quum adoleuH'nbsp;I fet,fe Romana genre natum affirmabatireferebat genus in Coruinos, quiifli^^nbsp;.prifeas ^omanorum familias numerantur. Generofo fanguine fuccenfiis,nbsp;IjTranifyluaniæ finitimus,in prouinciâ venit,à principio in Chyacorumfamili^'nbsp;fritatem fe infinuauit.adauélo mox animo,ingreirus Vngariam,FrancifcoCh3-nadino feruire cpit: cui vfq; adeo charusfuit, vti pro filio haberccur. Subnbsp;faufta tyrocinij aufpicia fonitus eft, cliens deinde Demetrij ZagrabienlisEp*'nbsp;feopi faâ:us,quum ignaui expers ocij foret,amp; SigifmundumImperatoté, queiîinbsp;initaliam profeéturumaudiuerat, côtinuo fequutus eft, vtRomanos progeni'nbsp;tores,ac rerum dominos inuiferet. Militaris difciphnægratia,prima,fiibPliil*P'nbsp;po Mediolanenfium D uce, ftipendia fecit. Reuerfus in V ngariam, T urcarun'nbsp;bello fe exercuit,vbi antequamäliquodequeftremunus afTequeretur,nbsp;/ cum fociis Myfiam incurfat,multum lucri fecit. V etus Caloergorum (vt aiunvnbsp; i cnobium populatus, compertis ibi gemmis amp;Iapillis, ample ditatur. Qui^nbsp;Sigifmundum Germaniamreuifurumaudiret,repentè fequutus eft,vt Réglai'nbsp;frequentaret, amp; Coruinam virtutemiam maturam in lucem ederet. In fpeu^'nbsp;culis,faltationibus amp; gi^uiuiis, preciofis amp; gemmatis vfque adeô veftibus vtC'nbsp;batur,vt multis Regulis, ex habitus elegantia,haud citra inuidiampræfcrretur-Queni corporis formaamp; venuftas oris nimis honeftabat: conlpicuus incedens,nbsp;cumnobilifiimis matronis faltare iuftus eft. Id ægrc Sigifmundum tuliflcinbsp;runt, ac fæpc dixilTe : loannem Coruinum ad fpes magnas non elfe prouocannbsp;dum ; quando,velutiab ambitiofa eius iuuentamaticinabatur,ne toto quidenbsp;orbe is expleri poftet. Poft Sigifmundiobitum,Præfe(fturas prouinciaruni,cuij'nbsp;irnperio, ac fupremam naótus in gubernando Regno poteftatem, tantamo ynbsp;ftia,amp; tam grato fuiftè animo dicitur, vt Francifco de Ceuadino, neque in vU,nbsp;neque in menfa vnquam præiuerit,ftando amp; fedendo præter dignitatem vencnbsp;raretur, amp; illius vxorem pientilîimæ loco parentis femper habucrit. Ioannnbsp;igitur genus in Coruinos retulit,veluti gentilitia infignia référébat,amp;MattnU^nbsp;Romana gente oriundus,ingetem hinc animi magnitudincm,vti exitus ouco
-ocr page 555-DECADIS HL LIBER IX. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ji;
dit,platte concepit. VerùmdcCoruinaefamiliçvetuftatejamp;quomodôinDa Cr C**-*'*»**1? cos amp; Getas fcfc propagarit, cft rite referendum. Coruini primùra à Valeriis ^*4 ,tnbsp;Voluliis, Valerij à Sabinis ante vrbem conditamduxere genus, Sabini à Lace-dæmoniis promanarunt.Quiim ex Achiuis in Italiam olim illi coloniam dedu- nbsp;xiiTent, Sabinos, Lacedæmonum coloniam fuifl'e, Plutarchus affirmat.Hiqui-/ 'nbsp;bus Hcraclidæ prsefuere, ab Herculea gente illuftrati, ôâ à Laccdæmonc,louis i lt;nbsp;filio,quemcxTaygetatulit, didifunt. Ex quo fit, vt Coruini non folùmantei «3nbsp;Vrbem conditâ fuerint,fed in louem præ nimia vetuftate genus referre queant.
I A principio nanq; Italiam Pclafgi, Aborigines Sabini à nimia picrate nominati,
' toluere:deinde multo poft tempore,RomulusVrbc condita,Sabinorum virgi-fies rapuic,Gonfelt;fta pace, in Vrbem foceros admifit, in primisque Tacium eo-| Regem,vti Dionyfius auôtor çft : exilluftribus Sabinorû familiis tres cumnbsp;lacioRomæ,communicatis honóribus,permanfere : quibus multis poft fecu* *nbsp;bs,fcundapofteritas rite perfumfta eft.Hi fuere Valerius, Volufus, amp; Talus, jnbsp;^fiiTyrannus eognominatuseftûtem Metius Curtius,qui armatus lacum nan-'*0 tranfmific. Cum bis quoque focij cognati,gentiles amp; clientes, numéro baud tnbsp;pauciores,centum fane fuere. Auôtaexbac affinitate vrbe Roma, Tulli Hofti-nbsp;4)amp;Mctij tempore, Marcus Valerius floruit : bicprimus Fecialisfuit, qui in .
J, P^fcuciendo fdere, in certamine Trigeminorum pattern patratum Spurium 1 ecit.Mox Publius Valerius claruit, quando boc adiutore Brutus ex Vrbe Re-S^sexegit. Etquum fc Collatinus confulatuabdicalTet, collegabicBrun cen- | ¦nbsp;^^flatiscomitiis creatus eft.Qmneti.im Valeriis,Horatiisque ducibus, Roma- Jnbsp;Rcgcs pulfos aiunt.Item Publius Valerius cum Tito Lucretio iterum con-'Cteatus,amp;: eo quidem tempore,quo Tarquinij ad Porfenâ confugcre.Is Pu-æolacognominatus,quia in fufpicioncm coiedus leges tulit,quæ non modonbsp;^onfulem fufpicione liberarent, verùm etiam populärem efficerent. Tertiumnbsp;cumPublio Lucretio confulatum geflit. Marcus autem Valerius cum Publionbsp;oltnumio conful defignatus,quia cum Sabinis bene pugnaucrat,cum collega
Ju Jf^^^phauit.Ad bæc Lucium Valerium Confulem, deprouocationc affpopu-^^ßiprimum tulÜTe legimus,amp; Marcum Valerium, darum fuilTe Didatorem. ^ßiLucius Valerius cum Spurio CaiTio, amp; Publius Valerius cum Caio Nau-^'Ojamp;idem cum Tito Æmylio confulatum geflTit. Marcus Valerius, Titus Vir-jconfules creati Publicola interrex fadus tertio die,quo interregnumnbsp;^''iucrat,Lucium LucretiumTricipitinum, ôc Titum Veturium, confules ere-^^t.Adplebem, qusc ànobilitatefecelTerat, reuocandam, Lucius Valerius amp;nbsp;Ofatius milTi funt. Et re deinde compofita, Valerius Potitius cum Marco Æ-j ybo confulfuit:magnos Ludos, quos in Veientibello MarcusFurius Camil-l^idator vouerat,edidit. Bellum in Algidio cum Æquis gelTit: quarc Vale- lui in cædendis boftibus perfeuerantior fuerat, triumpbus decretus eft.
J. °Hega Vrbem ouansingreirus,Valerium,Publij Valerij filium,Tribunum mi * * confulari poteftate, Camillus iterum interrex creauit. ItemLuciusnbsp;^crius Potitius, interrex defignatus, Lucium Valerium Tribunum militum,nbsp;Uipoteftate confulari,tertio creaflTe dicitur.In bello Calico,Marcus Valeri-
^^gt;Caio Sulpitio Didatori adiedus eft. Qui quidcm Didator, amp; Valetij fapi-
æa,amp;Tullij acmilitumbortatu,Gallos fuperauit,amp;: de Gallis poft Camilium
^'luius triumpbauit. Nondum Coruinum nomen ex bac patricia gente pro-tumultus iterum Galliens oboritur. Huie bello Furium Camil-^jCamilli prioris filium,Didatorem creant.Quo cum Marcus Valerius Tri-b uiilitum proficifeitur. Quumvtrinquecaftra conftitilTent, ecce Gallus, ac mira corporis magnitudine infignis, Romanum militem ad fingularenbsp;^/ainenprouocat.Marcus Valerius adolefcens, fada fibi aDidatore certan-Poteftate,fortianiirfo in Imilemegreditur : cunda rite numinainuocat,vt .nbsp;^patriadignitate,pugnanti faueannmox cum infano bofte congreditur,ma- ifil* ÇVrnbsp;Galliroftroac
Suibus appétit,amp; vfquc adeo perterrethoftem,quoufquc ab adolefcente
-ocr page 556-yilt;î ANT. BONFI N II R E R. V N G A R. fortiter obtruncatur ac parta tlcmum viâ:oria,coruus in clutn elatus, pctiitnbsp;-.gt;44 Orientem.Conful aduocata concione, Marcum ValeriuniTribunum,cleceninbsp;bobus,aureaque corona donauic,Ethic deinde Coruinus,à præclaro facinore,nbsp;cum vniucrfa pofteritate, cognominatus eft. Natus annos tres ac triginta,cu©nbsp;Marco Popilio Lenate, atque iterum cum Petilio, Confulatumgeflit. Si qtiisnbsp; fortafl'c taie augurium admiretur,fî ex aufpicijs aliorum côiecturam ducat,cot-uos m tutelaPrincipum efle fcntiet. Alexandre nanquecorui,ad Ammonisnbsp;templum proficifccnti,apparucre,confufîsque duâ:oribus,diei ac nodis iter o*nbsp;ftenderunt.Item quum Babyloni appropinquaret Alexander,corui repente colnbsp;ludantes afpedi funt.Ex quibus ante ipfum nonulli delapfi,vt iter impedirent,nbsp;ac Regem hoc augurio à morte reuocarêt.Corui falutatione deledatus eft Au-guftus.Sub fpecie corûi,Arifteus (fî quid Herodoto credimus) planèloquutusnbsp;cft.Etcoruo, quemproximæfutrinæmanceps inforo exanimauerat,quiRo'nbsp;manos return dominos, cumTyberioDrufoque Germanico falutabat,exadinbsp;vindida, honorificum à Romanis perfoluturn eft funus. Coruum igitur lurcnbsp; Matthias Rex inter cætera fuæ domus iniignia retinuit, quando fuæ gentis exemple , aufpicatifl'imo huiufee auis augurio, in magnis fæpe periculis fe vluinnbsp;affirmabat. Deinde vt hancfauftædomus foecunditatemprofequamur,cxqu^nbsp;plures C5fules,Diclatores,Imperatores ac Reges,quàm ex equoTroianoPr*nbsp;cipes promanarunt: cùmlapidibus pluiflet, Publius Valerius PublicolaDid^'nbsp;tor didusâtem pauló póft,ambo patricij Confules, ex interrègne creati/Mar*nbsp;eus Valerius Coruinus tertio ,amp; Aulus Cornelius Coftus. Quorum confulan'inbsp;belli Samnitici origo fuit, qui quidem quo animi vigore remgeflerint,exLiugt;^nbsp;intelligi poteft. Item eo anno,quo Alexader Epirotarum Rex venir in Icalia*»nbsp;Marcus Valerius Coruinus,amp; Marcus Fabius interreges creati,quinbsp;Manlium T orquatum,amp; Publium Decium Murem, Confules pronunciatui^'nbsp;Præterea Marcus Valerius Coruinus quarto Conful,cum Marco AtilioRcg*^'nbsp;lo creatus.Cales, Aufonum vrbcm,expugnauit:impofitoque præftdio,redud5nbsp;legioiUbus, triumphauit.Fadus quoque interrex cum Fabio Maximo,Pubn' jnbsp;um Philonem, amp;c Publiqm Curforem, Confules pronunciauit. Qimm Ro^^nbsp;fæpe contentio oriretur,fi Alexander deuida AGa in Italiam arma vertilg nbsp;quisnam c Didatore amp; Confulari ordine foret, quem ducem cum Alexandrenbsp;conferrent, primus omnium Marcus Valerius Coruinus fuccurrebat. Isnbsp;intumultu Hetrufcorum,cum Publie Decio,Conful creatus,prçclarè fegcfti'nbsp;amp; rebellantc deinde Hetruria,Didator creatus eft,Marcumq; Æmyliuni P-^^'nbsp;lum Magiftrum Gbi equitum optauit. Aduerfus Pyrrhum Valerius Læuin^'J^nbsp;Conful proGcifcitur, cum Caio Sempronio Valerius Maximus Cenfor tuit-tem V alerius Prætor,in Macedoniam miflus contra Philippum. Nonnulli pc^-terea ex ca familia per totum bellum Punicum claruere. Poftquam ad Sylb*^nbsp;tempora peruentum eft, Caius Valerius Flaccus princeps Senatus,fcntentia'^nbsp;dixit: ex qua Senatus confultum fadum eft, vt Legati ad Syllam de pace mittenbsp;rentur, Huie Valerius fucceflit,qui in Sardinia contra Marcum Lepidumarm^nbsp;tulit,amp;: in belle Mitly^atico,in AGa Pontoque LegatusLucij Lucullifnit-y*^nbsp;lerius Triarius huius Glius repetundarum Marcum Scaurum,MarciScauriin*nbsp;urn, pndie nonas Quintiles apud Catonem, querentibus de eo Sardis accuianbsp;uit. Ne prætermittendum quidem ducimus, Publium Valerium neporcni,q'^*nbsp;cum Marco Antonio Sc Appio Maiore, contra Miloncm dixit,defendente v-inbsp;cerone. Item Valerium Catullum,qui in Cçfarem verGculos edidit contunicUnbsp;ofos : amp; Valerium Nepotem, cui diuidundis agris præpoGto à Cxfare, Vo anbsp;terranes elegant! epiftola Cicero commendauit, Poftquam vero Cæfar pot^nbsp;tus eft rerum,Marcus Meflala Coruinus in Republica floruit,qui poft mortenbsp;Cæfaris, à Bruto Sc Caflîo vidus,comuni confllio côdemnatus eft. Veruni enbsp;nimuero, vt quemadmodumin Pânoniam Si^Daciam Coruinum olim nomnbsp;pcnetrarit,non ignoretur,ex ordine rcfercmus.Quis enim Coruinü MelfalaJ^nbsp;Romanæ eloquentiæ parcntcm,Poetarum quoq; non mediocre præfldium
-ocr page 557-D E C A D I s III. LIBER IX. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;yi/
lentio prçteriitQui Tibullummirificè dilcxit,qucm Tyberius Imperator ado-lefcens fenem tantopere obferuauit, ôc in oratione Latina imitari ftuduit. Hic primus AJpinos Pannoniosq; populosfupcrauit,primos quoq; Dalmatian montes, aditus^ inacceflibiles patefecit,primus Coruinum nome vitra Danubiumnbsp;diftulit; primus denique Præfcélus vrbis, ab Augufto fa ch us, fcxto die præ ni-mia manfuetudine,animique modeftia fe magiftratu abdicauit ; inciuilem po-teftatcm illam effe teftatus. Valcrius igitur ifte Meflala Coruinus, Augufti au-lpiciis,Pannonios vicit : quin etiam Valcriam prouinciam,quæ Danubiû Dra- rakria.nbsp;uumqueinteriacet, à Valcrio Meflala Coruino, cognominatam eiFe arbitrer,nbsp;JtemRegionem, quæ inter Dalmatiam amp; Pannoniam lira eft, à McfTalaCorui-no,Coruaciâ adhuc non immerito nommât. Præterea prope Theutoburgium, coruaàa.nbsp;Coruacum oppidum fuilFelegimus,à Coruinis ædificatum. Imperante Iulio amp;nbsp;Ûdauio,per Alpeslulias iter patefa6tum,amp; viélis Alpinis,Noricorumprouin-bæacceircre.Dardanosamp; Myflos Europe Curius Proconful fubegit.Tyberiusnbsp;Cæfar,Rhticum,Vindelicum,deindePannonicumGcrmanicumque bellumnbsp;Pcrfccitjin dicionemq; redegit Populi Romani,quicquid eft inter Italiam, No-^tcum,Thraciam,Macedoniam,Danubium, ac linum maris Adriatic! : de quitus quum triumphafletjPannonicus cognominatus eft. Batlione Pannonicumnbsp;^^S^^^jTOtiltis præmiis donatum,quê Fub triumpho duxerar,Rauennam tranf-^';*^it,gratiasque retulit,quôd fe locorum anguftia occlufum, euadere concefle-Imperante Claudio,adres nouas Gallus Afinius amp;Statilius Coruinus con-Tfarunt,Pollionis amp; MciTalæ Oratorum nepotes. Tantæ infuper dignitatisnbsp;Pændorisque Coruina domus Romx femper eft habita, vt cum Imperator!-fæpe Romanis affinitatem fane contraxerit. Claudius Imperator Valeriatnnbsp;^^flalinam,confobrinifui filiam duxitvxorem. Nero huic Statiliam Mcfl'ali-Coruino fanguine natam,Tauri bis Confulis ac triumphalis abneptemnbsp;i 'Jefponfauit. Domitianus autem,quide Dacis amp;: Gerraanis : Traianus, quinbsp;IJacis Scythis, ac viéto Rege Decebalo, Daciam in prouinciam redegit,nbsp;lunbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;colonias deduxit. Iberos,Sauromatas,Afreneos, Bofpoilnos, amp;
olchos domuit. Item Adrianus, qui inSarmatica expeditione, amp; Antoninus yofophus, contra Germanos, Marcomannos, Quados, Sarmatas, amp; Dacosnbsp;P parans : optima hi omnes Coruinæ domus opera,in his expeditionibusnbsp;*^nt. Teftanturidinnumera, quæinPannoniis acDacisEpigrammatare-r f^untur,inprimisqueillud,Valeria: Cocceiæ,quumValerij amp; Coruinifvtfu-nrcmorauimus) congentiles fucrint. Epigramma taie eft ;quot;c o c c e i aenbsp;^^^eR-iae p. tenacivs gemellinvs AV g. col. apvl. exnbsp;^TAME'NTO P. TENACII VIN DI CI S E LEG. P. CL. D. D. D.nbsp;Valerius Elidorus,vt in fepulchro quodam,in Budæ fuburbanis legimus,nbsp;46 JJ, ^unc auiftoritatis in Pannoniis eft habitus, horum nanque quos dixi-^Imperatorum tempore, E GN ATI v s leg. avg. pr. pr. e c. l. * *nbsp;EEGATVS leg. FILIO e MAXIMO CONS. ITEM MAR-tjp^ PE- SEXTIANVS EPHES O. Præterca Aurelius Laurentius, Mar-Loginus,amp; Sambucius h4^eftus,nonnullapra:-^^^^ru^t. Infuper Lucius Annius FabianusDuûmuir Capitalium, Va-Dacia claruere.PofthæcModefto amp; Probo Connbsp;Pannoniis Flauius Ælianus, Ælius Optatus, Macer Sabinianus, lu-ijjjj ^cundanus, Iulius Emeritus, CalFius luftinus, Iulius Probus,Ælius Vrba-Sextus, Iulius Alexander, Flauius Emeritus, Valerius Clementi-
A gt; Prifeianus, Verus Veriflimus, Iulius Ingenuus, Iulius Celerinus,Iu-Lupus, Flauius Celfinus, cum Aurelio Pertinace Fru-Hij nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;J in legionibus prima amp; fecunda, adiutricibus, piis, fidelibus Seueri-
^^tc^'*^^pigr^mnaateScholæ fpeculatorum legimus, ne mediocriquidê vir-Uijj^^ Vngaria claruere. Ex his colligi poteft, nunquam Valeriorum Cor-tjjj^Puin fanguinem apud Pannoncs dcfecifle. Imperâtc Seuero, Valerius Ca-J amp; Valerianus, è patricio vterque genere, floruerunt : quorum virtus X
-ocr page 558- i8 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R.
quum Impcratori formidolofa viderctur, cura multis quoque patriciis cæfi funt. Verùm imperanre Alexandre Mamurci filio, V alerius Cordius, Inipera-toris præceptor èâ moderator erat ; quinetiam cad cm tempeftate alius MelTa-la CoruinuSjVehementiflimus Orator, in precio fuit, fumma fortitudinc ac di-fciplina bellicapræditus:quare Alexandri ad matrem adliuc extatEpifl:ola,quanbsp;earn confulit,an generum malitMaximinum,Maximini filium,an Marcû Cor-uinum Oratorcm fummum, amp; virum fortiflîmum, fi rebus bellicis applicetur.nbsp;Sed Maximinus de vico Thraciæ, Alexandre fucceflit. Ex hoc etiam vetuftH'nbsp;fimo genere, Valerianus duxit originem, princeps Senatus, deinde Imperatot)nbsp;pater Valeriani Iunioris,amp; G alieni, à Sapore Perfarum Rege captus, fortunamnbsp;virtutis fuæ comitem nequaqua forcitus. Tanta hune probitatc Hiftoricifuifnbsp;fe feruntjVt quum à Dcciis Confulibus ad Senatum de cenfore eligendo refer-retur, omnesinterruptodicendæ fententiæ modo dicerent: Valeriani vita cen*nbsp;fura eft : ille de omnibus iudicet, qui eft omnibus melior : ille de Senatueeß'nbsp;feat y qui omni criminc caret: ille de vita noftrafententiamferat, cui nihil Ob'nbsp;iici poteft : Valerianus à prima pueritia Cenfor fuit,prudens Senatoramp;mo£lc'nbsp;ftus, amicus bonorum,tyrannorum inimicus, hoftis vitiorum ,patricius gcnc*nbsp;re,nob,ilis fanguine,emendatus vita,doftrina clarus,moribus fingularis,cxeiß'nbsp;plar antiquitatis. Adde,quôd Aurelianum Syrmij natum, amp;c Aurelium Valc'nbsp;rium Probum, è Syrmienfi vrbe ôriundum, qui Almeam Aureumq; monceß»nbsp;apud Syrmium,militari manu vitibus confitum, prouincialibus colenduninbsp;dit : ex hac plerique gente originem duxifl'e putant. Quinamp; ValeriamDiocIt'nbsp;tiani filiam, è Dalmatia oriundi, Galieno Imperatori defponfatam ,à Valetnsnbsp;quoque profluxifle credunt. Q^m quuin Dalmatæ Valachiam propria liog^*?nbsp;dicant,hinc Valerium ( vt aliqui putant) prouinciam fuam Valachiam appe^nbsp;fe prodiderunt.Qiynquam variæ Barbarorumeruptiones,DaciamPopuli^^nbsp;mani prouinciam,amp; Getarumregionem, vnà cum Pannoniis inundaflenC)*;^nbsp;lonias tarnen, legionesque Romanas, quæ recenter excreuerant, nonpoWnbsp;interirf. Inter Barbares obrutæ, Romanam tandem linguam redolere vio^nbsp;tur, amp;ne omnino earn deferant,itareluâ;antur,vt non tantum pro vitXjÇ^^'^nbsp;turn pro linguæ incolumitate certafle vidcantur. Qms enim affiduasSarin^ianbsp;rum inundationes amp;: Gothorum, item V nnorum, V andalorum amp; Gepidatuß'nbsp;eruptiones, Germanorum excurfus, amp; Longobardorum (fi bene fupputa^'nbsp;non vehementer admiretur, feruata adhucinter Dacosamp;Getas, Romansnbsp;guævcftigia? quosnunc Valachos ,ab optima fagittandi difeiplina dicinaus-Hicigiturper tot deinde tempora fanguis Coruini fane delimit : in Coru'gt;\nbsp;»oUos, tandem pago f repullulauit.Ne id quidem fine magno Diutim numinefa^^
eft, vt veluti Coruiniis aufpiciis per tot annos Populus Romanus à Barba » itanunc iifdem ducibus Chriftiana Refpublica prouincias has à profanalcnbsp;tuteliberaret. Inhocitaquevico,Ioannes,Matthiæ pater,natus eft-^unbsp;virtus ac gloria, quanta fuerit, ex his quæ fuprà feripfimus, facile intelligi ponbsp;teft. Matthias, eins filius,in Tranifyluania ad Colofuarum natus, amp; ad tynbsp;cinij vfque tempus «tiam immaturi educatus eft. Hæc fortafie remot »nbsp;quamresipfapoftulare videbatur, repetiiflc exiftimamur, Scriptoris atnbinbsp;pleriq; damnabunt: verum ne ab re quidem id fecimus, quando Matthias, a^^nbsp;tiqui fui generis baud infeius, nil moleftius ferre videbatur, quam fi Qi^i^nbsp;uidis,obfcuritatemfibigentis obieciflet: aut; barbaranobilitatetumenSnbsp;propriæ virtutis mérita fe præferre ftuderet. Nó ignorabat aduerfarios igonbsp;litatem fui generis improbafle : vulgo quoq; dicere,Valacha ipfiungetenbsp;dum. Nonnullos Hibridam appellafle, quern diflimilis linguæ parentes enbsp;rint. Idin primis citerioris Vngariæ Proceres dicere, Valachû Regulunonbsp;ferendum. Frcdericum quoq; Imperatorem iniquiffime pati, opulenti inbsp;vfq; adco Regnum abadolefcente amp;peregrino pene Rege podîderi,amp;;^^,jjjnbsp;ronamredderet,ab infeftisnonnullis Optimatibus quotidie adnionon-etiä Alamanni fuapte natura V ngaris infenfi, ne Coruino fanguine Matnbsp;P
-ocr page 559-DECADIS III. LIBER IX. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;51?
pater,quemadmodumgentilitiaCoruiinfigniateftabäntur,natuseflevidere- 1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*\/u\
tur,autorc Ciliæ ohm Comité, fabulam haudquaquara infulfam cómentifunt: / .
Sigifmundum aiunt in Tranflyluanis agentem, cum ingenua venulhdimaque ) * V* * \ «JT Vakchi cuiufdamnobilis puella concubuiiTe, banc tertio è fe mehfe repctitam /nbsp;gtauidam deprehendiiTejdonafle magnifiée,ac fymboli loco annulum reliquif-.nbsp;k,mandafre,vt quicquid pareret, diligenter aleret, educarettp, educatumq; ad Inbsp;kcunifymbolo mitterct. Hac deinde ample dotatam, Valacho haudquaquam)nbsp;*gnobiii,niox deteóto facinore nupfifle, qui ob dotis amplitudinem, amp; ingenui 1nbsp;^tuprigloriam,oblaram à puella conditionem minime reculauit.Scitum Sgt;c cle- Inbsp;Santemhinc puerumin tempore fuifle editum,quem mater loannem appella- 'nbsp;^t: quum infans in matris gremio iaceret,aduolafle coruum,amp; annulum fym- 1nbsp;oliloco datum abftulifle : parentem ingenti dolore correptam, virum fubito jnbsp;^'oraflejVt coruum infeólaretur,amp; annulum recuperaret,ne pueri fpes magna,nbsp;t^aufpicatæ auis rapina perderetur. V irum tâdem confoflb fagitta coruo,annu-1nbsp;'^tïi continuorecepifle: loannemeximiac deinde pulchritudinis adolefcetem, *nbsp;'aternoiuiru,adSigifiTiundumvenifle,amp;:oftendiireannulum :recogniro Re- »nbsp;S^tnannulo prædiis ac villis eum ample donafle. Quod fi vera hæc fabula fuif- 1nbsp;^^quis ambigat Sigifmundum profufiflîmæ prodigalitatis Impcratorem, non Inbsp;k ftnbsp;nbsp;nbsp;agro,fed Regno, quum virili prole caterer, liunc efle donaturum ? vctu- I
. «is cognitionem,qui talia confabulantur, liuor ademit, quando adolefcentis I *^periumfacile tolerate non poterant, Nefciebant auita adhuc infignia cor-Znbsp;^^tnretinere, ne vetuftilTimi generis amp;Romanæ nobilitatis indicia deforent: Jnbsp;fifta,non vfurpata,non nuper excogitata hçc infignia fuere.Multa hæc ea-Tnbsp;^'tlmpcratorumRoinanorumnumifmatareferunt. InBudenfiagroexæ-knbsp;^^^argento multa reperiuntur, quæ ex altera Imperatoris Conlfantini caput, 1nbsp;^«omen : ex altera parte, virum cum Conferuatorisinferiptione nudum re- 'nbsp;^^'^tit,quiframeam dextra tenet,læua verb bafta nititur,coruus eft ante pedes,nbsp;^^uluinroftro gerens,quifuo ramo defidit,ftantemque virum non feqjis ac dole jf^'^^tefpicit.Quare multi ConftantinumlmperatorenijinterCoruinosnonnbsp;tncrito retulere.In vetuftis quoque lapillis,geminas Coruinorum imagines,nbsp;o armatura muniras elfe vidimus, amp; conlimilem pro pedibus adftare cor-Tot igitur Coruinx domus monumenta in Vnganareperta, fxpius ad-«ifumus : quin amp;:Bornamifla, qui vrbano quæftorià rationibus feruiebar,nbsp;ïïtifniata multa nobis oftendit,qux coruum cum anulo refpicientem refere-th'^^^ Pannoniis ac Dacia reperta fuifle affrrmabat. Hxcbaótenus de Mat-^^gis origine diófa fint. Nunc Regno potitus adolcfcens, à principio quaenbsp;r ^gefleritjquumnunquamocij composfuerit,inproximumlibrumtranf*
RERVM VNGARICARVM DECA-
DISTERTIÆLIBERX.
B INITIO Regni,triaMatthix Re^^rauiflimabellafortu-na propofuit, vt non fecus ac Hercules, ad maximos labores natus elfe videretur. Qux quidemnon modo adolefcentem,nbsp;fed alterum Annibalem Alexandrumvc poftulairent:alterumnbsp;cum Romano, cumTurcico alterum Imperatore intercede-batjtertium cum Boemis,qui initis inter fe focietatibus,quasnbsp;b Inbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Fratrias appellabant,duce Gifcra,vniuerfamvlterioris Vnga-
Ma nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fuprà diximus ) latrociniis amp; populationibus alTiduis ficin-
^etldiderant,vt ne domiquidem, ne dumforis quifquam tutusef-Bog ^hfluin amp; fuburbanaPeftbiquocidie incurfabant,diripiebanc^5:fumum, PæEdia, aNouaBudaprofpeftare licebat. Nam poftquam Elifa-Boemos cum Gifcra Telepho in Vngariam introduxerat,nbsp;que adco latrociniis,cçdibus amp; incendiis feceratobnoxiam,vt nulla or-
X ij
-ocr page 560-^io A N T. B o N F IN n R E R. V N G A R.
bis ora^ifta mifcrior dici poflct. Cum duobus igitur terraruni Iniperatoritj^ bellum imminebat:quodquàm arduum acformidololum foret,pro feqUQ'nbsp;facile animo metiri poterat. Ex his alterum Turcæ ambitus perpetui quidcnbsp;hoftis, amp; latè imperandi cupiditas rcdintegrabat. Qmppe qui expugnato 1nbsp;none,fe cæteras Chriftianæ Rcipublicæ prouincias,facile domiturum elle conbsp;fidebat.Ne cladis quidem immefæ grauitatem, quam ad Albam olimnbsp;àloanne Coruino acceperat,obliuioni tradideratûmmo quamuis nunciumnbsp;Matthiæ Regis declaratione triftis acccpifletjnc Coruinij^ iterum aufpicusanbsp;internecionem cxderctur,inftaurabat tarnen audaciä,adolefccntis huiufee ißnbsp;experientia,ac return infeitia, quum per aetatem adliuc reformidari non dcbcnbsp;ret. Alterum Frcderici Imperatoris ambitio, ac Nicolai V ilachi fadio feccrat,nbsp;qui quum ad regnum afpirarc nequiuerit, Cæfaris quam Coruini adolefcenti*nbsp;imperium fubire malebat. Hunc Graphnitzcr,Paumkircher, Hilderbon, Pa'nbsp;lus BanffijLadillaus Palczius,acn5nullialijciterions Vngariae principesfeque*nbsp;bantur, Item Comes Sigiûnundus, cui de fanclo Gcorgio cognomen crat,no-bilüTimo genere natus,opibus,agris,villis,oppidis,clientclis,cognationibufqßenbsp;i præcellens: quum inter Vngarosamp; Auftrales hic Regulus dominatumhabc'nbsp;ret, Älamannorum fadionibus adhxfit.Hi Cæfarifuadebanr,necoronamreû'nbsp;deret,pro fe äfleruarct,ciiccrct è Regno pucrum,ac latè demum inVngariaiiß^^nbsp;peraret. Promittuntur auxilia multa, commeatus, arma,opcs, quibus excitatrsnbsp;Friderici animus, ad deturbandum Regno Matthiam, confeltim incenditußnbsp;Præter tria hæc formidolofiflima bclla, quæ imminebant, exhauftû accedebatnbsp;ærarium,intcftinæ difcordiæ,fadiones Principum, varia V ngarorum ftudiaAnbsp;notantes animi : quæ quidem omnia, non modo tenellum Regis animutn,lenbsp;fortiflimum profedo quenquevirum confternaflent.Quinamp;: multi internbsp;thiam amp; auunculum grauia difeordiarum femina interferebant, vt variis ado-lefcentis animus erroribus implicitus, in diuerfa præceps ferretur, ac dentuß^nbsp;vltrö R^no cedere cogeretur. Rex igitur totpericulisdifficultatibusque ob-fitus, haudquaquam animo conflernatur, fed hæc cum auunculo Michaelnbsp;communicat,qui Gubernatoris munus redègerebat : amicos paternos conlß'nbsp;lit, in primis loannem Varadienfem Epifeopum, Ladiflaum Canifam, Seba-ftianum Rofgonium,Emericum quxftorem, amp; Pancratium. De his tandeißnbsp;peric.ulis grauillîmisque rebus, ad Senatumrctulit:quo inconfulto, nil agercnbsp;decreuerat.Senatus cenfuit,quum triplex bellum immineret, ac nullum declinate poflet, vt tres vno tempore imperatores crearentur, ac fuam quifque pm'nbsp;uinciamfortiretur,quiremforis curent.Hi defignantur,Magnus Simon, Seba-ftianus Rofgonius,Michaelq5 Zillagius.Simon in Fredericum Cxfarem,qui lanbsp;cramcoronam àLcgatis repetitam abncgarat;Sebaftianus,inBoemos;Micha-
cl,in Turcasexpeditionem rite fortitur.Creatis ducibus, deledus habetur. Vß-, gari,tot pcriculis circumuenti,ne impune ab hoftibus obrui vidcrentur,certa- 4 tim dedere nominadegionibus fupplcmetadeccrnuntur. Et quum exhauftu®nbsp;foret xrarium, Optimates amp; Pontifices pro virili quifque fua, turmas equituißnbsp;amp;cohortes,finepubhT5ftipe,mittcrccoadifunt. Vixhæcquædiximus,refc-rente RegCjSenatus plane dccreucrat,quum rumor eft'unditur, Nicolauin Vi-Iachum,Paumkirchcrum,Helderbonem, Sigifmundum, exterosque Alaman-niex fadionisfedatores àRege ad Fredericum Imperatorem,vnà ferècuinto-ta citeriore Vngaria defecifie.In vlteriore,Boemi quotidie graflabantur,amp;cx-dibus ac latrociniis ad Pefthumvfqucreddiderant infeftam. Turcarum incur-fiones reformidabantur indies. Primum ex Auftria bellum erupit : Cxfat e-nim in fpem potiundx Pannonix tradus, fuum Prxfedum cum quinque mill- ffl,nbsp;bus hominum, veluti fibi cumNicolao cxterisqjfuarum partium fedatoribusnbsp;itmiathti. conuenerat,fuperiore Pannoniaminuadere iubet.Sabarianütisagrû,txnian-dato in primis adoritur, vicos diripit,multa per deditionem oppida cepit:pare-re Cxfarirecufantcs,populatur : niultoscaptiuos trahit, plerofq: obfiinatius a-gentes,cxdibus,incendiis, rapinis^ muldat.in conuentu tandë, quem CaiW-
-ocr page 561-DECADIS III. LIBER X. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;yai
ferrei comitatutn appellant,progreditur,vt cum fociis pariter caftra coniungat. Ex inferiore Pannonia, ex compofito Nicolaus,cum tribus milibus cquitu oc-currit: cxquibus mille cataphradi, expediticæterifuere : item quatuor pedi-tumcohortes adduxit,cum copiis quifq; fuis alij coniurati extemplo conuene-tant. Matthias autem hoc tumultu haudquaqua confternatus. Magnum Simo-nem ab vrbe cum exercitu in hoftes properare iubet. Ex belli magnitudinç aninbsp;mum non deiicit, fed exauget, ratus fe aducrfus Romanum Impcratorem tutonbsp;pugnare pofle ; quandoquidem ii fuperarit, magna fibi gloria ; fi fuccubuerit,nbsp;nulla adolefcenti turpitudo futura eil. Quare tot bellis circumucntus, nequa-o quamanimum remittit, immo maiorem ex ampliflima bcllorum materia Ipemnbsp;iiumortalitatis concipit. Addebantanimum optimi Proceres,amp;: amici paternonbsp;cHo exercitati, peritillimi difciplinæ bellicæ,amp; domiforisqj prudentes amp; ma-gnanimi. Simon aduerfus hoftes caftra mouet, quacunque per corum agros amp;nbsp;®Ppida,qiiidefecerant,iter facit,paffimcundadiripit ac vaftat.In reos perfidixnbsp;æuit,multos vicos incendit: ad Kermend tandem oppidum peruenit, quod innbsp;^onuentu Caftri ferrei iitum eft,vbihoftes caftrametatos fuille audiuerat.For-^,*mox animo è confpeélu caftra pofuit,amp; c profpelt;ftu,inimicorum vires emen-^Sindoluit,quód tam cito properaflèt,fc numero ac viribus,illis inferiore eftenbsp;ic f præpruperæ feftinationis repente pertæfus, quid potius ageret, haud
!¦hiccurrebat : pugnam fine fda fuga declinare non licebat, amp; capelTere ^'Ccladenonpoterat.ncque illud etiamlatebat,audacibus fxpifl'imefauerenbsp;^'^luiam. Spedatum fibi militum robur, ne pugnam detreckaret, hortabatur :
^um in certamcn dcfcendere,quam terga vertere maluit, Quum hofté iam® in aciem cducere profpexiflet,ipfe quoquc aciem inltruir : amp;colla-'^trinque fignis,pugna conferitur. Nicolaus dextrum,finiftrum Sigiimundusnbsp;tenuit,in medio Alamannorum acies conftituta certabat. Magno vtrin-mipetu concurrêre. Nicolaum rei bcllicæ peritiflimum fortiifimumq) du-cefr ^^^'¦^apugnandi libido ac furor inceflerat : veritum, fi Regio ^ercituinbsp;jcnbsp;nbsp;^'^^mtiltafe mala manfurum : fi vicerit,adhuc pro Rege dominaturum.Ne
no ^^S^dem metus Cxfareos inuaferat, qui perpetuam Cæfareæ Maieftati Vjj.j ^^^ftum irireputabant, fi quafati iniquitate fuccubuiflent : magnitudonbsp;tantum fidere Vngaros,amp;prç-tu[. '^^^eranos in acie hortari, vt ftrenuè dimicarent, ne qua darum nomennbsp;j^^P'tiidineinficerent : trepidos ac fugientes reuocare in ordinem, fuccurrerenbsp;confirmare mirantes, nullum boni militis ac ducis officium prx-; atillinihilo fegnius cundaagere. in finiftro cornu, àNicolao Rof-^^clinati. (^od vbi Alamanni confpexerc, cum prxtorianis co-cataphradorum equitatu, tantum in medio impetum fecere, vt Si-Po(^^^ ^dem retro flederent, quæ militum defedu, nullis fubfidiis obfirmarinbsp;hadenus in prxlio multi vtrinque cecidiflenr,Simon defperatisnbsp;gaiij^'^^^ugafaluti confuleret,mox terga verrit, omnesq; dato fignofecum fu-atergo munitiffimum relinquit equitatum, qui perfequen-**VP^*^®rcmorarentur. Sigifmundus ac Nicolau?,tontinuó receptuica-^orinbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Alamannos in patrium fangiiinem fæuire paterentur,quado vi-
C^udelitatis gratia dimicabant: nonnullos,fpedatis quorundam Vn-Plçj-; cadaueribus,pnitentia amp; dolor fimul inceflerat, lachrymas emifcre multi inter certandum, quum Vngaros ab Alamannis trucidarico-difcordiarum ciuilium, remifliùs diraicare cpcrant. Simonnbsp;adMatthiam rediit. Caefarei, infolenti vidoria elati, in Au-caftris rediere. Qimm Regij milites, primo bello, Simonis dudunbsp;,paru profpere pugnaflent,tanta vcrecundia Sc dolore corrcptifunt,nbsp;^iiijç; deciman poftularent. Hos ille,vultuhaudquaquamtrifti,fedhila-excepic,talibus cofolatus, optimafuturac vidoriæhæc aiifpicia ef-Principis,fortunam aprincipio iniquamfortiri, earn incoftantemnbsp;'^ariam: fiprincipiafauftatulerit,fine deinde amariffimum praebituram:nbsp;X iij
-ocr page 562-jii ANT. B O N F I N11 R E R. V N G A R.
Û ab initio infefta fuerit, fcelicem cxitum, ob inconftantiam^proculdubiö alla-turam. Alexandrum in perpetuo vidoriaru fucccflix, dcos femper orafle,vt ad-uerfi illiquid interiicerent, ne cxado tenore felicitatis, imminenti miferiaruni mole premi cogeretur.Polycratem à principio diu feliciflimum, exitum tademnbsp;miferrimu habuifle.Proinde orare omnes bono elle animo,nihil è priftinafor-titudine amp;audaciaex hac fugaremittere:quando numero ac viribus ipfiliolh-bus fueranc inferiores.Id demum in pofterura enitcndum,vt clarahanc notamnbsp;vióloria abolere ftudeat. Rex igiturhaudquaquam animo confternatus, auxi-lium ab arte quærit,confpirationem hanc intelligit diflblui oportere:funem(vtnbsp;.aiunt)ex compluribus funiculis contortum,nifi diflbluatur,non facile abrumpi inbsp;poiTe.Ad potiores confpirationis audores,acinprimisadSigifmunduamp;Niconbsp;laum oratores mittit,qui vtrunque ab inceptis auocent,fuadeantq5, Rempubli*nbsp;cam inteftina diflenlione diu labefadatam, non vitra vexadam, e fuperioribusnbsp;malis futuraconiiciant-.honeftius congetili ac legitimo Regi, quàm peregrinonbsp;faäiiofoqj paredum. Item domi ampliflima quæque munera, latiores domina-tus,amp;: commune cumMatthiaImperium polliceatur : feRegalem prxtertitu-lum à Republica traditum,nil fibireferuaturum. Demum admoneant,vtiniponbsp;fterum perfidiæ paricidiiqs notam, amp; vniuerfæ Vngariac inuidiam, euitent.Af-fiduis huiufccmodi Icgationibus follicitati, tandem ambo vincuntur,ad Re*nbsp;giamq; fidem redeunt. Superiore nanque bello experti, quàm calamitofx rei-publicæ inteftinæ difeordiæ forent, quamuis noui Regis amp; adolefcentis imperium ægrè ferrent, tarnen id potius cum vtilitate ac dignitatis acceflione tolc-randum,quàm Vngariam in Cæfaris feruitutem aflèrendam efle cenfuere:qui'nbsp;bus deinde, quum vellent earn redimere, haudquaquam foret integrum. Anbsp;conditiones deinde pacis peruentum eft. Nicolaum Matthias competitorem,nbsp;genere opibusque pollentem, vtàRegedeficeret,ambitioimpulit : Sigilmun*nbsp;dum Auftriæ vicinitas,quaà Cæfareavolûtate non fine periculo difl'entirepoquot;nbsp;fe videl^tur. Sed quum multo plus penculi ab Vngaris quàm Auftndibusi^'nbsp;mineret, redadtus in anguftias,Vngaricam tandem falutem tucri, quàmnbsp;ream ambitionemfouere maluit. Matthias ab ineunte aetatc callidü verfiitum-que Ingenium fortitus, habendamvtriufquerationem cenfuit : Nicolaiambi'nbsp;turn, promiiTa BoiTonienfis Regnicorona expleuit : Sigifmundum prxfe^umnbsp;fuperioris Pannoniçfibi conciliauit: loanni verb fratriprouinciamTraflyl^^'nbsp;niæ cum Imperio promifit. Ablatis duobus ex Imperatoriafaîtione Principenbsp;bus, qui viribus, confilio amp; auôboritate prxpollebant, ne parum quidem de»nbsp;Imperatoris partes encruatæ funt. In eum ftatim exercitus reparatur, ne Renbsp;gnum,cuius nullum illi ius erat,impunè inuafifl'e videretur. Contrà Cxfar,nbsp;è fuperiore viéloria iam animû adauxerat, quamuis horum refipifeentiam ï*
1 nbsp; que toleraret,fortunam tarnen à principio fuis cptisarridentemprofcq^*^^
nouas in tempore copias inftaurat, cogitauxilia, fadionis audores promim^ nerat, amp; aduerfus Regem iterum, vt arma fumant, hortatunquodilli mult^ rnbsp;miftlus facere vifi funt:deferbuerat enim ille furor, amp;:confcicntia fuanbsp;ad fociorum,qui adfiiMn Regiam paulo ante redierant,exemplum,an^.nbsp;tendebantitandemàFredericovexatijfociaiterumcaftraconiûxerc. Maïfnbsp;Sigifmundum,.cui legiones duas,amp; fupplementa dederat,cumSimone co amp;nbsp;aduerfus hoftemire iubet:acceptois exercitu, forti animo contrà profic^^^^^nbsp;cùm Cæfareis in fiiperiore Panonia occurriiTet, prælium nequaquam detr^nbsp;dum efle duxit,fed curacollega,haud mora,dimicandi confilium init-Nnnqnbsp;Reges (inquit)Simon fine aliqua feceflione creariqueunt. nam quumnbsp;fint hominum mentes, amp; diuerfaftudia, nunquam vno confenfu res, q^^^
' momenti eft, decerni poteft. Poft diftenfionem experientiaduce, qua^ magiftraeft,refipifcunthomines, amp;deprauatafuaiudiciarecognofcunt-nbnbsp;nue fateor, me à Rege defecifle, quando violenta Regis fucre comitia, m qnbsp;bus fuftragiorum fuit adempta libertas : amp; fubire nondû coronatinbsp;imperium, vix mihi fuadere poteram,ex vfuReipublicæ foremequenbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fa
-ocr page 563-D E C A D I s III LIBER X.. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;yxj
Rcgifapicntiam inefle credebam.Tuquoque, qui iufTu Regis in noS cafira mo uifti,infeliciterq; pugnafti,aliqua te notainfedum non diffiteris. N une, mi Sinbsp;mon,tempus adeft, quo fuam vterque notant abolere poteft:ego fidcliter, èc tunbsp;cautius pugnando, vtranque nunc (quæfo) turpitudinem exuamus.Explorato-res dudum hoftes propius adefle retulerunt, ü idem quod fentio, tibi vifum e-nt,cras ante lucem,inftruda acie,in Ca:fareos(oro)prodeamuss audacia quan*-doque deterrédus eft hoftis: amp;præfertim Alamannus, qui fuapte natura(uper-tusjfi quem in hofte metum intclligit,tantam bine infolentiam concipit, vt ob-ftare nemo poflit : fi abfterreatur, audacia fie animo decidit, vr facile fiifcitarinbsp;^equeat.Proindc conuocatis centurionibusamp;t Præfe(âis,confilia communice-mus,3dmoneamusque,vt antequam illucefcat,arma paret, amp; hoftes dato fignonbsp;idoriantur. Simon Sigifmundi confilium nonimprobat, quippe quodforns amp;nbsp;^uci ducis erar:cum tribunis militum,centurionibult;5 praefeéliSjid ipfum de-^crnunt.ex compofito nondumillucefeente die,Cæfareos adoriûturâlli quumnbsp;eximprouifo Pannones adefle vident,haud paru animo confternantur.Quam-msearrorum circumfeptu fepro vallo niuniuerant, hoftis tamê impetum haudnbsp;¦facile excipitbant ; elato vtrinque tumultu, ingentique clamore, tanta confu-«0 incaftris oboritur,vt dum alij caftra tuerentur,vix alij tumultuariam acicmnbsp;mftrucrent.Mox quum extra prodiifl'ent, ab Vngaris continuo profligantur:cænbsp;teri quum infuitantium agmen tolerate non pofl'ent, ab auerfa caftrorum partenbsp;^diftis impedimcntiSjterga vertêre.Inftat cum equitatu à tergo Simon,amp; multos in fuga cædit. Sigifmundus caftris potitus, figna receptui canere iubet,lau-'itoque milite, ad Regem ouans exercitum reducit. Rex igitur,qui dupliceinnbsp;m Fredericum expeditionem per Legatos iam fufeeperat, in priore vidus, innbsp;^fora viftoriam aifequutus eft. Imperator quum profligatum à Sigifmundo ex-^^citum accepiflet, vehementer indoluit,diffufoque rubore, huiufee bellifub-mde puEuituij-Cxfarem ab adolefcente fuperari,turpflrimum elfe reputauit, amp;:nbsp;^^gnifpedecidit, amp;mitiorainpofterumconfiliainiuit. lUegitimæambitionisnbsp;knbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'^^^^^^^orreptus,in proprii decori cogitationem recidit: qui paftlo ante
e loJlicitando alieno regno cogitauit, dum longiùs futura profpiccre nititur, mperio deinde fuo timere cpit. Sed vtinam veluti futura prouidir, fie com-^oda, vti res ipfa poftulabat, confilia fubiccilfet. E diuerfo Matthias de repe-^^ndo pertmacius corona facra cogitât. Legatos alios è Senatus confulto dccre-'^^qui longe maiore quàm anteahumanitate,debitum fibi diademarepeterét:nbsp;^^Huminfolentiæ indicium ederent,quod in Coruina maieftatc nunquam de-F*^ohenfum eft. Præterea de pace agerent, cumque hortarentur, et exorarent,nbsp;oco filüMatthiam haberet,patrocinium (vtpar erat) Vngarorum acciperet,,nbsp;mter Vngarum Alamannum nullû vtrinqi diferimen ageretur. Legationisnbsp;Iqç aradienfis Antiftes erat.Hi quum ad Auftralem Neapolim Cçfarem
fiueniflent,Regia rite mandata expofuerût:mitiorem quàm antea Principcm /iencre,amp;quum Antiftes ilium magis exorabilem nadus eflret,fapienti amp;: or-J^tadicendi copia, eo remadduxit,vtredditurumfe corona ingenuepollice-P , amp; Matthiamloco filij habiturû percufliirum qji^que perpetuum cumnbsp;^nnone fdus,dummodo idæquis vtrinque conditionibus oft'erretur.Pro conbsp;P quam apud fe depofitameffe non inficiebatur, multapræter æquum amp;:nbsp;xoleralTefatebatur, obfidionemhinc Neapolitanam, varias calami-asque incurfiones, agri vaftationem, rapinas pagorum, amp; incendia fe fiififenbsp;^®fpeffum,aiebat: quinetiainfanos pro Ladiflao fecilTe fumptus; quarum q n/nbsp;lo 1)^^ oniniû rcram haud immerito rationem haberi oportere,afleuerabat.poll;
pæcaffirmarc,fc intelledo Matthiæ Regis animo, qui pacempoftulat,amp;à ülu-ocio non diflLentit,nihilin Vngariam vitra moliturum : amp; præfertiin fi vete-^ß^icoSjöc aflertores fin nominis,quos habet in Vngaria,àRege fenferit be-^^radari, amp;r fadiones ac fimultates extingui. Ad hxc Legati, regio nomina ^ueranter fpondent,Matthiam data pacc,redditaqj corona, omnium imme*nbsp;iniuriarû fore,amp;: multo melius C2efareos,quàm Coruinos impofterû ho»
X iiij
-ocr page 564-FANT. BONFINII R E R. V N G A R.
mines traótaturum.Ea demum paólo Legati à Caefare dimittuntur,vt de repen dendis fumptibus j redimendaque corona, cum Rege agerent : rem baud im'nbsp;mature traótarentj de conditionibus vitro citroque decernerent, Caefari re-ferrent.Interim inuiolabiles,ac facrofandae induciæ forent, Legati Budamre-uerfi,Regem oifendunt Bocmico Bello occupatum:Sebaftianum enim Rofgo*nbsp;nium,ad purgandam latrociniis vltcriotem V ngariam,quibus Boemi,ab EliFa-bethaprimum duce Gifcra introdudi ,fecerant obnoxiam, cum duabuslegi-onibus Danubiu traiicere iuflerat. Quin amp; Ladiflaum Hederuarium,Agrien-lem Epifcopum,m eos arma fumere coegerat. Auditis Oratoribus, amp; intelle-domorbo Cxfaris^quem auaricianimium laborarcfenferat,nonparuala:tina, Wnbsp;amp; animi magnitudine affeduseft. Quippe qui ex tnbus bellis, primumSigrgt;nbsp;uiflimum, expleta Cæfaris auaritia extindum iri fperatneliqua profperefege-fturum efle confidit.RefponfaCxfaris ad Senatumretulitzexquibus Patres,nenbsp;minorem quidem lætitiam conceperc,de conditionibus pacis amp; redimenda conbsp;rona oeyus agendum efle cenfuerunt : vnam cantùm in ea re difficultatemeflenbsp;fentiebat,eamque haudquaquam perdifficilemzmulta pecunia opus efle,quainnbsp;etiam,fi res ipfa tulcrit,vndique corradendam efledecreuerant.Res multo nu-noris à Matthia quam Senatu flebat, quando é collata etiam ftipe facramcoro-namVngaros vitro redempturos eflTenouerat. Interea Michael,Regisauuncu'nbsp;lusjinferioris Vngariæ fines, aduerfus Turcas late tuebatur;amp; de initis cum I®nbsp;peratorc induciis,ccrtior fadus,grauiflima follicitudine animi leuatus eft. SnlJnbsp;iifdem fere temporibus, regales nuptix celebratæ : quum poft mortem priorinbsp;Iponfe,de quafupràdiximus,filiæ Georgij Regis Bocmiæ,iamnuptiæinftar£^nbsp;quam, antequam emitteretur è carcere,defponfarat.Hanc magnifico duxir^P'nbsp;paratu, miroq; amore dilexit.Bocmi hanc proceres ,Triciniumvfq; duxerunt,
xere,vbi nuptiarum folennitas celebrata.Catharinx huic nome fuit.Vixquar-turn cum Rege annum claufit, amp;l ante coronationcm, immatura morte furre-pta,in dluique Sigifmundi æde fepulta. Boemicum igitur bellum inftabat,quo miferè Vngaria vexabatur. Huiufee mali Elifabetham,LadiflaiRcgismatrem,nbsp;caufamfuifleferunt.Hçcprima Gifcram acTelephum introduxcrat,quosCaf'nbsp;fiouiæ,Zolio,multis quoque oppidis,in vlteriore Vngaria fanèprxfecerar.Sucnbsp;ceiTere deinde fraternae Boemorum focietates,quæ varia circùmcaftellatem-Çoranea erexerant,impofitisque præfidiis hinc difcurrentes,cunda longe late-que vaftabant : latrociniis vidum qmerebant, cxdibus, rapinis ac incendiis,o-mnia fdabant. Annos circiter odoamp;vigintipeftisifta in vlteriore Vngarianbsp;debacchatur,vniuerfam regionem ad Pefthum vfque latrociniis infeftam faci-norofa multitudo plane reddiderat. loanncm Coruinû bis ibi fufum fiigamm-que fuilTe fcripfimus. Nemo tanti fuit, qui funeftam gentem extirpate, amp; bacnbsp;Regnum labe,præter Matthiam, purgare potuiflet. Bellum atrox arduum^ fti 4®nbsp;it,amp;quodvixannis quinqueabfolui quiucrit. Prætcreos,quos diximus,faci-norofa: multitudinis duo alij principes étant, qui præfeduræ munusgerebant,nbsp;alter Komorozkius, Vèlgatha alter didus eft. In horum manu Souarum, Se-chum,Cairiouia,Zolium, Biftricia, Scepufium, multa quoque aliaoppidafue-rantatem caftella duo, Comorozkius amp; Valgatha, in montibus temporario o-pere nuper erexerant, vnde longe lateque tutiora latrocinia exercèrent. Non-dum pnmus Regni annus exadus erat, quum Rex compofito ferê cum Cxfarcnbsp;bello,expeditionem Bocmicaminiuit. SebaftianusRofgonius,cuibelli huiufee fummadata fuerat, traiedo (vt didum eft) Danubio, Agriam verfus, caftranbsp;mouit: vtfe cum Ladiflao, Agricnfi tune Antiftite,coniungeret. Agriam celer- pnbsp;rime peruenit,vt antequam Boemi illa duo caftella, quæ in montibus nupere-rexerant,munitionibus ac milite obfirmarent, quàm primùm demoliretunvninbsp;Galgozio,altcri caftello Vadnæ nomen ab his nuper erat inditum. Sebaftianusnbsp;inprimis Vadnam,inedito monte fitam adoritur, quamnondumabfoluerant,nbsp;fraternum exercitumincampo dimiferat, vt defilientes expræfidiisBoemos
inhibe-
DECADIS III. LIBER X. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;PT
lnhiberct,ne quo confugcrent. Primo infultd, Boemos cult;i ducibus ambo bus '^rendit,qui extra difcumbebant. Valgatha elato tumulcu cum nonparua ma-^UjVadnam infiluit,vteam aduerfusVngarorum impetum tueretur.Scdquumnbsp;ebaftianum tanto impetu oppugnantem c propugnaculo defpeôtaflet, vt nul-Oniodoprotegi poflet,defedo ftatim animo,auerfa ex parte defiliit,amp; in Gal-goziumeftugit. QuumRofgonius Vadnam nihilo fegnius oppugnare conten-äcretjtertiaquacperatbora, cxfis tantum feptemexhoftibus, caftello mon-potitur, reliquos captos ad Regem mifit, Mox pari furore ad Galgoziumnbsp;properatur,quo Comorozkius cum Valgatha paulo ante confugerat. Hi quumnbsp;® adnæ expugnatione confternati forent,delpcrato Galgozij præiidio,non ex-pedato hofte fefeinde deripiunt, vt ad Sechum fe reciperent,quod non proculnbsp;Agria reniotum eft.Sed quum ad plana defeendiifent, à Ladiflao Epifeopo,nbsp;*^°piisq5 Regiis inhibit!, quas Sebaftianus ad radices montium late diffuderat,nbsp;^^diffugientes occiuderent,Sechum intrarenequiuerunt.Quod vbi profpexc-f^jVtrique duces cumfeptingentis fere Boemis, in proximas profufam fugamnbsp;TUas continuo rapuere: inftat à tergo cumexpeditiflimo Epifeopus equitatu,nbsp;fyluis mukos cædit:immmente iamnoóle,immifllsq5 multis equitibus,quinbsp;^osaffiduè infeclarentur, difquircrent, is in caftrarediit. Qui eos fequeban-lonbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;die, ingentem rufticorum manum in eos excitarunt,quare c^-
ingens continuata. Hi ne longiùs vagarentur, tertio die cum ducentis amp; Qninquaginta captiuis,incaftraredierc.Ruil;ici infenfam ac execrabilem Boe-^oruniinukitudincm,oclo circiter dies,fine intermiffione fequutur, cædemqjnbsp;Continuant. Pernemora,faltus ôc pagos,vbicunq; deprehendunt,fine vlla com nbsp;^iferatione trucidant. Demum ad internecionem omnes caifi, praiter ducen-
Sc quinquaginta captiuos,cum duce Valgatha, qui infyluis captus eft:quos cbaftianus omnes ad Regem mifit. Quare è feptingentis, præteralterum du-coni,neino fuperfuit.Hoc prælium, quod in Boemos primum fuit,circiter diuinbsp;^oorgijfei-j^5gg^.^æ, Sebaftiani viótoria vfque adeo populis omnibus gra-fafuit^ vtadliberandam exteram regionem, tot annos Boemorum latfociniisnbsp;obnoxiam,multi gratuitomilitarent : quinctiam ita cunótorumftudiafuccen-bt,vt c rufticamultitudine, hominum circiter quinque milia, vitro arma fum-Pierint, crucisq5 teiferam altero humero fubfutam geftarint, vt ad facram aliosnbsp;C^peditionem incenderent. Hi adSebaftianum amp; Magiar Blafium conuene-^0, tertio ante Pentecoften die, caftellum My flie,quod ad templum diuæ Vir-amp;nis illi quondam exa£dificarant,magnoq5 præfidio munierant, mira celerita*-^Ocircumueniunt (id à Caifiouia tribus milibus paiTuum remotum efl:)tanto imnbsp;Potu oppugnare cperunt,vt pugnam nunquam intermiferint,donec præfidi-bm expugnannt.Q^adringenti,qui intus erant, advnum omnes trucidati, vnanbsp;Centura muliercula fuperfuit, cui ratio fexus ignouit. Haudquaquam in tantonbsp;kOcceiTuamp;animorumardore,Sebaftianus amp; Ladiflaus frater, ch Magiaro Bla-0) ceflandum efle cenfuere. circiter Pentecoften, Galzech Boemorum præfi-o'nin adoriuntur,amp;; vi capiunt. MoxinTelephumamp; Axamithuminfigncs la-^Conumprincipes caftramouent, qui Saros Pathak, amp; ^Sria caftellatenebant:nbsp;cuni vtroque ad Saros prælium conferunt. Sed quum Boemorum duo tantumnbsp;biilia Telephum fequerentur, tantæmultitudinis impetum perferre nequiue-Co- non eft diu pugnatum, quamuis fæuitia pugnæ truculenta fuit, fexcentî exnbsp;quàm primùm cæfi,capti verb ducenti.Quum cæteri tergadediifentjin hosnbsp;cyftici fæuiere. Ad poftremum,è duobus Boemorum milibus vix ducêtos eua-bfle memorant. Axamithus in acie interfeélus eft.Cum quatuordecimtantùmnbsp;Çquitibus, Telephum fugam rapuilTcferunt.nbsp;nbsp;nbsp;Viiftoria, Rofgonius, amp; popu-
c'i'um ftudia, Boemicum bellum continuare iubent: quamuis id ipfum etiam ^notidiana Matthiæ diplomata imperarent. Fugientem Telephum Ladiflausnbsp;^bfequitur,qui ad Saron fe receperar, oppidum quidem in arduo monte fitum,nbsp;^nonmodö natura loci, fed arte quoque munitiflimum. Dumhuncinfequi-^brjIafonBoemoru præfîdium,ad templum quoddam ædificatum,obfidet, vbi
-ocr page 566-Vderczkium,vnum«principibus facinoroûe geneis elTe fenferat. Vderczkius noóte dam elapfus,ad aliud præiidium,quod in Poloniæ finibus erexerat,elfii-git, quod Breznicze nominabant. lafon, Ladiflaus in fequenti die per dediti-onem accepit.C^uanquam V derczkij fuga,ad obfidendû Breznicze ipfum hor-taretur,Saros tarne vbi Telephus erat,remoratur. Qupd quû obfediÜetjpaucisnbsp;póft diebus faifta dedicione recepit. MoxVderczkiumrepent,quem quum adnbsp;Nouum caftrum, in finibus Poloniae fitum, confugifle perexploratores planenbsp;nouiflct,imminente hieme in Vngariam ad Regem ouans reuertitur. Ea aefta-te, hæc omnia quæ diximus,in Boemos féliciter gefta funt.Quod quidem beknbsp;Ium,pofthac vix annis quatuor tranfigipotuit. Sub eodem ferè tempore,inui-i®nbsp;dorum opera arteque, Michael Zilagius in Regis inuidiâvfque adeo ducitur,nbsp;vt de auunculi morte, de fe optime meriti, cogitarit. Simultatis caufamnemonbsp;fat exploratam habuit.Nonnulli,probum virum,fummaintcgritate prxdituni,nbsp;amp; ab omni denique ambitione alienum,alFeôtata£ tyrannidis infimulannquan*nbsp;fi aft'eôtaftet, oblatum in comitiis regalibus Regnum à multis Optimatibus ac-cepiftet, neque pro nepote tantopere laboraftet. Qm vero æquiùs iudicare vinnbsp;funt,ob inuidiofum gubernationis munus amp; autoritärem, maximam cóflataionbsp;in hune inuidiam ab aduerfariis,eiusque feucram aduerfus RegemcenfuraH»nbsp;huiufee mali caufam fuifte,prodidere.Haud fecus atque pater, profufamnbsp;thiae adolcfcentiam liberiùs caftigabaticorripiebatelàm tetricis quandoq: ve^'nbsp;bis, ne ætatis vitio in grauem intemperantiam prolaberetur. Qui autemReg*^nbsp;gratiam voluptatum lenociniis inire nitebantur, amp; quicunque Michaelisnbsp;potentiam reformidarant,aut inuiderant dignitati, vtrique certatim innepo^nbsp;odium adducere ftuduere:alteri,ne dilfimilem fui regem haberent:alteri,vtiö'nbsp;uifi hominis audoritatem attenuarent, amp; inufitatam in comitiis audaciam vPnbsp;cifeerentur. Quod vt facile aflequerentur,variis apud Regem criminibuseuinbsp;afficiebant:accufabant anhelatæ tyrannidis,fufpiciones varias fufcitabant,amp;b'nbsp;betas i^ius increpationcs, feueramque cenfiiram,in malam vtique parieranbsp;terpretabântuf : accedebat elatus Regis animus, qui fenis imperium amp; adm^'nbsp;nitionemhaudfacilètolerabat. AtquimeminiMatthiam, ViennæpaulôanÇCnbsp;mortem, fæpe dixifle, Se in adminiftrando Regno, nunquam alieno confib^nbsp;efte vfum:quinetiam afui Regni principio, vix vnius anni, Gubernatorisia^'nbsp;derationem amp;cofilium tolerate potuifl'e. Q^re fadumeft,vt tanto magis dc'nbsp;latoru criminibus foret obnoxius. Eo igiturmaledici rem adduxere,vtadcon'nbsp;iiciendum in vincula Michaclem, Regem fane perpulerint: ratiquoque,cxißnbsp;ad mortem adduduros. Rex male perfuafus, auunculum, grauiflimi colloqaijnbsp;gratia, ad Tibifeum amnem feftinare iubet, fe illic propediem adfuturumnbsp;fignificans.Is nepotis chirographo admonitus, cum expeditiftimofeftinauii^'nbsp;quitatu, neque non veritus, nequa maleuoli fufpicione Regis animum depra'nbsp;uaftent, quorum iniquam in fe mentem efle intellexerat : verùm ius fanguinis»nbsp;vis paternas charitatis, amp; immortalis beneficij magnitudo, omnium mentciVnbsp;fufpicione abalienabat. Qimm vtrique ex compofito ad colloquium coucniynbsp;fcnt,Michaelem in pftfttimo Tibifci pago,avalidiflimo equitatu circumuentn,nbsp;repente capi iubct,amp; in vincula coniici. Vix hæc dixerat, quum à prætorianac^nbsp;horte ex infperato capitur.Nonparum nepotis facinus,ac rei infolentiam adm^'nbsp;ratus:quin etiam aliqui,non probe fentientes,expofcente Rege manicasamp;pC'nbsp;dicas,auunculumrcfpondifteferunt, Inmeo curru difquirite, quasRegi coifl'nbsp;paraui,vtfi quidimproborum criminibus impulfus,in auuculum änderet, talc^nbsp;Gubernatoripnas daret.Ex his verbis,fahb aliquivirumilium integerrimun*nbsp;calumniis affedatæ tyrannidis afficiunt. Contra qui adfuere, Qmdhæcrei iH'nbsp;folentia,Matthia,fibi vult, protinus cxclamafledicunt:hem, hæc pro dato R^'nbsp;gno mérita auunculo rependûturdiæc gratia cumulata referturNum hæc MPnbsp;chaelis fides amp; charitas promeretur.quipietiflimi tc loco parentis, ad vltimuH^nbsp;cum ipfa domo redadum interitum,è carcere edudum, ad Regni faftigiuni C'nbsp;uexit.Huc te improborum cSfilia amp; dclationesadduxere,vt Regnum ab inaU'
-ocr page 567-D È C A D I s III. LIBER X. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;!/
J- . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.
Qitx ingratitudinis infamia aufpicareris? O infaufta Regni aufpicia ô inaudi-tamnepotis inipietatem,ô inßgnem ingratitudinem,gentium vbiq; prædican-Qam.Si hoftis tuis fueris,quem alien uni tibi fidum inueneris ? Non me propria ^lamicas,amp; illata præter æquum amp; fas turpitudo, fed grauis tui nominis expe-«ationisq5 iaótura vehementer angit:fat vixi,fatque laudis domi forisque mihinbsp;comparaui: ego nihil mihi timeo, confeientia rerum bene geftarum, me benenbsp;pcrareiubet.Sedquæ te ex hoc facinore fuppliciamanet? quæ tibinuminibusnbsp;læiæ pictatis vltoribuSjCxpendenda funt?Hæc ipfa me fane de terre t. T alia oc-jç -^^^hantem Rex vlcra tolerate non potuit,imperauit in vincula coiici,amp; moxnbsp;ipfeterga vertit..Circumftabant illi, qui obftruendas auunculi diflis aures efl'enbsp;iuader®t,afferentes iure captum,aliud nunc dicere in Regem,aliud effe moli-tumzverba cum rebus haudquaquam confentire,nepoti femper durum moro-ftimqj fuiffe,nullave lenitate vfum, fed dicta faótaqj pariter improbaffc:amp; vt fi-wcunffarum return laudem cornpataret, hac in gubernando artem vfurpafl'e.nbsp;lJuos Vngariam Reges,paribus aufpiciis impcrantes nunquamhabuiffe:Mat-ffiam Regno fatis effe,amp; eaquidemfapientia,vtnequetutore,neque curatorenbsp;*nuigeat:qui his ex lege dari folent, qui rationis impotes amp; concilij reputantur.nbsp;igicur animum adolefcentis fic inccndunt,vt colloquium Regis efflagitan-tonbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;abnegaretur.ln fequenti die Michaeliufl'u Regis vindus, ad Vi-
hgoluarum,quod Lucidum caftellumintcrpretantur,Turcis quoque finiti-^um,non finecohortis præcorianæ cullodia ducitur.Committitur duobus ca-tdliprxfedisjquiob Tutcarum metum,cum valido id prxfidio tcnebant.Ho ^^ßtalteri Gregorio Labathlano,Georgio Dachio, alterinome eraLCommiffinbsp;uinfibi virumincarcetem coniiciunt, cuftodes præficiunt, omnes euadendinbsp;*^odos inhibent. Cæterùm pro viri dignitate bene traCtant. Exoranti vt vete-coquum,domini gulam probe calletem, fibiferuire permitterenr,nbsp;conceflere.Interim Michaelis inimici,haudquaqua vitra cefl'andum rati, mul-f^apud Regem in eius mortem moliuntur,amp;: totmiferum crinunibus onerant,nbsp;vt nepoteni ad indicendam auunculo necem impelleret. V incitur tanHem ini-quis perfttaiionibus tenellus adolefcentis animus, amp;: pro inuidorum libidine,nbsp;præfcdiscuftodiæ Regio diplomate mandatur, vt extremo fupplicio Michac-*nbsp;Icmafficiant. Idinfcio Regefubadulterinispleriqueliteris faólumexiftimanr,nbsp;qui rei veritatem diligentiùs explorarunt. Gregorius amp; Georgius hune capitenbsp;muldare iulh, ne præcipiti quidem confilio,in re tanti momenti,vtendumeffenbsp;cenfuereadiniproborum fcelere,ac infcio Rege fadumefferati, confilia internbsp;fcconferuntialterumqueex ipfis,ad explorandam Regis voluntatem, omninonbsp;mittere dcccrnuntiSó de Michaele fupplicium fumere non délibérant, quouffnbsp;que exipfo Regis ore imperiofum mandatum explorator non acceperit : in re-*nbsp;giumfanguinemnequaquamtemere, neque vno, nili alteroac tertio,eodemqjnbsp;Capitis acrerum fupplicium interminante,edido, fæuiendum effe arbitrantur*nbsp;Gregorius ad cxplorandum Regis animum proficifcitur.Interea coquus, aftusnbsp;ac fidei iuxta compos,cum tribus conferuis, pari fide prædiris, liberandi domi-ni confilium init:improuifum,ad rem perficiendam,T««carum incurfu m comnbsp;^inifcitunex arce T ureas adeffe clamitans,prçfidiariam cohortem,adhibitos-que cuftodes,omnes arma fumere iubet,fe quoque in arma furere iimulaticrc-dulaè caftello multitudo prodit, nouiffimus cum tribus conferuis,ifte fubfequinbsp;fingens mox egreffis, à tergo portam obftruit, èc quibufdam catfis, qui in arcenbsp;retnanferant, frado carcere Michaelem educit, in priftinam libertatem afferit,nbsp;caftellique dominum ftatuit: ad falfum quicunque tumultum prodierat,quumnbsp;1° nihil vidiffent, fubinde reuerfi, occupatum à Michaele caftellum, Sc ccclufamnbsp;fibiportamcomperiunt:quumvi reciperc niterentur,illicó reiediabierc. Michael igitur,falute fimul amp; arce ex infperato poticus,ruftica manu fibi deditifli-jnajCommeatibusque oppidum compleuit. Mox accitis amicis ac fuislcgioni-DuSjimpofito prçfidio obfirmauit. Memorabili nimirum moderationepofthacnbsp;Vfuin ferunt,quippe qui tecuperata falute viribus cp fuis,non ad vlcifcendasns-
-ocr page 568-i
ANT. BONFINIÏ R E R. V N G A R.
potis inimicorumque iniiirias, fed ad vindicandas aTurcarumincurfu in^en-oris Vngariæ ofas animum intenditdn pofterum fe curia abftinedum elle cc ' fuir. Ad Regem moxnunciuni falutis fuæ mifit,Se plus coco quam ncpoti ûc-bere iÏgnificans; quando alter inique in carcerem conieciflet, coniedum nnbsp;liberairetalter:amp; hic ingratitudinis, fidelitatis ille,perpetuum fibinonacnco»nbsp;paraflet. Neparuo quidemhincMatthias rubore fulFufus eÏTe dicitur.nccahnbsp;quod doloris indicium edidit. Sæuitiam aliéna culpa patratam recognouK gt;nbsp;faciles maledicentibus aures haudquaquam adhibendas,hinc primum didicK-Refcripfit ad auunculum, liberationem fuam, quae propediem inftabat, luiunbsp;gratiflïmam:atque id duntaxattriftitix attuliire,quod non ingenue fatetur, co-1»nbsp;cum liberationis auólorem, pietatis amp; refipifcentiæ iibi laude m prxri||iiflC' 1nbsp;nonnullorum fcelere fadum eire,non mficiatur,quorum libidine fe Regni in^*nbsp;tium,ætaris vitium, audoritasque Regianodum obfirmata/eceratobnoxium-fe nihil in cum cogitaflc affirmabat, quod præter bencficij magnitudineni,nbsp;fanditateni cognationis efle vidcretür. Quinetiam haud parum audoritatisnbsp;hac re libi comparaflefaifus eft, quum improbi plerique Proceres hinc Maic*nbsp;ftatem regiam reuereri amp; timere dudum occperint. Eum igitur bono aninj'nbsp;cifeiuiTitjamp;futuram propediem honeftiffimam reconciliationem nunciauicnbsp;Sunt qui ferant, id ex induftria à Matthia fadum, vt debitam fuæ Maieftatinbsp;uerentiam, amp; optimatum metum,ab auunculo primum aufpicaretur. Sedflnbsp;his hadenus. In fequenti anno,quum Boemicumin vifeeribus V^aria: be^*nbsp;lum,amp; neceflaria Michaelis recociliatio fupereifet, Sebaftianus primo cempO'nbsp;jre RofgoniuSjiulTu Regis,in Boemos caftramouef.ipfc propedie,vt feauunc^J'
lo reconciliaret,adTibifcum amnem profeduruserat,quamuis regninego^^*^ cundationis aliquid interiicerent, Boemi ligneum in monte caftellu fecerufl^nbsp;quod Patha nominarant,non modo l(x:i natura,fed arte ac prçiidij robore ma'nbsp;gnitudineque munitum.Idin primis prçfedus Regis adoritur,obfidetqueTj^*nbsp;mo die quum fe ad expugnandum accingeret, intercedens pluuia præliuincb'nbsp;remit: lecundo pugnam inftaurat,compléta folfa vallumaggrcditur,inilit^^' .jnbsp;quenque fortiflimumlignea moeniafubire iubet. Contra illi, quumfe écritenbsp;oppugnari cernerent, fubeuntes deturbant, admotas murofcalasreiiciunt: 1»nbsp;hosfaxadeuoluunt,alios difcuifofecuri capite diruunt.Ipiiquoquefagittis,!^^^'nbsp;ceis, fulphureisquemiflilibuspetiti, haudimpune fæuiunt. Multi vtrinque^*nbsp;die cæfi, faucii verb multo plures. Qmim irritos hbi conatus Rofgonius fo^®nbsp;exiftimaret, ne fruftra tempus tereret, adRegê venire decreuit : haud ignaruJ,nbsp;hoc bellumRegias quoque vires addecere. Audit,adTibifeum amnem,recomnbsp;ciliationis gratia,ilium iter facere. Q^rc extemplo fequutus, in citcriori Tibi'nbsp;fei ripa,ad V arkon,Regem adhibetcin vlteriore, ad Thizauarfan, Michaelnbsp;auunculus:dies ibi aliquot adi funt, colloquium in Tibifci ripa celebratu:paii'nbsp;ci vtrinque arbitri adfuere^ Multæ àprincipio vitro citroque intercelfercincu-fatiôncsamp;quereiç,multç vtrinquepurgationes interiedæ.Adpoftrcmum,pO'nbsp;ftulataô«: concelTa mutuo venia,pacati animi, amp; admotis deinde Poncificibus,nbsp;Præfedis legionum 6»Proceribus,reconciliatio non fine lachrimis acidipcf'nbsp;pctuifderis folennitate tranfada. Pofthæc, Michael Zilagius, Regem, A-griam vfque fequutus,vt frequens ibi de imminentibus bellis, amp; diftribuendinbsp;expeditionibus, conuentus haberetur.Hîc Michael, recuperata dignicatc pri'nbsp;ftina, inferioris Vngariæ prouinciam cum imperio fortitur,vt aduerfus Turca-rum incurfiones,eam folita diligentia amp; fortitudine tueatur. Sebaftianus,dii-du aufpiciisqj Regis, in Boemos reuertitur, vt vnà cum Rege, cætcrisque Pro-ceribus,fuperioremVngariâàlatrociniisamp;feruitute Boemicaliberet. Mich^' )nbsp;cl,in prouinciam mox profedus,caftellum Keui, quod propc Synderouiam »'nbsp;turn eft,mira arte,ac omni munitionûgencrc, ne quid à Synderouia, a quani-mium fibi timebat,mali iam acciperet,obfirmauit. Matthias, reconciliato a-uunculo,omni ferè improba follicitudine liberatus, expeditionem Bocmicaidnbsp;forti animo adoritur:in primisque Patha,vbi Sebaftianum fruftra pugnafle J
* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;xiroiis,
«
-ocr page 569-D E C A D I S III. LIBERI ximuSjduraobfîdione circumuenit:amp; ea quidem mente, vtnunquam hinc re-cederet, doneehoftiliamp;calamitofo oppido potiretur, quodlatrocinantium a-fylum efle nouerat. Hoftes præfentia ôc apparatu Regio confternati, per inter-nuncios inprimis cum eo agere cperunr, vt quatridiianas fecum inducias fa-ceret, interca de facienda inter fe deditione decernerent. Dantur induciæ,nbsp;padiones inter eos faâ:æ,vtfi ad ftatutum diem aiixilia non habe rent, fefe de-derenc. quum habere neqiiinÜTent, quum omnes Rexaditus ocenpaflet,nbsp;adpræfticutum excompado tempus,deditioncm fecere. Multa adhuc oppi-da amp; caftella fupererant,partim olim ab Vngans,partim ab ipßs eredla, qua: ßonbsp;cniipertinaciter retinebant. ReceptaPatha, Matthias Saiomenthe, Saionquenbsp;wftellumobfidet, quæ in fuperiore Vngaria olimerexerant,eaque line magnonbsp;negociorccepit. Deinde ad Balozuar caftra mouit, amp; potitus oppido, paucisnbsp;iDeafibus tria præfidia expugnauitûn primis Ghemerum, demde Drench, tertio Vfdin. Supererant amp; alia, quæ Boemos adhuc Vngaria cedere non patie*nbsp;oantunhæcnonmulto poft Lein pore,Matthias in ditionemfuam plane redegit.nbsp;banque Rhymam, Zeechum, Zyrehiethum, Zaygriapheon, Saigon, amp; non-ßulla alia, partim vi, partim ex deditione cepit. Duos hîcannos,à Pathæ obli-Wûncjinhunc vfque diem exegerat: Gifcram autemnondumattigerat, Boe-tuoruniprincipem,amp;huiufce belli moderatorem, qui ad Zolium late domina- 'nbsp;bacur.Expugnatis Rex prælidiis èc oppidis, quæ pauló ante retulimus, Budamnbsp;rediit :ibiq; Emericum Q^ftoremregni, cum magnapoteftate reliquit. Namnbsp;ßlupehoribus, Emericum c paternis amicis baud dubieprimarium, fpedatænbsp;^inutis amp;£. fapientiæ virum; in inferioribus verb Vngariæ partibus Michae- gnbsp;eniauunculum rite præfecerat. Quin amp; Emerico Stephanum Bathorcm col-Jegamadiecerat, vetuftillimo Vngarorum generenatum, veiutivariis inlocis,nbsp;ex vniuerfa hiftoria colhgi poteft, virum profedb impigrum, ad gerenda tantum bclla natum,ab initio ætatis de fe maxima quæque pollicentem : quando ànbsp;tyrocinij fm die,tantam fortitudinem, prudentiam, feueritatem, cum inauditanbsp;Ciftitate coniunélam prætulit,vt ex eo tempore,quanti foret, augurari^uifqucnbsp;J® hcile potuiflet. Stephanus Emeri ci frater,natu minor, impari auótori täte,contra tunefortitudine amp; probitate pari,vt cum fraterna laude certaret, in eo bel-lofuit.Saron oppidum,haudinuito fratre circumuenitivbi cum validilfimo fat's prælidio,Pan Matthiam,Corabin,Maczyn,Belian,amp; Rulîlan,exploratæ vir-tutis ac fidei centuriones, Gifcra præfecerat. Id in edito monte litum, ad radices, ligneum caftcllumfuerat Boemorum, quod Vngari vi ceperant. Stephaninbsp;peditatus,abfenteinfcioque ipfo,Saron adoritur, amp; oppugnat. Qi^um pugnamnbsp;temerè iniuiflet, parum profperè dimicatum : plures enim ex Vngaris, quàmnbsp;uoeniis,in eo prælio cæfi captique. Saros ab altera Eperies, ab altera Sibiniumnbsp;parte habctiad quintum lapidem eft Eperies,ad decimum Sibiniu,vbi Stephanus hibernabat : quod quidem totum è materia confeftumeft. Boemirecentinbsp;vidoriaelati, è Sato in Sibinium defeendut, vt ligneam ciuitatem incenderet,nbsp;Stephanumque cum cohortibus caperent. Equitatus autem qui in caftris erat,nbsp;profpefto Boemorum infultu,atergo adurget.Qujim illi^ibinium oppugnarenbsp;'uccendereque cpiirent,fuburbanaque diriperent, inftantà tergo ifti,vniuer-tumqiie infe impetum conuertunt. Pugna hïc atrox fda committitur, diunbsp;'variante fortuna pugnatum, amp; multi vltrö citroque faucij amp; interfeifti. Boeminbsp;tauten, numero viribus^ in tumultuario illo prælio fuperiores,Vngaroru tan-uem equitatum inclinarut; is terga dare coaiftus, rapta in proximas fyluas fuga,nbsp;lt;lifFunditur,amp; inftante node pugna dirimitur. Quum a fuis male pugnatum È-tuericus ac Stephanus accepiirent,irritatis multomagis quàm olimanimis, SCnbsp;arftiore quidem oblidione Saron obducut,locum natura arteqs munitiffimumnbsp;^vinequicquamexpugnabilem,inedia fuperanduefte decernunt,vias omnesnbsp;præoccupant,ne quid commeatuum à Gifcra poftet inferri. Boemi, poftquamnbsp;'oiaquaamp;: cibo abhofte interdidumeft'e intelhgunt, ne fame abfumerentur,nbsp;»dEmericum Stephanumque Bathora litcras mittunt, quibus colloquium fibi
Y
-ocr page 570-J30 ANT. BONFINII REK. V N Ö A R.
dari poftulant:quod quum facile impctraffcnt Pan Matthias cum coUegis, dé deditionc Sari, legibusqs eins agerc occipiunt. Poft dies aliquot earn traligunt,nbsp;amp;eaquideni conditione,vtfaluis corporibus amp;inipedimentis oppidum dederent. Conditionem Emcricus accepit, tertio^ die Saro potitur. Poft hzc rc-cepto Saro: quod magni momenti efte videbatur,ad recipieda finitima oppidanbsp;quæ adhuegraui Bocmorumimperio premebatur, adViuar moxcaftraraota,nbsp;paucisqi menfibus Viuar,Bichnc, Scepufiunij Kcfmaarkum^recipitur.Cxtc-ra quoque caftella, Boetnorum quoque præfîdia,partim deditione,partim pecunia rccepta funt. Solus Gifcra lupererat,calliditatc,cxpcrientia,amp;animi ma- ,nbsp;gnitudine praeftans : is intellefto Regis ingenio quum fc viribus imparemno- **nbsp;uifletjfubornatacumeo liberalitate agendû eflereputauit: vt arte potiusfefua-que tueretur, quam Regem beneficio fuperaret. Gonflatumin fe Regis impc-tum ac Vngaroruminuidiam, breui quidem epiftola declinauit: Ex ingentinbsp;mea in Ladiflaum olim Regem charitate, Rex indytc, in iinpietatem Sc latro-cinia incidi(fic me Deus adiutet)inuitus:Elifabetha Regina,vtpofthumi aductnbsp;fus PolonumRegni iura merer,hac mihi vlterioris Vngarix oram,introduccnsnbsp;dedit.Pofthçc,variæ facinoroforu manus infequutæ,quas libentiffimè datainanbsp;gna licentia admifi, vt facilitis vtcunque pofl'em delegatam prouinciampro-pugnarc.Feci id pro virili mea,no minus obftinato,quam fido animo.PolonoJ -fæpe fudi : cum patre tuo bis profpere conflixi: Vngarorum potius inuidorumnbsp;proditionc j quammearumlegionum viribus adiutus. AdhxCvfque temporanbsp;traditam mihi prouinciam in mea poteftate feruaui : atque fiadhuc Ladillaiis
viueret, fub eius ditione feruarcm. Nunc autem quando illo mortuo, te è car-cere non fine diuino numine,ad regia: Maieftatis faftigium,prater opinionem omnium datum efte video, nimirum haudquaquam fic humanitatis expersnbsp;fum, 8c ab omni ratione deftitutus, vt inter Vngaros vitra faeuire, 8c cumdiui-na voluntate colludari velim. Qiaid paterna virtus acmerita,quidindignafra-tris mors, 8c. generofa tuaindoles,ac intempeftiua fapientia mcrcatUr,nonmcnbsp;latet.Facinorofas hadenusfocietates, quae hie fub tutclanominequemeo longe lateque latrociniaagitabant, forti animo eiecifti, amp; extirpafti omnes : folus 5^nbsp;Gifcra fupereft, ad huric vfquc diem infeftus : qui nefcio quid magni de Mat'nbsp;thiæ triumph is amp; gloria auguratur.Proinde nclaudis viôtoriæque tuaprimor-dia, inuitis numinibus intereipiam, id mihi certum efte fcito,me prouincia vitro cefturum: obtempcraturum vidrici Matthia: dextræ, ôc vbique gentium i-pfius imperata fadurum : at±eptisquc Legatis, ciuitates amp; oppidafponterefi-gnaturum. Haudquaquam fpes Gifcram cohfiliumque fefellit. Rex perlc-dis litchs,fe ab hofte multo pulchrius armis, quam beneficio vinei pofte ratus,nbsp;adeum continuo Legatos mifit, qui oppida reciperent : Gifcram abire volcmnbsp;temjfuo nomine remorarenturzeonditionem optimam, 8c ampliftitha quxqncnbsp;dona pollicercntur. Legati mandata tranfigunt,compofitisque rebus, ad Re*nbsp;genijGifcram promiftaincolumitatc ducunt.Gratiffimo achilari à Rege vultUjnbsp;his verbis extipitur: Nunquam me bcjicficentia (mihi crede) Gifcra -, fupem-biszturpe eft Reges ac#«?vincijffcd beneficio turpius:immo quicquid inRegemnbsp;merit! confertur,fncratorlum illud efte debet, vt Regia dighitas rite fcruc-tur.Sat mihi tua fides virtusqs fpedataeft. Tu ante quando interraros referen-dus es,ad aliéna te feruitia exire, Gifcra, hon patiar. Sub Matthia: dudil amp;au-fpiciis,eadem qua fub Ladiflao quondam fide, ftipêdiafâcieS.Quaré quod no-ftra fine bello rcddideris,quód nihil vitra negocij faceffere decreueris,quod li*nbsp;beralitate potius quam acie agedum efte cenfueris,hæcinprimis à Matthia tuonbsp;nunchabeto:Lippam amp;Soliom oppidum, tibirecipitoîquinqueacvigititimi-reûm milia, dono nunc accipito:honeftiffima te cum Proceribus V ngarix anbsp;nitate coniugari tolcrato : commo diftimamcjj mecum militiam gerito.
ad hæc,regia liberalitate confufusj qüû fupplicio potius quàm magnificis uoni fc dignû efte iudicaret,in lachrymâs Conuertitur,amp;pauca refpondens,ndeJinbsp;mum perpetuumqi obfequium,intcriedo fände iuramento RegipoUicejur)^^
-ocr page 571-D E C A D I s 111. LIBER X. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;551
^euouet. Paucispoftmenfibus, loannis Orzag, præftantis quidemProcehs è filia deligitur : qua cum Gifcra,cum folenni apparatu, nuptias célébra-addidam Regi fidem ad mortem vfque famSte fcruauit. Telephus au-ante fufus amp; fugatus erat,in Boemiam rcdiit.Qiium datamncmini fi-^ftipræftitiflet,eô miferiarum redaótum fuilTe ferunt,vt in foro fportulam cirnbsp;^Hraferret:amp;vixquandoq; obolumhaberet,quo ad popinas paululu carnis e-^ctet. Tales igitur perfidiæ latrociniiqj fui pnas,facinoroforum ille princepsnbsp;^fpendit. Hie demum belli Boemici finis fuit. Nam poftquam Gifcra ceflit,nbsp;ti n fupcrfuit.Miferam tandem Vngaria, quo annos odto circiter amp; vigin-r
gt; öoemorum latrociniis ôâ rapinis obnoxia fuerat,amp; nulla vnquam vi liberari P^tiierat,Matthias mito regnojgrafl'atoria turba purgauit. Sub iifdem tempo-^SjTurcarum bellum oboritur. Mahumetes enim confternatam ex Albananbsp;Ijondamclade fpem,ad fubigendam Pannoniam refufeitare cperat. Impel-ad hoc adolefcentia Regis,Procerum difeordiæ, Frcderici ambitus,amp; in-^(j?*Qafinitimaquc bella, quæ nondum adhuc, neque tarn féliciter compofitanbsp;. ^nouerat. Halibcchum igiturfuperioris Myfiæ præfedum, Pannoniam tra-Sauo incurfare, ferro ac igni cunfta valtare iufl'erat. Syrmienfem in pri-j Mefidente Sauo,agrum inuadit. Cheulpen,San(Tumq5 Demetrium, popu-
'jy-AdFuthachum vfque difcurrit,opulentum fane oppidum,in Danubij ri-'ttim : quod vix foflaligneaque mnia à feræ gentis incurfu feruare potuc-, pro Turcarum libidine omnia mifeeri diripique, extern-n Michael, amp; Petrus Zocholi, Chianadienfis Epifeopi pater, vir impigerac Pr minori quidemanimi magnitudine, quam rei militaris difciplinanbsp;Hq . tumultuariis occurruntcopiisme vltimum ilium inferioris Pan-adhuc magnam Italiam appellant, in Turcarum fcruitu-Putnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;procul àFuthacho,ingentipræda onuftos adori-
i^^^'^;Halibechus obftridaartliuscaptiuorum turba,amp;depofitapred^inftru-'io equitatumcouertit. Pugnavehementi vtnnq; impetu inita,quan-Dactatuhi prædam efFerre,contrà ifti fpolia recuperate ftudebant : paribus fptnaliquandiu dimicatum. Sed Halibechus, intclleda Vngaro-th'^P^'-^^a'^iaroboreque, dimifla tandem prarda, terga vertit,ne ditandi gra-Turcæ,equorum pernicitatefreti.nbsp;Pctrus,amp; recuperata prarda, longoq; captiuorumordine,adhuc lanbsp;pcenas exigere contendit. Cum eo, pari celeritate expeditifli-Uij. ^^ghequitatus infequitur: at vbi adSaui fluentaperuentum eft,maxi-:nbsp;tef ^¦ip^cædesredintegratur.Na è Turcis, quicunq; inftatemà tergo hoftemnbsp;amnem fe proiicere,peti telorum multitudine, ac iuxtanbsp;bfla ^f^LAlii,nc inulti caderent,inhoftemfe c5uertere,amp; ad mortem vfq; ob- nbsp;%nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Multi inftaurata in ripa acie animofîùs agere,amp;pulchreibi
Sauum tranantes, Synderouiam fe recepe-(lçj.^^,^^rnon vfque oppidum, hos Petrum profligafleferunt.Halifiechus Syn-ptQ aufugerat,fdæfugx turpitudine vfque adto angebatur,vteam dç(^.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;abolere decreuerit.Qi^tuor milia expeditiiîlmorû delegit,vt clan-
T ranflyluaniam inuaderet, amp;: magna cæde incendio^ue patra-iiis Pe repentè reciperet.Matthias, qui præter ætatem, prophani ho-Uq. nouerat, ilium haudquaquam quieturum efl'eratus: omnes legio-^iïhri''ææ^^seo diligentius finestueri,amp; cautiùs cumTurca agereiubet. iylonbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ille moliatur,exploratoribus feire præcipinfuturaminTraf-
referunt. Rex Pancratiumimminentis periculi ad-^^Peratque, vt impofitis vbique fpecuiatoribus, prouinciam àTurca-^i;^^*^eurfutueatur:vel fi cos alio iter capere fenferit,occurrat.Pancratius Re-cij nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;feruans,ad Themcfuarum,cum validiftima Sithuloru manu,T ur-
cruentumhîc præliuminitur. Halibechus, recenti turpitudine fe e : contra Pancratius, prouinciam tueri, amp; perniciofæ gentis audaciamnbsp;Y ij
-ocr page 572-J52- A N T. B o N f I N11 R E R. V N G A R. proterere contcndit. Multi vtrinquc caduntifedquutnTurcæ Vngaroruffi Vhnbsp;res vitra tolerate non poffcnt,hau.d inuito Halibecho, fugam rapiunt.Inftant anbsp;tergo Sithulijduceque Pancratio,ne paruam qui dem ftragem patranc,amp; ad Danbsp;nubium vfque fequuntur .Halibechus fufus fugatusque, Synderouiatn reuer-titur; amp; profpeda noui Regis fortuna, multo pofthac eum adolefcentc cautiusnbsp;agendum efl'e reputauit. Duplici iam clade confccius, grauiter angitur, quumnbsp;fuo multum nomini hinc detradum iri vereatur. Matthias contra, maiore htnbsp;Indies animo,maiores pedlore fpiritusconcipit;amp;quum pro vita (vtitaloquar)nbsp;hucufquepugnarit, pro gloriapofthac certare decernit. Vnumobftabat,quôdnbsp;antcquâritè coronaretur, nil fine magnafollicitudme fe moliri pofieccrnebat: Hnbsp;quare coronæ redemptionem loanni Epifcopo Varadienfi, fpeâ:atæ fidei amp;nbsp;prudentiæ viro, commiferat. Is clàm cum Imperatorc, ne inconfulto quidemnbsp;Rege, rem ita compofuerat:vt coronam,Vngaria, milibus aureûm feptuagintanbsp;redimeret.Quum id Proceres forte fcnfilî'cnt,ad Iniperatorem fcripfere,fe connbsp;uentionem cum loanne V aradienfi tranfadlam, dudum accepifieminiiumquenbsp;mirari, propriam tanti coronam redimere oporterexius Maieftatem adraone-re, vt cum loanne cautiùs agat, à quo, ne verba dentur, admodum vcrcatur,nbsp;quum nihil de conuentione hac grauiffima ad Senatum hadlenus fit relatum-Ipfam fine Senatus confulto,nullo modo fieri pofi'c. Quæcûque à loanne vitronbsp;citroque agitatafunc, ipfis hxc inuitis ac infciis fuifle tentata. Quum has Im-peratorliteras accepiffet,adloannemquàmprimùmfcribit;Initisinterfepa-dlionibus,quatum ex illorum literis intelligere potuit,rcgni Proceres flare ncl-
lezobmurmurare paflimjamp;: conquer! precij grauitatem, quod foluere non pm* fentzatque fi etiam foluendo eflent,tanti nunquam redimerent. Proinde petersnbsp;fe occafione fieri certiorem, ânne paéliones initæ, pro fa di s, an irritis amp; infl-dlis haberi debeant. loannes perleda Imperatoris epifl:ola,quum forte Varadi*nbsp;ni foret, extemplo adMatthiam, qui Sigedini copias comparabat, vtinTrani-alpinos oroficifccretur, fuas cum Cæfareis literas mifit, quibus Optimatumnbsp;quorunuam auariciam amp; improbitatempatefecit. Rex vbi vtrafq; perlegit,ncnbsp;Cæfan verba dare videretur, Varadinum cum proceribus extemplo concelTit: 5°nbsp;ibique coaéto Senatu,de bello amp; corona agi cptum eft. Inde profedus Cibi*nbsp;niumvenit,vbi poftquam de redimeda corona decretum eft, ibidem Septem-uiri quoque creati ex confulto patrum,quifacram coronam redimerét,redeffi-pLamq;,cum decenti(vtpareft) apparatu, referrent. Septemuiridefignatihifu-ere,in primis loannes Varadienfis Antiftes, Stephanus metropolita Colocien-fis,Nicolaus Vilachus,LadiflausPalocius, Emericus Q^æftorregitiSjLamber-ger, amp; Benedidus Thurocius.Soluto Senatu, Rex in Tranfalpinos, Legati adnbsp;Cæfarem feftinarunt.nbsp;nbsp;nbsp;Sed de Matthia prius,deinde de coronmrederaptione
dicatur. RexinTranfalpinos adliberandum Draculam è Turcarummanibus contendere dicebaturzeui muherem, fuam quoque confanguineam, legitimo 4®nbsp;matrimonio coniugarat. Iliac profedus, nelcio qua caufa, quando idnemininbsp;fatis compertum eft,Draculam in Traffyluania cepitzalterum verb Draculam,nbsp;à Turca inprouincia{ft;S;fed:um,præter omnium opinionem approbauitzhuncnbsp;Budamcaptiuum duxit, decennalique carcere muldauit. Inauditx crudelita-tis amp; iuftiCiæ, Draculam fuiffe memorant z hunc aiunt, T urcarum Legatis, innbsp;præueneratione, pilea Phrygiaex patriæ inftituto deponcrerccufantibus,ccn-firmâdi moris gratia, tres capiti clauos affixifle,ne amplius amoueri poifent.In-numeros palis Turcas præfixiflc,amp;inter eos cum amicis laute difciibuiire.Mc-dicos infuper omnes deperditæ ignauiæ, miferabilisq; valctudinis amp; fortunx,nbsp;lautilfimo conuiuio excepifre,deinde cibo vinoque completes, iniedo zgni ab pnbsp;fumpfifTe.Item Turcis fqpe captiuis cute pedes exuifl'c,cótufoq5 fale prxfricuif-fe,mox lingentesfalfis plantiscapras adhibuifre,qua?linguzr afpcritatecruciatunbsp;augeret.MercatorernFIorentinumde afleruandis pecuniis follicitê perçudan-tem,in media deponere viaiuflifle, amp; nil de numerata node pecunia mcnticn-tem,incolumê dimifilTe. In Barbarareglone tanta feueritate vfiim, vt in nicoianbsp;quiïqtie
-ocr page 573-DEC A DIS III. LIBER X. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;J35
rebus tutiflimus efle poflet. Hunc deinde Matthias in prifti-dignitatem fané reftituit:fed inTurcico demum bello cxfusjcaput ad Ma-diQcteni dono miflum. Equitum Legati circiter tria milia duxcre, vt coro-pro dignitate afFerret. Q^um in Aultrali Cæfarem Neapoli eile feniilfentj dipronium venere: fed antequam vrbem inirent,a Carfare poteftatemimpe-^ntjVtSempronienfiumhofpitio vtiliceret,donee de corona tranfigeretur:nbsp;ttanfadajintegram ciuitatem relinquerent. Sempronium enim olim, vnanbsp;ärce,Elifabetha Cæfari oppignerarat. Deinde cum vniuerfo Neapolim e-1^ 1 itatu Oratores contenderunt. Qimm vrbi appropinquafl'ent, Cariar ab arce,nbsp;Pgt;arummultitudinemadmiratus,exinfoletiareiformidare ccepit: mox por-occludijdifponi permceniaftationeSjamp; hanc non legationem,fed ho-exercitumreputare. Qimm portas propiusacceihiTentjCasque fibile-lonisiure patefieri poftularent,eo obfirmatius obditx. Paulo poft Cæfarisnbsp;prodiit,non tot dicens copiis,nec tarn expedite coronam equitatu
, petijfedinfidias obtedi,expugnari ciuitates,prædas abigi, amp;agros vaftarifo-Demum ne initæ concordiæpadionesrefcindantur, Cæfari placerc,Ioan-dl tantum VaradienfemEpifcopum,cumducentis equitibus, vrbem tuto in-E-cfpondere Oratores,Sacræ coronæreligionefeadalt;ftos,cu ma-Ih equitatu veniffe : nullam fufpicionem côcipi oportere : fe à Cæfaris vo-L nequaquam diflentire. Quare loannes cum ducentis duntaxat equiti-lo ^^^PQ^^i^greftiis eft : cætcri collegæ Semproniumrediere.Meniis hîcà loc' ¦ lemumre compofîta,cum Imperatore peregit, vt Ladiflaus Pa-dSjSempronio Neapolim aduocaretur,qui facram coronam recognoiceret. *nbsp;adulterinas affabre ab Imperatore faétas,rumor erat, ne vera di-j^^eiceretur : atque idquidem Romanorum exemple, qui duodecim ancylia,nbsp;/^erum facile intcrcipi poflet,Mamurio audore fabricati funt. Ladiflaus ac-p ^iVcram facramque coronam primo obtutu, ligne quodam recognouit.nbsp;Nichel, àCæfareSemproniû ad reliques mifîî^qui eosnbsp;ionbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dinia ducerent, amp; allatas pecunias explorarent. In fequenti die, ad
urbana peruentum eft, tune iterum vitro citroque redintegrata contentio;
/ di uec coronam hic fine pecuniis, nec illi pecunias fine corona dare vole-vtrinque intercefferat differentia. Varadienfis tarnen amp; Patauienfis de , ^^^eruentu,præftita vtrinq; fide, fadum eft,vt ad portas vrbis vno eo-Vhnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^^^pore,amp; hinc corona Legatis, amp;hinc pecuniæ Cæfari traderentur,
ç. momento compenfatio fieret. Itaque res ex compofito tranfada,amp; {^a-(Je ^^^g^^ïamilibus aureûm corona redempta, côditiones perpetuæ pacis eo-di cxemplo exfcriptæjVtrinq; datæ,ne violari aut aboleri facile poflent, Qm* Penbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Frederici amp; Matthiæ Coruini Pannoniarum Regis initum nu-
Hbconcordiam feire cupit, iftalegito : Cæfar, vt exortum é dépolira nbsp;nbsp;
extinguat,Pannoni,cuius eft (ne Regnorum moderator,in-facere videatur ) earn reddito : padam iuftè pecuniam accipito : Mat-femper habeto : ius omne Regni illi ceditg. Contra Matthias,vt beneficie gratiamréférât,Cæfarem tantùm parentem agnofeito: filibc-hgitimis extremum diem obierit,Pannonici Regni ius,C£çfaris moxnbsp;jj : quin amp; nonnulla Neapolitanæ ditionis oppidula,vicique,intra Pannoniçnbsp;effufi,poteftatis quoque Cæfareæfunto : Alamannus amp; Vngarus,fine vllonbsp;Principe tradator: veterum iniuriarum fedator inftau*nbsp;*^iPcordiarum, capitalis efto : quicunque demumfcedus rite fandequenbsp;So læferit, fandionémve hanc cum fumma per Legatos poteftate ini-
Pctipacisque interceptor, amp;Deorum vtfda porca feritor. CoronamigiturSem-Qium, quæ annos quatuor amp; viginti fub Cæfarea poteftate fucrat, fîngulari
^bbaud aliter atque rem clo demiflam,teniis aduehunt; promulgatur edidum,lateque diffunditurzQuicun-^ccuperatæ facræ coronæ gratia amp;: religione capiuntur, libéra vifendæ rc-»
Y iÿ
-ocr page 574-y54 ANT. B O NEIN 11 R E R. V N G A R.
cognofcendæqj potcftatem omnibus triduo Sempronij fore. E finitimis oppi-dis amp;pagis,religionisamore,innumeramultitudo cofluxir, agnouit agnitamqj præreuerenter adorauitimoxBudam delata, in arccque recondita. Sed Lega-ti ad Regem feftinarunt,quem in Syrmicnfi agro aduerfus T ureas agentem in-uenere. Hinccniin Turcasper Ladillaiim Marcum Præfetâum legionis nupernbsp;eiecerat:amp;hoc bellofuccenfus,adaudusqueanimo,quödfacrumdiademare-demerat, amp; cum altero Imperatore terrarüm pacemfeccrat,adobfidendaninbsp;layzam properabat. Hæc vrbs'eft in edito monte fîta, in mediterranea Illyricinbsp;regione, quam duo amnes circumduunt, præruptisque rupibus vadis obfir-mant. Ad radices montis,amp; vrbis ambitum confluunt,admixtiq5 vnàinSauuni Hnbsp;deinde feruntur. à tergo profufaplanicies ( Boflbnieniis quondam Regni hxcnbsp;caput erat) inexpugnabiliarceachôftibusinacceflibilis. Res eft akiulculè rc-petenda. Georgio Defpoti, de quo multa fuprà diximus,liberi tres marcs fue-re:Stephanus, Georgius, amp; Lazarus. Stephanum amp;Georgium Turcaexcxca-uit. E Stephano,Lupus miræ fortitudinis:è Georgio, Defpote noftri temporis,nbsp;Joannes ac fratres fuut geniti. Lazarus, qui Regno fucceflit, vnam tantum ffi*nbsp;am genuit:quam Stephanus Boffonienhum Rex vxorem duxit. Is defunéto Linbsp;zaro focero fuo,non folùm vxore, fed Regno quoque vnà potitus, Boflonàamp;Jnbsp;Râfci.x iuxcà dominabatur,T urcico ingenio,fumma impietate,amp; profana reli-14^5. gionepræditus. Anno Salutisquadringcntefimofexagefimotertiofupramil-lefimum,quum in fuperiore Myha latê imperaret, blanditiis Mahumetis Tur*
carum Imperatoris è caftelllo clam euocatur, accitus in colloquium, repente capitur;Barbari iuflii,cute exuitur : Regnum quodà pâtre dolofurripuit,ciimnbsp;vitallmulamiht. Huiusigitur temeritate fcelerequcRafciaamp;Bofl'ona,cuninbsp;magna Seruiæ parte,inTurcæditionem peruenit. Matthias igitur quumSa-uo tantum fe àTurcadifterminari confpicaretur,rem facra profcôlô coronadi-gnam aggredi conftituit. Exploratis layzenfiumanimis ,quiTurcæ iugumæ-grè ferdbant, extemplo cum magno exercituSauum traiieit, layzamquecon-tendit,quatuor dierumitinere àSauoremotam. Adclariflimumfacinus,iuuc-ni animum addiderat,difFufusrumor,Pium Pontificem ab vrbeRoma,vniuer- i'nbsp;fam in T ureas Europam fufeitare. Quare primo impetu,ne obuerfantibus qui-dem oppidanis,vrbe potitur. Arx fola fupercrat, quam Turcacum validiflimonbsp;præfidioretinebatdianc die noiâuque oppugnare adoritur, non modo locina-çurajfed arte, milite, machinisamp;commeatibus munitiffimam. Diesnodesqiienbsp;arte quauisnbsp;nbsp;ingenio,præterea vi,prece,doloque vexat.Harambechus tadein
Præfeétus arcis,colloquium Regis petit, datur adeundi copia. Quumhonorifi-cè à Rege exciperetur,aliquantifper vtrinque fubticitum: Turca tandem exor-fus,arcem ob rerum inopiam fe redditurum pollicetur,fi abducendorum capti-
nbsp;uorum copia,faluis corporibus amp; impedimentis, fiatdin minus, Imperatorem
propediem adfuturuminterminatur. RefponditRcx, liberandorûcaptiuorum 4 gratia, bellum hoc nuper fufeepiffe, amp; fe ne minimum quidem famulum con-ceirurum.Conuentiog:4dem de deditione arcis tranfaôta,Turcis datapoteftas,nbsp;quiconque fub Rege ftipendiafacerc vellent, commodè polTcnt ; qui nollent,nbsp;tutc dimitterentur. HarambechuS Regem fequutus, cum ducentis equitibus,nbsp;coronationem cius, recentis vidoriæ teftimonro decorauit. A calendis tademnbsp;Oclobris vrbem ceperat, decimofeptimo calendas lanuarias arccpotitur. Eo-dem quoque tempore, ne ingrato hibernare ocio vidoretur exercitus, feptemnbsp;amp; viginti circùm fînitima oppida recepit. Compofitis in prouincia rebus, im-pofitoque layzæ pra:ßdio,Seruatoris noftri natalibus, viôtor amp; ouas Budam in-greflus, amp; cum mgenti Senatus Populique lætitia ac plaufu cxceptus eft. Sup-plicationes diis immortalibus inftitutæ, apud omnes aras res diuina faâa.Tan-tum hinc nominis Coruino Régi comparatum, vtnon modo Pannones iacronbsp;diademate dignum, fed Veneti, Pontifices, cæterique ChriftianæRcipublicacnbsp;Principes,huncvnicum aduerfusTurcas imperatorem crcandfi eftecenferent.nbsp;Mahumetes Othomannus, audita layzæ captmitate, quæ illius Regni capurnbsp;crat
-ocr page 575-DEC A DIS III. LIBER X.
turE?^^ nbsp;nbsp;nbsp;indoluifle dicitur, vt parum abfuerit, quin corde difrumperc-
ante d nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;triginta milium hominum,mira celcritate comparauir,
tarn Cl? nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;hicmis layzæ fuccurrerc nequiucrar. Nuquam cnim arcem,
tera tal° nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pcrfiuferat. Ad hxc teftudines,catapultas,arrêtes, ac cæ~
genus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tormenta : nullum nouæ munitionis
Ltrn nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;defideätehibernavaçfania, quum primiim licuit layzam op-
Vrbeculam,yngaro.run7præfidio munitam, arietc æneisque tatd' circumcollocarat, die noäuquc quafl'at, nunc tormentis terrils rea,-yJ,^^.^^quot;°'^quot;^^^oppugnationepertinaciirimè vexât. Nulla oppidanis ,nbsp;re^, ^Wgt;Ppemodomniarefarcire,modo interiorefoira,vallo,agge- rgt;.nbsp;nituntur:mulieres amp;puerimilitariaæquêmuniaobeunt,ô«ni/?,..»,l»î »nbsp;acinbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp; ^P^° ciuitatem inuadere audet : præterea tot
esinttruitpræ multitudine copiarum,vt dies ires pugnam continuarepoffic. am antequamnouiirimidefecerint,primi,inftauratis viribus,præliumredin-po terant. Qu^re ex omni parte vrb'e adoritur, non folùm peruia,nbsp;locamilites tentareiubetupfeà tergo inftat,omnes adpræ-Jnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;murales coronas ingentiamilitipræmia pollicetm- : recu-
aer occlamitat. Qmim nihilTurca ceperit,quodviamiferir,pa-te I , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;obiicit,ingeminatque:quodpræfenti virtu-
abolendum effe vociferatur. Turcæ tanro impetu mnia fubeunt, vt multi P nnas vel muros confeenderint : pleriq; ßgna mnibus impofuiffe vift,moxq; nbsp;Clariflîmum Vngari facinus commem'oratur, quinbsp;renbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^camimpcratoriafighaturn imponerecotendentemfufpiceret,'cor-
Ptolimul hofte, £c præcipitem ex alto dédit, vt Coruina adhuc ûgnaftare vi-erentur. Tanra cædes eo die fada eft, vc fodas bofte complerint. Ex oppida-ismulu cæfi,faucij ferè omnes. Matthias audita fteuiflima layzenfium obfi-ricum Sepufienfem mox cumduabus legionibus accurreÆ iubec. io Qnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ftrenuus,non minus animo quàm prudentia amp; aftu præftas,
cyiümemandataperagit. Nuncios multos præmittit, qui rumores diftèrant, ormnum Regem cum innumerofo exercitu propediem adfuturum. Sentirnbsp;j^urca vndique Vngaros propediem adfuturos.Quoties,amp;quàm infeliciter A-cû Coruin^uce pugnarit, memoriare-fubinde timorem coniieitur: eumque augetrecensamp;im-P ouda Matthiæ viftoria. Increbrefeentibus deinde rumoribus de Coruini Renbsp;g s adirentu,quumdudum adforenunciaretur,præ nimia trepidatione, relidisnbsp;impedimentisjin Macedoniamferecepit.Emericusnbsp;lola rama ciuitatem acerrima obfîdione liberauit. Inftaurato moxnbsp;præfidio,amp;obmunitalayza,adcoronationcmquamnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;* *
, Rexedixerat, fcftinauit. Hictertiæ
De cadis finis erit.
Tertiae decadis finis.
Y iiij
-ocr page 576-ANT. BONFINII
RERVM VNCARICA-rvm decadis qj^artæ à Sambucorepertæ, Liber I.
Apt A Iayza,amp; magna Bofniæ parte,poftquaMar-thias,adauóta iam bruma, Budaperuenit, nihil pro-fcélô Coruinæ magnanimitati fuit antiquius, quatn de légitima coronatione cogitate.Huie igitur,exie-natus confulto, Palmarum dies præftitutus eft änbsp;quern cum è remotiflimis oris præ fçuitia hyemis o-
iT primates ac nobiles,magiftratus, legati adefle ne-quiuiflent, in diem Parafeeues res ipia eft proroga-ta. Albarn igitur,e facro,prophanoq; ordine omn^ principes,pontifices,cum vniucrfa Vngarix nobnnbsp;,,cate, conuenerant, vt regem, præter aetateni denbsp;publica benemeritum, amp; ad clariffima quæque facinoranatum,facro riceoi^'nbsp; demate, quod nuperrime redemerat, coronarent. Hic ftatuto die, regalib«^nbsp;quibufq; infignibus in diui Stephani bafilica Dionyfius Sech,Strigonienfisnbsp;tropolita, in frequentillimo tot gentium conuentu, Coruinum ex moredee^^nbsp;rauit : tanto populorum plaufu amp; coronatus, amp; circumuedus eft, vthunc^^nbsp;gnanimum regem alterum Alexandrum, alterumve Cæfarem, hunc inuid**nbsp;mum Pannonix propugnatorem,variis linguis tot populi,conclamarent: pl^^^nbsp;que Mä^tem Scythicum,nonnulli Romanægentis reliquias appellarent.nbsp;miflilia,nummi,vedes,ac cætera tale genus, quæ in ea celebritate fpaj^nbsp;profufiiis, amp; magnificentius quam vnqua antea diffufa fuht : Coruinofeg**nbsp;liciter,liberatoriPannonicæ gentis focliciter, Matth iæ vidori cundafeeh^^^^fnbsp;certatim miles cum plebe ingeminabat. Multos eo die viros equeftris ordin*^nbsp;dignitate donauit. Qmbus autem torques aureos,aut purpureas lacernas adiC'nbsp;cit, fpedata à cundis pontiftcibus amp; proceribus non fine admiratione pro^^. jinbsp;régis magnificentia, quæ omnium ftbi ordinum animos admodum cóciliaui^»nbsp;pro eius vita mira folicitudine vtriufque fexus amp; æratis omnes hominesnbsp;1464. nuncuparunt. AnnoigiturSeruatoris quadringetefimo fexagefimoquarto*^nbsp;pra millefimum, regni verb fexto, coronatum efle dicunt. Illud neqnaqu^^nbsp; nbsp;nbsp;nbsp;omiferim, quod in referenda gratia monumentum inter coronadumfecit-
annem V aradienfem epifeopum de patre,deque fe iuxta benemeritum,ainp** ftmo illo ditillimoque comitatu perpetuo donauit, vt ipfe,pofteriquepontint;nbsp;legitime fruerentur: ^ua quidem donatione bafilica Varadienfis diuxnbsp;Cl à diuo Ladiflao rege dicata, plurimum audaamp; ditataeft. Priuilegiumnbsp;thias alto/olio praefidens,facra corona, feeptro, pomoque confpicuus, propft*^nbsp;oreprotulit,id tale fiiit. Cùmloannes Vitefius, cuipatermoricnsnosvnic^nbsp;commendauit,nobifcum vtranque fortunam fubire non recufarit,pari quoqncnbsp;diferiminenobifeum in captiuitatem inciderit,liberaritßoemico carcere: do'nbsp;mi forisque nobis confilio ,labore, opera fempcr affuerit : diftenfiones amp; beUnbsp;repreflerit : inBoemica,Turcica,Tranflyluanaamp; Bofnenfi expeditionc,vcllttnbsp;præfentia, vel copiarum auxiliis nunqua noftra caftradefcrucrit, amp;falutari de'nbsp;mum legationis officio grauiffimaquxque négocia fliciteregeritjCoronam^?nbsp;nunc facram longo poftliminio retulerit:placetnobis,patribusque conferiptAnbsp;cum fiiccelToresquc fuos ob fingularem, qua in diuam Genitricem amp; Ladid^nbsp;numen afficimur,religionem,comitatu Bihorienfi perpetuo donate, vt eadeo^nbsp;fidelitatis officia comodiùs continuarepoffit : amp; nos euitata ingratitudinis noj
-ocr page 577-DECADIS nil. LIBER I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^7
iî)haült;iindebita virtuti prçmia pcrfoliiamus. Tranfai^lacelebritatc coronatio-^is, Matthias cum ßngulis potificum optimatumque ordinibus Budam rcdiit, ibique æftatem illam tranquillam cgit : quotidie varia ipeftacula cdidit, illudnbsp;^unquam defuit, certamen cqucflrc curuleve, prxterealeonum venationes,nbsp;Juo triavc gladiatorum paria quibus apprime dclcdabatur. Quin amp; ipfenbsp;Quotidie inhippodromo equeftri certaminc dcpugnauit,tanto robore amp; auda-¦Mt cum fortillimo quoquc infeftis haftis congrederctur.nullam in certami-'c dignitatis fuæ rationem habcri iubcbat,quinamp; publico id fæpe agebat edi-^0. Aurigatione aflidua vfus eft, nilignauia deftdiofo ocio duxit abomina-'¦ ®'lius,multas in regno lires inter æftiuandum Budæcompofuit. Appropinqua-autumno, baud vitra tcrendum infpeótaculis Budæ tempus elfe putans,nbsp;'dfufcipiendam aliquam expeditionem non minus vtilem,quam neceirariam,nbsp;^itnum intendit. layzç viéloria fuccenfus de Turcico iterû bello cogitare co-S'^ur.nullum enim aliud fuccurrebat antiquius, neque iibineque Reipublicasnbsp;S'otiüfius, magisque necefl'arium, infidiofum amp; præpotentem a tergo hoftemnbsp;J ^bebat,quern neque ncgligerc, neque per ignauiam fine extreme periculo vlnbsp;J'^odo dimitterepoterat. Quare audacia hoftemvincerefatiùs elTe ducens,nbsp;,^^cd:umhabuit: vndecunque poteft, auxiliacogit.AccefTere piæ,auxiliares-to ^^^^Q^ortes Crucigerorum militum, quas Moldauienfis epifeopus feeum ad-^^^rat. Cum decern igitur millibus equitum,Phutachum venir. Sequebaturnbsp;loannes Emus Venetorum orator, qui etiam in captiuitate layzæ cum re-fiierat.Nam cum Veneti duobus ante annis à Turco grauiter in Peloponne-vexari cpiflent, amp; ad Ifthmum ab lonio amp; Ægæo mari cum fofta murum *nbsp;^ultLiaria opera duxiiTent, vt peninfulam à Turco protegerent: circumuen-'^*1 naultitudine hoftium irrites conatus habuere: ad ineundum cum Panno-, fotdus recurrerant, amp; oratorcm hunc miferant. Deinde Pius pontifex,nbsp;¦j, vniuerfam fere Europam, promifl'apeccatorum omnium impunitatc, innbsp;f ^^^orum bellum concitafiet,veniflet Anconam, eique Chriftophori» Mau-b d ii^fttuiftis triremibus continuo aftuiflet : lenta febri correptus, bi-poft, XIX. Calen, Sept, humanis exceflit.Cardinei patres quinque amp; qua-, ^§^ota aureummilliaChriftophoroduci, quæ in pontificiaarcarepererant,nbsp;^^bcre, vt ea Matthiæ aduerfus Turcos acerrimc pugnanti mitteret : Id à du-perquàm diligenter fadtum. Fdus igitur cum Pannone, Venetotjue per-^^ni,plures annos fexagintaaurcum millia VenetiMatthiæ contulere,vcnbsp;¦petua cum communi hofte bellagereret. loannes igitur Emus legatus hienbsp;^os treis fuit ; hæc cundta bella fpedlauit, cum oratoribus tandem regiis,nbsp;J '3dPaulum pontificemproficifcebantur,vt infrarefcretur,in Italiamrediit.nbsp;j^''addiuerticulu redeamus. Rexrraiedto deinde Sauo, Myfiamfuperioremnbsp;kg^'^jftoSjZoynichumRafciæ oppidum in arduo mote fituobfidet. Adprote- nbsp;quot;dumSaui fluminis vadum, ne interciperetur ab hoftibus, Stephanu Colo-archiepifeopu cum validilfimoequitatu reliquit. DumZoynichumnbsp;. 3obfidionecircumucnit, quod à Sauo quadraginta millib. pafluumremo-Pf^eft,amp; fodinas habet argêti, ad expugnandû Streuerinchû,Emericum cumnbsp;çjj ^Qfianis cohortibus mittit,quod viginti millibus pafîuû diftabat à caftris: 52nbsp;berantibus vfq; adeo fodinis pollebat argent!, vt ab argento fibi nomen in-Streueron enim Sclauonica linguafignificat argentû. Milites immiflinbsp;^loriXjtum argent! cupiditate,tanto impetu oppugnare adoriuntur,vt vnonbsp;ceperint.Potiti oppido jCundta diripiunt.Turcos multos Capi-^quot;''^'^^4^'''3ipofito repente præfidio, præda onufti, amp; in caftra læti rede-Vcvnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;circiter menfes Zoynichum obfederant, acerrima fæpe pugna
adhuc expugnare nequiuêre. In oppugnatione nouiflima,Emeri-PuifP^æfolt;ftus,immifla ab oppidanis fagitta oculo præfigitur: patum ab-tçf^binoculù erueret,nimio dolore correptus,amp;deiedtus animo,in tetorium ^'^'ur.Rex præfeâ;! fui vulnere confternatus, fe multô deinde remilfius age-pit. Dein rumor haud paruus increbuit,Maumethem ne argêtea oppida
-ocr page 578-ANT. B ON FINI! RER. V N G A R.
defereretjCum numcrofo propediem exercitu aduenturum : collatis cum regc fignisjomnino pugnaturum : cum quadfaginta millibus hominû in horamw-futurum. Hacfama Eiiicricus oculo faucius multo grauius angi amp; abfterreri,nbsp;régi confülere,vt foluta obfîdione caftfa amoueat i dicere,fe Turco imparem:nbsp;amp; militem logo bello affiduolabore defatigatû, refici amp;:recreari oportere: lenbsp;omnino cum vidoria amp; ingenti præda redire. Poftero die famahxc magis ma-gisque militari metu mulîitatione augeri. Oborto tandem tumultu, Tur^nbsp;cos baud procul abefl'e,amp;iamiam cum inftruôto agmine aft'uturos: rex fola lama perterritus,ligna tolli, ôâ caftramoueri iuflit.id cum tanta militum trépida-tionefaólum, vtreliótis tormentisçneis, amp;plerifque impedimentis,adSauin-pam continuo fe receperint, mox amnem remenli, in Syrmienfem agrû redie-rc. Æquam hîc aliqui vtrique principi volunt fuifie fortunam: quippe quxgt;ve-lutiadlayzam, folo aduentantis Coruini nomine Maumethê machinas aeneas,nbsp;amp;: impedimenta deferere : ita fub Zoy michi mnibus,ad T urci famain V nga-ros,autore Emcrico,turpemfugam rapere iulTerit. Poftquamfalfo rumoreacnbsp;metu fe correptum intellexit,rcx haudquaquam obhdionem illam repetcndaiianbsp;elfe cenfuit : fed frequentiflimum Segedini couentum indixit,vbi de conin®'nbsp;do Reipublicæjamp;fulcipiendo rite bello multorum fententiasaudire voluit.Sc'nbsp;gedinum igitur caftra mouit : quo cæteri pontifices, ac principes ediflo publi'nbsp;CO conuenêre. Inter primarios DionyliusZeczhius affuit, metropolitaStrign'nbsp;t nienlîs : loannes f Q^inquecclefienlis epifcopus,poëta noftri têporis niæitn®^nbsp;«««//«. inßgnis ; Michael Orfagh Palatinus,qui cafapiétia,probitate,acfortunafnifgt;
vt cum fub Sigifmundo florere cperit, quem in Italiam difpenfatorfequut^nbsp;eft: fub quinque regibus nunquam intercepta felicitate,ad extremum vlqn^/nbsp;nem,vitam cum fumma laude,amp; autoritäre peregerit. Hune Matthias ob 1®'nbsp;gularem prudentiam,experientiam rerum,amp; æquitatê, abdicate LadillaoG^.nbsp;ra, Palatinum creauit. Affuere præterea cæteri optimates frequentiflimi :nbsp;Dionysus eodem anno,paulo póft habitum ea hyeme conuentum,vita dehn'nbsp;flus eftjvir perpetualaude,amp;commêdationedigniflîmus. Ofto milia aureinnbsp;quæ ad inftaurandam balilicam legarat,in belli vfum à rege vfurpata. loanf^nbsp;V itefius,cùm V aradienfi fe pontificatu abdicalfet,S trigonienlis metropoüta,®®nbsp;multa mérita,fpcdatilïimamque fidem,non fine maximaaliorum affeftation®nbsp;à Matthia pronunciatus,amp; pontificia autoritäre approbatus eft. In eo connin'nbsp;tu f vt quid decretum fuerit, ex regiis ad Venetum ducem literis fatis exploré'nbsp;tum habeo ) de bello T urcorum amp; mittendis Romam oratoribus, prxfcnte I®'nbsp;annc Emone,Venetorum legato,adtum eft.Oratores duo præftantiffimiomn'nbsp;um confenfudefignati: loannes Qmnquecclefienfis epifcopus,vir fummad®nbsp;quentia, amp; dodrinaprxditus, amp; loannes Rofgonius vnus è principibus opn
nbsp;nbsp;matum: mandata his data,vt Paulo pontificiobfequiapromptadeferretjamp;i
uerfus communem Chriftianæ reipub. hoftem, opem amp; auxilia imploraten^'nbsp;loannes Emo, quia pluribus Turcorum praeliis adfuerat, vclutifpedator^^®^nbsp;ftislaboris fortitudinisque Pannonic2e,tertius his adiedus eft.Illamxftateßnnbsp;dæinfpeftaculisrexexcgit. Cùm primo coronationis anno hare inRafciag®nbsp;fta fuerint,fecundo ingruentc Septembri, in Coruatiam caftra mouit. Expedi^nbsp;tionis quae caufa fuerit,nondum fatis compertum habco.In Frangipanesnbsp;tes,quiSegniam,Modrufiam,amp; varia Dalmatiæoppidatencbant, obfequiaq®^nbsp;parum grata præftiterant,regê tunc aliquidmoliri voluiffe,opinantur.Eananinbsp;que tempeftate multi ex ea familia, quæ Romana eft habita, reguli, comitesv^nbsp;florebantjin primis Stephanus Modruficnfis,deinde Martinus diuinus,duoqn®nbsp;loannes. Plerique rcgulorum, nobiliumq; nonnullorum imuria eo iter intennbsp;diffe dicunt, qui vniuerfam prouinciam latrociniis amp; rapinis infeftam effeçc^nbsp;rant. Rex igitur Albarn primo venir, oélo ibi dies egit, quibus equeftresnbsp;dos femperexhibuit. ibi quoqueSuohlaBocmus,virimpigeracftrenuus,innbsp;ftahaftapulchre decertauit. Rex Albaprofe(ftus,cùmZagrabriam iter intenbsp;ret,ad tertium lapidem à quodam pago,pluribus à Suohlaexoratur, vt
DEÇÀ DIS II fl. LIBER i.
doiiàrétür. Rcmotam is nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fterilem caufabatur: vt mifliônctii impe-
trarct, aut anfam quçreret abeundi, ab intcmpcftiui ftipêdij efflagitationerenl incfcpctatj vt abnegateftipendiö,etiam inuito rege iure fibi abire iiccrct.Duosnbsp;inhacreiibi focios fuifle memorahti Georgiu Batolezki Morauiæ regulum,nbsp;Francifcum generum Boemum. verùm ilia fuit dcfcifcendi caufa, fperabant e-ninijprocul abeunte rege,Pannonia veliiti gübernatore deftitutam, latrociniisnbsp;fpoliis^j patere. Suohla denaü inuito tege, cum fociis abiit* Reuerfus in Vnga-nam,adgraflandumpotiUs,quammilitandum: in primis caftellum régis quodnbsp;Coftolan appellant,occupauit: deinde focietateni illam Boemicam,quse ex co-gnomento Fratrum nomen acceperat,in Morauia tum çftiuantem,amp;: ab impe-latore Romano inaudoratam, ocyffime conuocat : ( erat cnim hæc hominuninbsp;fcre feptem milliuigt;)amp; adlucrum faciendu in Vngariam inuitat,aplilentaspo-tulationes,amp; comoda ibilatfocinia pollicetur.Fraternus hic exercitüs Süohlxnbsp;poliicicis óneratus,Pifoniumvenit.De occupanda hic Tetnauia agi cptUm.E Terh»uigt;tinbsp;tenturionibuS vnus erat VngarUs,cui Blafio Podmaniczki nomen erat. Hic pa-
I gentis chatitate correptus,libero in medium animo prodiittQimcunq; me ['nquit) focij,nóftra focietas ire iuflerit, fiue in PolonoS ire cogorj hue in Boc-^oSjAleihannófvejnulla vnquam eritin rtie mora. Sed in patriam arma fume-j ij praeter fas amp; æquü eft,id nüllo modo præftare poftum.Deterret im-Inbsp;nbsp;nbsp;nbsp;P'^taSjteligio interminatur,patriæ charitas inhibet: amp; præfentanea fupplicia dij
Pénates, patriique proponunt. Proindc aut alio nunc arma vertite : aüt, fi per-vitro dimittite,amp; exauCtorate.Is accepta cotinuo miflîone,infequenti cum fuis contübernalibus clàmTernauiamconceflit. Cùmeumcufto- *nbsp;^^admittercrecufarentjprxfedü vrbis ad fe VoCari iuflit:feftinati caufam ad-quaptû periculi immincrct expofuit, omni iubens eos füipicione ca-Cum ifta retexiftet, à prxfcóto vrbano moX admiftiis eft. Poftero die ru-^°'pairimincrebuit,quicqüidagri Pifoniü Ternauiäm^ intetiacét,id omne ànbsp;populatu ifi.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cnim x x V. millibus pafluum à Pifonio tcnwta eft.
t 'k P^artimorcm ahteceflit. nam ad portas vrbis Bocmi ftatim afFuere, tefnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dedi poftulabant: huic exitium interminati ni portas cotinuó pa-
acefent. Dicefe adhxc,nil eife timendü,fe praetercommeatus, amp; hofpitiuni Om -Lnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;méreede accepfüros : polliceri, fi admiferintj
fe^mnibüs eXtemplo tonbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ptodidif.qui imperiofuS eoS abireiubens,minis ac vi nil ibi pröfcdu-
Qu'^ ^^.g^^^cauit, quando fat commeatibus, amp; prxiidiö ciuitas munitaforct^ Blafcontinuo receflerint, pnas interminatur. li poftqüam in vrbenbsp;cognouere, pedem continuo retulerunt, amp;ad decimumlapidemnbsp;hn fanum caftellum inftaurarunt,quod Coftolan appellabant,a Suoh-
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Htncntox,cùmlocumfoflaaggerequedupliCiamp;crcbris
''iiïi 'Q^tnuniuilTent, in rapinas proximas effunduntur. Pagos amp; oppida ctrcumfepta inccndunt, abigunt pecora, in captiüitatem omnenbsp;cnj^ l^otninum afterunt,caedunt relult;ftates,amp; cunéfa diripiunt. Suohla indiesnbsp;Vjj^ ^^^^°'°^^^'^^^ttudinelatiuslorigius^ graflatür. Inftauratainfuperiorenbsp;latrocihïa,omnes vocifetanturiredintegrantur vicatim amp;nbsp; reuocandum è Dalmatica
^^tnl tegemnüncij mittunturjquiSuohlscfacinusamp;renouataBocmo-'dtate nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Z agabriam rex forte peruenerat cùm Suohlae no~
5 St ¦ Èueftigió cum eXercitu pedetn retulit, continuatis itineri-° We nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;venitjamp; in ripa ftuminis caftra pofuit, infequcnti diecoadis
nauibus, copias trail cere ccépit, trahfmiflb Danubio jTer-dct. p quot;Qticeflit i moxque Coftolan, famofutn graftatorum aiylum, obfi-^ipQü ,^tn,quodvifacile capi non poterat,magnam vtrinque Ciedem fi- ^tillaque machina ÓC ingcnio citiùs qu.im inédia capi pofte ti-itigens multitudo propter operofamhiunitionem, properaih ne tantum quidem commcatuüm inferf e potuit, quantum fat eflö
1
I
-ocr page 580-540 ANT. B O N F IN W R E R. V N G A R.
putarctur. Suehla igitvir, cui laqiïei fuppliciû quotî4îe rex interminabatiir ,5^ nbsp;nbsp;nbsp;|
luas nunquammanus euafurumaufpicabatur, adfugamanimum priniumiß' tenditjpropofitam ante oculos famem fpedabat,cüi tantum fociorumnumC'nbsp;rum per incdiam abfumptum iria:grèfcfcbat,ah) arte falutem exquirit. Proce-ras arbores, quae murum ex materia amp;: congefta terra factum circumftabani)nbsp;notâe clàni fübcidit:pontemq5 ex his eonftrui iubcr,vt ab auerfa caftelli patcC)nbsp;iado fupra foflam cîeeo ponte, profiliant; Cùm omnia è fententia fièrent,nbsp;filcntium nodis cumvniuerfa ferè focietate Suehla per aôtuarium ponKlt;^nbsp;clam elabitur : ducentas mcretrices,(Sc trecentos tantùm homines m caftcHûnbsp;relin quitiquo præfidiOjdonecipfi longiusefFugiant,conatus regis elüdant.R^^nbsp;contra^ cùm hos maxima ex parte exiluill'c fenlilfct, immiflb expeditilumoe'nbsp;quitatu,multisque cohortibus à tergo infequiturnn fda fuga caeduntur inul-ti.Rex ea noâ:e in caftra rediit,magnam partem copiarum eos infeqmiulfit. Ißnbsp;fyluas illi fc recipiunt, per cunCtas latebras ôâ fingüla luftra petuntur. Difibl^nbsp;rumore,ruftici fuperueniunt,qui multo fagacius eorum veftigia infequuntur:nbsp;multos inueniunt, quos repentè trucidant,fpoliantqj. Latrociniorum pccn^snbsp;feueriùs exigunt:amp;: iniuriarum haudquaqüàm immemores, pro furoris imp^'nbsp;riofæuiunt.Ex his pauci euafere : ducenti quinquagintacaptijädregemqf^nbsp;caftraperdudi.Paucis pôftdiebus Suehla captus adduciturâs enimfolusequ®nbsp;infidens,cùm per fyluas crrarct,vt in Morauiam eftugeret,in lignatorem qu^ß'nbsp;dam incidit :orauitq; huncimpenfius,vtfefeviæducemtantifperacconußß'nbsp;daretjquoufqueproximosMorauia: fines attingctet. Promercede cquuni,ct'
ma^pecunias perpetuam dèniquegratiampollicebatur. Cùmnomen rog^' tus, Suehlam fe efle diceret : illc continuo, Hafalue, inquit,Suehla,iatronurßnbsp;princeps facinorofiflimc : ô quotics mihi pecora, amp;: iumenta abegifti ?nbsp;meamdomum calamitatibus aficcifti? quoddetealiquidpollicearis,noncftnbsp;opusiiam mei iuris eSjSuchla, equus amp; arma mea kint.mox apprehenfo equogt;nbsp;Suehlam cepit,qui trium dierum inediaiam abfumptus, vixequo fuftineri po- ,nbsp;terat.hlunc ad caftellum Cheithe duxit : Caftelli^ præfccto, cui Ladislao Zenas nomen erat, captiuum aflignauit. is mox ad regem,adhuc Coftolam obfi- 1nbsp;dentem, literas militj quibus amp; Suehlæ captiuitatem,amp; quid de eo fieri velletnbsp;plane fignificabat. Hoc nuncio rex in caftris admodum exhilaratus,eum dill'nbsp;gentiflîmè vindu,fidis^ Cuftodibus afleruatum ad fc mitti prçcepit. Ladislausnbsp;Zenas Continuo mandatafacit. Suehlam manibus pedibusqj vindum, fidaq)nbsp;cuftodia circumfeptum,ad regem in caftramifit.In confpedum eins addudo:nbsp;Nonne tibifæpius {rex inquit ) interminatus ipfe prædixi, te manus measfiip'nbsp;pliciumq; crucis nunquam euafurum?cùm forte rogatus,triginta te dentes habere dixiflesmon ne meminifti Conuiuas tibi omnes affirmafl'e,crucis omninonbsp; poenas te efle daturumScelus, cum aftro confentiens, fatum tuum adduxit : tc
Suehla facinorofa perfidiahue adduxit: quotics te fufpendio dignum libera* 4» ui?ratus,viribus amp; virtutibcllicxaliquid tribuendum. Significaui,vtab aiicrfanbsp;præfidij porta clam elabereriSj ne ciicxtera multitudine æquemori cogerere.nbsp;fecifti, aufugifti qui^em i manus meas euädere ncquiuifti. Proinde quandonbsp;perfidi3,fatumamp;latrocinia tuaitaiubent,laqueo cui es obnoxius,emorere,amp;:nbsp;moriendb male merer! define. Fatum enim remorari,non rameneuitari po-teft.Fruftra fupplicantem,in Carcerem rapiiuflit.Facinoro forum fupplicioBla-fium Magyar præfecit. Is infequenti die pro caftelli porta cruces longo ordinc difpofuit:fuperhas eminentiores quafdaminftituit, vbilatronumprincepsnbsp;ipfe praspenderet. mox omnes adfuppliciumedudli: in inferior!,fpedantibusnbsp;foeijs, qui in caftello erant, ducenti amp; quinquaginta rite fufpenfiun fuperiore Pnbsp;verb ordine,quimagis crant infignes,in medio, Suchla:a dextrajfacerdos cius:nbsp;à læua,puer qui poft enfem geftare foiebat. Cæteri, qui in prxfidio remanfere,nbsp;tetro fociorumfpe(3taculoabfterriti,adhoftis arbitrium fefe dedidére. Tre-centi ibi capti funt:ducentsE verb mulicrculac, quæpari fcelere vidum quæri- ,nbsp;tabant.Ii omnes à Stephano Bathore fecundo amne Budam dedudi, amp; in tur-rinx
-ocr page 581-D E C A D I s 1111. LIBER I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;y4i
fiin,quatni Mancanicxcognomcntodicunt,coniedifunt. Michael Czobor 'atempeftate prxfcftus arcis erac, vir guide haud infacetus: alioquin icucrusnbsp;ûnoxioSjamp;non expers crudelitatis. is enitn efurientis faftidio muintudinisnbsp;tXafpcratus, fub prætcxtulibcrationis fex, odóve intempefta noéle exciperenbsp;tceperatjquosalligatogutturifaxo, Danubio clàm dcnicrgeret. Interpolatis idnbsp;lodibus vfquc adeo tadum, quoufquc vniuerfus captiuorum numerus hocnbsp;ûipplicio abiumeretur. Ex ca igitur Boemica focietate, quæ feptem milibus honbsp;*ïiinum plane conftabat, perquam pauci euafere. oinncs cniin ferè aut faîne,nbsp;j^^tferro funtabfuinpti:hicFraternicatis illius finis fuir. Dum hæc aguntur, fe-^'wido coronationis anno,eodemquoque tempore legali, qui in conuentu Sc-S^dinenfî defignati fuerant,adieâ?o loanne V enetorum oratorc,cum apparatunbsp;^îgnifico, Siâ honeftiffimo equitatu in Italiam venere, quemadmodum fuprànbsp;^'xitnus.Quinquecclefienfisepifcopus amp;loannes Rofgonius ij fuere. loanncsnbsp;^niononinuito inconfultoque fenatu Veneto cum his venir, amp; teftis grauiiîî-potius quàm iegati munus obiuit. Is enim quicquid in Bolna,Rafcia ac Ser-Matthia geftum fucrat, rite cunda fpedauit : non modo enim vt cornes,nbsp;ociusqjjverùm ctiam vt confiliorum moderator amp; particeps,periculis amp;præ-is omnibus adfuit.Vir enimconfilij aeexperientiæ magnæ compos,domi mi-^«tiæqueregi Temper adftitit. Legàtio non tamequorum prxftantia, quàm fio-fcntiflimaiuuentute culta,omnium in fe fpedatorum oculos fane conuertit: ranbsp;J^huic aflimilis in Italia vifa. Legati mandate regis primùm Venetias, deindenbsp;^ORiam venere, vt decommuni bello cum Venetorum duce colloquerencur.
^nivrbiappropinquafl'cnt,mirifico funt honore à fenatu populoqjfufcepti.*
^^oiisibiè nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;, Florentiam venere : amp; in fenatum admiflî,o-
in Turcos ad falutem publicam poftulafle creduntur.Romampropius ac-^^àentes, honorificè Pontifex maximus facrofandumque collegium excepit. 'Ida dicendi poteftatejoannes antiftes, vir fumma dicendi copia polies, regianbsp;Mandata eleganter expofuit. Poftquamlegitimumpromptumque regis obfê-H^iutn,vires^acultates amp;animum in re quaq; maximapontificio imperio ob-temperantißimum obtulit,multade imminent! Turcorum periculo, deque in-olerabilibus Si quotidianisVngarorumlaboribus rite diireruit:quinetiam,ve-'ti a rege poft abitum fucrat edodi,nouos Turcorum apparatus adiecit. Mau-'^ethenijinquiens, variis tnum annorum cladibus aft'edum, non vfitata folùmnbsp;^fajodioqucjfcd diro quodam furore vexari:omnes artes dolosq; tentaremunenbsp;clucias infidiofas 0fterrc,expofcere amicitiam,ocij defîderium præfcrre : nuenbsp;^¦¦iuiffima bella moliri. Nuperrime duos duces cum expeditiftimis exerciti-^spræmifiire,qui Vngariam penitus ingreifi, quantum in fe eflet, igni ferroq;nbsp;dient,amp; cædibus cunda ex more compleantân reditu Bclgradum obfidcant.nbsp;^osiamSynderouiæappropinquafle iMaumethemeum filio, quinatumaior W nbsp;scum certis amp; innumerabilib. quidem Turcorum viribus, haud procul hincnbsp;UbfequijVteaæftate ciuitatc expugnet, Seruiam occuper, amp; layzam demum,nbsp;ofnamqucrecuperet. Eteo obftinatius his duobus locis vt potiatur enixurû,nbsp;ûcilioré vnus in Vngariam,Poloniam,Boemiâ : alteîin Dalmatiam,Iftria,nbsp;diam, Alemaniamq; aditu præftarc videtur. Matthiam rege pro virili fua gra-* iimis his difficultatibus occurrere,multas lignorum ftrues,vt Belgradû mu-^¦atjfecundo amne demififTcmbfirmafle armis, milite,co mmeatibusân Bofle-^^propter Emcrici gubernatoris occupationes, quifuperiores Vngariæ oras ànbsp;oemis Polonisque tuetur, præfedos alios difpofuifle, copiasque dedifl'e. Rc-
lo nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;deledu, Budaprofedum, infuperiorem Vngariam conceflîfle, vt
£^°^^damàBoemorum Polonorumque latrociniis vindicet, quos magnas
Hocietates comparafle intclligit. Demum pro viribus,imminétibus circùm animum confilio,amp; celeritate promptiflîmum, nullanbsp;fuccumberc.Hofti non prudentia,non animi magnitudine,nbsp;Jnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tantü cedcre,quibus Ce imparem cfle non inficiatur.Demum quan-
® hriftianæ Reipub.propugnaculum Vngariam efle nemo negat,incommu Z
-ocr page 582-HZ ANT. B O N F I N 11 REL V N G A R.
ncni fideliuni falutcm à pontifîce opcm,amp; auxilium implorac. A. pontifice pâ* tribustp Apoftolicis benignè refponfum: Sacrofanôti collcgij decrcto fandumgt;nbsp;vc quinquaginta quocannis aureûm milia, pro gercndo beilo ad Matchiam innbsp;Vngariammitterencur, quæ anno s multos perlblutafunt. Qmnctiam ftanti-bus adhuc Romæ legatis, Marcus Tininienfis cpifcopus nouus ad vrbê oratornbsp;a Matthia milTus eft.qucm cùm propter ifta quæ diximus, turn propter Stephani Colocienlis archiepifcopi cardinalatum,ad Paulum pontideem Matthiæ in-dulgentiflimum,profedtum efle nouimus. Oratores,rebus omnibus ê Icnten-tiaconfedis, in Vngariam redicre. In Achaia interim Turcus agens, vt initumnbsp;Venetorum cum Matthia fdus relcinderer,nunc Venetos, nunc Pannoneni i9nbsp;cum induciis, turn pace folicirauit:quin amp; Matthiam per maioris Valachiæ rc-gulum,quem V aiuodam appellant,iæpe tentauit,optimas pacis côditiones ob-tulit,adiecerat nonnullos in Bolîenç Seruiæque dnibus vitro citroque nobilesJnbsp;amp;inprimisRafciæ Defpotam, quem nonparuæ apud regemaudoritatis eflenbsp;intelligebat. Intcrnuncij quoque quotidie mittebantur, per quos mittêdorumnbsp;legatorumpoteftatem poftulabat.fciebatenim, nidfoluto duorumfderepc-tentatuum, nihil in alterutrum beilo profedurum. Vires quafque maximas fo-ladifcordiaeneruarh Contra verb fub prætextu pacis, bellum multogtauiusnbsp;parabat, nee latebat quidem Pannonem, Venetumque hoftilis aftus, perfidienbsp;plufquam barbara,amp;; inddiæ:feruandum eo impendus vterque fdus elle cen- ionbsp;febat.Sæpe his etiam loannesEmus,antequam abirct,interfuit. His quoque
temporibus multæ inter Matthiam, Imperatorem Romanum, Boemicumque regem Georgium,querelæ vitro citroque intercedere,quæ animos nonmedi-ocriter ahenabant,amp;: futura inter eos bella portendebant. Friderico in Pannonbsp;nia fuperiore prope Sempronianum agrum, caftella quædam fuerant, velutinbsp;Khidnarthon,amp; Forychftam:alia quoq; nÔnulla, quæ intra Vngariæ dnescon-tinebantur. Hæc cùm Imperatori vedigalia penderêt, iure fderis à rege Pan-noniæ ènmunitatem habebant: nihil tribut! à rege impodti, nid proTurciconbsp;beilo , cum gerebatur, foluere debebann Rex cùm extraordinarium ea tem*nbsp;peRatc ftipendium,partim propter Turcorum,partim propter fratrum latroci- Pnbsp;nia numerofæ multitudinis indicere cogeretur: his iuxt.à atoue cxteiis, tribu-turn impofuit .indoluitCæfar,nihil in veétigalibus fuis popuhs indulturairi,nihil è ftipendiis remitti,nullam Augullæ dignitatis rationemhaberi : amp;rnefecusnbsp;quidem, atquc fi ipfe quoque Imperator vedigalis haberetur.Sæpe taraé Matthias Cæfaris,amp; Leonoræ Auguftæ literis exoratus, impoGta belli gratia tribu-taremidt:ne ins tarnen amitteret, non perpetuo concedît : amp;cùm perniiht,re-tinendi iuris caufa, non incautè id fecit.Præfedus Sempronianus in exigendisnbsp;huiufeemoditributis, fe cum reludantibus aliquato feucrius agere cogebatur:
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;contr.1 ilh,quod iure patiebantur, hodiles iniurias reputare:Confugeread Cx-
farem:amp;s exaggerata re, grauidlmc queri : abada à Sempronianispecora,amp;ca- 4® ptos hoftiliter homines, populatosque pagos dixere. Ad hæc Imperator (cùmnbsp;quifque fuis facilius ^uàm alienis credat ) Matthiæ fuccenfere,qucrulas feribe-re epiftolas, amp; vitro citroqj plcrunque ad iram animi irritari. Cùm rege Bo-cmiæ, defunda iam Catharina vxore eiusjiniunæ, quæ àfratrum focietatibus:nbsp;amp;latrocinia,quæ partim a Morauis,partim à Boemis(latronum tune afvhs)Vn-garie inferebantur,amp; a Georgio haudquaquam inhibebatur, ad capeflendumnbsp;facile bellum, ipfum fufeitantibus quoque aliis, incenderunt. Cùm inhis tandem mutuæ vtrinque literæ animos reconciliarent,nouum fortuna bcllumob-tulic. NaminTranfyluanos Moldauos commun! confenfu expeditio décréta. Altcri namqucjcreato nouo rege rebellarunt: alteri,Stcphano duce à re-giaddedefecere. Benedidus RufusTranfyluanæ nouitatis audorfucrat,virnbsp;inprouincia opibus amp; audoritate iuxtâ potens. Ea namquetempeftate Joannes,cornes cius plagæ,vt aiunt, Vaiuoda,prouinciam a rege dbi traditam, cuninbsp;imperio tenebat: virnobilitate, prudentia, autoritäre, viribusque pr.æftans,na-tus è domo fandi Georgij,quæ inter Vngaros no bihJTimafemper habita, acce-
-ocr page 583-DE CA DI s II IL LIBER L nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;545
debat fratru prxftantia,multitult;io amicorû 8c clicntium,pr£eterea cognationes feaffinitateseximia:: item amplitudo diuitiarû, quæ quidem omnia hominemnbsp;ad maxima quæque fperanda hortabantur.Cùm ex vfu belli inußtataTranflyl-uanis tributa imponerentur, quorum non tam grauitas, quàm infolentia pro-uineialiumanimos adres nouas irritabatns à BenediùtoRufo àprincipioclàmnbsp;vexari cpit j amp; ad capeflendum munitiiîîmum opulentiflimumque regnumnbsp;cxhortari.dieebat enim Matthiam ex rege tyrannum euaiiflejgrauilfimis inufi*nbsp;tatisquc vccligalibus populos afficere,nemini priuilegia, fanétionesj immunisâtes amp; municipalia iura féru are, ex libidine cunôtagerere:prouinciales impe-*0 Hofum,infolcntemq; hune dominum vitra tolerare nonpoA'Cjdifquirere quemnbsp;regem crcentmeminemipfo Vaiuodafuccurrere digniorem, quippe cui nobi-litatis amp; fapientiaî tantum ineflet, quantum cæterinoflentzpræterea tantum aunbsp;soritatis amp; potentiae cum fummaprobitate coniundæ,vt quem alium magis o-psent,neminem inueniât.His, coniîmilibusque diftis labâtem fenfim animumnbsp;ad magna fperanda conuertit,nec ab re quidem: quando regalia comitia nemonbsp;Competitor ex hacprofapiadedecuerat.ßenediäus inclinato huius animo,remnbsp;Cum plerifquê principibus agere cpit:amp; multos è nobilitate plebeque, com-Qunicato conhiio,vt noua moliantur,impellit.deinde res clandeftina palam a-iq f* '®PSa;multi ad diuerfa loca dimifli,qui querelas,regis inuidiam,amp; nouitatisnbsp;coiinapcr vicos amp; oppida fpargerent : regem Matthiam criminibus peterent,nbsp;Hsiodinfolentiflîma,grauiflîmaque tributa imponeretzpriuilegia, immunitatisnbsp;** hbertatis iura nonferuaret, æternum bellum corrogandarum gratia pecuni-®Süinaleret : alium omnino regem quæri oportere, libertatis amp; otij amantio-®nbsp;^cmiVaîQQjj^jj^pj-openfènûcupatis votis optandum,quem pientiJîimû Tranf-ymaniæ pattern femper fuifl'e noucrint. T ranfl'yluanum regnum fuapte naturanbsp;^oita munitum,vt h prouinciali concordia roboretur, nihil fibi fit à parte vllanbsp;osmidandum: regioncm efie auri,argcnti, pecoris acmarmoris,prætereavini,nbsp;Jssmentijfalisj omniumque rerum, quas lautiflimus vitæ vfus expofcit,pra; cæ-/'^^^^^^^cdfimamîc coloniis olim Romanis,amp; legionib. completam :^p timo-sssmatrem equorum quos fyluæ etiam fpontè ferant : boumque fcundifli-ämparentem, natiuum diüitiarum ærariüm,amp; non immerito à natura menus circumuallatû,ne à barbaris facile nationibus expilaretur.Infuper Tranf- '
^quot;^uanis finitimos omnes efie conciliatos, quando fine vbertate hac viuere ilh ^jj^ueant.Proinde humile ac ftultum eire,legatam à maioribus libertatem,pu-j ^mmitatc quadam perignauiamamittere; inufitata nulle paélo veéligaliatonbsp;ySandaivindicem libertatis, amp;: nouum regem omnino quærendum, loannemnbsp;^lüodam potiflîmùm eligendum.Hæc Rufo autorc,agitari occepêre.Confpinbsp;Sium quotidie numerus augetur. Res deinde publicè agi cpta. Primariænbsp;d r vrbes Icgationibüs, internunciisque vexatæ, vt à rege deficcrent quaénbsp;ottionis crimen abominabätur, fub aflerendæ libertatis fpecie, ad fumendanbsp;prouincia par-, male fuafa,partim fua fponte à regia fidelitate defecinloannemque Vaiuo-k inuitum,regem declarant,falutantque.Paffim per totam Vngarianlnbsp;fe?nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rumor elFunditur, Traflyluanos noua moliri, nouum fibi
Puhi^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;P^^àsn facræ coronæ obfequia detreôtare. Hæc igitur omnia
Col ¦^^oreferebantur. Habite delcôlu,rexMichaelem auunculum,amp; Ni regni fines aduerfus Turcos tueri iufferat.Ipfe haud moranbsp;^Us ^^^^^y^^unam expeditionem cum palatine Michaele, multisque proceri-lo fçç^^fiftisibusque contendit, odo milia equitum, amp;c quatuor milia peditumnbsp;facil^ ^^^'¦ææseras cohortes, turmasqüc Nicolao Michaeliq; tradidcrat,quônbsp;L P incurfus tolcrarent. Sed Michael non multo poft Zoyni-(quando vix duo, vt perhibent, menfes intercefl'ere) male pu-
Cepiir^ Turcis, capitur.nam cum eorum aduentum per exploratores ac-exercitu, adBozazin (qui quidémlocus fubSyndero-*gmta milibus pafluum cft)T urcis occurrit, impar hofti, cùm honeftè pe» y
-ocr page 584-ti è Turcis àprincipio cecidere. Alibechus, amp; Seeder frater eius,breuemChri-ftiaiïorum nurnerum confpicati,cLim vtrinque cornua ducerent,extemplöcir-eumueniedos Vngaros efle duxêrc,quodcùmfecifl'cnt, ij ab hoftibus circuni-uenti,confternatis animis,partim magna patrata cæde occubuere, partim con-fufaacie elapß effugere.Michael fpeârata fociorü cladc ne ipfe quidem fuper-eflè voluit:in confertiflunos,cu paucis qui fuperfuerantjhoftes repente fe con-iccitjCapiturijuc.qüin etiam Gregorius Labathan præfedus alæ, amp; in Turcico diu hello verfatuS) hoftiles manus euitare non potuit : quem in Varnenfi cladenbsp;captum quoque fuifle diximus. Ambo Conftantinopoiimcaptiui ducuntur,öJnbsp;Imperatoris iuffu capitis fupplicium fübirecoguntur. Michael prior) non finenbsp;hoftiliaffedatione obiruncatur: Gregoriusmox edudus, cùmin horamiugü-lum expedaret, quidam prtefto T urcus adfuit, qui eum cum filio r ependeduittnbsp;à Prmcipe precafio impecrarat:amp;pro captiuo T urCo repefusjfati diucrticuluiünbsp;Gregorio eft oblatum» Auunculi mortem rex ægrc tulit i quippc non paruaninbsp;regno iadutam in eo fadam efle intellexit, à cundis ettam fuit ordinibus iuXtanbsp;deploratuSw Matthiam continüatis itineribüs in Traniyluanos contendeß'nbsp;tera, vehemens quoddam feftinandi ftudium incefleratihaudinfeium, locuiß ,nbsp;efle hoftibus inacceflibilemjfi proüinciales niontium fauces gt; impofitis vbiqß®nbsp;præftdiis, afferuarent. nam cum Carpatiis montibusjiifdemquc perpetuis, amp; c-ditiffimis ab Vngaria diüidatur : Prouincia in amphitheatri morem continuisnbsp;gt;iugis vniuerfacingitur. Aditus anguftiffimi,amp; qui fatilè obftrui queant, cutru^nbsp;vix figillatim admittunt: Anguftitemotiumper quindecim milia paffuumcon-reniorarijverumetiamad internecionemcæderepoflet. Has igiturMatthia^nbsp;inprimis occupât : infequenti die in patentes campos pénétrât.Non prociftanbsp;eaftrisj^ouincialis oceurritexercitustrogatus aconipirationis autoribus, cumnbsp;vfüs tulerit,an ne aduerfus regem Vngariaedimicare decerneret? Reipondit v- .nbsp;niuerfus advnum:Scpro conferuandaprouinCialiumlibertatejitempriüilcguSnbsp;amp; immunitate ad fupplicanduni) non dimicandum efle inuitatuin i contra regem nunquam arma fumpturuni : defedionis, infidelitatisqüe crimen moftcnbsp;impenfius abominaturum. Cum hacc nouitatis principes accepiflent) animonbsp;confternatijamp;pöcnitetia dudi,caftrafoluerepopuli,qu] couenerant/edespro-priaS repetuntjRex vitra caftra monens, in rebelles iter intendit : amp; poftèro dienbsp;co peruenitjvbi fuperiore illidie caftrametati ftierant. loannes Vaiiiodaex-templo cum vniuerfis prouincite iudicibus occurrit j fupplexque veniam exo-rauit. Nunquam, clementiffime reXjinquitjin confpedum tuum venire potu*nbsp;iitem, nift mifericordiam manfuetudinemqiie tuam fatis exploratam habuiftnbsp;feiri.eaque erauitate Maieftatem tuam praeditam intellexiftem.vt nihil temere ^9nbsp;ratur,clementiæ potius quàmfeueritatis officium tc nouimus optaturumiquannbsp;do regiam alterum dignitatem magis âddecet,ingrâtum veto amp; inuidiofum eftnbsp;alteram. Hoc magni, pufiUi illud eft animi. Nos Cum iudicibus ad te confughnbsp;mas Matihiam, vt ft peccauerimus,veniam.ftn minus, gratiam imploraremus.nbsp;Sed qais eft tarn bonus,qui non quandoque peccaritJ Ad malum potius,nbsp;honum, mortalium pro num eft ingenium, fed oeyflime reftpifeendo, cùmla-hitur, tempeftiua poenitentia veniam promeretur. De me veto de iudicibus remvniuerfam ingenue fatebor,vtaliquid ftbi libera paffio compararevi-deatur. Cum infolitaex edido vedigalia Tranfylaani, quondam ittagnalibef* p,nbsp;täte donati) ob grauiflîma bella pendere cogerentur : hiiic maxime vulgo querelas funtobortae, infolcntiaquifquc tributadeteftabatur)amp; pendere recufabar.nbsp;Publica hinc indignatiöfüfcitata,amp; aperte quifque ftipendiorum infolentiam,nbsp;amp;grauitatem incufabac,ego cornmunernanimorumindignitatemfacile co-
-ocr page 585-I
D E C A D I S 1111. LIBER I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Kî
' (perandam fcueritate cenfebatn .Inter hæc lamenta,ecce Ruftis inter ceflit,reni ipfain grauiter exaggetans, indignatos ad defedionem animos irntauit. Ad idnbsp;nonnullos nouarum rerum cupidos impulit, me regem declarau.it, cum fociisnbsp;qui vnaconfpirarantjdiu mereluólantem,amp; interminantem acerrimè, his vcr^-biSjVt id pacercr adegere: li regnum non acciperem,fe Polonu, aut Valachum,nbsp;Ruthenumve introdudturos elfe mfnabantur. Ne quis ab his alienigena intro-duceretur,qui noftram prouinciam magnis viribus occuparct: vitro nomen régis admifi, quoufqUe regni vindexamp; verus rex ipfe veniret, qui cfifta pacarct.nbsp;Cum pro rege hic forem, regia me falutationehoneftari eo vfque toleraui,do-ncc præftô adforet exercitus, quo facinoroforum audaciam cohercere. Qu,in^nbsp;Etiam amp; illud ingenue dicere aufim,quodliadperegrinos idtransferendum Crnbsp;rat imperium,mihi quàm cuiuis externo maluiflemihaudquaquam diffifus re-giam fuftinere dignitatem,quæ degeiferes animos abominatur.Ni Matthia ve-niffes,inter iftos dorninari, quam furoremgentis in me conuerterc maluiflem.nbsp;Poftquam,rexfacrofanâ:e5Venifti,paftorem fuum ones agnouere:te verum regem,te Vngariæ Tranfyluaniæque dominum omnes confalutant. Ego quoquenbsp;inprimis principe dominum^; meû agnofeo, ac fupplex veneror adoro : ad-üentu tuo pacata funt omnia, amp; antequa in tuum aipectum venirent,arma quçnbsp;ûimpferant,depofuere. Omnes faôti pôEnitet,amp;: leuitatis,qui autem perfidianonbsp;^«i poflînt, funt hercule perpauci. Populi qui conueneranr (vt è iudicibus ci-^'tatum, qui nunc âdfunt, feire poteris) quamuis ad bellum à nouitatis autori-irritarentur, adfupplicandum prorebellione confluxerant. Poftquam ànbsp;P*ttclpib^5 confpirationis fe foiieitari intellexere, vt fumpta in te arma verte-continuo depofuerc, ne impium amp;: infidèle bellum gererent, quarc paucinbsp;wntinculpa.iudices autem quibus è primariis vrbibus conucnêre, debitumamp;:nbsp;gtatiflîmum vbique gentium amp; obfequium Maieftatituæpollicentur : præternbsp;^xtraordinariiqs tributi querimonias, nihil fe commififie profitentur.nbsp;noftilem in te animum gefliflemus, ante ingrefl'um profeótö occurriflemus,nbsp;obftruxiiTemus anguftias montium,amp; obftrudis faucibüs,præfidia im^fuifle-mus. poftq^am autem in Tranfyluaniam penetrafti, non armati, non quadratonbsp;agmine tibi occurrimus non inftruéla acie obuiam prodiuimus: fed inermes,nbsp;ïc fupplices clementiam tuam venimus exoratum, inprimis vt, fi quid pecca-iierimus,veniam amp; erratorum impunitatem impetraremus. Illud profedô cla-bifimum Maieftatis tuæ opus erit, ignofeere fupplicantibus, præfertim cùm innbsp;tempore rcfipifcunt. Repentina pnitêtia,ingenua faffio, maximum quodquenbsp;Qelictumabolet. Da operam,rex benigniflime, vt ex opéré clementie tuæ ho-ttierno te die verum regem, amp;ê patrem pientiifimum efl'e cognofcâmus. Boninbsp;ptineipis eft officium, in delidtis plerumq; conniuere,amp; oblatam mifericordiænbsp;haudquaquam reeufare. Nulla quidem in regia Maieftate virtusnbsp;t pms dignitatis habet, amp; fplendoris, quàmipfa dementia,qua Detim reges pro- cie^nbsp;pus accedunt, Quidenim magis re^ium eft quàm vincere fe ipfum, parcerenbsp;ppplicâtibus,amp;s errata mortalium,cùm tuto fieri poteft,facilitate potius,quàmnbsp;euernatc corrigere ? Proinde nobis impenfiffime fuppl*cantibus ignofee : amp;nbsp;^cpriftinælibertatispriuilegiaTranfyluanis violêtur,pro tua beneficetia propice,luraque tuere.nbsp;nbsp;nbsp;Cùm hæc dixiftet, ad pedes regis vnà cum éudicibus_
ptouolutus,ad ofculum mox excipitur.Rcx omnibus veniam,pr^terqüam per-læac defeftionis autoribus, daturum, amp; libertatem priuilegiaqueTranfyl-tumæ vitro feruaturum pollicet ur. loannis Comitisfiduciam, diceiidiliber-îo ingenuam confeffionemcommendatiafleuerat fenunquam de Tran-
7 fide dubitafle : fi quid nouitatis acciderit, id nonnullorum perfidia amp; probitate accidilPe: atque eos miti fe tantum exilio muliftaturum. Vnum e-tquod in eaexpeditione regem vehementer angebat:EmericiScepufienfisnbsp;uignatioj qui in hac expeditione regia caftradeferuerat. Caufa nemini fatisnbsp;mpertafuit,fedilludGmniumferebat opinio: regem ïam optimatibus formi-0 umelTc cpifle:fuo, non alieno duôtuagi veile : tacitam à cundis proce-Z iij
A
-ocr page 586-54« ANT. B O N F IN 11 R E R. V N A R.
ribus rcucrentiam, promptifllmumquc obfcquium fibipoftulatc. Emerkuai inter paternes amicos primarium, quem tantoperc cunâis honoribus euexe*nbsp;rat,libéré lQqucntem,aut conftliis aduerfantem, minis quandoque corripuifle»nbsp;Fecifle illi ftomachum : Se bine Michaelis cxcmplo, ilium plcrunquc motiunnbsp;inceflifle. Intcrccflifle quoque calumnias inuidorum, qui parui ab illo regemnbsp;fieri diccrêt : quinetiam ilium fcfc rege maiorem ducerc. Proinde obortahincnbsp;fîmultas fufpicio, veterem amicitiam interturbarc cperat.Emcricus eo fo-lafufpicioneaddudus, vt caftra defereret : amp; cùm opibus amp; audotitatcicafo*nbsp;ret adauduSjVt arte viribusque fuis fe tueri pofle confideret, de aperta defedi* ,nbsp;ônc cogitauitîpalàm exclamas,fe obtreélatorum opéra ad inopiam,amp; agreftem i*nbsp;vitam nûquam rediturum,imô potius mortem obiturum. V irum tantimoinen-tijprxtcreafpedatx fidei ac fapientiæ,non temcrc dimittcndum réx eflccen-luit.Ioannemarchiepifcopum Strigonienfem cum Emerico dimiferat,vthominbsp;nem rccociliarct,fufpicioncs omnes adimerct,amp;r ad vetererti regiamque fidemnbsp;ottmi ftudio Sc diligentia rcuocaret. Archiepifeopus mandata regis èfententianbsp;praeftitit, namque redeunti c Moldauia régi, Emericus reconciliatus cum fio'nbsp;rentiflimo occurnt cxercitu,amp;: fc imperata cûda faéhirum efle recepit. Sed aHnbsp;Tranfyluanam expeditionemredeamus. Rexcùmloanniiudicibusquefvtdi-XimusJignouifTet, primo Colofuarum venit,deindc Thordam.Ibi nouitatisgranbsp;tiaconuentumprouincialibus indixit: quoadpræftitutum vniuerfidiemcon-ûenerc,dc fidelibus hîc,amp;: infidelibus agitatum: qui rebelles aeperfidi declara-Ci,his perpetuum duntaxat exilium indiólumcft:amp;ca quidemconditionejVtad
9 ftatum diem extra regni limites, quocunque luberctj fc cum fortunis transfer-te fit liberum, quinetiam cuique tiito abeundi poteftatem amp; diploma polli-* cctur.Benedidus Rufus, huiufce mali autor, in Poloniam fe fiirnpuitjibiq;nbsp;tam excgit.Mite indicium omnes comprobarunt.Quin amp; ipfi perfidiæ couidhnbsp;in fe mitius,quâm oportucrat,ad:um elfe fatebantuf.Sed multos ignauia,amp;rc-gis lenigs plane fefellit:quippequi dumeoniuentem inhisrcgcmfpcrant,ma*nbsp;gis opiniofte feufcrum deprehendêre. Cibinium enim cùm vcnifleqopulenrif*nbsp;fîmam T ranfyluania: ciuitatem, fi bi continuo renunciatum eft, ibi nonnullos jenbsp;ex his elTe, quibüs dies perduellionis fuerat indidus ; amp; contempto prorûis e*nbsp;diflo, periculoque capitis, in exilium nondum abirc voluifTe, Nec parumqui'nbsp;dem his regis animus incenditur. Et ne ex nimiaindulgcntiafacilitatcque connbsp;téptus aliquis calamitoftis oriatur, Q^ftorem ftatim acciri iubet, qui reos,^nbsp;eos quiregnihoftes infrequentiflimo Fordç couentu proiiunciati fucrant,co-tinuô capcrc£,morc^; maiorum nouiflîmum dehisfupplicium fumeret.Eo dienbsp;oôto capti,è quibus hos inprimis mcmorant:Pctrum Gcrch, MichaelcmSukbnbsp;prxtcrea prætorem vrbis,Iohanncmq; Chercium. ij omnes in foro fecuri à pu*nbsp;blico liélore obtruncati funt: nullus cxhorumnecc turaultusinCibinienfivr-be fufeitatus, omnes iure exfos adfirmant. Rex pacata prouincia, dum diuX 4*nbsp;Catharinæ folennia celebrantur, Tranfyluania egreflùs, in cam Valachix partem caftra mouet,quä Moldauiam nuncdicunt. Hic Stephanus Vaiuoda latenbsp;dominabatur:amp; cùnÂiib regis Vngariai ditione verfaretur, omniaqueftipedmnbsp;exoluerc, ao imperata facere debcret,elatus animo, ac férus ingenio, prxrcrcanbsp;impiger bcllo afper, detredarat obfequium ; Tranfyluanas ctiam fadioncsnbsp;fouerat,vtperturbatis rebus libertate frueretur.Rexigitürper fyluas,anguftias-^ue motiumiter facere cogitur, vtrebellem Vidalachumad obfequiû rcuoca-ret. vbi obftrudas arboribus,multaq5 materia fauces inuenit, partim igni, partim ferro fibi viam aperit,patefado itincre, cùm in latiorem regione exiuifler,nbsp;ad oppidum Remanuafiar caftralocauit, quodRomanü illi forum interpréta- J»nbsp;tur, lignea huic funt mania, aggere foftaque munita, Serethus hoc amnis ab-Iuit:aa ripam arx lignea, prsefidio potius quam arte munita. Stephanus hic eratnbsp;prouinciæ rcgulus,cui Moldau! omnes iuxta parebant. Rex primo impetu Roquot;nbsp;manu foru occupât, quod vbi ab hoftevifum eft, poftcro die per intcrnunciosnbsp;de pace agi cptum.MuIta vitro citroq; de côcordia agitata funt, nihil
-ocr page 587-D E C A D I S î 111. LIBER L nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;f47
fohâei potuit. PóftjvbiMatthiasfibiabhoftc vcrbadarifcnferat, infefta pace, ^ahincvltramouct,antequamabeat,fuccendidiripiq; oppidumedicit. In*nbsp;^0 Romano foro,quaeunq uc iter facit,pagos,amp; oppidula igni ferroqs paflimnbsp;i^wavaftatjhominesacpecoracumingentiprædamilcsabigin Adciuitatcmnbsp;nium tertio die peruenit, cpifeopo haudquaquam ignobili prarditara, quaenbsp;oidauis Baniadicitur : vbiin primavigilianodis, rex cum inlidiofo callido«^nbsp;. 0 tc confljgere cogitur. In hoc quifq; bello fortunam regis cum virtute con-Ji«am fiuife perhibet. In parte fori, tegis erat holpitiu, qua ad epifeopatumnbsp;jçnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;! vbi duæ quoque vite congruunt,qux bafilicam ampleduntur. Cætcri
P'^ntifices,proceres,legionumque præfedi,cirGa forum hofpitia occuparant: vt viu regi præfto femper adeflênt. Inter cnandum ad regem captiuus qui-jythotus adducitur;rogatus,accitus interpretc,quis efl'ec,vndc,amp; quo ten-fonbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;caufa fuerit itineris î refpondit, Interprété ncquaquam fibi opus
®rc,fe Vngarum,amp;Tranfyluanum efl'e: ac reru ignarum,ad reuifendafuaprac-anunç inMoldauiam venire, quae caducavxoris bonaforenninitincre Va-^norum duodecim milia baud procul hine offendifle, qui Vngaros prima vi-8} u nodis incautos adorirentur, trucidarentque : fegentis charitate properaf-filentionefaTio fuorum exitium pateretur. Cum hxc aprincipio parum loj ^^^'¦^ntur,nefalutis forte gratia ifta comminifeeretur : amp; à rege mina: in-^fiicerencuf,mox adiecits vt adhibitisfe ipfum cuftodibus afleruarent : fi fàl-ïnunciaiTetjvltimum defefupplicium continuo fumerent, rexhomincm af-^wi, amp; Drach Bertholdum,ea tempeftate difpenfatorem fuum,cquitcmnbsp;¦^Humum,amp;adgcrendabellanatum,conuiuas benetradare iuflit. Inc-^nbsp;ipfc menfae fe fubtraxit,optimates omnes centuriones amp;: præfedosc-cxtemplo cogit, imminens abhofte periculum cnarrat, omnes clamnbsp;¦^afumetepræcipit: ftationes in ciuitate per omnes vias, portasque diipo-ad fori aditus prætorianas cohortes collocat. Ducentos veteranos, amp; eosnbsp;grauis armaturx, pro fuo hofpitio ftatuit, vt à duobus vicis, qui ibinbsp;knbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;hoftium impetum excipiant, turmas equitum per compiÄ cunda
nbuit. Vixhæcitadifpofucrat,cùmfubprimam nodis vigiliam hoftis ad-enit: lignevrbemviminco muro circumfeptam, à tribus repente partibus . ^iuo incendio adoritur,maximus vtnnque clamor amp; tumultus oboritur.
*äcni immilfo per vrbem igni,intrö penetrant:iniedus vtrifquc ignis per cae-ni nodem tantum luminis praEftabat,vteuidentiflime diraicarent. Ad portas r inio, deinde, per vias amp; triuia magna ftrages agitur : tanto vtrinque impetunbsp;P^gnaconferitur, vt nilinfeftiiis agi viderctur. Ex induftria, quadrata duo a-b^ina duplici via ad regale hofpitium contendunt:veteranos ibi inftrudos of-ndunt, acerrimum atrocifîîmumquehîc prxlium agitur : Cadunt hie multi ênbsp;ij hoftes domo eiiCere,illi contra vincere, amp;vitam feruare ni-Utur,multum hic fanguinis exhauriuntt Michael Palatinus, Nicolaus Chiu-rOtgt;amp;:Ioanncs Pongratius,VaiuodæTranfyluani : Nicolaus Banffij,Stephanusnbsp;^thor,cætcrique proceres,foriaditus obftinatiffime pro fequifque tueban-fjamp;irrnentiumimpetus repellebant. Nonlatebategim, captoforo, handnbsp;^cus atque arcc, cætera facile peritura. Vbique inter tela, amp; incendia,pcrti-Valachi tandem ex omni fori parte reiedi,pq^mediamnbsp;°dcm terga dedere. Inftant à tergo Vngari : amp; antequam vrbe fe hoftes fur-plant, quamplurimos intercipiunt,alios prç auiditatcfugæ in Hammam,mul-s menfes agunt,dum in propera feftinatione felc coglomcrant,aut pilis à ter-h 0® confodiuntur,aut mutuo cæci fefc colli dunt. V ix quatuor milia vrbe exiluc-jCæteri in vrbe deprehefi,ad vnum omnes trucidati funt. Rex eanodemodónbsp;r 0 hofpitio fuo cum veteranis certans, modo in foro ftationes percurrenSjmi-amp; Imperatoris optimi præftitit officium. In acerrima quaque pugna pri*nbsp;Us affuit, amp; nunc fortes hortando, nunc increpando timidos, nunc laboran*nbsp; Us fuccurrendo ,amp;fortilfimd vbique dimicando, fe exercitumque fcruauit.nbsp;tauifUmas è rebellantibus Valachispccnas excgitadinternecionera :nanqult;nbsp;Z iiij
-ocr page 588-kS ant. b o N FI N 11 R E R. V N G A R.
fcptem, vbi illuxitj Valachorum milia cacfâj ex numéro compertafunt : exVn-garis, mille amp; ducenti cæten magna ex parte faucij. QÛin rex ea node baud procul à fpina dorfî fâgittâGetica confbffuseft svbicùmexcuflafcrrumnbsp;hafta altius inhæfiflet, quatuorannoS non fine graui moleftia pertulit. Et cùm,nbsp;vbi infederat, tabefcente plagâremitteretur: deinde rcpellente natura, fenfimnbsp;cxculTumcft. Eanoârepro vita potius, quàm dignitate, pugnatüm. Finitimanbsp;quæque oppidaviciquc pariter incenfi,direptiqüe. Rex vulnete grauatus, ex-fo ad internecionem hoftej pedem in Tranfl'yluaniam,deinde in Vngatiam referre ftatuit. Seruatonsque natalibus Braflbuiam rediit : ibi in reos perfidix fc-uerius animaduerfum eft. MichaelemTranfalpinum, nobili Vaiuodarumgc-nere nâtum^fiipplicio aifecit. Ex rebellionis autoribus,Michaelcin Zekel,A-ladariüm,amp; Nicolaum,cui ex Yifakna cognomentum erat,à Quæftorc captos,nbsp;ad Golofuar candcntibuspervrbemforcipibus circumueftos, difcerpifrulbl-latim, ac demum obtruncari iulfit. Ex diro fupplicio tantum terroris omnibus,qui cumRufo confpirauerant, incuflit, vt elandcftina fineliberis fottü-nis fuga in Polonos amp; Valachos elaberentur. Eorumbona aut in xrarium relata, aut poftulantibus nonnullis donodata. Nondum è Tranlfyluania pedemnbsp;cxtulerat,cùm fupplices a Stephano Vaiuoda literas acccpit,quibusaudaciam,nbsp;ßetementatem fuam ingenue fatebatur, quo d aduerfus regiam Maieftatcm,nbsp;cuiplurimumnuminis ineft,nefariaarma fumpferit: non minus iuftas quàni*'®nbsp;cumulatas ptenas fc dediïTe dicebat, demüm quia poft fupplicium venia fequi-tur , poftulabatignofci, non diflîcilèmfibi putabat veniam fore : amp;reconcilia-
turn regis animum precabâiur.Rex,ne plus feueritatisjquàm miferiCordix prx fe ferre videretur, fpem veniæ dédit : quam eX quotidianis rebus âc diftis, fi file vellet, augeri pofiTc fignificauit.fi obfequia grata legitima^uepræftaret,fcnbsp;nunquamdifiicilem futurum i fi minus, Martern cruentiflimum litem elle dire mpturum, iÜum humânorüm fcelerum vltorem efl'e iuftiftîmum. Matthiasnbsp;igiturpacata vtraq; prouincia, in Vngariamrediit. Nondum è Carpatho monte prodftrat, cùm ad pagum quendam. Emeri eus cum florentüTimo excrcitunbsp;improüifus occurrit:amp; veluti ante diximus,pcr loannemmetropolitamStfigo- 5®nbsp;nienfem reconeiliatus fupplex regem veniam exorauit : hilari amp; periucundonbsp;vultu fufeeptus, amp; amplcxatus eft, ibique perpetuæ fidei fdus idum. Qüonbsp;mifii eâ tempeftate feeretarij Matthiæ fueret regale figillum ex coæpalt;fto,fenisnbsp;menfibus viciftîmab vtroque geftatum : feribendi munus fine cotroiierfiahocnbsp;modo loannes Strigonienfis amp; Stephanus Colocienfis ambo metropolitx gef-fere,quihis temporibus haudparum grauitatis amp;iufticiacretulcrunt. Hxcigi-tur bclla j poftquam coronatus eft, tribus circiter annis à Matthia gefta funt.
^5^7- Q^rtoautemcoronationisanno,cùmadclarafemperfacinora animûextu-iiflet, in Turcos hærcticosqueBocmosanimümintendit. E TranlTyluaniare-diens,traie(fto TibifeOjAgriam ouans peruenit: indiôloqj ibi conuentu, dies a- 4® jiquQtfn ea vrbe confedit vt de futurae^editione decerneret. Cùm regnuinnbsp;latrociniis purgaifet, rebellantiû reprelfiflet audaciam,amp; prouincias noua mo-lientes è fententia pac^flet, quemadmodum haefenus abundc fcripfimus, duonbsp;Matchiæ bella fupererant î alterum T urcorum, quibus cum eft perpétua collu-ôlatioihæi^ticorum Boemorû alterum. hoc neceffariumjillud à Romano pon-ti, rifice delegatum. Paulus enim pontifex, verus Romanæ ecclefiæ paftor, nde-liumqî pater,ne minore animi magnitudinc,quàmpietate præftaret, adpacan-dam prius Italiam: deinde ad corrigendos hæreticos, cohercendosque Turcosnbsp;animum aduertit. Vtinam confilium numina fortunaifent. Quarto pontinca-tus anno, cùm perhyememmagna induftria, amp;labore res Italas componcfc pnbsp;conaretur, amp; non fatis adhuc inter partes conueniret, rerum ille dominus, acnbsp;pacis auótor, inter celeberrima facra publicè pacem quibufdam conditionibusnbsp;indixit : amp; inaede Marei,inter facra folennia, cum fummo Cardinalium omnium confenfu ediiftum edidit, quo omnibus Italæ pacis amp; concordix inteOTr-batoribus Chriftiana confuctudinc ac facris omnibus interdidum eft.
molic*
-ocr page 589-DECADISÎIÏÏ. LIBERI. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;yo
*nolicbatiir, vt expcditius cæterâ confilia gt; qux ad falu tem humanam intended ratjprofequeretun Matthiam co tempore ad facinora quæq; clariflima accom*nbsp;^odatiffimüttij non tam natum quam à Deo fibi datum reputabat : cuius du-«U amp; aufpiciis prophanum æquè, ac hsereticum protercretj Georgium Boe-regem execrabilis hærefeos plane conuidum gt; publico grauique cdido,nbsp;regno ac dignitate priuanerat. Id anno Salutis quadringentefimo fexagefimonbsp;odauo fupra miilefimum fadum erat. Et eo quidem anno,quo loannes Qmn*nbsp;^uecclefienfis antiftes amp; loannes Rofgonius, legati ad Paulum pontificem nc-1^ *iere. Ex eo tempore,pontificiis fæpè literis advtrumque bellum Matthias in-cenditur. Reludantem,amp; vtrique hofti imparemfe effe dicentem,variaq5 cau-^
, Romani Imperatoris epiftolæ amp; oratorcs circumuenere qui promif-oncratum,ad extirpandamtandem hærefim impulere. Hortabatur adid iu-^eneni,qu0d Tureum in Afiam arma vertifle, amp; Syriaco, Ægyptiacoque bello ^plicitum efle cernebat. SuCcendebat vlcifcendi libidifiem, iniuriarum ad^nbsp;recentium amara meraoria.focietates enim fratrum,qui tot oppidain Vn^nbsp;B^naocCuparant,tot prçfidia,6icaftella erexerant,röt annis regnum latrociniisnbsp;^eftumpriEftiterant,Bocmicæ, Poloniæque fuerans ; amp;hinceicdæ in Mora-^'aRi,Boemiamve,haud aliter,atque in patrium, tutiffimumque afylum, con-^giebant Qmnetiammutuæ finitimorum iniuriæ,incurfiones rapinæ,vl-dtroqueodiafüfeitabant. nam dum quifque fuis facile credit,ad veritatemnbsp;Uftidamplerumque animum non intendit. Neç defuerat quidem ingeni-j^'J^hudisSc gloriæ ft:imülus,qui ad maxima quaîque gefta trahebat. Immorta-^tiSenimcMiditati fie obnoxinmnaturafinxerat,vt pro comparandafæpènbsp;« Qria,grauiflima quæque pericula çontemneret. Inftigabat etiam religio, fa-^andi coUegij obferuantia, orthodox« fidei charitas, amp; diuinus a^or s in-'gèntiflimique pontificis amp; Romani Imperatoris autoritas, quorum altefnbsp;^quot;l'quaginta aureûm milia per loannem oratorem Qiunquecclefienfem epi-collega adMatthiam miferat: alter omnia vnius anni vedigalia Au-H J æjltem ârma,commeâtüs ôl tormenta quoque bellica ad hanc vitrotxpedi-^nbsp;regiis epiftolis,qu« ex Strigonio adnbsp;idorinuin Georgij regis filiumMunfterbergenfem^üc dueem, amp; ea tempê-Morauijepræfeduram fane gerentem ,fecundo coronationis anno mitte-»nbsp;[nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp; Henricus Lippa,amp; Mâtthæus Steinbergus,ifta odia 3^
ihuiiifcefemina feuere. Alter enim regni finibus cum Michaele palatino j^dtüis decertâuit iniuriis : amp; cùm prior ipfe proüocarit a,d protegendum fee*- tl^fum aduerfarium accufabat,illatasque loco vltionis iniurias defefebat.al*nbsp;j^beum fociis eiufdem petulanti«, crebris regnum incurfionibus iuquietabat*.nbsp;minore quidem audaciâ'Stephanus Ey zinger Romachumregi fecerat. Adnbsp;1nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tela, fagittasqj, quarum inopia T urcico bello is âdmoduni
olGcrmaniamfuperioreannonônullosmiferat,neCubiportorium* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;?
lalutaris belli rationem ac regis autoritärem ab his folutum eft. Cùm Mora-ç** fines attigiflent,grauiflîmum Stephano publicano portoritim eXpendere Inf *nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;haud âb re in S tephanum Matthiæ c^mmotus eft animus*
/fi^perex vcteribüs nou« quotidie iniuri«, à facinorofis vtrinquehominibuS J^^bantur,interturbatorcs initifderis,amp;ocij indies oriebantur, itgm{vtre-»nbsp;^^'incrulateftatur epiftola) in obfidione Coftolani,cum obfeftifratres cqüoS|nbsp;nonpoflbnt, cl.àm per filentium nodis elapfos, inMotauiamnbsp;Henrici oppida emiferunt : ibique gratum tutumque hofpitiiiüiinuencrc*nbsp;lo ^Çlgitur omnia cùm rex mente reuolueret, ad bellum Boemtcumanimuninbsp;febnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;famen inconfultis patribuSjproccribus^ue agendum elfe cert
Cùm de fufeipiendo bello adconuentumfrequentilnmumretaliffct, Pfententi« funt audit«. Plerique,propter Maumetis inûdiolînbsp;periculum,àc«teris expedicionibus omnino ceffandumnbsp; cenfebant. Sat Vngarumagere, fi Turciimpctum,furoremque repcllaf:nbsp;petuum t dftum, validifiimumque hoftem, haudquaquam dimittendum î
-ocr page 590-no ANT. BONFINII R E R. V N G A R.
Vngariatn duplici bello prorfus imparem vidcri : amp; affiduo bello vexatamlatti milite,opibusq; exhauftam effe. Contra alij plane fentiebant:pcrniciofuna di-eere Vngaro fore ocium, fi ceflarit enim, in facliones, intcftinasquc difcordiasnbsp;repente rccidcrc folcrc : adbcllum tantum efl'e natum,robore corporis validif-ßmum,ac laboris amp; inediæ tolerantiflimum: Vniuerfos Europx principes, Vn-gari tantos laborcs amp;: quotidiana prælia demirari. Adderc fortunam, fapien-tiam,fortitndinemquc ducis : cui nihil aggredi licet, quod dexterrimum euen-tum non aflFerre videatur. Bellum vtrumquc pium amp; fanótiflïmum : oborcamnbsp;nupcr Boemorum liærefim efle peftilentiffiniam. quinetiam admodumveren-dum,necùm c Boemia Morauiamnuper inuaferit, quæ conterminaeft,Vnga- Wnbsp;rorum fenfim,amp;pcdetentim animos ülabatur. Omncstandemtacentcs,rcgisnbsp;animum amp; fentcntiam expedlabant.
RERVM VNGARICARVM D E C A-
D I S Q.V ARTÆ LIBER II.
E X poft diucrfas Patrum fentcntias,Pauli pontificis, amp; CäJ' faris epiftolas continuo recitari iuffit : quæ Matthiam horw-bantur, 8c orabant, vt delegatuma Pontificiaamp;CæfareaâU'nbsp;toritate Boemici belli dudum imperium, vitro fufciperet :nbsp;ftatapollicebantur cùm auxiliis ftipendia. Demum obfecri-bant, vt veluti à Turcis hadlenus, ita nunc ab hac hxretica-rum pcftc Chriftiana Rcmpublicam amp; orthodoxam fidem
Orat/tre- aflcrcret. Rccitatis epiftolis,ipfe à folio fic exorfus. Si quis (inquit) hocproce-reSjbellu declinate deberet, Matthias ex his profedo vnus effet : quippe qucni in focerum, fahitis autorem, arma fumere, quern pij loco parentis femper^^'nbsp;buit, necæquum, nee fas vllum hortatur : fedciim mecumreputo, quicunquenbsp;publicam perfonam gerit, vel maximè principes, potius communis quàmpri-uaticoftimodirationem habere oportere; exhoefit, vt publicam falutem amp;nbsp;vtilitatem propriis rationibus anteponam, Cùm me confidero priùs ad regninbsp;Chriftianæque Reipublicæ, quam affinium commodum effe natum, meorumnbsp;fæpe cogor obliuifei. Nec illud quidem Scruatoris optimi maximi documen*nbsp;tum quenquam prætcrirc debet,plerunque, cùm ius fasque tulerit, non modonbsp;fuorum nullam habendam effe rationem : fed animam quoque fuam, cùm denbsp;Deo agitur,perdereoportere, vtinclisinueniatearn. Verùmfi,quantimo*nbsp;menti fit id,quo dehodierno die agitur,redè penfitaueritis,nimirumetiamin-iuffu Pontificis amp; Augufti, vitro id bellum fufeipiendum effe cenfueritis. Resnbsp;tanti ponderis fi cui detredanda effet,in primis profedo mihi elfer. In eo enim
- - loco regnum fitnm habemus, Procercs, amp; ad tam mifeta tempora veninius, vt *nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;hoc bellum ncccffitatcmagis,quàmvoluntatcfufciperecogamur, cùm Turci- 4
CO perniciofîûs effe videatur. Turci,præter obfequium amp; tributa, nil aliud ex-pofeuntt ad filas ceremonias nec vi,nec cruciatibus impellunt: nullis animum prophanis opinionibtis inficiunt : corporum, non animorum imperium qux-runt: Boemicahærefis, quæ tam multiplex eft, amp;:diuerfa, vtcontrariisfempernbsp;fluduet pinionibuSjvfque adeô propagâri cccpit,vt non folùm Boemiam, fednbsp;iam iam totam Moraüiam,amp; magnam Silefiç partem infecerit. lam noftris fi-nibus peftis hæc imminet, amp;nonnullorum etiam militari confiietudine (vtnu-per accepi) mentes inccffit. Corporis interitus inGommodùmvc,parua iaduranbsp;eft,patres : fcdanimorum,maxima. Boemus,dummodô te in fuamruinamtra-hat,infitaque labe contaminer, nil aliud poftulat ; te nodu amp;interdiu familiâ* 1nbsp;rilfimè vtitur,amp; quibufeunque poteft,humanitatis officiis excolit : ad volupta-tes quafque perniciofilfimas incendit.Iuftüm,fasnbsp;nbsp;çquum,omnia mifcet:pol-
lutæ ac inuerfæ funteeremoniæ; verus Dci cultus piacülorummultitudinede-prauatus : extinda religio,fpoliata templa,facra^tie collegia monachorum: or-thodoxa fides tot malis opinionibus infeda, vt nodurna facra ad promifciu adulte*
-ocr page 591-DECADIS IIII. LIBER It nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nt
ft(iulteria,inccflusque redcgcrint. Hie Adamitas, Ada: more viros paflim rtimmuiieribus nudos incedentes,fine rubore pudibunda oftendentes,cerne-fecrit.HicIacobitas, hie Paulinos,hie Taboritas, amp; Huflitas, ae varias ha:rcti-^nbsp;Corum fedas quifque fpcctabir. nee illud ab re quidem: quando, poftquam abnbsp;ipfa veritatc diuertitur,diuer h vtr inque nos errorcs exeipiunt. Q^arc peftis, ötZnbsp;cxitium noftris limitibus imminet: amp;; ni falutem forte noflram, veluti amentesnbsp;defperationc contemnamus, neecll'ario bane labem propulfare eogimur. Præ-tercaquódnam bellum honeftius, gloriofiusque nobis proponi poffer, quamnbsp;id,in quo non modo de eommuni eorporumlibertatc, fed in vniuerfum de a-nimorum falute agitur ? vos orthodoxæ fidci vindiees, vos ChriflianxRcipu-blicxafrertores,vos vniuerfæ falutis autoresmune paflor gctium,facrofandumnbsp;Collegium, amp; Romanum imperium vehementer hortatur, amp; exorat, vt Chriflinbsp;populuni non modo àferuituteTurcorum, fed etiam ab hçretieorumcontagi-oneliberetis. Et ne eaquæ vires noflras exupcrent,ij orare vidcantur:pec.u.ni-as,arma,commeatus,amp; auxilia non parua deferunt.Calamitofurnlaborem,fornbsp;taflequis dixerit,nobisproponût.Imo fireélè fentire,ac viriefl'evolueritis : argumentum laudis,amp; materia nobis offeruntimmortalitatis.Laudis,dixi,amp;. im-uiortalitatisumo regni accefHonemjperpetuumque eommodum.Qmcquidar-^nbsp;uris quærctur, vobis, non Pontifiei, non Imperatori, parabitur. Interitum tan-turn liæreféos illi quærunt. Quieunque non laude, non belli pietatc mouetursnbsp;^ummodo mihria;, imperij propagatione excitetur.Sed turpe cfl,momenta-^camvtilitatemperpetuæ præferrehoneflati : nonfolidum, fed inanem fibifi-^uipræponere. Quietem fibi aliquis optabit : quænam quies, præter defidio-de ingratum oeium, Vngaro efl'c potcfl? Quæveftræartes, qua: fludia fint,nbsp;quælo confidcratc. In tria hominum genera vniuerfa digeritur Vngaria:vnumnbsp;dicatum,in religione vcrfatur:alterum, militiam;tertium,agros colit.Nonnbsp;''USdiuerfaliterarum fludia, non varia; artes amp; mercatura folicitat. pars maxima veftri arma gerit: qui nifi flipendia feceritis affidua, yitam cum digni-tate retinere non poteflis.Si domi degitis, impatientes inopiæ, côtinu^ad vim,nbsp;h jcaitioncsamp;rapinas animumaduertitis.Formidolofum(mihi crédité) taie vo-uis efl ociuna, ad gerenda bella vos natura genuit. Proinde nolite, quæfo,tur-ignauiadefidiaque torpefeere: partum tanto fanguinea maioribus regnum,nbsp;Boemis amp; Turcis vindicate. Non ignauia laus ipfacomparatur. Nihil ho-*nbsp;quot;oris tibi virtus adfert, amp; ornamenti, finelabore, difficultateque quàm maxima- Generofi viri efl, more Herculis,in perpetuo labore , amp;fudore verfariinbsp;''Onadvétrem,amp;defidiam,fed ad laborem natifumus.Videte quàm bene no-iscumfortunaagitur. InterTurcos hæreticos nati fumus, quiTurcis funtnbsp;ungè perniciofiorcs-.alteriin feruitutcm,inperpetuam animorum mifcriamal-inbsp;''¦rinos afl'crere conantur.Martialis,niàmaioribus degenerate velit,cfl Vnga-15 ^u-Vtrinquelaudis amp;: commodi,perpetuæq5 falutis propofitamateria efl. Quis *nbsp;cvacationemmilitiæ,quis otium,autexauélorationemappetierit?nifîfortaf-gt;nbsp;c nucrire ventrcm,amp;: inter mulierculas penfa difponere cupiat: Ardua amp; diffi-^dia cuâa fortiffimis viris funt iurè propofitaûgnauos amp;«nertcs repellit gloria,nbsp;acipfaexperientia didiciflis, nihil dcfîdiofo ocio vobis effe perniciofius ,quonbsp;'unianum femper contabefeit ingeniû. Si religio amp; vera fides prit» nobis in-'^æefic débet,quædiuino potins quàm hümano beneficio coparantur : vobif-^^ui,pontifices,aliquantifper(quæfo) reputate,quidàvobis inprimis facrofan-a mater Ecclefia,quid fpofus eius Seruatot nofler, quid Chrifli vicarius,quidnbsp;Jonbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ordo, quid Cæfar Auguflus, quid propinquum exitium iam no-
*¦ limitibus imminens, quid falus animorum, amp; res denique ipfa poflulare , mcatur. Exiflimateà I e s v optimo maximo vos omnesorari, per cruciatusnbsp;J mgnos, per fandtiffimû fanguinê, in patibulo crucis pro.noflra redemptionenbsp;dilfufum : per faluberrima mortem, qua vos à morte hberati eflis:ne ho-es fui nominis, vel religionis infeLlores,in exitiû fidelium, in animorû inter-Uj vires amp;imperiûamplificarcpatiaminl.Idipfumcæteri,quos diximus,expo-
-ocr page 592-ceribus amp; nobilibus ciuitates ac villx, à fuperioribus noftris faâx funtnonäd luxunam agendam,non ad crapulas celebrandas : fed cum Chriftimilites fitis,nbsp;ad alendum exercitum,ad protcgendam fidem, ad eradicandam hæreticorumnbsp;impietatem. Quæ fi pratter opinionem contempferitis,ad æternam animi cot-porisquc mifcriam(mihi credite)militabitis. Adingratum hçc fagittamc horu-tur ocium, quam altiiis dorfi fpinæ infixam Valachico bello nuper accepi;qu3i-quamfomnuminhibet, quietemintcrcipit,amp;moleftumcibum reddit:quo-tidie tarnen grauiorcm corpori loricam induxi,amp; contempfi dolorem,quandonbsp;plus regni falus deledationis attulit,quam illa moIcftiac.Si vos non religio,nonnbsp;Chrifti charitas,non orantium autoritas, ac cxtera quæ diximus,excitauerint:nbsp;num vfque adeo fcgnes, bruti, ac ab omnibus fenfibus eritis deftituti, vt prifti-narumintolerabiliumq; iniuriarum memoria, quas per totannos à Boemisac-cepiftis,ad bellum pro fide, pro Chrifto capcflèndum, non impellat ? Inprimisnbsp;annosoótoac vigintiTelcphusGifcra,fociique quam pluriminos cxdibus,nbsp;rapinisamp; incédiis aftecerunt : fratrum deinde latrocinia multo grauiffimafuc-cefl'ere,qui illorum exemplo è Boemia,tanquam afylo malorum omnium,pto-dicre, erexere caftella,tcmpladiripuere,inceftaucre virgines, eximiasquc ma-tronaszigni ferroque late graflati,nec ætati,nec fexui, nee focis amp; aris pepercc-re.Suehla quid molitus fit,non fine fpcótaculo quoq; cruento fpciftaftis.Quin- nbsp;etiam fuperiorc anno, quid Henricus Lippa, fraterna: focietatis latronum ho-fpes:pra:terea quid Stephanus Eyczingerus,amp; Matthæus Steinbergus aduerfuJ
noftros patrarint, accepiftis omnes, amp;pleriquc ex acceptacalamitatc fenfiftis* Vindiiftam fibi tales poftulant iniuriæ, quando illi quibus bellum fumus indi-duri, holpitia Temper latronibus grata praeftabant,lattiexcipiebant,alcbantnbsp;in pcrniciem noftram,amp; prædam fortafte communemhabebant.Qu^ö vfque i-gitur,proccrcs,hatc inulta tolerabitis ? quo vfque in cædem calamitatcmqj ve-ftram funeftum hoe genus hominum refpirare patiemini ? An vfque adeó diu-turna riïalorum patientia obduruiftis,vt tolerata forrunarum iadura, ferédumnbsp;nunc quoque animorum intcritum expedetisêT olerabilia funt quandoque il-1®nbsp;la detrimenca,quiE refarciri queunt: fed cum de æterna corporis animique mi-feria agitur, ad declinandum tam exitiale pcriculum, omnes hominis vires in-tendendæ funt. Difficultatem belli quis obiecerit, amp; tempus minus idonetim:nbsp;sotmi.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;difticillima duo bella, amp; tantopere formidolofa, profperè vno tempore
agi pofte cenfuerit. Fateor, Boemos Martiales elfe, formofiftimum genus ho-minum,culturæ corporis ftudiofiflîmum,amp; quàm maxime crinium : cupidifll-mum belli,amp; ad periculapromptiflimum.proccrafunt his corpora,amp;fpeciofa: contemptus mortis magnus ineft, amp; perfuauis herclè confuetudo. Sed animinbsp;corporisque voluptatibus nimis funt obnoxij,quibus vires omnes eneruantur:nbsp;mira inediæ,laborisquc impatientia. Primo congreftTu nimis pofliint: fedfudo- 4nbsp;rem aftîduum, fitum, fqualloremque caftrenfem perferre nequeunt : mori autnbsp;terga vertere,quàm comæ cultum præterirc,malût. Accedit illud, quod nonnbsp;cumvniuerfa nobis 0'oemia bellumfufcipicndumeft : fedcumhxrcticis tantum dimicandum, quos amp; robur fidesque veftra, amp;numen veritatis, Seruato-risque prftpotens dexteraproteretvniuerfos. Aliter cumSigifmundo, quiinfc-ftutii Temper fibi Martern habuit : aliter cum Germanis, amp;nunc cum Vngarisnbsp;(bene fpero) pugnabunt.Alium fibi hoftemelTefcntient, àdiuinabenignitate,nbsp;à clefti iufticia,ab orthodoxe fidei veriratc longe aliter munitum. Pro vido-ria noftra Romæ pontificis edido fupplicationes indidæ, ad omnes aras diui-na resfit.Pro vidorianoftra, Augufti bcncficcntia,omnia Auftraliuarmamcn- pnbsp;taria patefecit,vedigalia conferet,amp; auxilia validiflima pollicetur. Nudiufter-tiusoontifcxPaulus,pateriIIcpientifljmus,ApoftolicumdiplomacumImperij
-ocr page 593-D E C A D I S 1111. LIBER IL nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;yjj
Vobisà tcrgo moliatur,haudquaquahoc anno dubitatc. In Afia fibi cu Syris amp; fbeUuminiuitJnScylla(mihi crednejinci-dK,amp;Cha^bdin:noftra in vado res eft,cum hærctius tâtùm nobis bellum ent;nbsp;quos ad refipifeentiä falutarem reuocare» cùm alioquin viri ßnt magnanimi,amp;nbsp;domimüiaztÿpræftantes^nô modo gloriofum,fed piuamp;fandu erit.Quæhincnbsp;comodaanimi corporisq5 proueniat,quis vnquanumerarit : Hincregni aceeß-«o,comunis vtrinq; falus,potificia Auguftalis obligatio,amp;gloriacu immor-taiitatecoiunâa. Qi^s ob res (facrofandi patres,proceresqj fortilTimi) defidio-lum ociu rcpellite,omncs vno cÔfenfu capeiTendû hoc beUum eÜc cenfete, pianbsp;® n amqj militia militaterme ChnftianæReipub.ducë, melmperatorein hæ-Poftolico fenatu dcclaratura fequimini:pro orthodoxa(quçfo)fide,nbsp;proalleredo veritatis numine arma capite. Nobile ac præclaru genus hoininû,nbsp;viadmeliorê frugëreuocate,vtimmortali hoc beneficio conciiiatu, vobifeumnbsp;Qeindein T urcos,duôtu aufpiciisqj meis,arma gerat. Proinde coparate copias,nbsp;Coruini^Fortuna forti animo fequêtcs,ad-fufnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Iesv Christe optime maxime,cuius aufpiciis ifta bella
«cipimuSjQcfupplicesexoramus,vtpernos,invirtutetua,hæreticirefipiicât; bella gerimus, præpotentidexteratuaproterantur:nbsp;** fimnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nomini tuo fcmpiterna gloria coparetur.Secundum grauii^
Ex nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fmevllafeceflione ,pedib. in eius fententiâiuere.
peditionem hanc iuftè fanaeqs fufcipienda cfie,graui decrctocenfuere.Pa- * ^iumpontifici,obfequendumCæfari,vnavoce atfirmarunt.Addiditomnib.nbsp;ODiknbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;honeftalegatio, qua Nicolaus Vylachus,vir ea tempeftate.
bat h nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ii^fei^ioris Pannoniæ præfeôturâ gere-
juonorificè duxerat. Oratorcs in fcnatum admiffi, amp; benignè exauditi hint, aumethis nomineinducias petebant, amp; bona: amicitiæ fpempolliccbantunnbsp;tis nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;perfidia expofcebat,vt,dumin Afiarê ageret, ini-
ic iti^ i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;induciis, nihil vitra in Europa formidaret. Nunquâ rex eos ad
Corun?h ft nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Draculam,que captiuumhabebat,acerrimffm Tur*
ignof nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;perquamformidolofum,femper obiiccret. Illi hominem
fucr nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;immancs cruciatus accepcrant,toties ctiam fufi fugatiqj
hbaî? V nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;intuebantur;amp; eo magis ad peragendas inducias inui-
iüren ncofirmandi metus gratia inducias abnegat,rcferes,patrio anoni^regicum Turcis inducias,paçémve facere fas eflc.-fi feceric,nbsp;«ate regiaftatimexcidere. Sedeasquæverbo fierinequeunt, inducias fenbsp;Pjnas^-'^Tk^nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;vixerint, fi iniuriis abftinuerint, vim amp;ra-
Nie nbsp;Vnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;prorfus quide impotes honefte dimifli, amp;
Mli D nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;reueóti. Antequa conuentus à rege folueretur,non-
inMoldauiæ bello (e optime gcflerant,a rege magnified do-
Virt^ J ? nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Inbsp;nbsp;nbsp;nbsp;optime geftam,hrc a rege dono datçînbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*
Pfofcan nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;militare magna beneficcntia,multlsq;præmiis Matthias
^uit Ie cenfebat. Rex Agriamouens,Budam venit: dcledum ibi ha-
Def f ^^7-^^PP^ementa difpofuit. Vix odo hic dies e»egerat,cùm Gcorgio bellum indixit:amp; mods hinc caftris,Pifonium cotendit : inter-proceres cum fuis copiis obfequiiubct.Pifon^ dies ali-giiisrcxnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;optimales amp; auxiliares copiæ couenirent. Contra,Gcor-
^CeaM *^ * nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;limprobæ opinionis pertinacia regia pote-
h ^^gniusv^J^o»erat, Si:indicendumfibi bellu indiesopinabatur,nihilo fuâ d fnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;exercitum copararat, fe armis opinionem dignita*
^Ofauia nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;confidit,fuae gentis viribus fretus.è Pragamoues,in
^°5®«^*-,ybi V iftorinus filius,vir profeótó impiger ac ftrenuus,pro-^^æfine^V tencbat.Socia cu eo caftra iungit, ac forti animo ad Mo-^atipgj,^ r ^g^^umopperitur. Matthias, antequa Pifoniomoueat,autoritate ^^pctadunbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Roborellæ, Ferrarieniis epifeopi, qui ex vrbe Roma
cnerat,edilt;âumpotificium inMorauos promulgat, quo graui Mora*
Aa
-ocr page 594-JH ANT. BONFINII R E R? V N G A R. uoscumBoemis amp;Slefitas omnes pontifex anathematemuldat, quifehiïctPnbsp;acclinarinc. Quare bellû hoc Boemicum,anno Salutis quadrin-1468. gentelimo fexagehmo oétauo fupra millefimum inicü fuifle nouimus:amp; quarto Paulini pontificatuSjCoronationisqj Coruinse anno. Moraui,Siefitaq5 inter-dictopromulgato de tcrriti,Georgij partes fedfarino decernunt. A Boemica fide j)ars magna deficiunt: vrbesRomanæecclefîæ dogmata retinêt. Harum tarnen imperium inhæreticofû manu erat : na arces omnes præiidiis obfirmatasnbsp;illi tenebant: parebantvrbes amp;oppida,amp;veóligalia cunda pendebat. Rex tandem cumpontificiolegatOjCaftris Pifonio motis, Lauam conceffit. Vrbs eftmnbsp;planicie fi ta, ad Moraux fluenta qui Morauia ab Vngaria di ui dit,amp; fines vite- 1nbsp;rioris Auftriæclaudit. Hxc Cæfareæ ditionis erat. AducnientiMatthiævrbeninbsp;ciues amp; armamentariapatefecere, adiuuere comeatibus, amp; haud fecus ac Cx-farijobfequia ex vfu grata prxftitere. Ad ripa Vngarus caftralocat, è confpedunbsp;rex Boemix metatus eft, menfis hîc teritur,nulla collatis vtrinque fignis pugnanbsp;coferitur, prxterfimulachra quxdaprxlij,qux lafciuientes quotidienonnulHnbsp;milites comittebant. Pares vtrinq; vires,par vtrifq; metus,audacia,numerus,3Cnbsp;robur. Ducibus quoq; parvirtus amp;prudcntia,fed impar ætasiquado feptimumnbsp;vix Matthias amp; vigefimû claudebat annum,quo Georgius fcxagenariusforul'nbsp;fe fuerat: veteranus ty roms, amp; tyro veteran! ingeniu, fortuna vterq: verebatur.
, Quin amp; oborta vitro citroq} priftinx fuauiflimxq} affinitatis quandoq; memoria,pugnx ftudiu remittere, reconciliare animos,amp; bellum abominari: initacx affinitatenomina,nunquabello depofita;alterfilium,patrcm alter appellaredo-
ceramp;gener,pia hxc nomina vfurpare. Verùm ciim belli caufa, aclaudis ftudd fuccurrebat,animi repentè reglutinari,in certame remitti,amp; alter alterius ruin^nbsp;appetere, colloquia in ripa fluminis ab vtroq; quandoq; habita, non fine amaf^nbsp;verboru velitatione. Generi impietate focer arguebat, foceri prophananbsp;increpabatgener : ad mitiora plerumq; verba deuentum. Georgius Ixpeim*^'nbsp;ne mol^re,blanditiis,artibus circumuenirc, quadoq; minas precêfveinteri^^'nbsp;re,vt ab iniquo amp; infando bello deterreat: co tr aille pertinacius obftare, cóum'nbsp;cere ratione, amp; vbiq; par pari referre conabatur. interuentu etiaprocerum''nbsp;triufq;,de induciis amp; pace agitatum. His omnibus Matthias aures obftruit,p^^'nbsp;ces amp; affinitate ab internunciis repetitam obaudit. Laurentius eum obfiri®^?nbsp;nunqua à latere difeedit, ne vxoris ille memoria collabafcat. Cum nulla demnbsp;vtrinq; pugnandi copia fieret, Georgius grauiflimo belli fumptu deterritus,q^fnbsp;tolerate no poterat,retró pedc referre cpit. Addefendendam TrebyczuiHjnbsp;prxfidio vahdiflimo Vidorinum filium natu maiore fubinde mifit, per arcesnbsp;oppida hofti obieda prxfidia diftribuit.Ea regnum tepeftate ij procercsnbsp;bantur:Emericus comes Scepufienfis, Stephanusqj frater,cuius virtus, eóft^^nbsp;tiflimaq5 fides in eo bello nimisenituit:itemCyupor Nicolaus,Vayuolt;la(v^^nbsp;iunt)Tranfyluanus, Stephanus Bathor,amp; Michael Palatinus : prxtereaMagY^^nbsp;Blafius,Paulus Kinifij,Lupus Defpotes,Nicolaus Banffi,vtriq;archiepifcop*nbsp;'loannes poeta non ignobilis, Quinquecclefienfium antiftes, aliique cumunbsp;quentiffimanobilitafe proceres, regulique. Paulus humillimogenere natos»nbsp;piftrino frumentario in militiamedudus,fub Magyare Blafio primùinmer^'^'nbsp;cogno mf à paterno pago inditum,inauditis animi corporisqj viribusnbsp;ra,robore,Iineamentisq5 membrorum Herculi prorfus aflimilis. In paternonbsp;ftrino altus,mola fxpè frumentariam,fine quoquam adnnniculo,quandoq;nbsp;vinariumvix currui tolerabile, folus humofubftulit. Armatumquoquehom'^nbsp;nem dentibus furreptum, inter militates choreas, no inermis faltando 9nbsp;tulit. Inpalxftra,amp;pancratiofemperindomitus, Blafij contuberniovfiiSjlmnbsp;gratusfuitivtno muniamodoquxq; militi.x potifTima ftatim obiret,verum^^^nbsp;am pro fpedata fortitudine, ac fide,oblatam eius filia vxorem duxerit. Tanm^^^nbsp;prxftantium virorumfcunditatemprotulitillaxtas,vt vix totide Troian^nbsp;quuspeperifl'e videatur. Si quis Emericiafl:um,fapienciarnq; pcnfitarit, aimnbsp;ylylTem, Palamedemve fuiffe dixerit. Stephanus A^amemnonem, Aiac^^^
-ocr page 595-D E C A D I S 1111. LIBER II. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;jjy
Paulus,Ciupor Diomcdcm,Ncftorcm Michael, amp; rex Achillcm omni ex parte tefcrebat. Confimiles Matthia: proCeres Fortuna dedic, quorum opera clardli-maquzq; facinora gcreret. Póft vbi regi nunciatum eft, Trebyczum cum præ-udioayiótorinoteneri,quod non procul à caftris erat, amp; Georgiumcum exer-citu abiifle cofpicatur: oppidum illud obfidet,vt régis filio potiatur. Rex primonbsp;ïuipetu fuburbana fuccendit,hinc ignis in vrbem eft'ufus,ciim ab vrbanis coer-ccn non pofletjabfumit omnia. Vidorinus cum pratftdiario milite ciuibusquenbsp;ftultis egrcflus, inproximam vrbi arcem, in cdito monte iitam, confugit cumnbsp;'iiJjquinongentipenèfuerantjàpræfedo mox cxcipitur. Ciucsrepulft,inma-nus hoftium deucnere.Trcbyczum igitur duabus ferè horis,ac folo tantùm in*nbsp;cendioexpugnatu. Hxc dccimo ante facra Pentecoftes diem ada funttarx cir*nbsp;^P^^P^Çchxfolenniaobfidctur. Expugnatio dies aliquot tentara, dumhxcne-8gcntius alTcruatur, ecce tria equitum milia intcmpefta nodca Georgio miß-arcé fubeunt. V idorinum cum præfidiariis nongentis,abfq; cundatio-^CiHibdücunt. Cuftodiæper ftationcs diftributæjinftrudû eorum agmen cumnbsp;^nin tépore obferuaflent, inhiberc nequiuerunt. Secundum Vidorini fuga,nbsp;atthi^ arcé per deditionem accepit. Q^i cuftodias agebant,grauitcr incre-r Muod ta negligenter, acfegniterfefegeflïflcnt. Cùm Vidorinuseuaihrer,nbsp;6 ftnbsp;nbsp;nbsp;verfus caftra mouit,quæ Morauæ gentis caput eft : vrbs ædificiorum Prjn,
f yantia,amp; ncgociatorü multitudine,opibusq5 cófpicua,in plano ftta elt,du* ^^doflamuro^ munira, ciuitati arx prominet,qua Spilbergum vocar,amp;loconbsp;inaccefltbilis, ac valido hæreticorû præfidio o bfirmata. Cùm vrbinbsp;fo»nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;caftra pofuit, mox immiftb præcone,fenatutn
Sat:Animpictatis ha:reticæ,an Romanç fidei partes fcqui velinc.Si Romanç, ^§3to pontificiSjpontificioqs duci portas vitro patefaciant : fin hæreticæ, indi-^apræconebcUû accipiat. Prxconi refponfum àfenatu,infequêtifediele*nbsp;oscfle mifluru. Legati poftero die exvrbe prodiere, amp;: datadicendi copia,nbsp;n nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fenacus populiqj Brunenfis animû,inquit, fcire cupitis, princeps,
b U nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ciuitate noftra hoftile intercidere pofle fentictis. Ortlftdoxx,
Romani dogmatis fedatores fumustomnesqj ad vnumin* Vin ?^^^us,quàm ab Apoftolica Romante ecclefiæ vcritate deficere. Cùmnbsp;Juhaberemusjhxreticorû, quando itatulit vfus,imperiumpertUnbsp;^^S:pcrniciofanunquâopinione ipfinosimbuimus. Vt quæ Cçfaris,Cæfari,nbsp;nobis animus,amp; mens Romano dogmatenbsp;hæreticorum imperiû,nullaqi cofuetudo noftrapedora penituSnbsp;: Pincera amp;intemerata fides, integer facrorum ritus,amp;: inuiolatæ quoq»nbsp;tçf^^°*^^æPræter légitima vedigalia,amp;obfequia,quç detredare minime po*nbsp;pri^'^^^^il^iutlhxrcticis prxftandù efle cenfuimus. Summum pontifice iamnbsp;affçnbsp;nbsp;nbsp;âccepimus,huic bello Matthia regem prxfeciflediûc fidelib.principem
Te quoq;, pater optime,mifiirelegatum, vt pro pontifice tiijj S^ycres.Senatusnofter decretû fummipontificis n5 detredatunprimiinbsp;: deinde Matthiç principi, inuidiifimonbsp;'let f .nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;aflertori, gratifiimû domi forisqs obfequiam pollicetur, fpon-
Uiiç^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fadurum,cômendat libertatê vrbis, amp; vetera immunitatis pri*
t'cof nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;feruari poftulat. Qmnetia pro feruata inter tot varias hxre*
SdI ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;integra fide, libertatê amp;: cætera immunitatis genera amplificari
vobis officio vinci,quàm vos vincere videatur. Intégras fi-quado fincera fide pollemus,Seruatoris noftri,pro fumpfiftis,documenta fedamini: prxftate nos pro fide fal-°*?(vtæquum,amp; fas eft) feruitutis onere leuate,nos immunes effîcite,nbsp;ttitçjnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bello refiftere poffimus. Poftremo fenatus populiq; nomine pro
^^wiflima fidei,pro dignitate pontificia amp; Maieftate regia, ftudia, vires, Vfiis^?5^'^C)3gfum, ætatê omnem, SC humana deniq; ac diuina omnia, cùmnbsp;pctjç /¦^^jofferimusjdicamus,m vtraq; fortuna pollicemur. De fide noftranbsp;üm tnagis fieri,quàm incognita præteriri eupimus. Vobis igitur, vt ami-
Aa ij
-ocr page 596-'ANT. BONFINIÏ RER: VNSAR
ciSjVt conciuibuSjVt propriis etia polTefloribuSjac dominis, portæ vrbis ac ædcS cundæ paccntjgratafunthofpitia.Proinde cùm volueritis,capeflîte poteftatemnbsp;vrbis: amp; vt comodius proceres,tribuniinilitû,amp;præfelt;âi hoÏpitahbusauguftïnbsp;vrbis ædibus vtantur, ciuitatê milicibus gregariis inhibetc. Lcgatus lus eu reg«nbsp;congratulatur,quödin reda fide permanferint,quöd peftilcntiflimacótagioncnbsp;fc noninfccerint:quöd,ne iadura irrefarcibiletn animorumfaccrent,à Boemi-co rege,quain à fiimmo pontifice deficerc maluerint.Refponfuinàrege,hâcfi-dem amp;integritatê mukum eife promeritam-.proinde iubere bono animo Bru-nenfes eflc:fc non modó vetera priuilegia feruaturunijfcd integra libertatc do-naturum.De militari quoq; moleftia nihil timcrioportere: ciuitatê haudfecus t*nbsp;ac faccllum^patriâmve,à minima quaq; iniuriajamp;; faftidio defenfurum: imó ci-uilia comoda caftrenfi mercatu adaudurum. Addextera mox omneSjVnàcumnbsp;Legato,ac ofculum accepit: amp;de prompto obfcquio, oiïiciofaq; pollicitationcnbsp;gratias egit.Poftero die ciuitatê fubiuit honorificè aBrunenfibus cxccptus:ho-1'pitia cuique pro dignitate diftributa. Mox caftellum vrbi prominens obfedit,nbsp;quod à validohæreticorû praefidio tenebatur:Idodauo die poft corporis Chn-fti folennia obfeflum eft, quod vix nouem menfium obfidione caperc potuK-GeorgiuSjvbi Brunamregi deditionemfecificnouit,haudmoracum exercitunbsp;feftinauit,vt caftellû quodloco arcis eft,obfidione liberaret. Prope regia caftr^nbsp;quadrato agminetranfiuitrex,cùm à fuperiore parte tutô inuadere potuiiTetjatnbsp;noluit. Cumqj is in mçdio agmine cataphrado ftipatus equitatu progredetc-tur,propeq5 regê elTe cerneret: Siccinc,inquit, mecum agis,fili î patrê hoftib^^''
infequcris,amp; fub orthodoxæ fidei prætcxtume regno fpoliare contendis ? religio,fed ambitio:non diuinacharitas,fedimperandi libido tefurentêtralnpnbsp;VtinâjMatthia, in angufto loco ambo depugnaremus. Ad ha:c Matthias :nbsp;pifcGjinqu it,refipifce pater, amp; de fide facrofanda ftude rede fentire, no ainb^nbsp;tiofum,fed piü amp; legitimü tecum bellû geritur: quia Chriftianæ Reipub.nbsp;cs.Qu^d veröadfingulare me certamê prouocas,illud fcito,Gcorgi,mcnoenbsp;rufticum,qui in angufta fornace tribulis frumentu : fed principê Georgio jnbsp;détérioré. Principes armati in capo decerfant.Proindefi verus princepsnbsp;age nunc equeftri certamine depugncmus, vt principal! pugnafungamut.nbsp;ditionê generofi certaminis veteranus no accepit,fed præteriit muflitabunûü nbsp;Cùmpropê caftra metatuseflet, bonorum proccrum interuêtuin colloquii^^nbsp;ambo defeendere. His diebus Matthias,nc quo foceri furore periclitarctur,prnbsp;interioretunica,loricacæcavfuseft. Intervtraq; caftraduotabernaculaten^^nbsp;vbi colloquium amp;fingulareamp;frequens habitu: inter vtrumq; cotentionesp*^nbsp;rumq; graues. Ibi quoq; conuiuiumcelcbratum:vbiquidacciderit,neqtiaqnbsp;filentio præteriri poteft. Inter prandendum duo aderât hiftrioncs regij,Q^* ,nbsp;ciseorumferiafolucrent: alter Boemici,Pannonici alter régis erat. Inter c* itnbsp;ros Satrapas Ifdengo,Boemici regni gubernator aderat, orthodoxy obfetunbsp;fidei,amp; Matthiæftudiofiflimus.Adprincipemergo falfusvtrunq; conucrW ,nbsp;hiftrionibus,inquit,veraE fidei periculumeflefaciendum:inpalæftrxccrwnbsp;vtrunque effe comnfittendum, vidoris fidem præftantiorem elfe habennbsp;Approbatur gubernatoris vtrinque fententia: amp; vtriq; fuum ad finguUre cnbsp;men ,hiftrionem voce plaufuque hortantur. Vrigarus ftaturaminor,nbsp;longé procerior: vires vtriufque dubiæ amp; par animus : Boemum tarnen mnbsp;corpore vidurum efle,omnes augurantur. lam certamen initur inregis vnbsp;que confpedu, vterque fux gentis hortatu ad vidoriam prouocatur.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
pontificis aderat,quirem diuinamhiftrionumfortunæ comiflamçgrerer E iocis in feria reuocantur omnes,veluti de corporis,animique falute,ac bnbsp;rate per hiftrioncs ageretur. Forti vterque animocongreflus,manibusacp^j^^nbsp;bus obnititur: viamp; arte iuxta vterque colludatur. Spe dubia res agitur-^^^^nbsp;Boemus Vngarumcorripit,amp; torquet: nunc Vngarus Boemum: nuncnbsp;manibusque ambo micant ; cum fuo vtrique vocibus faucrent, ingens rnbsp;Line clamor editur. Vngarus tandem,velutifacrofandx fidci nur^c nitu^j
-ocr page 597-DECADIS HM. LIBER IL nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;$57
nitus, infanam Boemi molem in aera fubftulit, humum continuo inuerrurus: quidam BoemuSjqui propius aderat, interccflitjamp; ne fuus hunii cöllernaretur,nbsp;dextram obiecit. Ifdengo pugnac arbiter,extemplo iniquè interccdeti alapamnbsp;incuflit: obortus confeftim hinc clamor amp; tumultus,arma vtrinq; rapta. Prin-cipum tandem nutu, edidioquc depofita funt arma, ft data omnia. Deiiden-tetumultu,Georgius in gubernatorem haud parum fané fuccenfus : cùm internbsp;ßiC)filiumqucmeum(inquit) hodie Ifdengo tumultum,amp; arma fufcitaueris,in-tcrturbator pacis,amp;: concordiæ,nunquam tale facinus mihi mente exceflurumnbsp;ic fnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^ed benignitate mea tibi parco : haud infcius quid
tuftæKlatthiæpræféntiætribuendumfit. Subticeo tandem icclus : amp;filcntio Propter filium,indignitatem rei, Sc impunitatem tui præteribo. Exado conui*nbsp;^*0, rebus infedis principes in caftra rediere. Mot is hinc caftris, Georgiusnbsp;P^ucis poft diebus abiit: Matthias Spilbergum ardiore obfidione circumuenit.nbsp;f^^minexpugnando conatus omnes elidiintelligeret,vidoriæfucceflum pro-Magyarum Blafium cum Paulo in obfidione dimifit : ipfe verbnbsp;'Jlomutiuni, vrbcm Morauiæ prxftantiflimam, caftra mouit. In faciendonbsp;oppida nonnulla capta vi,aut per deditionem accepta. Cum O-Ç pjoappropinquairet,ciues continuo obuiam prodiere:fideles amp;Romançnbsp;profitentur : regem Sc legatum pontificium cum ma-hnAnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quod falutaremvindicem libertatis,amp;: fidei, quod facro-
ftapontifieemacceperint,inter femutuo congratulantur. Arxtatumex-obfJ munitiflima,hæreticorum pra:fidio obfirmata. Citra mora hanc k»'nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;P°^diebus viexpugnatapotitur. Finitimaoppidaimmiifis
fu^°?^^legatis occupât,vbi quodcunq; hçrefim fapere deprchendit,vniuer-^*^^fibus prædæ dédit, incenditq;. Cùm iam hyems appropinquaret, Blafium in Spilbergenfi obfidione præfeciflet, relido in prouin-Eqnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Emerico rex nonnullis^; proceribus,amp; Prætorianis cohorti-
^tb'^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;recepir. Tunefamafui^eum per Viennenfem
fadurum. Praetor vrbis,amp; fenatus,vt pro dignitatc regeffi,cuius PDanbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gt; amantiflimiq} fuerant,exciperent, epifeopatus atria, amp; arce vrbis
declinandâ verb imperatoris fufpicionem,amp; temperandos Ni-'it afFedus, rex iter diuertit per vlteriorem Vngariam, redà Buda ve-xUßeciam quando in Tranfyluaniam amp; Tranfalpinam ad capiendii Dra-eft : tunc Viennenfes,cum imperatorem in arce acerrima ob-M1 ^^'^uentu haberent, ad regem clam mififle literas ferunt : quibus, fi ciuitatem,fimul, ôc imperatorem fe daturos efle pollice bantur.nbsp;oblf ^^^^üifiinpatrê (quem femper appellabat)impij committere videretur,nbsp;conditionem obftinatiflime recufauit. In Vngariam igitur,cumnbsp;Michaelis folennia rediiflet, Sc quatuor ferê menfes hybcrnaiTer,nbsp;Ijnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quæcunquc bello vfui forent,fat cum Emcrico curaf»
tas Februariis, in prouincia rediturus,itcr iniuit.folicitabat belligraui-% nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;inter medios hoftes parum cómodé hybernare potcrar,nec
promiiTa deditio. Inregis aduentu,Spilbergum àMagiaro ^^^fluinjdeditione cotinub fecit. Capto Spilbergo,rex ad Olomutiumnbsp;Boemici anno caftra mouit:nam captis potiorib. Mora«iæ ciui-occupata pene tota prouincia,ia Boemici regni,amp; marchionatus hu-tempus aduenifle arbitrabatur. Id rite faciendum eflenbsp;hnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^^^e^jfrequentiflimû Olomutij proceribus, nobilibus^} con-
vt à catholicis Boemis,amp;Morauis rex Boemiæ legitime elige-® Pt^æftitutum die conuentus celcberrimus eft habitusnsqjVtroq; titu-boneftius, ac iuftius pro addido fibi regno dimicarc vi-htun 1 '^^bimmo plaufu magnoq; confenfu Sc tex Boemiæ,amp;:Morauia* f ^^¦^bio declaratus,amp;: falutatus eft. Nam ciim in libertäre prouincia-^bereret,mirificé cundoru ftudia in fe conuertit. In Silefiam dein-aiuota: quæne a fide Boemicafadionc deficere videretur, vitro eu ad-
A a iij
-ocr page 598-yjS ANT. B o NF I NH R ER. VNGAR. uocarat. In primis Bratiflauia,quæprouinciæ caput cft,amp; amplitüdine vtbis,amp;nbsp;2edificiorumpuichritud.ine,prætereaopibusjprobitate,politicis artibus,amp;præpnbsp;fertim ncgociatoria,nimis confpicua:hanc Odra fluuius abluic.Magnincentu-»nbsp;firne Bratiflauienfes Matthia legatum pontificis accepere,ac detulere gratif-fimum in vtraq; Fortuna obfequiunirhuncqjregetnjhucfuum duce, hune proprix libertatis afiertorem, ac orthodoxæ fideivindicemfe perpetuo habiturosnbsp;efle profitentur, pollicentur Sc iurant. Idipfum cæteræ ciuitates amp;: oppidafaci-unt,Bratiflauienfium exeplo, fidelitatem, èc obfequiadeferunt, ac regi eorumnbsp;fiunquam imperium fe detreótaturos efle, interieäo iureiurando confirmant.nbsp;Michaelcm Leä:orem Strigoniefem, ea tempeftate ab epiftolis illiferuiencem,nbsp;paulo antequam Bratiflauiam intraretjpecuniarum gratia Viennam miferat,vtnbsp;quod ineaexpeditione promiferat imperator, re ipia prxftarct. Cundavniusnbsp;anni Auftriac veôtigalia,prçtereaè nobilitatis ordine mille équités Cæfarobtu-lerat. Nobiles équités mille ex copado miferat,remiferat illos Matthias,cauia-tüs ineptum militiæ genus hominum. Stipédia mille equitatum^quàm équité^nbsp;habere malüit. Quod Auftralesquoq; nobilesfacercnonrecufarunt. Promitnbsp;fa ab imperatore ftipendia non foluta,pro nummis Michaeli verba data:præternbsp;Collatam à nobilitatc ftipem quæ mille equitibus veteranis impenderetur. D®nbsp;reliquis ab imperatore promilfisjaut paru autnihil exaftum eft, ex quodilcor*nbsp;diariim,quæ Matthiæ cum Cæfare interceflerunt, vnde Auftrale bellum obof'nbsp;turn eftjfeminaprofluxcre.Abnegatanamq; pada merces,vfque adeô Matth^^nbsp;incendie,vtnunquâquiefcere potuerit,quô vfque,nata occafione,pro ilia mer-
ccde,ftipendioq; vniuerfam ferê Auftriam occupant. Pacataigitur prouino-* Silefiæ,quam ab hæreticorum manibus fibivindicarat,inMorauiamrediit,v^^nbsp;Viôborinum Vezele oppidum occupalfe, atque indies aliquid moliri lenfirat,nbsp;quare continuatis itineribus eo feftinauit; ac Vezele, quod ab VidorinocuRinbsp;validiflîmo præfidio tcnebatur,obfedit: turres ac vineas mnib. admouet/^-'nbsp;menta^^dit ænea,amp; die noduq; grauiffimè quatit,magna ex parte muroscon-terit, mox fado impetu, cùm oppidani vitra refiftere nequirent gt; Vezele cepifnbsp;A Prætoriana cohorte Vidorinus capitur: amp; in confpedü regis addudus,mr)r- 5®nbsp;tem deprccatur. Cui, falue (rex inquit) Vidorine fraterjhuccine tuaperh^^'nbsp;cia,immô execrabilis opinio,quam a pâtre imbibifti,nunc te adduxir, vt fi alionbsp;dudu,aufpiciisq; bellum hoc gereretur,nouiflimas impietatis tuæpcenasexol-ueres ? Te fæpe monui, vt à paterna opinione deficeres : calcatoque partis gut*nbsp;ture, Deum fequerere, quadoquidem abnegate femctipfe debet homo vt Set-uatorem Iesvm Christvm fequatur. Cùm opus fucrit à pâtre potius»nbsp;quàm àDeo, deficiendumeft. Tuautem bencficio noftro , amp;affinitatis inter-Ceptx memoria viue,bono animo efto: non magis hoftis,quàm affinis clemen*nbsp;tiam rccognofcesmonmodô nonvita, fed ne dignitate quidê te patiar defrau-dari.Proindc viue,ac refipifcc,atq; hinc difcito:quàm infolens,temerarium,amp;:nbsp;fotmidolofum eft,infefto deorûnumine, dimicare. VeriflîmaigiturRomanXnbsp;ecclefiaî poftliac dogmata fedare. Refpirauit ad hæc Vidorinus : amp;qui de vitanbsp;æquc,atq; dignitate adum efte verebatur,in fpem regia verba reftituerunt. hnbsp;baud indigne tradatus,indics regis dementia admiratur.Capto igitur Viâon*nbsp;no,amp; pfLata magna ex parte Morauia, reuifenda rex Vnganam elfe cenfuit,ytnbsp;hybernarctinregno:amp;fupplementalcgionû,ac cæterajquæ bellofiint vfui,co'nbsp;modiùs prouideret. Haecfecundo Boemici belli annogeftafunt.Rex cûEmC'nbsp;rico,amp; Michaele Palatino,nônullisq; pontificibus, amp; præfcdis in Pannoniaffinbsp;ingruente dudumhyeme,fe recepit.Hoc etia tempore Hufon CalfanjVir bellenbsp;clarus, Mefopotamiæamp; Armeniacrex,Perfarû,Afl'yriorum, Medorumq; prin- !nbsp;cipum fibi infeftorû caftra per fraudem node aggrcirus,ingcntem hoftib. ch*nbsp;dem intulit : amp; cæfo rege, tot régna magna ex parte occupât : In MaumethefUnbsp;Turcoruprincipemmoxarmavertir,Othomanidamq; grauigctemprælioahnbsp;fecit.Qmnetiam eodem tempore claflîs ducentarum nauium,qua MaumetheSnbsp;compararatjVt Trapezuntio foret auxilio,obortatempeftate, ad Hellefponriininbsp;vniuct*
-ocr page 599-DECADIS ÎIII. LIBER î î.
yniüerfa Jifiicitur,obruitürq5. Tunc Nicolaus Canalis,præfeâ;us Venerç cîaA liSjEniamThraciæ vrbenidiripic, amp;c incendie: abducitque ingentcinpr^dam»nbsp;hPatréfipaulopbftlittore, duoTurcorum miliacædit, Veftitiumqj oppidumnbsp;impolito præfidio communie. leem Paulus poneifex eodem quoq; anno,quem
lexagefimumnonum,vleramillefi.mumSc quadnngcecfimumeflc vo!unt,cum 14^^!
o ftitibusjdiemobiie. GùmTergeftini rebellafl'ene, Fridericus imperaeor præfc^ dos quüfdam alarum, amp; cohoreium immifie qui ciuieaeê vi capeam diripuere,nbsp;Eibuertercq; : vbi eanea paeraea eft cardes,vt neq; fcxui pepercerinr,neque æca-ü. Eodem quoq; anno,Turcipopulabundi AlcmaniamSeiriaminuafere,amp;exnbsp;Omni æcatc muleum hominum abduxerunc. Quare non immerieo Maeehiasnbsp;ûoemicamfequueus expedieionem accepcrar,Giim Maumeehem in Afia nimisnbsp;occupatum efl'e ineelligeree. lam quadringeneefimus fepeuagefirnusq; Salueis 14^0.nbsp;annus fupra millefîmum agcbaeur,cùm rex exadis in V ngaria hy bernis, primonbsp;^^.^P®^^gt;'eparaeo iam exercieu,Morauiam repeecre cpie. Cùm laurinum ve-i^mec,nuncij exeefnplo varij occurrere,qui GeorgiumBoemiç regem humanisnbsp;i-o excefliffe dicerene. Nam audira Vidorini filij capeiuieaee,præ dolorc morbusnbsp;4maaniinceffic,quo paucis poftdiebus cxcindus eft. Audieoadprimum nun-^nbsp;omnihofeisincerieu,pieneiflimusprincepsingemuie,collachrymauieque:foreu-ôamne,animi iadurâ indoluerie,an dolorem ex aree ftmularie,nemo iàeis explo
onoréclàmdeferri expofeebae. neq; Georgij regis filij ceft'abanej qui hæredi-«-^0 quafi iure id fibi dignieaeis dari debcrc fperabane* Maeehiæ Legaci ægrè
ANT. BONFINII R E R.' VNGAR.
hxrcticæ prauitatis feéiatofcs, vultus obduccbantjamp;muffitando quandoquô dicentis orationcmihtcfpellabanc, repulfa Matthiae palàm data, nunquam ho-ftem cerùicibus præficiendum elfe obclâitiitatüm eft. Orator igitur, baud finenbsp;pudore perorauit.Qujn amp;c impètatoris legati,qui aliud diccbant,amp;; aliud infer-re nitebantur,æquis parum auribüs àüditi:nequeinitum focdus,veterâque pa-da fubticuere, quibus BoemoSi déficiente regia légitima proie, ad Auftralesnbsp;principes confugere oporterc afleucrabant: ofiien, dignitatis amp;padä admone*nbsp;bant. AdGeorgij plenqucfilios recurrendumefle cenfuêrc.Id potiflixnumhç-retici malle: cùm ilium opinionis Hulfitarumafl'ertoremfcueriilîmumfempcrnbsp;habuerint. Sed Vidorinicafusremintercipere,qui per captiuitatemproceresnbsp;ac nobiles ambire non poterat. Patris mortem omnes xgrè ferre, dicere, miranbsp;fortitudine regnum vndique petitum propugnafle : formidolofum fuiffe pro-ceribus tyrannidemanbelâtibus, amp; populo féru ata diu pace commodilTimum.nbsp;Introdudi demùm fuere Poloni, à Cafimiro rege mifli : quem tanta probitate,nbsp;prudentia, amp; fanditate præditum fcrebant,vt folo multos nomine conciliarct.nbsp;Ex his vnum in feptis,qui dicedi copia non parum poterat, ita lôquumm fuilTcnbsp;ferunt. Si quantum iure, tantundem autoritäre âpud vos, proceres, hodiernonbsp;die valeremus, nihil profedö vereremur, quin ante folis occafum Vladifla-um noftri regis filium,amp;: veftrinepoteni,Boemiçregem dechratumhaberctis:nbsp;neque fieandem conftantiam, indicium amp; æquitatem, quamin exteris rébus i»nbsp;retinere foletis, nunc, vbi plurimum opus eft,feruaucritis, nos prorfus ambigi*nbsp;mus. Quin amp; vos publicx falutis,amp;r nos voti compotes dudum efficiamur, ve-teres amicitias, neceflîtudincs amp;: officia à maioribus mutuo inftituta,iteninbsp;confimiles mores,linguç fîmilitudincm, amp; gentis vtriufque cognationem quisnbsp;fortafl'c memorabit, vt orationis ambitu imbecillem caufam, amp;per fè parumnbsp;fubfîftêtem,obfirmare videatur. Contra nobis ipfi breuitatem indiXimüS,par'nbsp;tim rte eodem quo exteri faftidio afficeremus, partim quia iuftieix aC integri-tati veftrç non diffidimus, regna,proceres, etfi quandoque armis Comparâtur,nbsp;amp;: iure b^lli rato retirtentur, diuina tarnen Voluntate,amp; hæreditario,vel quouisnbsp;alio iure, vt plurimum, cùm fucceiTornullus erit,difpenfari folent. In poteftate pnbsp;Dci funt omnium iura regnorum. Si Dei nutum quærimus, confulta oracula,nbsp;captatà aufpicia,quxfita aftra, édita figna,amp;multa omina publicaque vota Vla-diffaum Boemix regem elfe iubent.Si ius, xquütti fas intetmortales feruan«nbsp;dum eft, quis rtegarit Boemix regnüm, quod per tot auos, proauosque Ladif-lai fuerat, immatura morte furrepti,ad nepotempertinete? Quis nepoti,dccc-dente fine fobole auunculo, quis foton,obeüte fratre, hxreditatemlegitimamnbsp;abftulerit? quis pofteritati ius maiorum abnegaritJfi legehicviüitur,fireligionbsp;retinetur, fi ius diuinum amp; humanum in humanis adhuc pedoribus vetfatur:nbsp;nemo quidem reperiri poteft adeo rationis expets, qui Vladiflaum iure eligen
dum elfe non cenfuetit.Cum Sigifmundi,amp; Alberti régis temporibus, nouita- 40 tis gratia Boemi fluduarer,numà Polonix regeno folùmauxilia,fedregêquo-que petiiftis? Si iniquo id tempore fadum eft:,quid xquo tempore, iubete lege,nbsp;imperante iure,cohcrcente rcligione,facictis ?Nimirum nemo fapiens,nill quinbsp;prxccps vefania feratuî, amp; auunculi rtepotem hxreditate priuauerit. Nihil vn-quam in rebus quam maxime atduis inuito numine, ac infefto diuino huma»nbsp;noq; iureÄciendum.Inhis primùm diuina voluntas,deindeiuftum amp;fas con-fiderandü. Proindeiufticiaduce,aeprudentia comité,veftrisnuncrebus, Proceres,(quxfo) confulite. Si quis humilitatem generis obiecerit, quid eft quodnbsp;non prins,quam obiiciatur,fuapte natura confutetur ? Recenfetepaternumgenus,amp;:fauft:os Vladiflaos,amp; Cafimiros confiderate.Si maternum, connumera- pnbsp;telongo ordine reges, aediuos Auguftosipientiflima Vladiflai parens e mater-no quatuor, quinque è paterno gcncre Romanorum imperatotes inter maiorum ftemmata numerabit.Qm maiorem hac nobilitate quçficrit,in obfeurita-tem incidat, oportet.Verum enimuero parum profapiaamp;: hxreditarium ius 0-June valerct, fi rex aut improbus, aut parum idoneus in medium adduccretur. .
Regum
-ocr page 601-tgt;ECADlS nit tïBER It. ya ï^cgüfihjjquj publice femper cducanturj haudqua^in obfcuro latere debent;nbsp;^ij qua maxime qui fuper aetate agunt. Non erubelcimus, Boemi, noftra laurare,quaudo cuiq; licet,ciirn de Fortuna, amp; dignitatc agitur,propria fine rubo-re comendarc.Omnis namq; taciturnitas improbatur,amp;: laus propria toleratur,nbsp;cufilcntiu detrimetofuerit,amp; pudorhominë honore debito defraudant. Quisnbsp;guurViadiflaum regno dignum non ccnfucrit ? Quis ad imperandu tantu na-turn non cfleiudicarit?quis haereditario regno fraudandum exiftimarit ? Numnbsp;prohibet hoc genus ? tot regum nepotcm,tot imperatorum pronepote nunenbsp;filiumNum faufta,amp;: generofa indolesnum adoleicentia, tot artibusnbsp;® ^fanftiflimis difciplinis exculta?A teneris annis domi militiçqj prçeiTe didicit:nbsp;ptunaintempeftiucrudimetaimbibit:timoremDci,religionem,pietatem,mi-ericordiam,integritatem continetiam à fandiifima parente vnà cum lade Fu^nbsp;^¦t'Materno primùmgremio elapfus,nÓ ducepædagogo, Fedinftindu Fuo lite-^nbsp;J^ariosludos irrepfit. Ab ineunte pueritia Cracouiæ ióphiftas,philofophos,poe^nbsp;audiuit:Frcquentauit dialedicorum fcholas,amp; philofophando,diiputado^nbsp;Corpus fimul amp;animu adauxit. Qmcquidhinc temporis Fupereft,rebus diuinisnbsp;äcbelhcis artibus impêditur. Vitæ landimonia,amp; diuina oratione, Facerdotemnbsp;S^enq; Deo deditiffimu exuperat.Ingenita tatum virginitatc prçpollct,vtprac-lt;0nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;huius virtutis numine fupra ætatem amp; viucre amp; Fapere videatur.
Cttipus ocij recreationis, ftudia Martis vfurpat.a magiftris diFciplinæ mili-^îfisadiuirjqui in hippodromo decurrerc, exequo pedibusve certarepundim fcrirc ,acicm inftruere, cxercitumdudarc,aut quauis arte vincere ho-f e doceant. Corpus magnitudine,amp; ingetcis vires pollicctur : itc venuftatem,nbsp;^°'nia,animuq; virilem oftendit. In adolcFcetc Fenem, in teneraprxcoce ætate*nbsp;j^picntiamrecognoFcit.Flures ineoVladiflaos,pluresCafimiros,deniq; Caro-Sigifmun Jos intueri licetmulla in adolefcente dicacitas, nulla petulantianbsp;'^^ptehediturmo Folùm rebus ac verbis, Fed obtutu quoq; ac nice flu, omni de-^^^geftu corpori.s grauitatem, Fapientiam, pietatemq, Fatetur. Non præcipitinbsp;Unbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;repentinaira,nulla libiding acimprobavoluptatecorripiwr.Nulli
vitio dixeris obnoxium.ingcnium mite,Coftans3amp; benignu : cæterû Fapi-honoris gloriæ cupidum, corpus laboris inedix tolerantiflimii.Re-gUmMaieftate prxFertafpedus, amp; quandafibi tacite reuerentiaexpoicit.Yti 'snijProccreSjis hîenûcadeffet.fic teftor Deû,hominumq5 fidem,plus ipFe ta-^^ndo,quam nos ê Ciceronis ore dicendo,incauFa Fualoqui videretur.ipFumfinbsp;¦ueretisjvcftris FufFragiis eledu, nimiru potius à Deo demiirum,quam iudicionbsp;^'ftro defignatu exiftimabitis. No humanu rcge,Fed cleftemad publica Falu-çternûociû vobis internunciu datu elFe reputabitis.Teneram adliuc a:*nbsp;ac regno immatura quis FortaiFe caufabitur. Fed quis hoc inadoleFcetere-quiFet, diuinaquada amp;intepcftiuafapientiaprxdito?quis in co quiprius Fenex^nbsp;l^iaadolefcës eile cperit.In rutela Dei reges Funt, amp; fihj regu:qui ad regendunbsp;^^djindulgetiffima fibi natura, amp; peculiaré Dei gratia, amp; culturaaiFequuntur.
dccritcôfultiiF.æquifenatus vefter,qui quotidie circuftabit.Melius eft qua-Oq; habere rege èFenatus cofulto,quàm è proprio iudilt;ÿocundagerentê.Qift dimis fibi arrogat, amp;: aliéna confilia plane contenir, Fæpe dccipitur. Nullus fubnbsp;, 0 metus,nulla fufpicio,quæ imperate tyrano femper intercedit,nq^lû externinbsp;elliperjculû,amp; reFormidatio.Potëtiifimus pater propè adeft,amp; à latere domi-fedas amp; opiniones vobis bellü Fxuû indicetur,n5 pontiFex aduer-irritabitur,non in belli Focietatê aduocabitur imperator.Q^n ctiafî hxc o-ïo fnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;proximus décrit airertor,no fociorû aberit multitudo numerofa^
°ciorûdixi:imô cognatorû,quibus vnû genus amp; cade eftnatio, vtcognatiolin profitetur. InFuper Chriftiani Fumus omnes, amp; in Euagelica lege vtriq; aranbsp;^piusflnter opiniones,ac Fedas paruûFerè diFcrimen,amp; iilud quo de agitur,nbsp;^dnafaciliùs argumentis,quàm armis corrigi, amp; emendari poftet. Dummodonbsp;fçnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;feruemus ad amuflrim,an licentius ex patrum confilio quis
^erit,parm{mihicreditc)refert.Quas ob res,Boemi proceres, vos Cafimiri ré
-ocr page 602-^6z ANT. BONFINII RER. V N G A R.
gis nomine nûc hortamur, monemus,amp; oramus, vt diuini humaniq; iuris me* mores eïTe vclitis. Regnum hæreditario iurc filio debitû, beneficio veftro tri-buatis:bellum àlatcre vobis illatum, non tam Pontificio iuflu, quàm nedcbitinbsp;fuse proli oppidâin alienam ditioncm trasferrentur, fufceptum fuiflc credatis:nbsp;rationibus veftris commode,ac reétè confulacis,quod fi feceritis,haceleftiunenbsp;hoftium quoque numerumimminuatis. Quodfi feceritis, vtrorumquefaludnbsp;dignitatique optime confuletur. Polonorum oratione viâ:i Boemorum ani-mi,occulta inter fe confilia agitant, centuriatimbinc,nbsp;nbsp;nbsp;bine coeunt, protnpu
Vladiflao fufFragia reddenda muflîtant: bunc vnum,ad ocium, quietem^j Bo-emica natumefl'e diditant,bocaliquarifper cuneatim agitatum. Poftquamin- p ter eos de rege conuenit, extemplo proceres cum vniuerfa nobilitate accque-ftri ordine, Vladiflaum quintumdecimum vix natum annum, regem pronûci-ant. Omnes Vladiflaorcgifliciter,Cafimiro quoque patri fliciter, Boemi-co regno fliciter, proceribus, amp;: fenatui fliciter exclamare : fauftilfimis Vladiflaum acclamationibus ingeminarc,ij angelum è clo dcmiflrum,virgineuninbsp;' amp; fandum regem illi:pars falutarcm principem, amp; almæ pacis autorem, multinbsp;fanétas tot regum imperatorumque bas vnicas reliquias appellate. Oratorcs,nbsp;inter multos plaufus, crebris ofeulis ab omnibus afperfi funt* Cæteri verô,ôinbsp;præfertim Vngari, repulfæturpitudine, ruborefuffufi abiere. Cùm, veluti resnbsp;gefta fuerat,Mattbiæ continuo retuliflcntuex fpe fua fruftratus,in Boemos ex- lonbsp;canduit:amp;: quamuis fæuum de Turco nuncium dudum accepilfetjin Sauo noua molicnte,nibil tarnen de ira amp; vltione remifit* Turcus,dum Panonem Bo-emico bellooccupatumintclligit,viginti milia bominumad Sauû amnem clannbsp;deftinè, quantum fieri potefl:, cumexpeditis artificibus,amp;: operariis mittit,vtènbsp;confpedu Syrmienfis agri, temporarium è materia caftellum erigercnt,ê£nbsp;fummaarte,multoquepr£efidiocommunirent : vtquotieslibido ferret, Syrmi-um, extremam inférions Pannoniie oram, incurfarent : ac demum vniuerfainnbsp;Vngariam, Alemaniamq; adorirentur. Trifti nuncio Matthias haudquaquamnbsp;c5fl:ern^us,amp;nihilo fegnius Boemicis jebus intentus, Gabrielern metropoh-tam Colocienfcm,amp;Ioannem,cui Vngor cognomen erat,in re bellica edu«- 5«nbsp;tum,verfatumin periculis,amp; exploratæ virtutis âc fidei virum, extemplo accirinbsp;iubet. Hos ad inferioris Vngariae oras properare pra:cipit,quid fieri opus fit, 0-ftendit,admonetpericuli:atquenifiinitUmàTurco caftellum ij continuo de-sah^cz. moliantur, de Pannonia adum efle praedicitSabaz, inita moles à Turco nomi-nari cptâ,quod Turcica lingua mirabile quid fignificat.Datur his poteftas hanbsp;bendi deledus, accipiendi vedigalia, amp;imperandi ciuitatibus quæcunquc exnbsp;vfu belli fint.Quin amp; ad Michâclem Palatmum, cîCtcrosque proceres fcribitur,nbsp;vt cum fuis copiis Gabrielernfequantur: amp; quantum in eis fitum eft,caftellumnbsp;àTurcisinaduerfa Saui ripa inftitutu âmoliantur : néve molem in ceruicibusnbsp;ChriftianaeRcip.inchoatam,cxædificaripatiantur.ijpro viriliquifquefuaman 4«nbsp;data regia præftare conantur. Gabriel amp;Ioannes Vngor in Vngariam reuerfi,nbsp;proceres conuocant,cogunt exercitum: amp; comparatis vndique auxiliis,ad Saui fluenta defeendunt.^ Aft vbiin ripa conftitere, tormentis priniùmcrepitan-tibus boftes ab inftituto opère amoucre occipiunt, iidem quoque machimsnbsp;illi inhibentes abfterrent. quandoque vehementius irritati,vtrique Saiium in-grediuntu?,mutuisque fagittis fefe competunt. Neutri tarnenflumen traiicercnbsp;audent,quando pares vtrinqî vires, militumq; numerus erat. In ripaTurciag-geres ex aggefta terra fie edunt,vt fecuri ab Vngaricistormetis intus ædificent.nbsp;Qnin amp; ante,quàm illi adueniflTentjfolTa amp; vallo fitum obduxerantuagelTerantnbsp;affatim commeatus,amp;:omni munitionumgenere obfirmarant. Palatinus, Ga*nbsp;briel,amp; Ioannes,conatus omnes irrites eôfpicari, quamuis vitro citroqtienon-nulli occidiffentjad protegendum tarnen Syrmienfem agrum,alterum è regio'nbsp;ne oppidulum exaîdificare adorci funt, amp; in illorum inuidiam die noduque mnbsp;extruendo opéré verfantur.Dumhxc ad Sauum agûtur, Matthias ex irrita ip^nbsp;in iram côiedus,è Morauia crebris incurfionibus amp; incendiis Boemiam long^nbsp;Jatequ®
-ocr page 603-DECADIS IIIL LIBER II.
^«Cquc vaftat, tarn affiduis rapinis amp; tot populationibus afficit, vt oppidoriiin ®cciuicatum pars magna paccm mcrcarijmulcæ fefc dedere cogercntuf.Qui.n-vicinos vfque montes,qui Pragam circumuallant, dilcurfatum amp; va-«itumfuifle perhibet. In Boemianulla ciuitas vi capta, fedper deditionem exnbsp;wtrimentorum intoleratiain poteftatem régis hand paucæ iunt accepta:. Hæcnbsp;tertio Boemici belli anno gefta funt.Rex autemdifpofitis per cunéta op-pfla,quæ in Morauia,Boemia, èi. Sileiia ceperat, præfidiiscrcliétisque nonnul-*^lcgionibus,quæ prouincias tucrentur,Budam rediit.Vidorinum,qucm ca-P^'uumadduxit, in ardua Vicegradi arcc afleruari pro dignitatc iuflit, vt poftnbsp;^ÇUifincna tutô dimitteret,amp; qua deceret bencficentia, in dignitatem ipfepri-'namreftitueret. Hoc etiam anno, de quo fuprà diximus, Maumcthes Tur-'WumImperator comparata quadringentarumnauium claire(vbi triremes dunbsp;ac decem equitum milia fuêre)Euboiam adortus,CbaIcidcm ob/idet:ct ch^ildhnbsp;vrbem impetu oppugnat,vt magna fuorum cçde trigefimo die potiretur:nbsp;H'iodRomæ 4. Idus lunias grando infanæ magnitudinis portendit, cuius fru-vncias appenderunt. Quare Paulus pontifex maximus impetrandæ
P^is liberandorumqs obfeflorum gratia, indióta ad omnes aras folenni fuppli- ' ^^doae,ipfe pedes facrum diuç Genitricis fimulacbrum ad Lateranenfem vfqjnbsp;^0 Pæ circumtulit, ibi^j facns operatus cft. Vencti Euboiæ captiuitatcnbsp;^udquaquam cofternati,inftruótam fexaginta nauium clafl'em ad infeftandasnbsp;^^ficimasTurcorum oras côtinuo mifereân qua triremes fexaginta, amp; vigin-°ierariæ fuêre. Nicolaus Canalis præfedbus claffis ob rem in ea expeditionenbsp;y geftam,quia Chalcidiin tempore n6fubueniffent,in fcnatus fufpicionemnbsp;'^udusjvinctus Venetias adueôtus cft, perpetuo deinde exiliomuld:atus.Io~nbsp;Andegauenfis, qui Neapolitanum regnum recuperate ftuduerat, amp; ipcnbsp;^uatus,admoliendasrcs nouas in NarbonenfemGalliam fc receperat,vrbenbsp;P°f*tus ßavchinione, dicm obiit. Acerrimum in Galliis bellum inter Ludoui-fregem,amp; Carolum Burgundionumducem oboritur:rex Budam reuerfusjnbsp;Pnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;reficiendumque in hy bernis militem efle duxit, afliduo bötto iam
^^^pfum.Duæ tarnen res eins mentem acerrime vexabatJnprimis Sabaez, ^aui ripa ædificatum beneis niunitum:deindeimperijTurcorum acceftîo,
quot; ^doquidem auditaEuboiæ captiuitate,maximatriftitiavirum inceftit; ve-
L ^^^f(quod amp; obtigit)ne vno eodemque tempore cum dupliGi,præpotcnti^ te dimicare cogeretur.Turcorum vires nemo ignorât. B oemi bello acerri-j, gt;*iictus expertes,amp; quàm maxime mortis(quia Vladiflaum Cafimiri regis fi-^^*îinuperclegerant) adieftis Polonorum viribus,potentiirimi habcbatur.Eo-^'^enim tempore quo Matthias acerrimè Boemiam infeftauit Cafimirus c-P°ti^cis hortatu, iufluqjin Boemos arma fumpfit. Sed poftquam filiumnbsp;loçg ^^^géleftum intellexit, Vrfinos^j omnes, ac Stelligeros cuni cæterapro-
^ütn turba,vehementillima in Vladiflaum ftudiaintendifl'e confpicatur: Bo- * J, tutelam ex corde fufeipit. Quo igitur modo imminentibus his peri-S Matthias occurrat,cumpatribus proceribusmiro ftudio,diligêtiaq3 dc-Cum bcllafine pecuniis geri nequeant,ad cas difq|rirendas inprimis a-
(j '^^^ritendit.Vcdigalia folito grauius exigit : collatam à pôtificibus, facer-ftipem expofeitnmponit nouatributa, amp; ftata à fununopon-tlüpoftulat,vthçreticis amp;prophanisobfiftat.Ncmérita Pufînbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;obhuionis iniuriaprætereundacenfet. Cùm Stephanus Sce-
ticT'^^^^^upusq; Defpotes, in bello Boemico fe optime gefl'erintmeque inpé laboribusqj obeundis vnquam fibi pepercerint, Scepufienfemhonori=nbsp;bus multis adauxit-.Defpotam egenum caftello Feyezkeo donauit*nbsp;Cxteros pro fua quenque dignitate, muniis, honoribus
amp; præmiis profequutus eft. Secundum Boemi-cum bellum,infequenti anno Polonicum fequutum eft: de quo in poftero li-bro latiflimè diflTeremus^ i
-ocr page 604-r^4 ant. b o N F I N 11 R ER. V N G A R.
RERVM VNGARICARVM DECA-
I s Q^V ARTÆ LIBER III.
IMI R V M CO fato Matthias natus erat, quemadmodum vni* uerfus vitç ordo tcftabitur,vt nunquam libi ocium inuenirct,nbsp;bellutn ex bello fcreret,nbsp;nbsp;nbsp;ad extremum yfquc vitæ exituro
plus voluptatis ex armis, quàm pace caperet. Qu^nquam do-mi pacemjforis bellumalcret:fçpe tarnen obtigit, vt ipfe quo-que domi non folùm externo bello fed inteftinis quoqueb-âionibus laboraret.Vt domi quietc viueret, foris bellum ale-
Toîontcttm IteUnm,
I47i
batmonnunquam opinione fuafalfus, optimatum feditione vexatus eft, quod fortafle non immérité) à fortunafactum eft, vt Herculei virtutê principis onwinbsp;ex parte periclitaretur. Etfî labores multos ilia propofuit, nunquam tarnen vi'nbsp;rum (mihi crede) deftituit. Nec maiore quidem fauore cathenataCoruinopc*nbsp;ricula obiiciebantur,quàm promptiore ipfe animo Temper obibat. Infequeonbsp;nanque anno cùm in Boemiaageret,Polonicum bellumoboritur : quodannnbsp;Salutis quadringentefimo feptuagefimoprimo vitra millefimûinicumeft.Po'nbsp;tificss enim amp; proceres Hungariæ in Matthiam maxima ex parte coniutaruo''nbsp;Cafimirum feeundum, Cafimiri regis Poloniæ filium gt; introducerc decreiio*^^'nbsp;vt poftquamhunc regem declararint,eiufdem copiis Coruinû eiicerent. CoO'nbsp;iuratio ita vehemensamp;fcundafuit, vtinvlterioreVngaria,præterGabn^'nbsp;lem archiepifcopum Colocienfem,Michaelem Palatinurn cum paucisnbsp;abus, nemo fuperfuerit, qui à regia fide ad Polonum non dcfecerit. Miob^nbsp;Orfagh,vir illc prudentilfimus, amp; longarcrum expcrientia non iniuriaûp*^^,nbsp;tiflîmus femper habitus, illud non minus in corde, quàm ore verfaflenbsp;Q^ncunquc facra corona coronatumvideris, etiamfi bos fuerit,adoratO)nbsp;pro Sacrofanéto rege ducito,amp; obferuâto. E feptuaginta circiter quinqnenbsp;uentit»is,quos Comitatus(vt fuprà fcripfimus)appellant, tanta coniutatim'^^ jOnbsp;vt vix nouem fuperfucrint qui Matthias parèrent,óc veétigaliapenderencGonbsp;principes loannes duo fuere, nepos amp; auunculus:alter Strigonio^^
ta, £jietropolita,àMatthiapatris loco femper habitus : Qmnqueccleficnfisant^ alter fuit,vir ille vtraquc lingua eruditifiimusiqui fi à curis Reipub, fenbsp;potuiiret,habuifretnoftraastas,quicum vniuerfavetuftate certafl'et.Nec abnbsp;quidem Emericum Scepufienfem comitem complûtes excludunt : quianbsp;femel ante Tranfyluanum bellum(vt diximus)à rege defecerat. Hune qu^nnbsp;que rogatum,cur id feccrit,tot beneficiis amp;honoribus afFcétus.refpondiiienbsp;runt: Fateor me àregedefecifle, fedita tarnen, vt illinunquam ipfedefieic^
' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nocuerim, amp;me ab inimicorum obtreétationibuSjSc infîdiis afleruerim. *nbsp;nbsp;nbsp;4«
I» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nim ille tanta calliditate, ac prudentia fuit,vt deficiendo regem delatorum
minibus irritatum, ad refipifcendumimpelleret : amp;hac arte quantimomen^ pfe foret, principi, amp; inimicis oftenderet. Eo igitur temperamento vfus e \nbsp;regem regno, amp; fe rggi prudentiflîmè conferuarit. Cur autem patetmnbsp;mis amici coniurationis autores fuerint,caufa2 nonnullas refcruntur.Namnbsp;grauitat|Jacfide finthabiti, vt nulliusleuitatisamp; petfidiærei exiftinian|^.jjgnbsp;viderentur. Metropolitampræ indignatione varia res nouas molitumnbsp;dicunt.Rexenim iam compos fui faâ;us,ab optimatum confiliis,quibu^snbsp;nus fuerat obnoxius,fe aflerere cperat:fuo,non alieno dudu, amp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'a^fa'
batur.confutabat illorum dida, fi quidquandoq; liberius fuafiflent: nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1*
lus agere videri vole bat. Contra illi, autoritatis hinc iadur am haud mo nbsp;nbsp;/j,
fefacere arbitrabantur. Acceflerat extraordinary ftipendijinfolens i tio,quam Dicamnominant:qux non modo domefticatim, fed viritimpnbsp;que indicebatur. Et quamuis affidua bella grauiflima tributapollularent,nbsp;lens tarnen veótigal nimis cuique graue videbatur. Qmnetiam ^P,nbsp;prouentus vfurpare cperat. Et cùm pro pubhca falute dimicarct,id n
-ocr page 605-D E C A D I s 1111. LIBER III.
rcputauit. Hoc tarnen non fine Laurentij Roborellæ Apoftolicilegati authori- LAurentiu» tatefecerat. Quare ilium multi grauiterincufantjquod primusMatthixregi ècnbsp;animadiicrtendi inpStifices facerdotesqs, amp;:ex vfu belli bafilicarumprouentusnbsp;^urpandi poteftatem fecerit.Summum enim nefas arbitrabantur,pontihces ôcnbsp;laceraotes, qui femidci cenferi debent, prophanæ cenfuræ elle obnoxios. Ar-diicpifcopo Strigonienfi fo din ar um auri décimas (quæ Vrburæ vocantur) abf-^ulcrac, quæ magni fuerant momenti : nonnullis etiam epifeopatibus veóbga*nbsp;aoccuparat. Q^d ab eo pleriq; baud temere faótum putanc,partim ne in tan*nbsp;^return copialaiciuirent : partim ne opibus adaud:i,regi bellum infcrrent.In*nbsp;upcrformidolofus optimatibus,amp; violentus ciTe cperat: amp; tacito quoda nu*nbsp;fiifefolum imperare,parère cætcros veile indicabat. Qui autem apudcum ni*nbsp;^^apluriniùm authoritate valuerant, ex actenuatadigmtate id ægrc fere bant,nbsp;s igiturcauiis archiepifeopum Strigonienfem gt; ac cæteros, vt noua moliren-^^^adados efle opinantur. Cum hæc per coniuratos clam agcrcntur,amp; interfc
aiitnirumregem elegiflent, ad Poloniæ regem continuo Icripfere, quxcunqi ceniurat»-^Cnent,omnia cdocuereiomnes fere proceres à Matthia vitro dcfecifle,figni-aduer- mirum po-
Vngaros temeraria quadapierate correptos, Coruinum regem elegii-I« nbsp;nbsp;nbsp;regio, fed humili genere natum : ilium è regno in tyranidem prorupiife:
^.l^iando è regio fanguine haudquaquamnatus cft,regiam Maieftatem ac fan pi'æf^^tuerinon pofiemo folum in alios, fed in fuos à principio fæuire oecc?-quidelatum fibi rcgnumrecufarat,amp; nepotem rege fccerac,nbsp;nunc autem in paternos amicos, nbsp;infnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;excoluerant,amp;: in nullis vnquam periculis deferucrant,vim
fibi cenfuram vfurpafie,fæuire in facerdotes,anrifi:itum {} 'gdia occupare, ius diuinum amp; humanum iuxta mifeere, pro ratione libi-fcf. J ^^bcre, Proinde regnum Vngariæ inique Matthiæ traditum, æquê au*nbsp;V[ C fnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;domum ex more, recurrere oportere: demum orate,
î cjp. ^^irum filium regem nuper eledummittat, amp; delatum fibiregBumac-^Un nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rerum harum admonitus,in tâta liberorum fcunditate, for-
nçj^^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cundandum efie ratus,delatum prçter opinio*
accepit. Læticia magna copletus, Deo gratias agit, quôd duobus duo régna optati fuerint,amp;:nuncinfiantiflimè polluletur.Dc-ton'^^nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;habuit: legiones très cum optimo equitatu cataphradoruni
fttif nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Cafimiro daret,qui ad obcundumrcgnum,in Vngariâprofe*
dterum Wladillao exercitum effe comparan-regnum fine controuerfia erataditurus. Ad archiepifeopum feribit, fe filium propediem omnino cum validiifimo exer-pic d ^^üruni. Interea coniurationem,amp; competitoris aduentum rumofnbsp;^ùm res adregis aures pcrueniflet,haud parum cxcanduit : amp;vixnbsp;paternos inprimis amicos, quos ipfe tantopere excoluerat, amp;nbsp;opibus adauxeratjin fe nouamoliri: animo tarnen nequaquanbsp;ftudiofummo vifurum,q«isnam èfuis optima-tcjjp^^^^^hihofpesefle velit. Ineos qui coniurationisinfimulabantur,fæui-dam elapfi,in proprias arces fe receperant : neqilfi potuif-Ptitj^^^^^^Pore fæuicndum efleiudicabat ; fimulare difiimulare niulta,com
^''^^undiam,amp;comitatcm, lenitatemq; præferre i non ignorare Vnga* *^g^^bneq; varia hominum ftudia latere : fcire incóftantes eorum eflenbsp;^^^ydgüs fpem,fortunamq5 fequi.Proinde nutates obfirmare,promif-P^^^ofq; à propofito reuocarc : pfoceres multos oppidisdo-j) ^^conciliare,plura confilioquamarmisagerexontra torrenre bra-amp;:prult;lentia aduerfantem fortunam declinare.Nun-diffidcre, quin amp; in aduerfis fæpe rebus maiore quandoq; ani-dnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;veluti maior oftentandæ fortitudinis materia oflerretur. Item
coniuratorum numero efle fubolebat, vitro confulere, amp;: præferre fidu-
Bb
-ocr page 606-ant; b o NF I Nil R er; VN g ar.
Intcreafatnapercrebuit) Cafimirum cumvigintimilibus hominumVn^ garix finibus appropinquafle : mukos ex V ngaris veluti congratulatumoccur-riflcjamp;eiusexercitum Vngaroru acceflione indies augeri. Kalendis igiturNo-*47^ uembribus,annoDominicæ falutis quadrrngcntefimo feptuagefimoprimofti-pra millelimum,rcgni fines ingrediuir. Quacunq; iter facit, magnifiée cxcipi-turj Fortunamquiïq; fequïtur. E proceribus multi ex propinquislocis occur-runt,qui amp; magnificè nouum regem excipiunt,amp; obfequiagratiirima pollicennbsp;tur. Augentur quotidie Polonica cadra : amp; multi ex induftria amp; côpolito,non-nulli aliotum exemplo,Cafimirum fequuntur. Maiorem indies anununi Polo-nus concipit,amp; tuto per regnum fuum vagari poflc arbitratur.Iam Caflbuien- ®nbsp;fem,amp; Agrienfem agrumprætericrat, Nitriæqj propius amp; Vaciæ cadra admo-uerat: cùm principes coniurationis,quiipfum exciperet,expcä:are cpit.Sub-ftitit igitur,amp; creberrimis liteys,clandeftinisqj internunciis primarios optima-tes accerfit. Nec intereaquidem Matthias obdormiucrat : quippequiconipa-raucrat pro viribus exercitum: principes multos Budæ coègcrac.illuc eniniPa-latinus, amp; Gabriel archiepifcopus, item Emericus, amp; loannes Alemanus V;!!-dienfis antiftes,multique alij ex coniuratis etiam conuenerant.-clara aregeof-pidorum , villarumqs largitionibus reconciliati. Nicolaum Wylachum Boiranbsp;rcgulum,rex per internuncios confuluerat,an ne cumhofte illico cofiigendiuiinbsp;eflé vidcretur, an cunftantiusagendum. Ceflandum, vir prudensillereipon-dit : quando indies multæ ex infeftis haftæ conuertantur, amp; auxiliares fiant.nbsp;Placuit Matthiæ fententia, mods Budacaftris, Strigonium cumins optima
tibus contendit. Hocprimumnontemerè faciendum efle cenfuit. Videbatc-nim,reconciliaco metropolita, coniuratorum principe, nihil vltrà reforinioaf' dum. Cùm Strigoniû venifret,rex in vrbe fubfedit, in fuburbanis caftrapofuitinbsp;moxEmericum Scepuficnfem, fpeétatægrauitadsamp;prudendæ virum,amp;nonnbsp;minus eloqucntia, quàm calliditate præftantem, cum Palatino, nonnuÜisquenbsp;pontifiçibus in arcem fubmifit,qui archicpifcopumfibireconciliarent, h cumnbsp;ad eum veniffentjorarc cperunt,ne à regis fide,quem loco fillj Temper habue-rat,amp;quemfua induftria,amp;labore adregnum euexerat,nuncaliquaindigmta- 5®nbsp;te deficerct.Item dicere.Si quidfilius qtiandoq; cÔmittit,à pâtre ignofci opor-tere : indulgentiflîmos magna ex parte efle parentes,amp;infilioru erroribusple-runq, conniuere.Animum ab inito propohto omninoeflereuocanduni,qtian-do nouitas ifta non fine maxima regni calami täte fieret. Regem tot aliis virtu-tibus pollentem,fi quid errarit,efle tolerandum : à fuccefrugloriæ,ac regni dc-fenfionenon cflereuocandum.Eius animum tamclara facinora quotidie nio-Iiente,non fine maximo fcelere intercipi pofle : eü præfenti nouitate haud mc-diocriterrefipuifle:rccognouiflefeipfum,amp;:pnitentia correptü,fealiumfutu-rum polliceri: quicquidinfolentiæ fecerit,ab vfu bellorum fe coaâûfecifle,in-genuè fated: nil libi thefauri coparafTe : pofthac fe cum omnibus temperacius 4nbsp;adurum. Demum amp; fuo amp; regio nomine obfecrarc,ac obteftari,vtfiliuea,quanbsp;foiebat,pietate, Audio amp; diligentiatueretur, quæcunq; ipfe iuflerit, poftularit-que, regem pro ratisiK; firmis habiturum : quinetiam décimas quas cxtorfeht,nbsp;vitro redditurum:amp; nunc,antequamhinc caftramoueat,partemmaximainin-ftaurata ^atia repenfurum. Poft verba,fuppliccs interuencre virum,nonnullinbsp;exorandicaufa procidentes,patris illius genua amplexabantur,vt regni pertur-bationemamp;; periculudeprecarentur. Illeautem,quamuis exhisnonnuilosli-mis oculis defpicaretur,rcpentinamillorum mutatione,amp; incóftantiain demi-ratus; tarnen viiftus ,ifta rcfpondit : Seàcæterorum pontificum amp;optirnatuinnbsp;confulto nunquam diflenfurum: neque vnquam fibi tantum arrogaturuin, vtnbsp;præter ipforum voluntate quicquam moIiretur.Nondiffiterife Matthix quan-doquefuccenfuifle, increpafle licentius vtifilium: amp;fæpiflimèfuiflequcftum,nbsp;nec xquum amp; fas efle, regem facrorum virorum vedbigaha vfurparc,neque fa-cram obirc cenfuram: neque fateri,fe tan turn Cafimirum aduocaflc, fed pluresnbsp;in earefocioshabuiflc, qui mutato mox animo fubticuerint. Neque fe folumnbsp;Calitnt:
-ocr page 607-D E C A D I s î 11L LIBER 11 L
Cafimirum in Vngaria remofaturumj ncq; âîiorûiudicio obuerfaturum. Mat-thixdiunouifle mores : nequeillitd ignorare, lenitatemhanc amp; libi, multis cxitiofore. Demum,quando itavolunt,coguntq5,intercedente fide publica,fe,nbsp;vtantea,regipariturum. Cùmij omnes fuo,regioqj nomine fide dctuliflent,amp;nbsp;decitnarumlocopecunias (vt pleriquc volunt ) rcpendifienr,reconciliationemnbsp;tranfcgcre. Mox vt regc ad caitrum introducerenr,defcendere!retulere omnianbsp;vtiaftafuerant,amp; ingenti cxtemplo follicicudine regem liberarunt. Haudmo-ra,is arcem cum eifdemafcendit, cùm in colloquium, adhibitis paucis arbi-iQ ^^^^jpe^^ucniflent : Nunqua,facrofanóle(inquit) pater,me àtc.defertumiri,miliinbsp;*pfe perfuadere potui. Non me latebat,nunquam te id oblitiioni mandatutum,nbsp;cum me pater morions tibi comendauit. Neq; credere poteram,ilium à meafi*nbsp;le«lcfe(3:urum,quicharitatis amp; fidei perpetuum cxeplum appellari poteft. Tunbsp;ßiecum in carcerem,amp; vincla incidifti, tu vitro pro falute ac dignitate mea cunnbsp;^apericula obiifti, tu quoque è Boemico me carcere redemifti, excoluifii regno,amp; corona: nihil arduum amp; difficile fuit,quod tua opera amp;: confilio no cumnbsp;bude percgcrim. Neque nunc te Matthiam in tuis vlnis natum, amp; à te fempernbsp;«udioliffimê educatum, deferturumefl'e credo. Si quid meaiuucntus in tepa-^^uitjignofee,pater indulgentiffimc:tuo filio parce,cx indignatione hac,fi quanbsp;'^*t,priftinus vtrinq; amor (quæfo).redintegrctur. Qtiem cum cæteris Vngariaenbsp;^^geniconftituifti,periclitantem nunc,quæio,filium protege : 8^ immorralia innbsp;beneficia, ffilita benignitate tuere : vt quod decedtnti é vita patri rece-pbjte præftitifle videâre. Ex his verbis obortç vtrinque lachryniæ,raetropo-^äd pedes prouolutus,quia initi confilij pnitentia dudum inceilcratjVenianbsp;^oftnlauit. Rex ad ofculum excipiens è contrario veniam pctiit, amp; conceffit.nbsp;accepta vtrinq;fides,ininiuriarumomniu obliuionein:amp;; tranfaótapa-^pacatisq; vtrinque animis,rex ac proceres abicre. Infequenti die, cùm Ca-(quern rumor crat, fuperiori node in Strigonienfi arce cum archiepi-oponbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^pertè pj-Q dignitate fua arma fu merer) vlteriorem VngÄiam ad
Io ^^'^biuin vfque difcurfaret,amp; detrimentu his infcrref,qui pro fc arma no ca-f ^ot.'rex copias traiicerc cceperat.EfFufa deinde fama,Matthiam fibi metro-fi *^^^^'^^°^ciliafle, amp;ia Danubium trafmittcre occpifle: Poloniab incur-/busfe abftinuere. Cafimirus Nitriam venerat. Ciuitas, quia fe verum Vn- caßmirm regem efle profitebatur, vitro ipfumexcepit. Pro mccnibttsvero caftranbsp;omnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;traiedo Danubio,reda Nitriam verfris caftra mouir, atque ex
pagis oppidisq; Polonos,vbicunq; inuenerat, eiecit. CùmNitriæap-haî nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;effet, Vngarorum multitudo, quæ Cafimiri fortunam
tç. ^^^^^equutafuerat,repêtè defecit. Multi clàm elapfi,in Caftra régis vene-°Ppida propria fe receperetalij magis ingenuè hoftilis detrimeti me-i^cgia caftra venere. Hilari à Macthia vultu excepti funt, pu- ' Ui P edido impunitas omnibus qui Cafimirum fequerentür, promifta,nbsp;caftra hoftiumedido,elapfis clàm
Nitr rcmanfere. Q^re Cafimirus animo admot^i conftcrnatus,intra , exercitu fcrecipere cpit : contraMatthiæ adaudus eft animus,nbsp;dem redire Vngaros confpiceretur. Nitriam ergo properatureQuo cûnbsp;^rt)e Cafimirum obfîdct : inhiber commeatus, amp; diram interea fa-fuj ^^^^minatur. Cafimirus Vngarorumfacinoreeuocatumfe ingenuè fafigt;nbsp;clàm cum rege agit, impetratque vt intempeftanode fibinbsp;Poloniam redire liCeat : fe^ue regno nullum vnquarn bellumnbsp;dlaturum pollicetur,interiedoque iureiurandö affirmât. Paucis póftnbsp;iutif) feptingentis excompado cquitibus elabitur : amp;continuatis (vf a-ferecepit. Exercitus qui remanferat,ardiore ob-tctur h ^'^^^^^e^^us,quotidianis internunciis tutó abeundi,ne inedia cofice-^^fempetit.His autemhacc0ditionedimifliodata,vtfaluis corpori-^^^^^i5^birent,nullü regrto nocumentü infcrrent,nihil in facien-^^ehoftile facerent. Quod fi adiedo iuramento non fetüaflent,cuiqï no-
Bb ij
-ocr page 608-$6S
ANT. BONFINII KE R? VNGAR.
bili,plebció VC, item vrbanis omnibus, amp; paganis, cumulatas paflim de his paî-nas fumere liceret. Lex abeundi à Polonis accipituràdimiflî à rege,in Poloniam caftra mouent. Rexcu cxercitu diei itinere fubfequitur-. quofeunq; in vicis,nbsp;amp; oppidis deprchendit,reluótantesobtruncat. At illi baud fecus acccarceri-bus elapfijCum inediam fentirc cpiflent,paulô licentius per vicos amp;agros ci-baria quandoq; furripiunt : quadoq; fimulantes fe obfonia amp; pabula mercatu-ros,mox illata vi diripiunt. Indemnem prouincia præilarc iurati,non præftant:nbsp;rapinismanus abftinere non poflunt, indies licentiaaugetur,amp;quâtoPoloniænbsp;finespropius accedunt,eomaiora pecoribus ac rebus detrimentainferiint. In-opiam rerum aliqui ingenita,pleriq; graffandi libidinem caufantur. Ex pagisnbsp;oppidis querelçjgrauiaqj in dies lamenta fufcitantur,adrcgemque defcruntur.nbsp;Rex violato cuiq; vlcifccndi poteftatem facit: edicitqj, vt omnes vim vi repel-lanr,armisfuaquifq; tueatur,amp; erepta recuperet. Promulgatalicentia, Polonisnbsp;vicatim ruftici comeatus abnegant : quos cum illi vi accipcre conarentur, bellum ob violatafdera ruftici Polonis indicunt : fufeitatoqj tumultu, in finibiisnbsp;Vngariæ cundos fpoliare dccernunt. Cum illi quadrate agmine iter facere nonbsp;poftcnt,ob rerum egeftatê,cuius ipfi fuerant authores(quando in ingreflucon-gefta frumenta fuccendcrant)diuerii iter facere cogebantur.Extenuatis diucr-ficate viribus, amp; tunc maxime cum Poloniæfinibus appropinquarent palantcsnbsp;eft'ufijà rufticis circumuenti fpoliantur,amp;in prædam vertuntur omnes:non-nulli quoq; inrapina dcfidcrati funt. Poloni igitur,quiduceCaiimiro Kalend.nbsp;Nouemb. Vngariam inuaferc,quarto póft menfe ciedi funt.Matthias cuexer-citu vlteriorem Hungariam luftrauit,ne quid illi,antequam egre deren tut,mail molirentur.Pacata demu prouincia,amp;exado bofte,infacrahebdomade Bu-dam ouas rediit: legionesq5 magno labore defatigatas (quippe quæ totahycinenbsp;in caftris bybefnarant) vernatum,æftiuatumq5 dimifit,vt equos amp; corpora reâ-cerent. Eaæftatenil memoria dignum eftefadumaudiuimus. Poftquameie-dis ho4ibus,propulfatisqj periculis,rex Buda fe recepit, ad vltionem iniuriarunbsp;animum reuocauit. Videbatenim, ft maxima quæqjfacinora femperimpnm-tatc donarctjfe audaciam fcelcrum, æquè ac perfidiam, augerc, amp;:perbrcui re- 5nbsp;gnaturum.Quare,vtalios àcriminelæfæ Maieftatis abfterrcar,ab archiepiftc-po Strigoniefi facit initium. Hunc per internuncios Budam accerfiri iubec, lubnbsp;grauiflimi colloquij prætcxtu. Ille quanquam fe non fine periculo ituriimeflenbsp;intelligeret : tarnen fide regia fretus,amp; veteri beneuolentia,Buda fponte venit,nbsp;nullumqs fibi aregepericulumimminereputauit. Quamuis enim primusau-tlioritate forct,nouiftimus tarnen ad coniurationc venerat, optimatum impul-fu,amp; nepotis potiifimum inftigationc adadus: quod non modo régi,fed multisnbsp;quoq; aids palam fadum elTe intellexerat. Et ciim in campum Rakos,vbi regaqui aduocaueranr,continuo fignificaftet.-admonuiftecqj, vtiadftataillucdicni^? 1 hnbsp;conuenirent,inuirantibus ipfum optimatibus, vltimu fe venturum efle refpon- Inbsp;dir. Quare fadum ei^vtreliqui fe remiflius agcrent,amp; coniuratio fenflrafolue-retur. CXfe id quidem regem latebat,fed illudûne aliquo vltionis figno prxteri-re non p^tcrat : quando memoriarepetebat,in amico paterno,quemlocopa-renris femper habucrat,quomodo nefanda perfidia concipi potuiiTet ? Iraq; vbinbsp;Budam metropobta venit,boneftc in aularetineri, amp;adhibitacuftodiaprodi-gnitateaiferuariiuflit. Ad Vicegradum deinde clam tranflatus,inarcemenfi-bus aliquot à cuftodibus régis obferuatur. VicitdeindeMatthiamingentiumnbsp;memoria beneficiorum,ingenita pietas,amp; datæfideiiècordatio: obiieriabaturnbsp;ante oculos,crudclitatis amp;infamiæmctus,quandoinfacroiandospontificesfc gt; hnbsp;baud fine nefario feelere animaduerrere poiTe reputabat. Pertæfus igirur ira-cundiæ fuæ.hunc carceribus emifit:in Striffonienfem areem cum dignicatere-
lia comitia baberi folent, Cafimirus fe propedic defeenfurum efle, procenbus,
DEC A DIS UIL LIBER ni.
^cinfamaffc: tantus dcmum dolor inccflît,vt indies mortem expofeerec,pro ea votanonnunqua nuncuparet. Subieratin fe ne chute iam vitte faftidium,nbsp;ädleuandam turpitudine, Scinfamiam,morte nihil antiquius reputabat. Æ-^tenieamvix claudere potuit. Nam quinto Idus Auguftj,amp;pridie eins diei,nbsp;î^o diuiLaurentij folennia celebrantur,diemobiit,non fine maximo proceru,nbsp;°Düiumqi defiderio.Quicunq; grauiifimi viri probitate^m finit experti,perpe-^oeius defiderio piacommemoratione afficiuntur. Virfuit arebiepifeopa'*nbsp;^'Vehementer accommodasiquippe qui triclinium in arcç ampli^ifimiim ere-ij quot;'prominens verb ante triclinium e rubro marmore ambulacrum cum dupli-^podio, amp; fuperbiflimum extruxit. Ad triclinij caput, Sibyllarum facellum, ènbsp;ornicato opere acuminatum ftatuit,vbi Sibyllas omnes connumerare licet. Innbsp;winiononmodö omnes ex ordine Vngarite reges, fed progenitores Scythi-^scerncreerit. Iremcaldarias,frigidariasq; celias,amp; hortum duplicem, quemnbsp;yitis excoluit, amp; fuperiöre ambulacro coronauit. Inter vtrunq;,turrim rotun-penes rupem erexit,in varia triclinia, cubiculaqj diuifam, variis fiiprà fpe-^quot;laribus exornatam.neque tedicula carere voluit, hanc ipfe fere femper inha-quot;auit: quia Danubio promincs, iucundum profpedum hortorum amni-,^einafferebat : locus quidem ad philofophandum amp; contcmplandum nimisnbsp;lo Diui Alberti bafilicam vitriaria cegula,ne igni foret obnoxia,tcxit: te-faftigiatum ad imbres niuesq; reiiciendas fecit. Bibliothecam quoq; v-^^Wquelingute ftftcundifs.dicauit. Hie igitur loannis Vitefij metropolitte finisnbsp;loanes Qmnquecclefienfis antiftes, amp; è forore nepos, qui inuitum auun-^quot;lutninconiurationem attraxerat, audita eius captiuitate, Zagabriam verfusnbsp;gamrapuinvtfia rege forte peteretur,continuo è finibus elabcrecur. Atpoft-^quot;îtndc metropolitte morte nunciatum eft, paucis poft menfibus fuperuixit;nbsp;l'inamp;eodem anno geminato dolore correptus interiitjtecernumqs fui defide-fquot;quot;! non minus Pannomç,quàm Italise reliquit. Annos feptendecim fub Gua-fquot;'Veronenfis difciplina fuerat,vtramq; ab ineunte pueritia linguam imbibe-jo f^-Præceptor eius ftepe dicerc foiebat,fe nullum adhuc ex ItaliSjpcregWnisquenbsp;pcipulumhabuiflc,qui prçftantia,docilitate,fcunditateq5ingenij cumloan.nbsp;^nnonio coferripoftet. Si Latinèloquebatur,invrbe Roma : fi Grtccc,mediisnbsp;ätum Athenis affirmaftes. Nil barbarie! aiftio, amp; oratio redolebat. Natum adnbsp;^^mcningenium reputaueris; in profa oratione noniniucundum. Quod fi innbsp;Püblicis curis amp; procellis non flmftualTet, nimirum cum prifeis oratoribus amp;nbsp;Poetis certare potuiftet. Pteftatibus plerunq; ingeniis fortunainu!det',amp; ne pronbsp;^quot;ibus emergant,intcrcedit.Quam facro bafilicæ fuæ coliegio charus hie fue-quot;ihinc coniice. Cum ob regis iracundiam, is quafi hoftis Rcipub. habereturjnbsp;polennia viro iuftanemo perfoluere änderet, facerdotes clam eius corpus innbsp;Io Q^nquecclefienle retulere,idqj picato fcrinio diu reconditu habue-
5'Cum multo póft tempore Matthias forte vrbem illam amp;: bafilicam inuiferet, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
'erdotumregi collegium fupphcauit,vt loannis poëtæcorpus,quoddiü infe-f'lturaafleruarant,prte metu iracundite eius,debito fepulturte honore iamho^-Marepatcretur. Indoluit rextanti vin cafum, falfam eojj;um opinione ac me-incrcpuit:amp;ne poeca infignis fepulchri honore fraudaretur,honeftifs.moX
. cquias edixit. Pannonicus igitur hunc vates cxicum fortitur. Hieaanno fa^
'IS quadringcntefimofeptuâgefimofccundofupramillefimumaccidere.Hoc 1472,.
quot;0 Veneti aduerfus Turcos, cum Ferdinando Neapolitanoregefoedusper-£crunt. Paulus pontifex idibus Aprilis, inter facra folennia, Borfium Eften- SorßusiEßi bnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;inftituit:aurca trabéa,pomo,fceptro, torque, paludameto^i-^quot;'
^Qtiauif.ducisqj infignibus donatum, ad diui Marei ædem, amp; atria àfrequêcif-f quot;10 fenatu duciiulfit. InGalliis, fummi pontificis opera, inter Burgundies, amp; Bella compofita. Fridericus Imperator, amp; Francifeus Picolhomineus,
^dinalis Sencnfis,legatus Apoftolicus, vir omni laude, amp;: commémoratione 2quot;iflimus, ad Auftralcm Neapolim frequentilfimum Chr iftianotum princBnbsp;conuentum habuere î vbi multa in vfum, amp; faiutem Chriftianx Reipubinbsp;B b iij
-ocr page 610-ANT. BONFINII R E R. VNGA^L
décréta funt,amp;præfcrtim in Turcos: quæ principum deinde difl'enfioneac n«gt; Pauitmtrs, gligcntia,non fine grandi iatturajprætermüTa funt. Paulus pontifex max. fexto
K^end. Auguftijdum folus in cubiculo rcquiefcit,apoplexia corrcptusintcriit. Cui Siftus rite fuccefiit. Quin amp;: Chriftophorus Maurus, Veneti fenatus pria-ceps,diem obiit:amp; in defundi locum, Nicolaus Tronus fulFedus eft. loanninbsp;metropolit^c Strigonienfi,Sclauonico generenato, loannes AlemanusVaradi-enfis antiftes,regi quam familiariflimus, plane fuccefiit. Quinquecclefiéfiveto nbsp;nepotijSigifinundus, loannis Ernefti quaeftoris regisfilius fubrogatus eft. Perpetuum fortuna laborem Mattbiae indixifle videbatur: quippe quæ nulla quic- .nbsp;J 4 7}. tern obire patitur. infequenti namque anno, qui feptuagefimustertius eratfu-1®nbsp;pra millefimumnbsp;nbsp;quadringentefimum, Polonicum fimul amp; Boemicu bcHiim
oboritur.nequeTurcicumvnquam defuit: quando quotidianis incurfionibus nunc Dalmatas amp; Carnos,nunc Pannones Dacos infeftabant. Huius autemnbsp;originem facile quifq; coniecerit. Quis enimfilij dignitatem aequo animo de-fererc poteritJBoemiWladiflaum,quern rege nuper elegerant,honorifice à pâtre mifi'um,in regnum cum fummo plaufu ac ingenti celebritate acccperant,amp;nbsp;paucis poft diebus ex more coronarant. Cum duabus opulentifiimis à Mat-thia prouinciis non modo priuatum ofiendiflet, fed ex magna Boemiæ pao®nbsp;interceptum,vehementer indoluit: feque non modo non rcgemjfedne tetrarcham quidem elTe reputauit. Ad pattern fcripfit,fc no ad regnum, fedregnirc-1®nbsp;liquias elTc euocatum.Ne id quidem pater ignorabat: quippe qui, antequatnfenbsp;ex filij eledione Boemis reconcilialTet, vna cum Matthia his bellumindixerat-
Nunc autem,quia de filij dignitate agitur, confilium mutât, amp; etiam prxterx-quumamp; fas,Boeniorum caufamtueri filijiurccompellitur.QuarcfxpeHt^' ris,vt Morauiam Silefiam^s, amp; qusecunqj in Boemia ceperat, Wladiflao fpo'nbsp;te redderet,Matthiam Cafimirus hortatur: magna ex parte belli fumptusrepc^nbsp;furum,amp; intcrea ciuitates aliquot dimifliirum pollicetur. Contra iLIe,mucu^^'nbsp;micitiæ iure fe idrecepit vitro fa(fturum,fi quadringenta aureûm milia, qua-co bellffcrogaratjfibi redderetur.Intereafe partoregno potituru. Cùminge^nbsp;pecuniarum fumma peteretur, cui nc Boemia quidem Polonia cum vniu^^' Pnbsp;fa Sarmatia foluedo fiii{ret,vtrinq; bellum indicitur.Polonus populorum tuurnbsp;titudihe prxpollens,numerofum cogit cxercitum:amp; non folùm nobiles ftipct^'nbsp;diumfacerc iubet,verumetiam èplebeiis amp; rufticaturba, itemè Roxanisnbsp;Tartaris ingentem multitudinem inau(ftorauit:ratus, vi6lo Matthia,non modonbsp;prouincias cum regno fe recuperaturu, fed Vngaria quoq; vxoris iure potitu-rum.Idipfumquoq; filiumfacere monct. Deledus vtrinouemaenus habetur,
D E C A D IS 11 n. LIBER III.
düsaiithoritatc cucdus eft. Cum Bratillauiam ventum effet quam Odra flu-uiusabluit,munitqî, profpedis hoftiu caftris, quæ nimia amplitudine deterre-bantjèconfpeftu haudquaquametari aufus eft. Nam cum præfidiis oppidaob-£rmarct, ne facile ab hoftiummultitudine capcretur, exercitum extenuate co-gebatur. Anceps iam diu tracius eft, an nc cum cxcrcitu intra vrbem fe recipe-ret,anextrametaretur, cu hofti numero multo foret inferior. Proceres amp; ami-cos cofulebat, vtrum potius videretur. nonnulli in vrbe perfiftendum cfl'c cen-febant:contraalij,qui metti potius diffimularc, quam periculaeuitarevidercn-tur,e cofpeftu hoftium locanda caftra, amp; fofla, vallo, circumfeptuq; carroruin niunicnda fuadent,ne prouincialibus metum augcrcnt,amp;: fibi diftidere vidcrennbsp;tut. Gabriel,turn inter cnandû de re ifta forte difl'ereret,Thomas fcriba eius,nbsp;icerrimi compos ingenij,amp; qui ab adolcfccntia qualis futurus eßet oftendit,v-tfunq! faciendum elfe dixit,intus amp; extra ponedacaftra. Qiiod cum epifcopüsnbsp;^eripolfenegaretjadiecit,caftra infuburbiispro mnibushabendatquç ab vrbe propugnari poflent, amp;: in fuburbano loco fita, intus amp; extra efle viderentur.nbsp;bJe patri qui dem dilplicuit iuuenile confilium. Mox per accenfum accitus, fuinbsp;adagium recitauit : quod vfque adco principi gratum fuit,vt infequentinbsp;die caftra mnibus admouerit:amp; ne qua vrbem militari moleftia afficeret,adi-^umciuitatis militibus inhibuit. Suburbana caftra machinis bellicis, turribus,nbsp;P^xterca vallo foflaqs muniuit.Polonipropius caftra admouere,amp; ad quintumnbsp;^^pidern metati,Panonicas vires tentare occperunt:rati hoftem fe in obfidio-^ctnpropediem efle reda(fturos,amp; aut per inedia abfumpturos, aut vi omninonbsp;^fpugnaturos. At rem longe aliter,ac opinio fuit,accidiflc ferunr. Nam rex vr-^nbsp;cmnaâus loco amp; arte municiffimam,prçterea omnium return vbertate com-pletani,amp;: fui multo ftudiofiflimam,fe in portu nauigare reputauit: in hofte igi-^utanimum viresque redintegrat : amp; fe vincere, fl prudenter agat, amp; non vineinbsp;pofte retur.Patitur milites è caftris exilire quotidie,in certamenque cum Polo-P'S Boemisque defeendere :idipfumillifaciunt, flmulachraquotidie belli re-erunt^r.neq^£ fine aliquorumhæccæde, amp; captiuitate fiunt. Poffflmula-'^bra, feueriore Marte dimicari cptum. Inftruda vtrinq; aciCj quotidiana pu-S^aconferitur:fednÔ totis viribus dimicatur. Arrifltin præludiis Matthiæfem-PÇtipfaviftoria. nam dum rem profperè fuccederevidet,hofte infequicut; cæ-b'tjCapftve. Sihoftili fe multitudine obruiconipicatur,in caftra, vrbémve con-bnuo fc recipit :nbsp;nbsp;nbsp;inftans à tcrgohoftis,vrbanis machinis inhibetur. Capiun-
Polonis quotidie multi:quando magis è gregario humiliéjue milite,quam yofto,numerofus exercitus ille conftabat : Pannonicus autem,c vetetano tartnbsp;^^01,amp; deleclo. Rex numero inferior, à callido ingenio opem expofcit, incau-f^ßifemper hoftem aggreditur : non collatis flgnis, non indiófo pugrtæ die resnbsp;non æneatoresflgna dare iubet; modo noiftu,modó interdiu,modô fe-j^^ûOjfpurcidove tempore, eximprouifo manum cumhofte conferit. Multumnbsp;æ^cre, parum ipfe lædi poteft. Detreótat flepe prælium, amp; ad certamen aper-prouocatus abnuit, fubticétve : hofti impar, vires hoftium, quas vno alte-ve die fuperare nequit,indies attenuate cotendit. NuUus dies a(ftus,quin vi-V trigintavc ex hoftibus non ceperit : quandoque ducenti in vrbem captiuinbsp;caftris,finitimisve oppidis addudti.nam circumftantiaoppida,quib»s validif-j^'^apræfldiaimpofueratjin palantes effufosq; Polonos irruereiuflerat.Edixc-P^bulacirciim incendi,coërceri vndiquccommcatus,amp; nullius rei copiamnbsp;Multi circùm incenfl flint pagi,temporariaqgt; caftella: in munitiora fefe o-jo X p^°PPda retulere. Caflmirus cu Wladiflao fuas vires eludi confpicatus, x-o ert conatus tantos fieri irritos. Crebris cum rege internunciis agit,vt litemnbsp;tpnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;intercedebat, iudice Marte definiat, pugnartdiquepotefta-
i ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nemo rexmagnanimusdctreébauit.Neq; nonvideteibariorö
Cc ft irtiminere, frumentatum pabulatumque longius mittere oporterc, fo hnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ptæfidio neminem tutö vagari pofle, multos quotidie à circumfu-
Ofte capi. Obaudit hxc cunifta Matthias,äi diuinx tantum iufticiæ,miii£i^ B b iiij
-ocr page 612-A N T. B O N F IN 11 R E R. V N G A R.
fuo confidcreferefpodet:quin amp;alt;l iucundafpeftacula quotidianapræliatraf-fertipro mnibus temporaria theatra extrait,quæ ab bofte profpeftari queant: aftiduas ibi matronarum, virorumq; choreas agi iubet, quo Polonos Boemos-queprocercs adfaltandum fæpius inuitat.Celebrabantur couiuia,amp;mulieruninbsp;Matthiii» choroexcoluntunepulum quandoqueregiabeneficentia populo militiqucdanbsp;leatttm. tumîfparfa in orcheftra miflilia,dataque vrbis optimatibus congiaria:propolitanbsp;quoque Pfaltriis præmia non parua. Milites ardore duplici fernere, Veneris Sinbsp;vilt;ftoriæamor iuxtà incendere animos:amp; vt magis placcant,adpracclarafacinonbsp;ra bortari.Ccrtatim faltationes amp; bellageri : ante amicarum confpeduni con-ferta pugna,pro fe quifquc fortiflimè dimicareûlli clariores haberi,amp; per pucl- [lt;inbsp;larumoravagari,quiplures captiuos reducerent, autpluribus in^nes aduerfonbsp;pcôtore vulneribus redirent,opimâve fpolia referrent.Contra illæ quandoquenbsp;bis occurrere,amp;: congratulari: collaudare quoque certatim fuum quçque ama-torem,ac demum omnia cum feftiuitate agi. Illud ctiam admirati funt onincs,nbsp;tantam Bratiflauienlium fuifle vbertatem, cum fumma probitate coniunftam,nbsp;vt nulla vidm neceflaria carius quàm antca venderentur : frume turn ac vinuninbsp;non pluris in fine quàm à principio venierit. Contra vero, hofteS omnium len-fim rerum egeftas inceflerat, fpes potiundæ vidoriæ remorabatur:variis, vt honbsp;ftem in xquumamp;apcrtum Martern elicerent,artibus vtebantur.fæpe ccdcbâc,nbsp;vertebant quandoque terga, amp; palantes fugiebant, vt in patentem campum e- tjnbsp;duccrent,à tergoqj redudtis clàm alis circumuenirent. inftantilli, amp; infequun-tur, quo vfquefe tuto redire fentiunt. admoniti, vitra non progrediuntur : nenbsp;interdiôto reditu circumuenti, trucidentur. Ars arte eluditur: amp; illud Polonisnbsp;tabicm fufcitabat,quôd no ftatariæ,fed tumultuariç pugnæ copia fieret:eoruranbsp;quotidienumerus imminuitur, amp;invrbecaptiuorum multitudinenonmodonbsp;career publicus, fed turres quoque mcenibus circumftantes complentur. Neqinbsp;interea Matthias ipfe ceflarat:clàm in Poloniam Stephanum Scepufienfem, Sinbsp;Paulum Chinifium,impigros quidem fortiJfimosque duces, qui fpedatx fem-per virtKisfideiquefucrant, cum expeditiffimo vexillationum equitatu mile-rat: mandaueratquc,necubi confiftcrent,expugnaréntve,fed longe lateque Po-loniam incurfarent,popularentur, incenderent, amp; ferro ignique vfquequaquenbsp;fæuirent.Ifti pariaudaciaroboreque freti,mandatafaciunt:quicquid vicorumnbsp;occurrit, incendune, pecora hominesque paflîm abigunt, in nullius oppidi ex-pugnatione tempus terunt:fedCracouiam vfque difeurfant. tantum exifto ta-multu Sarmatis terroris incutiunt,vt omnia metu, amp; trepidatione complercnt.nbsp;Regina cum non folum regnum, fed vrbana quoque Cracouiæ infano tumul-tu ex arce fluôtuarc defpicaretur, miflîs obuiam prætorianis cohortibus, qu2nbsp;fuburbanapropugnarent, ad virumfiliumque reges tabellarios extemplomic-tit, populationis amp; incendii admonet,inftans periculum cdocef.ac demum, nenbsp;«1^ ira pro alienis dimicarc videantur,vtfua perdant, feftinatis itincribus ad defen-
----------------------------------J -----P-------,-------------- -------------- fandum regnum redire iubet. Cafimirus ex illato Poloniæ detrimcnto ( quoanbsp;multo maius,quàm erat,efte fcrcbatur:quado ea quæ audiûtur,grauiora quandoque videntur, quàm quæ oculis cernuntur) non parum regno timere etepu-
faiania, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp; onbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;-----1---------O
L.IUI tares enim 00 oppida fere cuncra lignea fiint, ex materia quoque côftant mnia.'a ^aucis omnia facile concremari qiieunt. tanta cnim lapidum laboratnbsp;inopia, vt vniuerfa igni Sarmatia fit obnoxia. Quin amp; caftra tanta gentium va-rietate referta, iam annonæ caritatc laborarc coeperant : grauiter hincamp;^hincnbsp;princeps angebatur,quodneque collatis fignis dimicandi copia fieret,amp;pater-num regnum igni ferroque vaftaretur. Interceflere vtrinque proceres optimi,nbsp;qui de colloquio amp; pace agitare cperunt.Idmulti Matthiæ regis aftu ô^largi-tionibus faébum eftê affirmant,quibus corrupt! nonnulli Cafimiri principes, e-um ad concordiam hortarentur. Qms autem negarit, Matthiam neque vitx,nbsp;ncquelabori,ncquefumptibus,neque artibusco tempore pepercifie,vtagra-uiflimo fe bello fine detrimento amp; turpitudinc liberaret.^Gemmatis namque
-ocr page 613-de CAD IS III I. LIBER III.
Jtcrucntu tandem fadum eft , vt dierum aliquot induciæ fièrent, iam fnenfes 5^^ quatuor tumultuaria amp; quotidiana pugna certaucrant,amp; Polonorum(vt a-'^tjcirciter fueruc ofto milia capta, quorum liberatio Cafimirum admoduinnbsp;icitabat. Initis iam induciis, de regum Concordia principes vtrinque invnbsp;P^nfiusagunt.Facile inter eos conucnirc nonpotcrat. nam Matthias nihil red-I j^P^^gihtiifipræftetur indemnis:contra illi, quamuis débitas pro fumptibusnbsp;lipecunias extempore exoluere nequirent, aliquid tarnenè Boemiciregninbsp;®Ppendicibus,vt fibi redderetur, inftabant. Infanos exercitus comparant, amp; idnbsp;commodum feciflepcrquammoleftumerat. Principes tandc vtriq; fuosnbsp;vfqj adeo pro communi falute vexarunt,vt quod ipfi coficere nequiucrc,nbsp;colloquium illi iam adadi,ingcnita quadam probitate tranfigerent. Regiânbsp;^^f'uq; probitas plane conftabat, amp; hinc fpes omnis cocordiac colligebatur. Innbsp;^¦tiuerfum demum eos confulcre oportere nouerant,amp; ex eorum colloquio pönbsp;fpcrabant.Dataaecepta^ pariter fide publica,facrorû hinCnbsp;hincpontificum intertientu, ad præftitutum diem tres reges in campeftrenbsp;^ölloquiutnconucnere: amp;fuum exercitus quifq; regem, inftruóta acie, quam-datafide,fequebatur.Cataphra(ftorumequitumquadrataagmina,micanti-armis, cum fole certare videbanturrpræccdebat alæ vexillationüm,quç iu-^^^^'^'ffimumfpeôtaculumreferebànt.Cùm incampum effufum conucniflent,
*£giones omnes fe in orbem redegerc : amp; quamuis partio interuallo diftindas °fent,amp;promptaad bellum armagcrerent, appropinquantes tarnen fe mu-'uo cófalutarunt,amp; militarcm in fpem pacis plaufum cdiderc. Reges cùm promus in orbe medio conucni{rent,intentè circunftant, mutuö filcntiu indicunt,nbsp;qua;que fuum diligenter obferuant;amp;; quamuis dida exaudire non pof-^ntjuutus tarnen, geftus amp; indicia intelligere connituntur. Cùm ij late à tur-tis obdufti, intrianguli fpeciem conftitiflent : non fine honorificis amicisquenbsp;ptæfationibusprçreuerenter fefe mutuö confalutarunt.Mox Cafimirus,rex il-*eierenifiimus,ætate multo maior,amp; fumma grauitatc confpicuus, primus ver-oaiecit,hJon ambitiG,imperandivelibido,mc fumptisarmis hue ade^t,Mat- caßmirinbsp;10 thiarraterzledfilij huiufee pietas,quanos, quanto maiores fumus, tahto magis
poliere debemus.Nam nuperrime regnum Boemiæ fortitus,ad reliquias quaf» uatn,amp;tetrarchatum, non ad regnum fe inuitatum efle qucritur.Paribus annonbsp;luperiore aufpiciis,pontificio iuflu Boemiam infeftabamus. Nunc hic diesnbsp;^hæccaufaaliam belli rationem poftulat. Si me regnandi libido agitalfet, tenbsp;profeftô, qui vxorium,violatis comitiis,regnum occupafti,no breui,fedperpe-tuobellovexafTem. Sed cùm Coruinç gloriæ, amp; Vngaricæ authoritatis ratio-ncmhaberem, cui creandi regis eft fumma poteftas:tein Pannonialatè impe-^ate permifijhaud infcius,immortalibustui patris bencficiis,non minus de La-oulaofratre quàm Chriftiana Refpub.benemeriti, ne paru quidem efte tribu-4c cndum.Itaq; fi regnum Vngariæ,quod vxoris meæ iuris erat,tibi vitro dimifi:finbsp;tcrumdifpenfationem diuinæ prouidentiæ reliqui(non ignarus, diuina quan-aoq; benignitate,fi fata iuflerint, Pânoniæ regnum ad liberos fortafle meos re-cafurum ) cur nunc filium infuo regno follicitas? cur Boemiam, ad te nulla exnbsp;patte pertinentem, fie pertinaciter vexas ? cur neminem è finitimis tibi paremnbsp;drepateris?Immodicus,Matthia,(mihi crede)ambitus,amp; imperandÿibidojgranbsp;ücm cafum fæpius, quàm fublimem ftatum parat. Si Cæfaris amp; Alexandri for-tunamrecenfueris, quorum te æmulatorcm egregium elfe non diffiteor, ex in-jcperataregnandi cupiditateintempeftiuû fibi fatum inuenere. Nemo fuali-oenter amittit,nemo (ponte regno cedit,quod fui iuris eft:præfertim illc,qui vinbsp;îo non modo fuatucri,fed aliéna potius inuadere poifet. Collige te parum:amp; ex i-itaambitione,quæ te adeo premit,refpira aliquantifper:ac tecumipfeloqucrc;
amp; conlidera,quàm bene tibi cum fortuna fit aiftum.In priuatis laribus natus es,' ccarcere adregnum eduôlus : coque potitus, virtute duce,amp; comité fortuna,nbsp;ptæclaramultageftapcrcgifti.Scitofortunam inconftantemefle,acvariam :amp;nbsp;dum fe virtuti fingit obnoxiam j mox clandcftinas illi infidias moliri. Quin
-ocr page 614-J74 ant. BONFI Nil R E R. VNGAR. perpetuam virtuti cum Fortuna inuidiam intercedere credico. Proinde fichi*nbsp;beto,nos nec minus quidc officiis^quam armiSjàte fuperari nolle. Redde qux-Fo Wiadiflao regi, dlioquc noftro,Boemici regni appendices. Bratiflauiacede,nbsp;äc Morauia, fi beneficio nosFuperare perrexerisdin minus,pro arbitratutuovtnbsp;bes aliquot tibiretineto , quouFque pro belli Fumptibus tepræftiterimus indî-mncm.publicæ Faluti öiconcordiae conFule,ne te quidem Fubpontificiaautho-ritate protege:quódnam regix probitatis fit officiü,meditare:amp;: penficatis benenbsp;viribus,eaFacitOjidque cofilium inito, quo depofitis vtrique armis inperpetu»nbsp;pace amp; charitate viuamus. Cum haec grauiflima Cafimiri dida Matthias animo accepiiret,ne minore quidem audacia,quam ille grauitate,loquutus relpó-». jjßgnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quem olim laborum meorum miFercri fperabä, Cafimire pater:
(hac enim in te prxFatione vti Fas eft, quem praeuertere beneuolentia, cum pâtre meo inftituta, amp; ingenita probitate parentis loco Femper habendum mihi cfle duxijte potiflimum elTe credebam.nam quanto religionc, Fapienciaamp; xta-te maior,tanto beneficentior in me ac cçteros, amp; ChnftianæReipub.commo-dior eiTc debes.Fuifti Cafimire,Fuifti inquam, Fuperiore tempore mihi non in-utilis, donee Vngariæ regnumaliorumimpulFu non afFedare cpifti. Meicn-fim habenas regni capefl'entem annos aliquot tolerafti, nullum mihi negoci-um palam Faceficre ftuduifti.at ne illud quidem mihi Fatis compertum elt, annbsp;hoc probamodeftia,an Fpe improba Feceris.-quouFquc bellorumprocellis,qui-bus Fueram circumuentus,obruerer.Quæcunque tarnen ratio Fuerit,probitatisnbsp;ifta Fpecies admodunilaudari poteft. Deinde me paternoru beneficiorum memoria è carcerc ad regnum ab Vngaris (quib. tantum Fuos reges create eftin-
tegrum ) vitro petitum, publico plauFu amp; Ixticia coronatum,dominatum^ tot annos in meo regno,non fine maximo populorum detrimento inualifti.Adiu-uit me diuina benignitas,amp;: propugnauitiquæ ad regnum olimeuexerat. Polo-niam ego nunquam,nifi laceflitus, petendam efle cenFui.nec ego,nec pater illsnbsp;meus,Polonorum quenquam iniuria afFecitmifi quos in regno deprehedinmSnbsp;antiqui^idum latrociniis quæritantes.E finitimis læfi neminem, nili quos vl-ciFcendi necefiitas adegit.Proccres tantum meos, ac Vayuodas prouinctarum )nbsp;noftraru,obfcquialcgitima detredantes, iufto bello puniendos efle duxi.Cnmnbsp;Turco perpetuum mihi bellura eftiquem ne in cçttrorum Chriftianç Rcipub.nbsp;regnorum exitum elabi patiamur, xternumeum eo bellum gerimus.Pótinciisnbsp;Augu(lalibus,quàm literis,diu vexati,ob pefiilentem hæreticorum labern, Bo-cmis multi bcllu indiximus. Anne ambitio,amp;: ingens imperädilibido fit hçcap-pcllanda,tu ipFe pater iudicato.fi ex ambitione Boemica bella FuFcepimus,ciul-demquoq; tuaMaieftas infimularipoteft.Ego non aliéna (iiripui,noninquen-'nbsp;quam tyrannidc exercui:fidelcs hæreticorum iugo ac peftilentialiberaui: Mo-rauiamSó Silefiam,quas armis ab hæreticorum Fcruitute vindicaui,perpétua li-^^bertate ac immunitate donaui.Non ambitio regni,Cafimire, hæceft : fed cupi-do laudis amp; immortalitatis.cuius me appetentiffimum efFe nondifliteor,qiian-do id principis generofi eft officium. Q^d me Fortunæ admones, amp;humilita-tem obicdas,tibi debeo plurimum:quando parentis optiini eft officiu,adquo-tidianam filium refipifeentiam amp; Fui recognitionem exhortari. Sed cum hincnbsp;timor Fæpeimmodicus oriatur, ab inftituto laudis recor datio ifta femoratur.nbsp;Fateor ing?nue,Cafimire,me Fortunæ FuifFe ludum. quat urn Coruina domuntnbsp;imperioFa ilia humanaru rerum domina vexarit, tute nofii. Moritur pater:nosnbsp;cum Fratre capimur. iniqua mox ille morte muldatur : Matthias in carcere fu-pereft:qui,parurriabFuit,quin vnà cum Fratre ad extremum fuppliciumeduce-retur. Anteq uam annus exigatur,edudus eft è carccre:adlregale Faftigiumcuc-hitur. Non Fortuna, Fed humanuni Fcclus, amp; diuina benigniras eft in caufa. Al-terum Coruinam domum ad extrema redegitiinftauraui tamp;Jeuexitaltera.Hxcnbsp;Fortunæ varieras mihi animos addidit. E malorum exper ientia didici fecundanbsp;pati. Plus etiam laudis amp; gloriæ mihi vendico, quod in h umili lare, ac è Chri-ftianiffi patre, imo Chriftianx Reip. afFertore olim editus , adiftaperuencrim,nbsp;quàm
-ocr page 615-DECADIS Î1II. LIBER 111. p;
^^^*0 fi cx infidelibus parentibus in regia natus aula imp er are m. Quod autetn habete. Matthiam paeis amp; concordiæ feinpcr fuiffe aman-j ßiüm,amp; amicitiæfderisqî veftri ftudiofifl'imummec vllas recufaturucon-damno careant:amp;; inprimis Wladillai fem-i ^dle obferuantiffimum,quern (vt paterna bona venia dixerim) longé ma-Drnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;animo amp; integritate pollentem exiftimo. Nihil me quot;V/ladiflai mei
Zitate magis vincet,quemfratris loco mihifempcr habendum efle duxi. Vt ß ^ftaterno fempcr amore viuamuSjMorauiam,Silefiamtjue,amp;: caetera qux innbsp;I» [j^^^iapoflideo, me redditurum efle polliceor, cum quadringeta aureum mi-huiufee belli me præftetis indemnem) repcndcritis.Qnincriamh,vtfpc-^fatum efle nouero,cumulatiorc quotidic beneficio profequar. Me autem,nbsp;rependantur impenfx, feitote ne vnum quidem viculu redditurum,nbsp;ffnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;regni titulo cefl'urum. nemo enim tales prouincias tanto flido-
|.j^^'iguine, fumptuqj partas, tarn facile reddiderit : nec regem quenquam tali ^quot;^alitate his temporibus vfum acceperim. (Qiod fl etiam Matthiæ animusnbsp;^^cpatipofletjamp;V/ladiflai probitas mereretur, vtvcftrapace dixerim : Cafl-I '^tarnen mérita,qui tamgraui me bello fæpe petiit,à beneficentiaifta rcpel-
Neq; me hæc fine penfitatis viribus refpondere crédité, neq; me de didis hnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;immutaturum exiftimate; nihil vnqua réméré adorior,nifi meas vi^
prius fuerim emenfus,Q^are,Cafimire parer,Maicftatem tuam,præfente fi-''tuo,adolefcente clariflîmo,nunc oro amp; obteftor,vt nos hodierno die frater-Çharitate Sc concordiaobliges : perpétua beneuolentia vtrumq; obftringas: 'PinBoemiæ amp; Vngariætribuas,imô Poloniæ : quæ,fi bello vexabimur,ipfanbsp;bello non carebit. Prouinciis meo fanguinc partis cedito,redito in Po-?£me,\i/ladiflaumq; fratremparibus aufpiciis amp; charitate è Polonianbsp;° stnato. Vires amp; arma non inter nos,fed inTurcos (quarfo) exerceamus: ibinbsp;î. ^Pttua regna,quæ nulla vi poflint auferri,coparare ftudeamus. QuodvtCa-facias,iterum iterumq; fupplico : fin minus, vltores humante iniquitatisnbsp;1,^ ^öseffcfcito. Cùmhæc Polonus audiuiflet,Matthiteferociamadmnatus,amp;nbsp;aparumpei-concitus eius pertinaciam ineufare cpit : In communi totgen- caßmifii'inbsp; lalute, non ea peruicacia vtendum, nec commoda propria in rebus publi-ænipcr attendenda : pro publica falute ac pace quicquid erogarit, maximanbsp;viurarepenfurum. Excitatahinc bella, ne facilemquidemexituminuentu-Wladiflaus tex, qui fextumdecimum ætatis annum tunc agebat, cumnbsp;atthiatnitius agere, hortari amp; orare, vtoblatam potius pacem, quam bellumnbsp;ptaret: fui regni appendices redderet, fraternafecum charitate certaret. Moxnbsp;pater, aefilius,Matthiam, nihil concedere contendentem, acrioribus verbisnbsp;^ompetunt, bellum vtrique interminantur. Contra Matthias pertinacius ob-b aiis:Teftor,inquit,Deûm hominumque fidem,amp; vtriufque veftrum maiefta-^^ttijcum necellitas ipfa tulerit, me clefti humanaque iufticia vfque adeo effenbsp;ctum,vt vno die collatis primùm cum patre, deinde cum filio fignis, me dimi-^fc polliccar:confido,præpotentis mihi iufticiæ numen nunquam defuturum,nbsp;me ab inique pctentibus omnino defenfurum. Intereai|uicquid pacis gratianbsp;aftie iure fieri debet, fpondeo polliceorque me vitro faélurum : fi pax ipfa ne-Sabitur,ius meum,amp; parta tanto fanguine régna no folùm meis viribes, quan-'^cunquefuerint, fedfi forte defuerint, accitis aliorum etiam auxiliis, pertma-^iflittièaflerturum. Vixhæc dixerat,cùmterga vertere voluit. Cafimirusau-^^m,princcpsillegrauiflimus,ne eumdefperatapacedimitteret, ad alterumnbsp;Io die colloquium inuitauit. Interea de iuftis concordiæ legibus cogitatenbsp;*'iffit. Soluto colloquio,fc perreuerentermutuo dimifere,legiones fuum quç-Htie principem in caftra fequuntur. Proceres cum nihil in eo colloquio de pa-^e,bellove decretumefle intelligerent, vtrinque poftcro dieinterceflere : cer-*^tim fuadere concordiam,præfentia mala oftenderc,connumerare imminen-amp;multo falubriorem etiam cum iaótura pacem, quam cum aliqua vtilita-^^fore bcUum. Hxc tria régna dicere bellum omnino recufare, optare pacemi
I
-ocr page 616-^76 ANT. B O N F IN 11 R E R. V N G A R. quam fi non inuencrint,à principibus malle deficere. Nec rex quidem intercînbsp;fe fegnius agere:proceribus Polonis,quiCafimirum ad pacem rédigèrent,mU'nbsp;nera geminare,non parcere fümptibus, promifla augere. Neque deerantU'nbsp;terse è Polonia miflse, quse illata quotidie noua incendia amp; vaftationes référé*nbsp;bant; quæ quidem omniaillorum quoque oratione augebantur. Aliquiinedi*nbsp;am imminentem, amp; rerum omnium egeftatem obiedabant : exprobrabantalijnbsp;hoftium vbertatem: amp; captiuorum multitudinem, quse ab bofte facile ali nonnbsp;poftet,in memoriam reuocabant.Remhoftis invado efte dicebant, faltationcsnbsp;ctiam,amp; quotidiana fpcfftacula memorabant. Cum igitur fe his difficultatibusnbsp;Cafimirus circumuentum efte cerneret, ad pacem omni no animum intend^, |önbsp;quamneceftitate adaótum commoderecufare non pofte intelligebat. Intereinbsp;pontificum procerumque interuentu fadum eft, vt ad fecundum coHoquiuninbsp;inermes principes cum Icgionibus couenirent, vt ad certam potius pace quamnbsp;bellum prodire viderentur.Tertio die cùm ad medium interualli fpacium connbsp;ueniftent, poft honeftiftîmam confalutationem, triaibi tabcrnacula, quxpa^'nbsp;1Ó ante excompofito tetenderant,fubiuere. Mox adPoloni tabernaculumfi'^nbsp;arbitfis trini conuenerunt:tres circiter boras ibi de Concordia, amp; coditionib^*nbsp;fiteu leget,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;difceptatum eft. Illud tandem conuenic intereos, vtfua quifque régna
to repeterent,nihil vtrinque amplius iniuriarum fierct:Morauia,Silefia,quo^\ que viueretjMatthiæ régi cederct ; poft mortem, repenfis Matthise fuccedon inbsp;bus qiiadringentis milibusnumumaureum, Wladiflao regi vtraque recideret-quot;Wiadiflaus, reftitutis quse capta in ea fuerant, Boemia tota potiretur: ßoemict
regni titulo vterque,dum viueret,legitime frueretur;poft Matthise régis exce fum,titulus, regnum, amp;prouinciæ eins appendices, quot;Vi/ladiflao ccderent.Connbsp;tràjfi forte Wladiflaus ante ipfiim excefterit,his omnibus Matthias,cum poftenbsp;ritate, integro iure potiretur. Multi adiiciunt, adaudaintereos mutua benenbsp;uolentia conuenifte,vt vter prius vita decefterit, alter alter! p,ari iure fuccedenbsp;rct:demnm captiui vtrinque redderencur;item, malus dolus,amp; iniuriæ internbsp;perpenft) interdicerentur. Poftquam vtrinque conucntumeftjproceresif*nbsp;rei teftimonium acciti funt,qui concordise iuraconfcriberet.Quod vbifalt;fty^ 1nbsp;eft, reges apprehenfis inter fe dextris,in fimulachrum initse pacis, perpetuiq^^nbsp;fderisjfefemutuo amplexantur.Pontifices amp; tetrarchæ,rcgulique acciti,con*nbsp;cordiamex more tranfigunt,fdusque percutiunt.Mox Bacchus Iseticix dcuSnbsp;in publicse hilaritatis fpeciem introdudus eft: quo omnes admodum exhilars*nbsp;tijinfequenti die,cùm nox inclinans iam digreftum fuaderet, antequam colicquot;nbsp;quium foluerent,conuiuiüm regium,ac militate cpulum i ndixere. PromulgnÇ^nbsp;pace,lcgiones omnes vtrinque prse Iseticia lachrymas emifere.Gaudebant vtunbsp;uerfi,grauiftimo,maximoque bello finem principes impofuifte,ac longam mnnbsp;lorum feriemintercepilTe. Matthias,poftquaminvrbemrediit,captiuosunbsp;mnes qui viui in turribus reperirentur,vt bene pafeerentur, edixit; fed exnbsp;nbsp;nbsp;1
millib. vixduomilliaviuacompertafunt. Nam partim multitudine nimiam focati,partim inedia abfumpti:multi in primo belli furore in Odram fluuiu denbsp;merfi funt. Præfediajuoque carcerum prse timoré vrbanæ famis,alimêtaiuDnbsp;traxere: obftruxere carcerem,vt fseua fame conficerent. êfaftidionamquecanbsp;ptiuse muititudinis, amp; belli fseuitia, in feram crudelitatem incidere. Matthias,nbsp;qui non modo armis,fed gloriofiifimo quoque apparatuprsecellercftudeba^nbsp;totanode nihilintentius curauit, quam vt pro dignitate reges exciperet,quonbsp;rum fe hofpitem co die futurum profeflus erat. Auguftale tabcrnaculü ibidenjnbsp;vbi fuperiore die,tetendit;purpura,auro,gcmmisque cotextum, accliuem, nu'^nbsp;tisquegradibus confurgetem abacum in medio ftatuit,omniumvaforumge^nbsp;matorumque poculorum genere confpicuum. Apparatus circùm admir^Jnbsp;inftrudus, ingens epularum varieras, ab ingenua etiam gula excogitàta. Cunbsp;principes in tempore afFuiftent,quadrata trini menfaaccubuerüttadiedamnbsp;hiftrionum feftiuitas, qui longilfimum miftiium ordinem condirent. nuBunbsp;iUa tempeftate fpedaculum maiorc admiratione dignum,hoc fuifle,menior^^^
-ocr page 617-DEC A DIS III I. LIBER III. yyy ''H trcs reges, cotpontificum proccrumq; adftantiu Corona circumuentos cer-^weerat,amp; ex his in Conuiuio quemq; pro dignitate difcumbcntem. Augebacnbsp;Wculorum condinienta,granifliniaprincipum dida.Nihil ibi didumfaftum-'CjQuod in Volumina non reétè referri pofl'et. Hie illud Laurentij ducis, Ni-régis filij, magnanimum facinus rite commémorant. Is cùmnbsp;«nue foret adolefcens,amp; in regali conuiuio præter ætatem architriclinus, pa-^no cultus balteo incedebatjtotgemmisamp;lapidibus oneratOjVtfcxagintaau-unimilibus cenferetur. Addecebat cultumgenerofa indoles,nobilitaSjimpe*nbsp;tç °p^üoqueanimus, cum magnitudinc ac venuftateconiiindus. Cùm fer-orum pompam mira celeritate ftudioq$ inftruerct,ac elatus(vt moris eft) in-«eret, hinc obortum inique cuidam è Polonis proceribus ftomachum fuiflenbsp;tolerate non poflet,nefcio quomodo feftinantem hac amp; iliacnbsp;luccenfus ira, Polonoalapam irreuerenternbsp;cuilit;^obortoaliquantifper tumultu,cùm quid illud eflet, à principe quæ-etur; cognitacaufa,laudatum vtrinq; Laurentium fuifle dicunt. Exado co-tilBnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Cafimirum amp; W^ladillaum regem, fed ne proceresgt;]uide po-
p ^os,Matthias indonatos dimifit: laudata vtrinque principis magnificentia. ero die,captiui, quicunque viui comperti funt, vitro redditi : inagnam eo-** pace*nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fæuitiafaftamfuflfe dicunt. Tranfada
. nbsp;nbsp;nbsp;olonus Boeraufque pariterabiere. Rexquoque pacataprouincia, non
^Qpoftverfus Vngariam caftramouit.Huic belloepifcopusBarrienfls,Fer-andi régis legatus, affuit, qui de Beatricis Aragonite matrimonio cum Mat-j^^ninc agebat. Contra Matthias huiufee coniugij gratia Nicolaum Banff j,» iuy^^c^æP'^^opum Colociêfem Neapolim milerat,fauft:umidcon-ümeo temporeBratiflauiç promulgatum. Cùmmulti è proceribus Vnga*nbsp;Icff Boemico, Polonicoque fefe optime gefliflent, quorum nomina rc-cft,inprimis Stephanus Scepufienfis comes, PaulusDefpotes, amp;;nbsp;^lanbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ftrenuè gcffifTe rcferuntur : omne^tamen à
dignitate donatifunt, præfertim Stephanus, qui in quoqj bello re-^^^I^amdeferueratjueque inmaximo quoque periculovitæ fumptibuf-ks nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,Trincinio oppido, circumiacentibusque pagis amp; pofleflioni-
e(l p^^veóbgalibusamp;portoriis (quæ Trincinienfis agri iuris effent) donatus fC(inbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rex conditionem adiecit, vt quotics cæteri, qui flbi rite fuc-
dçj^^^'^'^^idredimerc vcllent, quindena nummüm äureorum milia rependerc nunquam ab inuitis recuperate liceret. Hoc anno Heleo-'P^nfnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;filia,ac Herculi illuftriffimo Ferrariæ duci dc-
a advirumfingulari pompa emitteretur, vbiquepro dignitate fuf« rnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Romte, Xifti pontificis max. iufltuquippe qui,authorcPe-
Xifti, addiui Apoftoli tedem earn excepit, vbi conuiuium ær ^tifolenti apparatu,amp; tanto luxu, fpeólaculorumque varietate cul-vidimus,vtnihilætatenoftramagnifîcentius fit auditum. Hanenbsp;fliufta liberorum fcunditate ac fapientia præditam fuifle vidi-'i. pfïliciflima quaque regali matrona fui tempc»-is poflèt fanc confer»nbsp;Armenite fïnibus magno prtelio Cum Maumethe Turco»nbsp;trigintaTurcorummihadefideratafuift, deinde
Coij,P ^egnum impedimentisfe recepit. InCyprolacobusrexmoritur, vni- laieii regk ctefaqj Fer-hnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;claflc, regni gubernationem obtinuere,necmulto poft,extin(fto
Piçjj ^Cypriregnum vfurparunt. Petrus Cardinalis,cuifanótiXifticogno-Ir^ibam legatus mira celeritate luftrarat,correptus morbo, Romx pontificis dolore diem obiit, Htec igitur anno Salutis feptua»
''Icq flipra quadringentefimumamp; millefimum gefta elfe nouimiis. ï 4 7 5lt; redeundum nullo modo arma deponere conftituit,nbsp;.Q^^orum, qui inTranfdanubianategni partefuperfuerant,prouin-^'¦fociniis purgaflet. li namque in Vngarite Poloniæque confinibus prte-
Cc
-ocr page 618-yyS ANT. BONFINII R E R? V N G A R.
fidiaduo ftaruerant,vndelatinsfualatrociniaexercèrent: vnum ad Nagmilial, ad Homonnam alterum fuill'e dicunt. Præfeduram tûc exercitus Ciupor Vai-uoda gerebat. Cùm ij pcrtinaciter caftella,quæmunierantj retnerenr, aftuhosnbsp;*uxÿth aggredi llatuit.» laüch,vexillationum expeditorumq; equitum præfeduni,nbsp;aduocat,amp; quæcunquc fieri vellet admonuic. Hic accito collega, cû equitibusnbsp;quingentis, intempeftanoôlciter ineunt:acmirapernicitateè caltris profedi,nbsp;ad Nagmihal pcrueniunt ante diem: vbi potifiimum Polonorutn præfidiiiin in-cfle nouerant : duos è caftello dudû egrelTos ofi'endunt, quos continuo laquconbsp;fufpendunt, ne quid ab his exploratoribus indicari pofiTet. Mox in vicina lylua ,nbsp;infidias collocant. Illucefcente die, ducenti quinquaginta équités ècaftello Wnbsp;egrediuntur,amp; mali nihil fufpicantur : totidem in caftello remanferant. In pro-ximain ifti fyluam defcendunt: amp; cùm per quatuor circiter ftadia procefliflènt,nbsp;velites quoidam à tergo refpiciunt. Ex hoc metus nonnullos inccffit:numeruinnbsp;tarnen afpernati,vitra progrediuntur.Vix ad fyluae medium peruenerant,in ex-camque conuallem defeenderant, cùm Ce ab infidiis circumuentos eflefenfe-runt, Vndique clamor magnus oboritur,acris ibipugnaconferitur. Poloni,ncnbsp;captiuitatem perniciofam fubeant,in acie oppetere pergunt. Contra ifti obfti-natiftimè dimicant, obcluduntque, vt è latronibus neminem elabi patiantur.
Ad poftremum,hoftes media ferc ex parte in prælio cæfi funt: cæteri capti, . regione caftelli poft regis aduentum fufpenfi, vitam laqueo turpiftimè finicre.nbsp;Poftero die caftellum oppugnaricptum,vbimiferabilis cafusnon multo poftnbsp;interccftîr. Nam dum præfidium, admotisîormentis æncis, acerrimè quatifur,nbsp;ab aduerfa parte viminea mnia confeendit, emifloq; à crepitate ma-chinalapidcjcolliditur. quod vbi rex,ac carter!optimales accepere,optimiduels cafum miferabilcm deplorarunt : quippe quemplus adipifeendx vidorix,nbsp;quàm tutandæ falutis auidum fuifl'e intellcxerant.Perpetuum ifte fui dcftderiunbsp;mftitibusrcliquit. Caftellum tandemexpugnaturzducenti amp; quinquaginta Po-loni in^capti, inBudenfemturrim mifti, quam Mancam cognominant:nbsp;partim carcere,partim Danubio abfumpti funt. Caftra ea hyemc moxad Ho-
nionnammota funt,quam Polonorum præfidiumhaudinualidû renebat. Hxc breui obfidione demum capitur. qui in ea deprehenfi funt,partim exfi, parentnbsp;capti, Budamq; mifti. Hæc ea byemeà Matthiageftafunt. Gabrielepiieopusnbsp;Tranfl'yluanus bello femper aftàiinquandoquidem regius erat fccrcrarius,amp;il'nbsp;li ab epiftolis appofitè feruiebat. Iniolita hoc anno aquarum ficciras, perennesnbsp;quoq; fontesexbaufit.TurcifuperatoSauo,Pannoniam incurfarunt. Chrifti'nbsp;nus rexDaciæ,Gotiç,Norucgiæq;,Romam foluendi voti gratia,ad pontificeinnbsp;peregrè profeôtus,magno honore excipitur.ScodramllIyxicilittoris oppidum,nbsp;amp; in edito montefitunijTurcorum centum milia obfcdcre: quod àvalidiflimonbsp;Vcnetorù præfidio defendebatur. Sed illi poft irritos conatus morbo correptbnbsp;quem ex mala fubiedi fluminis aura concepere,in proximos montes abicrunt. 4'nbsp;Carolus Burgundiorum duxNairiam,Colonienfis agri oppidù,ad Rbeni ripasnbsp;obfedit. Sed cùm Fridericus Imperatorobfeftis auxilio veniflet, iniro fdcrc,nbsp;rccelTit in Belgas. Niffolaus Marcellus Venetorum duxdiemobiit:amp;indeiun-fli locû Petrus Mocnicus fuft'cfftus eft. Item lubileus à Paulo inftitutus,a Ai'nbsp;fto oontÂce max.hoc anno declaratur.Nihil aliud memoria dignù hoc anno a
DECADIS nil. LIBER. III. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;57?
animum intendit:haudinfcius,fe Pannonias crebris incurfionibus omnino de-? ferturum: nifi caftellum illud aut amoliretur,aut in fua poteftate teneret. Q^-rcinfequente ilkic hyeme cu maximo exercitn conceffir, amp; eo quidem animo,nbsp;vt aut ibi vitam amitteret, aut oppido m inuidiam exitumque luum polito po-inbsp;tiretur.Fortiffimi ac obftinati fortuna animi comes fuinquippe quæ voti com-potemeffecit. Maumethes cùmreuerfumin VngariamMatthiam audiuiflet,nbsp;Hucmannos circiter feptern in Boemico,Polonicoq; bello verfatum fuifle no-'^crat, retnuniendum ex integro Sabazium efle duxit, ratus Pannonem ftantenbsp;Sabazionunquam quieturum. E prætorianis igitur cohortibus vahdiflimumnbsp;® Qucnique delegit, amp; id robuftiffimo hoc pra:fidio muniuit : quin vc dcleóbamnbsp;^äncfuarum copiarummanum efle fignificatius indicaret, omnium quofcun-rnbsp;Jueifthuc miferat,pileis,mitris VC, fuis ipfemanibus (vt aiunt) pennas afl'uCraLnbsp;Matthias igitur quatuor legionibus inftrud^us,ad Sauum peruenit. In oppofltanbsp;ripa caftra locat,fpem omnem in celeritate ac hyemis fæuitia ponit; quan-10 vtrinque T urci opem inhibiturum efle fpcrat. Haud mora, Sauum traiicit,nbsp;^nouo oppido turres circum,amp; tormentaxnea admouetfl'epto ligneo ac foflanbsp;^jcuniuenit,ne quid inferri auferrive poflit.Moxnoâ:urnam oppugnationcmnbsp;^oritur,amp; nihil artis laborisve remittit,nullam oppidanis requiem impartitunnbsp;Iq vtrinque cædes oboritur,amp; fçpe in murorum minis,amp; fupra propugna-'¦quot;hdimicatum eft. Chriftiani tandem reieóti,regem ferunt,fub habitu grcga-^Joailitis cum accenfo ac rcmige tantum cymbam confcendifle: amp; vt propu-S*J^culapropius exploraret, fubmnibus nauigafle,luftraife omnia. Quodnbsp;^^Oiabexcubiis foret intelledum : Turcos mox in cymbam tormentii æncuninbsp;^tendiipe
5 cuius idu accenfus obtcritür : amp; fubornatus princcps, diiflmulato ^^o,abinitaluftratione nonceflat. Audaxidfacinusexiftimatum. Cumlon-Igitur hoftcm oppugnatione defatigaflet, necdum oppido potiretur : ab a-parte maximum agmcri in cæca conualle reliquit : ipfe cum cætcro cxer-a frontc,illucefcente die,pugnam aggrcditur : amp; tota fere die, haud inten-b ywteccrtatur. Paulo ante crepufculum certamen dirimit:amp;: amotft caftris,nbsp;^Tcratavidoria, fe abire fimulat. Oppidani afliduo bello defatigati, fe rela-^^*it,pars corpora curat,euagantur fine timoré alij ; omnes hoftem abiifle rati,nbsp;1nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tiniebanc, à fronte curabant, quæ ad proficifcentem hoftem ipedare vi-
C ttur: à tcrgo nihil maliformidabant.Ingrucntc iamnode,quiininfidiis re-^^orantjcx compofito ab auerfa parte oppidu adoriunturîamp;priusmniacon-,^ndere,quàm oppidani animaduertiflent. Rex,qui abierat, vix adfecundura, Pidem,celerum extcmplo agminarcmifit: ipfe cum cætero fubfcquitur equi-ii- PræmilTi præliû redintegrant,adduntur îbciis animi, qui fupra mnia nu-10 adhuc Marte certabant. Res tanto impetu agitur,amp;; totis vfque adeo viri-k (j^^Pognainftauratur,vt infefto mox oppido potiretur.In primo ingreflu mul-^^æfifunt,at vbi furor^lle deferbuit,cæteriin deditionem accept!,amp; in pcrpe-alfcrti feruitutem. Multa munitionu generaibi deprehenfa. Poftefo die,nbsp;edido id non inccndunt; fed remoliuntur omnia,perpetuoqj opere com-die*^*^^t:^circumdudoSauo,in infulamredigunt,quo4trigefimoobfidionisnbsp;(-[^.^^porant. Clariflîmæ vidoriç poftquam rumor effunditur,Sabazium ma-f .^^ittceruicibus Chriftianæ Reipub. infidentem à Matthia tanta^^eleritatenbsp;lojj ^^Pi^i^jVtprius omnes dirutam,qu«am obfeflamaudiuerint ; tanta popu-f^piicia compleuit, vt nihil vnquam lubentius fit auditum.Supplicationes vi-n^^^Oppidatimqj per Pannonias adç,amp;Romæ iuflupontificis,Venetiis quo-V ^onatufconfulto,apud omnes aras folcnniter fupplicatu.Qmn amp; vtrinqsnbsp;ëati tnilTi, qui fauftam falutaremque vidoriam regi congratularentuf, pe-'as in huiufee belli fumptus erogandas deferrent.Xiftus pontifex maximusnbsp;^^I'liinicurn Alerienfem epifcopum,Venetasque fenatus IoannemEmum,vi-li^ grauiflimum,mifere: ac tria,amp; nonagintaaureum nummum mi-, quamuis ex infigrti vidoria änimos fibi adauxerat, ne mino-^uidem ex his bellineruis plaiiç concepit; quinamp; ex deleto Sabazio, tantanbsp;C c ij
-ocr page 620-jSo ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R.
prophanos hoftcs tcrrorc perculerat,vt Sinderouiam vfque late popularctiir,^ cundapaflîm igniferroqj vaftarer. Sinderouia tantum ad Danubij ripamhtânbsp;fupererat,quam Turcus amplifllmo pra:lid.o,ac omni munitionum gencreoh-firmaratjcxpugnandx demum lituus libido non mcdiocris incefl'erat. Quod vtnbsp;cfficeret, eademliyeme tria circùm caftelia,exlignis amp; cgclla terraconfedâ)nbsp;propius erexcrat : triplici quodque valio, fofl'a militeque munierat: viniineisnbsp;hæcmnibus obduxerat,quæ ex terra,materiaquecongefta, nullos tormento-rumidus pcrhorrcbant.Ex his vnum,quod Sinderouiæ promincbat,Vitestra-pezan à militari menfanominauit. Hæc cnim vrbem illam vfque adco coëree-bant, vt nulluspraeterquam Danubij paterctaditus : quæfiferuarepotuiflet,vt I®nbsp;infequens liber oftcndet,iam de Sinderouia, quænolîris adhucceruicibus im-minet,omnino fuiffet adum. Hoc anno Turci fuperato Iltro, Valacliiamma-' lis aufpiciisincurfarunt, nam abhoftibus primo defatigati, deinde circuniuen-
ti, ad internecionem ca:ii funt : amp; cum paulo póft inferiorem Myßam inuaßf-capha. fent,infigni clade fternuntur. Mutata deinde Fortuna, cum maxima clalTe Ca-pham adorti,in Taurica Cherfonefo litam, quæ fub Genuenfiuniditionetenc-batur, féliciter occuparunt. Nec mcmorabile quidem illud orthodoxxfidei miraculum, quod codem annoTrideti acciderat, fine piaculo prxteriri p otert-j»diornm ludæi furtim infamem quendam,cuiSimoninomê erat,odauo Kalend. Apri-lis,qui dies Dominicæ paifionis erat,rapuifrc dicuntur : amp; moxin eo oniniaia-s.simen. crofandi cruciatus myfteria rite operati, crudeliterinterfeciffc. Sed patefadonbsp;diuinitiis diro fcelere,variis illi fuppliciis afFedi,meritas deinde pnas lucnint:
corpufculo infantis tot cruciatibus afi'edo,obingentia quæ quotidie niiracuh cdebantur,dicata bafilica,amp; ipfe inter Deos relatus eft.
RERVM VNGARICARVM DECA-
DIS Q^V ARTÆ LIBER IUI.
V A M bene cum Turcis cæterisque hoftibus fuperiorc annönbsp;adumfuerit,ex his quæ fcripfimus,facilè intelligi potefi. in- i®nbsp;fequenti vcro,quifeptuagefimusfextus vlrra miJlcfiniuinnbsp;quadringentefimum numeratur, longe variante Fortuna,
V ngaricæ fucceflerc:quod pleriq; regalibus nuptiis, quarufiinbsp;tempus appropinquarat: nonnulli fæuis bruniæ temporibus,nbsp;quæ Turcorum cccptafortunarunt,adfcripfcrc. Cum nuptias
ad Bratiflauiam prius in caftris honorificentillîmè perpræconcpublicatæFnii' fent,celebritas inhunc annum,qui tertius ex co publicationis tempore ageba-tur,edido régis tranflatafuerat.Ad duos ingères apparatus hoc anno Matthiasnbsp;^riiæum aduertit: alterum bellijcelebrandarumnuptiarumaltcrum. Atquensnbsp;remiffius quidem in hunc, quam ilium intendit, dum in quaquere maximant 4nbsp;virium animique præflantiam oftentare conatur. Magnam in Danubio claf-fem molitur, qua cum fecundo amne defeendat, machinas varias multipliccsq}nbsp;parat, item commeatts, militem amp; arma : non ignarus, quantum molis adoii-retur, amp;:quo cum fit hofte pugnandum. Qtun amp; amplifiimas crates, abiegnisnbsp;trabibus inftar turrium oneratas, Iftro demiferat, quæ vallo, momennincisquenbsp;caftcllis,item feptis,fabricisque bellicis vfuieffe folent.Nccpræteribatquidcninbsp;circumfpedum principem, extremo prælioin ea expeditione cum Turco pn-gnaturum. Sciebat enim,Turcum proretinëdaSinderouia,quæThraciæpro-pugnaculum eft, nihil prorfus omifttirum, deledum infupcr magnum habue-rat,amp; ampliftima vndique conciuerat auxilia. Ad nuptias verb,quæ infequente Pnbsp;bruma celcbrandæ erant, non modo vniuerfos regni procercs,fcdfinitiniosnbsp;quoque regulos, ac principes inuitarat : quæ ad. conuiuia fpedacuJaque perti-UKptidrntn ncbant, inlano fumptu, copiaqs pararat. Regiæapparatum, abaci præftantiam,nbsp;amp;4iuitim-um oftentationcm fupraPctficum luxum,amp; plufquam opus cfictyu-fedatè curauit. Hæc autem duo quæ potentiftimo cuique principi graxhlm^^nbsp;fuhient,
-ocr page 621-deca DIS IIIL LIBER I III. j8i lent, pecuniarum copia leuatäc j quas partim c regni Vcótigalibus partim ènbsp;isltalorumftipeiidiisnupcraccepcrat. Idibus Februari) hoc anno loan-s Alemanus archiepifeopUs Strigonienlis aut ab Iraperatorefedudüs,aut re-g^mettijincuiusfufpicionemincideratjcorrafafupelledili^ac multo auripon-Auftriam ad Cæfarem eftitgit, ibiqiie Saltzburgcnii archiepifeopatu ànbsp;ælare donatus eft, quodmultum omnibus admirationis attulic. Addideratnbsp;b'turanimum inter tantos conatuSjViótoria recens,quæ Auguftis idibus inter-ent; fauftus rumor,qui esefos ad Daniibij ripam in ftiperiore MyfiaTur-attuleran Remitageftamäudiuimus. CumEmericusnbsp;*or,amp;CepIiIanospræfeôtüram Albægracæ, quam Belgradümnunc dicunt,nbsp;^ortc gérèrent, ab exploratoribus acceperunt, Alibegum cum quatuormilibusnbsp;/llutum expeditiflimorum traiedo Danubio, ad Themefwarienfem vfque a-8 Um omnia late incurfare,ferro ignique feuiilime graflari, multüm quoq; ho-uiumabdueerei amp;niprofpiciatur,TraniÏftrianamrcgióncmperbreuiad ex-nbsp;A?^^^^^obtüdinem redadturum.Re cognita,Lupo Myfiç Defpoti,item Naghnbsp;erto, amp; Nagh Ambrofio, qui Themefwarum cum validiflimo prteftdio te-^nbsp;præterea laxith Demetrio, Francifco Ariftio, viro fortiflimo, amp; tribusnbsp;ociiSjPet|.Oj£jjjgj.jçQnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;generofis vexillationum prxfcdis, cótinuó
^ciarunt, vt cum equitatu qilifque fuo cxpeditiffimoconuenirent, qüahdo ^¦^cicunftalate popularetur. Admonuerunt etiam catäphratftorum equitumnbsp;^æteftoSjqui vitra Tibifeum æftiuabânt,Michaelem Pcchcy,Sebaftianumnbsp;feæ, Sc lanum Adamfi,ac MarCum denique cum Ladiflais Heheyum, vt fu-repente Tibifco defcendercnt, nee Rempub. Turcorum incurfu peti«nbsp;*Uri paterentun Cünóti fie edoóti,madatafaciunt, amp; in calamitofum hoftemnbsp;e cunftationc arma capiunt. Durn iter faciuntj focia iungunt agmina, in-fnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;poftqitam Emericus,amp; Ceplianus inferiofis oræpræ-
'^oscomiiionefeceruntjfine cunótationecum equitatu ex Albaprofeóti,Da- lirntranfinittunt, fequecumDefpota,Cæterisque Coniungunt.^Dies tresnbsp;^U^equuntur : per explotatofcs tandem intclligüt,eos adefle propè^ Adnbsp;°^feffl,iftgruenteno»fte perUenerUnt,ad cuius fadiceSjUe quem ab hofte im-llnpaterentur, conglomérat! fubfederelt; Immiifis fpeculatoribus, quid ho-5^®gunt, SCmoliantur jCXquirunt J contfàilliclandeftinos fupramofttem ex-r °*atorcsemiferantj qui è iugomontis, quid Vngari fubfideUtes rota node a-0 '^nt,obferuarunt,amp; paucos elle ratipftter fe confertos,ante luCem in Turco-nbsp;*^caftrarediere,acdixere: Chriftianos,qui lafcquercnturjefte paUCöS,amp;eoSnbsp;k'n^^^P^l^feformidandos. Quare Alibegus animatus, illucefcente die cumnbsp; uecongrediftatuiti Vilgari,qui fub monte inquietam nolt;ftemcxegeranr,amp;nbsp;^^^Quis, cæteri liantes, frenäque tenentes hoftem expeólarant, vbi illuxit^nbsp;impunèprasdamagercTurcum patereriturj manumcóferere fta-gt;*nbsp;Paulo ante lucem,quadrato agmine iter ineunt, amp; in folis exortu in ho-^^Um confpcdufuere. Turci iri montem confederant : ac profpeólis hoftibus,nbsp;lis 'nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;extemplo a-
monte obtendit,ibic[uc prxfidium collocatia tergcÄn recondita Valle præ-condiderat : Pannonesque idem faciunt: duo vexillationum cornuapro-j^^untjSc ca quidem ampliftima: ne 'veto ab hoftibus ampleóti poÄ;nt,in me-e^l^ites ftatuunt : iftis équités quinquaginta pröponunt^qui ælium ineant. Petrus Doei in dextro Cornu primüm impetum Turcorû for-excepit ; ncc fegnius quidem FrancifcuS,qui in iiniftro pugnabatdllüd ta-h vterque nitebatur, vt reieélos in medium hoftes à lateribus amplederen-vtrinqueprîélium committitur,amp;multi in primo congreftü cècide-¦ ^edTurci cùm fe àlateribus circUmUentos intellexere, mox animo cSfter-f,pars in cataphraôfcorü manus inciderei ali j, vt virai Confurerent, vértere ter-«nbsp;ad Iftri ripamcurfum flexere. Inftant «1 tergo ifti j alios in fuga, multos innbsp;cædünt,caEteros in amnem impellunt : ij partim vndis obruti, partim con-nauiculis ,in alteram ripani aüfugere : no'nnuUinaüali bello exercitati^nbsp;C c iij
-ocr page 622-582gt; ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R.
Danubiumtranarunt. Alibcgus,quièSinderouiaclaflemacciucrat,illicoiii-clinata acie, ad ripam properauitjbrcuiq; cymba fibi faliitem inuenit.Scender-begus in fuga interccptus,obtrûcacur:cçteri,qui remanfcrant,inacie trucidati. Captiui,qui in valle rccoditifuerantjauditaTurcorum cxdo^proßliunr, amp;eo-rum caftra populan£ur,ac mifcri æquani forciti funtfortunam: quippc qui,cùninbsp;paulo antè liberos, cóiuges amp; Fortunas cum libertäre aniififl'ent,nunc cumula-tius omnia recuperarunt : iraö plerique perpetuó ditatifunt. nulla fuit mulier,nbsp;pucrve, quin vnum equum inlideret, alterum præda onuftû dextera traheret.nbsp;Poft hæc plaufus liberatorum, liberantiumq; tantus vtrinq; editus, ta vche-mens oborta congratulatio,.vt præ gaudio lacbrymarü proHuuium emitterent. lonbsp;Turci non modo caftris exuti,fedad internecioncm cxfi funt. Prælium hoc adnbsp;Pozazinoppidumgeftumeft,in vlteriore Danubij regione, quodtrigintanii-libus paftuum fub Sinderouia fitum eft. Eodem etiam loco Michaeleni Sylla-gi profligatum,amp;: cum Georgio Labathanicaptum efle audiuimus : diuerfo tarnen vtrumquefato , quando alter Turci fæuitiaConftantinopolipublicèali-étore obtruncatus eft; cum præfedfo Halæ repenfus eft alter, qucmadmodü lu-pra fcripfimus. E captiuis ducentiamp;quinquaginta ad regem dudi : allataquo-que vexilla quinque. E Turcorum fpoliis haudparumdono datum : prxfcrnninbsp;falcati gladij,multo auro gemmisq} culti : item fluitantes veftes, Perfarum more: pileafolido auro cotexta, amp; tympana cum fiftulis multa, quibusequi volu-1«nbsp;cres adurgcntius concitantur. Hxc quinque ferè mcnfibus ante nuptiasgellanbsp;funt, Recenti vióloria régis animus nimis accreuerat : quælatè diftuia,omni-eumChriftianæ Reipub. principum corda mira læticiafanè compleuir. AmpH'nbsp;ftcatur hinc viri gloria, ac is ad maiora indies facinoralaudis amore fufcitatut-Poftquam enim trinis Sinderouiam caftris,quæ circùm erexerat, obfedit: iamnbsp;de capienda ciuitate cogitabat. Obftabant confiliis nuptix, qux immineban^nbsp;amp; maxima cpta inhibebant. Statueratiam coaólis virib.vniuerfis,eó defccn-dere, urcici imperij propugnaculü expugnare. fed idfaCilius hyenicnbsp;æftate fperabat,ciim ob difficile Turcorum auxilium:tum quiaexglacienbsp;Danubio,eafacilius capi poftet. Acceditfæuitiafrigoris,quamprævinoamp;-'c\^' l'nbsp;pula multo facilius Vngarus, quam Turcus abftemius amp; by dropotes pcrpcti io-let. Dumhincrei difficultatem,hinc breuitatem temporis æquo examine peiquot;-'nbsp;fttat,abinito confilio deterrctur,nihilo tarnen minus incepta profcquitur. Ha-bito deletftu, copias cogit, non folum quae alias meruerunt : fed eas quoq; darenbsp;nomina iubet, quae fortafte nuquam arma fumpfere. Ne belli quidemfolicitu'nbsp;do nuptiarum curam intercepit. Dominicum enim, clariftimum bafilicx Al-benfls antiftitem,virum ingenti probitate,amp;: fauftiffimo afpcól;u,nec paruaeti-ameloquentiaprxditum, adCxfarem exterosque Germania:principesorato-^^rem mittiqqm eos fuo nomine ad nuptiarum celebrationeminuitet.Mifïïqtæ^nbsp;quealiorfumalij. Dumingentemigitur moliturapparatu, àloanneVaradienù 4nbsp;Beatrix re- antiftite, cxtetisque legatis, qui ducendx Beatricis reginx gratia Neapolim innbsp;Italia concefterant,cdocetur:ipfos cum fauftiftima fponfa,iam Neapolimoudquot;nbsp;fe,honeftiffimum ItalÄtum procerum equitatum cum ea venire : illorum prin-cipem amp; parentis amp; moderatoris loco fponfx datum, Adriae ducem:efle viruninbsp;maxima ^auitate acfanditateprxftantem, adSipontumtreslongas nauesco-feendiffe, Adriaticumfcftnumiuftraturos:inuifurosFerrariam, Herculisilln-ftrifs. ducis amp; Leonoræ fororis gratia:neq; Venctam vrbem, opibus amp;ciuiumnbsp;grauitate citra inuidiam omnibus iure terrarum ciuitatibus anteferendam, tacite præterituros. Mox per Forum Iulium,Iftriamamp;Carnos, in Pannonias de-fcenftiros. Hxc nuptiarum expedlatio, non parum ab intento belli ftudio regi^ fnbsp;animum remififtc fertundeferbuere conatus, aftedtatae vxoris defidcrioge*nbsp;nerofi impetus retepuere. incendebat viriles animos, atqueadmodum molliC'nbsp;bat,conftantiflima,ftequensque Beatricis fama,qua fingulari forma,venuftatenbsp;/r « es. fauftiftima, incomparabili pudicitia,nobilitate rara, item cxtemporalitate ora-tionis, amp;expeditiftinia pronunciatione præftantê, ex omnium ore pcrccperat.nbsp;Accede-
-ocr page 623-DECADIS 111K LIBER IIIL
Acccdcbat virtutum muliebrium copia,ctiam fupra quam fcxiis ille patcrctur: lt;luibus accenfus, in amorem fe coniecerat. Q^lis ifta fuerit, quiconque no-fcere ftudct,Iibrutn quem dcVirginitate ac matronali pudicitia edidimus,per- nonßnij lbnbsp;legat: totam ibi intus amp; in cute nofcere licebit. Ducendx Beamcis gratia rexnbsp;proceres decern miferat, qui fingulari pompa amp;apparatu per Italiam itcr face-rcnc.Exhis nemo fuit,qui in vrbe quaque nobilillimamultiplices abacorti gra-dus no cxplicueritjgcmmatis poculis, amp; aurcis argenteisqj valis oncratos. Va-radienfis antiftes legationis princeps, quiapud regem pree magnificentia, fide,nbsp;doqucntia,confilio, amp;ingenij dexteritate,interprimos fcmperhabitus : amp;abnbsp;Vrbinateduce honorificentiflimo exceptas hofpitio, in menfa falinum expo-fuit,quodprincipem eciam ditiflimum in admirationcm adduxit.Id monti erat sahn^ninbsp;ia^pofitum,à latere arbor creuerat falino prominens, quæ pomorum loco gem-®is optimisque lapillis onufta,pro vmbra confpicuo nitore micabat. in montenbsp;htebræaftabrè faâ:æ,quæ gemmarias apothccas referebant.Itcm aureum pro-^hyton, cui emifforiæ loco fiftulæ draco proftabat anhelans:e conchyliis huicnbsp;corpus erat,prominebatque arduo capite:ad pedes,in fpiras aureas caudam re-'locabangemmatainfuper anfa, tegmentum oris infaftigiatae teftudinis mo-^ctnfexquipedale confurgebat: cætera ex auro omnia. Supra editiflima bafim
5«4 ANT. B O NF INH R E R. VN G AR.
veftigiacrebräfpclt;9fcätünt:fepcin liislocispêfho£tarünt,vbiTurcicaftrapofü-' erant:quinamp; vbiquc iacentia cacforum corpöfa nonidum contabefada rcpere-runcNec mediöcris qiiidcm commiferatiohinc omnes inceß'it:,amp; prouinciaiwnbsp;Turcörum rapinis obnoxiara admodum mifcfabantur. leer etiamadDrauumnbsp;vfque cum irigêti tfdpidafiöne falt;Sfcum:qüamüis traiedo Drauo,aliquanco minus trepidarc coepiflent. Verùra füpefätö Drauo, baud aliter,atqùe omniapc-ricula fuperaffent,cum Vngätiäiii attigifferitjitldies noua potificum procerum-que agmiila congratulatum occurrebant. Peraitas v bique nines iter faduni,ie-uitiämqüe hyemis bucufque commémorant. Rex cum vniuerfa principum^^nbsp;nobilium multitudine ad Albarn regalem venerat vt ibi priinùm reginaracx-1nbsp;ciperet, amp; (vt par crat)antequam coniugium patraretur,cam rite coronarct:Biiquot;nbsp;dæ nuptiarû celebritas,amp;con(iimmatio ficret.Ex compofitofada omnia.Cuinnbsp;ad odauum lapidem, vxOrem appropinquafle nouit : ciim fingulari pompa,nbsp;bononficentiflimo proccrum eqnitatu, confeftim occurrit. Excepit bilaris pmnbsp;vtriufque dignitate virginem : amp; ad primum vfque lapidem ftrata rubro pannonbsp;via,Beatricem in vrbem admifit.quod cum tanto populorum plaufu,amp; tympa-norum tnbarumque fonitu fadnm cltj vt abqitid fupra bumanas vires celebra-tiflimæ feftiüitatis fpedatum fuiffe credideris. Addcbat plurimum læticix P^'nbsp;nonicaîjfauftiflimus amp; pcrquàm bilaris Beatricis afpcdus:cui fpeciofafrons/'nbsp;lata fuperciliäjfäginata tempora, item erubefeentes vtrinque malæ, cumocu-lorum bilaritate,na{i modeftia,ac oris venuftate, tantum raræ gratix compara-batjVt forma babituque Vencrem,Dianam pudicitia,amp; fapientia cloqucntiaqi
Palladê ex omrti parte referret.Traitfada coronatione,Budamidibus Dccem-bris,anno Salutis feptuagefimofexto fupra millebmum Sc quadringenteiimum à rege ducitur:qui virginis pulcbritudine,ac ingenij dexteritate vfque adeonbsp;pit æftuare, vtnibil anbelantius appetere videretur. Ibi nüptiæ dies aliquotcf-lebratæ,datum fæpius epulum,cditâque varia fpedaduloritm generaiafliduo unbsp;men eqjicftre cettamen, amp; multa in aditu Iparfa mifliba:côritrà veto inriüæcranbsp;à fingnlis oppidis amp; ciuitâtibus,itcm optimatibus: ac regulis,Matthix, Bcatnt 'nbsp;que oblatarnunera.Qmnetiàmà cæteris Cbriftianæ Reip.potentatibus, pre^*'nbsp;ofa funt rnifla dona j quibus regale ærarium completum fuüTe dicunt.nbsp;hilaritatis gratia, noxij omnes in carcere deprebenli, folutifunt:criminaitnpU'nbsp;nitatc donata,vadimonia à prxtore dilata, relaxata ad tempus debita:amp; ne ert-ditofes vllo modo fæuirent,mcnfes aliquotleges promulgate.Scantibusqimqinbsp;liauibus, rexfæpe cümreginaaurigauit,ncboram quidem abfque ipfa elle pO'nbsp;tuit. Tota ferè Vngaria ad regalium nuptiarum celebritatem fané conuenC'nbsp;rat:quod cùmTurcus aperte fenfiflet, tempus colîlio fuo nadus idoncuin, a-dragintaclàm bomirtum milia ex Europa mira celeritate Coegit, amp; dum regemnbsp;* cum tota Panrtonia nuptiis occupatu efle intelligit, cxtemplo tria caftella, qu^fnbsp;ad Synderouiam Matthias erexerat, rigente bruma, circumuenit : cùrri fauitwnbsp;frigóris nort modo fóflx aqua complétas, fed Danubius quoque confticiffetjin-cenfo vallô,mnibüs^ue ligneis,lme magno negotio impoßta Panonuna pra-fidiaoppugnauit.llli?lefperatafalutc,deditionemfecere :amp; faluis corporibusnbsp;amp;;impedimentis ab bofte dimifli funt.tormentaænea, cundaque munitionumnbsp;genera, Bem claflis armamentaria in Turci poteftatem deuericre. Caftd anbsp;nlox diruta amp; inccnfa,ac folo æquata. Infuper,ne occalionem quidem tantaiunbsp;dims boftis temerè abire patitur. Cùmftratum adbucglacieDanubiumcon-fpicaretur, Si Tranflyluanos, quot;Valaebosque ad nuptias qüoqüe confluxilTenbsp;exploratores intelligeret, cum exp edi t ifli mo triginta milium equitatuDacian'^nbsp;irtuâdit:amp; longé latequc vagafus,igrti ferroque cunda vaftatitnox populatà^in-cenfaque prouincia,ex: omni ætate,âc vtroq; fexu, quadragintabomiflufn nu-lia bine abegit:amp; antequâmfolueretur Ifter,in Myfiam fe recepit.Nuptix Df'nbsp;cebri menfe cclebrate:amp; bçC cabyeme detrimenta in DaImatia,Myiîaac Vicia à Turcö Chriftianis illata funt;que régis,totiusque Pannonix mente vfqii^^nbsp;adeo confternarunt, vtnibil taie poftbac in Turcum audentius molituniri^^
1
-ocr page 625-DECADIS UIL LIBER till.
ffpUrctur.Interceflerat etiam ingens cumFridcrico Imperatore indignatio, ac 'etiisodium, quodMatthiam àTurci belle nimium reuocauit. Nampoftbæcnbsp;îd fe tuendum potins, quàm innadcndnm T ureum, fimultas ifta mentem einsnbsp;wtendit. Quin amp; fat pro magno negotioinpofterumhabuit, fi incurfiones il-loriitninhiberc potuiflct.qnanquamvero fæpc Matthias dicere folebat,ncmi-præterfe Imperatorêqj futurum,qui intimam belli caufam nouerit, quodnbsp;cum Cæfareinterceflîtmos tarnen,quas alij opinantur,amp; quas àgrauiflimisnbsp;viris accepimus,eas in medium adducemus; quando non modo de dubiis,fcdnbsp;falfis quoque rebus pleriquc feripfere. Multas belli Alemannici caufas Mat Kim eaeft,nbsp;Aiamprætexnifle conftat:quarumquæpotilfimafuerit,ipfe noucrit.Multiini- inbsp;t'um pro corona odium fuilfe conieclant,quädo Cæfar, qui ambitiofe regnumnbsp;*nhclarat,fcxannos Matthiæ coronam abnegarat : ægerririieqs tulerat,adole-Centuli gratia fe in regalibus Vngarorum comitiis pafliim efle repulfam:amp;nbsp;^uiaregium diadema fibicreditum,fine magno auri poderc, fine maxima pro-obligatione,amp; regni fuccefiione, reddere reeufarat, atq; Auguftale dc-ncgocium venale fecerat:quare perpetuam auaritiç notam Augufto inu-
«am elTs cenfebat. Pacato regno, amp; legatis amp; clandeftinis crebro internunciis prccabatur,vt violentam illam obligationem,qua obftridis proceribus Panno-f'icifibi regni fnccefiionem afierucrat, quandoque folueretméve tam violen-inaperiofè cum Pannone ageret : commemorare pientiffimi patris offici-cum filium adoptarit,orare, vtfecumindulgcntius ageretûtem monere,nbsp;^^cuitaretinfamiam,ne veluti circumfcribendi pupilli gratia, infidiofam ado-Ronem obirer.Contrà,obaudire femper ille,afl'erereidiure fadum. Cùm ob-'îanffimum in relaxanda obligatione deprehendiflet,rex non parum commo nbsp;^*15,1111 fuccenfuifle:amp;non modo litcris,verumetiam vulgo plernnq; dixifie di-^'^ur,fe illudius,quod vi adaélus inique Cæfari conceïTerat, asquo quandoquenbsp;^'0 vindicaturû ,amp; quicq uid aliéna improbitate amiferat, inforo Martis re-^üperaturum. Deinde cùm cxillegitimo concubitu feitum amp; elegantem puc-^ninadus effet, multo grauius conditionem illam tolerauit : vt fi fornr liberisnbsp;'^arcfctjhaberet qui regno fuccederct. Aliud quoque caufantur alij,amp;: pro fua anbsp;'î'idque opinione loquuntur. In acceptis «a Matthia beneficiis, fummam Im-P^Utoris ingratitudinem arguunt, eamqj Matthiæ ftomachum adauxiffe opi-^intur.Georgium, aiunt,Boemiæ regem in Huffitarum hçrefim coniedum,acnbsp;'^Çirco fummo pontificis anathemate muldtatum : Fridericum Imperatoremnbsp;''ii!hoftilemetuentem,iniquo bello iacefiiffe:mififfe Viftorinumfiliumcumnbsp;^âximo exercitu,incurfaffe Auftriam,amp; grauia igni ferroque damna intuliffe:nbsp;lennam demum vrbem nobiliflimam vbi tune Cæfar agebat, obfidere au-Fridericum moxVngariæ regem,quem femper filium appellabar,cxoraffe,nbsp;''^præfentanea mitteret auxilia,ac ipfum hæreticorû obfidioneliberarct. Mat-^biam cxtemplo fuis etiam fumptibus exercitum amp; auxiliacoegiffe,amp;: in Vicn- *nbsp;agro præftb affuiffe : hoftes quamprimum eius aduentufoluiffeobfidio-fe in Tranfdanubianam regionem recepiffe. Matthiam adauôto Impe-^^toriis copiis excrcitu,illos in Bscmiæ vfq; fines petiiffe : neque vnquam fuif- deferturum, donee aut Imperator! fatisfacerent, aut collatis vtrinque fignis,nbsp;'tem Marte dirimcrent:Viftorinum ad extremaredadum,cum Cæfare ff atim,nbsp;'^fcioMatthia,pacem iniuîlTe ; pollicitum non folùm legitimum in dmne tem-P'^sobfcquium, fed indemnemquoque præftiturum. Imperatorem compofi-*pace, clam, ac illico fuas copias è Matthiæ caftris reuocaffe, vt amp; ingloriusnbsp;^diretinregnum,amp;: nullam Imperator! opem attuliffe videretur : atque omnisnbsp;^enique labor,diligentia,cura, impenfæque grauiffimæ pro irritis haberentur,nbsp;yperaffe præterea ingratitudinem, qubd aliorum nomine, immiflis fæpe le-ponibus regnuminfeftarit,amp;rapinis incendiisquefinitimalocavaftarit. In- 5nbsp;per non multo póft tempore in Boemico bello, cùm non folùm à catholicisnbsp;^^Boemiæ foret eleétus, verumetiam Pauli fummi pontificis authoritate pro-^nciatusamp; approbatus effet, ac regni proceflîonem rite iniuiffet : Impcrato-
-ocr page 626-y8é ANT. BONFI N II R E R. VNGAR.
quot;7
ris obtrcélationc non caruit. Nam poft Gcorgij regis exccfliim, cùm apudlix-rcticos de fnturo rege age recur j Imperatorcm memorant vehemctiftimani de-difle operam,vt Calimiri regis filius,data Matthi£erepLilfa,rcx Boemiae creare-tur;ac cxcremum intendifte ftudium, vt iis comparati iure fibi regni tituluma-mitterct.Conceptns nanque liiior,Coruinas vires amp;: imperium aniplificari nii-nimè patiebatur:atque Polonicum bine bellum in BratiflauiajVeluti fupràfcri-pfimuSjexortumfuilTe dicunt. Quinamp;cùmmenfes aliquot intercefliU'ent.nul lis Matthias iniuriis prouocatus, Germanorum quafdam copias hoftiliter Vn-gariam inuadere permifttcamp;r cùm oraretur vt inhiberet,partim verba dédit,partim diflimulauit : amp; nunc iufticiam, nunc inopiam virium caufabatur. Multi i®nbsp;promiflum ab eo in expeditione Boemica ftipendium,quam hortanie exoran-tcéjue Imperatore fufeeperat, nedum iubente Rom. pontifice, ponfliniam Alc-niannici belli caufam fuifle reputarunt : cùm Cæfarid nunqua exoluere volu-iflct.fex amp; triginta aureùm nummùm milia id fuifle dicunt: fexaginta pleriquenbsp;fupputarunt. Neque défunt, qui alia comminifeuntur in caufafuifle, Matchi-am fcruntjpoft duarum obitum vxorum,Imperatoris filiam pro coniuge poftu-lafle : Cæfarem, quafi hominis humilitatem afpernatum, non modo hune rc-cufalfe gencrum,fedpcr cotemptum,nefcio quid infolentius rcfpondifle:Mat-thiamhancrepulfam ægerrimè toleraflTejaliô côuertilTe animum,amp;: Beatricemnbsp;Aragoniam defponfaffe. Inuenti quoque funt, qui ad veteres inimicitias prx-inftitutas, amp; autore Cilias comité diu retentas,rem iftam referunt. Bellum ad-dunt, .à regni initio ab Imperatore tam variis faepe negotiis illatum. Sed cuninbsp;^diuerfl diuerfa caufentur,hâudquaquâ abfurdum cuiquam videri debet,fl plu'nbsp;res vni cidemque rei caufas afcribântur.Qjwdcunquc enim fieri poteft, amp; pef'
8 quam verifimile eft, à veritate non poteft elfe alienum. Reconditam complu* res demum illam caufam expromere non erubefeunt, quæ in peregrination^nbsp;Cæfarea, fedëte Paulo,intercelfilTe fcrtur:hanc licet affirmare non aufim,hauanbsp;ab re tarnen referendamelfe duxi, vt ex pluribus conieëturis pro aliorum iudi-cioreivtritas inueniatur. Cùm Imperator igitur reuifendæ vrbis gratia in IW'nbsp;liamperegrè profedus effet, ibi àpontifice Paulo cum fauftis honoribus exce- 5nbsp;ptus,menfes tres moram traxit.In Auftria proceremquendam prasfccerar, magna autoritäre,amp; potentia virum, cui Pamkhircher nomen erat. Hune, intercanbsp;dum Cæfar abfuit,fîcut exitus oftedit, aduerfus imperatoriamMaieftatem noua elfe moiitum, amp; cù fcptem amp; viginti procenbus Auftriæ ( haud infeio Mat-thia rege)coniuraflTe ferunt: quemdefenforem in nouitatcdelcger^^^* Au-guftalis vxor coniurationis admonita,crebristabellariis Cæfarem, nihil RouiXnbsp;taie fufpicantem,nouitatis amp; periculi admonet:oratquc,vtquàmocyflimepol-fitjinprouinciam rcdeat.At ille continuatis dienoftuque itineribus,opinionenbsp;celerius affuit.Poftreditum nihil ftudiofiuscgit,quàm vtin coniuratos quxrc-
* retur. Illi litcris acciti,nonveniunt:varias moræ caufas commeiitantur, prxtc- ? xuntque. Cæfar tandem fub fide publica fexè coniurationis principibus Nca-polim coegit,quos indiôta caufa,amp; violata præter dignitatem fuam fide,clannnnbsp;hortis capite mulétaug:. Rogatus ab his, antequam fuppliciumfumeret,cur anbsp;tam fidem læderetrefpondit : Æquum amp; fas effe, perfidis amp;: parricidis vio arcnbsp;fidem, amp;^celus pari arte punire. Matthiam omni fufpicione in hac rc libcran-dum effe crediderim:quem quidem,veluti fuprà didum eft, fi quid ipf^nbsp;pcratorem moliri voluiffet ,nunquam profedó occafionem illam prxtermiii -fet:cùm fibi aduerfus Draculam agenti, Viênenfes obfeffuminarce Cæfarem,nbsp;amp; ad extremam redadum inediam,vna cum vrbe dedere voluere;amp; inftantinbsp;fimè, vt conditioncmamp;: imperium acciperet, efflagitarunt. Vt autenaresnbsp;dine referatur: Non multo poft fumptum de his fupplicium, Cæfar veluti omnbsp;cij admonens,Matthiam ad vifendum patremViennaminuitauit.Obtempera-uit piæ volûtati Matthias, amp; cumhoneftiflîmo paucis poft diebus equitatu V i nbsp;cnnæ affuit.Recipitur à patre,vt par erat,honorificê : amp; dies aliquot in equeltrnbsp;certamine, variisque fpedaculis amp; choreis teruntur. Intempefta interim nlt;^
-ocr page 627-D E C A n I S i 111. LIBER UIL 5V ftcaciuc Matthias admonetnr,vt diélo citius Imperatoris euitet infidiasrfciat-que,fe non ad officium, fed capitale indicium accerfitum efl'e:amp; ni cauerit, o-mninoiaciturum. Rex trifti quamprimùm nuncio confternatus, cum duobusnbsp;intimis, quos habebat, amicis rem communicat ; Czobor alter, alter Nicolausnbsp;Banffij diclns erat. Vterque fugæ pernicitate quærcdamfalutem cfle cenfet:innbsp;noncredendomultum periculi inllare dicit : amp;pro tutanda falute, multa quo-lt;iuetcnierè credenda, vt in portunauigetur. Qj^are Vienna fe extemplo fubri-piuncquam primam inDanubio offendcre cymba,c0fcendunt: fecundo clamnbsp;amnc Pifonium deuenere.nunquam tarnen pofthac fe Impcratoricredidifl'e dinbsp;0 citur: hinc,vt omniumfert opinio, vetcrum inimicitiarum cunda vlccra re-crudefcerc vifa funt. Neque deerant quorundam nobilium amp; regulorum fa-diones,qui in finibus oppida,vicos prçdia poffi derent: atque variantem for-tunam fequuti,dum hinc amp; bine fe gratiheari ftudet,vtrinque odia adaugeret.nbsp;Aiiqui Matthiç fubditirecalcitrabant, Augulliviribus freti:pleriquc fub Impe-^^toriaditione fiti,fi quid patiebantur,mgrati auxilio régis vlcifcebatur. Hincnbsp;nouæ quotidie belli caufæ obortæ funt.Itcm,li quid inter hos proceres contro-cebatur,adfacl;ionesconfeftimpublicasreferebant. Prætereaquæ 10nbsp;*^'iîin5jaccedebat ingens diflimilitudo morum,amp; ingenitum atternumq; Vn-i, ' '^^sroanni odium. Matthias enim fuapte natura liberalis amp; magnificus, Matthit.nbsp;* plus æquo cupidus,amp; appetetiffimus honoris : cm fummaanimi magni-promptus adpericula, præclaraque facinora femper inerat animus: otoz«.nbsp;'^ontraFridcricns Inperator non modo pareus amp;:frugi,fedauarus; ôcplus pe-^uniatum, quàm honoris appetens, ad magna Chriftianæ reipub. commodajnbsp;J'dfuavelalienaculpa,animumnunquamextulit. Illebellicofus,amp;impigcr *
amp; inediæ tolerantiffimus:hic ocij amp; quietis amator, quin Sc plus æquo '?gt;gens,defidiofusamp;: tardus. Ille clariffimorum principum emulator fempernbsp;f^'^antiquorumlaude ccrtauit-.hic inuidus quandoque habitus, nobiliaalio-'^facinora intercepit, in pace bellum, in bello pacem optare folitus fuit, amp;nbsp;. ^laniinvtroque conftantiam retinefe. llli liberum ingenium. Mars l^ertus,-(j. ®^^adpaccm bellumque perfacilis:huic artc,confilio,calliditatc, pro iu-^'-ocûdafuo gerere pl acuit, amp; nihil confiliis amicorumtribuerc, demum adnbsp;^^*^cilis. Illius vitalautiffima, apparatus Perficus, vfurpataex vinonbsp;humanarum inimicus voluptatum : hums cultus niodi-hv°^i^'^'^t^fi¦î^usfuitanimus,inimicus crapularû,quin femper abftemius,nbsp;iQ ^¦°potcsquc perpetuus, folitudinis amp; contemplationis amator. Ilium faieSjnbsp;j^S^atnicorum confuetudo nimis obleélauitihunevita recondita,feuera,tri-r^^àfucrum confuetudine admodum aliena.Rex denique præ ingenij pro-facile cunélaremittere,omnia quidem abfumere,vt c regno nihil irami-'Rc^a^^'^^^^o^oremquàm pccuniamamare:praeterealçtus, hilaris amp;; iucundusnbsp;fnbsp;nbsp;ORlt;ffiapromptus. Imperator pertinacia omnia perpeti, amp;iaâ:uram parui
omnia perdere quàm num-, jn ex area promere, pecuniis potius quàm fociis parccrc, fperare cundlan-tç]' '^^^^urari omnia,amp; à rigiditate folitudineque fua no i^cederel Par vtrique S[uoque fuperftitio aftronomorum, mathematicarumque vanita-*11111 ambofefe nimis obnoxios non diffitcbantur.Sed Ca:fajjin facrisnbsp;qiinbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;affiduus, ac diuinæ nimis deditus contemplationi. V tinam in hi s
jj. **ipfimus,mentirifas eiret:quando, fihos morum fimilitudoconciliafîet, bellum,graue quidem perpetuum, tot vtrinque calamita-*itt ^**^''^^'^*^P*^periflet:nunquam ctiamtantumfangmnishaufiflet.Qms igi-^ia !^^'**-i*^*:crtam diuerfosvariosque mores, vctercsingcnitascjue difeor-*111111 rnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bellafacile pofie componi? Hæc igitur omnia, quemadmo-
1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;5 indicendumFriderico bellum , Matthiamimpule-
11**^*^ addiderimus, nemini fortaffie videatur abfurdum : Nimis iï *f*cabnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eratinter duos orbis Imperatores fe fitumefle con-
^tur, CuinTurco diufeliciffimèpugnarat, compararatmultum hinc libi
-ocr page 628-588 ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R.
nominis, cumeomultumproficerenonpoflecernebat i quandois rerramari^ plurimum potetatinunc iniuriarum mole grauatus,fortafle non inuicus adake-riim Imperatorem arma conuertit, quo cum fe, qtium ifte minus virium habe-ret,mulco plus proflcerepofleintelligebat.nequc latebateum,quantumlibilaunbsp;dis ac nominis inucnirec, fi cum vtroque Gæfare gloriofè pugnaflet. Augcbatnbsp;huiufce belli libidinem, Auftrije pulchritudo opulentiflîmarum fuperbanim^nbsp;frequentia ciuitatum, quam deliciarum domum j amp; humanarum voluptatufflnbsp;officinamefle fenferat.V iennenfes illecebra: nondum mente excideranqàqui-bus fe quandoque vidtum ferucntiore iam ætate efl'e nouerat.Rufticitatem Vanbsp;gari«,ciuitatûinopialaborântis, parta bello Auftria facilè refarciri pofleintel-*nbsp;Jigebat.idquod etfipotiflimè bellum hoc excitafle nondixcrim,inhiberetaménbsp;nequiuifle affirmarim. Matthias igitur his omnibus commotus,fufcipiencluni,nbsp;poft exadas nuptias,bellu primo tempore efle cenfuit:quâuis,vt declinaret,quçnbsp;potuit, omnia tentâuit.Sæpelegatis, fæpiflimè literis Cæfarem commonefece-rat : obfecraratque, vt bellum amp; miurias inhiberet : amp; quando pater eft,fîlij re-gnum infeftare definerct,à pientiflîmi parentis officio,non defineret.Sinprifti-naobftinatione perrexerit, fe armis iniurias omnes vlturum. Nil tandem lega-tis,nec literis ipfe profecerat.Dabantur bona verba, quæ cum rebus haudqua-quamconfentirc videbantur. Adpoftfemum,rex de bello Alemannicoretulknbsp;ad fenatum. Variæ in vtranque partem pronunciatæ funt fentetiæ: inter prima-rios Stephanus Bathor,vir maXim« nobilitatis,authoritatis fummæ,amp; fpeâatçnbsp;virtutis,fapicntiæque,rogatus àregefententiam dicere, licet inuitus, tandem i-hodierno dic,patres,mihi indixeram,nc qua re inuidil-principis noftri voluntatemfortalTc læderem:cuius animum amplifcandinbsp;regni, amp; comparand« immortalitatis gratia, belli cupidiflimum eflenouiinus.nbsp;Sed cùm dicendi libertatem, pra: modeftia amp; probitate fua, lênatuinunquainnbsp;abrogauit,meqj fentetiam dicere iuflîtûngcnuè, quod derepub. fentio, ditam:nbsp;amp;: cum regalis vehi« præfatione, de regni vtilitate difputabo. Quicunque pacenbsp;haber^oteftjCur bellum graue,prophanum amp; æternum qu«rat,haüd facile dinbsp;xerim:quandodeclinandafunt bellapotiuS,quàmprouocandaiAleniannorum 1nbsp;iniurias diupaflîfumus,amp; quandoque grauiter vlti: nuncamicos,nuncdiilîmunbsp;latos hoftes habuimusiinter infirmampacem, amp; breue bellum tempus tradu-ximus.Qmd eft curpofthac pari arte, veluti antea, perpeti nequearaus Cumnbsp;Turcis,cumhæreticis iurebellagelfimus:quiaius diuinum humaniim, itemnbsp;ipfa neçeflitas adegitme cum prophana impiaque genre confentirc videremur:nbsp;aequillîmum ferè femper cum his nobis Martern habuimus, quando pro arisnbsp;focis,pro diis,amp; Chriftiana repub. pugnabâmus. nunc, fi cum Alcmannis bellum iniuerimus,qua cum genre dicite,dicitc, inquam,patres confcriptimcmpcnbsp;cum vicinis amp;Chriftianis optimisdimicabimus, quos antiqua vicinitas, qux
X cognationis elfe loco folet, amp; ipfa religio, catholicaque fides, fat nobis cóciJia/Tc 4* debet. Nouis,mquies,iniuriisquotidie nos affîciunt,nouas indies Vngaris infi-dias intendunt,nouos quoque dolos excudunttfat erit,pro arbitratu noftfo parnbsp;pari referremunc prqpulfare iniurias,nunc vlcifci,bénéficie quadoque lioftcmnbsp;vinccre, non vtilc.Si vicinofum errata pari nonpoirumus,quônam paftoexternbsp;norum tglerabimus ? nec minus quidem laudis promeretur ille, qui pati feier,nbsp;quàm,qui vlcifci.multâ toleranda funt,fimulanda amp; diflimulanda quoque niulnbsp;ta:non parum quidem fruétus afïert, âdhibita in loco patientia. Supputemusnbsp;iniurias, connumeremus amp; commoda, nos quoque illis quandoque fiiimusin-iurij:grâuiorcs fortafle intercedût regiæ Maieftaticum Imperatore caufa:quaînbsp;cum nos lateant, «quam proferre non poflumus infufeipiendo bellofenten-fnbsp;ciam. Illud fatnobiscompcrtumhabeamus,nil abeatemerê fieri pofle,in manu eius pax amp; bellum.nos eius dudumjaufpiciâque fedabimur. Si autemforte cum Noricis aut Auftralibus certadum eft, quis animum pro Chrifto afliducnbsp;militantem,in Chrifti gregem obuertere poteritSi fratres omnes in Cbrifto funbsp;mus,quis fraterno cruoremanusfeedare aufit.Non Alemannicum,nbsp;num
-ocr page 629-D E C A D I s 1111. LIBER 1111. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j8,
^'^crithoc bellutn. Quot proccrcs,quot ciueSj quot nobiles funt vtrinq;, fic fuisaffinitatibus necelTitudinibusque coniundi,vtinito bello, intcftinum.nbsp;^tem exerccre cogantur ? quæ ciuitas nobis cft,quam Alemannica natio nonbsp;, «iplcrit ? non inftitutis artibusque politicis excoluerit,no domibus,amp; fuper-ædinciis exornarit ? nullum oppidum, nullus pagus eft, quern Alcmannusnbsp;potius falso quam verb id poflemdicere, Vngariam eie-fia-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;futuram. Efto belli caufa iuftiflima, vtilis amp;£. necefla-
I'Jumjquibus cum nobis agendum fit,confidcrare debemus ? Cum Roma-Ch nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cric,qui plus Auguftali auchoritate,quàm nos viribus,poteftî
^uin Germania,omnium gentium profeótó fcundiflima,magiftra belli,amp; di-arum artium parente : quam per tot annos populus Romanus ctiam muU.9 guincvix domitare potuit. Vbi Cæfar, vbi Auguftus adhucà Qtûntilio Nnbsp;adinternitionemlcgioncs repetit ? cû Auftralibus, qui*nbsp;unmenfæ opes,indomita fuperbia,ingenium varium,amp;; fallax, auidum no-pi4nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bello exercitatum : præterea in muniendis protegendisqj op*
fs vfque adeo edoôtum,vt nihil fine magna cæde,vi capi polfit. Accedit fre-Pa(r'^^^^iuit^tum,amp;caftellorum natura,amp;quauis artemunitiflimorum,vbine qnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cruore pararipoteft. Q^s Hamburgum ? quis Viennam?
^^polim Auguftam expugn.arit?nempc nemo,nifi qui gentis fuæ intern-fepulchrum parare perrexerit. Efto, profligemus Cæfa-ffiUs^^^i^riapotiamur : quid tandem fecimus ? æternum Martis ludum ede-f^itu nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bello feremus : decies in die fufus Cæfar,decies magnos exer-
Ha ^p^P^^^bit.Hydra,mihi crédite,Herculis eft Auftria:cçfo vno capite,fepte- ^uflria, fiç I '^S^f^f-finitimos etiamnobis vndiq; irritabit.Lupum auribus teueredif-
H^inetiam fi ilia nobis hodiefine negotio deditionefeccrir, amp; fefe in no-afleruerit : profedo pro retinenda quotannis multo plus pecu-PaJ^^'^^^nguinis erogabimus, quàm etiam quadrupla eius annua vedigalia Sitotidem fumptus, quot paranda illapoftulat, inTurcoseftuderi*nbsp;î^Ur iuftum amp; fas eft, imo quod pientiflimum : nimirum totam triennionbsp;funbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;à prophani hoftis manibus vindicabimus. Infuper amp; illud. mihi nunc
'^'¦¦^b^ffodreuerentiam prohibet : quamuis libertas animi,amp;: principisin-*^^^^P^tiatur. Quid igitur faciam ? dicâmne,quod futurum auguror ? Di-^0 y nbsp;nbsp;inclyte, dicam, amp; bona tua venia. Si Auftriapotieris, quan--
iHij , '^firuti fortunæque Coruinæ obftare poteft : mihi crede, raro, heuni-tfir videbit Vngaria, ea tanquam vidua deièretur, amp; frequentabi-exhaurietur, amp; ilia ditabitur : vcdigalia noftra vorax abfumec vanumaudiatis augurem, noftrum dominum, acregemnbsp;Icq ' ^hpient. Quas ob res Alemannis bellum indicendum elTe non cen-diximus: tum,ne apud Chriftianos potentatus Vngari,nbsp;°iicæ fidei,æternivindices,infames habeantur.Nolite quæfo calamitofumnbsp;pi)[ bellum nunc inire,ac intempeftiuum iuuentuti vcftræ parare fe-P'S®nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fioc habeopolliceri, nunquamaduerfus optimos Chri-
Animam creator! Deo debeo ,*Matthiæ corpus, fi in i(jj ffannos caftramoueritis, ad Turcos me conuertam: amp;. meorum^xemplo,nbsp;Matthia, pro me denique ipfo, baud incommode animam ef-l'?' Bathoriifta dixiftetjomnespontificum animosinfe conuertitînbsp;in eius fententiamnonierit. Contra proccresnbsp;Ionbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;amp; laudis ac gloriæ fedatores, magna ex parte aliter fentiebat;
Cit^l^^f^fffiTjpublica^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bellu,amp; Martis emolumenta trahebant. Ex*
d^^ntur etiam régis appetitu, quern indice vultuadhoc bellum, veluti quo-elfe intelligebant. Ciim de Stephanifententia per fubiellia
Chinifius à rege iufliis dicere fentcntiam,hæc verba fecit, Pauli chi. confcripti,non folum de fufeipiendo bello, verum-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;»i-atte.
Iff^lt;1^^ re grauiifima ante Maieftatem regiam proferre fententia, la-fffin nos multæ caufæ,quas ilia tantum nouit ; explorata fatis eft fapien-
Dd
I
-ocr page 630-Î9O ANT. BONFINII RER. V N G A It tia,altitudo^ confilij,nobis potius filentium quàmorationcmindi):it:diua eluinbsp;prudcntiam,probitatem,amp; forcunam dm experti nouimus. Clementia princi*nbsp;pis hberc nos loqui iubet: fed iftalibertas nihil eins confilio adiicit, fuprahu-mani vires ipfc fapit ingenij. Ego ramen,quado parendumeft,dicam quod fen-tio : amp; hancfcnatoria militari libertate communiam. Cùm(proccrcs) nunc vc«nbsp;teres Cæfaris iniurias,facræ corona: rcdemptionem,obligationcmillaminfau-ftam,imó iugum, præterea abnegata regi ftipendia, quotidianasquc inlidiasnbsp;incurfus mecum reputo, cquidemnullo modo ab ineundo bcllo metcmreuo-care pofliim. ft, vti Bathor appofite, difertcq, locutus eft, hoc honefte bellu declinate poflcmus, ocium potius, quam formidolofum hoc negotium optarcra.nbsp;Sedvfque adeo neccflitate vrgemur,vtnoftros fortafl'e nihnoltridilîimilcs fieri patiamur, nullo idiure euitare poftimus. DiuinaCacfar infignianoftroruranbsp;regum, prater a:quum amp; fas, venalia fecit. Qmnetiamft tantiapud alios cen-fcrcntur,iam diu in auótione,in foro Chriftianæ reipub. pofuilfet. Vnnamhocnbsp;Czlàrcæ fatfuiflet auaritiæ. Nos,amp; pofteritatem noftram,per iniquam violcn-tamque obligationem in feruitutem afleruit,ius alieni regni ftbi vindicate nonnbsp;puduit. Nomen ditionis Vngarix vfurpauit, quanon alio modo quàm vmbra-tiliRomanorum imperio potitur. Qmnctiam,fiinfuapoteftate iacercmus, fubnbsp;hafta, mihi crédité, veniremus. Omittantur ifta,quando toleran queunt : quisnbsp;ab aftiduis vitra infidiis fe tuen potcrit ? malo quotidie dolopetimur. Nunc inbsp;hunc, nunc illum,in nos hoftem irritât, Sedulafub alieno nomine nobis infercnbsp;^ncommoda, amp; quandoque impudentius regni fines inuadit, amp; vaftat aftftduè;nbsp;nunc fubornatas copias immittitiquerentibus Icgatis, bona taniùm verba dan-'iT'nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tur. Quare non emplegmatc,fed gladio recidedus eft ifte morbus: nec amplin^
innoftram noftrorumq; pcrniciemalendus. loannisarchiepifcopiStrigonicO' fts fugamnon aduertitis ? quid in nos quotidie Catfar moliatur, non attenditisnbsp;ilium fociis carere putatis ? O nos cæcos,amp;: imprudentes : in medio fenatu hoftem halfcbamus,imó principem fenatus, ac regni primatem, amp; non intellexi'nbsp;mus Î Patiamur igitur hxc omnia,quoufquc ad vnum omnes Catfarea arte rua-mus. Proindc poftquam aliquantifper à bellorum multitudine refpirauimuS 5nbsp;nullumq; bellum fupereft nift quod nobis cum Turco hxreditarium eftj à quonbsp;non folùm induciæ,fcd pax quoque quotidie poftulatur, fufeipiedam ford ani'nbsp;mo cum Fridericohanc expeditionem efle puto. Excutite quæfo (proccres) iU'nbsp;gum è ceruicibus : amp; obligationem illam inique olim initam, xquo Marte rc-feindite. vos,pofterosque veftrosjvobis vindicatc:doneciniuriarumfincniin^nbsp;non fecerit,amp; ius illud non rcmiferit,quo nos obftrinxit,ne à bello vnquam ih'nbsp;perfedetc: non obftabunt,mihi crédité, munira oppida, Germanas acics, amp; ob-ftrepitantes asneis fabricis cohortes.Hoftem longé maiorem ctiam cum magu^nbsp;gloria palftfumus,amp;: quotidie patimur : nouimus Auftraliaolimrobora,amp;for'nbsp;tunam noftri principis inuidiflimi non ignoramus : Pannonicas vires quotidienbsp;periclitamur : non belli difficultas,nô longitudo deterret. Mihi certumeft,do-mi forisque, fine fas Jiue nefas rex aufpicetur, imperium fuum vbique gentium forti animo fequi.Quanquam igitur me iniuriarum memoria ad hoc bellum hort^tuntamen omnia principis noftri fententiæ poteftatique committen-da efle iudico : fine pace fine bellum mentis ilia diuinitas aufpicctur,eius,quï'nbsp;fo, ardentes dudum aufpiciaque fedemur. Pauli fententia, maxima ex parte ab his laudata,qui belli ftudia plané fequuntur:fcdquatenus rem ipfamiudi-cio régis committcndam efle cenfuir,id omnes approbarunt. Archiepifeopi Io**nbsp;annis fada mcntio,qui cum vniuerfis facultatibus aufugerat, principatum a-pud regem obtinebat, in Cæfarcm nimis animos omnium irritauit. A fenatU (nbsp;demum regi fupplicatum,fententia diccret, Reipub.ftbi commiflte confulerct,nbsp;prouideretqj (vti femperanteafeccrar) vt nihil detrimentipaterctur,fcd potiusnbsp;acceflio fieret. At ille:Teftor,inquit,Deûm hominumq; fidem,veftramquc in-f antiftites,commilitonesque mei)Matthiam veftrum àregni principiOjnbsp;quodbeneficio veftro acceperam,aihil intenftus diligentiusque curafle, qlt;mni
-ocr page 631-DECADIS lïll. LIBER UIL
Ifflpcratorcm,veftruin Imperium anhclantcm,quocunq; poïTem officio conciliare. Legationumfrequentiam nouiftis,intelleCtam principis auaritiam,vtifa-cram recupcrarcmus corona, quam totannos vobis abnegarat, multo fanè auro conipleui. Ne fat quidem illud erat, me ad breue tempus interiturum ratus, viregni fucccffionemfibi vindicate voluit,ac inanem regni titulum vlurpauit:nbsp;ne corona facrofanifla careremus ,iniquamillam conditionem accipere impe-riofa neccflitas adegit. Dimitto vetera,aliaq; pcrmulta. Vtinam etiam cum mi-fcraconditione quietc viuerelicuiflet. Me, vt nollis,adoptauit, frequcncauinbsp;quandoque patris curiam inuitatus: amp; quacunque potui pietate reuerentiaqucnbsp;parentis Maieftatem ipfefoui:quidin me officia quæq; pra:ftantemmoliric-pcritJpfenouit.AdBoemicum cumfummo pontihce me bellumimpulit:auxi-liaampla,amp; vnius anni Auftralis prouinciæ veéligalia in belli adminiculû pol-licitus,nihil expenditnn régis Boemici eleclione,^ in re quaque vbi de digni»nbsp;rate noftra aftum fit,quantum profuerit,filioque faueric,vtrique fcimus. Q^-ndianasiniurias,aciniquasregnivaftationes vosipfifpedatis. Neclegationcsnbsp;afiiduæ,nec literæ, nee verba profunt : nee adhibita Chnftianorum principumnbsp;patrocinia, quae ab hac ipfum impietate reuocarët, quiequam proficcre potue-re. Neq; tam graues iniurias,ne dicam vitæ periculmn, tam diu toleraflem,nifinbsp;impij notamfilij rcformidafl'em,amp; hæc in veftra detrimente verterétur.Quan-^uaminuitusadarmatrahor : hoc tarnen bellum , mihi crédité, declinare nonnbsp;poflum. Vos autem eftote bono animo, ac inprimis iufticiæ veftræ, deinde fi-«îi,cliligentiæ,fortun«q; noftræ bene confidite. Quid archiepilcopi fuga por-rtndat,qucm tothonoribusexornaui,ac loco fratrishabui,cor!fidcrate.illacoi']|gnbsp;cientiarcrumbene gcftarum,amp; prçftita vbiq; patri pietatis officia bene fpera-rtiubent. Proinde bellum æquis mccum numinibus audacler accipite, cômi-ntones: hicfpedatamfidcm amp; virtutem oftendite.ld hodie vobis Matthias ob-inatèpollicetur,amp; affirmat,fe nonmodo vlturum iniurias,amp;: damna repenfu-runi; fediniquam quoq; conditionem illam obligationis, æquiffimo Marte re-)onbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;non dabitur,ve(3:igales vobis Cæfaris prouincias onfnino fa-
quot;V
uurum.lnui(fti principis oratione confirmati omnium animi: ad belli fefe ftu-wapenitùsintendunt.Indicitur dcleôtus,amp; è proceribus quifq; primotemporc rum fuis copiis expeditus elfe lubetur. fi quos belli grauitas fortafl'e deterruit,nbsp;tarnen virtus fortunaqj confirmauit : in opulentam pulchramq) Auftriam
rnia omnes parât. Verùm prius quàm Auftriam adoriamur,de fitu eius haud ^«ßrUß-rcaliquid referendum elfe duximus.Cùm Rethi,VindeIici ac Pannones in-
^fiDannbiuni olim continerentur: nunc iftorum loco Bauari,Auftralesamp;Vn, S^rifuccelfere. fednonciteriorcmfolùm, verumetiamvltcriorem Danubij o-fanocciipauere.Defluétcnamq; Danubio,Scptentrionalisplagæ parente,Banbsp;^üiriVindelicorum loco vitra citraqj fluuium accolunt,mox Auftrales amp; Vnga-*nbsp;® fi: deinde MyfiorumIoco,Rafciani,Bulgariq5: Auftria inter cæteras prouinciasnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;****
ulto formofiflima,à Noricis hinc montibus confurgit,amp; alta progiedies,Da-*ff)bio prominet : mox in Pannoniam paulatimipfadefedit. vitra Danubium, prætcr paucos montes, in vndantia plana diftunditur afc»occafii Bauariam, abnbsp;f^ortu folis y ngariam habet, Citerior Stiria,vlterior Morauiaclauditur. amee-f^vtrinq; fluuiis, amp;vicorum oppidorum^ frequentiaplus hominuaiopinio-côfpicua, Hinc Ncapolis,amp; V ienna: iIlincEgnburgum,Rethia,amp; Laua. Da-, 'oium Cremfum,Clauftrumburgum,Cornuburgum, V lenna, Hamburgum*nbsp;accolunt : amp; tot vtrinque pagi comitantur,vt cundis facile regionibus an-[5nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Hîcædificiorum plus æquo fuperbia, copia pomorum, amp;: frümenti : amp;
ntaboni vini exuberantia, vt fuperiorum inferiorumque partium fitim ex-^^3t. Hinc rufticitas omnis eftexadaïquandopagani quoq; vrbanamvitam uxum feruant. Artes hîc omnes florentiffimas fpeâtare licet, inprimisq; ne-amp;otiatoriam,quam mulicres multo frequentius viris exercent. Ingenia vtriufqînbsp;ninrabilia,amp; vfq; adeô induftria,vtvidum facile parent,par-cum vüluptatc fruantur ; vrbanæ mulicres plus æquo negetiofae, fine
D d 1}
-ocr page 632-INT. B O N FI N 11 R E R. V N G AR.
ruborcforapileata:fréquentant; fuperbè incedunt, tacitam à. vinsreuctefl' tiam expolcunt: domcitica forenfiaqj negotia curant: nihil prxter crapulam,óinbsp;luxum,ac Reipub.curam viris reiinquunt. Reliquavinhtatis officia obeüt,vo-luptatibus non parum indulgent:rebus exteris dorainan,pr3Etcrquam libi dini,nbsp;gaudent: in cæteris decorum feruat. Laboriofaplebisvitaeft-.amp;quicquidpro-feftis partum eft dicbus,idfcfto totum abfumitur. gulænimisindulger, vino(Çnbsp;plus çquoeftobnoxia,arti tarnen cuiq; vfque adeó intenta,vcnullum artisopuJnbsp;exopres,quodnon facile inuenias. Hïc etiam opulentorum mukitudociuium,nbsp;præfertimmcrcatorum frequentia,magna nobilitatis,item procetum,rcgu-lorumq5 copia : qui Auftrales comités creati, oppidis Siciuitatibus potiuniur.Wnbsp;Faftus horum ingens,quibus grauis amp; togatus eft habitus, vitalauciffima,amp;in-genitis voluptatibus intenta. Multi ex his belli ftudiis dediti,haud paru va'.ent:nbsp;cum voluntjdomi militiæque præpollent.Cçterùm Ingenium his varium amp;: in-conftans : at vfu belli vfque adeo cxercitatum,vt ad munienda protegendaqucnbsp;oppida nullum genus hominum cdoétius inueniatur.
RERVM VNGARICARVM DECA-
D I S Q^V ARTÆ LIBER V.
1477.
gu m ,Ju-
P.
ditta,
gt;r~
At T HI A s primo tempore coparatiscxercitibus, exterisq: rebus qua: bello vfui efle folent: anno Salutisfeptuagefimofc-ptimo fupra millcßmum,amp; quadringenttfimum,ptiufquaca*nbsp;lira moueatj^ftra confulit,ac expeditionis caprat aufpicia: nihil inconfulus vnquam fideribusegifle vifus eft : diuina hincnbsp;voluntatem, fauftamque horam elicere nitebatur. Vt cceptanbsp;quæq; grauiffima bene fucc-ederent, nihil vnquam nif coful-belli formulahæcfuit. Cùm, Cæfar,præter aequum Srfasinita rôties nobifeumnbsp;pace folueris, amp; iéta fæpc fdera violaucris, nullaq; promifTaprseftiteris : quin 4»nbsp;malo fepiflimè dolo læfa concordianoftrum agrum, pagos amp; oppida hoftili-ter inuaferis : Nos Matthias rex V'ngariæ,c3Etcrique pontffices,reguli, optima-tesq;,iuftum tibi bellitm indicimus : amp;lefum Chriftum opt. max. diuamgeni-tricem, peculiare Vngariæ numen, cætcrosq; Deos patrios, violatx iiifticia:, acnbsp;Ixfæ pac», amp;inexplebilis auaritiæ vindices precamur, vt propius viftoriano-ftra arma refpiciant: vires legionü obfirmcnt:amp; vltoribus iniuriarum,acviolatequietis,amp; fidei aflertoribusdebitam infignemq; vidloriam tribuant. Proin-de aut Cxfaream mentem ad refipifcentiäreuocet;aut fufeepta nobis iuftê vota,aufpiciaq; fortunët. Neqj Cæfar bellum fibi propediem indiólumirinefcic-bat. ipfe quoque deledlum magnum in Noricis amp; Vindelicis habuerar, ciuita-1nbsp;tes Sr oppida cundl a validiffimis prarfidiis aconini munitionugenereobfirma-rat,copias quoque difpofuerat. Regem multi proceres fequebantur : in primisnbsp;verb Stephanus Scepuftenfis Comes, vir fpedat.'ffimæfemper fidci amp;:viruitis,nbsp;qui excataphradis equitib. mi!le,ex vclitibus quingetos fecum adduxerat. Itenbsp;Paulus Chinffius cumexpeditiffimo equitatu, Nicolaus B..nffij,Zelena,lax!tb,nbsp;PcUUS
tis parribusjlegibuóve, amp;: aftronomis,adoriri plaçait,ne vi actemerèquicquam auderct: quin apud aras omnes rem diuinam fecit,vt numinum acquanimitatcnbsp;potirctin-. Poftquam omniafibi tuta fore fenftt,adaudto iam vere, comitéBea-trice,ex Buda callra mouit. Duplex tû ardor cum inceflerat: alterlegitimxVe-reris,ac Martis alter. Ne Mithridati quidem Hypficrateam, quaz nunquaeumnbsp;i J bello déférait : neque Pompeio in ciuili perturbatione Corneliam tani gra-tamfuifle legimus, quam hancMatthiæ vidimus. Primis enim annisnullano*nbsp;dem fine Beatrice tranfegit,atid ne ab re quidem: venuftasnamq; formæ,dcx-tericas ingenij cum appolita elocutione cÖiunól'a,ipfuni (mihi crede) Socratemnbsp;in amoris æftumconieciflet.Sedne laboriofæ hæcmiliriæ incommoda patcrc-tui,in proximaquaq; caftris ciuitaîe,caftclloquc quicicere folebat.nbsp;laurinum perueniftet, Imperatori præmi/fo nuncio bellum indixic.
Antequani Indicendi
DECADIS ÎIIL LÎBER V, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;P5
Petrus Emcricusqj Döchij vexillationum præfedi : Lupus quoque Defpotes, indomiti quidem roboris amp; conftantiac, quem régi femper fideliflimum fuifFenbsp;memorant, Præterea Drach Bertoldus, miræ förtitudinis amp; audaciae, qui à régis latere nunquarn. difcedebat. Nee Laurentiusj dux impiger, amp; à paterna vit-^nbsp;tute nequaquam dégénéras, cunihoncftilTinio ihferioris oræ comitatu aberat,nbsp;ïregefilij lo^o femper habitus,ne palFum quidê ab eo recedebat. Præterea cæ-tcranobilium ac procerum multitudo, quorum referre nomina foret ociolum.nbsp;Caftra vbique tripliciapofita.hïc Boemi, illic Vngari, ifthic Ratiani metaban-tur. Boemi équités cataphraéli omnes,aut hippoballiftæ : Vngari, in grauem 6cnbsp;expeditum equitatum æquè diuifi ; Ratiani vexillationibus tantùm vtebantur.nbsp;Peditum qiioq; non mediocris ex omni genre numerus,grauis amp; leuis armatu-ræ,vix decern hominum milia fuilTe creduntur. Per laurienfem igitur agrum innbsp;Auftriamcontendit. Cum eius finib. appropinquafl'et, primo iniultu Tfauter-ftorphum oppidum,cui validiffimu à Cæfare præfidium fuerat impofitu jSe fua-pte natura munitiflimû,adoritur. Primo impetu,cùm immilfi à rege milites intra propugnaculaprofiluilTent,magna ab oppidanis ftragem accepere; multi innbsp;eapugnafortilTimi viri cecidere. oppidum tandê non minus vi, quam aftu ex-Pugnatum,in ditionemprimum régis perucnit.Haudprocul Eine ad Peterftor-piium caftra mouit,quod adfecundum Vlennælapidemappropinquar.HoGfi-^® nenegotio in ditionem accepit. Nam cum oppidani fe tueri dilfiderct,deditiö-nem in tanta trepidationc continuo fecere. Cùmhîc xvi. Kal. Augufti caftranbsp;poftiiflent, Ratiani cum expeditis pernicibusq; cquis mox citeriorem Auftriä,nbsp;^dapoteftate,incurfarunt: cum licentiam plus quam hoftile vfurpalFent, cu»-^2 diripiunt,incendunt pagos, in omnem ætaté,ac vtrumq; fexum æquè defæ- nbsp;'iint.Cædunt,quicunq; occurrunt,amp;cruorcmagis quàm captiuitategeftiunt: Ratîanorünbsp;plus fe lucri facere arbitraturjquomaiore cede graftantur;ferro6cignl cun-^'quot;'^*'*nbsp;vaftant, tcmpla diripiunt : ôc humanitatis expertes, diuina amp; humana iuxtanbsp;*tufccnt. Tantus hie longe lateqj terror prouinciales inceflit, vt cirmftàntianbsp;Quæq: oppida deditione vitro ofterrent. Cum ad Peterftorphum caftra forent,nbsp;obfelfam Viennam negate potuiflet ? Agrum velites vfqj adeo infeftu cæ-DUS plané reddi derant, vt ex vrbe nemo prodiretiquinamp;fuburbanaitafolici-^'**'nbsp; Uere,vt afliduas excubias haberent. Cum inges omnes pauor inualifl'et, vnonbsp;'î^^ruordecim oppida, quæ in Viennenfi agro fita vrbe in coronæ fpeciemnbsp;^'fcuniftant, vitro feferegidedidcre. QuicquidNeapolim, Viennamqj inter-in amniflîmam planiciem effiifum, ôc in pomarij limilitudincm virentinbsp;'^;Orunr oppidorumque frequentia confitum, deriuatisque paftim fluminibusnbsp;^¦'guunijid omne vno die in Matthiæ poteftatem peruenit. Et hæc fadadedi-jMaViennenfibus commeatus inhibuif,vtad extremam famem perbreui re-«uravideretur : item Imp.animum vfqi adeo confternatnt,vtne mediocri?nbsp;i^dcmnon dcclinati belli pcenitentia fubiret. Viennam tarnen, ôc Neapolim,nbsp;j.Strteqj omni retinere Conatur. Vicmia inter pulcherrimas barbarorti vrbes,nbsp;jjj ¦Q^plures magnitudine præftent,iure numefari poteft.Danubium
orbis fpeciem,vt vrbi magis bladiatuf àmnis, in-c cÓfpeètu facit,in hortorum vfum,qui frudifefis confiti arboribus, gra-Quorum ciuium animos relaxant, amp; lafeiuiente ad ccenas 6c choftas iuuen-excipiunt. Mnia duo palTuum miliacompleóluntur, intus 6c extrà ag-^obfirmata : ne crepitantium tormentorum obtutüi fint obnoxia,perpctuo ex ambulacro, 6C in coronæ fpeciem fuperbärum turrium freqUeUtianbsp;h ter' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fluarum aliquæ è quadratolapide ôc qüâdrangulares,nonnullæ la-
tca ¦otundæ confurgunt:quibus crateàtæ infunt fencftræ,ferreæ4jj atq; fer-Vero^°^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Fouca obducuntur pedum altitudirte trigentorum ; latitudine
rit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iélus elideretur. Ad caput inima fofl'atântüm àquæ featu-
ij£^^^^t'fibucrit,6c vfus tulerit,hac muro ad emiflatium retenta,perbreui to-fluç nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Supra portas vrbïs quadratæ turres confurgunt, vtimpetu
^^uc maximum facile excipianu Suburbia circùm maxima ôc ambitiola^
D d iij
-ocr page 634-^9^ ANT. BONFINII R E R. V N G A R. cfFunduntur:vrbcmhaudalirer,acarccmrcgiâmvccÔplcaunturAeumvrnbsp;napulchritudincccrtanC. Vrbs autcm intus,cum adiuenSjBo vros,ted regnbsp;detur, ob claboratiflùnam ftruauram tota confpxcua: hofpiubus co a bladin »nbsp;M,.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;n.ia^o: domusædificiorûfuperbiafpcaatonbusmagisplaccrccon
ÄenfiMfoU^
gnalaxitatc confpicuæ. Infeneftrisacfpecularibus tantus cultusamp;luxuna,vt antiquorum fumptus adequate vidcatur. hasauibus comptent olcinibus ,gar-rulisquc : vtcùm vrbem inambulaueris,pcr fonoras amocnasque fyluas Ipaciarinbsp;vidcarc. fora, vici, compila cunólaplacent. Tcmpla ipeàare hcct, infano um-ptu fada : inprimis dim Stephani bafilicam, ac diux Gcmtncis xdem,vbi nihunbsp;cftartis,quinfpcdatoremadmirationc conficiat. Turris eft,vndenomodoco-tamvrbem,fedvniuerfum agrum, amp; citeriorem Auftriamprofpcdarchcet.nbsp;Odogona cft,amp; cxpyramidali fpecie definit in pomum,vbi totdeorum imagines,tot cxcifosfumma artclapides ccrncrc eft,vt nihil dixeris inorbe fpcttaôi-lius. Sacerdotum collegia, gymnafia philofophantium, fandimoniali^ clau-Ika,præftantiam vrbis adaugent. Si Scotorum collegium cum xdc luftrauens,nbsp;fi quædam principum palatia inuiferis, Romanam ad peregrinos fuper la tranbsp;iecifle reputaueris.HîcScaligcrorum,Carrariorum^5 domos,g^tilitiainügnianbsp;rccognofcere poteris: qui Padux,Vcronæ,Vicenti3cquc, acin Cifalpmatjaiiianbsp;late regnarunt.Hîcmultorum quoqi nobiliummonumenta comperimus,quorum poft^itas Fridcrici Ænobarbi cacterorumq; lmp. dudu amp; aufpiciis inita-n. lia militauit,ibique oppidis ac pagis magnified donata remanfit.Cum ante bci-lum confus haberetur,quinquagintahominû milia numerata funt: prêter pue- jnbsp;ros amp; infantes.inludis literariis,feptem fæpc ftudioforum milia recenfita. 1 rx-fpr ronfulatum.cx decem Sc oQco virorum numero conftantem,duo funt roagi-
iomicidioq; cdTbritas agatur. Item diebus feftis no folùm nodu,fed intcrdiu, JS ;^tutb iterfacere Bacchus inhibet. Qmequidnegotiofis diebus plebs iptepara, ^9nbsp;fuaf.rta/. Bacchanales abfumuntferiae. Cùmvino incalcfcunt,nunc inter aulicos amp;.art -fices, nunc inter Academicos amp; plcbcios, nunc inter rufticos amp;vrbanos Ma snbsp;oboritür : amp;: cùm atro3«d cæca pugna conferatur,fepe plus xquo, temuiennbsp;ille defæuit : non eft Magiftratus potentia, quæ rixas inhibeat. 1 antaeit nnbsp;be gentium varieras,vt pauci vel in viciniafe nonne. Rarafamiharum a qnbsp;tas : mcrcatorumhîc magna copia, quorum diuitcsfcnionbsp;rnniimpunt : has nerbreui fadas iam viduas,familiäres moxfibidcfpo j
-ocr page 635-DEGADI5 tïïL LIBER V.
*uïaria,pifcitix, czccta^üc vinaria dcfiint. möfttiuni appendices, vicorum ca-«cllorunique frequentia viatores ottines admodum obledant. Cum V iennen-^mNcapolitanumque agrum attigcris,inplanicicmlongè latcquedilFufum, «uneomnibus la:tis amp;: amoenis regionibus tradufine cócroucriia facile ante-Uf«. fi quahiequies 6i cutum ocium inueniri poflct,potius Auftriamjqualta-ni optares. Verùm tempeftate noftra femper nunc bocmicojnunc Pannoni-'obcUo fluduauit. Póft, vbi rcx Podom,Pctcrftorphum, Trautoftorphü, Lie-fUn, MeciIingLim,S.Margaricam,Schuandorphum,cateraq; finitima caftel-gt;« p ^P*f)Vrbem ardius obfellurus, nihil fine religionis obfcruantia aggredi vo-j^u:inprimisque V lenncnfium numina placanda eflc cenfuit. D.StephanOjaenbsp; opoldojcxteris^ düs pairiis maiorem cukum, amp; magnificentiora his téplajnbsp;' Ofte obftinatz vrbis exicium intcrcidcret,quod Deus auertat) ipfe vouet : finbsp;'nnonctn illa fccerit, niagnos diis hominibusque adaudus poUicctur. Mox
I) ^quinque milibusequicum caftriscgrcfluSjintempcftanodeClauftrum.-^^^guniadoricur,cxpügnatque. Oppidum cft ad fccundu lapidem fupraVien-vbï^^°^D^nubio promine t,amp;:diui Leopold! bafilicafepulcroq; darum eft» j^*acruinregulariummonachorum cft collegium, zdificiorum amplitudinönbsp;f^cliniorum cubiculorumque prxftantia fpedabile : ibifubdiualeeftinla*nbsp;** fadum,amp; fpccularia facris hiftoriis inferiptat item fcurtdiffima fci^nbsp;multa ex Italicis vrbibus crepta voluminanbsp;, quz antiquitatis autoritatc permagni æftimantun Ad magnam a-
'kb nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ænca, à tergo candelabrum Salomonis, vtrumquc arte maxima
templi poftes, amp;c baïilica è quadrato lapide conftruda« ^^'¦'^uthorti lætisarboribus confîti,oblongaquepifcina: vbi lupös, carpof-genus. Suburbium per montis dorfum effunditur*nbsp;'^°®iuatur. Huius anticipatio non ab re fada,quando fluuium hicnbsp;deft ''^^^^cermt,nccommcatusablmp. VicnncnfibusdeuchipolÏÏnt.Clan-itincre,cum cquitatü* relidoibipraelidio, Viennam rediit : kc pfUf f'/tai
^tia ?°^3*^^c,pontcm vrbis adorituroccupatq5,nc quid exvltcriorc Au- **quot;/*'*''« pofit haberent. Ad pontem ligneum y trinque caftellum crexir, im-^ormentis zncisjacomni munitione compleuit.Duos pon-
'k h P^æfedtjbcllicx artis fanepcritiflimos, qui fratres cram, amp; Bocmi- TttMtrh tu,^nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;alter facilè alterum hoftili impctu pcrire paterctur.ij
inhibebantj obferuabant nodu Danubiu, acne quid breui
SUati nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;vtrinque vigiliis attcndcbant: quin amp; focios
aliquid inferre aufos j grauiffimc muldabant. Cum ciucs eflefenfiflent,animo confternatijfutura famem rc-tttç /^rcjfibi libcris^ timere,ne vita inedia finiantiad Imp.clandcftinos mit-imminentium pcriculorum admonere : demu orarc,vt obfefiis nbsp;^^b^eniatur. Vrbcm, fi fame prcmatur,in officio rctincrc non pofleinbsp;uppij P.^*^o^quede deditione cogitate. Imperator, qui copias per ciüitates,amp;Snbsp;vt longo bcllo Pannonicas vires cncruarct,cxcrcitum mitterönbsp;b okfidionem foluerct, collatisqs fignis cu«i rege cógrcdcrctur*nbsp;^abatur: promittebantur auxilia,quæ indies affiitura dicebatur: in*nbsp;fcrcbant,id dedita indu*nbsp;Noinbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fieri : nee Viennenfes in anguftias rcdigi xgrè pati, vt ca illi fa*
Cxfarcmpati coëgerc. Sufpica* k r compofito bellum Auftrale gcri,vt rebellantiü ciuium pro*nbsp;r Anbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iniuflii patris,à Matthiafilio reprimcrctur. Verùm id no
fentientibus perfuaderi poteft. Cùin in tanto vidoriæ fucceffu rci^ minime iudicaret,ad Cornuburgum caftra mota,in vltcriorcnbsp;1 '¦P^^^um,quod è cófpcdu Clauftrumburgu intuctur. oppidum cft in ^***nbsp;fnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;prçditû zdificiis,optimis mocnibus,amp; altafofla val*
Wdccimo obfidionis die capitur,cu tormêtorum impetumto* oüpoflct.Rcx opulcntiflimo potitus oppido,præfidiû imponit. Quartonbsp;D d üij
-ocr page 636-596 A N T. B O N F I N 11 R E R. V N G A R.
Tubta. deinde die^ad Tulnam caftra pofita: ciuitas eft Danubij accola, quinque ac vi-ginti milibus pafTuum à Vienna remota^ Rex in Cornuburgo remanfit : regina ad Pifoniuni,non fine magna aulicorum tuf ba,fiibfederac. Militem ergo grauinbsp;earn impetu vexare iubet.quiC magno tcrrore perculfa,aliarum exemplo, fcpu-mo quo vctumeftdie,in régis poteftate peruenit.Tulnç deditio,finitimis quo-que animos ademit. Arridente adhuc fortuna, Stephanus Bator, qui inuitus adnbsp;hoc bellum accefl'eratjPaulus Kinifius,amp;Zelena,præfeâ;i equitum, nihil vitranbsp;cundandum eflerati,Chremefum,amp;S tainum oblident: qux in vlterioreDanunbsp;bij ripa funt,vix vnius interuallo ftadij feiunda. quod non temerè ab his belliesnbsp;artis autoribus fadum eft: ne è fiiperiori parte Chremefum commeatus amp;au- lonbsp;xilia poftet accipere. vrbs enim eft non patui quidem,quâdo opibus ac pulchrisnbsp;ædibus ilia floret. Paulus, ac cætcri vexillationum præfedi, expeditos équitésnbsp;finitimos latè infeftare iübet:at illi longe difeurrêtes, tumultu amp; terrore omnianbsp;complent, obuios aut obtruncant,aut captiuos ducunt, incendunt pagos,amp;nbsp;circumfufam regionem diripiunt,vaftâtque. Diri belli rumor per Germaniamnbsp;repente dilFunditurzCxfafis omnes auaritiam, morofitatem amp; pertinaciam in'nbsp;cufant:execrâtur negligentiam j amp; plerique id hand inuito ipfo fieri criminan-tur. Gcrmanici potentatus Imperij nihilprofpiciunt, partim quialmp- iniuftbnbsp;nihil audebant: partim quia à rege prius edodi, bellum id iure gerinouerät.in'nbsp;dolebant igitur,amp; focioru damna commiferabätur. Interim Imp. à Lintzioop-pido hoftiles incurfus, amp; incendia pfofpedabat, Chremefienfium tandem pC'nbsp;riculo,amp; commiferatione vidus,quos nimis amabat, Viennenfiumque obfidi-^one commotus,quos ad Pannonem dcficere çquo animo pari non poterat,nonnbsp;lngentemcomparauitexercitum,nonprincipum Germanorumacciuitauxili^'nbsp;Snbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;led legatos quamprimùm in Regia caftra mifit,qui cum hofte de pace agcrcnc-
mißi. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Si à principio pccuniis non pepercilTet, fi tätum paralTet exercitum,qai obiim'
onem vr bium inhibere potuiflet: ne tantam qui de is Imperij iaduraui) calamitates amp; incendia florentiflimäilla prouincia fubiiflTet. Cum legati Cxh-ris inre^ia caftra vertiflent,.àpræfedispro dignitate funt exCepti. Inicqüch^nbsp;cùm Colloquium poftulaftent,ex officio datum:dc pace mox agere cpere: de- pnbsp;teftari bella,amp; inter pattern amp;filium perquam iniquum,ac fummum eile ne tonbsp;hæc interceflilTe. A Batore, ac Paulo repente refponfum, ad bellum le, non adnbsp;pacem eflTe miflbs:nullam eflTe fibicomponedi belli poteftatem.regemad Cof'nbsp;nuburgum refedilTe, eo eflTe concelt;lendum:ac ne quid à militari infolcntia dc-trimenti ex incofiderationc patiantur,fc fatis honeftum equitatum daturos eßenbsp;pollicentur.Dirempto colloquio,amp; accepto comitatu, ad Matthiam properat-Rexiam à fuis delegator um aduentu, clam fuperiore node fuerat admonitus-Çiim ciuitati appropinquate per exploratores accepiflTet, vniuerfiim ferê pon;
tificum procerumque ordinem,vt honorifiee eos exciperet, obuiam mifif.ipie
W» quoque è folio aduenictibüs occurrit, ac vt legationem Caef. omni officio ho-neftaret,ex ordine omnes amplcxatus eft. Aft vbi omnes confédéré, Oratonn^^ pnnceps ita profatur: Legati equidem Caefaris, amp; tui patris indulgentiffimbnbsp;fumus, rex inclyte, quos non tarn ad mitigandam itacundiam, quam recogno;nbsp;feendam pietatem,adte mifit:illiusque rei nos in primis admonuit,vtvtrumvnnbsp;hoftis,awvti parentis Oratores admitteremur,diligentiflimeobfêruaremu^nbsp;Nunc autem,cum ex hoc aditu ingenitam tibipictatemamp;clcmentiamnißnbsp;arte diffimulari polTe intelligamus : nos, vt Auguftalem filium, non vthoftentnbsp;Imperij Rom. nunc alloquemur.Coqueritur, Matthia, pater ille tuns, cur tantnbsp;fioftilirer fccum agas.hoftiliter dixi?imó,vt fie bona tuavenialoquär,immaninbsp;ter,vicörum incendia,vaft.atiönes agrotum, captiuorum ac pecorum abadinnbsp;. ncs;nequaquam ifta demitatur.Patiturhxc ipfa furiofi Martislicentia.fed tenanbsp;pla diripete,rapere virgincs,totc£cdibus amp; incendiis fæuire,pueros illidercpanbsp;netibus, ac nihil diuinihumanique iuris rctinete:hanc facinorum infolentiantnbsp;pater attonitus,exccratur.Quod ctfi à te mandari non credit: tarne hxc omnia»nbsp;tp nefciête,à nobis vix credentibus, fua rufticorum multitudo,gens tibi vicin^tnbsp;accoio'
-ocr page 637-DE CA DI S II II. LIBER V. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;P7
*tcomoda,Chriftiana amp; officiofa patitur. Qind ilia meruit infclix ? quid com-*^*ût?quidmiferaauiit Nobifcum haudfccus ac cumTurcis agitur, Matthia, ^ndcx Chriftiani nominis,amp; fidei propugnator. N on cquidem T urci fumusjnbsp;inhuinani,nonimmanes.policicis artib. ac negociatoriis ftudiis cunda lu-^fainus : inculta cxcolimus: arque fi Alemann is carerec Vngaria, vtveftra pa-dixcrim,aut deferta,aut inculta inhofpicabilisque foren Apud principem lo-H'iiniur^cui nunquâ veritas amp; dicendilibertas infenfafuit.Cæfar Deorumho-''nutnque fidem plane teftatur,quo bellum iure fit indidum,adhuc fe ignora-k Tnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;vtrinq; iniurias inter iubditos intcrceflifl'e nouit : fednullaru Ce aiH
orcmaffirmare:fi quidfuorumaudaciapatratum eft, idfeinfcio fadum eflej' P quoq; ingcnuèfateri, fuorum quandoq; recalcitrantium audaciam coerccrenbsp;'^üdquaquam potuifle:multos contra iniuriarum poftulari, qui vltores potiusnbsp;contumeliofi reuera dici poflent. Suis plus quifq; quàm alienis credit,amp;nbsp;quandoq; charitas æquitatê muertit. fi mutuarû commemoratioiniuri-fieret,iam æquû vtrinq; conftaret exameUi Satis fuperqs ab vtrifq; lufiimnbsp;et, ne tantû quidé pcenarü errata noftra poftulafîent. Éfto, vaftationis amp; in^nbsp;Mendij rei fumus.nos tarnen plus pnaru expendimus,quàmfortafle debemusinbsp;y* capitaliû more, pro definite fiepe fcelere ætcrnû exitiumfubire cogamunnbsp;k firififi^os,qui mutua côfuctudine fruuntur, quotidianas liresnbsp;'irccurlongiflimo tantû inceruallofeiundi, nonlitigat.Intervicinos modonbsp;jjpnccrtis finibus, modo de vedtigalibus, amp; promifeua iuris ditione certatunnbsp; plus fapit,amp; probitate præpollet,qui officio indulgëtiq; tolerâtia,vicinû fibinbsp;'liat:excelfiorisquidéanimicfleduco,magisproximû quemq; beneficiis,nbsp;/S vincere: alterû cofummatæ probitatis, temerariæ fortunæ alterû efi: offi- Romani, Coruine,è quorû genre te oriundû omnes vno orc fatemur, ma-
0 hac arte,q armis imperiû propagarunf.quia potius quid fe deceret,quâ quid ^ruorûiniuriæ mererentur, animû aduertebant. Non minus pietate, quàmnbsp;ffiusjvtranq; Pannonia Meffiala Coruinus olim,tuus atauus (mihi crede) fu-15nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Patiatur tua Maieftas,rex inuidiffime, non tam Martis aliquâÆb,q pie^
paternis Oratoribus admoneri: quando nec plus illc quidem,quàm hæc ^^fjcuitâtopere ftudes.Immortali taris recentia amp; grauiffima,quæ nuper ac^nbsp;P'niusjdàna,nos iniurias referre coegerunt. Sedquis inter pâtre amp;filiû graue
« ititercidere pofle dixeritnifi ab humanitate vterq;,præ diro quoda furore 'It deftitutusQuicquid pater in filium fecerit, baud ab re feciffe reputaturïnbsp;filius deliquerit,ex nimia indulgentia, confidentiave facit:quæ internbsp;temerèquandoq; intercedunt iniuriç,nimiæ charitatis delirameta vo-«nbsp;Imp.tehoftem amp;audiuerit amp; fenferit, tu tame eu an lioftemnbsp;Patrê pientiffimû appellate debeas,hinc intellige.In tanto belli furore ac velt, P ^^îCaptis tot vrbibus amp; caftellis,incenfis tot vicis, tot etiam hominibus in ca «nbsp;f3tê abdudis, occupata deniq; magna patrimony fui parte: nonfociorûisnbsp;ja conuocauitjnon fcundâ bellicofamqs Germania in te concitauit: nonnbsp;otu cohortes, auxiliaresq; Imperij Romani copias, quasgratuito habere po-i^duciiuffit, nô fuas etiam vires effudit:vix tumultuajia breucmqj peditum
P ^uin coegit, quam per oppidorum præfidiadiftribueret,vtaliquâtifperfilij genbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;coerceret:non hoftis,non Cæfaris funt apparatus ifti. Proiijde indul-
patientiam,Matthia, nunctecumrccognofce. Siquamin Auftralemgentemiram concepifti iam iam compefee, rex in-Cç P ^^^^cveluti cæteros armis amp; virtute, itanunc clemêtiaamp;probitate vin-benignitatem æmularc, neefortitudinis magisnbsp;b iinifericordiæ laudemafiequarc. Quantam gloriæ laduram exifto bellonbsp;quàm dici poteft.Quid fummum pôtifieem, quidfena-, P°Rolicum,quid totam Italiam,quid vniuerfas Chriftianç reip.ciuitatesnbsp;altg*^ ^^aturas exiftimas?Cùm à te Rom. Imperatorem, amp; cùm duo fint gladijnbsp;Qaoque adoptati nomen, multonbsp;S3uitatem facinoris exaggerabit. Enifte Chriftianæfidei propugnator amp;
-ocr page 638-fps
ANT. BONFINII R E R. V N G A R.
vindex,qui Chriftianorum principcm, Sc humanarum rerum moderatorcm,fu rore plus quam humano perfequitur. Proinde, rex indytc gt; refipifce, hac tenbsp;infamia exue, quiperpecuæ Rudes immortalitati. Quid æquumSi. fas fit reco-gnofccMatthiaiqui plus quam cxteri principes, iamiapere foies. Pro illatisin-iuriis fat erat vnamalteramve ciuitatem in tuamditionemaiferere, non omnianbsp;mifceremon tibi animuminducere,promodicis erroribus licere tibi omnia ocnbsp;cuparc, diuinaSc Humana confundcre. Delido non debet efle grauior pna.nbsp;Memento te mortalem,ac principem non ad cxitium,fed gentium falutem eflenbsp;natum ; amp; non ad ty rannidem, futilemque gloriam, fed ad falutarem guberna-tionem, veramque felicitatem efle genitum. Neque communium incommo-dorum ratio pr3:termittcndaeft.Maiora(quis ignorât?) nos detnmétapatimtir,nbsp;neque vos tame multum hie lucri facere arbitramur. Hine Vngaria exhauritur,nbsp;hinc incenditur A uftria.Demum,quidfeceris,«Sc quid regno viilitatisattiileris,nbsp;exitus ipfe docebit. Inuitisnemo diu impcrauitmil violentum naturxiureper-durabitvnquam,ficfumptus eluduntur, Scoperæ : ficcruor hinc amp; hinc etfiin-diturdic pnitentiamordax in animos fruftra defxuit. Reputa quandoque tecum fortunæ varietatem,cui nemo fapiensnimis credendu elTe cenfuit. Si quisnbsp;eius inhdias amp; pericula te melius coniiderarepoiTit, inucnio neminem. Medi-tare,quemadmodum ante regnum,amp; poft tecum quandoque ilia fecerit:amp; ali-orum quoque vires penflta. Paterna tibi animum tolerantia augere non debet:nbsp;nec,quod pictati Si patientiæ adferibendum eft, id imbecillitati, negligetix,acnbsp;animi exiguitati tribuendum.Pafliis eft hue vfque Cæfar, finitimos vobis iniu-^rioSjamp;fibi parumobtempérantes,à te haudfecus ac afilio caftigari tu quoquenbsp;patere,Matthia benigniflime,ne exterorum innocentiam oft'endas, ab hoc belnbsp;lo paterna voce reuocari. Cxfar hucvfque ven patris vel indulgentiifimi com-plcuit officium : tu probi filij dccoru obferua. Ille vt Cxfar, vt pater,vttiitorad-huccuus,de te optime meritus,deponerc armaiubet:cxtenimhortatur,oratamp;:nbsp;obteftatur, quando fatis fuperque fxuitum eft:tu contra, vti filius, paterna iulfanbsp;capeflei^c exoratus precibus,vitro cxde. Nullam tibi gloriam id bellum atferr,nbsp;quando facile eft vincere non repugnantem.paternus id amor, pietasque inhi- 5®nbsp;bet,neque vllo modo patitur cum gnatocertare; mauultpati, quam paternumnbsp;no men ex uere : mauult ex pie täte quam viribus prxdicar i : in externos,non in fi-liumRom.Imperij vires afleruat.quod quantimomenti iit,tu quoque, Matthianbsp;prudentiffime, non ignoras : non armis, fed paterna patientia tuam iracundiamnbsp;Cxfar vincendam effe duxit. Qmnetiam Si in hanc Germania fufpicionem ir.-ciditjCum ipfe tibi non repugnet,id ex compofito bellum gcri. Quare Cxfarce,nbsp;paternoque nomine tc monemus, hortamur, precamurque, vt arma deponas,nbsp;iniurias omnes hoftiles inhibeas,ad falutarem paeem animum intcndas,de connbsp; cordia perpetuaque quiete nobifeum agas:amp;quado repenfx funt vtrinque iamnbsp;iniurix,fccretiorc colloquio decomponendapacedifeeptemus. Cùmhxcdi-4®nbsp;xiflent, ne parum qui dem Vngarorum animi à belli ftudiis alienari occpcrr.nbsp;Collegx quoque adieceremulta,amp;vt partis vtriufquc faluticofulerctur,regemnbsp;obfecrarunt.Rcx taniem ab Auguftalibus Icgatis cxoratus,breuiter iftarefpo-M.ttthid.re- -phnminiimniip fidem faiifVifTimi Orarnrfç . me nunOUam
ucntus,vobis bellum indixi. Quantum in me fuit, expeditionemiftamproro* gaui,ne in parentem optimu,impij morcfilij,fxuirc reputarer. Si hanc demumnbsp;infamiam declinarem.Inuitus demum (mihi crédité : amp; veftraminhacrccon-fcienriam teftor)prx affiduarum magnitudine contumeliarum, Si non prxftitanbsp;promiflorum obligatione,mc in arma conieci: ne ex tolerantia nimia intolera- f*nbsp;bilem perniciofumque contemptumfubirem. Remedia cunda tentaui, nullanbsp;proftiere. poftremo reddendum gladio morbum efle cenfui.Belli caufas, iniu-riasque omnes hie rite referendas efle non exiftimo:ne infaufta commemora-tione,dexterapacis aufpicia interturbentur. Abfurdum eft,cum de pace agitur,nbsp;de belli caufls accuratiffime difputare. fefricantur per iniuriarum memoriam
-ocr page 639-DECADIS ïïli. LIBER V.
ruinera, 5c rcmolliti dudumanimircdurcfcunt.Dc belli crudclitatc quod ¦citis,nihil patratu eft.In cibariajvcs pecora,viuendi caufa,pcr vicos aliquannbsp;^fper fxuitum. luftum bellum indiximus, atq; geflimus multo modeftiusamonbsp;' quot;^P^pari referrent, inhi buimus, vc paternam vbiquc Maieftatem obfcruarcnbsp;1 ^dercmur. Illæfamhoneftatem amp; pudicitiam vbiq; elTc iuflimus. Verum quaenbsp;i *'*(iiunturjquàm ca quae cernuntur,multo maioraplcrunquc rcputantur.Gumnbsp;I ^'*ncpacemàvobis poftulari vidcam, amp; me ad concordiam pater animumin-^^odereiubeat;quantum in me cft,dabo operam, vtveflrac infcruiam volutatijnbsp;^^patcrno paream imperio:potius armis, quam officio,nunc à vobis patiar fti-P'^ari.Inhumanis merito reputaripoffem, fipoftuIatampaccm,vtrifqucfaIuta-Anunc abncgarem:amp;: Caefareae,patcrnaeq5 Maieftati,vt iuftum amp;faseft,nonnbsp;tcmpcrarem. Illud vnum adiicio,fi fine malo dolo pctatur. Proindc viri opti-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;s.
c nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pacem coditionibus poft ulatis,cam pcrbreui vos habituros c/Te cÓ-
^^:fininiquis,amp;mala fraude, fpem omnem adimitc. Si inita deinde violabi-ilgt;eum vltorem amp; vindice æquitatis expedate.Illud fcitotCjUie propter pa-Ülluingcrere:amp; non bellum, quodcalamitofiim eft, ex bello ferere. Sed ^pfatnin fecrctiora colloquia transferemus.CùmhæC dixiiret,Senatum di-agnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fecum accumbere iuffit. Infequenti dic,de pacis conditionibus
k(}(jp^P^ni.Rex bellum iure indixifte affirmabat, infanos in co fumptus effu-ji^^ haudiniquum efiTe,!! non ex omni,faltem ex aliqua parte fc præftariindc-Poll repctcre belli fumptus, amp; trecentena aureum nummûm milia DeßriftH ti^jj^^^e-Contràilli,de belli æquitate nondiflerere,pracdas dicere fumptus o-nulla vtrinqi damnarefareiri oportere. Adhæcillc,Præfentianbsp;Alemannis intulerit, adhuc Vngarorumcalamitates, rapinas,nbsp;ab Auftralibus acceptas,aîquare no pofte.Oratores tan-conuiôti,eumindemncmpræftarioportercjinficiarinon audcncre- /nbsp;curforibus Imperatorem confulunt, baud procul abfentcm. Ange-onç ^^cCæfarcm vehementer Chremefi, Viennæqjobfidioi Vienna^editi-^^crniinabatur,ni aut commeatus,aut auxilia mitterenturimagnam an-vrbem inceffiflc,dudum rumor crat : refpôfa differ-'ter y ncque pro more verba dari: nihil moræ fine maximo periculonbsp;videbatur.InfuperBeatrix regina,Cçfari affinitatc cuiun(fta,cre-orabat,vt à calamitofa pertinaciafua deficcret,cum vironbsp;optaret: contra, virum pro virili fuaquotidianis literis hornbsp;'tunbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fog^bat ,ne tantopere facuiret, adpaeemfalutemque populorum
rcuocaret. Poftiongam igiturdifccptationem, hæcregi cum
vtimperator ob bellumiufte indicium, Matthiam
0 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;P^æftaret indemnem : Centum Ô£ quinquaginta aureûm milia pro belli
J ad præftitutum anni tempus rependeret : Matthias obfidionem ftatim otnnes vrbes amp; caftella, vbi fatisfadum fucrit,Continuo redde-J nomina, amp; antiquæ paclioncs, ratæ firmæqj manerent.Siadnbsp;Matthiæ haudquaquam fatisfalt;ftum,fuo iure vniuerfam Auftriamnbsp;*Mi/^®»®lt;^'ipataniquc légitimé poffidere,amp; in regni PJhnonici prouinciamnbsp;Ceret : neque vllo impietatis amp;imufticiæ crimine alicubi gentiumnbsp;'Htçi^Poffct.Cùmh is conditionibus inter eos conuentû foret, adieéttf folenninbsp;P°nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;patrato in medium aceitus: lubcs me,
S^^¦^^^^®xVngariæ,pacis tabulas promulgate? lubeo. lubetisnevos (? îo ^^S'^ftiOratores,quibusincundifderis dataeft ftimma poteftasIu-nnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Qi^Pccnfo pulpito promulgauit, mox vtrofque in tabulas iurare ^fjeußta^^
^ettiumftefu Chrifte, inquit,opt.max. feruator humani generis, tuque ^^^piterna virgo, vnica Pannoniæ patrona, vosque clites
D. Stephane 5c Leopolde famftiffimc, his quæfumuSj aufpiciis adefte,mutuam inter principes ôc vtranquegentem connbsp;f J ffiitam, perpetuam amicitiam confirmate. vterprius initanbsp;ûîderaviolaritjnon vt anti qui fdam poreàm, fed iaólis fulminibu»
-ocr page 640-ANT. BONFINII R E R. VNGAR.
feritc. Percuflb fdere, legatos omnes rcx cacterique Pannoniæ proccrcs ri' te amplexatijin tranfaôtæ pacis amp;: concordiae fpcciem lachryma: vtrinque fufï-Tunc rex poft niutuas pacis congratulationes, ne plus armis quam beneficétiinbsp;vincerc videretur,praîter omnium opinionem exclamas: V os, inquit, facroûn-lt;fti Oracores pontifices, proceresque mci, nunc mihi teftes adeflc iubeo, didînbsp;hæc atcendite:amp; quantum Impcratori Romano,patri piêtiffimo, cöfidamjhi^'nbsp;quæfo confîderate.Q^nquam paétionum iure capta reddere nondebeo: Cs'nbsp;tarnen amp; paterna Maicftate adaótus, nunc cumfta quæ cepimus, ei fponc«nbsp;ßitittit. reddOjCedo Auftria,vtobtemperantis pijquc filij animus quandoque noicatufjnbsp;me plus ocij quam belli amatorem omnes intclligat. Mox vulgo accitis cuf 1*nbsp;foribuSjCunótis prazlîdiorum præfectis qui capta oppîda rctinebant, imperauit)nbsp;vt præftdia repente deponerent,oppida legatis Auftralibus refignarét,fine mo-racaptis cédèrent. At illi Coruinam magnanimitatemadmirati,conueriiqueiflnbsp;lachrymasjimmortales gratias agere, deofculari dexteram, amp;nullugratæ mentis officium præterire. Cæfari igitur extemplo Matthiæ liberalitatcm amp; tranf-aébapacem fignificarunt. Obftupuit rebus cognitisImperator ,amp;ingentesH*nbsp;teris Matthiæ gratias egit.Caftraad Chremefim, amp;c Stanum pofita, regis cdidlonbsp;mox reuocantur:reftituütur omnia,amp; infperata læticia Auftria totacompletutnbsp;nec minori quidem gaudio iam exultât Vngaria, cuius vbertas non line magnnnbsp;lucro ab Alemanno digeritur. Hoc tempore præpotentes duo duces ChrilH'nbsp;anæ rcipub. finiftrofato cæfi funt : alter GaleatiusMariaMcdiolancnfisfuit,nbsp;loanne Andrea Pamproniano,in diui Stephani æde obtruncatus:Carolus But*
gûdiorum princeps alter,qui dum Lingo nés, Treuerosque debellat, ad Venâ-coum oppidum in Treuerorumfinibusprofligatus occiditur. Reuocatisiet in Pannoniam cxcrcitibus, amp; percuflb cumimperatore eahyeme iam fdere,nbsp;147^- infequenti anno,qui feptuagefimus odauus fupra millcfîmum amp; quadringen-tefimum eft, Pifonium venir, amp; quadragefimale ibi ieiunium peregit. Deindenbsp;maxima aulicorum manu,amp;: vnà cum Beatrice fua,vt à curis aliquannipernbsp;tttr.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bellicisanimum relaxaret,pcr regnum vagatur, vrbes locaque præftantioralu-
ftrat, vxorique oftendit, Caffiouiam, Cremnitiam, Nouololium, amp;montana ambolocareuifunt: auri argentique fodinæ fpeétantur: educendi ex terra au-ri,prætereamolendi,diuidendi,conflandiq; modumadmirantur,quinunquaninbsp;anteaviderant. Vtcunque poteft rex, Beatrici ftudet : vbique ex ciuitatibus dtnbsp;oppidis prouinciales occurrunt, ac eximios vtrique honores, acclamationcsçnbsp;exhibent, ac magnified (vtpar eft)excipiuntur, Intercacompofiram cumRo*nbsp;mano Imperatore pacem, rumores vbique gentium diftulerunt : ad cuius nun-cium, omnes principes admodum exhilarati funt. videbant enim ex hoc bellonbsp;tantum animorum Turcis accedere, vt Chriftianæ multum reipub. timerent.nbsp;tempore præftituta Matthiæ régi à Rom. pontifice, Venetoque fenatu ,nbsp;ftipendia abrogata funt,qux centies mille nummûm aureûm fane compJebant.nbsp;re^tabiata. Id Iiaud ab tc fa(ftum,ne aduerfus Cæfarem Matthiæ opem afterre viderentur,nbsp;Chriftianæ reipub.principem. Pôft,vbi reconciliatos efle fenfere, optaca cer-renetarKm tatim pacem congraailantur, Andreas Vendramus Venetorum dux,vt ex ar-chetypis accepimus, literis ita fcripfit : Diftulimus aliquantifper gratulationisnbsp;tsna. officiun»ifereniffime princeps, quoniam varius amp; incertus initæ pacis nuncius |nbsp;inter tuam, regiam, Auguftalemquc Maieftatem adhuceflTc videbatur: fed indies certiores falt;fti,has breuircr feribendas eflê cenfuimus : quibus etfinon ab-undègaudium amp; lætitiampromere, perbreui tarnen indicate vidercmur,i- Inbsp;temque ingenti deuotionis aflèduialiquaex parte fatisfaceremus: vtficut bello grauiter angebamur, ita percuflb nuper falutari fdere minficè lætaremuf. I*nbsp;Gratulamur igitur Maieftativeftræ,imô commun! gentium faluti, quarum tu-tdaex veftraconcordiapcndet. Gratulamur amicis quibufcunqueveftris,innbsp;çuorum ordinenos fumus haudeumpoftremis numerandi.Gratulamurdcni-lt; te reipub. Chriftianæ, cui pofthaeà Maieftate veftra, hocfinitimoamp;intefti-bello hberata,idauxflij fperarelicet,quod veftram amplitudincm,pieratem,nbsp;religio-
-ocr page 641-DECADIS I HL LIBER V. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;6oi
rcligionem,acardentiffimutn inChriftianamrempub.ftudium plane addecer. Necingrato quidcm animo Matthias ifta perlegit, atq; pari fere breuitate vfus,nbsp;itarefcripfit ; Matthias rex Vngaria*, Andreæ Vendramo, Venetifenatiis prin-cipi, falutem. Quod ob initam cum fcrehiflimo Imperatorc pacem nobis ex a-ninio gratulamini,quódamicitiç officium in re quaque tarn diligenter attendi-tis,nos hunc gratulationis affcduni,amp; gratiffimum habemus, amp; gratias agimusnbsp;ingentes, quando ex fido ac beneuolenti corde profluxifl'e cognofcimus. ncCnbsp;minus quidcm vos noftris quam propriis commodis Ixtan crcdimus : quandonbsp;nobis nihil gratius accidere poteffiquam cum optimum florentiffimx amplifli-
mæqucReipublicæ vcftræfucceffiim audimus. Hæc vêtus amicitia,fida iocie-explorata diu vtrinq; fides, vtrofq; facere iubet. Quod in calce fubiicitis 5^rarum,vos Chriftianæ reipublicæ gratularijquodànobis Vicino amp; inteftinonbsp;m liberatis, id auxilij fperare poffit j quod amplitudini pictati noftræ cqn-VOS fcire velimus,qucmadmodum etiam per Oratores fxpe veftros funbsp;n.oti tempore fignificauimus, nobis ardentiffimum defenfandæ reipublicxnbsp;gt; hftianæftudium nunquam defuifle, neque in pofterum elle defuturum : linbsp;turbulcntiffimihoftis molem,cuius viresfoli tolerarenequimus,hnme-(^?oftrislîne adminiculo aliorum fubire poffimus. Intercepta igitur Mat-h ftipendia, à Venetorum focietate, beneuolentiaque animum abalie-Accedebatoccupatæ olim Dalmaticæ oræ memoria j quæno fine mo-ij. '^luccurrebat: item quod in bello Auftrali Cæfareas potius quàmPanno-. partes foucre rumor erat. His quoque temporibus, cùm loannes Bien* Difiardi4nbsp;jj^^imperioris Silclix prçfedus,regem edocuifl'et,in his finibus Polonos quof-* *X^^**nbsp;gg^^ouaniolirijVicos infcftare,abigerepecora,iâ:umolim cum Cafimiro rc*nbsp;ijj^,^lt;iuslædere:rcx ira aliquantifper infenfus,Poloniç regem admonuicjroga-fç^'î'^^jneinitum fdus lxderet,ne iura focietatis violaret: quod fi facere per-¦^headem fe quoque fadurum intcrminatus eft. A t illc præfedo in primisnbsp;pfj ^^^^h'ieinde régi lé literis diligentiffimè purgauitâd àquibufdam, tfhi pro-**nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ffi^cio, inuitoque fuilTe fadum : varia quoque caufari, quafi
excufarent. Contra rexad eum refcribere, fc quoque polie fenbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fubornare, qui Polonos hoftilibusiniuriis afficerent, ac dice*
Demum ad fcruandum fdus hortari, ne ars arte primùm ® minima deinde fcintilla fufcitaretur incendium. Calîmirus fienbsp;f^^onitus, illorum qui in fuperioribus Silefîæ finibus noua moliri occpç*nbsp;V a-^^^ciam repreffit, Venetorum porrô memoria animum Matthiæ indiesnbsp;tçi reddebat. feiebatenim, Venetos Pannonicæ focietatis authorita-to5*^^'^*^P^^æitcrcumTurcis egilTe : multos à Veneto quondam fenatulega*
} quibus præfentibus cum Maumethe profperé pugnauit : amp; quo* Pftinbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Epiro Turci in Vcnetos aliquid mohebantur, inftaurato re- *
liij ^^^l°gt;ot)fîdionemfoluere coadi funt. quod ôc Croiaï, Scodræ-dçj °PPffgnatio fæpc teftatur. Francifeus Venerius ab initio ad eum milTuS, Hemus,poft hunc,Francifeus Diedus,amp; Fracifcus luftinianus:nbsp;lUc vcrOjScodrenfî obfidione, Sebaftianus Badouanus, legationis quo- .nbsp;demum Vidorius cura Arietenfî ^ntiftitenbsp;annuo (vtaïunt) ftipendio, centies ferè raille âureûmnuraraûranbsp;Venetique Senatus norainein Vngariara attulere.. In-iiljç ^ghur Cæfareo bello fuerc ftipendia,quç Chriftianæ adraodura reipu-ïgnorabant plerique Turcorura vires,amp; forania potius,figmen*nbsp;verara exiftiraabant. Pafliis eft ergo,qui non credebant, il-. ^f'fatem experiri: vt qüâtus in dirura hoftera apparatus fieri oporteret,nbsp;^f^queexIllyricifinibus,quos difpofitis oppidatiraftationi-grauitatera,amp; Italorura ignauiara, aua-^'*quot;0nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ferushollis, vbiremif-
111 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;euftodias elTe, Pannonisque aniraura deferbuifle nouit : dilFufas
yficum,Myfiam,Macedoniaraquc turraas,ad Dalraatiæ fines conuenire
-ocr page 642-doi ANT. B ONF I N II R E R? VNGAR.
'ümMntâm icct faciunt, prouinciae detrimentum inferunt : equorum pernicicacc longa
amp; itaUam. nota mcduntut. Dalmatiamjamp;Carnos demum emenfi, Foroiulianum agruiU inuaduntjfluuioSjpræterhominum opinionesjtranant, montes fiiperant editu-fimos : amp;nihil vfque adeo ardaum^ac difficilereputatur,quodilloruæaudaCiânbsp;non adoriatur. Cùm in Venetorum prouincia defcendiflcnr,toi: homines cuninbsp;vxoribus,amp; liber is abduxere,vt fupra quàm viginti hominum milia in ieruitu* ,nbsp;tem vindicaffie dicerentur. Tantum hinc trifticiæ Venetorum animos inceb 1nbsp;fit, amp; tanta vniuerfam Italiamtrepidatioinuafit,vt plerique de faciendaemi-grationc cogitarent. li pontificemRomanum, ac cæterosltalix principes oiat,nbsp;amp; obteftantur, vt commun! côfilio ac ope, commune periculum deprecentur.nbsp;Inteftina tarnen Italorum odia,faôtionesque perniciofæ,viqueadeô àconunu-ni falutediftrahebant, vt nihil antiquius inimici calamitate reputarêt. Alphor-fus Calabriæ dux ,amp; Federicus Vrbinas,cumHieronymo Comité, Xyiupou-tificis nomine Florentinum agrum, villas infano fumptu ædificatas, ameend''nbsp;mosque pagos,amp; oppidadiripit,atque expugnat. Veneti iure focietatisadriû-rentinosauxiliamiierant:amp;cùmfocios grauiffimo bello laborare cernerK^nf,nbsp;magnopere angebantur. Etruriæenim bello impliciti, in Macedonia,amp; Fo^onbsp;luhj a Tur.cis acerrimè vexati, grauiffimaque damna perpeffi fiant. DumXy-ftum pont, vt Chriftianæ faluti confuleret,ab Etrufeo bello reuocare conantur,
cùm tempus hîc fruftra triuiffent, ad Ludouicum Gallorum regem oratorcm mifere,precantes,vtltahæ tumultus, difeordiasque comprimeret. Hac Ludo*nbsp;uicus legationc commotus,Xyfto diem dicit,feque Renatum Lotharingie du-cem,regis Renati Andegauenfis exfilia nepotem,n!iflùrum interminatus ell,vtnbsp;præreptum aui regnum recuperet.Quânetiavt rebus Italicis impenfius incuin-beret,ifiducias cum Maximiliano Burgundiæ duce eompofuit. Veneti,Florcn-tini,MGdiolanenfcsque,tempcftate ilia inita focietate,Herculem Efienfein du-rxrcorum ccm huic bello præfccere. Præter hæc, Veneti Turcorum fucceflù admodum pnbsp;f/zrrf r/w- cori^^crnatiypoft primani eorum in Italiam irruptionein,prçter Sontium amne,
tos, quicquid vadi fuit inter Goricianum pontem, amp; Aquileiæ paludes, perpetuo
^^fi-tuxerant, ftationes milicum amp;munitionesimpofueranc. Hoc ira-que opéré in mûri fpeciem, barbarum kalia prohiber! credebant, nullum hinc periculum vltrà imminerc putabant. Ecceexinfperato férus hoftis aduenit,âcnbsp;præteromnium opimonem in vlteriore Sontij ripa confedit, cuius exercitumnbsp;decem milia equitum plerique reputarunt. Marbechus Turcorum præfciâus,nbsp;circumaéfaequitum ala ,caftellum,quodpontiimminebat ,paruonegotio expugnat: præcipitato in amnem præfidio, pontem occupât, id à caftris fentirinbsp;non potuit, cùm quatuor milibus paffiium abeflent. Mox équités mille expe- Pnbsp;ditiffimosfiiimcn tranare iuber,feque cum cæteroequitatu fequuturum often-
trocedere, hoftésque temerè àtergo prementes in infîdias locatas trahere. Faciunt ij^andata,eu min infidias Venctos allexiflcnt: exteri à fronte coorti,pri-mam eorum turmamadvnum obtruncant : neminiparcunt, prxterquampau-ciftîmisquibufdam illuftribus, quorumeaptiuitatem fibicommodiflimam fore fperabant. Proximaturmapræcedentium morte perterrita, infugaraeftun-ditur. Inftat à tergo Marbechus, cum reliquo equitatu : amp; equorum pernicita-te palantcs aflcquùtus, paffim fternit, capitque. Ad Moflam vfquecontinuata clades. Hieronymus, qui exercitus gerebat imperium,cum filio, itemiacobus fnbsp;BaduariuSjAnaftafius Flaminius,amp;pleriq; illuftresin eapugnadefideraei,Marbechus quoque grauitervulneratus.Poftero die quicquid pagorum interSon-tium Taliauentumque fluuios effunditur ,igni ferroqi vaftatur, amp;ad Vtinumnbsp;fumus apparuit, vt finitimis hoftem adefle id foret indicio. Adauxit calannta-tem aftus plus quàm barbarus.Simulaturabhis reditus:motisque caftris amnes
rétro
, DECADIS ÏÏII. LIBER V.
TaliauentOjVtiius dïci itcr iam remenC,moXproxima ' ^^^beratos dudummetu prouinciales, me incautosdtçrum ad-^f^^jamp;Iongèmaiore quam paulóante faeuitiaprædaquegraflanturî innti-plura? Vero-trepidatum : amp; à Yenetis ex editiflima diui Marei turri, vçluti è ipe^nbsp;jju ^°dorum,feraciflimique agri profpeda funt incendia* Andreas Vendra^nbsp;Alijnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dux y hoc anno mortuus eft : cui Joannes Moccnicus fuft'edus»
y Juoque detrimenta, ex intercepta Mattliiæ focietate, abnegate ftipendiOj^ tCh accedcrc. Croiam MaumetheSj munitiflimum Macedonite oppidumj cw^r^.nbsp;QCe obfldet : fametjue adaifta,vndecimo menfe deditione potitnr» oppida-^fPdufquain fefe dederent, omnia tentafte feruntur fedandae inediæ remedia,nbsp;cquorum auide deuorarint. Nondum malorum finisnbsp;j^^*^^bcutn Alibechus,capta Croia, Scodramobfidet. Subfequiturpauló póft sctdr»ibß.nbsp;äuinethes, Sc. vt munitilî'imam præfidio locique natura ciuitatem expugnec,nbsp;ianbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;potuit copias ex Afîa Sc Europa coègit veluti extrema
tentanda eftent. Mox dumincertafpe Scodram obfidet, ingenté Türke '^^^TdtatumperDalmatiam,inForiIulij agrumimmittir: Sontiacasque iubet. Carolum præfidiorum præfedum, qui ca-tur perpetuum aggerem inftaurata tuebatur, inpugnam educerecona-cic *fiiperioris quidem cladis haud immemor, intra vallum inftruda a-nc J f impetum cxpeârarc : dimicabundus, longa hoftem expedatip«'nbsp;E^rifus demum longamora Turcus, à Gradifeanis caftris retro-'^'amp;hinc ad quatuor miliapaftuum,inter Medex montem, Sc Cremonar?
les nbsp;nbsp;nbsp;riofte fubfedit. Proxima nolt;fte, propter Manfanum, per patentes val-*
* \
¦¦
ç '^radices montium caftra pofuit. Superatis deinde abruptis confragofisq) V ^r)ntibus f in Scodrenfia caftra fe recepit. TrigintaTurcorum mi-^nbsp;ni'nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eruptionc fuifiTeperhibent. Dumbellicis Scodra machi*
toi^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;oppugnatur,Maumcthes,ne fruftracum t^numc-
l'co multitudinc tempus tcrerc videretur, loanncmCernoi Sabia^ Afiaticæ oræ prxfedus ad expugnandum Driuaftiîm mit-adminiculo potitur : quingenti exoppidanisnbsp;j^r jincaftraque perdudi, in Scodrenfium confpedu omnes trucidati fiiiinnbsp;îuiîiethes obfidionis faftidio ac defperatione correptus, relidoad continu-Marbecho, cum odo milibus hominum, ipfe cum cæterisnbsp;tümjnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Eodem quo profeduscftdie,LyflumadDrymonisripam,
tos j?^^^^^cnetorumlongisnauibus,infiiampoteftatemtcdegit. Ducen-fiüm ^^'¦^^efium remiges ibi captos mifit, quos ante confpedum Scodren-r trenbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;mandata pro libidine feritatis fada funt. Iraq; vniucrfa,quqfc
15 Bj. enumerauimus, mala, è deftituta bellicofi regis Matthiæ focietatc * «» cilè Qimmcùmfibi haud inique fucccnfuiflcinteUigcrenc, nec fa-ftef ^'^^r^onciliaripofteexiftimarent,doneefocictatemcumPannonciu-'-P^tusnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^^ruarent, forti animo accitradetrimentû^urcorum omnes im^
Qq nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Contra rex indies exacerbatus, vel proprio, vel aUorum inftim
ti, J ^^^Quarnamplius eorum amicitiam requifiuit,ncque contempt,fuis tan* ghof ^onfuluit. Ad poftrcmum Veneti, cùm fe Turco impàrcs efle co*nbsp;cqup^^ftue in hoc bello ab vniuerfis Italiæ potentatibus deftitutos elTçnbsp;cec^^^'^'^^*:^r,defpcrata Matthiçreconciliatione,dc ineundacum Turco pa*
Iralorumdifeordia:Sc in partiendis quæcunquc bello recuperaren-libjçjj nbsp;nbsp;^aritia,cum fumma iniquitate coniunda : quæ quidem omnia, pro
iiiæ^ iT nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fiio cuique definiendarelinquo. Infequenti anno,fenatus
Gtn[jç[.^^^^^^rius fcriba,exadaiâ hyeme,de paceagere occipit,ne hoc fen* '^'inr °^^^P^b.labefadaretur. Parum æquis tarnen amp;honeftiscôditionibusnbsp;^°*^poPrrh : nempe vt dedudis ex vrbe prxfidianis militibus,amp;: oppi*nbsp;'l^icunquevellent,Scodra Turco eederet. Veneti quoque Tenarum Lîh
E e ij
-ocr page 644-non réméré, quando ira res tuiir, piiblicx vtilitati faJutique confuluit. Quin Ü Ccphalcniaminfulam,qux ante Ætoliam expofitaeft, amp; a diuæ Marixcogno-mentonominatur, vi in Turd ditionem peruenire Vcnecipâïli func:ncinitanbsp;dudumfderaindifcrimenfiium.violarenc. Sed de his haéienus, AdMatrhia/nnbsp;ätßjfcs/r. ^euocetiir oratio. Nihil ci poftero anno fuit antiquius, quam initam olim cura itnbsp;foatA. Ladiûao Boemiæ rege pacem conßrmarc. lanr intelligebat ilium eßcmim-rum,præterea magnanimum amp;prudcntem, ac bellicofilfimis deniquepopulisnbsp;prxpollenrem. Vndique fibi bellaimminereaugurabacur. cumTurco pc^'P^'nbsp;nbsp;nbsp;gt;
tuum erat, amp;:hæreditarium, quamuis adcrebras id inducias baud inuito Mau- nbsp;nbsp;j
metheredegerar: quoniam adcmpta ßbilcalorum adminicula nouerar. Nccla- nbsp;nbsp;f
tebatquidemprxtcr bæcprincipem Cxfarea menspercinax. Sä quandoguein- conßans, variaquc : illinc quoque Caßmirum Polonixregem admodum bme- /nbsp;pr^reni. bat, ne Prutenorum caufa fccdera folueret. Pruteni, fmus Oceani Sarmacici /nbsp;ßjntaccolx. Vißulx amnis oßia, qui Cracouiam prxterßuic, 0ceanoquotlc- Inbsp;mcrgicur, accolunt, amp;prxterlicus effuß, ad Vencdicos vßquemontesacccdunt.nbsp;nbsp;nbsp;1
I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Apud hospotens acfacrum diux Marix collegium imperat. prouincia quidem
' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;obnegociatorumfrequentiamciuiliseß:admodum,amp;:opulenta:incuiusiin-
perium lam ammum Caßmirus intenderat. videbat enira, domita PraÜia,ad .nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Oceanum vfque Sarmaticum Polonix regnumpropagatumiri. Pmtetu, qma
/^^^^'''æf/^^lt;^''^f^^^9^^^^^lt;^e^enforemparareÆudebanr,quiàfmntcPü-ab auerfapartemolirctur,ßocietatetncamMat- nbsp;nbsp;i
thiaineunt. Rexcum Caßmirodeinde agit, vtad tempus vßaae proximi con- / uentus (^uamdixtam appellant) mdlum Prutenis bellum inferatur: ß qnx ia /nbsp;eoscopixmi^x forent, continuo reuocentur, quàaddixtamtutô veniendih- /nbsp;bcrtasßeret. Caßmirushxc omniad^chirographoSedataßdefefaäurumeßcja 1,nbsp;Sed, quemadmodam paulo /nbsp;poßexMatthixacceptmushtens, Caßmirus promiffa nonprxßitit, vt epißo-nbsp;nbsp;I
hrcxiongaconqueritur.MilTuminPrutenosexercitumnonreuocaaif.conue^ , nicndipotcRatemPrutcnisnonfecit.quarehaudpanimindignitasißaPatino- /nbsp;nis ammum mcendtr. Htereßauum Bofcouium rex in Poloniam mißt, qui /nbsp;fuonomme Caßmirum, vtpromi/ßs Barer, hortaretur: moneretque, vtiBa o- /nbsp;Um fdcra, vti fas cB, feruaret. Demum certiorem redderec, à PannonePm- /nbsp;^cenosniinquam focietatisiure defertum iri.Iraquecùmhuiufee bellipericiilum /nbsp;*. vereretur, conßrmandam cum rege Boemixpacem Matthias eB'c cenfebar, ne /nbsp;vnotemporecumcochoBibuscercarecogeretur. Priusautemperlcgaros dedit .Ji-operam, vt co uentus ille haberetur, quo demum vtrique reges in colloqiiio coi- * /nbsp;rent. Ipfc Georgium Çolocenfem metropolitam, amp;:Proeatium Olmuncenfcm /nbsp;cpifcopii,icemStephanum ComiremScepußenfem, Veneeßauum Bofcouium, /nbsp;amp;Nicolq^mZeecenfem,oracorespronunciauit. StephanusenimeatempcBa- /nbsp;teSileßxprxfediuram cum imperiogerebar. Ladiüaus vero, illuBresprofcäo /nbsp;virosadhanclegationem deBinauic, inprimis loannem Tymbucem, amp;BoIcf- /nbsp;lauum fummiim Boemiciregni iudicem. quibus coJlegxopcimifueracadicéti: /nbsp;BeneBius Vaitmiller, Burgrauius CarißusmonerxmagiBcr, amp;:loanncscutix /nbsp;prxfedtas, cuideRiupo cognomen crac, vtrinque igicur prxBantes viriadOI- .nbsp;mucium conuenere,quibus cumliberamforcc vtriufqae régis négocia compo- p *nbsp;nere. Br nmniainterfc cicradiCcordiam difpofucre, vc omni ex parte cunäa con /
-ocr page 645-D E C A D I S i 11L L î B E R V. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^oj
dietnconucnireiubentur. Infolentes vtrinq; fiunt apparatus, amp; à Matthiaprç-fatim,qui plus çquo arnbitiofus eft habitus nec vindiôla,ncc bcne£icio,nia-gnificcntia^jà quoquâ hoftc amicôve fuperari fc paflus eft. Wladiflaus ad fta-tum tempus, cumornatiflimo procerum ordincjaliquot dicbus prior aft'uit, le*» cuniquc florentiflimum.duxit exercitunii item præter Boemos, duces duo illu-ftriflimi,amp;affines,quorum alter Bauariæ,Saxoniç alter princepserat.Præ carter's autem terrarumgentibus proceritate ftaturæ, roboreqj corporum, ac pul-d'ritudine,præftantia crinium,amp; fuauitate confuetudinis, Boemi fane præcel- Boemi,nbsp;lunt:corpora comas^j plus iufto colunt, in habitu veftituqsnitidifltmi, per-^uammolles,ad bellum amp; voluptates tantùm natizpopulares omnes funtjamp; af-fibilcs:adconciliandasquoq; amicitias nimis idonei. Côtràfeucriores Vnga-n)amp;magisagreftes,bclloduriflimi,auftcrç côfuetudinis,amp;quàm maxime per-cgrinæ. exteros parum amant,plerunq; abominantundatum his eft ingenium^nbsp;j icimmodicus equorum veftium luxüs:armorum liabitus,ac méfæ potiflimumnbsp;tft ftiidium ; cæterùm minima cura, folicitüdoqüe, pericula coiitemnünt j bel-bferuntj ocium formidant : honoremlaudemque appetunt,quam armis parare nituntur. Matthias ob ingentem apparatum cundantius acceflit crebris ànbsp;ßotmo literis vexatus» Reginam, cum Francifco Aragonio fratre eius, itê pon*nbsp;rificesprocercsq; omnes fecum duxit. Cùm Olmucium veniflet Boemüs, quinbsp;Jnbsp;nbsp;nbsp;* ^iquandiujamp;r plus æquo in finibus expelt;ftarat,ad quintum mox lapidem caftrà
poliiit.poftero die tabcrnaculum,in medio interualli fpacio tcnditur,vbi reges 'nacolloquipoflent. Excompoftto deinde inftfuótisvtrinque aciebusprode-Cùmadtabernaculumamboadfagittælapidisve idumiamiamcongreft*
rrieflentjfubftitere vtrinque agmina. Reges in medium coiucre : primo con-^reffudextras mutuo apprehenfarunt, amp; dedere pacis öfcula : mox equis deft-j unr, rabernaculumque fine arbitrio fubeunt. Inito colloquio très circiter ho-f^jde Commun! concordia, de redintegrando fdere verba fecere. Demum rr'dus arftius reuinciendumeire rati,inter (c iterum faudiflimè percuiïerecfra-j5 ^rnoqiie obftrinxere vinculo , ne facile violari poiret.amp;: accitis deinde vtrinqjnbsp;Nntiiîcibus,proceribusque arbitrisjfacrofanélum id efîe iüft'ere* Soluto dein-' colloquio,altGr in caftra,alter in vrbemferecepit. Tertio verb die rex iner-*^'5,cum vniuerfîs principum ordinibus,ex vrbe digrediturjatque verfus Boe-JP'caftraagmcn intendit. Et occurrit è caftris illejComprchenfisqi ad congrefi«nbsp;'n cextris,focia vtrinque agmina iunxercjin vrbemque peruenerCi Hîc régisnbsp;ftolautiifima cumftis Boemorum principibus parata erâthofpitia. propc fo-duopalatia inter fe oppofita, Perficoqueluxuapparata,reges eXcipiununbsp;^uanæ Saxoniarque duces pro dignitate recepti funt. Incredibiles in vrbe ap-pratus Matthias inftituerat. quot;V/Iadiflaus armatus, acinftruiftaacie, cimtateni
af
V nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eftjalterumq; Martern referre videbafur, magis arma quàm toga ma-nbsp;nbsp; w
ofitudiiiem corporis addecebant. Ædes huic rex mirifico luxu apparauerat: jæ*'' nia,cubicula,fubdiualia,amp; vniuerfum denique atrium fericis pidisque au-(j'^riofèvcftiüerat.Excoluerat etiamregiafupelledili,nc quidadhoneftan-nr f ratrem prætermififle videretur. Apparatus vbique înagnificus^ etiam fu-Quain excogitari poteft. Culta quoque pro cüiufque dignitate cæterôrümLnbsp;P'ria. Dies quindecim ob fraternæ focietatis lætitiam, quam dü^um ini-cti'^ft^'^o^uiuia aifiduè cclebrata. Temporariuminföro theatrumj feena or-rraqj fumptumagno paratü vbi ludi fcenici, faltationesque accitis eximiiSnbsp;cctti cumfumma feftiuitate editæ. ante feenam hippodromi circique vi*
lt;'Ui« nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;præftitit, vbi quotidie equeftri certamine pugnatum, magnâ*
7cft'^'^^'^*^vi^^ribusprçmiâ propofita,proqueregalimagnificentiamultain lt;10' Q^nrfa miftilia: epulum vifcerationefque populo item Pannonianbsp;^^^^'¦W^°*^rdie datm : celebratum in foro conuiuium eft princi*nbsp;niiii * fori tetragonus ftabat abacus, gradatim more pyramidis ab ô*nbsp;crirrrsfubfellia aurea,gemmata, argenteaq; vafa ritènbsp;rierant. Proftabant abaco rhiiiocerotes duo, vnus à dextra j à læua altef^
Ee iij
-ocr page 646-ANT. ß O N F I N 11 R E R? V N G A R.
tniræ vtcrquc magnitudinis,infeftoque cornu fpctâatorcs intuebantur, àdbâ* fimhydriæ capaciflimse,nophora,diotæ c puftulato argento aftabrè faâac: lu-prà verb chryfendeta,calices,{cypbi,cupæ, fialæque, lap illis ac vnionibus onu-llæ. Confurgcbat igicur gemmatus, ex omni parte confpicuus in medioforonbsp;abacus, in raontis aurci ipeciem, vbi mifcrè fpciiatorum luminafatigabantur.nbsp;Reges cum proceribus in cna accubuere, decem quoque menfe ex ordincnbsp;ibidem ftratæ. Inter prandendumnunquam infcena amp; hippodromo ccflatuni,nbsp;aliqua fcmper édita fpeblacula, hinc mimi, liiftriones, cithardi : hinc cquo-rumcertamina,infeftishaftis congredientium. Deinderemotismenfis,priiiquot;nbsp;cipcscummatronisilluftribusdüxeretripudia. Regina cumVladillao rege, amp;nbsp;Francifcus Aragonius cum formofiflimanobilique pucllaGermanicampyrn-chiam,non fine magnis populi acclamationibus,plaufuque faltarunt.Rcx quo-tidie Wiadiflauum è regione manentem, ofiicij gratia,traieâ:aviafamiliariternbsp;adibat, educebat in regiamjadmifl'umque concubiculum Beatrice tefte domc-fticè ac iocofè alloquebatur : quandoque latrunculos cum regina ludere iube-bat: quod futur! vaniconiugij fuit aufpicium.Tantumfraternæcharitatisfem-per oltendit,nbsp;nbsp;nbsp;honoris exhibuit, vt nihil vitra addi amp; optari poffet : veluti di-
uus ille princeps W^ladiflauumfuccefibremfuum ariolaretur. Qmn amp; inad-uerfa formidolofaque valctudine, rogatus à fuis, qucm fibi fuccelforem opta-retji cgnoquc eligendum confuleret ? Wladiflauum, inquit, fi optimum regem ** appctitis. Compofitis rebus, cùmiam foluendus conuentus efl'et, ne indona-tuffl quidcm Boemiæ regem, que fratremadoptauerat, dimittendum eflecen-fuit. Inprimis quidem vniuerfumhofpitij apparatum, vbi eum exceperat (au-
îC
reis cubicula aulæistexerat, ftragulis etiam aureisleftos ftrauerat,preciolifli-nium quoque abacumcxplicauerat) illi dono dédit. Item id paruum mtus,red-ditis duabus (vt aiunt) ciuitatibus,munificentiam auxit. Beatrix trabeam auro contextam, regales veftes, ledoslautifltmos,amp; cætera taie genus,qux ccelibemnbsp;principftn addecerent, adiecit. Nec ihdonatos quidem ambos duce«, amp; cï-teros principes dimiferememodimilTus immunis. Verùmilludpotiflimècom-memorant ,amp; admirantur homines, cunfta Boemorum hofpitia à regalig' J®nbsp;zophylacio apparatum accepifle:denas in feenam menfas fuifie ftratas,qu^nbsp;multum auri argentique ad propinandumamp; ad ferculapoftulabant: nihil tarnen è rcgali abaco,queminforoconftruxerant,inconuiuij vfum accepid^nbsp;Q'iare quanti cetifus Coruina fupellex fuerit, ne facile quidem coniici potuiunbsp;Scdquismortaliumvitam aliquid folidæ fclicitatis habere arbitretur? D^mnbsp;conuenrura felicifiimum ad OlmuciumhaberiTurcus accipit, prxteromm-umopinionem, ingentemexpeditiffimumiqueexercitumin Vngariam excur-
fare iubet, vt earn à rege diætæ gratia, quæ Augufto menfe cft habita, deftim-cam,furtim inuadcret,diriperet,amp; ( quod nunquam ante aufus fuerat) ignifer-roque vaftaret. Fortuna Turciaudaciam fequitur, fouetque. nam tanta fi cm- 4 rate is annus exaruerat,vtad vu. Kalend, vfque Aprilis nunqua tantum plue*nbsp;rit, quantum fitibun^um terræ dorfum parumper afpergere potuilfet. Vtra-que Pannonia Sauo hinc, amp; Drauo illinc circumuenta, Iftro munitur, amp; Tur-corum igcurfu amnes inhibent :præ infolenti verb ficcitateSauusinpIenl-que locis vado tranfiri poterat. Drauus femper ac vbique nauigabilis, eo annonbsp;pedibus traiiei paflus eft i in caufa fuit, infolentiflima ficcitas, cùm fluuij tresnbsp;vbique nauigentur. Turcus vadi exploratorem inuenitad Drauum,qucmmulnbsp;ta mcrcede eSduxerat. Tranfmiflb iam Sauô,trigintaTurcorum milia in Dra-üi repente ripa confédéré. Ac ij tutû vadum edoôti,fuperato amne,Pannoniasnbsp;inuadunt, inpagos, in homines, ac peCora iuxtà defæuiunt : ferro, ignique vi- fnbsp;quequaque debacchantur : adCaftrum vfque ferreum,amp; ad Styriara, Rachol-purgumqUe decurfant. Triginta hominum milia cum ingenti præda, inccnianbsp;vaftataqiie non pàrua ex parte proüincia,fecum abducunt : itcrquc remenh, mnbsp;Bofnam fe recipiunt. Quod vbi regifolutâ diæta nunciatum eft, omnes pro*nbsp;ceres,alarumque præfciftoSjtumultuario T urcos exercitum infequi iubet, ip^^
-ocr page 647-I D E C A D 1 s Î111. 11 B E R V.
feuam peftilcntiam, quae eo anno per vniuerfam Vngariam late debaccha-^^fucrat, per fyluas amp; amna loca,valetudinis tucndae gratia, vagabatur.Rcgi-'^niCafiouiam vcrfus à fe dimiferat, ne quahominû frcquentia ac cótagionc ^'ficcretur.In tanto tumultu calatnitate, rex nequaquani confternatus eft a-itno tunc cum nihil à Turco timcrct, de Auftrali bcllo cogitabat. quarc
Wladiflao rege fdus repercufleratjfoeictatéq} redintegrarat.Romanum
Imp, crebris literis , ac multis legationibus orauerat, vt pada praeftaret, quot;cauf/, P'oniiflaperfoluerct, centum amp;: quinquagintaaurcfim milia iam diu exaótonbsp;^^nipore pendcret. Vicnnenfes audiuerat cetum milia Caelari collata ftipc de*-auaritia,peruicaciaqs correptum,nihil efle foluturum. Q^rc velutinbsp;^iitticofibi couentumfucratjpadlionti iure abncgatas bcllo pecunias,rcpetcrenbsp;oninino cenfcbat oporterc. Contra,cum Caefar fe obftinatiflimèrecufaturû in-^^Higeretjbellumqjbinc iam futurum profpiceret,iam copias clam parauerat,amp;nbsp;^foperiori Pannonia,Styriaq; aliquid, pauloantetumultumTurçorû, molirinbsp;^æperac.Matthias igitur in tata rerii omniu perturbatione, non cxcidit animo,nbsp;ttunq; bellû audafter adoriturmeq; vno ,eodcmq5 tempore,cum duobus re-fürnhumanarülmperatoribusjueq; cu ambobus Cæfaribus,amp;Auguftisdimi-careveretur:vanahæc nomina contcmnit,animû ac vires ab iracundia,aclæfanbsp;æHuitatc, ac poliutareligione fumit : Deum fibi vindicê amp; propugnatore nun-Quanidefuturum eflè confidit.quem Pannonicis rebus affuiffe fcmper, ex ipfonbsp;periculonouerat.Comparato itaque magno excrcitu,fccundumeos quospræ-'^iferatjTurcum infcquitur;6c non modo abadam prædam recuperare,verûe-^nbsp;^iminiurias barbarorum fperat vlcifci.namcùm paulo ante Turcorumingreß^nbsp;fum,paaaiuablmperatore pecuniam exigere non poffet, Garapetrum, Stc-Phanumque Comitem Scepufiéfcm in Styriam miferatjCosqs Rachofpurgum,nbsp;Pctoiüam, amp;Fierftcnfeld obfiderc prxccperat. Ob Turcorum verb incurfumnbsp;¦nitiscutnlmperatore induciis, Stephanum amp; Petrum Garai cumexercitu re-Docarat,vtTurcos vnà peterent. Hoftium mox fequitur veftigia:quo?cùm innbsp;Pannoniis aiTequi non poflet, extra regni fines eô vfque pcrfequitur, donee abnbsp;Hispnas cumulatas exigeret. Vitra laiczamdemum caftra mota, dies tres iternbsp;Mum:amp;in campo que Greben appellat, locata caftra:hincexpeditifiîma fcx-lt;lccimhominum miliafunt emifla,quæ Turcos cum prædaperfequerentur,nbsp;ptoximamque illorû regionem, quam Burbofigniam vocant, pari faeuitia po-pularentur vaftarent. Ad ampliflimum tam.cn Illyrici oppidum,quod Ver-^nbsp;iosnominantjperuenere : ibiquehoftes aepraedamadhibuerunt. Baffcumhîônbsp;obfident, qui Pannonias dudum inuaferant : amp; in circumuentam fluuio ciui-^atcmclàinnoâu penetrant. Maxima hîc cxdes oboritur : miferrimè cum op-pidanis Turci, nil talc opinantes,trucidantur : xdcs,pueris, hominibus,mulie- nbsp;libus amp; fortunis vbique complétas incendunt,diripiuntur omnia, amp; Mars cru- nbsp;cntilfimus plané graflatur. Bafleus clandeftinam no«fte fugamcapit,eircum-^ufasque per finitima oppida vicosque fociorum copias cogit : mox cum cele-^iequitatUjPannones, qui triduo ibi motamtraxerant, c^pélaque diripuerant^nbsp;bgend præda onuftos, amp; laiczam caftraque fine metu repetentes, à tergo ad-oritur. Atrox hinc pugna redintegratur. nam dum ij prædam magpam au-ferre,acillirecuperate obnituntur,truculentiflimum fanèprxlium conferi-îür. Vngarinon modo equos, verumetiamamp; fe ipfi fpoliis oneraratit: præ-lt;iaque grauatis expedite dimicare nonlicebat. multimallemori,quàmpre-ciofaquxferebantonera dimirtere; contra illidicandi gratia contemptamor- ,nbsp;tejacerriiuè certarc. pars magna depofitis impedimentis pugnare,iamque nonnbsp;hcaiamitofèfûlùm,verumetiamturpifiimè Vngari rediiflent,ni forte trecentinbsp;Coruatiorû équités interccffiflent:!qui à latere rcdintegrata pugna, Turcorumnbsp;impetû repreflcrc. Àt illi multo plures efle rati,amp; mox exanimati,terga vertunt.nbsp;Vngari iam in fugam verfi fuerant : Coruatij dimilfis magna ex parte impedi-^entiSjamp;prædapotiti, cumcæteris paulo póft Vngaris in regia caftraredicrc.nbsp;lu Illyrico quæcunque ditionis Turcorum caftris pertriginta milia paftuum
Ee iiij
-ocr page 648-^oS ANT. B O N F I N 11 R E R? V N G A R.
finitima füere, paflim igni, ferroque vaftarunt. HaC Ccmpcftate, fi RomanuS Imperator inducias, Ôâ vetera paóla feruaflet, ncqûe violatis induciis laurien-fem agruni inftaurato bello inuafifletiMatthias ad afl'erendum c T urcorum manbsp;nibus Illyricum,tempus profedo nadus crat nimis idoneü.Sed pertinacia Cï-faris irritatus,rcuocatis copiis j in Auftrale beilum fc ad mortem vfque conuer-tit;amp; eo quidem animo, vt aut Vngariam amitteret, aut vniuerfo Imperatorisnbsp;patrimonio potiretur. Itaque Cælaris inconftantiam fecum reputans,conipo-iitis in Bofna rebus,cum exercitueahyeme Zagrabiam venir: vt quid in Styria,nbsp;vel Auftria fîbi cura Imperatore agendum clfiet, ibi cura proceribus rite decer-'4 7^* neret. Hæcigitur omnia hoc anno geftafuntjquemfeptuagefimumnonumfu'®nbsp;pra millefimû,amp; quadringentefimum rite numeramus. Paulo ante Gcorgiusnbsp;archiepifcopus Colocienfis, diem obieraf.vir grauiflimus, amp; fummalaude di-gnus femper habitus:in Cuius locum Petrus à rege fuffedus,vir libero, acriqucnbsp;ingenio, amp; animo pro aflerenda fæpe veritate, amp; vtilitate publica vfque adeonbsp;vchementi,ac intrepido,vt formidolofamregis iracundiam quandoquenoex-paucrit.accedebant litcrarum ftudia, quibits in Italia diu operam dederat. hicnbsp;cnim ab ineunte pueritia loanni V itefio, V aradienfi tune epifcopo,vfque adeonbsp;placuit,præ ingenij dcxteritate,optimaque indole jVt diligenter inter pueros lues educarit:ad Strigoniefem hic archiepifcopatum cuedus, canonicatu haud-quaquam inhonelto donaritiptopria quoque impenfaBononix optimarum ar r*nbsp;tium ftudiis excolendum curauit : Contra hic patronum nadus indulgcntilfi*nbsp;mum,à tanti vin educatione non degenerauit. Mox cum excogitata amp; externnbsp;^orali polieret eloquctia,atque ne parua quidem animi magnitudine prxftarct,nbsp;inter fcribasrcgiosinfinuatus,cùmMatthiæferuiretabcpiH:olis,vfq;adeôpb*
(C nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cuit, vt hunc potilTimum Georgio fucceflbrem dandum Cenfuerit.Metropoli-
tanus Colocienfis fuo iurcfcribaregius,amp; fecretarius (vtaiunt)efle dcbct.Pcr-breiii fua virtute, diligentia amp; integritatc id efFecit,vt inter familiäres conldia-riosquefcgis prlncipatum obtineret. lifdem ferc temporibus, cum poft loan-nis Hernefti quæftorisobitum, Gcorgius, antequam metropohta foret, qua-fturam geflerit : fecündum eiusexcefl'um, cum de creando quxftore decernc- P retur, apud principem variis aliquandiu fententiis difeeptatum eft. Quxfturxnbsp;duo competitores erät:vnus vrbanus, quiproquæftor fuerat : Dominicus prx-pofitus Albenfis,altenPatrociniä magnavterqüepro virilifuafibiconiparabat,nbsp;vt qux in regno maxima çft dignitatc fungcretunPrudentes ambo habiti,amp;: adnbsp;gerendum hoc munus acCommodati.Dominicus ambitiofius ,cautiusamp;mo-deftius Vrbanus honore fibi poftulabat. plura ille fuffragia prxpoficuræ ampH-tudine habuit : pauciora ifte, qui mitiori videbatur ingenio, amp; facto munercnbsp;^ongc inferiore. Notam item ambitus apud principem formidabat.placuittan-w dem regi plus ambitionc modeftia:amp;: cum ilium rer um gnarilfimum, amp; in cxi-gendis vcdigalibus,qüiadiü ptoquxftor fuerat, expertilTimü elfe fcirct,quarn- 4*nbsp;uis adhucdiuerfus amp;anceps,per dies aliquot muneri prxfecit. Hicinco magi-ftratu ciimdexteritate ingenij,laborum tolcrantia,cxpcrientiarcrum,patientianbsp;moleftiarum, incrediLili humanitate,acfidei Äsintegritatis magnitudine regi-ara opin^nem fuperalTet : perpetuum rex quxftorem pronunciauit. Hunc c-nim pra; cçteris omnibus fuis moribus accumulatilfimum,ad maxima quoiquenbsp;négocia promptum, præterea ab omni fuperbia amp;: oftentatione alienum ,itcmnbsp;vires mgenij probè diftimulantem, amp; voluntati denique fux duntaxat intentif-fimura elle nouerat. Succcdcntibus deinde annis, fie regi virtutc, diligentia amp;nbsp;fide charus fuit,vt hunc catteris prxtulerit amicis, amp; cundis honoribus, maxi-misque opibus ornatiflimum, fpedtatiffimumque rediderit. contràhic, quanto f*nbsp;authoritate ,potentiaque apud principem maior erat, tanto fubmilfiorem ani-niiiffl præfcrebat.Ha: igitur artes ipfum, vti nunc Vngari thefaurarium, Grxcinbsp;arochryfiar!um,amp; Romani quæftoré vocant,efFeccre.Bafilicæ Dominicus Al-benfîs antiftcs,aliis hortoribus,ad alia quoque aulicorum munia, grauilfimasqjnbsp;legationes referuatus cft. Cùm enimnonmodo prudentia,amp;: integritatc,vc-lumc*
-ocr page 649-DÉCADIS illî. LIBER V. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«fogt;
^*'ctiatnvcnuftapræfentia,ac faufto proceri corporis afpedu nimium prçfta-
magnificè fæpc munus regio iuflu iegationis obiuit, cum magno décoré 'lequeperegin HoceodemannOjHerculcs Ferranenfis dux,Florcntino-ac Senenlium agrum populabundus ingreflusjpleraq; illorum oppida cc-Ludouicus rex Gallorum,pcraôtis iam induciis,magna manu Maximilianinbsp;^¦'gundiæ ducis fines ingrefliis eft : amp; parum profpcrc pugnans, mihtum cir*nbsp;^^tervigintimilia tune amifît. Ludouicus Galeatij Mariæ Mediolanenfis ducisnbsp;cumRoberto Seuerinate in exilium adus ,quiàGenuenfibus exauélo-^^tuSjfuQ dudu aufpiciisque exercitum dudabat, Dertonam Mediolanêfiumnbsp;^'l'tatem cepit, finitima oppida fupra viginti, vnà cum Alexandrinis, in ditio-^nifuamredegit: quæ pofteacompofitis rebus Mediolanenfibus plane refti-Florentini pluribus calamitatibus adi,amiflis oppidis, cum FernâdoNea-pohtanorcge,non fine maximo fuorum detrimento,turpcfdusinfciis Vene^nbsp;l^percufl'ere; quibus auditis,Ludouicus Rex Gallorum,contemptis certis Ita-æ lociisjcum y eneto tantum fenatu idum fdus retinuit. Pyrametus Car-aniis Maumethis copias, Baiazeto filio duce, fudit, fugauitque. Maumethesnbsp;*®perator ingenti clafle,numerofoque exercitu Rliodum petens,vrbem obfe-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bi=
'tjacerrimeque menfes tres oppugnauit : demum amiffa parte maxima copia-irritis conatibus abiit : vrbem diuino potius, quam humano præfidio fer-affirmant; quando in fummo bellipericulolefuChriftiminiftrièclo P^opugnantes vifi funt : atque noftris auxilio miraculoque,Turcis econtra ter-maximo fuerc. Ad huius anni exitum,Decembri menfe, loanes Arago-quot;isCardinalis,ac legatus Apoftolicus,acBeatricis reginæ frater,àMatthiarc- *nbsp;E^Budætertia hora nodis excipitur : amp; tanto quidem apparatu, amp; honore, vtnbsp;inio pontificijAuguftóve Imperatori nihil amplius fieri potuilfet. Cum tan-i°enitnplaufu, pompaque procerum amp;faccrdotum, cumq; totdenique funa-'ousamp;cæreis,in vrbem admiflusjvt nodem in diem verfam efle diceres. Fau-bique honor! bus femper excultus, velfuprà quam optari pofl'ct; Äxto ta-I,nbsp;nbsp;nbsp;^enfejcx quo venerat,ampliirime donatus à rege, dimittitur. Quin ex il-
'*'15 aulicis nemo fuit,qucm régis liberal!tas non attigerit. y erùm de his hade-quot;^Sinunc adinftitutum geftorum ordincmredeamuslt;
RERVM VNGARÎCARVM t) E C A-
D I S Q^V ARTÆ LIBER VI.
V M Zagrabiam è Bofna fe Matthias plane recepifletjregina non multis ante diebus è Caflbuiaprofeda, viro congratula-bunda ftatim occurrit. Zagrabiæ regale indicium proceresnbsp;'poftularunt: quod brcuequidem,amp;formidolofum eft. Quj- * nbsp;cunque hoc tribunal accedunt,haftam fubire coguntur: per-oratavtrinque caufa,in cuius caput hafta dimittitur, is capitis reushabetur,præfentaneoquefuppli^o muldatur.Id pro-P^^reafaftum, quia ex optimatibus amp; nobilitate multi homicidij, latrocinij, amp;nbsp;^^P'narum plerique, nonnulli peculatus,repetundarum alij poftulati. ^Tuz la-quoque dida dies, quod vbi regi nunciatum eft,mox ilium in indicium nonnbsp;efl'e prædixit. Hic enim gcnere,opibusque prseftans, inter potentifti-^osdiu proceres eft habitus :multumque apud regem confilio, authoritate,'nbsp;Mentia valuit : annos aliquot quæfturam,item varia muneracum laude gef-h ^^^*tautem in fufpicionem, inuidiamve principis. caufaUemini fans ex-j °ata. multahuic oppida, caftellaque in Sclauonia Pannoniaque fuere. De-f ^uato demum iudicio,ad declinandam inimicoruminuidiam, cumliberisScnbsp;Q'^tunis Venetias aufugit : fexaginta aureum milia fecum afportafte fertur. ibinbsp;,°gnita viri dignitate, in Patriciorum ordinemà Venetis admiftus eft, vita-f^^^^^^^9uillafruitur,amp;: beata. In eo iudicioinplcrofquegrauitGranimaduer-
Hxc ab anni principio agi cpta, qui oduagefimus fuper millefimunt
-ocr page 650-élo ANT. BONFINII R E R; VNGAR.
....
t 4 o. eft amp; quadhngentefimum. Dum Zagabriae rex moraturjcontinuo rumoraf-ferrur baud inceitus, Imperacorem Romanum noua molientem, quingencos per Prucchenfem agrum équités in fupcriorem Pannoniam dimififtesqui pro-uinciam,conteiupcisinduciis,longe latequevaftarent, amp;Iaurinum vfque cun-da ferro igniqj mifeerent. Rex no mediocriter ira inflamatus,Zagrabiacaftranbsp;Manéfur^. jjyQuet, ad Rachofpurgumquc peruenit. Hine vitra profedus, ad Marienpur-gum Conceftitjquod ineadem valle fitum eft : oppidum arte potius, quam natura,munitiftimum,vnius fere dieiitinerc à Rachofpurgo remotum, idvbitu-multuario bello non pofte capi videt, machinas admouet æneas, mccniaqucnbsp;quatitjOppidani præftdio validifllmo praediti,quacunque vipoflunt amp; arte ob-nituntur : vrbana tarnen Ko ft ili manu fuccenfa,murus ab vna parte nimis obte-ritur, amp;iamhofti non perdifiicilis patet aditus, quamuis oppidani intus dib'nbsp;gentift'ime murorum damna refarcirent. Dum oppidum ad extrema pericuUnbsp;fcttiantu. ' redadum, fama diflert:ecce Profper Capharellus, legatus Apoftolicus, amp; epi*nbsp;fcopus Afculanus,vir genere,dodrina, probitate amp; eloquentiapræftans, curtnbsp;Cæfaris oratonbus occurrit, Impcratoris crimen cxcufat, hortatur ad p-acenunbsp;quam propediem,fi rex didis audierit, fe compofiturum eft'e pollicetur. Regu-lorum quorundam iniquitate, non Cæfarea voluntate, ft quid noui intercelbt,nbsp;fadum eire;pacem, quàm bellum Cæfarem malle. Demum adiicere mandata)nbsp;monicus,precesque pontificis,qui hoc execrabili bello tatopere angcrctur,vn-de Chriftianæ reipublicæ amp; Catholicæ fidei iam inftet exitium* Adhxc regem refponderCjfe inuitum à legato pontificio,Cæfareisque oratoribus, ad paleis conftlia rcuocari: quando fe cum legatis omnibus, ab Imperatorefalfunur*nbsp;prorfus intelligat.Sed ne pontificiæ authoritati aduerfari videatur,quam(vtfasnbsp;eft) fcmper antehac ftudioftlfimè obferuarit : inducias clTe cum Carfare fadu'nbsp;rum,quamuis eas irritas omnino futuras arbitretur. Acceftere fuafionesOra-torum,quibus parum ipfe mouebatur : plus Romano pontifie!, quàm Impc^^'nbsp;tori,mc^em gerendum elfe cenfuit. Authorc igitur Profpero Afculano anrifti'nbsp;tCjComponuntur induciæ : ceifatoppugnatio omnis. Rexcum cætero excrcni*nbsp;adRachofpurgum redit, vnara tàtùm legionemin obfidione dimifit:cuius Stc-phanus cornes,amp; Tetaurus præfedus crat.obfidio non omnino folnta, quandonbsp;moresCæfaris principemnô latebant: feiebat inducias nonlpc pacis, fed com*nbsp;parandi exercitus gratia poftulari. Oratores cum legato pontificio adnbsp;rem rediere,vt ante induciarum exitum, paeem cumimperatore tranligerennnbsp;Cùm rem perfequi occpiftent, extemplo cognouere fibi verba dari:rcgé Vfl'nbsp;gariæ vera prædixift'e. Profpero colloquium crebró poftulanti, prorogatur.nbsp;terdicebaturquandoq; aditus:amp;variacaufantem,adircno poterat.AngcbacuGnbsp;fe fua culpa regem imminent! certaque vidoria defraudaflè, intcrccpiflc bel*
*fucceirum,irritosque eius apparatus reddidifte.Necfe quidem fugicbat,niâX*' mum officiofiftimo principi detrimentumintulifte, dum Apoftolico ab Imp®'nbsp;ratore legato verba dantur. Interim vnam is Icgionem, cum duobus milibi**nbsp;equitum,ad Marienburgum mittit,imperatque,vt comitem Stephanumnbsp;nbsp;nbsp;®
taurum obfidionem ftluere iubeant, agrum Marienburgenfium expeditum ** berumque dimittant.fi reludentur, manum cum hofte conférant, oppidüi^^nbsp;fidcliftinîum libèrent. At illi mandata faciunt. Cùm prope caftra metarentuf»nbsp;Pannonios continuo perpræconemadmonent, vt dimilTa obfidione recedaU^^nbsp;quodnifi poftero diefecerint, vim amp; prælium interminantur. IdcùmStepbanbsp;nus 06 Tetaurus cognofcerent,reiubenteccirere: quamuishaudinfeionbsp;fecerunt.Matthias igitur,poftquam fe deceptum ab lmp. eft'e cognouit,Budrt^nbsp;verfus iter init, amp; ad Soclos diuertit, cùm oppidi dominum diem obiuifte lenbsp;fift'et. Michael enim Gara,genere acviribus cæterorum fine controuerfiap®^^nbsp;cerum prxftantilf. femper habitus,fine liber is vita decefterat: oppida,vilK,nbsp;teraque bona ad fifeum fane reciderant.In hoc innere, cunda per legatesnbsp;renfium caftella recipit. Poftquam igitur ipfe Budam venir, nil duxit antiq*^*nbsp;quàm violatas tories ab Imperatore inducias vlcifci; non artem
-ocr page 651-DÉCADtS îtiï. LIéÈR Vî. '6ii iclCjfcäaperto Martehoftem fuperare. Verum, quum vno tempore cum duobus orbis Imperatoribus fibi bellum inftaret, non id tara cito præftarc potuitinbsp;qium ocio ac tempore opus erat.quare méfes circiter fcptcndceim Budæ qui-tuit.Interea multa molitur : regni fines, qui ad T ureum fpcétant, omnes mili*nbsp;tumftationibus Gircumuoluit,qui excurfiones hoftium inhiberét, amp;foeios tu-«entur: deinde vabdifiimum aduerfus Imperatorem parat exereitum. Duranbsp;bæc rex in ocio molitur,nonnulla præclara gefta per legatos Icgionum prouin-tiarumque præfeftos curalTe vifus cft. Cornes loannes, ê nobiliflîma Frange-paniimfamilianatus, èc Coryciæ infulæ tyrannus, quem Veglamnuncdicunr,nbsp;^lialulanis diflentire cpit. Hincorta feditione, illi Venetos libertatis vindi-'-hic Matthiam regem Ixcet infenfus,fub cuius ditione ac tutela femper Fraunbsp;b^panes fuerant,opera orabànt.MagiarBlafîus cura quinq; cohortibus,tribus-'rætiirinis equitu, in Dalmatiam arege miflus j ininfulam traiecit, Fulciniûq;nbsp;'¦Pniriis oppidum, quod nunc Mufelum vocant, vi capit : mox ad vrbem ca- Mufduat.nbsp;uaniüüetjYtg;^ capta,totademuminfulapotiatur. Hoc breue bellum,nonin-a rege fufccptù:quando Martinus,Ioannis frater, Coryciam à fuis diu ma-'°fibus poireiram,amp; cæteraquæ in continente tenebatoppidula,Mattliia;libe-^^oroatus plane Icgarat Joannes,qui fratris bonainuitorege occuparat,inconnbsp;y'^^*alaborabai;:nam nunc Venctorum, nunc Pannonum auxilia folicitabat:nbsp;^^ti,audito Corycianorum bcllo,ne in manus Pannonum recidcrent,inter-^re.Iacobus enim Vernerius,ab AntonioLauretano claflisprçfedo è Cor-y'^ipræfto cum nonullis triremib.alfuit.fequutus inde Antonius Vinei Guer-»enetofe natu cum quatuor longis nauibus.hivbi illuc appulere, Vngaros*nbsp;^nuere,ne infulanos bcilo læderent,fe ab iniufiis abftinerent : quod fi perge-^^'tjipiireditum interciperent.lnterea ad defedionem Corycianos hortaban-j ^'Optimas pollicebantur conditiones,fi Veneto fenatui fele dederent. Flincnbsp;monitis promiffisquefolicitantj vtcùma Venetis nonfolùm amicus,nbsp;j^*^Unietiam conciuise fenatorioordinehabeatur,ibiq; liberos vxoreiÿq5pau-teneat,ne barbares Venetis anteponat. Deinu vir ille inconftan-^^uspopuli fcditione motus ,aciftorumprccibus pollicitationibusque vi-infula retinebatj V eneto remifit, arcis deditionem fecit, ceflitnbsp;'^îjVenetiasqs nauigauit. Perpetuum à Senatu ftipendiiihuicconftitutum:nbsp;lonbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^ureorum milia pro filiæ dote, Senatusque authoritate décréta, Pau-
male rerum geftarum prcnitcntiacorreptus,inGermaniam cum liberis ^^i^^rrinaeqi vixit. Magiar Blafius,cum triremes quatuor fuperucnilTent,nbsp;vt,cùm redire veile t,fibi foret integrum : accepta publica fide inconti-Pr recepit. Multi infulamMatthiae tarditate ncgligentiaque amiflamnbsp;ftj;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Dicunt loannem ad principem fxpe venifle, orafle regem infulara
'' bo^^'^^^^inuniret præfîdio,amp; tantundem in continente fibi redderet : Regem, nbsp;nbsp; ,,
pufillanimitatem afpernatum, non vt par eft aurcs gt; 'buifpe. Hanc olim Veneti infulamiure belli fuamfecere:deinde Rainerionbsp;ijj.j ° principe,vt aiunt,Schinellis, quæ illuftris ea tempeftate in Coricianis fa-'ng ?f^^r^btota vedigalis eft cocefla Jlli cum pofteris dffeentos cireiter annoSnbsp;k manfere. pofteavero, pro motuum Dalmaticorum varictate,nlinc Vc-'^¦um,nunc Bclæ,Ladiflai,Ludouici, cæterorumq; regum ilia fuit,* Vcriim^nbsp;fcruauerimus,hæc vt aliaDalmatiæ oppida,vi,maló-Lnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Venetis eft occupata. Hocetia oótuagefimo anno dudu aüfpicijsvcï
^'gt;ni,vbique profperè pugnatura eft.Nam in Styria Februafio menfe,Petó-Cæfaris expugnata. Petouia,Iacobi Zekel aftu amp;cd-tç nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;accrrimè oppügnarat j in régis ditionem venit. Necmino-
Comes Stephanus, vir indomitæ fortitudmis, magni^ 'hfg ^^^o^pnrgumoccupaùit. Cùm exereitum lùburbanis admouifler,adnbsp;tranfitû ab oppidanis expofeit. namfubiedo anme id ab-ponte pro muro tranfitur.Oppidani nihil tale opinantcs,fcdiu-*^3circ poftulata rati,Goncedût.Stephanus verb ponte pauló antecrcpufciï
-ocr page 652-6iz ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R.
lum milites tranfire,amp;: in vlteriore parte fubfîdere iubet, qux ad ludæôrutn vi-çum pertinct:vbi mnia parum obfirmata fenferat. Ingruente node, pontem conce/Tum occupât, prxfidioquc vtrinque munit : mox fecunda vigilianotlis,nbsp;çneamnibus tormenta admouet:antclucem affiduo crepitantiuraniachina-rum obtritu,muros latè pandit.itcm cademnoétc arcem,inedito monte fitatn,nbsp;extra mnia, fubadis ctiam machinis expugnat. At oppidani nodurna oppu-gnatione vcxati,amp; capta arce conftcrnati,vti patriæ faluti confulat,dcditioneinnbsp;Pannoniis fecere.Hoc cxcmplo multa,quæ circumftabant,oppidu!a,in dediti-onem Vngaricamperuenere. Nec minore quidem felicitate in Tranfyluanianbsp;dimicatum. Ad Sinderouiam turmatim indies ingentem Turcorum cxerci-1»nbsp;turn conuenire rumor erat: quónam locorum profeduri eflent ,nemo fatis cx-ploratum habebat. Ad primum increbrefeente fama nuncium,Matthias inft-rioris Vngariæ fines obnrmat, vt Turcorum audader incurfmn cxcipiat : Sk-phanumBathoremfquiprouinciarnTranfyluanam cuimperiotenebat,amp;:Vai-uodaolim creatuserat) item Paulum KinifiumThemefuari comitem, prafc-dumque regionis,acerrimum vtrumque Reipublicx propugnatorem,curfori-bus admonet, fines diligenter cuftodiant, quando Turci propediem excurfurinbsp;nunciantur. Quin amp; fpeculatores vbique liaberi iubet, vt antequam Sindero-uia moucant,eoru iter profpiciant, amp; alter demum alteri in loco fubueniant.atnbsp;illi mandata miro ftudio præftant. Stephanus ingentem libi parat exercitumàd tonbsp;ipfum facit Paulus.Mox à fpeculatorib. nunciatur, Alibechum Danubiumtra-iicere occpifle, intendere iter in Trafyluanos,amp;:fcxaginta circiterhominum
milia fecum ducere.hoc ambo nouere duces. Stephanus, vndecunque pored, aux ilia educit:amp;: è Siculis, Vngaris,Valachis amp; Saxonibus cogit exercitum:va-rioque hominum genere adcxcipiendum hoftem caftra complet, obfirmar^nbsp;Interea nunciatur,populabûdum cum numerofo exercitu Alibechumprouin-ciæ finibus appropinquate. Forti VaiuodaBathor animo obuiaproficifeitur.nbsp;Interirn ere bris Paulum coliegam commonefacit internunciis, iter Turcos innbsp;Tranfyluaniam vertiflezfe obuiamindies caftramouere,amp; à tergohoftemfut-fequi oportere: amp; diligenter obferuare, vt in conferenda manu alter .àfronte,â pnbsp;tergo alter inftet: quod fi feccrit, fe certo fperare, infignem diro hofti clademnbsp;vtrumque daturum,neq; vidoriamc piis manibuselapfuram.Ille quod fieri o-puserat admonitus,acnihil talc opinantemobfcruat hoftem. Nihil obftat,fednbsp;quadrato logo agminc fequitur.(^namp;a tcrgoTurcus nihil reformidat. Poftnbsp;vbi Tranfyluaniæ fines artigere Turci,cum nullam à fronreaciem confpicarennbsp;tur,ad verfam in rapinasprædam ßcinccndiafc conuertunt, vicos populantur,nbsp;inflammant oppidula:amp; per efFufam planiciem,quam Marifus amnis interlabi-tur,intrepidi progrediutur. Planum mo ntes ab vtraque parte claudcbat, quos
excrcitatiores V alachorum populi vicatim incolunt:ab vnolaterc mons alnfli- musfeextolht. Cum illiin prouinciampcnctraflent,vitra Albarn Giulamcf-4« fufi,cunda diripiuntzincredibili demum coaifta prædajobftante nemine, retronbsp;pedemferut. Sequitur à tergo cum eilcrcituVatuoda,vtcaprato loco Turcosnbsp;adoriaturzcollegam e«iam fpciftac. quare illi ad villam vfque perueniunt, quamnbsp;Kinyr mezoua pane VngaricalinguaVocant, vigintiquinque milibus pafluum.nbsp;ab Albaéiftantem. Hîc per fpeculatores intelligunt, Vaiuodam cum exercitunbsp;in proxima efle ciuitare,quam Saxones incolunt,Saxobanyamque vocat. Siib-ftitere i^itur aliquantifper, neq; temerè abeundu efle cenfuere, nifiprius fufonbsp;fugatoque hoftc id facere tuto liccret. idem ab cxploratoribus dudum Stephanus intellexerat. Quare neutro Martern detredate, vbiilluxit, in campumvtri-que prodiere. Confédéré tres circiter horas odo ftadiorum intcruallo, vt alter f#nbsp;alterius vires cmenfus,vidoria: fuæ confulcret, amp; in alas amp; cornua copias dif-ter ponerct. Stephanus turmatim rcminprimis diuinam fieri edicit: mox omnibusnbsp;eÿ niyfticam terram euchariftiæ loco impartir!, ambulatorioque ientaculo quo-ekarißtt. tumqucmquc militem corpora aliquantulum reficere:amp; data inter fe fide,mutais que ofculis aflîrmareiubet, altcrum ab altero in acie nunquam defertumnbsp;iri,ncquc
-ocr page 653-DECADIS nil. LIB EK VI,
fijncqi iniuflü ducis loco ceflurunij ncq; prælium detreârararum, fed ad mortem vfquc fortiflime pugnaturum. Aduocata deinde concionCjVerba facit:Da- steph^ni ßinabuntfortaflealij,comniilitones,militiamnoftramjimmaniumqueTurco-fiun vicinitatemjamp; pericula deprecabuntur: contracgOj nihil vobis antiquiusnbsp;fcliciusque dari,aut contingere arbitrer potuiß'e. Alij pcrniciofa,vanapleriqucnbsp;^ipcndiafaciunt, quando pro impotent! ac imbecillo Impcratore, item pro re-iisfluxis momentaneisque meruifle vififunt: nos contra falubcrrimamfan-^iffimamquemilitiammilitamus,quandopro Iesv Christooptimoma-'into,pro Chriftianæ reipubliGæfalutc,pro patria,pro aris amp;focis,proliberisnbsp;:oniugibiis,pro fortunis, pro corporum amp;: animorum denique falute dimica-Pars pro alienis commodis,amp;imperio bella fufeipiuntmos pro noftravti-'tate,regno amp; immortalitate arma gerimus.Multi totam inedia,abftincntia,renbsp;gionequeduriflimavitam abfumunti nos plus vno momento lucri, quampernbsp;ilii ætatem facimus,amp; lucrum quidem ftabilc ac perpetuum. Pluris pro-mométi eft gutta fanguinis,quæ pro Chrifti charitate fundi tur^quàm cx-
^ra quæ in togaamp; reliqua vitæ fecuritate meremur. A comitibus difcipuhsque ^cfuatoris noftri accipite conieôturam. Cur ille neminem in Apoftolorumnu-^^runij amp; bcatorû ordines adoptauit,nifi quosfuo calice impartiuit ? cur marltnbsp;nbsp;nbsp;potiffimùm, animarum prodigos, inter dittos amp; cohaeredes retulit ? Nem*
F^quiafapicntiflimipræccptoris cxcmplo documentot|ue didicere, pro afte-catholica fide iaéltiram corporis pro nihilo elfe ducendam : imó nihil diuino bencficio magis reputandum efle iudicabant, qttàm cùm in profef-orthodoxie fidei ad vltima ftipplicia, nouiffimosque cruciatus educeban-quos non modo fponte/ed auidè fubibant. Sanguinem enim noftrum vbinbsp;*'^ïiconimodius erogarepoterimuSjquàminvindicando nomine veritatis: innbsp;P^terêdis gentibus, quæ pfeudoprophetarum errorcs perniciofos fedanturnbsp;'^î'ünt: lefum Dci filium vnigenitum,principem veritatis,amp; cli terræquenbsp;^^dtorem, abneg ant ? Multi funtjfocij, quos parum ifta mouent : partim, quianbsp; parum numen amp;: natura indulfit : partim, quia humanis aftciftibi obrutijnbsp;Q^multumiftaconfiderant. Talcs igitur homincs ciimprouinciae calamita-pericula,turn patria domefticaque damna,damnadixi? imb folitudincmnbsp;confidcrarc velim : vtinam id foret exitium, quando finis quifquénbsp;l^/criac non poteft efle, nifi optimus i fed aeternarum eft initium ærttmnartim*nbsp;f °^prouinciales folùmcum fortunis amp; pccoribtis abducuntur, proceres : ve-filij,quos ingenue cdttcaftis,quos vobis chariflimoshabctis,pro qui^nbsp;fot labores amp; pericula fubiiftis ; amp; vxores fuauiflimæ, quæ alterum animo*nbsp;J^dimidium poflîdent : ingenuæque matronæ, quæ pudicitiam amp; religio*nbsp;tantopere colucrünt : fortunæ, quas tanto fudore domi peregreque comic dnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;honores,quos tot virttitum vfu obiuiftis: dij denique patrij, amp; cæteralt;
*^inaamp;: humana auferuntur, fine quibus vitra viuere non licet. Non ad mor* * f ^Scmalorum finem ifta omnia, fed in perpetuam feruitutê amp; miferiam au*nbsp;longe deteriorem.Pudet pigetquc referre,comilitones,quotnbsp;'^'^la,incefttis amp; facrilegia, caftas virgines, pudicasqj q^atronas proxima no-jj^jj,^^ncant,nifi virtute veftravindicaueritis. Longe maiorem j mihi creditCinbsp;k ^¦^^^^umulumturpitudo ipfa,quàm cætera damnapræftabit. ^um vlu*nbsp;f. ^^ulierum, amp; vagitus infantium exauditis ? num vociferationes captitio*nbsp;ttj ^^câpitis? quimanibus poft tergareuindis, longo fune trahuntur : quibusnbsp;fe î^®^^ihus,elatis ad clum manibus,neq; fupplicarCj ncque vota ftifcipe-h tiç lcfntore numinaexorare liceti quando in vincula coiedi,Deos exorarcnbsp;virtute veftra redimantur, nihil morte maius anhelant. Pro*nbsp;c^p^pcrgifcimini,commilitones:hodie no folùm pro Deo,regno amp; prouin-fuçj P-Q veftra faltite vobis dimicandum eft : ne^ quodcunqtie prædæ fuper*nbsp;hunbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;à Turcis abdticatur. Pugnate, cùm fignum dabitur, fi fieri poteft
° poftulat ) maioribus, quàm vnquam antea, viribus, amp; animo niaiori ; hoftium multitudincm ne plus æquo timete, qtuapauci control
Ff
-ocr page 654-tfi4 ANT. BONFI N II R E R. VN GAR.
multos iamdiu pugnaredidiciflis : nunquam cumTurcis pari numero dimloÉ? ftis,nunquam etiam tergavertiftis. Animus eft qUinumcrum auget,lcgionibu»nbsp;fupplementa fuggerit,peótora nuda munir,amp; ftriftos in iugulum gladios corp»nbsp;raque contemnit. Quinetiamamp; in horam, vt dudummihinunciatumeft,aftu»nbsp;turus eft ille fortiffinius collega nofter Paulus,que in tempore opitulaturu elftnbsp;fperamus. Pro lefu Chrifti, quæfo,nomine fortiflimo animo dimicatc, queninbsp;nunqua vobis in huiufeemodi bello defuifle nouimus. Sin verô,quod dij pronbsp;hibeant, barbarico furori fortafle ceftcritis ,qusE amp; quot vos mala iam mancant confidcrate. Præter mortem, quæ inter caetera plus boni quàm mali adfe-rct,inauditi cruciatus, aeternaferuitus turpitudo intolerabilis, amp; miferiarum «nbsp;denique omnium incredibilis cumulus acccdet. Hxc autem omnia,fi viri clftnbsp;volueritis, dextra veftra dcclinare potentis. Quare inuocato pientifllmoleftnbsp;Chrifti nomine,agite focij,manûconferite,fdam audafter gentem proterite,nbsp;quam diuvincere didiciftis.gcmitibus captiuæ multitudinis,pcrDeûmhonii-numque fidem, amp;:pcr veftrorum denique libcrorum charitatem, quæfo, fub-uenite. Hac igitur hodie mente pugnate, vt aut ad internecionem dirum ho-ftem caedatismut, ft qua fati cogat iniquitas -, nc ea quæ diximus mala, amp; iongcnbsp;maiorapatiamini,pulcherrimemoriamini: vbique Bathor vobis aderit, internbsp;confertilftmos pugnaturus : amp; nc paternæ gloriæ cedar, hodie aut vidorcm,nbsp;aut deorum conuiuam forte fentietis. Vix Bathori ifta dixerat, ciim quo- lonbsp;tufquifque miles nimis incenfus,ftgnum pugnæ dari poftulabat, ac Imperatorinbsp;monita fadturum omnino pollicebatur. Intanto virorum ardore, Vaiuolt;hnbsp;^haudquaquam ceflandum effe ratus,inftrudlas in cornua ftatim acies difponir»nbsp;fecum cataphraifto equitatu in medium collocat, præftdium à tergo muniwuinbsp;relinquit) pro vtroque cornu duas equitum alas obtendit. Dextrum cornunbsp;præter amnis ripamproducit, obtenditadeditiffimi montis appendicesalte-jrxfcÿ. rum. Cum Saxonibus, Valachis amp; Vngaris conftaret exercitus, quiaCaro-lum Magnum domita VngariaSaxopibus, quibus cum totiesdimicarac,hxcnbsp;loca in ftlcgationis fpeciemcompleuifle perhibent: Saxones, qui ciuilitcrvi-uunt, ac vrbes incolunt, primas pugnæ partes ftbi dari poftularunt : proximas pnbsp;Valachi: vltimæ Vngaris amp; Scythis fuperfuere. Dux laudataanimimagnitu-dine,concelftc.Contra,Turci fuas alas explicauerant,recondiderantquc à tergo prædam : amp;: collatis vtrinque ftgnis, cum magna ferocia congrediuntur. v-num Turcorum agmen in cornu dextrum fertur, amp; forti à Saxonibus animonbsp;cxcipitur.in ripa fluminis tanta vi pugnatum,vt perbreui multi vtrinque cadc-rent. Pariadhucfpe certabatur:cùmalterum Turcorum agmen immifliim eft,nbsp;cuius impetum Saxones numero multopauciorcs fuftinere nequiuerunt.Qua-re inclinati, præter fluuium cæduntur:alij vulneribus confofli, cum retro peadem dare nequirent,in aquas aguntur, demergunturqueicæteri dato tergo,in-
traValachorumfubfidiaferecipiunt. Contràilliconfurgût,obuerfanturquc,4J amp; inftaurata pugna multos ex hoftibus obtruncant, nonnullos præcipites in a-quamimpellunt. Dumhîcacerrimèpugnatur,Scythuli,qui læuum cornunbsp;tenebant, ne minor! guident periculo laborabant : alæ non line cruenca pugnanbsp;vtrinque rctufæ,quando inundantihoftiummultitudini obftare non poterant,nbsp;intra catlt;phradorum aciemfe rcceperant. Valachi cum Saxonibus in dextronbsp;Marut cornu mifcrc cæft, quamuis multo plus hoftium ibi oppetiifl'et. Marus amnisnbsp;Maryfusfiu ctuorc iufcftus cft. Dum vehementer in vtroque cornu laboraba-tur,Vaiuoda, antequam res ad triarios redigatur, quadratum cataphractoruinnbsp;agmen, q uod in medio ftabat, vitra promouet.nbsp;nbsp;nbsp;Cum primus in acie ftaret,
primo gradu, citatoequo,cumeo vnaconcidit:focij tunc oftenti iniquitatCjj eonfternati, adSaxabanam quinque milibuspafl'uumabluladiftantem,velnbsp;proximum montem redeundum eflecenfebant. Atille,Qmeunque(inquit)nbsp;pro Deo optimo maximo, diuaquegénitrice pugnat,quónam pafto malis prç-lium aufpiciis inire poteft? Pro inde timori parcitc, amp; me forti animo fequi-mini, commilitones : futura vulneraabominatur equus, ftne quibus bellanonnbsp;geruntur;
-ocr page 655-decadis IIIL liber VI. 61^ gcruntur: fed ifte j mihi crédité j hodie vi£torem me vobifeum referet, Moxnbsp;dido celerius in Tureos irruit j laborantium animos inftautat ; cum tanto im-petufertur in h oft es j vt primum illorum agmen fine mora proftrauerit. Quodnbsp;cum Alibechus accepiiTet,quatuor fimul âgmina iungit,vt equitum multiiudi-necircumglonierante, Vaiuodæ aciem obruat. Remittitur interim in vtroquenbsp;cornu pugnæ furor, ôcadprætorianas aciesMars totusvertitur. ibique iic con-^nbsp;ferto præliodimicatur, vt dux cum duce, vctcrani cu veteranis cominus acer-^nbsp;ume certarent, Vaiuoda fex vulneribus vna cum equo confoiTus, ad extremanbsp;ûimfociis redadus erat, quamuis cæforum corporibus obduólus eft'et, quonbsp;plures cumexhoftibus cadebant, eo frequentior vndique turba conHuebaunbsp;italaborarctur, amp;i. iam ad præiîdiarios fe rccipere non liceret : ecce a ter-^oTurcorum, à montis verticc cum quadrato cataphradoqs agmine,vexillati-alis, collega Paulus apparet: confertamq; cum bofte manum cum ex-^^niploprofpedaflct, citato gradu, edito ingenti clamore, vna cum tubarumnbsp;^ßgore coniunäojin Turcos irruit:tantoq5 impetubos à tergo premit, vt pri-^^congrelTumulti ceciderint, illi cum numero duduin ftipcriotcs, viéloresqinbsp;ptcvidcrentur,atergo petiti,non modo fpem viôloriæ,fed multi tudinisquoq;nbsp;freiem limul amiferunt. Paulus duplici acciniftus gladio, veluti leo rugiens,nbsp;gt;6 cruore vfquequaquc graflatur: indomitus, quacunq; ruit,cun(fta obuianbsp;'^critjlatamamp;infignem ftragemagitmuncvltirnam hoftibus inccrnicionemnbsp;ft^niitans,nuncfuorum ferociam inflammas : qiiandoque vfque adeo inco-?JJ^Mtàlaborantibus amp;cedentibus exaudiretur. Poftquain pientiflimo fclc-'^brifti nomine foueri,ae viâroriç fuccefttim continuari intel!exit:geminjcisenbsp;'°us animisqs intonuit,per infefta latum iter agmina faciens,Vbi vbi Bathofnbsp;j^gt;*i4uit:vbi caftæ caftitatis fpecimen,fidci propugnaculum,amp;: feueræintegri-j^'^cxemplum? ficubilocorum es:fi viuisadhuc, refponde Bathor: fum Pau-^otc,propatria^falute,advtramq; fortunamexpeditiflimus. Senferat Vai-
ic^dentehoftium ferocia, quam ex intenta voce, col^gam in h jp P°cadfuiire;amp; quamuis multiplici vulnere iam exhauftus, tame quia plusnbsp;tvnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quàm fuo cruore fdatus erat, inter congefta vtrinq; cadaue-
Cor nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Paule,adfum,adhucviuitur.Dum defeftaruinamnoftra
Q, Potaminantur, amp; nutant : tu catholicam fidem, regnum,patfiamqj tuctor. exaudiuilfetjSiviuis adhuc,nbsp;. ^de ergo, inquit, amp; cunfta pro nobis numina dudum arma fumpfifle puta ;nbsp;ij.^^^^cumaclum laboranti Vaiuodæ agmen protcrit ; college turmam, quænbsp;*^^^cc)nim,qui circumuenerant, vi cafiira vide batur, præfenti morte li-gQ?^:additis fubinde animis,agmen in cætcros late ciet. Turci cum fronte ter- ,nbsp;obclufos intellexcre,m montem,quem diximus,ediiilfimuin, proxima-'' ^^S^'^^^gtunt, exuuntur caftris,amp; opuleta præda. nihilo fegnius ac illi fu- *nbsp;pi^^^dnfequuntur ifti Sc per difficillima quæque loca difquirunt. potiflima innbsp;*^0n°Lnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;inuidiam infignis,veriim paulo minor in
perauiaferuntur illi,prouinciales locorum Vjt^^^aftjprîcoccupant cxitus;aut fi nequeunt,ne minor» quidem ifti c^dis Scnbsp;falutis Sc fugx cupiditate correpti, per anfradus ac præruptanbsp;'Ht.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ï palantes illi fugam in iuga furripiunt : ij pari ccleritate fuBfequun*
ardua furrepentes,correpti pedibus,Sc ad ima tradi, im-M nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pars per accefla vagatur plantes, Sc à ruftica turba codera
die cæduntur : nonuUi faucij Sc exhauilo cruore defe6li,partim in-lethali languore abfumptifunt. Qmeunque per montittm appen* dhiberipotuerC,continuocæfi: paucicapti,nifiquorumliberalisafpe-¦iijtA'^^S^umcaptiuitatis lucrum pollicctur. Alibechus habitum linguamquenbsp;montera aufugit, in paruaque cafula eanodenbsp;coi^Pcenfo equo; Abipaftor, inquit, ad Vaiuodam, Sc tenbsp;^fiij * / Pæ nunciato : mox dido celerius auerfo equo cucurrit. Fu-batisqj TurciSjineorum caftra fadus eft impetus, quæ ingenti præda com-
Ff ij
-ocr page 656-6i6' ANT. B O N F I N I ï RE Rï V N G A R.
plctadiripiuntjcaptiuos quoq; cuiufque xtutis fexus in libcrtatcmvindicaflü, congratiüaturpileataturba, pedes nianusque aflertrices certatimofculantur,tSinbsp;gracias agunt. Deinde cxfo tere ad internecionem hofte, cumicceptuifigninbsp;cecinifFenedn agonem locumqs certaniinis omnes conuenere. Paulus vidorianbsp;quaniuis haud incruentalxtatus, cum collega legionibusqs viftricibus amp;pien-tiiïimis inter cadaueraccenare decreuitcquiaingruentenoóleincaftraredirenonbsp;poterant, atque tnultum commeatus Sc vini, potiti caftris hoftium, hinc abftu-lerant. Super cadauera ftratæ menfæ: quippe quæ vfque adeö frequencia dcnfa^nbsp;iacebant, vt per vniuerfum canïpum, quoquo verfus in fladia penè fedecim, innbsp;cadauer proiilire potuifl'es, Appofitis ergo dapibus accubuere milites.refeda la- »nbsp;tis fuperque corpora:amp; animi lxticia,vinoque plus xquo exliilarati:capciui, quinbsp;profpeóta dudum vidoria hoftilia caftra populari cperant, ibi quoque opulcnnbsp;tiflïmê difcubuere:coena non fine militari cantu tranfada, incompofito extern'nbsp;poralique carmine ducum proceruq; laudes concinucre.mox incalefcente Bac-cho, militarem pyrrichiam faltarunt. Ciim adhuc armati Martiales choreasa-gcrent,elatis in numcrum clamoribus, cunda complebat. itemeiimin public^nbsp;hilaritatis monumencumjquotufquifq; miles gefiu motuqs corporis aliquiua-gerct, quo rifum .à cæteris exigeret : Paulus ialtare iulTus, in media coronaic^nbsp;lubliliit,medium fublimemq; cxfumhoftemhumo porredum,dentib.finevllonbsp;manuumadminiculo,plané corripuit:mox in orbenijadmirâtibus potiusquàmnbsp;ridentibusfpedatoribus,numerofè faltauit,choreamfe amp; Herculeoquoq;viwnbsp;dignâcdidit.Eanoxprælæticiagefticnteinfomnis ada. Pollero die, ambo du-
ces cum exercicuin Albam Giulam ouantes rediere : dimifere multos,qui 1°quot; ciorum corporalegerent, fimulépe congeftafepelirent. Paucopóft tempore^nbsp;fepulturam Bathoris edido impenfaque facellum conftitutum, vbi quotannisnbsp;parentaretur, inferixque fierent : hoftium cadauera in aceruos redada quantnbsp;plurimos,quosinhodiernum vfquediemcuique cernereerit. ExVngarisodonbsp;niilia d^fideratajCxTurcis triginta circitermihacxfa.-quin amp;peraccliuiamon'nbsp;tium locapaflim cæforum ofl'afpedatur:duoc|ue ferè Saxonum,Valachorumqnbsp;milia in profluentêada,qux figillatim deinde reperta fuere. Rex ciim àTran- )nbsp;fyluanorum rebus admodum folicitaretur,infignisecce vidorix nuncius admit, qui cxfum adinternecionem Turcumretulit. Prxfentigaudiorefocillatus»nbsp;ingentes Deo gratias agit,quödfcmperres Pannonicaspropitiusipferefpiciat.nbsp;Aras omnes cum reginafupplexcircuit,fupplicationespopulis omnibus indi-cit,amp;: ipfe quoque multos dies ad omnia templa rem facram facit.Qiure inStv-riaxii. Kalend.Martias, amp;Tranfyluaniaeahyeme bene pugnatuni. Eodemnbsp;anno loannes cardinalis Aragonius, qui cumfummapontificispotcftatepam'nbsp;antè veneratin Vngariam, Strigoniumv.Idus Maias intrauit,amp;archiepifcop^'nbsp;turn accepit, à Matthiadatum. Sed cumloannes Alemannus, cuiusipfc^dc'nbsp;adhuc in Cxfaris aula viucrct,feq5 in Romano foro iure priuari non 4nbsp;pofte contenderet: cardinalis prouentus omnes apudStrigonienfccoIlegmmnbsp;deponi iuffit, doneeverus diiudicatalitepoftefTor extaret. Rogatus loannesnbsp;curarchicpifcopatuÄgnoquc temcrè ceft'erit?Caudatimonachipulueres,lm^nbsp;gum antefyrmatrahentis, vitrafetolerarenonpotuifte,refpondit: Gabrielernnbsp;eardinafem cauillatus, quem fibi apud regem prxferri, xquo animo pari nonnbsp;poterat. Quarto poft anno archiepiieopatus Aragonio fententiaiudicumaunbsp;dus eft. Hicetiam annus Apulisamp; Salentinis perpetuö memorandus. Turco^nbsp;rum naraque claffis deledo milite onerata,amp;ex Aulone profeda, quod annnbsp;quum quondam nauale fuerat, Hydruntum traiecit : viginti hominum miu^ .nbsp;littus expofuit, qui vrbem incautam, amp; ex antiquo ocio inermem olim
- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;adorti,decimofcptimo die vicapiunt,acoppidanos ad vnum vfque omnes
trücant:nec fexuinecçtatipepercere,in templis ante aras cxfi facerdoteSjpo^ tifexcute exutus : nihil immanitatis, inexpiabilisque audacixprxrerm.nbsp;Mox agrum amp; fimtimaquxqueoppida igni ferroque vaftant,inferuituteinnbsp;fcrunt,quofcunq; capiunn Beftias, vetuftiftimumadGarganum
-ocr page 657-], decadis uil liber VI. ^17 pafluum vfq; milia in prædam omnia redegere.Qua-^phofus Calabriæ dux,dimiffo Etruriæ bello, copias in Apûliam reuocauit;nbsp;contraâis extota Italia auxiliis, ad recipiendamHydruntum terra mariquçnbsp;F oncifcitur. Italia magno tunc metuperculfa,multiemigrâredecreuerât: quinnbsp;Uttinius pontifex Italiæ fadionibus confternatus, de deferenda quandoquenbsp;^oeRomacogitauit,amp;; fe inGalliamNarbohenfem profedurum èfTé minaba-:nbsp;Nouus bellandi vfus ita milites Italos exterruerat, vt congredi non aude-^^*it:fuananq; robora à barbaris eludifenferant. A d generi fui opem Ferdinan-I«nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;: validiflimus duorum milium equitatus aMatthiamifliis, cui
^Agiar Bla{ius,amp;: Nagy lanos præerant. li cum in Apuliam traieciflent amp;mari * terra Hydruntum obfeflam efle accepiflent, vt Pannonicasitalis vires oftennbsp;fêtent,ea qua Itala caftra ingrefli funt hora,cum T urcis congredi voluere.T ur-rnbsp;t'tnmagno præfidio munitam expugnarunt, quam pro porta adfontemproxi-ôtuniTurciconftituerant,potentiquepræfîdio amp; munitione obfirmarat, mul-vtrinque cæii. Vngari tandem ea potiti, lichoftiu audaciam fane repreflerant,nbsp;^tamplius egredinoaudercnt. Ciuitas demum infequctianno,paulo puft Vn-?ärorumappulfum, non line multafuorumcæde, x vi 11, Kalend. Septemb.nbsp;Alphonfo duce recepta. Hoc etiam anno Ludouicus rex Gallorum, exadisnbsp;tmnMaximiife'no induciis,adexpugnandam Doblam triginta homiuum milianbsp;¦tiBurgundiammilit:qui à Doblenfibus non modo proHigati, verum adinter-t^cionemcæfi.Q^re Ludouicus noniniuria fuccenfus,reparato validîoré ex-ercitu, vrbem infeftamvicepit,folo æquauit. Item StcphanusFrangepanis,conbsp;®'tum Segnicnfium virtute,probitate ac rcligione,nö immerito princeps fem-per habitus, fuperftite Berardino filio, viroindomitæ fortitudinis amp;£ audaciæ,nbsp;^lchraquc lïepotum prole, Modruliæ diem obiit. Francifcum quoq; Philel-P«um Picentem noftrum, Grseca Latinaque lingua eruditiflimum, poft édita
fuinionumenta,odogenariumFlorcntiæmorstempeftiua corripuit. In- t'perClcdacoriandulus ftratiotarum præfedus, cùm in Peloponnefo ageret,nbsp;JpAgnasrupesquæad Tenarum promontoriumfunt, inualit,ac casfis fu^tisquenbsp;t urcis, Mantincam eins loci oppidum in fuam poteftatemredegit. Hoc eti-^uianno inges peftilentia per Vngariam debacchatur. Quin amp; Matthias, ciiranbsp;'oc tempore Budæfemperfuerit, cum Friderico Impcratore,vt in Turcos ali-Huidmolirctur, inducias fecit. Sxpe etiam antea miftô antiftite Agricnfe denbsp;Ugt;da pace tradauit : nunquam tarnen earn ad ratam firmamque concordiamnbsp;^ugcrepotuit. verùm ille ad cardinalatus faftigium regia ope amp; authoritatenbsp;^ucftusjvoti compos,faftidita Vngaria, Romain conceflerat : iii bello Hydrun-'Uo, Italiæque tuniuku, legatus Apoftolicus-cum fumma poteftate creams, innbsp;apuliam conrenderat. Sed antequam è Pannonia recederet, haud inconfultonbsp;Principe regalia ligilla, quibus literae oblignantur,Petro Colocenli metropolitæ nbsp;^uncelTit.Neque hæ, neq; aliæ vnquamregi,quas cumimperatoremiuerat, in-^uiæproftiere. NamquotiesparatoexercituitcrihBofnam,aduerfus Ortho-^Anumfumeret, extemplo præfedi Cæfaris,violatis induciis, Vngariam infc-oaht. Infequenti verb anno,qui odogefimus primus lt;atfupra millelimum 1481,nbsp;^luadringentelimum, Hamburgumrégis oppidum,quod Pifonioeft proxi-^^^¦ïijCæfariscopiæobfedere. Id haud parumregis animumcommo»it.Qua-r-prçfedum quendam equitum,cui Pandobles nomen erat,Hicrallai Boemicinbsp;b^li fratrem^ad foluendamoblidionem repente mifit, gnarumreibelUcæ,nbsp; n . ænbsp;nbsp;nbsp;nbsp;virum. Is clam ad holies iter facit,nil tale adhuc metuetes.Cùm
j5 uppropinquauit, iam nox ingruebat: ftratis paflimmenfis hoftes accu-p jr^^Lvinoque dudum incaluerant. Incautos à tergo t Pandobles cum ex-uilTimo adoritur equitatu. maximus primo infultu tumultus incaftris ob-terrore cundos inceffit. accubantes multi trucidan-
Hc 1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cruore thori : amp; qui ali qui d audebant, his nee promptum
?ih' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;armacapere,inftruerc aciem, amp;impetum excipere. Quare fu-
^^potius,quam pugna fuccurrit. quibufcunquc hiit integrum, omnes terga Ff iij
-ocr page 658-4i$ ANT. B O N FIN11 K E R? V N 6 A R
dederc: infêquuntur Pannoncs aliquantulû,mox cxca noôtcrcuocadjacfulisj fugatis^ hoftibus,podci caftns,liberatumobfidionc oppidum fubiucre.Regi-naquoq; Beatrix affinitatis fiducia, literis amp; legatis lmp. adineimdacumvironbsp;pace faîpiflîmè hortatur : præter bona verba,nil aliud accepit. Qi^ancû calami-tatis non modo fîbi holH^,vcrùm Chriftianæ reip. hxc obftinata Cæfaris per-^^^ciaattulcric,hâud difficulter bine intelligi poteft.Maumethes enim Orien-tis expeditionê adortus, poft ingentia terra mariqj patrata facinora, hoc anno,nbsp;no fine veneni fufpicione, v.nonas Maias in caftris iy.Conftatinopolitaniim-perij annOjitë menfe ii.amp;die y.practer omnium opinione, emoritur. Duohuicnbsp;fuperfuercliberi,maior natu Baiazetes, minor Czaliabus. Audita lmp. morte, lonbsp;ingens in vrbe tumultusoboritur. Induas,vti duo filij erâtjfadiones vulgus di-uiditur. vicerunt tandem Baiazetispartes;amp;: cùm is abeflet,quippc qui in Car-maniam duftarat exercitû,iîlius pro pâtre abfentc, adimperiû poftuiatur. Baiazetes JCVi.Kal.Iunij Conftatinopolimreuerfus,Impcrator à populo falutatur.nbsp;Czaliabus cognitis his quæ Coftantinopoli geftafunt,imperiü Afiæ anhelauit,nbsp;vt alter Europæ,Afîæ alter imperaret. Sed loge aliter q fperaucrat res ipl'aobti-git. Ex Aflyriæ finibus reuocatus, Prufam in Bithynia occupât. Contra frater,nbsp;quando imperiû no patitur corriualcm,coparato exercitu in Afiam traiecit ;nbsp;fufo fugatoqi fratre, Afiæ quoq; imperiû in ditionemredegit. Matthias adhacnbsp;nadus têpus,quale nunquam anteamagis idoneû,cogit excrcitumjdtlcdumqj lonbsp;habet. Vndecunq; poteft auxilia euocat,vt vtramq; Myfîam,IllyricûDaciainlt;lgt;nbsp;recipiat. Dum id vnû intendit,amp;ingentes inTurcû molitur apparatus, (namqjnbsp;co verfus caftra mouerat) ecce triftis nuncius aducnit,qui àFriderici Imp.præ*
* fedo fuperiorë Pannoniam igni,ferroqj vaftari retulit. Indoluit admodu Cor-uinus,amp; grauiter angebatur, quod taidonea è manibus occafio per conftantia elaberetur. Prætorianæ Ottoman! cohortes adHydrunté crant ob-feftæ.in qiubus potiflîmùmTurcorû vires continebantur. Bizantiûgrauiflîniisnbsp;A/fsAnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fadionibus,amp; fratres inteftino bello flagrabant. Nicolaus Gingi dux Maccdo-
niam irlgrefliis, amiflam olim ditionë,patrata magna ftrage Turcorû, plané récupérât. Idipfumàloanne Cernoifadûeft,qui tandem côpofitiscum Baiazetc jo rebus,cùm fua præter Sabiacum vi recepiflct,in priftino regno remanfit:annuanbsp;tantùm ftataTurco tributarependjt. Hoc anno.audito Maumethisobitu,Al-phonfus cûltalicis Pannonicisqs copiis Hydruntû,vtpaulô fuprà diximus,fadanbsp;deditione recipit,dediticias barbarorû cohortes adferuitianaualiaredigit.D^quot;nbsp;fperataigiturexpeditionis huiufee fortuna,Coruinus no mediocritercoinnio-tus,ad vlcifcendaCaefaris pertinaciam vniuerfas animi vires intendit:omnibusnbsp;Vngariæ finibus ante profpicit,qui Turcos attingunt, ne illorum incurfu ab in-cepto rcuocari poflît. Cû Stephano VaiuodaValachiæ principe,quam infeno*
gt;rem quonda Myfiam appcllabant,fdus iniitî quaquidêfocietatc,nonnullain
* fuperiore Myfia vi Turcis oblata.hinc loanne Schanderbecci filium,alios^rc- 40 gulos Illy rico ab Ottomane olim cicótos,vt paterna bona recuperet : hinc Fer*nbsp;dinandum focerû, qui Aulonis fpe fruftratus, Chymirâ dolo ceperat, in Baia-zetem hortatur amp; irrÿjat. Verùmeodê anno Baiazetes lmp. c manibusPanno-niæ regis Rifanû aftu oppidû cripuit. Hæc igitur eo anno memoratu dignage-
i funt.^roinde infequenti rex Hamburgh in Vngariæ Auftriçqs finibus fitum, bfejjitm. obfîdere decernit. oppüdû eft decem milibus pafliium fuper Pifoniû, citerimenbsp;Danubij ripa,amp;: m altilfimi montis cliuo refupinatû.in vertice arx eft inacceüi-bilis,vniuerfæ Auftriæ Pannoniæqj cofpicua. hanc optimo præfidio Cæfai ob-firmarat. A tergo Prucchu fubiacct,duodenis penè ftadiis remotum.Nec Mat-thiam quide bellicæ difeiplinæ fane authorêlatebat,nihil in Auftria tuto moliri pnbsp;pofte,nifi Hamburgh prius expugnaret. A tergo namq; relidû, amploq: prxn-dio munitum,multh obefte pofte videbatur. A difficillimo igitur loco bellum-ftaurat. Pifoniû primo venir ni i.Kal. Iulias,cohortes quafdâcum nonuUis e-quith turmis eo fubmittit,quæ oppidû obfideant: ipfe ad dccimum lapidemca-fcapofuit.lmperatorauditaobfidioncjcùmidprouinciæfuævnicûpropi^^^
-ocr page 659-DECADIS nil. LIBER VI.
foret,nc rétantimomentiperfoeordia Sgt;c ignauiam amitteret,triaequi~ milia obuia mittit,qui obfidionem inhibeannplura indies,vti vfus ip/e po-Stenbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;miffurus. Hoftes propc adefle, rumor amp; tumultus oboritur.
^phanus ScepufienGs Comes, Tctaurusq;,pra:fc(3:i cquitum à rege mifli,linc ^^nbusamp;impcdimentishis occurrunt. cumin Prucchcfemagruperucniflet,nbsp;cmanni quadrat© ex vrbe agminc contra prodcunt,vehemcntifluno vtrinqjnbsp;pPctu pugna conferitur. à pnneipio in acie ceciderc nulli:fcd Vngari numeronbsp;^parcs,qui cxploratu potius, q pugnatum vénérant,ab holliu fcrocia inclina-» palantes fugiunt: inllant à tergo illi, fufos infequuntur. Stephanus dux vbiq?nbsp;S^ntiu fortiffimus femper habitus,amp; impatiens turpitudinis,inclinata aciem fi-conatur: fugientes aliquot obclamitans in ordine rcuocatifubuenitlabo-quapoteft vi,arteq} aciem inftaurarecotendit. Interconatus tand®nbsp;ab hoftibus circumuentus capitur, captiuus nondii domitus abducitur.
0 cuftodes inermi dantur, qui eu afleruent.Dum exteros focios turbapetit, Uobus,qui latera clauderentjPrucchu verfus agitur. captata loci amp; temporisnbsp;®ccafione, à cuftodis latere, que ad læuam habebat, enfem ex inopinato rapit,nbsp;^^însfodit vtrumq;, atq; horii manibus elapfus, per auialoca in regia demu ca-¦¦^rcfngit.Fufi quoq; dudu équités,eodem paulo ante rcdicre;gratulatur prç-knbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;falutê omnes,quem tam propere nunquam reducem videre cre-
'*cbant. Pieriq; qui in caftris cu rege remanferant,audita dudum fuorum fuga, *Qngè maiqra rati, in proxima Pifonij vrbem, vbi tutius agercnr,fc cu principenbsp;f^cepcre.Pôft vbi paucos fuifle captos,ac cæteros cum duce Stephano in caftranbsp;f^xincolumcs rediifle cognouit,Hamburgh longe maiore, quaantea obfidio-®nbsp;^^circumucnit. Machinas belli xneas,atq; vnam inprimis raræ magnitudinis,nbsp;quot;Udamox adferri iubet-.quaferrato clauftroinuefta,vixcquicirciterod:ogeninbsp;ocomoucn poterant. Cùm has vrbi admouilfet,mnia difcutit,ingentcs tur-proEcrit,amp; laxos vbique aditus patefacit. Contra prælîdiaria Cum oppidanisnbsp;^i^rba iaduram mreniii node refarcit,aggerc ponèmurûerigit. Inhdi^'a vbiq;nbsp;abricatenditur,trinis circum caftris ciuitasobducitur, ne quo adiliuari fubfi-'oqueat. Clandeftinis Imp. internunciis admonetur, ta arda vrbe obfidioncnbsp;obfitam,vt nifi cito fubucniant,deditionê omnino facerc cogatur. Decernnbsp;Miaequitu tertio póft menfe abImp.mittuntur,vtPanones inderepellat: autnbsp;mfieri ncqueat, ciuitate militecommeatuq; cöpleant. Cæfareæ, vtimperatunbsp;^ctatjCopiæ aduenere,atq; occidéteiam foie in confpedü hoftiü aftùere. Præ-^¦(erccurrus omnes: inaduétu,vr agminis magnitudine copiarumq; multitu-'*ûc celarenthofté,ingrucnte node,vnûtantùmlumenvifum in caftris, maximum vbiq; fileniiû adum, euftodiæ vbiq; dilpofiiæ. In medio tâtum interuallinbsp;^'t,quantù çneis mutuo fefc machinis lædere poflcnt.Cotrà rex eanode cun*nbsp;*^05 qui ad Hamburgum ducebant aditus,impofitis militum prçfidiis obftruitj * nbsp;^°nnentacunda mnibus admota,hoftibus obtendit.relida obftdiaria manu,nbsp;^diquos équitéspeditesq; Alemanisopponit. Quamuisnumero inferior eflet,nbsp;Ocorûtarnen diffieuhate, maehinarumq; copiavfq; adeô fe fuosq; obfîrmat, vÉnbsp;laioribus etiâ viribus idé amoueri nô poftit. Alemanni ifttêpefta node cûdosnbsp;'^bis aditus explorât : impoftta vbiq; præfidiaofFendunt,tentanteiiccre,irritosnbsp;'onatus fentiunt:mox re infeda,in eaftra redeût. Cùm ex improuifoHöftes af-^'^giffent,Prior Lauranæ cù tumultuaria vexillationû manu his ftatim occurrit,nbsp;^^ültos interficit,capitq;,ad regé rcdit,amp; inflâmat ad prxliû. Rex armatus con-^nfo equOjCÛ forti animo illis occurreret, regalia figna iuflit cxplicari. Q^dnbsp;b Pf^^ùcft,lîgnaàvento in hoftesconfeftiin intendebantur. Milites âugüftdnbsp;'Jc:enfiaufpicio,vixcótineri poterant.Cùm Alcmannis appropinquaflcnt,to*nbsp; nodeniachinæ bcllicz eos infeftarut.poft vbi illuxit,netêpusfruftratcrerêt,nbsp;'*^pcratare,cômuni omnium côfenfu caftra retro mouet:amp;econtrario,vclutinbsp;pfælatis curribus pridie aduencrât,lic poftero die propolitis recefterc: vt fi quisnbsp;impetus immincrct,curruli fefe oppofitufacilè tuerentur.Poftqua Ale*nbsp;abeuntes V ngari confpicantur,inftandû a tergo multi efl'c cenfent, cita*nbsp;Ff iiijnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1
-ocr page 660-tfio
ANT. BONFINII RE R. VNGAR.
toque impetu congrediendutn, ne inultos dimitterc viderentur. Defpotcs,cui à lupo cognomen erat, longa bcllorum expericntia præditus prxlium cum ho-fte haudquaquam conferendum efle cenfuit, quando amp; numero amp; robore ar-misque longe fuperiorem efle diceret. nonnulli tarnen régis iniuiru à tergo in-fcquuci,manumq; audaótcr coferere aufl,parum profpere pugnauere.Cùm hosnbsp;pugnaminiuifle Francifcus Ariftus vexillationum præfedus intuerecur,ipfenbsp;quoque armis abftinere non potuit. Cum deleóto eos cquitatu ad Prucchumnbsp;vfque perfequitur : amp; dum inter confertiflimos vir fortis acerrimepugnat, hu-mero ab hofte transfoditur. Mofes idem aufus,acidu graui læfus,acie exceflic.nbsp;Cum illi Prucchum redo agminc contenderent,ab oppidanis non admifli, nc tanbsp;ibi forte à Pannonibus obfefli,fame ac rerum inopia vna abfumerentur,in fub-urbanis confédéré. Qmcunque tumultuarium à latere tergóve prælium cómi-fere,arreptis viginti curribus onerariis, nonnullisq; impedimentis, incaftra re-dierunt. Obfidioncmrexinftaurat : repulfisque maiore animo auxiliis, vrbeiunbsp;oppugnat : disfringit moenia, atque dies aliquot machinarum genus ccflare vi-fum : oppidani tandem ab omni ope deftituti, ciim extremamreforniidarent
fubfidiadcfperarent,feiededunt. HamburghigiturpridieKalend. Oóbobris capitur. Quanti hæccxpugnatio régi conftiterit, non facile credipo-teft ; plerique bis centies mille aureûm prodidere. Arx quamuis dies aliquotnbsp;propugnari potuiflet,à prçfedto tarnen acceptis tribus aureûm milibus,reginbsp;ditur. Item,eodem ferè menfe, cùm deledus T urcorum equitatus Sindero-uiam prodiiflet, vt Vngariam excurfaret, amp; pro more cunda diriperet, Paulusnbsp;j3inifius,Defpotes,Petrus Dochius, cseterique illius oræ proceres, obuiam oc-currcre,in campum,quem Beccher appellant,Sinderoui£eproximutn. Vtriqucnbsp;conuenere, collatis vtrinq; fîgnis pugna conferitur : cùm in dextro cornu Paulus præfideret, ac in læuo Defpotes,duôtores ambofortiflimijcircumaâis equi-tum alis fichoftem circumuencre, vt extremis ibi viribus lit vtrinq; certatum.nbsp;T urcus cedere non poterat, cùm vndique premeretur: tanto minus Panno,quinbsp;certam iîm vidoriam aflequiconfidebat. Dum ille fe pertinaciflîtnè tueri, amp;nbsp;hic fuperare contendit,magna vtrinque cædes oboritur. fublidiarixmoxà ter- pnbsp;goconortes,acequitum turmxfuccclTerejVtlaborantibus opem aflcrrcc.Cumnbsp;his prælium inftaurant. quo cùmomnes fado agmine Pannonum cataphraftinbsp;équités confluxiirent,hofl;es extemplo reiedi, dato tergo, fe in fugam vertunt.nbsp;Inltantifti, amp; inter fugiendum magna patrata ftrages. Turci demurafufi fuga-tiq; Sinderouiam cofugere. Tria milia in acie cæfa, capti amp; faucij multi: quin-genti ex Vngaris delîderati. In vidoriæ teftimonium magnæpars prçdæ,à Paulo ad regem milTa: pars quoque veluti figna, amp; nonnulla fpolia templis affixa.
A nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;\ }
totius Auftriæ propugnaculum non immerito di-
.ptum fcebatur. Imperator prxlîdiis cæteraoblîrmat oppida: in primisquc Prucchum hofti proximum, amp; Cornaburgum, quod magni in vltcriore Auftria ponderis 40
Neukirché. Noux ccclefiç uomcu efl: inditum,cumexercitu proficifcitur,quod decem mi-schadwiea. libuspafluum efl: vitraNeapolim. Ad Sceam Viennamitineris anguftia, amp;im-pofitisibipræfidiis,remoratusretroccflit, Semproniumq; peruenit. Hinccura Gtnfttmab paucis cquitumturmis,nonnullisque cohortibus militum,adobfidêdum Kew- P
efle videbant. Matthias ingeminato animo, ne ibi tempus tereret, ac vires elu-deret,Prucchumpræterit,amp;Vienncnfemagrum adoritur,infeftatque. VbiFri-dericum lmp eratorei» efle fcnferat,hocnon ab refadum,vt fenlim amp;pedeten tim Viennam,caput gentisexterreat. Nonnulli infuburbanis capti funt,fîniti-ma quoqee'circùm oppidulacirciter odo, inprimis S. Vitus, Podon, amp;plera-que alia. Styriam deinde perculfurus,penetrare voluit. Ad oppidum igitur cuinbsp;zeghoppidumcontendit,haud procul à Sempronio remotum. Id fine magnonbsp;negotio capitur : reuertitur mox Sempronium,vbi dies aliquot mora trada, adnbsp;obfidcndammox Viennam rediiflet,nifiexhauft:uslabore miles, defatigatus e-quus,acrcrum inopiaprohibuiflet. Sæuiente ergo bruma, in Vngariamadhy-bernandum copias reuocare decernit. Quare Sempronio mouens »TatamvC'
-ocr page 661-D É C jy D I S n IL L I B Ê R VI. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;öxt
Bit. Qiiadragefimale hïc iciunium agitur:corpus animumquerex à belli labore fcficit,recreatqj,tertiodeeimo ante Pafchæfolennia dic,Budam reuertitur. Iftanbsp;iioc anno gefta funt : poftero multa oppida expugnata, vt cx ordine referetur. **nbsp;Prucchum fuperat, in fuperioris Pannoniæ Audriæqj finibus magni momcntinbsp;oppidum J quod CaefarvalidiiTinio praefidio amp; quauis arte muniuerat, ratus ibinbsp;bud minus,quàm ad Hamburgu Pannonicas fc vires vexaturum.Hoc tutclamnbsp;omné itineris è Pannoniis in Auftriam tendentis intercipit, inhibet conieatiis,nbsp;8^nemo line præfidiariocomitatu,hac iter facere poteft. Stephanus Dauid,cuinbsp;Hazy cognomen erat, à rege cum prætorianis cohortibus, deledisq; hue equi-' tibusprimo tempore mittitur,ij obfident. Ciuitas non foliim milite, fofla, mcc-BibuSjVerumctia optima arce, circufluoq; amne Leyta munira in piano hta eft:nbsp;oblongf] pulchrumq; præ porta fuburbium. Verno tempore oppugnari cpta,nbsp;bud facile capi poterar, quado varia circimimunimenta prohibebant. tentaranbsp;fepeexpugnatio,mnibus admotæ machinæ,tranaraaqua, fuperatafæpe folTâ PrueehieS^nbsp;^ggereq; admuros cominus pugnatum:adhuc tarnen capi non poteft:multi fubnbsp;tturo cælî:qui dû audacler admotis ad mceniafcalis fubire conantur,extemplo craenta.nbsp;¦eieftijfaxisq; funt obruti.Iam quartus ab obfidione menfis agebatur,cu Dauidnbsp;Bon minus ira qua verecundia percitus, extremis viribus hac aggredi cogitet,nbsp;ordincs inftruit,amp;; dato ligno militu ignauiam vulgo increpitans, primus com-pbafolTamurumconfeendit. Præfeéti exemplo militesexcitantur: obftat op-P'danijfaxaq; deuoluunt.Inhibent contrafagittarij,vrbs pari virtute vndiq; op-pBgnatur. Ad obtrita demu mnia peruentû eft, qua hoftis hand difticulter in-^''Mepoterat: obftantintus oppidani : amp;in aditibus,quos æneatormentafcce- nbsp;f^Btjgrauis pugnacomittitur. Mifera hie cædes exoritur. In fpe viâoriæ inftat,nbsp;BBiore mortis obftantilli. Sexcirciter horispugnatu. Vngari tandem ingrefti,nbsp;\^bepotiuntur. In primo ingreffu ne mediocriter quide fæuitum, mox cædib,-f'peratum. Arx autemipfalupererat, quæ nondû capi poterat. Menfem vnumnbsp;°bfident: amp; duo de quadragclimo die præfeôtus arcis inedia coaéltis, deditio-BÓfacit. Hie annus Prucchi captiuitate inlignishabetiir. infequeti vero anno,nbsp;^^uioftogefimusquartusfupramillelimumamp;quadringentclimumnumeratur, 5 j?
^ornamburgi oblidio,ardua quide amp;r perquam difticilis rite fucceflit, quæ non coX-iwW *Bgt;nus hunc,qua ilia fuperiorem eftecit infigne. Vienna vrbs fane potentiflimanbsp;Bbfideri no poterat,nili oppida quædbquæ fuperfunt,ante caperetur. Nunquanbsp;^Bimilla capi potdiiret,nifi fupra Danubius ereóHs vtrinq; turribus,impolirisqinbsp;P^'æûdiis occluderetur, ne quid comeatuum auxiliorumve ab Alemanis fecun-Boamne facilè dcmitteretur.Dauid igitur cu iifdem copiis amp; prçtoriano equi-'BJu,rcgio iullu Cornamburgu obfidet.Clauftrumburgu autem,antequa Pruc-BBumcaperetur, t Pandobles Boemico generc natus, prasfedusqs equitu infi-ij^^'jbege milTus occuparat.Qijin amp;oppidû,cuiàdiuo Hippolytonomeeft in-
Bijfubdufto ingcntimercedepræfedoarciSjfubindereceperat.Dauid,multo Peite» c»n-^ibte,ac omni machinaru genere ciuitatem à Crefare ftudiofillime munira ef-BBegi fignificauit,pluribus ad hanc oblidionem copiis opus efle docuit: quarc BcregisimperioBocmicus qnamprimu exercitus adue«iit. Acerrima ciuitasnbsp;Bbdione circumducitur: amp; ia foflæ moenibusqj hoftis imminet:multæcircùranbsp;bres conftituuntur,alliduoq5 prælidio munitæieû oppidanis eminusijuotidiénbsp;¦Brtat. Ferreæ vtrinq; glandes aefaxa mittutur, prohibentur muro cuftodes, amp;snbsp;^^^uiores machinç mcenibus admouetur,quibus murus obteratur,amp; hofti pa-^Btur aditus. Inftaurat diruta intus oppidani mcenia,amp; ex materia egeftaqj terranbsp;Bggerë pro muro attollunt. Cæcas quoqî foftas,acvallunolt;fturnolabore conti-'Bmtjamp;foliciti conatus hoftilesredderc nituntur. Cum grauiteroblideri Imp;nbsp;^Bciperet,exercitu Alemannorum haudquaqua ignobile,mittere decernit,quönbsp;^pontèfoluatur obfidio.Itaq ue è Noricis amp; Vindelicis milites conducit,dele-
Btn coparat equitatum ; amp; cxercitum obfeflis opem allaturu qua oeyflime po-Vo mittit. Alemannos poftqua propius adefle rumor eftimditur,obfidiaria,
b ^üa ex oppido fiat eruptio,man relinquitur,oppidanos iubetur afteruare,
-ocr page 662-ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R.
nihil à tergo timere docetur. Dauid ciini cæteris copiis, aduerfus holies prof ê nictantes,inftruôlo agtnineproficifcitur.Cùm inconfpcclu fuilî'ent,clamorin'nbsp;gens eftertur: amp; collatis vtrinque lignis, manus conferitur. à principiomirav-triqueferocia coneurrêre,cecidere nonnullitquiinfeftiscongreffihallis,cquonbsp;defluxerCjhiuniquc à cataphraéloriim equitatu miferè conteruntur. Vix inhonbsp;ram furor ifte perducicur, cùm Alemannoriim equitatus inclinatur : quod vbinbsp;Pannohes amp; Boemi miro robore præditi côfpexere, adaudismox animis prx-fenti Victoria,longe maiore quàm antea impetu feruntur. illi cüm vehcméteinnbsp;incurfuni ferre non auderent, tergiuerfarioccpere, palantes deinde higere.nbsp;inftant à tergo ifti, ac necubi conlîftere patiantur, ad quintum vl'que lapiueiii i«nbsp;infequuntur. Callris igitur cxuunt,amp; inter fugiendum multos intercipiunt:felt;lnbsp;in proxima fe illioppidarecepere.Dauidlîgno receptui dato lætus,acouans,ciinbsp;viàtici manu irt Callra reuertitur: vbi vitloriae lætitiam conitiuiis gtatulabiin-dis^uc clamoribus vnà concelebrant, in oppidanoruminuidiam exhilarantufnbsp;omnes,ac infomnem noutemagunr. Contra illi trilles amp;: gemebuftdi,lilentiuninbsp;intus agunt: amp;:qui liberationem dudumfperabant,fpefuafrullrati,taciturnuinnbsp;luélum exercent : demum vires ac animum ab ipfa defperatione concipiunt.nbsp;Multi pollquam illuxit,à vallo fub publica fide tuto loquuti, ad deditioncm e-os hortati funt : quin amp; preces adieôlæ, ne calamitofam obllinationem perfe*nbsp;quantur, quando amp; honori fuo, ac fidei Cxfareæ fatisfecerint : névead extre- lOnbsp;mam fe hollis faîuitiam refcrucnt,dum tempus eli refipifeant, amp;:clcmentiflîniinbsp;præpotcntisque principis legem accipiant.Corttràobaudire illi, amp; obllinatilfi-mum filentio animum indicate : quin amp; inter fe,iubente præfcdlo, cotiiurarc,nbsp;*potius omnia perpeti, quàm Pannonis iura fubire,cuius imperio nihilducuntnbsp;elfe miferius.Inllauraturitaqueobfidio,acfpes auxilij indies adimitur.Prçhuninbsp;fub mnibus fæpctentatum,nunquam tarnen vi capipotuit : quando nonnbsp;animo certabatur.Pro laude enimeommodoque illi, quippe qui indulgentiH*'nbsp;mi Cæfaris imperium pro fummalibertate reputabant. Dauidaüteffl lubmtf'nbsp;nibus, turn prælium cict, glande perculTus interiit ,à crepitanti machina tuncnbsp;emilTa.Hyems incallris ada.Rex fame vincendum eife cenfuit:quæ cùmlep^nbsp;mo menfefæuire irt vrbe cpilî'et, extrema Cornamburgenfes inedia labor^-runt. tanta eos fames inuafit ,vtequôs felesque in dcliciis lautiflinixgul^^c^^'nbsp;ferent.Ea hyeme cùm rex Budæ hy berrtaret, ritmor inceflit, Achileiam i quamnbsp;nunc Cheliam dicunt ,amp;:Nclloralbam ,ad Iftri olliafitas, àTurcisgrauilfinianbsp;obfidione premi. Stephanus Valachiæ pnnceps,ad qüem hoc bellum prçcipucnbsp;pertinebat foCietatis iure, ad Matthiam confugiens,auxilia petit. Rex quamiiisnbsp;initascumTurcoinducias habebat,neque in conditionibus induciarumf^^nbsp;obliuionera de inferioris Myfiæ tyrartrto quicquam cautum erat: tamenfociC'
tatis amp; cathoheae fidei gratia,non dimilTa Cornamburgi obfidionc,ingêtem dc-
nbsp;ledum habet,atque proderes omncs,cum nobilitate nomina dare iubet.liben- 4®
ter ob pcriculi magnitudinê,noAchilcia caperetur,nortiina detulere. Magn^^ Comparaturexercitus,amp; Varadinum verfus iam caftra mouentur.Nondumc^nbsp;peruenerantjCÙm tijllis nuncius aduenit,de Achileiadudum amp;Ncllofalbanbsp;, elTeadum. Rex, quinondumex Budamouerat,ne tarttumfrullra excrcitnninbsp;Comparée videretur, callra Pofonium, per vltenoré Danubij oram rcuocannbsp;inbet,Comitem Stephanum,qui paulo ante «Felellon oppidum fane munitim'nbsp;prope Rakofpurgum in Styria expugnauerat, vt à citeriore Danubij partenbsp;Viennâobfideat,clàmadmonet:ipfc ad Pifoniüm callra confequitür,ibiqgt; lenbsp;aliquotfubfidct. Stephanus datis exercitibus fupplcmentis, rturaceleritâtetcnbsp;gia mandata peragit. Sed antequam vitra profequamur, nonnulla qux hoC an fînbsp;no accideruntjinteriieienda funt. Ab anni principio loanes Cardinalis Aragonbsp;nius in Vngariamrediit:amp; cumin vrbe Roma,repulfoloanne Alemanno,leg*nbsp;timus Strigonienfis ecclefix archiep. pronunciatus effet, x. Kal. MartiasSmnbsp;gonium.fubiuit,amp;: Apollolica authoritate, regioq; beneficio,metropolitanagt;onbsp;Panne dis dignitatepotitur.Hocetiamtempore,cùmfeptemTurcorunie^^^
-ocr page 663-D E C A D I s î 11 î. LIBER VL
milia per Coruatiam in Carinthiam,amp;: Carniolam,ad diripicnda quædam ^poriaerupiflent,in reditu ad Hunnum amne Coruatix,qui Sauu intiuit,ab^ UtutjLnbsp;. «1S dccem milibus captiuorum,amp; ingenti prçda,à Defpote Lupo,Garaij,amp;nbsp;^tthia Bano,Comité Berardino, exterisqs prouineix regulis ad internicionc
lint,amp;omnia recuperata.vbi BerardiniFrangepanis virtus nimiii enituif-pcthibetur.Hoc etiä anno Stephanus CrifpuSjVrbani quæftoris c forore ne-P°5jFerrarixprimùm,deinde Romæ,humanitatis ftudiis mirumin modCi eru-^^Sdaro ité ingcnio,amp; profufa eloquentia prxditus, ad Caiimirum Poloniæ iç primùm legationis munus obiuit,ad quod omniû iudicio nimis videba-^'doneus. Nâalpedus liuic eratvfq; adeo hilaris,fauftus amp; iucundus,vt pri-|-^°ipeüatores obtutuconciliaret. accedebatfumma comitas, item comptainbsp;^^üis oratio, neenon ingenita quædam probitas, cum incredibili humanitatenbsp;'iinâa,vt vel inuitum hominem amarecogat,vcl infeftiflimum quemq; ani-évinçât, velimplacabilê exoret :neq; deeft animimagnitudo,libcrtasqilo-Mi : amp;£, mens hmplex,nullius mali confeia: infuper animus ad benemeren-^1 femper intcntus,nec iracundiæ, nec inuidiæ expoiîtus. Hune etiam an-*iPetriColocieniîsarchiepifcopicaptiuitasfecitinfignem,quod non finenbsp;^^inio omniû procerû ftupore accidit. Primus hic erat principis fecretarius,nbsp;dicendihbertate apudeû omnia libéré loquebatur. Damnabat info-^*^palàmtributa,quæterquatérvequotannisobingentia diuerfaq; bellaànbsp;Vif-^.*^P°^®b^^rur,quas L)icas appellant,quibus non modo domefticatim,fednbsp;'M,aureumquifquenummumpendere cogebatur. Idvulgo amp;apudprin-P^mfæpiusimpi-obauit. Præterlinguælibcrtatem,quaniaximiquandoq; vi- nbsp;ç. ^angi fentiebant,fadiofa quædam acceflit æmulatio,huius gratia inter prinnbsp;. exorta : qua regis animus oiFendebatur, quamuis cum alioquin diligerecnbsp;] ^^rnaret.Commotus tandem rex,aut coercedæ libertatis gratia, aut vti di-luiiniexemple amici cæterorum audaciam procerum deterreret, hûc præ-11 (r^^'?^^nétam metropolitç dignitatem,in carceremfanê coniccit.Sedhone-î 4'^^regiasafleruatus,annosfexcirciterlinguæfuæpnasTuit.Itcnbsp;eniaanoVrbanusquæftor jinuidorum obtreélationeparû abfuitquincar- Manu*nbsp;J.nbsp;nbsp;nbsp;fubiret : fed innocentiæ,probitatis ac fidei fpedatæ ratio virum integer-
^^n],rcgiq; commodiflîmum,periculo liberauit. Qmnetiam regina amp; Car-Aragonius frater interceffere, ne infontê virum, fine quo rex comnio-yj^''*iiere non polie videbatur,indigne liuor alienus opprimerct. Id Matthiæ quandoque datum, obtredatoribus delatoribusque fuilTe paululum ob-duiTi,amp;hincinamicosplcrunquc fæuitum. Nimia,quaeos bencficetia pro-f liiebatur,amp; pro delatorum fuafulæfa charitas,incriminis huiufee tegij caufanbsp;f^^^-îtquelæfa fides,in exigendis plerunque pnis immodica cfie folet.Explo-^5 jj; Motidie Vrbani probitas,amp; inaudita cum integritate patientia,item inge- * nbsp;j^JiicxteritaSjlaboriofumobfequium,^ maudira prudêtia, nullum criminibusnbsp;ntn reliquit. Multi illudde Vrbanomemorant,quod in Hamburg! obfidio-. Accidit. Cum rex pccuniis amp; defedo iam exercitu nimium laboraret, quinbsp;fupplementa poftulabat,ab vrbe Buda Qi^ftorcm acciriiubet,necefi-Lnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;maxima cpta patefacit* Poftremö nil aliud hominem dimif-
liia ^^l^i^^Vrbane mi,quod nobis opus eft, id proinduftria, fide, diligentiaqj ïiiiTconfiliorum triumphorumqs noftroru, minifteriumqjnbsp;(ifnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;vale. Quinquagefimo póft die, militumquinq; milia in regiaca-
Cçj . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rex fi in Vngaria deledum habuifirct,cogerenequiuiiret. Cum amp;
fî nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;beneficij magnitudine opinionem ille regiam fùperaflet : V niucr-
pot nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;virum Vngaria centum annis fortafle non genuit. Ex eo tem-
præ ^^^^^^riVrbanumregiæ pietatis amp; beneficetiæ fada fuit acceflio, vt hune Mdnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;amaucrit,cundisq5 honoribus amp; commodis excoluerit. Sed
oratio. Cùm rexPifoniû vefaniente bruma veniftet, præmiferatchinc à Comité Stephane fauente fæuitianbsp;is ad occupados Viennæ pôtcs,eorû^ prxfidia : hinc ab his qui Cornam*
-ocr page 664-tfi4 ant. b o NF in II rek: VNGAR.
burgum obfidebanc, ad capiendam ciuitatem excitabatur : vno tarnen temport vcmm(|uc præftitit. Proinde xv»Kal. Februarias Pifonium cuna excrcitu profi-Cifcitur : amp; {vfquc adéö incrcbrefcente frigore,vt accenü duodetriginta præ ri-gorebrumxcolcos araiferint)adCornamburgumperuenit. Oppidanospcrco-*nbsp;tatus,anne adhuc fefe dederevclléncfNohdüm tempus effe,reipondere. miß tiros ad Cæfarem, fi aliam opem implorarc poflînt î fin vero denegabitur, ciuitatem continuo dedituros. Datifuper care dies aliquot. Intereane tempus fruftranbsp;teratur, inftaurata obfidione, D anubium fæua glacie rigentem ficco pede fupe-ratjfecum prætorianos équités amp; cohortes ducit, Clauftramburguraproficifci-tur.Sübfedithîc dies aliquot, mox ex compofito per Danubium itincris cuiufq:nbsp;gtauiflimi toleratiffimum,ad Viennç pontes quadrato agmine defcendit.Extri*nbsp;bus ibipræfidiis,qutE eines impofuerant, duo in infulaeo die expugnatitertiiininbsp;quod ad caput pontis ex parte continentis eratimpofitiun j quæ adMorauianinbsp;fpe£tat,cxpugnare non potuit. duabus turribus,quas eo die ceperat,præfidia fuanbsp;imponit.Deinde vtroque ponte potitus,amp;fat eo die fecifle ratus, retro pedem
Podon fpeaat,comitem Stephanum paulo ante metari iufierat. Exadis Pa-fchx folennibus, accitus ex inferiore Pannonia dux Laurentius, intet cæteroS proccres genere,animojOpibusque præpollcns,amp; à principe filij loco feinper h»nbsp;bitus,cum maximo excrcitu aduenit: amp; præter Danubium ab Vngariæ parte canbsp;ftra ponere iubetur. A pane Morauiæ,quæ ad Septentrionem refpicit, przrepti
à rege pontes, Scpotiflimus reifrumentariæ aditus obftrudus-
Præfidiûm,quodincontinentefupererat,locatis fubindecafl:ris,xvi. Kal. Apri-, lis fafla deditione recipitur,0£ eo qUidem die, quo fie infîgnis fuit fobs eclipiiSnbsp;vt ftellæmultxcofpeéhæfuerint. Multi quoque ilium folisdefetüum Ctcfariin-fi^uftumforeprædicarunt.necabre quidem: quandoeo annoj quiodlogclimusnbsp;quintus vitra quadringentefimum amp;millefimumnumerabatur, Vicnnam Au-ftriæ metropolim cum maxima parrimonij iaduraImperator amifit. Cùm igi'nbsp;tur ab huius anni principio,haudinconfultis fideribus amp;:aufpiciis,rexViennainnbsp;obfiderc cperit,quo infefia Friderico aftracflc uoueratihuc animum vniuer-fumintendit, vtindomitamhaâ:enus Pannoni ciuitatem,prartercaflorcntiiTi-mamamp;opulentiirimamjautvijautinedia domitet.Sciebatenim, fi fuperbilEmanbsp; vrbe potiripoteratj id perpetuum viftoriae monumentum omnino futurum. Anbsp;fuperiori parte proximum vrbi caftellum erexit, id ipfum cetera caftra ficere iu »'nbsp;bet.Suburbana deinde oppugnat,amp;diripit:eximias,amniflimasquevillas miles circumpopulatur, amp;incendit. Nemo ex vrbe prodire audet : quæ innumeranbsp;multitudmecomplc»i,iâ fame faeuiflîma laborarc cpcrat.Defcâ:isplcbciçgu-læ alimentis,adimpura ÂTintcrdiftadcfcendereneceflitas adegit. In maccllis A'nbsp;popinis fqui carius opinione vcniereiclàm necfelibus parfum,nec muribus.In-terea rex nunc fuburbia, nuncabinfula Danubij mniatentare, quotidianaci'nbsp;cre prælia,quandoque circumirefolus cum accenfo mnia, amp;:ciues nonnulloJnbsp;alloqui, mirari milites principis fccuritate. Rex caftra fua, quæ in fuperiori parte locauerat,fecundum Laurentij ducis aducntum,excemplo rcliquiuPetruGanbsp;raij confobrinumfratrcmhis præfccerat, amp; fe cum aulica manu in Laurentij canbsp;. ftra redegit.nullovnquaceiTairc die vifuseft. Inter obfidendum,cum prxtoti-copiisad expugnandum Eberftorphum proficifcitur,matronæ cuiufdamnbsp;nobiliflïrnæ oppidum,amp; fiimmafolicitudine,fumptuque munitum .quod cùm
-ocr page 665-D E C A D I s 1111. LIBER VI.
cum proccfibus quibufdam amp; familiaribus accubaret, emilTa ab oppido ferrea glande, paries exterreftri incruftatione transfodicur ,amp;parum abeft, quin rexnbsp;idufuIphureotranfuerberctur.Conftans amp;:intrepidus ipfc perftititrcaeteriprç-fenti periculo conftcrnati vbi refpirarunt, id malo dolo amp; fumma perfidiafa-dum rauilkarunc.Paulo póft oppidum expugnatur,milites præfldiarij in capti-uicatemmilitaremaccepti. Datamatronæ venia,Hiercflaus fcribaeius,ac Boe-roicarumrerum procurator, intencarum regi infidiarum poftulatur, maiornbsp;indies de hoc fufpicio fufciratur. Crimen rex diffimuiat,ad Viennam domitan-bmincumbit, obftruit delatoribus aures, amp; adpacatiora quaerendum crimennbsp; tempora dilFert. In caftrareuerfus,vineas,turres,crépitantes machinas,accçte-»nbsp;tatalegenus mûris admouet. Vnumè fuburbiis nodu vi capicur,inceditur ma-gnaex parte,vbi non mediocrem plebes iaduram fecifl'e dicitur.Ciues hinc o-tnnes animo conftcrnati, quia optimum ciuitatis membrum interceptum eflenbsp;confpicantur ; Rogatus Cæfar, vt his auxilium mitteret: Patiantur, inquit, earnnbsp;''iennenfes inediam,quam fuum quodam principem in ar ce obfefliim perpetinbsp;coegerunt. Qjnn amp; portis quotidie infultabat hoftis : amp; quam maxime, qui innbsp;htionibus iniulanis verfabantur.Vario in Danubij ripa euentu pugnatum.Se- Tartitud»nbsp;^el Vngari hac moenibus propius acceflerant, fed ab erumpente ex vrbe mul-k f reieóli, interdiâro ponte, cùm fe in infulam recipere nequirent armati,nbsp;vndis humo reptantes, remenfo vado in tutum redierc. Laudata nimis mi-
ftimaudacia. Viennenfes tandem ab omni auxilio deftituti,execrabilique fa-
^cadafti,Kalend. lunij Matthiç deditionem haudftne perpétua Cæfaris igno-quot;tia, fecerc. Ingens eo die terræmotus fuir, quo quidem oftento fîgnifica* elle regem vrbe non diupotiturum, ibicjue diern nouiffimum obiturum.
^^ouans pridie feriarum diui corporis Chrifti, Vienam ingreirus,quem Ste-^ anus Cornes Scepufienfîs, Petrus Garaij, dux Laurentius, ôc pierique Boe-t)rum,Pannonumq; proccres in palmata vefte fequuti funt, Poftero die Bea-^tegina, occtirrente omnium ordinummultitudine,ae turmis equitum,lîn-'nbsp;io fj P°tnpa vrbem inueda: ibi, ac in proximis oppidis,milites æftiuarunt,re-,nbsp;^erunt,rccrearv.ntquecorpora,longo belli laboredefatigata. Vrbem omni-terum copiacompleuit. Priuilegia nonnulla ciuibus pro voto concefla: fexnbsp;t:iter menfes Viennæadi funt. Intereanon omni ex parte ceflatum. capta
^^tnque Vienna, Cornes Stephanus cum duabus legionibus, nonnullisqs pro-ious,Ncapolim, Viennenfisfanè pulchritudinisaemulatricem,obfîdereiu- istußa», tinnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Auftria magni momentiplane fuperftt,quod fuum Impe-
l'tiæ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;partum interturbet. Ipfe cum regina, fine qua nihil domi mi-
lij^'î^^5ioliebatur,fexto póftmenfeViennareceffit, Budamqu^ridienata-illudquoque memoria dignumelle cenfemus^
^*PtO(j' infidiis paulo fupra dicere occceperamus.Rexvrbe potitus,vc ixi ^¦^Sparricidas infidiatores quaereretur,edixit.Nam infidias ad Eberf*nbsp;pfiJ^?^bi tentas obliterate non poterat. in Hiereflaum, comperto indice,nbsp;ïn° Scriba regi perquam familiaris capitur, coniicitur in vincula:
«U Sttæftione pofitus,feclàmilfius oppidipræfcdumadmonuifl'econfeftîis
Pty^obfidionis periculo alio modo .berarinon polTe,nifiaccubantem in regem glandiuomo tormento petat. Item, ne fhlleretur,
^''iio nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;regiæfellæ in feopuli fpecicm. In Viennenfiquoq; ob«
literisclàmciuibusè Morauia,Boemiaque,commeatus poft eadem rogatus,dicere,fe prae cruciatibus ifta fuifle con-capitis reus eflet, fui confeius, extra quæftionem nihil de confefi*nbsp;j Hac demum cauillatione vti, equuleo fe refiftere non polTe.nbsp;elfe, ôc nihil vnqtiam in dominum defe optime meritum fuif-^demum, morimalle,quàmfupplicia morte grauioraperpeti. Rex,nbsp;compertum habere dicebatur ,per internunciumamp;præfedumnbsp;âdmonuit, vt fi veniam poftularet, fe non denegaturum efle pol-
- nbsp;nbsp;nbsp;Cotra ille,ne criminis regime Maieftatis reus efle videretur, nunquam
-ocr page 666-ANT. BONFINIl R E R. V N G A R.
adduci potuitjVtlibi fupplicarct ignofci,capitis^fupplicium deprccarctur ; sM* pire mulftari maluit,quàm ex veniæ petitione,precariaq; vita,pro confeiToha-»nbsp;bcri, ac tanti facinoris infamiamfuftinere. Commotus bac obftinationc prin-ceps,ritè de co indicium haberi iuflit : amp;,antequamillc Vienna difccderet,co-uiôtus ille capitis, in forum cducitur. Æquis fcribæ mortem oculis Vienncnfisnbsp;populus fpedare non poterat.Multi lidorem clàm admoncbant,nelethali vul-nere fæuirct in ceruicem. at ille,fîue ex compoiito mercede dudum adactus, ii-uc cafu,ceruicemhaudquaqua amputauit: iârum ex media ceruicis parte in hunbsp;merum dcflexit. Cùm repetere vellet, faxis à populo petitur, in fugamqj ftridonbsp;cnfe conucrfus abiit. Hicreilaus in proximas ædes tranflatus è profluuio fan-guinis,paulo póft animamefflauit.Pandobles,frâternæ mortis indignationc,adnbsp;Cæfarem transfugit. Hic fuit infelicis fcribæ exitus.
RERVM VNGARICARVM D E C A-
DIS Q^V ARTÆ LIBER VII.
A T T HIA s igitur, Vienna femeftri obfîdionc capta, eu Bu* dam veniflet,crcberrimis populoruprecibus reuocatus, (quianbsp;regnum abfentia regis, latrociniis iniuriis infcftum fane red ,nbsp;diderat ) nihil profecto eo fuit antiquius, quàm criminaput*nbsp;gare, optimis legibus amp;inftitutis inftaurareRempub.quxle-gum vecerum indulgentia, nimia fcelcrum fcunditatelabo-rabat. Oétogefimus iam fextus annus agebatur, fupra nuli^'
i486, fimum amp; quadringenteiimum, cùmhæc quæfequentur, Budærexmolirire-perit. Capta namque yienna, quinque tantum annis ille fuperuixit, ne diu' tins exterræmotus oftento viôtoria potiretur. Inprimis Quæftorem VrbanuJU,nbsp;amp;Emeticum palatinum,quos amare amp; obfcruare videbatur, in coUoquiuuanbsp;admifîr. Joannem Varadienfemepifeopum, fupremum ca tempeftate cancel*nbsp;lariumadiecit, vt de indicendo Budæ corïuenturitc decerneret.Quinamp;Tho*nbsp;num Dragi,prætorem regni,qucm non multo ante tempore legatumadSix*nbsp;turn pont, miferat, è fententia cunftamandata cum fumma laude ac niuniE'nbsp;ccnciaperagentem,itemmaximi callidiflimiquc ingenij virum, amp;. ad inaxinuinbsp;quæque negotia natum, prætcrea Scy thica lingua nimis eloquentem, feorfiimnbsp;alloquitur, percunétatur mores hominum, de abrot^andis, iubendisque le*nbsp;gibus cum homine verba facit, vt qui multos in Vngaria annos ius dixerat : eXnbsp;eo quæcuhquc opus eftent, amp; quàm graui fcelcrum mole Pannonia laboraret,nbsp;intellexit. Dcmiim fenatus habetur : ex patribus amp; proccribus nemo fuit, quinbsp;^egni mores non abominaretur, amp; renouandas leges non cenferet. Quarenbsp;conuentus, quam dia:tam appellant, optimatibus, populîsô^nobilibus adóquot;nbsp;lendas lanuarias indidtus : ad ftatum omnes diem conuenere : nec parum qui* 4nbsp;dem temporis abfumptum,quando rei moles ita poftulabat. Ibi fanctiones e-ditæ, ac regia amp; fenatus autoritäre munitæ : inprimis Palatinale indiciumab-rogatum. Et quandB Vngaria inconuentus diuifa eft, quos comitatiisappel*nbsp;lant, cuique in flagitiofos Jatrones, ftcafios amp; fures animaduertendi poceüâSnbsp;faôta : vt præftdentc conuentus præfeifto, de grauiftîmo quoque reo peroratanbsp;caufa, fupplicium fumatur : amp; palatinales proclamatæ, vt aiunt, congregatio-ncs, ad declinanda, quæ accidere folebant, fcelerainterdiiftæ. Oâauæ ,ftatisnbsp;temporibus bis quotannis, non fine iudicum defignatorum, vicarionimvcnbsp;præfentia indiélæ. Idipfum Tranfyluanis, ScIauonibusqueprarceptum.Adin*nbsp;hibendamiudiciorum æternitatem lex promulgata, vt omnes caufæ in qua- fnbsp;tuor tantum Oôtauis definiri debeant,vltrà prorogatenonliceat. Caußsen*nbsp;am infinuationum modus impoßtus. Ad intercipienda litlgantium fubterfu*nbsp;gia,O(ftauarum tempore prorogationcs regiæ Maieftatis omnibus abolitx,nißnbsp;qui velperegrè profeóti,vcl in caftrisjinuneribusque publicis occupati fuerint-Hisin tribus tantiim Odauis indultæprorogationes :in quartis autemcaufasnbsp;definiru
-ocr page 667-DECA DIS I HI. LIBER VII. 6^7
definirc coguntur. Quinetiam abfentibusjquibus parentes, fratréfve domi vnà viuentes fucrint, exceptio nihil ilia fulFragatur: prorogationes auteni falso im-petrantibuSjVelallegantibuSjlinguæ emenda propofita.Item,inquoq; conuen-tupræfes eius,nefolus ius diccrc videatur,ènobilitatcodouiratus,deceinuira-tusvc,magiftratum quotannis creare iubet,quibus in tribunal!coniudicibus v-^tur.Miinus hoc reçu (antibus,ftatuca muleta,amp; in fallitate depreheniis huma»nbsp;Jiitatis honoris iadura,ex lege tributaeft.-quando He centum,amp; vigintiqujigt;nbsp;Hucaureoruinadicda mulóla. Cum nobilcs indiciacxcrceant, amp; olim apk-Deipfiiudicari foierent, ne præpofterè fuperioribus inferiores in dicêdo quaigt;nbsp;^ûqueiurc præeflcnt, lex lata, vt in caufis nobilium potiores cnobilitate ludi-^escrearentur. Teftimoniis,excquutiombusque (acrorum collcgiorum Tefltmont^nbsp;^onuentuum,modus præfcriptus eft, SsC ad Sigifmundi régis morem reuocatus.nbsp;^eriurisamp;falfariis facerdotibus pna grauisimpohta : namfacro exteplo mu-'ereabdicari debent. Abbates Sr praepofiti, qui feucriori vita; fe alligarunt, innbsp;^^ftimoniis, cæterisque rebus, a fuæ religionis inftitutis nunquahi defcifcercnbsp;^^bentur. Epifeopis quoque mandatum, vt fingula fuæ dicefcos collegia fa*nbsp;^Motum bis quptannis rccognofcant: ft abfuerint, per vicarios boni paftorisnbsp;®*nciuinrefarciatur. Item confenfus voluntatis euocationes inhibitæ,quan-k hominum nemopræter Deum intueri poteft. In publicis quæftioni-agendis priftina confuetudo feruata : itidem etiam in cuidenti recognitio-inexequendis quæftionibus hic ordo traditus; Si ex quorurauis relatione
Y luerelæjVeluti falt;ftæ fucrint, reperientur,non reus,vt ex more haóteiius fa-'^01 eft, fepurgare, fed aflor fuo coniuratorumque fuorum iuramento, prou# '^^gnitudo Srexiudiciis deliberatio poftulabit, aflionem munire debet: amp;nbsp;adeo, vti ft de illatis damnis agatur, iuramentum pro regni more fibi ad-
^icecur. Quod fi fat probalfe vidcatur, nondum reus potentiæ gratia conui-^^sefTe dicatur : fed centum aureis iudici Sr aótori æquè diuidendis,ipfe mul-aduerfariumque præftet indemnem. Sin autemdiuerfa vtrin^uetefti-)q nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;forint, tunc iudici liberum eft, an adorempro illatislibi damnis iura-
i ^rcum potius fe purgare velif. De ilia vi, qualitcr inter adorem Sr reum tiuta
Micio fitagendum, rite præfcripfit, Sr teftimoniis, approbationibusque in-
^odum inftituit.Item etiam,Sr innocentiæ tutandæ,Sr his qui vi im-
iiiftneceffitatc aliqua peccarunt, profpeSlum, in quibus quid æquum (itjiudieem obferuare iubet. DepuKionibus quoque cauit,nenbsp;tts '^^^^^^'turbetur : Sr trinoforenfes proclamationes aboleuit. Cum Vnga-, ^oselTet, deficient!bus vtrinque probationibus in quoque negotio, fingu-knbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;caufam definiri : quod abfurdum eft,ac cæteris foris inauditum:
tin nbsp;nbsp;nbsp;l^tijqua vbique potcrit, quàm in militari foro, duellaris dimicatio an-
ktcf Itemcdi(ftum,grauifl'imamquamquecaufamad quartasoStauas l^|,^*^^hoportcre. Nullus etiam è iudicibus, quos Protonotarios feu Magi-fj.? ncque prætor qui his præeft, Srregiam Maieftatem perfona re*nbsp;^'¦bunal fine collegis vllam ferre fententiam,aut ediftaliterasque vl-poteft. Omnium qui propriam iufifdiftioncm detreifta-kh'^^'^^^^rege tantum iudicari po(rent,impetrarant,priuilegia funt antiqua-^io ' ^^¦^^^^P^rpetuorum (vt aiunt) comitum,qui diuorum regufti benefitnbsp;aflerti,regali tantùm iudiciofunt obnoxij. Cauit e-
^I^^^^i^bonorummalo dolo aut inique impetraretunvt bona à regia Ma-accipere liceret,donec prqfedus,iudicesque conuentus, eflTe iudicarint : Si quis bonorum huiufccmodi polTeftionem vinbsp;udici, vniuerfoq; conuentuirepellendi eius poteftas data. Quinetiamnbsp;c^^^^ulam illam de manibus regiis, quam tanti moment! efte cUufitianbsp;'lHÿnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;effc iuftit. Item,fuperiores bonorum omniumdonationes,
' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;morem datafuerint,edióto publico refeidit. Ad co- *
.^^^fæneratorum auaritiafanxit,vtoppignorata bona, quæ vfusfrudus ^tisfacientib. nonredduntur, in primis octauis perorata caufa, dominis
G g ij
-ocr page 668-«iS ANT. BONFINII REU.: VNGAR. fineflt;rnore.primaqucforte,redderentut :quinamp;pronbsp;aduetfariotantumvltràfoluetedcbeit.quatioppignorataolimbnbsp;tut. Qucrcntibus (£ proclamantibus y iura pofleffionum ad fe per une c, qnbsp;ad fifev^defedu hærcdis recidifle creduntur, iuftè prouidit : Kcm,etiamnbsp;donationi aduerfantibus. Matr onarum dotes faluas, ac ratas æmper enbsp;luit. Sacrarum quoque poteftatum magiftratuuni audontaeem, i q inbsp;cumnobilitatereiforet,ne ador inreuin videreturhabcrcimpenun ,hacnbsp;duntaxat coercuit aliquantulum,nc inconfulta rcgia Maieft. m mobiles exannbsp;themate feuire Hcerct.Cùm negotiatorcs,atq; alij,tutonbsp;poffent ob creditorum fxuitiam, qui debitores,aut ahos pronbsp;fiftebant : optimè cauit,amp; vtrifque profpexit. Damna quoque pronbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*
nobihtati,quacunquc per Vngariam iterfaciant,funt inhibita. ltcm,cuiquc pediti,equinvcedidumeft,vticommcatus êc pabulavendentibusvbiqueia-dsfaciant : â vi rapiant,apud iudices conuentus,regiamve Maieft.pnas luan nbsp;Quin amp; Gopiæ rcgiæin faeiendo itinercjfi quidvi ceperint. prae e us, quinbsp;daciam non reprefierit,delatus,pro illis cumulate facisfaciat. Item,ne quis o-luto iam cxerci tu,amp; data miflîonc, in alienis pofleflionibus immoretur, quanbsp;damnum inférât : ita cautum eft, vt quicunque ex militari mora dctntnencunbsp;acceperint, ab corum præfedis præftentur indemnes. Quod fi quam m dicen-do iure,conucntus,iudices,præfedûfvc, ignauiam negligentiamve præltiter ,nbsp;apudregiam Maieft.prouocarc liccat,iUa9 l^fum mdemnemprçftarc dene nbsp;Rotratio quoque in Polonosamp; Vcnctos promulgata,qua his nemobonornbsp;ænbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;oppignorare poteft. Facinorofam quoq;clicntiutuau-
daciam coercuit. fie enimlcgem tulit : Q^dii qui clientes in aliquomuncre patronis conftituti, facinorain alios iniqua patrannt, pro his patrom,nbsp;fcclere yapud conuentus prxfedumlxiis fatisfacetedebeant : fin vero nunbsp;munere fucrint,fed domi fuæ patronorum ftipendio fruantur, ipfimct apunbsp;rumeorfuentus proprij pnas luant,nullam^, opem à patronis accipiant, n q.nbsp;patrono cuiquam his afferre patrocinium liceat.Qmnamp; patronis datanbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
vt clientes, qui alios vi iniuriâve aliqua aftecerint, aliquâvcfacinorapatran , ) âutmalæ difpenfationis rci aufugerint, rcddendâmve rationem adimuifirauo-nis detredarint, contempto priuilegionobilitatis, immunitate conceUa,!^nbsp;vinculaconiicere,amp;ad fatisfaciendum cogéré liceat: fi verb iniquenbsp;iedosque in carccrem ilH caufentur, citato in ius patrono in primis res ottaui^nbsp;diiudicetur. Si diens, amp; familiaris adalienum patronum transfugerit, lerui-tioqî alligarit alieno, illc mox eum dimittere debet: quod fi nô fccent,dupli«nbsp;pro eo pnas pendefe tcncatur, ÔC in primis res odauis agatur. Ne po® 'nbsp;¦**nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ePus xquo vbiq; exigerentur, conuentuû prxfcdos cum potionbus nobilK
Siv) eâtilum ca-Jiriihttitat.
recognofcendisviis,pontibusamp;aggcribuspræfecit. Ruftieos qui anteluc aliis pagis dudisvxoribusdcnariosquadragintaportitoribus foluerecogcbnbsp;tur,item tonforcs amp; fartores eadeln pendere coados,ad viatorum portoria onbsp;gèleuioraredegit. Sigifmundi regis cdidtirnolimantiquatuinvium rcmtu .nbsp;gabcrnator,prxfedùfvcproüinciac,palatinùfvein bafilicas,abbati^nbsp;prxpofiuifas à diuis quondam tegibus fundatas, donatasque,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;aud ,
difponerévc poffit : quando ad regiam tantum poteftatem iacra hxc æ^P® percinetet. Qui furcm,homicîdam,latronem,facinorofumye queniu -Pnbsp;vitro dimiferit,parochiali iudici pfo eo homagium folùito læfisqucnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
res.
jfcrw. fari. nbsp;nbsp;c Romauo foro, ad regale tribunal reuocauit. ïnfuper Romanum
DECADIS nil. LIBER VII.
P'æolis omnibus,item optimatibus pontificibusjpræpoütisq; interdidum.Dc-^®aruni iudiciu regiæ tantùm Maieft.conferuacum. Poteftati quoq; regiæ ius Pæ criptum eft, ne quem ex prima querela delationé vc, proccrumve confilionbsp;^®net,aut ignominia amp; perfidiæ crimine notet, donee a conuentus præfecfto,nbsp;nobilibus rem veram liquide fuerit edotlus. Aduerfus perftdos,inft f^rfid»rugt;hnbsp;btnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fandtio quoq; non magis grauis,quàm mitis,cdita.Reos vio*
æregiæfidei dæs tantùm quindecim line mala fraude domi teuere ; interim 0 eo lupplicare,innocentiam tueri: item ad regem tuto adduccre,abducere-^4^ftque potefto,vitra non licito.Qmcunque aduerfus aulus fuerit,rcipub.
Ci nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fortunæ ad ærarium redigunto. F ures, ftcarios, homi- Furet
tor nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;alienarumque litcrarum monetarum adultéra*
^.f^bdomi nemo excipito : qui exccperit,querenti, conuentus præfedto, ludi-Htic tradito. Quifacinoradefendcrit,contrave feeerit,domusamp;; fortunae ftfei , ^®plo funtote. Qui pro his armafumpferint,quas illi debent poenas expen-lijfnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;auri,argentiq;, item falis, aliorumve metailorum, qux in pri-
pi( pofleffionibus reperiuntur, rex citra compeni'ationem aquam non acci-nihil rependere voluerit,earum ius omne,fru(ftusque domini poifelfio ^^ibnnalComitumZagoriçadVarafdinum,antiqnaiuin:conuen cemitatmnbsp;Sclationum procerum tribunal petere lulii iunt. De hisnbsp;*iirnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ex dedito ftudio patrarunt, ita fanxit : Qincunque hominem
L ^^ccrit, capitalis efto : ft aufugcrit,vbicunque deprehendetur,exregnico-ttciineconuentus ipfepræfeétus iudicesque de eo pnas iumur to. Si veró
Co^' nduftria,fed forte fortuna,ex inopinato ve quern necauerit,reo,cxftque* ^^natis componendæ caufæ poteftas efto. Ad quodque tribunal quicunquenbsp;®ctus erit,extemplo adurgente indice,ft rccufarit, ludiciorum onera, ii-more rcpendito. Ad inhibendas futiles friuolasquc appellati-quicunquead Maieftatem regiam prouocarit,ftfuccubuerit,gc-nbsp;nbsp;nbsp;funies,
expenfaSjgeminata quoque iudiciorum oncrapendito,oMnnisque ttnj expers efto. Qui autem iniufta indicia queritur,haudquaquam in-tit z- ad Maieftatem regiam, palatinum,prætorémve prouocato : ft cefte-
eas, quas illi damnati debnifl'ent, pcenas expendito. De conuiai in
Cq , iudicio capitis, Lodouici regis ediéfum inftaurauit. id tale fuit : trçj ^nsquifqne capitis iniudicio,moxadiudiceminvinclaconiicitor:dicsnbsp;tornbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gratia detinetor : re incompoftta, in aduerfafij mannm tradi-
prej^ ^æoftnièab comet pnæ exigantur, quæ à corpore cum rebus in co de-hjj' lure daripoftunt. In vxorcs, liberos, forores cognatos, poflclfto-iudex concordiam patrarit,omnÿudi-tiof ° ^^êtoinhacre careto. Illudqnoq; adieólum relegi:Fiiins pro pater-necrc poenasvllasluito. Vicisfacris,rcligionive ad- fr^l nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pfinilegio regiæ Maieft-polfeftiones vllas tencre non licito. Qm
^tie'^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;violarit,mox aureos centum expendito. Per conuentus o-
^Os Ufidicendo præfînt,difponuntor. Haud incofnltofenatu rex præfc-tcç ^^P^opdo quemque conuentudeligito,qui vna cum iudicibus è nobilita-()ojç dicat. Nemo eques, pedefve, templorum oftia præfringere, ant rapere audeto. Si qua facellis vis illatafucrit à milite, præfedusnbsp;^°^°'dumve pro his poenas dato,poircffionesqucillins ærario cun-'litainnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;inopiaiuflerit,accitoftatimpagi indice,facerdoteve,co-
præftituto æquo precio militi venduntor. In coercenda ^nariüa ediiftum Caroli regis, de fcpulturis, reftitutum, quodnbsp;¦^f^^^^^^o^örut^jamp;pÏsbanorum nemo,prætervfttatafuneralia,vitranbsp;pro fepuhuris audeto : ft exegerit, facris extemplo beneftciisnbsp;imperatum, vt communes cniufque conuentus impen fx, ènbsp;I'^orn^^^?^*^P^'^o^uantur. Item,vtneutralitigantiumparsarmataludicia-nundinas, mercatus ac fora, inermia Matthias efle vo- Arlt;gt;«4W/nbsp;tuaiciatutaintegracjueferuaretjcdixit. Quicunque optimatnm nobi-
Gg iy
-ocr page 670-^30 ANT. BON Fl Nil R E RJ V N 6 A R. liûmvCjprçfedum iudicij,vicariumquceius in dicendo iurc accxcqucndoim?nbsp;pedierit, infidelis eftolt; Quj feruos villicosque liabuerit, qui iudiciorum offi»nbsp;ciuminterceperint,cosquequamprimum in manum præfeéhi nontradiderit,nbsp;centenis aureis mulclator. Indices ordinaries,Icgitimosquc definiuit : vtpuunbsp;palatinum : prxtorem j quern iudicem curix nominant; fecretarium, vc aiunt,nbsp;c^i^cellariumve.Prxtor autem poft: palatinum,prxfentiâmregiæ Maieftatis rc^nbsp;f/4.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fert: ipfe^ cum protonotariis dicendo iuri prxeft. Alios autemjVeluti tauerni
corum magiftrum, amp;: Vaiuodas (vt aiunt) banosqs Sclauonia:, inter ordinarioJ 'nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;regalis fori indices adnumerandos efle non cenfuit. Quicunq; temerc inaccer-
caußiicf fitûfvciftorum cUriam intrarit,çétenos aunnummos ioluito. Caufidicis quo l* '***' Que caufafum numerus præfinitus : quippe quibüs fupra quatuordccimhomi-num lites fufeiperenonlicebat. Quj atitem priuilegia populatione, raptu, in-cendió ve amiferit ad fexagefimum vfq; annum geftarum rerum nobilium te-ftimonio comprobationeque vti liceat. Prxterca illud. Nemo index iniuracusnbsp;lurßuraa- fuummunus obito. Prxfcriplit etiam iurifiurandi formulam* Prxftitutusnbsp;Lttera^Hm quoquc fedimcndis capitularibus, conuentualibusque Uteris, atque etiam cu-rialibus, vt aiuntj modus eft:. Sed de legibus nouisque famäionibus hadenus.nbsp;Verùm cnimuero no modo nouas leges ac edida tulit,fedviuendimores Mat-thias ßeatricis aduentu fané mutauit. Pannonibus regibus mos erat, cum pro*nbsp;c^^itius amp; nobilitate familiariter viuere, aditum negligentius alferuari, multas i®nbsp;menfas fternere, inter optimates amice difeumbere, inter pratidendum paterenbsp;fores, mendicos rogatores admitti : congiario eleemofynam impartiri, facilesnbsp;Omnibus aures adhibere: fecundo vt plurimùm pane vefci,omnibus velmiler-timx fortunx hominibus régis aditum paterc,vi^erc incultius,ne humilia qui-dem faftidire atria,infanos fumptus in clariflima bella erogare, magnifica con*nbsp;temnere xdificia, domi pariimoniam, foris magnificentiara amp; liberalitatema-marc : populäre prxftare ingenium amp;: benignum:his demummoribus omnium fibi ^ratiam conciliare* Prifeorum ergo regum vefligia fcquebatur.quinamp;-comitate,induftriajamp;ingenij dexteritatc in quoque officiorum genere prxft^'nbsp;bat,ne plus geftarum rerum magnicudinc,quam virx imitatione,eorum qn^^' 1nbsp;quamprxftantiffimuadxquare videretur,nc dixerim fuperare. Adpromeren-dam procefiinl ac militum beneuolentiam fua liber alitas, dementia, populati-tas,amp;: beneficentia promptum effecerat, vt à cundis ex animo coleretur. Cumnbsp;optimatibus amp; prxfedis militum ita quandoque dómefticé verfabatur, vtlua-nbsp;nbsp;nbsp;j
It
Mdtthithu uiffimahaccofuetudinefibi omUes obftringcret. Nullo benignitatis amp; libéré' officio poterat expleri. Non folum proceres,nobiiefve milites officij
Simflen MMthm
tia,fed gregarios quoque vifitauit. In caftris xgrorum charitate cotubernialu- j ^rauit,fxpe languentes propriamanu pauit,ientaculaque porrexit : hortabarufnbsp;adconualefcendum,increpitabatpufillanimes,amp; defperatoscofolabaturrtep nbsp;in acre vulneraobligauit.Exhocigiturofficij genere mirificam omiiiumndcnbsp;fibi comparabat. Qmnetiam gloriabundus fxpe retulit, fe Nicolao Bofnx regbnbsp;dim per officium vifitalfeqxgrotanti pedum digitos interfricuifl'e.nbsp;eorumfxua naufealafforantium, inter vifitandum perhumane fuccurrine nbsp;veiutiregix dignitatis immemor, amp; expers, ftomacho fluduantis caput unbsp;nuiffei umitto Tales, quibus defedos obfirmabat animos, amp;mortuos ap mnbsp;ris reuocabat. Inter amicos qiiandoquc licentiore fympofia amp; comeliatinbsp;iautiorcvfuseft, vt curas abigeret. Ciim Myfiis, amp;Ratianis, cumBoemis^^^nbsp;Alemarinis ,Cum Vngaris amp; Cumanisiuxta verfatus ,domi militixque negnbsp;genti corporis cuftodia vfus : fides tarnen omnium, amp; qùàrà maxime mi ita nbsp;ideftccetatjVt publica ipfa cura amp;:folicitudine münitetunnbsp;omnes cerratim corpus eiüs peruigili quifque cuftodia afleruabant. JNunbsp;mi gemmata pocula, nec chryfendeta, myrrhinave, nullis atria aulxis vcnbsp;nullus,velfiquid,rarö videbatur,amp; ipfe quoq; incultus,ac rudis apparatus,nbsp;didx in quadrata menfa mappx, cultus omnisadequos amp; arma tramnbsp;aurum,gemmas argentum geftare mos erat ; item cxcolerc comas,
Jt
DECADIS nil. LIBER VIL fcrtagcftarcjhabitulautiffimo vti,qui trabes Romanas exupcrct: cxtcras parumnbsp;artes curare. Poftquam autem rcgina venerat, menfas, amp; viuendi modum ex-coluitjfaftidita domorum humilitate: magnificas cnaciones, exculta triclinia,nbsp;Wrata cubiculaintroduxit,regem à popularitate reuocauitaanitores foribus ap-pofuit affiduoSjintercepit faciles adituSjtegiamMaieftatcm ad feruandum longe ambitio fuis decorum redegit. Statis regem temporibus in auditorium pro-dire,adus dicere monuit. Scythicis Icalicos mores infcruit, 6c Latinis quoqucnbsp;epulis obleélauit. Varias,quibus olim carebat,artes,eximiosquc artifices ex Ita-¦a magno fumptu euocauit.Qmre piâ;orcs,ft:atuarij,plaftici,cçlatores 6c ligna- ^ijjargcntariique fabri,item lapidicidæ opcrarij,amp; architedi ex Italia condudri,nbsp;nfanaquehis impenfafalaria : diuinushinc cultus adaudus,a:dicularegia acci-^¦se tota Gallia Germaniaq; cantoribus exculta. quin amp;olitores,cultores hor-Jormn,agriculturæqucmagiftri exltaliaedudi: quicafeos etiamLatino,Sicu-'OjGallicoque more conficerent, euocati. Adiedi quoquebiftriones amp; mimi,nbsp;^uibus cum regina nimium indulfit : item moiiaulæ,vtricularij,choraulæ ac ci-^«atdi, Inuitati etiam muncribus Poëtæ,Rhetores amp; Grammatici, quifalfio-pnionefua, miferiores longé mtifas, qüàm adduxerint, in Italiam reduxerunt.nbsp;^asomnes Matthias mirifice coluit,aluirquc,Pannoniam,hlteram Italiam red-f^econabatur. Viros quaque arte praeftantiflimos vndique difquifiuit,condu-^¦tquc. Aftronomos,Medicos,Mathcmaticos,Iurisq;cotifultos dilexit: ne Ma-S°5quidemamp;Nigromantcs abominatus eft : nullamartem contempfitvnquäfnbsp;. oncrà yngari politicæ culturaä ac deliciatum expertes, hæc omnia ægrè ferre,nbsp;hnos damnare fumptus : regiam Maieftatem quotidic incufare, quodpecu-*nbsp;^as ludibrio haberet, vedigalia ad meliores vfus inftituta in res futiles vanasqjnbsp;^*^°garcc,àprifcorum regum parfimonia 6c frugalitate defcifceret, patrios 6c (c-mores exueret,aboleret antiques ritus,amp;: ad Latinas,imo Gotalanicas de-^¦'as,efFminatosq5 mores plane trasfugeret. Mufti tare quoqj, nimis vxorium:nbsp;^^ternosnon modo aurum,fed principisindulgentia vniuerfum quvidiere-10 ^'^^^Populari : multaquoque obloqui,amp; in malampartem accipere. At diuusnbsp;^'princeps, omnium bonarum artium parens ,amp; fautoringeniorum, Vngari-vulgQ mofes damnare, rufticitatem Scythicam 6c incultam vitam publiéenbsp;^Cjinhumanos paftîm ritus abominari, vrbanitatë fenfimiritroducere, pro-cum nobilitate ad politicumcultum hortari, iubere domos profaeuîtatenbsp;f^^S^'ficas erigere,viucre longé ciiiilius, ac fefe minus cum peregrinitatc gere-gt;4uam anté præter omnium opinioncm abominabantur. Adhæc igituro-^excmplofuo inprimis omnes inuitauit. Budenfem arcem, vbipræter mate Sigifmundi çdificia nihil fpedarione dlgnum erat,excolere adorfus eft:nbsp;^^^aftioremaulam nimis exornauit: quippe qui àDanubij parte ædiculamfta-^
Iq'^^ydraulicisque organis,item facro fonte dupliCi marmoreo 6c argenteo j^^'^otâuit : collég ium adiecithoneftüTimumfacerdotum : fuprà Bibliothecamnbsp;vtriufque linguç fcunditate completamxultus quôque librorumnbsp;'^noliflimus. Ante banc cubiculum eft in abfida curuatum vbi Clum Vilija ^mfufpicere licet, quà fpedat ad Auftrum. Palatiaercxit haud parum ànbsp;i^^^noluxu diftèrentia, vbilaxa triclinia, procitâ,cubiculaque fuperbiftîma,nbsp;L^'^^^ucaria vbique varia 6c auratà, mültainfignium varietate diftifida : po-'nfuper emblcmate confpiCui,infignesquc camini,in quorum faftigiisqua-Romanorum ftemiiiata funt fculpta. infrà hypothecæ, thefauri-variç cnationes 6c cubiculà, quo altioribus fcalis,amp; amie tn^S-'^^anéfubitur. Buleuteriumhîc ,amp; diæta. Cùm vitraprocelTeris,variasnbsp;itç.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;in excclfam abfîdem conuexæ : hybernacula, æftiuaculaque multa:
Q. Peliocamini,amp; auratæ zetæ. prætcrhæc alta, abdita^j fecreta, argentei le-ittç^.S'^'^fcæqjcathedræ. Ad occafum,vetuftum opus,nondum inftàuratumân P°^dcucircumuenta,quâ dupliciacoronant ambulacra: quo-ç|^P'^^^nm,nouo^ palatio præpofitum,quà ad fumma triclinia confeendi- ^odecim figniferi orbis fideribus infigne non fine admiratione fulpicitur.
G g iiij
-ocr page 672-ANT. BONFI NH R E R. VNGAR.
telTellata vcrmiculataquc vbiq; pauimenta tenintur, nonnulla encauftica fünf: caldariæ paflim/rigidarixque cellæ: hypocauftain tricliniis mammatis tegulisnbsp;obteä:a,quxnonniödö Colorumpulchritudine,fedanimalium Gonfidoriimvanbsp;riecateconfpicua. In fubdiualibus, è confpedu pedeftres tres ftatux, ex altonbsp;non incrmes,adeuntibusobiiciuntur.Galeatus in medio Matthias conftitutus,nbsp;hafta clypeoq; innitens,cogitabundus:a dextra paterjamp; fubtriftis à læua Ladii-laus.In medio fubdinaliumfons seneus^marmoreo lacu circumuentus,cui Pallas galeata, fubcindaque imminct. Ad aulx huius aditum in anteriore fubdi-uali,quod multo laxius eft,hinc amp; hinc duæconftitntæ ex çre ftatuæ nudç,cly-peo,{ecuri,cnfeque iuxtà minâtes,ad ballm circumfculpta funt trophça. Inhacnbsp;igitur quadrata area,ante Sigifmundi atria coftituta : vêtus àlatere palatium in-ftaurare coeperat,quod,ll præftare potuifTetjplurimum de fuperbavetuftatere-ferebat. Geminas huic fcalas adiecerat, porphyreo marmore, æneisq; cande-labris infignes. Ex codé lapide geminas huic ianuas fuperftruxerat, quas æneinbsp;portes,amp; artabrè faéti,Hcrculeisque laboribus admirabiles,amp; non minus à ter-S® qu.àm .a fronte fpeâabiles cxornabant, quibus illud Antonij Bonfinis Epi-MX. gramma mandauit,incîdi:
ATRIA CVM STATVIS, DVCTIS EX ÆRE, F O R E S CORVINI REFERVNT P RI N C I P I S I N G E N I V M.nbsp;MATTHIAM PARTOS TOT POST EX HOSTE TRIVMPHOS,nbsp;VIRTVS, ÆS, MARMOR, SCRIPTA, PERIRE VETANT.nbsp;Contignationes huic infanofumptu dertinarat, quibus laquearia aurigantcsnbsp;fer æchera planeras continercnt, erratilesque curfus miro rtifpedu rcferrenf.nbsp;In fronte fubgrundiis tedorum triglyphos fubiicere decreuerat, amp;quapolletnbsp;arte confpicuum opus efficere. In fontem regiæ per oóto ferc rtadia pixidatisnbsp;tubis,firtulisque plumbeisaquamfubduxerat. Sigifmundi ambulacrü,quodnbsp;totam fcrè arcem ambibat,ne pari quidem fumptu profequi ccepit. Illc xterni-tacis deftlt;iatione,hictemporariainambulacro mora ædificauit. Laxoslógos-que ibi traófus inrtituit:fpecularia quoque mulra, item atrium murorum minisnbsp;impoli tum,ex lignario opcre confedum, vbi triclinium ,cubiculum, prxterea 1°nbsp;apodytcrium: amp; -auló retradius lucubratorium, graphiariumque locum per-fecit, fed*inuentumvefanamruinam in Danubiü minarividebatur. Extraar-cem in proxima conualle horti lubiacent amnirtimi,marmoreaque vilIa.Hu-ius propylæum columnis tcrtellatisjembrycatisquc circundatu, quxxnea candelabra furtinent. Triumphales funt villæ portes, amp; triclinium cubiculumqiicnbsp;cum laqucaribus amp; fenertris vfque adeô Ipedabile, vt lautirtÏmamantiquita-tem propius accederet. Qua fpedat in hortos, porticus fubert.in hortis labyrin-^us, ex arboribusconlïtisinrtitutus, Inlùperauiaria,è peregrinis noftratibusq;
auibusiquæferrea retiacoercebant. In auiariis quoque arburta, frudiferxque arbores, amp;nemus,itemxyrtiperordinemdigefti, variisque arborumgeneri- 4®nbsp;bus circûuallati.Infuper crypto porticus,prata, lithortrata, pifcinx.Turresquo-que cccnaculis ac pergulis obdudæ,in quibus cnationes cum vitreis fpccula-ribus vfque adeo iucundx,vt nihil puteSamnius. Argentatis villa tegulis connbsp;pefia teda. Q^in amp; in vlreriore Danu bij regione in Pertano agro, ad prinium lapi-dem,fuburbanum habuit, ne minore quidem amnitate deledabile, vbi à cu-ris animum relaxare mos erat. Item in Budenfi agro alterum fibi erat fubur-banum,ad tertiumlapidem, vbifylucrtnum ferarumamplilïimafanèvinarianbsp;fpedabacur.magnaquoquc hïccicurum copia. Adfalinariumerattertium,nonnbsp;procul ab vrbe Buda. Sed quis ea pro dignitate referre poterit, qux ad Rega-idtßcut.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Alba indiuæGcnitricis balîlicamoliebatur, vti facrorûfuntmonumctarc-
gum. totam enim non modo inrtaurare, fedmulto præftantiorem clïîccreco-nabatur : amp; prærtitiflet eximius illc princeps, ni mors immaturacmedio fuftu-lirtct.Magnaminprimisaram,logéprirtinalaxiorcm, fundareadortusert,vthîc fibi,patrique Maufoleum conrtituerct. Hucetiam Helifabethæ parentispien-tiflîmæ corpus nonmultoante vita defundæ, tranftulit, vtparentibushîcamp;franbsp;trijfibi-
-ocr page 673-DECAt)ÎS îîïl LÎBER VII. ^3? fîbi^facelliim dicaret, opus artificiofx tcftudinis, ac cmiuentiininr,è qua-lrato lapide inchoatum,quodinconuexaabßda iain conlùfgcre cüepcratuotqjnbsp;*^rcum fornicibus obftrüéhim cft, vt acerrimum quodq; fuperct ingenium:amp;,nbsp;luando in palude ûtumeftj altiffima iaûa habet fundamenta. Taminfanum i-Bturmolitur ædiheium, vt hoc duntaxat vnoextera fupcriorumrcguin operanbsp;®Dicurare videatur. A dVicegradumprifeorum quondam regumareem in e-®gt;tifliniolocofitam,{ùbiacentem régi am lie amplificauit, fie hortis,viuariis fe-ïînjtnamp;pifcinis excoluiqvt sedificiorum fuperbia, aliaquoque fupcrarc vide-Attalicos,amp; laxa triclinia, ambulacra tcârorio opère candi-feneftras fuperbiflimas ccrnerc crit. Hic horti, fontesq; pcnfilcs,quinbsp;porphyreo marmore, æncoqj folio culti funt. Si vitraprogrediaris, Tatam of-epcies:quæ meo fane iudicio cæteris arcibus anteferri in tanta breuitatc poteft.
enim c perpetuo crafl'oquc aggerc, conuallium aqua fiftitur, ftagnat,acla-^uiniugerum feptenorum ferc milium pafTuum efficit. Piftrinæ ad cmiflorium frumentariæ,exordine nouem:quæ arcifanè coherent,amp; nunquam bel-°âuferriqueunt. Arcis formaminaftragolifpcciem duplicimuro, propugna-fofla munira: breuis inter porticum area, quam auratæ cnationcs, ma-S'i'ficaquc cubicula çircunftannlaqueatæ contignationcs, multo auro cælatu-confpicuæ.EmilTx lacu aquæ fæpc refifl:itur,amp; pifeinas haud inuitafacit in-^ünieras:magna luporûamp; carponum copia. Duo vtrinquepagi nonignobiles,nbsp;baiilicæ.Circunftantfaltus quoquo verfum patentiflîmi, qui ne medio-quidem fcrarumcopiamalunt.Non procul hinc à Danubij ripa,Rom.le-S'onis veftigia pleraq; fuperfunt, quæ adhuc præ loci amnitate, amp; ferae iratenbsp;pIbLatinx gentis coloniâ vocant. Paulô fuprà,ad caputinfulæ Comarom co-Pciturfpatij fane laxioris, cui fubdiualia patentiora^ capaciora triclinia, ôcdi-^ifavbiq; laqueariagrauiflîma quide impenfa conftruôla. Bucetaurus quoq;nbsp;Yclificandum Danubiû ex ligno conftruótus, in atriis fimulacrum, vbi tricli-^'^iprocython Sc cubiculü, vbi andronicon, amp; gynæccû j inter puppiçi amp;c pro-fâmlatècompaôlû. Prxterca Vienna capta,penfiles inarcc hortos,helioèamiinbsp;Jî^marmoreos^ fubduda aqua fontes fecit. Frigidariç,caldariç^ cellç in pennbsp;¦foloconfedæ. inferius quoquehortos excoluit,caueæ auicularum, amp; aui-^^Uferreis retibus obduda:taâ:um in feceflu nemus, topiariaque loca, ambu-®^oriæcircùmporticus,vitiûtexturæconuexç:fupramniaprodujrit ambula-^'^Mdfpaciandûnimis idonea. De faciendoin Danubio ponte,crfi pervitali-'^æetjfortaflcprçftitiflctjTraiani Cçfaris inuitatus cxêplo,qui prope Sindero-marmoreo Iftrum ponte traiecit,cuiusnonnullxadhucpylæfuperfunt,nbsp;'^Qgitabat. Addebat animum architeftura, quam tribusfanè menfibüs Antoni- -A»«»/*«nbsp;Bonfinisin Latinamc materna lingua traduxerat. Cætera,quæ perarcesrc^ s»njmu.nbsp;Sasamp;bafilicâs cxæd-fican fecitjOperæ lôgioris efletrite enarrare. Præter hæ^ nbsp;^loannisCoruini filij fui, qui nondum pucrilibusanniscxce/rcrat,cducatiô-fanimum aduertit. Nam cùm annos deeem domi militiæquc fempCrcumnbsp;quot;^^Sina fuiflet, amp; ne pafliim quidem à fuo latere dimififlet ( quarc vxorius à plc-*ique reputatus cft) nullamquc ab vxorc prolcmtulifleP,adhunc vnicumfpemnbsp;^^ncraintcnderat.Hunc filibcri defuiflent, regno præficcre ftudebat.AlIicie-ad hoc animum,amp;: fpem augebat, puen liberalis tflàgies, amp;: indolÉs gencro-^^Patremenim non folùm ex omni parte, verùm etiam Coruini aui oculos re-J^jbat: quibus nihil vnquaferenius vifum efle aiunt. Eadem cumpâtre faciès^nbsp;ctiique manus, os, obtutus, frons amp; nafits:caput, vti ilîi,fine menda:in cir-lo î^''-gettdis oculis motus grauis amp; tardus, cui non hac atquc illac làndnare o-*os,neq; his leuiflimè micare,fed afpedu,rhotu,geftu^ corporis regia quan-^napræferrc grauitaEem,quam in confilîis ac verbis çque feruare videbatur.lnnbsp;^^^pidusamp;libcralishuiceratafpedüs jplusgrafiæ prarferes amp; venuftafis,quàmnbsp;^critatis amp; triftitiæ, Dcfperatis deindeliberis,Matthiasaugêdameius di-0 *tatem,amp;: authoritate naturç efle iurc reputauit. Cùm vt futurü dccet princi-^^jcducaflet à puerojVtfpedatu candis rcdderet,amp; quanti fieri vellet, oIIcïk
-ocr page 674-^34 A NT. BONFINII R E R. V N G A R.
f aI. More
nam.
dcretdn diccndo fxpc iure ad dextram confiderc iu flic; item cùm facris opcra-batur,folenniavc celebfabatjaut vtriufque Cxfafis,Romanive pontificis,cxtc-roriimve regum porentaruumve legatos admilTurus erat in fenatum: ad dextram femper filium collocauit.Qmn officij regij gratia huius opera fxpe vfus ell.Qupties folenne conuiuium autprincipibus, aut oratoribus eximiiseditu-rus erat, ftrata regali menfa, fub prætextu ægritudinis qux dudum incefferat,nbsp;fæpe pro fe filiuni accumbereiuflit. Contra ille pro patre decorum rite fcruauit,nbsp;èi. prudenti argutoque coUoquio conüiuarum opinionem,ac xtatemprofedonbsp;fuperauit. Verba quandoque iic grauiafubiecit, vt non minus oratio, quàm fi-niilirudo oris,verum amp;dignum nlium patreindicarct. Maximas hincindiesfi-bi clientelas SZamicitias comparauit. àpaternis amicis admonitus,gratumamp;:nbsp;promptum apud regem patrocinium exercere cpit.Qi^re maiorera indies ànbsp;proceribus, nobilibus, prouineiis fauorem fibi conciliauit: pro neminevn-quam fruftra fupplicauit. Contrà pater,vt maioribus quotumquenquePantio-nem beneficiis obftringeret, fupplicantifilio nihil vnquam abnuit. Item, Vt re-giæ profpicerct orbitati,de honeftilfimo coniugio cogitauit. Admirabaturiamnbsp;adolefcentis ingenium, quem inter loquendum nun quam incautum offendc-rat: obferuabat mores eius,amp; peruigiles clandeftinosque euftodes ,fpeculato-resque adhibebat,qui exploratacunéla referrent. Non citra ftupore quandoq;nbsp;incaftris confuetudinem eius cura manipülis intuebatur, amp;adpromercndam i«nbsp;legionumgratiam,dexteritatem.Dcplorabatfecumpuerifortunam, qui,quic-quid natura largius indulferat, amp; ius dedcrat humanitatis ,a feuera nonnullo-cenfura, opinionequc,pofl: mortem fuam ademptum iri præuidebat. Dcnbsp;renouatis regiæ moribus,dc ædifîciis loanne duce Coruino loquuti,hucufq;nbsp;vagatifumus,neiftaquoque, memoria non indigna, ingrato filentio omitcc-rentur. Nunc ad inltitutam geftarum rerum fcriem redeamus, ne plus -rqnonbsp;vagari videamur.Poft captam Viennam annos quinque Matthias,vti diximus,nbsp;fuperuixit, de quibus vna dicemus, ne annorum fupputationem tories facerenbsp;cogamur. Cùm habito Budæ frequentiflimo conuentu,rempub. optimislegi-bus amp;rinftitutisinftauraflet: mox deledumhabuit,Iegionibus fupplementadc- pnbsp;dit; amp;r:reparato exercitu, vnacumfilio Beatricequeregina, primo tempore adnbsp;in^UertórécxpugnandaiB vlteriorem Aullriam proficifcitur.Pifoniumprimoventumeft,nbsp;Muflnam. aliquot ibi dies adli, dum literis, clandeftinisque internuneiis nonnulli regulinbsp;proccresqj faciendam deditioné fuaderet. PræmüTis deinde copiis,Czifteftor-phum obiidetur, oppidum fand non ignobile, quod rex line magno negotio innbsp;lidemacccpit.Motishinccaftris, Lauamredaconceflit.Ciuitas eftadf Moraiunbsp;amnem ponca,oblonga quide, amp; quadrata, cui ad caput arx eft, non paruo arti-ficio munira, in medio balilica, mnia verb cralTa, altaquc, acduplicifoiraamp;nbsp;^qua compléta, duplici quoque muro, item aggerc vaUoque munira, quemnbsp;infeftis cuipidibus pertice contexuere,,à laterepaiudes attingunt. Confpicaturnbsp;vrbem obfelfam facile capi non polTe, nili ænea mnibus hineSc hinc tormen-ta admouerenturiquç cópletafoira,pontéve fubftru«flo,militibus aditum pate-facerent. Quare in prtmis, quafpedat adPifonium, caftellum pro portacrigitnbsp;ampliirnnum,quod aggere,foll'a, valloquc circumuenit, ne fado oppidanorumnbsp;impetu cfpipoll'et: ibique machinas ntè difponit,quibus mnia obtererentur.nbsp;Ab auerfa parte,qua Ifnaimam profpicit,Morauiæ vrbe, id ipfum facit : nee in-tadam quidem à capite arcem prætermittit, quando non infirmo prxlidio La-uammunitamell'e nouerat.Dum vrbs inclementcr vtrinque quatitur, dimilTonbsp;exercitu,addiætam(vt aiunt)in Morauiam contcndit:quam adlglauiamexco-polito cum Wladillao Boemiæregepræftituerat. AdlabefadandascnimAu- fnbsp;ftralium vires, amp; frangendam Imperatoris pertinaciam, nihil commodius enenbsp;cenfebat,quàm,B oemicum regem,bellicollllima gentc pollentem,lïbi concili-atum habere. Nulla enim auxilia,præterquam Bocmica,Germanicave, Cæfarinbsp;promptioraefle videbantur.Qmn amp; verebatur, quod anrea femel acciderat, nenbsp;inftituta cumWladiflao amicitia, Cæfareaarte dirimeretur :nc bellicofumiu-uenem.
Znam.
DÈCADIS îin. LIBER VIL
Ôcném,amp; ad clariflîma quæque facinora nacum, magno ftipendio conducercc, inq; fuamadduceret inuidiam. Quqd fi Fridencus Imperator exuta aliquan-^nbsp;tilper auaritia fecifiet, nunquam Pannones Auftriam occupaflent. V erùm hxcnbsp;liumana, qiiæ mortalium animos fenfim illabitur: ita cæteras virtutes eneruat,nbsp;fxploditve, vt non modo populum, fed prouincias ampliffimas in grauifllmasnbsp;talamitates plane coniecerit. Nihilenim confiho fuo obuerfan pofle,fi Boemû,nbsp;icgemhabeat, Matthias intellexit. Indidoiam tertio conucntu, in Morauiamnbsp;fumreginagnatoqjloannc proficifcitur, vtconfirmata cumLadiflao amicitia,nbsp;tutius cumimperatore deinde bellum gcrerct. Multimandato regis Oratoresnbsp;'c cumfequuti, qui eo tempore forte conuenerant : inprimis Neapolitani regis,amp;£nbsp;'Huftriffimi Ferrariæ ducis, cui ab indomita fortitudine Herculi nomen erat.nbsp;Conuentus frequentiflimus Iglauiæ iam habetur : quo vtriufquc regni principe cum regibus couenerc. Repercufliim hîceftex fententiafdus,amp;: priftinanbsp;^onfirmatur amicitia.Wladifiaus àMatthia magnified donatus, gemmata mu-'eidatagalea, adiedrumq) oppidum : Innumeræ quoque aregina veftes auronbsp;Pwpuraqj contexts, additaetiam regalis multa fupelleôtiiis, vt focietatê dignanbsp;^uneraconfirmarent.Compofitishîc rebus,alter in Bocmiam,adobfeiram Lanbsp;alter fe recepit. Secundum régis aduentum, præfeâi caftrorû iam de con^nbsp;eendacumoppidanis manu confultabant, quando tormenta in plerisquelo-dsn}tiiaobtriuerant,amp; aditumhoftifatis amplumpatefecerant.Regem dumnbsp;^^fatexpedarantjVt dexterioribus prælium aufpiciis inirent. Cùm ordines fo-f^ßtvbiquedifpofiti,vt pugnæfignumacciperent,inducias intriduumoppi-poftularunt,vtintereade pace agcrent.Rexhaudinuitns poftulataconcel^nbsp;vti commodius vtrorumque faluti confuleretur.nbsp;nbsp;Poftero die prodeunti-
cLaualegatis, de conditionibus amp; facienda deditione agitatur. Tertio res ^ânfaa:a,amp; ciuitas à rege in fidem accepta. Capta Laua,vlterius caftra mota.nbsp;üiuMorauiæ, prouinciæ fuæ fines attigiflet, Ifnaimam venit;vbi dimiffare-S'^ijCajterisque Oratoribus gt; ipfe cum Coruino duce ad obfidendam Rheti-^^properauit. Triplex in eo bello illifuit excrcitus, veluti vbique in grauifli-^^^uaqueexpeditione mos fuit:primus Vngarorum, Boemorum altcr,tcr-'sRatianorum , qui totus in vexillationes amp; velites digeftus erat. Trinis earnnbsp;^'^itatemcaftrisobducit,vt obfirmatam validiifimo præfidio citius expugna-^æc inter faciles montes refupinataiacet:turribuseirciimjpropugnacuiis,nbsp;^'bmaquefoflaeftobdufta, nec finemachinis mneis capi poterat. quare ma-ë^a in ninibus iadura faéla. Obftinatius oppidani àprincipio reftitere,nbsp;iioduqye in caftra erumpere funt aufi : amp; tune maxime, cùmexcipiendinbsp;?^^eatus tempus erat. Tumultus fæpe, ac rixa potius quam prælium fuit.nbsp;Qcunrfcmel euftodiæ fc negligentius agerent j illiq; ad excipienda quædamnbsp;erupiflent : incauti exequitibus nonnulli occurrêre, qui cùm nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*
hoftibus circumuenti, fortiter occubuerunt V alachus r régi chariflîmus, qui excitato tumultu primus occurrit, primusquenbsp;¦*umimpetum,ac folus excepit,cùm acerrimè pugnaret, tribus cæfis,lethalinbsp;Jnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;confoflus eft,amp;adfuosægrèfe recepit.infequenàdie animam efflauitj
J^ge adraodum deploratus. Ad declinandas Alemannoruminfidias, rex
'ÜS vrbcm obfidendam efle ftatuit, grauiores circùm machinas i^pofuits tillsnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;mnia quaterentur:quinamp;cuniculos adegit, quibus earn tu-
, ^^pi pofte reputabat. Id vbi ciues intellexere, de facienda deditione co-tiani'^'^^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;diebus,formidata hoftis iracundia vrbem dedunt. Rhe-
îti 'P^^humanè in fidem accepti. Ad Egnburgum deinde caftra mota funt^ turn nnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;obfidione circumuenta. Interim rumor effunditur, Gallo- okÇtdto.
Po ¦p^^^°-e^^^'-ientare, amp;eirepropius .itaque régis ediiftomultaprocerum iflcumque agmina obuiam prodeunt, honeftilfimi equitum ordinesnbsp;(-jj^^^^^^timeftunduntur. Singular!pompa is excipitur: amp; poftquam incaftrisnbsp;^*bü Colloquium eft habitum,Rhetiç apudBeatricem cumcçterisOrato-honorificè fubfcdit : donee capta vrbe, Viennam hybernatum cum rege
-ocr page 676-6j6 ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R.
proficifcerctur. Ad ineundum contra Maximilianum, Friderici Impcratoris filium,ipfefdus vcnerat,Burgundiæ ducem,amp;accrriniuniregis Galliçinimi-cum: quo nihil vtrique commodius effe poterat. Nam ci'im illc in Belgis age-ret,ac pater in Noricis à Pannone vcxarctur,duplici bello diftraôtus, neutrum enbsp;fencentiagererc poflc videbatur. Intercedebat Matthias cum rege Gallico f-dus amp;:affinitas:quandoquidem Beatricis mater eum regem propius attingebat.nbsp;Percuirumigitur ex compofito inter Vngarum, Gallumquefdus ,amp;fraternânbsp;eftinita focietas,quam mutuum commodumamp;confuctudo conciliarant. Stephanus Crifpus,virliberaliingenio,faufto afpeólu,amp; lingulari eloquentiaprx-ditus, Oratori honeftado cornes amp; procurator, proprer fuauiflîmos eius mores, 'nbsp;à rege datus. Rex ad expugnandum Egnburgum fubinde animum aducrtit.nbsp;Vrbs eft inter inæquales fita locos, amp;circumucnta monticulis:amp;ipfaquoqueiiinbsp;monte lira,Iaxis circùm pifcinis obduda. Ab aduerfaparte,arxnon infirma: amp;nbsp;quaconfurgcbatin monticulum,amplaamp;altafoira,item perpétue muro,vallo,nbsp;aggereque, ac miraturrium frequentia protegitur. Ad vtramquc portamgemi-næ confurgunt turres,acfolidx,quæ facilèobteri nonpoterant.Impofitumhuicnbsp;validiflimumfanè præfidium fuit. Tentara pugna, oppidanorum fabricis multinbsp;cecidere : quin amp; incaftris incauti pleriquc cæfî, admotis ex ira plus quàm ho-ftili moretormentis. Solida,quæ ftabatpra: porta,turris propugnaculiloco,crenbsp;bris maçhinarum iftibus obtrita:à I atere pars mniû in vaftum diruta, quà counbsp;gelatis infano rigore pifcinis, magnus in vrbcm patebat aditus. Inftantipcri-culo confternati dues, vix regem exorarunt,vt in fidem acciperentur. Duode-
quadragefimo demum die vrbs in dicionem regis peruenit, fubinde motafuere caftra, præfidiumcumimpedimentis libéré dimilTum. PoftquamEgnburgefl'nbsp;fesin fidem Pannonis conccfiere,regina per Drag Bertoldum,cataphradoruninbsp;cquitum præfeôtum,amp; LadiflaumMoritz,Gollegamcius,àrege accita,cumhofnbsp;neftiflimo cquitam Egnburgum ouans mueéfaeft : quam vbirex ad primum la-
ceflatumeft.Deinde duorum dierum itinere traieefto Danubio,Clauftrumbur-gum peruentum. in ædibus ad Bafilicam diui Leopold!, tex cum Beatrice per-noâ:auic. In fubur'oanis centuriones,equitumque præfedi fubfedere. Exercitus ad recipienda quasdam oppidula dimiflus,variis demum itineribus Vicnnam,nbsp;mox ediólo regis Neapolim, quam vno iam anno aStephano cornice amp;:Tetau-ro, Ladiflao Canifa, lacoboque Sechel obfidcri iufierat, fine mterniifiionc connbsp;cefiit. RcxinfequentidiecumvniuerfoauliCorumcomicatu,exClauftrumbur-go Viennam defcenditicui ad tertium lapidcmEmcricus Palarinus, amp;Vrbanusnbsp;Qi^ftor,qui ea tempeftatelaurienfis pontifex erat, cum fingulis Viennenfium
V* 1' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ordinibus,vcluti de vlteriore Auftria triumphanti,cx vrbecógratulabundipro-
diere. itaque cumreginafingularipompa xi 11, Kalend.lanuar. Viennamin-4* ucdus. Paucis ante diebus Antonius Bonfinis,ciuis Afculanus,ePicentiagro,nbsp;Coruini régis nommefuccenfus, Rhetiam venir. vbi cum regem amp; Beatricent
/'« uerat: Hermogenem, amp;: Herodianum, quos c Græco in Latinumipfe traduxe-rat:atqu« breuem de Coruinæ domus origine libcllum. Reginæ duo:alterum, de virginitate amp;:pudicitiaconiugali, de hiftoria Afculana alterum. Vnumau-tem Epigrammatonlibellumloanni Coruino inferipferat, cum haudiniucun-da,inutiliquepræfatione:vbidcinftituendo nouoprincipe agebatur.Cuminnbsp;caftris ifta volumina rex auidc leótitafiet, fcriptoris admiratus ingenium, quia
VALVkJlil Aamp;VC* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;XWA ttUXUV IWblbUllV bnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«Wil*»*nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;y 4 A
nondutnhominemnouerat, Calend. lanuar. accitis omnibusaulicorumordi- '
/
-ocr page 677-DECADIS UIL LIBER VII. 6^7 cüm ille inuitus facere cogereturjne ingrato in caftrenfi tuinultu,moleftiaq;,o-cio vtcretur: oblatu fibi Philofttatum tribus menßbus in Latinum tranftulithnnbsp;primis verb Neapolitanas Iconas,deinde Vitas Sophiftarum,amp;epiftolas. Rexnbsp;autein,cum Natales Dominicas celebrafletjduo magna negotiajquæ potiffi-maimminebant, expedire curauit : in primis legationem in Galliam honori-ficcntiffimam : deinde, Neapolis expugnationem, quæ omni arte ac viribusnbsp;obfirniata,obftinatiilimc refiftebat. loannes Varadienfis antiftes ad Gallos o-rator pronunciatus erat ; quo adidmunus obeundum nemotempeftatenoltra'^/;;^^.nbsp;niagisidoneusvifuscrat. Isenim exhumihbus, vtipfeingenue tatebaturjpa-tcntibus, in tenuire ad Olmutium natus: tanta ingenij dexteritate gt; conlilionbsp;^induftriavaluit, vt apudregem inter primes amp; charillimos haberetur, fu-premus (vt aiunt ) cancellarius, amp; fecretarius eflet. In bello namque Boemico,nbsp;^unirexMorauiamin prouinciamredegit, capto Olmutio huncadolefcentcmnbsp;CiuporiVaiuodæ commendauit. Hie mox ingenij præftantia, amp; experientianbsp;Return lie excreuit, vt in gerenda prouincia, Boemicisque rebus adminillran-^'Sjhocpotiiîimùm adminiculo amp;moderatorevteretur. Quarc perbrcui fuanbsp;«Cjititegritate, prudentiaamp;magnanimitateficregi placuitjVt in primis Va*nbsp;f^dienfi, deinde Olmucenfipontificatuexornarit. Quinetiammultis bafilica*nbsp;j^'itnpræfeduris adauóluseft. trigintaenim aureorummiliaèprouentibus an-^uisaccipiebat. Immenfa huic ineratliberalitas, amp;magnificentia. vtmunusnbsp;H^odque libi delegatum, honorificentiflime gereret : nec labor!, nec fumptuinbsp;P'Pwcit. Nobilifllmas domi femper clientclas aluit: omnia mandata regis nonnbsp;è fententia, fed prætcr omnium opinionemfeliciflimègeffit. Grauifli*^nbsp;^^huicquæquei^cgotia quæ foris imminerent, à rege commicti folita. Acce*nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;venerandus afpectus,oratio liberalis, animi magnitudo, robuf
°^pulchritudo corporis operoiiffimi, cui indefatigabile ac perfpieax inerat in* S^^iutn. addehis mores prxftantiflimos, inauditam manfuetudinem, bilan ta-^^fummaniîprïEterea comitatem cu magna popularitate coniundlam.Prom*nbsp;jtt P'®®usad officia femper habitus : cui nihil moleftius, quam aut quenquamnbsp;aut fimularc diflimulareve quicquam. Amicos nimium ex corde dile-. obtreftatores, amp; inimicos bene potius reconciliare, quam male merendonbsp;. jÇiftatuit. Adobliuioneminiuriarum,amp;benemerendumpotius, quam adnbsp;^^^didatn natus crat. Sat habuit quandoque inimicumlibera quadam amp; pras-lualedicentia vlcifci: afacinorofa vltione fe femper abftinuit. quarevir
J innocens à rege amp; iudicatus,amp;: pronunciatus eft. Is igitur cum in Gal-orator profcifturus eflet, atque legatum Gallorum lecumredudurus, ra-**^profc(ftö pompaminftituit,vt rem principe, feque dignam faceret. Tre- Plt;»npale* inprimis equos eodem colore omnes amp; magnitudine : trecentos quo*nbsp;^iuuencsexvniuerfisprocerumordinibus,amp;extotanobilitatedelegit: qui*nbsp;bnguias vrbes togatiincederent,amp;purpureocunâ;ihabituvterentur:itemnbsp;°^fi omnes, amp; eadem proceritate ætateque confimiles. Ex his torquatoSnbsp;bos cernerc erat : cæteros verb, quibus aurei crines fuerant, gemmatis ca-Bettisobdudos. Supellex adhæc plufquam pontiflsia, quæ necubi expli*nbsp;potuit, quin regiæ Maieftatis hofpitium referret. Vana à principe manda*nbsp;mnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;illudque inprimis,vt per Galliam Cifalpinam iter faceret ,44ediola-
f °gt;^orem ducis regij filij nomine defponfaret : quam quidem affinitatem in-cilN^^^^^tr^'^^rat, amp; exaóto adeo fub fugæ prætextu Fontana Brixienfi viro cb *^O)Cuius adminiculo commodaque opera fçpe alias in Italia vfus erat,nbsp;b jç^i^'^dtinis iam literis fere tranfegerat : deinde, vt cum Gallorum rege fdusnbsp;nilnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;vtdiftradum bello dtiplici Maximilia-
Czaliabum,Maumethis Ottomanni filium, Turcorum gçf qui à fratre pulfus Afia, primo Rhodum, deinde in Galliam effu*nbsp;poteftatc Francorum regis erat : precario nomine impetraret, vtnbsp;}hius nomineTurcum grauiori, quàm ante,bello metuque afficeret. Cun-S^Uir mandata è fententia corifecit, præterquam quo d T urci fratrera fum-
Hh
-ocr page 678-i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Onbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Xnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4
feratur. Parifiis fæpc forum pifcarium in celebradisconuiuiisfic exhaufif, vtdi-fpenfatores quandoquc regij pifces mendicare coaâi fuerinc. Dcftinata régi Gallorummuneraobtulit, quç plufquamvigintiquinq; milibus aureûmvcnic-re. InpriniisTurcicos equos vigintiquinque mirçperiiicitans,vafapræterhzenbsp;aurea amp; gemmata,equos quoque cataphraâ:os Si. gradarios, defultoresqueDa-cicos. Accedebant cphippia auro,lapillisquc diftinâ:a,fuperba:que cumfrenisnbsp;phaîeræ. Reginæ è duéliliauro contextam trabeam, veftes Perficas,balthea,ô£nbsp;aurcum cubiculi apparatum mißt. Legatus etiam Francorum, cui Chrillopho-1*nbsp;ro nomen erar, cum Varadien/i epifcopo honorificè djmiifus : quem nosipfinbsp;à rege reginaque donatum amplilfimè vidimus. Ad tria nummorum aureùmnbsp;mdiaiudicio cunChorumeius munera pertinuere. lifdem dicbus, ciimdc cre-andopontificc Agrienfî agerctur, indicioregio, fuffragantequercgina,quan-do nemo præftantior occurrebat,V tbanus Q^ftor,quilaurienfis erat, Agricn-fi -pontifexcreatus eft,Iaurienfemqiie bafilicamThomas fcribaregius,ob ope-ram fummafemper fide, diligêterque nauatam,abfque negotioimpetrauit. hosnbsp;cnim ambos cum Varadienfi epifcopo, qui in Galbas dudum profcélus erat, eanbsp;tcmpeftate Matthiàsnimiumdilexit,adauxithonoribus,comcdisq5,amp;:quicumnbsp;vitro confilia communicauit. Mitiore VrbanusQuæftor cratingcnio,amp;ad*nbsp;maxima quæque tradandaereâ;iore. Contra vehemétiore hic,amp;vtfuluuspræ-ferebat afpedrus, afperiufculo, in agendis tamê negociis expertiiTimOjitcm per-ifpicaci, callido ac indefatigabili, officiofo conftantiamp;integro. Sed Vrbanusnbsp;mira dexceritate,fide,tolerantia,amp; ingenij altitudine,apud regem fempcrprin-
cipatum obtinuit,quamuis ingenitæfapicntiæmagnitudinem dilTimularit.
RERVM VNGARICARVM DECA-
tipoftulabant, amp;graui bello e caftris multi fe fubtraxerant ; quare trecenti Ale-
tnannoium équités, cumducentiscurribusonerariis, multisquebobus quihos trahebantjinuitis cuftodibus,interopeRanode inobfeiramvrbcpenctrarunt,amp;:nbsp;aliquot menfîum commeatibus fane compleuerant. Vnde tanto diutius régi ad-laboradum erat.Id isægrê tulerat; quum vrbem viribus inexpugnabilë, infuamnbsp;Vtußat.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;per inediaA propediem feredadurfiefle fperabat.Cùm eô venifiet,
iurc poftulantibus miffio dara,adieda fupplementalegionum,amp; compléta nouo milite caifra. Neapolis vrbseft in piano polira, quam in theatri fpeciem Panno-nici Noricique montes circum fiant,non pro cul ab earemoti.Solum vrbis palu-Jlre, vliginofum, ab altera parte glareatutn: præterea fîcfcaturicntibus vndiquenbsp;aquis abundans,vt nufquam tres, quatuorve pedes effbdias, vbi aqua non fub-filiat. Infra quint! im fextûmve pedem,folida firma^j glarea fitbefl. Folfa: igiturnbsp;vrbis altifiimæaclaxæ. Prætereaè quadrato vtrinquelapide mun)t.r,flratæq}innbsp;pelagi fpeciem pifeofamaquam eraittüt.Quadrata vrbis forma, quartenæ quoque portæ.Si in medio fori te ipfe conflitucris, portas omnes circumfpiciés re-dà intueberis. Suburbiû cuiq; fuu eft,vrbanis aflirniJea;dificiis:amp; cavallo,fef-faq; ex aqua compléta circumdantur. Mnia triplici foffa, frequentibusq^ tur-hbus munita,ad angulum quemquemurorum, portamque cxtrafoliam ereJa.
Tunis
DECADIS Xîll* LIÉ ER VIlL lt;1^ T .nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*
'irris in caftelli fimulacrütïijimpofittiin^j præfidiümj hôû fine ftiüUîpliCiniu* In ahgulo ciuitatis quifpeétatadPannonianij arx in aqua pen-pentiles quoqi horti,amp;: hanc per laxa foflacircümdücit.HaÈc item quadra*nbsp;in aftragali fpecié s amp; in angulo qUoq; ftat alca türriSjàtcrgo Cæfaris hör- niirsartn,nbsp; viuariaq; ferarumj qute in quindenum milium amplitudinem pafluUm lanènbsp;Päcianturjpcrpetuoq; muro obdutâæ fimti Ibi fcrarüm quodque genüs j pere-^fnarum cicurum copia non mediocris vagatur in hortis diuerfisi Machi-fabricæ per moénia difpofita: quæ plumbeas glandes j ferreosque talosnbsp;ij ^^umpehtes ad iécundum vfque lapidemjcerto idu præfignatæ lætlebant. Su*nbsp;P^jiori anno Comes Stephanus,amp; eollegæ,tres quatuórve turres adprimum la*nbsp;Mcm ftatuete, vlterius nô fine magno periculo appropinquarunti quin patcn*nbsp;æ^ualiquè planicie, fiib nullo protegerC fe tumulo potérant, SeCUndumnbsp;aduentunijinftauratur ohfidioiad primum lapidem perpetuo vallo foffaquenbsp;J11. nequidintrô iriuehinbsp;iet;amp; cuftodiç vbique difpofîtæ. Cùni Stephanus,ac focij ad fecundum là*nbsp;P*'ictucaftrapoluiflrent,rex intra primum lapidem metatus eft: turres amp; caftel*nbsp;Cto propiusadmouit.Secundum eiUs àppulfiimjpaüCis póft diebüs,intempe*nbsp;^aofte, porta: tiibutbium, quai ad Vienttam pertirtet, fubmift'a clàm legionéjnbsp;le acruenta quidem vidoria captum fuccenfumq;. Præfidiarij milites défpe*nbsp;^^re,intramniapenfili fe ponte récepere. Idquamuis fcfi'ajhniof^uealto S£nbsp;pa, præterea vallo, amp; plerifque tufribuS obfirmata efl'et : hoftili tarnen àuda*nbsp; ot virtüte expugnatur.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;capto,fa:uitum in vrbanös, qui cû vnà præfîdia*
^'«econglomerarcnt :àtergo prefli, vt in vrbem le reciperent, partimfefe , ^tuoexangufto ponte infoflam ampliflîmam deturbatunt: partiminftant^nbsp;^CjCæti funt. Cæteri ab oppidanis adiuti,in Vrbem fe receperann Amifl'o hobnbsp;fiiburbio,quod tutiflimum vrbis videbatur efl'e pröpügnaculum:cumnbsp;^üTo altero ad portam quæ Paftnoniam infpicit,m tutelam ateis, cæteta fub«nbsp;diruiffent, quæ protegere diifidebant i Neapolitani animo nirnium con*nbsp;lonbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fiint,quin fi pauló maior hoftiUs impetus fuifletjVtfiiique imtfliXti tünö
1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pcnetralTentiTöta nodtc trepidatüeft. Domefticatim eines,cum no-
ulimas ædes habeantj quibus crafli parietes j Crate faâæ feneftræ fetrei^ue funt i ad excipiendum primum hoftis impetum, dcfperatäfalute j obfir-^tcfefeoccperant. Maximus totanodein Vfbe clamorætatis omnis. Et ninbsp;^^ælcftus vrbis, vir bello exercitatiflimusj admodumqué circumfpedus^eX ar-^.pfodiilTct in forum, amp; omnium aflimos confirmaflet t pdfteto Néapolitaninbsp;profeftó deditionem vltró feciflent. At ille oratiotte Germanica fie omniJi animos obfirmauit, vt ad extremam vfquc inediam in fide permanferinnnbsp;f '^tiidvicoaclosfeciflepræfidiariæcohortiscxiftimanté Rex eanoóle fatisnbsp;id ^'ifleratuSjinfoiTa vrbis,quæ fuburbium,amp;: mnia ciuitatis interiacent^ infelt;nbsp;Wntidietormentairtfana difpottit ^quibus mceniadie noétuqi pfofüälibidi-- *nbsp;j^puatcrentur. Sex obiedas turres,amp;inprimis qüæ portæ infidebâiifjmaehi*nbsp;jj^i'juas Turcis adcmerat,amolitur.Naueslongas curribus onerariis Vienna cnbsp;®nubioaduehit. Pontes etiamve(9tilesconftruit,quijjus fôflam vrbis milesnbsp;jÇpcret, ac obtrita inter mania penettet. Pari obftinatioiic Neapolitarii ob*nbsp;pt,amp;ad tormenta quotidie Pânnonicamiftiftrosjemiflîs gläödibu^pröterut,nbsp;^,*ôamp;talisferrcisfæpepetunt. Intentöriis multos incàutoS tïccânt. Atroxv-^'quepugnaex infidiisindiesferituti Rogatifæpedues,déditionemôbau-exitiû vltimum interminatur. Præfeôtus vrbis,qüi päülo antè Vien-regem propugnatat, fepulchrum fibi in àrce ftatuifle refpondit,nbsp;verba dabantur, donee illis commeatUS in vrbe Viôlû flipje ^^cnt,amp;his corrogatæ pecuniæ,bellum âletent: à turribüs amp;prôpügnaculisnbsp;libnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4^idëquotidie cædebantur.Cùm propius ab offiftiparte turres m-
adfflouére ftatuiiTet; ingentem corbium numcrüm edido régis,gregarij vimine contexuere,in cyliôdti fpcciem : hos humi iacentes,ô?nbsp;^lapidibusq; femiplenos,noduobrepcnt-eSjad maxima ôbuertebant: cû ad
H h ij
-ocr page 680-lt;40 ANT. BONHNII R E R. V N G A R.
locum pcruentu crat, obduclas crates crigebantjamp; in columnaru fpccicmcoB* ftitutaSjCx egefta terra complcbant. His igitur pro muro è diuerfo vti,pone has»nbsp;turrescrigeree materia,tabulatis Sz pluteis obftrucrciinfeftas hie machinas conbsp;locate: ob ter ere inimicapropugnacula,nbsp;nbsp;à mcenibus propugnatores amouc-
re: in caftris quoque ad facram pylam,vbi régis erat tabernaculum, foffavallo-que munitum,pontes compaóliles lignarij fabriefficere,teftudines,vineasnni' fculosq; parare. Rex demum nihil ex ingenio amp; arte remittere, vt validiflimaninbsp;vrbem,qua nihil vfquam gentium obfirmatiiis vifum erat, vbi Cxfar no modonbsp;fibi fedem,fed fepulturam afciuerat,præter omnium opinionem expugnaret,SCnbsp;Auguftali patria potiretur:quinetiam exiftimare, hie de fumma gloria: fuzagnnbsp;Regina cum auheorum oratorumqs magna manu fequuta regem, primo adE'nbsp;benfurtû, V iennéfrbello Stephane comiti dono datum:dcindc Lithinbergum»nbsp;menfes aliquot prope caftra fubfedit, Neapolitanam captiuitatem expettans-Sexto idus Martias,cùm rex turrim editÜTima in murorum angulo ftaniem,quinbsp;ad eminentes Noricorum montes afpicit,à tergo acerrime tormento quateret,nbsp;vt proruensfoflamruderib. late complerct,quamilitipateretaditus :prçfc(âusnbsp;vrbisintelleâraregis arte, mox ab vrbe turrim intus circumfedit,ligneis^fub-fulcit tibicinibus, vt fubiedo igniintra muros ruinam turris alliciat. Extra turrim, foiTamque,altera turris erat,c congeftaterraconfeda, munitilfimuman-guli propugnaculum, vndeduo vrbis latera longe lateq; à machinarumidibusnbsp;protegebantur. Cum à tergo turris illaquateretur,in horamqs ruinaminarctur,nbsp;præfedus igné fupponi præcipit.Sufcitatur ingens cxtemplo intus incendium,nbsp;guod interiora tabulata nutriebaticùm ad tibicincs, amp; fuftentaculaperucniflccnbsp;ignis, in vrbem èfententiacorruit.rexopmionefruftratus,repentè Bohemicasnbsp;tres cohortes aduocat,didoq5 celerius exteriorem turrim, anguli^îpr^ugna-Culum adoririiubet.Hæ mandata faciunt, cùm fe mox inacicmeduxiilent,granbsp;uis armaturæ milites vallû præfringunt,altiufculam repentè foflam fuperât: pernbsp;aggetem furrepentes,ad fuprema tabulata,pluteosqj perueniunt:tres prz auda-cia è primoribus intro profiliere,qui continuo trucidati funt:reliqui, fine moranbsp;reieéti. dues, præfidiarijque milites, cùm propugnaculum obftinatiflimê op-pugnari profpicerent, hue omnes concurrêrc, è mnibus præfto fociis adfue- 5«nbsp;runt.Boemos ad turrim circumfufos fagittis, igniferisq^glandibus ê muro fau-ciant:Submifla ex vrbe adulterina porta, auxdiari manuhinc hoftes amouenr,nbsp;amp;: repellunt:quamuis ne cædemaugeret,rex parum fuccedéte Marte, rcuocarinbsp;mflerat. Id ingruente node fadumeft. Centum ferè milites breui momentonbsp;cæfi,totidemque fauciati. Qtmnquam hæc parum profperè ceflcrint,nihilo ta-menfegnius obfidio continuatur.Regis animum neq; impofita firmiflîmaprx-fidia, nequemunitiones innumerïE,neq5 obftinati ciuiûanimiremifcre,quam-
ftis nemo ad primû fecundùmve lapidemtuto appropinquare:neq; propter vli-ginofumamp;paluftre folum, præterquam via fada,propius accedere poterat,ne-que circumflua flumina diuerti, neq; cuniculis adadis mnia fubiri (vbicunqî 4lt; effodicbatur,ftatim latices emergebant)nunquam tarnen eft ab incepto deterri*nbsp;tus.Mox tormenta vnfikquc mnibus adada,amp; ita proximè circumeredx tur-rcs caftellorum inftar,vticumoppidanis cominus,nifiinteriedafoflaprohibu-jftet,mamiK etiam côfererc potuifl'ent. Quare nimium oppidanorum atrritç vifes, amp; confternatianimi, fuperba vbique faftigia machinis deturbata. Contranbsp;illi nùllûdefenfionis genus prætermitterc,diruta reparare mnia, quaflata nu-fantiaq; fuccidere,ne foras deuoluta,foflam ample complètent:ad rraiieiendosnbsp;præterea, quos diximus, gurgites qui muros circumfluant, varia inftrumento-rumexcogitata genera,quïCnulli bellicæ artis autores prodidêre.Iamciuesdc-fperatis auxiliis de deditione,fi licuiflet,quadoq; cogitafrent:fed impofitiprçfi-dij metus prohibebat.Intellcxitid Coruinaclemetia(qua nihil ea tepeftatefuitnbsp;circumfpedius)ad inediamergo vrbéredigenda efle céfuit.potuiffetquidem,iinbsp;voluiflet,vi earn capcre:vcrùm id fine magna cçde,ac vrbis exitio fieri no polienbsp;profpexit:vt fuis parccret,vrbem^ à militari fçuitialibcraret,ne oleûamp; impen-fas amit-
-ocr page 681-DECADIS ÎIÎL LÏÖÊR VUL
fas amitteretjobfidioncm prorögaüit 5 vt integra ciüitatc potitettir. Vtrorum^ï igiturfalutihoc modö eonfultunij feptemin caftns nienies egit:teniporana ibinbsp;rcgiam, cnaculumqj in amphitheatri fpeciê cu proximo iaCello conftiuxitjnbsp;laininfanis vfq; adeó fifcum exhaufctat impeniis,vtneq; vitra exercitüm alercjnbsp;ncqs fupplementa cogere pofletjvel eo maxime tempore, quo ventura maximanbsp;obiellorura auxilia rumor eratj Vrbanum Q^æitorem admonuitjorailitque,vtnbsp;pro foJita fide,induftriaamp;virtuce vtcunq; polletipecunias,amp; fupplementa mit'=-terct,ne in calce turpiter defiiire videretur. At illc continuo copias coegitiinnbsp;grietilî conuentu deleduhabuit j quæcunq; potuit, vedigaliaexegit: petuniasnbsp;non modo ê pontificatu fuo,fed ex omnibus amicislate corrafit i inilrudum innbsp;caftraexercitu proprio fumptu mifitifuggeflît quoqi nummos amp;: fupplementainbsp;Laiidata paflim Vrbani ineare celeritas,fides,^ddigcntia. Quarc itafibi régisnbsp;animu obfttinxitjVt ishunc vnice ad morte vfq; dilexerin Cum hoftcSj quoti-diecaftraamplificarijamp;immenfas Pannonu vires augericofpicarentur, dcde-Hitionccogitare fiint adadti. Profpeâ;arc agminaqùotidie venietia, qùæ animunbsp;nimisatceniiabant, ira cÓmotiè mûris glandes, talosq-, ferreos pro Cul emittere^nbsp;nes vnofemel idupueros ante rege, fub ccenaculo fiâtes, obtntrS capitibus in-^nbsp;tetfeccre. Præ cruento tamêjdiroqj fpeótaculö tex haudquaquam córaotus efi,nbsp;qinnamp;perftitit immobilismullumqs timoris indiciu edidit.Moi infanas mächinbsp;nas in vrbé intend! iubet : quæ multa palatia diruere^ Et cùm tegulis maiore exnbsp;pitte abignenis,quas Xilimbrices voCant,in ædiû te ótis Neapolitan! vterentur:nbsp;2 cóeremanda ciuitate ob indignitate reifortaiTe Cogitaflet.- Præfedus etiamnbsp;Peneis ante diebus, nulla vnquam machinafe regiam cafirenfem laefurum efi'e^nbsp;P^f internunciu fanè promiferat: 5^ ni ab oppidanis rex exoratus effet,iàm bafi*nbsp;nis pene omnesjvnde ióhus emittebantur,amolitufû, qüas marmoreas refice-pollicebatur: deinde vrbe incenfurum effe minabatur,amp;: fcciffet quidem,nifinbsp;pfopedicin fe vrbe potituruelfc confidcret. Interea Mapheus Nafo,amp;;Franci-^üs Fontana,à prçpotenti Mcdiolanenfiû duce miffi adregêin caftrâ venere;
. nbsp;nbsp;^tanfafiam Mediolani à Varadienfi epifeopo es; côpofito loanriis Coruini
^BlancæSforciæ, affinitatemretulerc: hi magnificc in cafira recepti, paucis^ Pnftdicbusàrege dimiffi. Secundum horüm aduentum Hippolytus Efienfîs^nbsp;fnginæ Beatricis è forore nepos,cui Ferdinandus auus,proauus verb Alphonfusnbsp;^n^etatjcumhonefiifiîmo Ferrarienfium cômitàtuin Pânoniam venit j vtme-npolitanæ Sthgonienfis bafilicæ, Cui loannes Aragonius cius aùunciilus antenbsp;P'æfüerat,pofrcfrionem obiret. Matthias rex vt nepotem pro dignitate fufcipe-, junprimis Zagabriam vfq; adPerardinum Comitem Modrufienfem cû no-nlimo equitatu obuiam mifitiqni metropolitam Semproniuni adduxit.Poftnbsp;aduenifle fenfît,Stephanus Crifpus à regmâin occurfum Oratofnbsp;nft, qui nepotem fuo nomine vifitaret, amp; faufiû gratulàretur aduentum,«nbsp;quot;F'e fnbfidere iuberet,quoufque à rege in cafira vocaretur^ Rexinterea cumnbsp;Ut T ° ^^bis,ad extrema return omnium inopiam tedaétojde deditioneege-Vnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;riotttiulbalijfucrantinternuncij, mediiqjé Idibus Augufiis,ni
!ur nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Itnpetatore auxilia, præfedus jirbem dedere pollicc-
; dutnmodo faluis impedimentis amp; corporibus tutô cû ptincipahbùs rebus P ^^^ncentosqi currus oncratios educere liccretjRex conditionei® àccepit.nbsp;d-vrbiSjCum decé viris ad regem in cafira venitiibiqj data vtrinq; fide,nbsp;¦'itadeditioiquæ adtricenû diem tranfigi dcbebant.interea ne tempus ibinbsp;^ntjdimiffa obfidiaria manuSj nonullisqj cefuitû præfeôlis in Styriam cafiranbsp;h Idnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;adScæam Viennara,qux in Noricoru faücibus efi^ ducit exercitum.
deCernitjVf in Styriam pro arbitratu fuo Crumpere poffi t: Ncapolitànis amp; Vienrtenfibüs âllaturis,hac iter obfirüat.Motisnbsp;tur Tnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;expeditilfimiq; équités hoftilern latè vafiàre agrum iuben-
tur nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;n^ficùni ôppidùla, pagique in prædam orrinia conüertun-
îiiii nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Vienna,continuo capta. Ibi Grophnicer refültantis idu lapidis ma- schatwie»,
collifus interiit, ibi Nicolaus Banfiy,loco fratris à rege habitus, in car-
Hh iij
-ocr page 682-ANT. BONFINÎI RER? VNGAR.
eerem conicduSjquod non fine magna procerum confternatiorie faä:um
paulo poft fuaintegritate dimiftiis. Quin amp; caftellü è verticc prominens cxpU' gnaturum,amp; iniugummontis infana exærc tormentafiibtradajquibus arx ar-duaprotercretur.PatefaiftisanguftiiSjinStyriäerupere legioncs,amp; oppiduhcirnbsp;eiter vicena eotempore ceperunt.Paulo antè Idus Auguiti quo die Ncapoliw*
____ -. . .
vaftatione reuerfus, mhil profeäro Matthiæ fuit antiquius, quam Hippolytü aü fe vocare, vt Itali eins comités grauifl'imam obfidionem, vmftumqs rite fpefta-___________ l; Ï_______J-__./r____u.-____________.r./-n.-l-
rent, rem quide à rege amp; fpedatore digniffimam. Hippoly tus nonum tune na-lt;ftus annum,puer erat faufto afpeótu,ore venuftiflimo, produdiorc aliquantulu nafojpulchris quidem oculis,amp; grandiufeulis: capite,humeris,cæterisqjnieD^'nbsp;bris inter fe mira pulchritudine cofentientibus. Item color illi fubfuluuSjCrifta-*nbsp;neus criniSjCogitabunda quoq; facics:amp; plus regiæ grauitatis quam puerilis la^'nbsp;ticiæ referens : veluti nouæprætcr ztatem cöfilia,argutaque rcfponfainhotainbsp;excuderet. Ad hæc imperiofa indoles, èc angelica, plus magnanimitatisnbsp;humilitatis prxfeferens. Cum generofum eins afpeiftum intueris, grauitaté iP'nbsp;fpicis fine fufpicione trifticiæ, ac ingentem fine menda venuftate. ProceraHi
^jm. In diflerendo quandoque vfque adeo callidus,folers amp; verfutus,vt dodos fiepe viros præter ætatë obliget argumentis, in procerum colloquio coftifU^^^nbsp;perbreui amp; oppofita vtitur oratione : fi relaxandi animi gratia, verbisàcircvnt-ftantibusirritetur, cocinnaquenq, refponfione validoq; epicherematecouin-Cet.Quare ad clariffima quæq; facinora natus efle videtur,quum nihil in pueronbsp;vulgäre,nihilq; reprehenfibile depreheditur. Ab omni vitii fufoicione videtur
minatur,vtaddiuinutantum culnim natus efle videatur. Mores eius vbiq; gij,amp;à feuera inftitutione profeâ;i: Si qua Hippoly to remittendæ intenipeftiw?nbsp;grauitatis gratia,inter çquales lùdendi copia à magiftro dabatur,itafalfusnbsp;cetus quandoq; inter familiäres apparuit, vt diufalibus Atticisdixeris imbutu-Præcoxineo virtus, amp; modefttacernebatur : nihil vnquâegitquinxtatêfupC'nbsp;rarer.Q^cûq; ipfum intuebatur,multos in eo Aragonios Eftcfesq; principes H'nbsp;cebat intueri. Quod fi cû exitib.principia plane cofenferintmemo qui eu co^'nbsp;templatus eft,præftâti clariflimûprincipem indole futurû no ariolaretur.Quarcnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tephanû rex B athorem,quem è T ranfyluana prouincia paulo antè euocarat,''t
expugnandis ad extremû Neapolitanis adelTet, amp; cum deledo mille hominuni 4« cquitatu aduenerat,Semproniûmittit : vt magnified pro archiepifeopi dignité'nbsp;te, Hippolytü in Pannonica caftra ducat. At vir illefeuerns, integer, amp; eximn^nbsp;difeiplinæ militaris aitifex, quiperpetuafibi caftitatemindixit,vt omnium eltnbsp;opinio, diligentiflimc mandata peregit. Semproniü, cumequitatu nobiliflim®nbsp;contendit,amp; metropolita feCum adducit.cumq; per curfores auditu eftaddenanbsp;milia palTuü appropinquafle: rex continuo quadrataduo agminaobuiamprat-mifit,quiStrigonienfemarchiepifcopumexceIlentiflimuHungarixprimatemjnbsp;amp; legatü pontificium (vt aiunt) natum,vti par crat,præuenerarentur: amp; no æta-tis, fed præcellentiflîmi generis amp; poteftatis rationem haberent : belli prelu
BïCADiS iill. LIBÈR VlIL ^4^ lolytiis cumFerrarienfium nobilitate cxcipitur,intcrdiu noótuq; vifitur à rege,nbsp;*Çperapiturinamplexuni,amp; quotidiana regis indulgcntia confouetur. Ad regi-deinde ducitur, Lutinbergi prac aduerfa valccudine cefTantem, amp; vbi fau- Lttiesief-æmaternxlæticixiatis faäü eft,ad regem incaftra fubindercfertur.Cùm accif*'®-piendx vrbis dies inftaret,decedentibus Alemänis,ad præftitutù diem hæc réginbsp;^CQitur.Moxcuftodibus immiflis, qui per faftigia pafïïm vrbis CoruinaPanno- dtnbsp;^æâ^jfignadifponerentjinftruclis vilt;ftrices legioncs ordinibus, vrbem vna in-Stciræ ^altéraporta in caftrarcdiere. Regina deinde cum aulicorû amp; oratorumnbsp;lî^anu arcemadiuitjVt Cæfarex vrbis imperium obiret, virumq^ triumphancemnbsp;uxciperct.Tertio die expedata fiderum dexteritate,Matthias ouans fub vmbcl-hjfflagnifica pompa, amp; præcedehtibus cûtftis facerdotum magiftratuumque ornbsp;Qinibus,vrbem ingrefliis eft.In qua quidem pompa non fercuïafpoliorum,nonnbsp;^iptiuorum turba,non oppugnationis confiâ:afimulachra,fcdvidrricia tantùmnbsp;Coruina vexilla præceflere. Poft regem, Hippolytus Pannonicorumprincepsnbsp;primatumdtem VrbanusThomas fecretarius,pontifices,amp; præfeâi caftrorum,nbsp;'tipalmataveftcfucceftere.InprimisStephanusBathor, Stephanus comes,Tc-tauruSjGarapetrus,amp; Matthias fraterntem Bertoldus,lacobusZechel, amp;La-^iflausCanifaij.fuecedebantcætcriequitumpræfeâ:i,amp;cohortes militum,quçnbsp;fcttatimlo triumpho,Io Triumphe,ingemmabant:Coruinum Cçfarem Augu-®nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;verum denique Imperatorem exclamabant. Variæ ttmcnationcs,iüis
Huæquelinguis diuo Matthiæcunétafliciter publicis votis optabant.Matthiç tandem Ncapolitana ciuitate potito,amp; de Auguftali fede triumphanti,exomninbsp;fetc V ngaria legati congratulatum conuenére.Qmn amp; exteri pontifices,proceenbsp;^esque abfentes, fuum rite officium prxftiterunt.Verumiliudprofeôtô necmi-quidem admirabile vifum cftmulla vim,nullam infolentiam,nimiâmve connbsp;^amehamamp;:conuicifi,neq; publicènequepriuatimvidisillatumnmo vbiqiho* lt;nbsp;^eftèfanóte^jverfatum. Illenempe meliorefîe videbatur qui pallcntis longa fa-nie hofpitis ora citiùs rcfocillaret.Quin amp; ex oppidanis aliqui incofiderata col-luuiediftenti expirarunt. Sedquisillamacierûinftruôtionctacitèprxtermife-dt,quameo dieinftituit, quo compofitisNeapolitanis rebus caftramoturus, adnbsp;SceamV icnna properauitquæ vno die obfefla vifa eft,amp; capta. Ante Neapolim^nbsp;'npatentiffimo campo legiones omnes explicuit, inaciem digeffif.vbiquæcûqînbsp;^pudvetereslegeram de dftciplinamilitan,mihirecognofccrelicuit. Nimirumnbsp;¦bife non modo regemfapientiffimu, potentiffimumqj principem', fed impera-'orem quoque confummatiffimum oftendit. In quatuor tantùm agmina diftri-D'aerat equitatum,velites ac équités Icuis armaturæ in duas tantû alas redegit, vtnbsp;breui copiarum diftributione multitudo facilius rcgeretur,amp; confufîo euitare-furomnis.Exercitus quiè caftrisprodierat incampü,vtinftitutoagmine adoc-cupandas Noricorumfurcasfaucesqj contenderct, exodo milibus peditum,ô# nbsp;^0 'igintimilib. equi turn (fine pueris, calonibus amp; lixis )itemexcarris circiter nouent milibus fane conftabat. Rex autemfuis manibus cunâra agmina inftruercnbsp;VoIuitiamp;caftrenfiamuniapromeritisipfediftribuit.Cuique agmini Vexilla fuànbsp;cffe:vbiinprimis Chriftianx fidei,mox Coruinxdomui^deinde inuidxgentisnbsp;yngariæ,poftremôDalmaticiBocmicique regniamp; Auftraliüinfigniaipcdari*nbsp;Neq; præfcâ:orumequitum,militümq; dceflevexillationcs: Imo virÄim quifqjnbsp;^quitum præfixa haftis vêla ferre: quod ad militare ornamentum admodum fa-ùebat,Inprimis,vbi inter turmasilleprodiit,filentium indiôfcum, non folùm vi-jVerumetiam equis,religiofè feruatû. Allataprimiagminis inmedium figna,nbsp;c manu fua præftantiffimo veterano,non fine folenni praefatione, diligentiquenbsp;præceptocommifla. Calcaribus ille carere,quod non fine admiratione ipedarcnbsp;''ifiîs fum.Id faâaim idcirco rebar,ne in maximo confliâm, præ timoré concita-to eqiio fugeret, fuaque fugareliquorum animos confternaret: mox duodecimnbsp;'ulcsjtotidcm fecures,amp; clauæ benemerentibus datæ. Securiferi,cnfiferi,clauinbsp;eùque, vexilliferù circunftare. Deinde turmar um ordines ante vexilla conftnnbsp;futi-.quorûfinguli ex quinq; amp; viginti equitibus conftabât,vt numerus equituna
Hh iiij
-ocr page 684-644 ANT. B O NF I NH R E R. VNGAR.
cum turmis cofcntiretProindc turniæ circiter oôlogtttâ equitu ante fignaprx-cedere, fubfequi totidem : reliqua, demum agminaeodemmodoinftituta.It« quisque ordinem fcruauit, vt ft digito plus alio proccfliflet, Impcratoris quantnbsp;maxime circumfpefli fteuitiam refotmidare cogetetur. Tantum vbiquevige-batobfequiumj tantus timor, reuerentia, cum Imp. amorcconiun(fta,vt dido citius imperata quifquc prxftaret : vitamdum imperiofatisfacerct,proni-hilo duceret.Tantum eft vbique ftlentium, vtnon modo pratter Imperatorianinbsp;nulla Humana vox, fed ne vllus quidem equoru hinnitus, vfqua ftt auditus,in-fticutum. Deinde quodque agmen, vbi aliquanto prxcefterat,dato figno,antenbsp;principis ora belli ftmulachrü agere, amp; nunc in cuneum, nunc in orbem, nunc (nbsp;in trigona,tetragonave,auc in forficem,amp;ferrammutata acic verti. At vbi farisnbsp;fuperque,nemineifuumlocum deference, fumma peritia amp; dexteritatelufumnbsp;efl: vti fuæ Beatrici oftenderec euidencius,quomodo inftruda acie pugnaretur,nbsp;repente agmina cunda difpofuit. Invtroque eorumduo validilfimacataphra-dorum equitum agmina collocauit:digeflit turmatim, duo quoque alia in medio ftatuic : his etiam milicum agmina interiecit.In primo Horum ordine gram'snbsp;armaturæ pedites,deinde Haftatos,fagittarios,ferentarios,cæterosque leuisar-maturæ milices rice difpofuic.In cercia acie criarij præftdebanc,amp; excrema ftgnanbsp;tuebancur.Iccm ance verumquecornu duas velicum alas incendie, quiquidemnbsp;in ordinem feruabanc, canca pcrnicicacc præpollentes, vtaues curfti adhibere lonbsp;pofte viderentur.Egoaucem Beacricemfequucus, dum adfpedandum inftru-dum cxercitumme connerco, canquammanum collacisftgnisiamiam cum honbsp;fte conferturum maximafum concinuo admiratione correpeus: namverifeor-fionis imaginem prxferebac. Poft vbi facis fuperq; à Beacriceipedatum,exordine quodque agmen icer facerc cpic.Carri paricer à latere agi,quib.pro fbftànbsp;valloque, ex infliciito Coruini, Vngari non foliim munire caftra, verumccùmnbsp;faicâtis in præJio vei, hoftesquehis circumuenire folenr. Mirandafuntprofe-do qnx diximus,quumnunquam bxCin Italia viderc licuit. Sedcùmdifcipli-milirarem moresque fanäifTimos quib. Matthias Vngaros educauit,mc-ctim ipfe conftdero: aliquandiu in caftris diuerfatus, ne minore quidem admi- jnbsp;ratione conftcior.Nufquamgentium militesfpedarelicuiccaloris Sefrigoris, -nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;!
It
temlaborisamp;inediætoleranciores, quiftudioftusimperatafaciantjlubentius
dato Cigno pugnam ineant,fe morti promptius exponant,icem qui militarem Cc-
ditionem niagis detcUcntar: in caftris quiecius honeftiusq; viuant, feCe religio-
ßus agant, tumultus magis abominenturamp;rixas colantauidius temperanCiam Sgt;c cäß:iratem:amp;:ab omni blafphemia,periurio,illegiti.maque venere, ftntraagisnbsp;alieni.Maxinraparsequitum quibus vxorcs ftnt, amp;libcri, trienniumquandoqt ,nbsp;aiTidao militate coada, nunquam coniagijHdlcm violafl'ecreditur:Siquiscum nbsp;^orto deprehenftis cd, petpetaa fugillatut infamia. Forcitudinis äepatientix {
iunt plus quam Laccdçmonix!. Hycmciiixtàatquexdatc cadra frequentantur. nbsp;nbsp;nbsp;!
Ec quod meis hifceoculisfæpe vidi, fubniuibusac terra ne obfidionc déférant : inftitutam toleranter hybernanc. Vnde murum i^pe more prodeunt dationi- fnbsp;bus totam nofiemgei^rariorum iuftu,équités adfunt t neque loco mouentur,nbsp;nbsp;nbsp;j
neque dc rigenti algorc queruntur. Et quamuis plcrifqüe membra vefaniente ! frigore,o}^upefcant, inuitdoftamen animo cündapaciuntur : liberos in cadrisnbsp;nbsp;nbsp;;
aluntjibiq; militatibus ftudiis informant. Ex quo dt, vtgens Vngarica bello a- 1 fpera,itainditut!S,duchiaufpiciisqu Coruiniaccreücrit.-vtquçnonmodo pa- Inbsp;ternam à Pa 'nonia glebam podidcret, fed vix intra hodilc pomrium fe fine inbsp;fanguinctueretur,rantum feccrit acccftlonis,nonà Sarmatis admare vfqucA-nbsp;nbsp;nbsp;I
dnacicum,ata Myitis arque Macedonibus adNoricos vfqne^ac Gerrnanosfub nbsp;nbsp;j
ditionefuaimperium propagarit. In Panonicis etiam cadrismultos Curios,Ca millos amp; Fabricios, multos etiam Fabios, Scipiones amp; Æmylios perludratire-cognofeere ilia tempedate licuit. Matthias autem Cçfarcm Alexadrumve,amp;renbsp;amp;: verbo referebat.Hoc etiam annofccdus cum Anconendbus rexpercnilinii-..iucon/tu. giJlum Sb Cigna regaliamidt, qux terra mariquegedaret : Sc quicunqueilla Ix-
-ocr page 685-DECADIS ÏÏIL LIBER VHt
Jertiïtjprohoftibus à Matthiaducerentur. Initamcum Pannonc focietate,In-ftocentius pontifexmaximus çgerrimè tulit, amp; ad refcindendum fdus Anco* nam vivrbemadegit. Veneti quibus cum pontifice iólum fdus erat,ita crimnnbsp;nibus Anconcnfes onerarunt in Pannonis inuidiam,vt nuquam quieucrint,donbsp;nee figna régis ciues fedandæ iracundiæ gratia, Romana adinnocentium mifc-fint. Rex igitur Neapolitana vrbe potitus{vt ad hiftoriam redcamus) Ferrari*nbsp;enfes, quiHippolytum Aragonium adduxerant, paucis póft diebus magnifiéenbsp;donatos,inltaliam remifit. Regina c cli iniquitategrauifebrccorrepta, Vien-nam tediit.Quin amp; ob diutinam obfidionem in caftris,amp; in vrbe pcftiletia nonnbsp;i mediocris obrepferat,quamultiaulici,militesquenonignobilesabfumpti.Rexnbsp;idcomponendas res Stiriæremanfit. Ncapolitaniin manus régis publicèiura-runt, fe imperata eins ac pofterorum plane faifturos, initamque focietatem, amp;nbsp;ptomiflam fidemnunquam violaturos. Paulo póft inpenitioribus Auftriæpar-libushaudprocul à diui Hippolytioppido, fufcitatum à Caefareis eft bellum. AlittdltH»nbsp;Suo cùm regiæ turmæ,nonnullæque cohortes obuia conceflifl'ent, cÔmiflo te-^ereprælio,acerrimè pugnatum eftj amp;L dubio vtrinque euentu: Alemanni tandemnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;multi vtrinque capti,fauciique,amp;: ne pauci quidem in eo certamine
°derati,Cumque Temper aliquid noui apportée Auftria, amp; Fridericus Imperatorin tantarerumiadura,neque dolis,nequc viribus parceretinonnullosfibi
¦'gt; trotoSjVtàrege deficercnt,exGitauit.Quare eodem anno dux Viól:orinus,Gcor-l'J quondam regis filius, amp;: comes Guilhelmus,item nonnulli in Auftria regulb '¦riexcompofito rebellarunt, vt vario regem bello defatigarent. Rex omnianbsp;''hntium oppida publicauit. Both Andreas, præfedus equitum impiger,nbsp;quot;duftrius jcallidiftinii compos ingenij ac Maieftati regix perquam charus adnbsp;^^pienda Viftorini oppida in Sclauonia jquæ cum Oppauix ducatu quondamnbsp;?''rrrcgecommutarat,miirus eftxum paucis cohortibus,amp; quingentis equiti-ttsdacobus Zekel ad Guilhelmi fratrumque oppida, qux non procul aZaga-prominent.Is eo anno inStiria,Carniola, amp; Carinthia diuerfatuSj totüm a-?^rrrilaté incurfauitj vaftanitque: multa imperatoris oppidula cepit. Demuranbsp;*cnetorumvfque fines licentiùs euagatus eft. Quiautem in Auftria rebella-rrMnfequenti anno patefacta defedionc, oppidiscudisque bonis à rege funtnbsp;jn'^^r.Capta Neapoli proximahyeme ad oppidum, cui à diuo Hippoly to nomenbsp;t^onuentusexcompofito indidus-.quórexcumoratoribus Cxfareis, amp;: Ba-j^riæducibus conuenere, indueix ibi faJx. Verum fupcriore anno Idibus
Joannes Antonius Mediolanenfis nondum Metropolita ,cumornatiffi-nobilium comitatu, ad confirmandam loannis Coruini amp; Blancx afiinira-^'^labantiftite Varadienfi prius ini tarn, Viennam ad regem venir: quern qui-¦'^rrq'-te potuit,honoribus ille recepit : amp; difpofitis è fententia rebus omnes 'æ ^°natos initaliamremific.circumfpedus enim princeps, vt multi per-* nbsp;valetudinarium efle intelhgeret,amp; per breui moriturumfnam eXnbsp;rnilitiç cohortem infc contraxerat morboru)filij nuptias feftinare occi-qnas ex aftinitatis legibus facere non poterat,nifi loannem prius regem connbsp;Decrcuerat fe Boemix regno abdicate, fufftcere fibi filium : cumnbsp;J rigaria, répugnante Beatrice nouerca, nihil auderet. Q^arein Silefia,nbsp;tç^Vlrrodam duce bellum fufeitauit: vtampliflimum gnato dominatiftn tradc-^rqtie Lufatiam intaéfam prxtermifit : in vtraque prouincia nonnullos re-liu venundandas vrbes impulit : amp; recufantibus captata légitima occa-bellum indixit. Cum igitur in Silefia bellum foret obortum,Trincharanbsp; equitum prxfedum, Francifeum Ariftum cum expeditiffimo c-i'lii Pfouinciam mifit, vtrique veluti à rege mandatum erat, cuiufdamnbsp;îllç J icis munitiflimam vrbem obfident: quern à fide regia defecifle dicebannbsp;opem confugit, auxilium implorans, ob veterem cumnbsp;tlctç ^^°eietatcm:Ladiflaus aüxilium abnegat, ne fanélumfdus violate vi-
Rccurritad proceres paffimopem exorans,admonensque: nifipro-^riir,quæ ipfc mala nunc patitur,eadem illos eße manfura. Quare illi per-
-ocr page 686-I
64lt;5 ANT. BONFINII R E R. V N G A R.
fuafi,c coUeda ftipe attxiliatcs copias niitttint:ne fociUrti amp; aniicum pacema^i auito doràinatu fpoliari patiantuf.Dum Vfbs acerrirtièóbfidetüTjfoluendaïgranbsp;tia obfidionis accurruftt,in cofpcdu caftfalocancimox captato tempore, prxli-um incunc. Hi canto in Pannones iinpetii irruefe,vt aliquantifper eos inclina-rinc. yngafi inhacfc Boemorumperfidiam caufabantur: quippe qui,negen-tilia bella conini.itteret,eos pf aeliiim detredare dicebant. Ariftius Boemica fidenbsp;parnm fretus, cu expedidflimo equitatu fc id fyluam reOepit j Vta tergo, latercvcnbsp;hortem incäutum adorifeturicii'cumado non imprtidenter agminc,deniiini innbsp;Bocmos irruit.Percinax hie pugnaConferiturîmülti vtrinquetracidantur.Trin-chatandem cumqtiadfato Boemorumagminc, quamuis muitus cumfuagcn-i*nbsp;te certaret,Boemicumque fanguinem hauriret; tarnen,vt militari officio fatisfa-ceret,acerrime,depofitafuoruni charicace, pugnaitit, cùmhic à fro te, à tergo latere VC collega ceitarei, Boemi diffugere demum occcepcre. Filfo fUgatoq; bofte,cum Pariones fc in cadra non incruenta vido ria re ce pillent: vrbs,iötcrcepcisnbsp;condernata, deditionem tandemfacerecoäda. Hide inter Matthiam,nbsp;cryudts- Ladiflaumregemobortafimultas. Hicqueritur,quódpræteriurafderis,nbsp;fuis hofttbus auxilia fubmililfet; ille crime inheiatur, amp; focietatem fc fartdd fcr-uafTe pro fitetur:id tarnen fatetur ingenue fe Boemis, qui c militari ftipendiovi-dicant,aliéna ftipendia legitime irt'niberc haudquaquam potuilTe. loanncs Vanbsp;radienfis antiftes,Boemici regtli procufator,conqueftu del^fa focictatcaMac-thia milTus J amp; fuper eare «à Vladiflao bis excufatum, dclcda procerum legationbsp;Viennam venir. Compofitis tandem vtrinque rebus, Matthias diffimulata ifa-cundia,ad amplificadnm filio apud Slcfitas,Lufatiadosque imperium, ailiniuninbsp;reuocat. Varadienfi tantum in hac re medio vtitur.qucm Bocmicarum rcrliranbsp;moderatorem dexterrimum efle noucrat. Is cmadatoprincipis,easfxpcduo-bus illisannisproLiincias repetit: regulosomnes ad venundandasrcgiciuitatcsnbsp;hortatur: magnam promptamque mcrcedem pollicetur, imminentiuraadmo-nec periculorum.C^are optimi proxenetæ aftu,varias vrbes cummunicipiis,amp;:nbsp;dominatus in vtraque prouinciaregemgnati gratia mercatum fuifle dicunt.Eonbsp;vfque in Lufatiapropagatum eius imperium, vt duorum dierum itinere Sarma Pnbsp;tictini Oceanumattingeret. Quod tarn profperèin his partibus cundafuccef-fcrint,amp; Varadiedfis amp;dcled:us rcgisexcrcitus,ibidiucrfatus, quilongisincur-fibus omnialate magno terrofe pcrculerant. In caufafuere ditatus prardaex-creitus prxter duplicata ftipendia: amp;Ioannes Varadienfts ampliffimo doming'nbsp;tu,qui feptiesmille aureûra quotannis reddebat,à rege dodatus. CùmrcxVienna; duobus annis poft captam Neapolim,amp; odo ferë mcnfibus permanfiiTct»nbsp;in Silefiam ôâ Lufatiam fub diætx (vt aiunt)prætcxtu fæpe fc iturumeffeprxdi-xit. Quid aliud molirecur,ne fatis quidem exploratum habeo, Eo rempote Sn-
Wrij ôc Carinthijjob frequetes Pânnonum irtcurfationcs,pacemfçpe mercarifunt adadti. Qmn amp; pra^lîdes prouinciarum reguli, abbafes,pôntificcs, amp;:prxpofid, 40nbsp;cum Auguftali oratoiv Vicnnam venere, vt pacem à rege mercarentur. Rcs 0*nbsp;nines hic Vrbano autore, amp; Tlioma pontificc laurienfi fuffragante, compofit^înbsp;funt.amp;fortaire carius|pacememcrunt,qu«im fibellageflîflent. lidemumàregcnbsp;compofitis rebus,laütiffimo couiuiofuntexccpti; ëinonnulhiion indonatiabi-ére,vcinlt;Pannonicamèlargitionefidemprçuenirent,fiqüidineos auaro parra-tum eftjid factum,vt vi adadti, ab Imperatore deficerent. Eodem quoquean-no Turcorumiegaei, proconfirmandisfæpius induciis, inPannoniamvencrc.nbsp;Aduentarant quoque Polonoriim oratores, vtMatthix fimultatemcum Via-difiaodudum initam, Sefufpicionemomnem, quaeûq; poflcntarte,adimefcnt,
Scahâ nonnulla duponcrent. Vfualdus Zagabrienfîs epifeopus, inPoloniatn ^9 remilTuSjèfentenîiaregis mandataperegit. Iteminfeqtientiatuio Dominicusnbsp;pra:pofitus(vtaiunt)Albenfis,amp; Bafilicç diuæ Virginis antiftes,adfedandas quçnbsp;quotidie vtrinque oboriebantur cotroucrfiasamp; fufpiciones eodemàregemif-fus cft, quiadobeundum munus oratorium nimisvidebaturidoneus. Pofte-ro autem anno Calen. circiter lanuarias, qui odtogefimus nonus fupramillefi-mum
1
-ocr page 687-BE CAD IS 11 IL LIBER VII L ^47
tuimamp;quadringentefimum erat,cum rcxVicnnçforct,'clumprxtctmorcm grauiterintonuit.quo quidcm portentopcrculfiamp;atconitiomnes,regix Maie-nimiiim timere ccepimus.Ex inita enim podagra amp;obrepete quodam laij-t l'hôte laborarc cpit,vtnunquam pedibus vitra conftiterit.Eiusprotomedicusnbsp;1 Julius Æmilius erat, non minus gcnere quàm doétrina præftans: qui ne paru ninbsp;guident hiicufque in regia valctudine fortunatus erat:cùrahuicalterltalus ad-^nbsp;'^dus effet,reniifit diligentia, cùm infuam inuidiam,corriualemfibi indudumnbsp;*traretur, increbrefcente deinde morbo, cius vita vix in duos à medicis an-lt;iifferripotuit. Hoc anno multi ex vniuerfo orbe ad Matthiam oratorcsnbsp;^onfluxêre. Eo vfque nomcneiüs cxcreuerat,vtvniuerfus eum orbis venera-^^fur,amp;timeret: amp;:nonfolùm Chriftiani principes, verumeciamprophani, buCnbsp;è remotiffimis partibus oratoribus inftarent, amicitiam anhclarent.nbsp;J^periori anno Petrus Siculus epifcopus Lucerius, Hiftoricus amp; Orator opti-regeraiffus erat.Hoc vere, Angelus Hortanus antifteslega-J ^poftolicus, vti Petrum archiepifcopüliberaret, quatuor iam annosincar-! j^^^iacentenijViennamvenit:amp;niagnificc aregcfniceptuscft. Deinde cumnbsp;Budam rex anno fecundo defcenderet, ab Vngaris diu crebrisnbsp;^fe^tionibus repetitus. Paulo poft legatus Venetorum aduenit:vti obortas in teg^ianinbsp;Io t j ^da de finibus controuerfias plane componeren Tabs prætextus ob-'Jebatur.V erùm,vti multorum ferebat opinio, cùm iam Pannon præpollensnbsp;*ous, Venetis formidolofus elle cpiflet, de brcui cius vita rumor diffcr-¦p^'^bexploratum potius quam oratù accelîit. Paucis póft diebus, honeftiffimanbsp;^dfuit,qui non modo inducias, fed pacem inftantiflimè po- nbsp;Cn î^cCeptam,amp; lanè grauiflîmam, eo anno à Solodano in Styria cladê,nbsp;^pofitis cumPannone rebus, vlcifceretur. Nondum iftahonorificê dimif-Patriarcha Hierofolymitanus,Solodani Affyriæ principis orator,diu ex-Vjfnbsp;nbsp;nbsp;^duenit. Superiore namque anno,per lunium patricium Ragufinum^
regem munera veftesq; Tyrias miferat. Is de ineunda cura ldunbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;diligenter egit, multaque pollicebatur, fi communi du-
'nfî'*-^^^Picds expeditio iftafufciperetur.Nam cùm paulo antè,terra marique clade T ureum in Syria afflixifletjVt à tergo Matthias inftaret, Ally-'ite^'^^^^'^snimisappetebat. Perbreui,fihoefeedusitftumforet,Turcoruranbsp;iri confidebat. Mors autem ( vti paulo póft rite dicetur ) o-fp^J^^^^crccpit.Eodem etiamdie, Roxanorum legati cum Peloponnenfi De-omnes magnified amp; recepti amp; dimifiî funt. Item, Fridericinbsp;Maximiliani Romanorum regis legati cum eximio comitatUjnbsp;iine^'^^^^pofâinciderunt,vtcum Vngaro de paceagcrent,amp;Iongiflîmo bellonbsp;^ponerent. (^od cùm Ferdinandus rex Ncapolitanus accepiflet, vCnbsp;*'' hnjj^nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;concordiam vtramque partem hortaretur. Francifeum Monta-
bljj ?^^^CampanuminPannoniamextempIo tranfmifit: fuccurrebat filial ^'^0nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Beatricis officium curaret,amp;: de faluberrima pace ageren
Piç,- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;autem oratores iidem iterum vltró citroque miflhvtinconditiones
'^*'^S^^confentirent.Intereaproroganturinduciæ,i^commodiusdepacc tandem magnified donati,abiêre. Item ex tanta Oratorum varie-dimiflus eft. Qranetiam tanta fuit diui^fatthiænbsp;orator,princcps,nobilis,amp; cuiufuis fortunæ hofpes fu-eum adirer, quin prætcr ampliffima munera quotidian um vifturanbsp;q J Tnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;haberet. Contra rex ad Cæfarem,amp; Maximilianum £li^
nioramtraxerat,Ioannem Varadienfem epifeopum oratorem Pnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rradtaret.-qui magnified, haudfecusatque alias, legationemil-
Maximiliano fibi verba dari intelligeret^ ipfe quoque autem confie! non poterat. Imperator omnia fibi adem-Lnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rerum amp; perfonarum damna refici poftulabat. Contra
^^oùimum bellum gefirerit,indemnemfepræftari oportere dices ftpties cëtena milia numraûm aureûm fibi pro diutiflimi belli fumptu
-ocr page 688-(f48 ANT. B O NF IN 11 R E R? V N G A R.
tcpetebat. Maximihanus patefnatn pertinaciam ægtê ferre, neque tantam pro belli fumptibus pecuniarufummam à rege peti æquè tolerare. inter cxtremaninbsp;haec mediöcritatem appetere,amp; cum fe arege amp; amari amp; obferuari plane fenti-ret,multa ftii gratia oppida vitro à Matthiaredditum iri cofidere : quando prin-cipis magnanimitatem haudquaquam ignorabat : proinde bona verba dare.nbsp;Contra Matthias, artem arte cludendam cfl'c cenfuit, Maximilianum muneri-busprimùm captare cocpit:amp;inLincio commoranti,qüadringêtos vinicados,nbsp;totidemque boues, duodenanummûmmiliadonomifit.Varadienfemanti-ftitem renulit oratorem, fi quid de pace confici forte polTet ; co obftinatioreninbsp;Cæfar fe præftabat: quin amp; fill urn, iafti ad Matthiæ partes declinantem fufpe- unbsp;ûum habuit. Quare læpe petenti aditum, occlulit interdixitque colloquium.nbsp;Ad poftremtim, Otto Bauariæ dux cum feptem collegis orator ab imperatorcnbsp;mill'us,vtelegantiflimavehemêtiùs legatione rex adineundampro Cxiarisar-bitratupacem flederetut. Hos magnified rex excepitjdonauitquemultoma-gnificentius:de pace tarnen nihil tranfigi potuit,iniquxenimvtrinquecondiu-ones offcrebatur. Infuperne temerequidemfadis cum GalliçregeinducÜs,nbsp;Maximilianus in Auftriam eo anno tantoperefeftinauit: nam non foluin à pâtre Cxfare Mathematicis diurnationib.nimis obnoxio, fed à mtiltis quidem A-ftronomis fuerat admonitus,regem eo anno moriturum. Neque is etiam ignorabat,quid aftra minarcntur,quibus inconfultisnihilVnqtia agebat. Cùmigi' 1®nbsp;turMaximilianus infuperiorem Auftriamconcefliflet jfub concordixprxt^'nbsp;xtu,mörtemrégispræftolabaturicrebros oratores,nunciosquemittebat, vtdenbsp;nutante valetudinc certior eflet, Pauló ante rex valetudinarius Vienna ßn-dam profiuente amne defcendit:amp; ante Ottonis aduentum, dum feftafanftißnbsp;Euchariftiç celebrarentur,in lógiflima facrx pompx tranfuedione,cùmrexe3tnbsp;alto fpedaculo prxfideret, in frequentiflima condone pax inter Pannonem,nbsp;amp; Alemannum,publico edido prcmulgata,amp;:ad Septembres (vtâiunt)Idusdi-îKta indicitur: vbi Cxfaris,ac régis concordia prxfenti vtroque principe tranü-genda erat. Sed increbrefcenteMatthix n^orbo, res in altetum menfemnbsp;rogata. Menftruatim deinde conuentus iftc difterebatur.Rcx iniquam vale* pnbsp;tttdinem caufabatur : difponuntur inaduêtus iudicumcurrus circiterquinqua-gintaoncrarij,quibusthefaurus vniuerfus erat impofitus,amp;menfes tresinarcisnbsp;propyleo difpofiti alferuantur. Noueinbris amp;Decembris iniquitatem fibiu-mendamconicdores amp; Aftrologi prxdicabant : amp; ne temerc quidem, quandonbsp;his mêfibus tcrtianafebri laborauit. Exadis igiturdiui feruatoris noftrinatali'nbsp;bus,amp; captato détérioré horofcopo,cui nimis erat obnoxiu s,prçmiflîs cufrißnsnbsp;vtpöteeuitato mortis periculo,Vicnnam contendit.Superiore anno Stephanusnbsp;Crifpus,nunc Sirmienfis epifcopus,humanitatis ftudiis Vngarorü fand omnium
eruditiflimuSjamp;clegantiflimadicendi copia prxditus,edido regis orator ad in-clytum Mediolanenfium ducem profedus, vt Coruini, Blancxque nuptias m 4 proximum annum prorogaretjfauftiffimamq; affinitatem cofirmaret; honorin'nbsp;centiflimd à Mediolanëfibus exceptus eft,amp;in fenatum admiflus. Fada dieemnbsp;poteftate,orationemgt;erborumornatu,ôSlt;:fentêtiarumgrauitateprxftantêfquçnbsp;adhucextat) habuit,ac ad alia fecrctiora rnadata peiuenit. Hic totius Vngananbsp;nominet:ongratulationem inftauf at,regis amp; fenatus autoritäre initam olim am-nitatem confirmât, ratas amp; firmas coditiones omnes efl'e iubet. Demuffl ißn-ftrem ducem,amp; Ludouicum patruum, eius confilioru omnium modcratorem,nbsp;ea tempeftate circumfpediflimum apud omnes habitum, ac vniuerfuradeniqnbsp;fenatum exorat,vt cum rex eo anno grauiflimis rebus foret implicitus,inpollcjnbsp;rum difterri nuptias filij equo animo patercntur:vtimagnificcntius,actranquinbsp;lius provtriufque partisdignitatcfierent.Idnonabrcaregepoftulatum. Namnbsp;ctim ex legibus affinitatisfiliumregem ante nuptias prxftareoportcret, amp; Vnnbsp;garix ipfe coronam tuto refignare non poftet; veritus Bcatricis acerrimc aduo^nbsp;fantis,amp; procerum fedicionem,Boemiç regnum in Lufatiam amp; Sileliam prop*^ 1nbsp;gatum,gnato renunciare deftinarat. Etfiquidinhacrenouimoliretur,iple j
-ocr page 689-DECADIS IIIL LIBER VIIL
uit,quamob rem nuptias in pofterum annum prorogari poftulabau vcpfinci-pibusMediolanenfibuspromiflapræftaren OmniaCrifpüs amp; fuauitate ora? tionis,amp; régis autoritatCj ab illis impctrauit* Côpoiitis rebus, ne illius ducis vires ignorent,in ærarium introduótus eft s vbi thefaurum immenfum, amp;inaudi-tam maTgaritarum amp; lapillorum copiam fpettauir. Antequam rcuerfutus innbsp;V ngariam iter iniret,multa in Italia mereatus eft : reuerfus ad regem nec ipfum,nbsp;necreginam,imó neminem amicorum prætermifît indonatum* Infcquêti hye-^nbsp;nic,multa,ac varia Vienna; funt édita ccrtamina. Inprimis equeftre iingulare-quecertamen. Hie loannes Coruinvis primùmfepugnæcommifitjinHippo»^ Hdn.cer-dromumarmatuSjCumdeledoregulorum equitacudefcenditîamp;præiidcntibusnbsp;Ia theatro parentibus, cum equite natu loge grandiore, pulcherrime depugnà-uit. In primo namque congrefl'u,cùm infeftis vtrinqiie haftis in barena decur-rerent, confertatorem læfo capite, ex equo deturbat. Rex autera cum Vienna^nbsp;quamuis ingrauefeente in dies ægritudine, fenfim extcnuarctur, nunquam ta-ßrena curandis rebus domiforisque ceflare vifuS eft. Ingruente mox Februa-do, Sc deinde Martio citatis per Humana corpora iam primo tempore Humori-^usjcômagislabcfadaricpit. Curabatnihilominus adhuc omnia, acnihil denbsp;PriftiUoftudio amp; diligentia remittebat. Iam annus nonagefimus fupra milled- f45 o?
Scquadringentcdmum agebatur,amp;: rumor erat, æftate proxima in Sileda conuentû freouentiflimum habiturum-.atOi idcirco loannem Varadien-
15 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;: quas cum perguftaffet, ita in primo morfu oftenfus eft®
fit ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rainifterio, vt in iram excanduerit: ad hæc regina reuerfaintercef-
j^^pro ingenij viribus commotum virum fedat,plâcatq;.Exorfo de prandio fer-ilia pro guftu ientacula varia fubminiftrate,nihil accepiticaufatur yer-^ ^ö'ncm capitis,amp; confufa lumina : in cubiculum fe refeni iubetw Ecce apople-¦repente corripitur : dux Coruinus Petrus, amp; Matthias Gerebi eius cofobri-^^cid affuerCjitcm V rbanus pontifex Agriends,amp; ThonAs Secre-^'^jComes Stephanus præfeôlus vrbis,amp; Bathor V aiuoda,cçteriqs proceres,nbsp;. Pontidcura procerumque concurfum, omrtes quiaderant animo confter-ctn ^e^ecerant. Regem enim omnes confpicabanturgrauilfimo corporisnbsp;îorqueri : amp; prtc vi morbi nihil loqui pofle i Hay hay tantùm amp; I e s v
uulla alia verba dnccre pofle., ob insentem ierituT princiois reue-
' k ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iuiuutiiiic uulu:» cll. ouiu icguiu iiuiiu uie tjuuu uu-'
ûûif '^°°^f^xcrat, vi adhibita pàtefaéto.vitæ fomenta ingererc ; nunc, vt re-
g^^''^^^'^'®^^igi^5,crinesq; diftrahere:nunc brachia,manus amp; tibias obli^ gt;^tin tali periculo fleri folet: item obclamitare ad aures, amp; inuerfos óculo»
I
-ocr page 690-É^O ANT. B O N F I N H R E R. V N G A R.
aperire : nulium ftudium SiC charitatis officium omirtcrc : nune medicos morbi grauitate confufos, conlulercôc hortari. Contrà ille ad dulorum tatùminfulcus,nbsp;adauôtusque ingemifcerejugire Leonis more,amp;: cum ipfa morte acerrimè col-luôlari. Tacitus fletus, quicunque aderant,amiGosinceffit. Dolebantproccresnbsp;legionumque præfeâ:i,qui arcem adiré potuerant amp;£: regem è tot bellorum pc-riculis afleruarant, nullam nunc opcm contra fati imperium afficrre polie. Prx-terea fibi,regnoque timebantmon ignari, è medio lùblato principe, omnia mixtum Scperturbatumiri, Ingentesigiturtotanoélemugituscd.dit. Ingrucn-te demum aurora, dolor vælanus illedefedit. Horas aliquot ne tranquiliusnbsp;quidcmcum fomnus obrepfit. Deinde væfaniente itcrum morbo experreâus, i#nbsp;totum ilium diemmutus amp;refupinus infomnem egit : oblîrmato fæpe obtucu,nbsp;modo hune,modo illum,nunc filium ante ftantem,nuncreginam intuetur, vc-luti aliquid admomturus dicturùsve. verba fæpeeffingere conatus, nunquamnbsp;tarnen proferre potuit. Inftabatreginarogans, quidiuberet, ödtanquameiusnbsp;nutum inrelligens,percunâ:ata an hoc,an illudimperaret, nulium vnquam ver-bumexegit. Cùminlethiferum recidebatillefoporem, adfuperiorahæcremedia recurrebat : iterum artus obftringit, in os aliquid foment! vital is infun-ditjinfpirat auribus, amp; emigrantes fpiritus quacunque poteft arte remoratur.nbsp;Sic ifteinfauftus dies aófus.Tertio verb,qui à Marte nomen accepit,inter fepn- .nbsp;main amp; oétauam horam ante meridiem,cùm raucos Temper gemitus emifillet,nbsp;1nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;variaque ingenitæ pnitentiæ indicia (veluti diuinam veniam imploraret) edi-
dilTet ,êprofluuio demum capitis animam cfilauit. Inter moriendum pilu^ f 'f'1 ^ucis inftar, ê ftomacho repente fuboritur : amp; inter agendam animam, lènlin^
ad os fubit. cùmadepiglottim perueniflet, illecontinuo expirauit. Matth^^ o'-ifUfAfat igitur, princepsinuiàilf. annoSalutis nonagefimofupramillcfimum,amp;:q^^'
^'^*i'gëf'dùnum,Nonis Aprilis,amp; die Martis, xtatis autemanno quadragelimo-feptimo,cum perpetuo fuidefiderio,diem obiit. Et quemadmodû menie Mar* ' tio natus crat, ita die amp; hora Martis vita deceffit. Multa cius mortem
portendêre. Inprimis enimfuperiore anno,poft Calend. lanuarias, clumm-tonuit : Item Danubius infolenter poft obitum eius excrcuit, multos pagos^ 5® accolas vrbesinundauit: vtextimfto regni propugnatore, PannoniasaTutco-rumincuifutueretur. Leonesquoque qui Budædetinebantur, omneseodemnbsp;quo rex die interiêre.Item, nulli co tempore corui,qui Coruinæ domus infignianbsp;refcrunt,Budæfufpedifunt:contrà Albæ, vbi regum monumenta funt Vnga-riæ,tanta cortiorum muruo inter fe crocitantiummultitudo fpeftata, vt omne*nbsp;, hîc regis mortem facile ariolirentur. Neque coniedlores amp; mathematicieonbsp;moriturumanno retictiêre. Infuper paulo antè,cùm Vienna Budamdcfcendi-mus,â£adComaram rex ipfefubftitifletânturris faftigio, quæ fupraportamex- tollitur,ciconiæ nidum fufpeximus: de quo, cxplofa domina, quatuor inter lenbsp;ciconiæ acerrimè fane certabant. iuffit cæteros id aulicos mccum vnàfufpi^*nbsp;re, mox inter focios, veluti diuinitùs afflatus,Pannonicameoanno concordiamnbsp;turbatum iri, amp; mortem hinc principis imminerc aufpicatus fum:in partes itemnbsp;quatuor Vngarorumiftudia diuidi, quando reges quatuor de regno dimicam-rierant, atque infirma id regis valetudo aufpiciumconfirmabat. Poftero aienbsp;mortis ,torpus regio cultu ac inlignibus exornatum,ftratoexoftroleélo,mnbsp;amplo triclinio expofitum, vtab omnibus vider! poftet : deinde, quamuis^x-enteratum, cùm fubolerccpiftet, in picata capfa reconditum : datoque^i ri-mario Aladario, Bodoque Cafparinegotio,fecundoamne Albam demilmWgt;nbsp;quousque exequiarum apparatus rite fièrent, vtiinfràdicetiir. BeatiixveiO,nbsp;loannesqueCoruinus, extinèlo rege,accitainarce optimatum tuiba, vna camnbsp;vniuerfaaulicorûmanu,principem miferrimè dcplorarùt. Certatimbicprocc ¦nbsp;res diuum Matthiam regem optimum,ac principcm inui(ftiftîmù,prûfnlo pannbsp;ètujdefleuêre. Illudomnibus laclirymarumprofluuium excitauit, cum COnbsp;uinumdLicem,adhucadolefccntem,tanto pâtre orbatum,vltrô fc ad reginxpcnbsp;des profternere confpexêre : amp; amplexis pedibus obfecrantein, neic
-ocr page 691-DECADIS îîlt LÎBÈR Vlît
® crcrct,néve fanftilïimiparentis memofiam j de ilia femper optime meriti, r tditum ire pateretur : imo commendatum haberet,düceret pro filio, vri pa*nbsp;^*ante fæpe receperat: quando fe noucrcam pro pientiflîma femper matre ha-j/turüm cflepollicebatur : amp;in tanta amicorum orbitategnatum ex corde di*-amaret. Eadem flexis genibus patres omnes ac proceres reginam ô-atque certatim in commendando adolefcentc fud'ragantur. Sedato ali-^^antulumplandu,ne res Pannonicç fine moderatione perditum irent:in ma-reginæ amp; Coruini ducis cundi fpontê iurarunt:fc,quam Matthiæ régi prç*nbsp;lu 'tcranCjfidem Sc obfequiùm vtriq; præftituros,imperia clinda fadurosj arquenbsp;^^nquâcdida vlla detredaturos. Nam veluti cùm defedus folis accedit, ad iu-^^moculos plané côuertimus:fic defundo rege, ad Bearncem loannem dir-^^nifpeniamp;: fiduciam omnes inrenderunt. ReginafupplicantemCoruinumô-^iata,filij femper loco habitura, amp;: pro virili fua dignitatem cius curaturâ elfenbsp;P*^oinifit.Eum quoq; fecum pontificibuS,amp; regni primatibus cômendauit. Ob-accepit obfequium,amp; (e regno nunquâ defuturum eiTe recepit. Mox ni-ludü defatigata,làceracis milerè Crinibus,amp;: infcripco vnguibus ore^ in cü-relataelt. Thefaurus regis, vniuerfaque fupellex, quam quater cen-^^ois milibus plenquc æftimariinr, autorirate fenatus amp; reginrC nutu Coruihonbsp;t»nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;poteftati munitiiîîmas quafqs arces pater viuens fané comifetat^
^Qcratfymbolajamp;inmanuseius nômodo præfidiatiospræfcdosomnes, ve-*^^nietiâ proceres multos iurare coegerat:vti baud aliter,atq; fibi,fidele Gor-^'^^0 femper obfequiû prxftarent : nbsp;fecundüm eiüs obitum, filium fibi regem
^ttogarét, Nonnulliiuramentû declinarunt,diuerticulumaliquod exingeni^ ^iditatc Caufati. Pr£Etcrea,ne quidinterregni tenipore,fraudismaliq5 doii,exnbsp;^tisMaieftatisregiç falso obfignatis comitei poflret,rGgaliafigillain niedio fe-p jpræfidenreregina, Coruinoqjjdiffrada funt. Sigillum tantü reginæ fuper-*t:quo diplomata publicçqjliteræjfubiedis optimatûfigillis,obfignarcntunnbsp;^cundum régis obitum,tertio die,loannes Varadienfis epifcopus,qui in Mo-itinere reuocatiis affuit,amp; delunduin ex ani-0 dominum deplorauit. Placuitfenatuij vt duplex diuo régi funus dicaretur:nbsp;Return Viennæ Albæ vero alterum : vthîc ccnotaphiüm, farcophaeum illic rtintuinbsp;Pf°dignitatc principis iure faCereht. Q^rc fingulari popa fuccollantious cen-^^fionibus,amp;: ledi auro ftrati fimbrias circumtenentîbusjritè procéribus ac re-*s,præfe£tisque legionum j ad diuiStephani bafilicamfunus elatiim^ fubfe-^Uentibus inpulla vefte pontificibus,amp; cundis vrbis ordinibus:vbi nemo fuir,-^'îipias regis exequias non veris lachrymis honeftarit : quin amp; populus, quemnbsp;uaramaadaduminditionemfüamredegcrat,lachrymas continerenequiuit:nbsp;ferccrum circumftabant,!] regem optimum,inuidifi'illi imperatorcm, parsnbsp;Pf^cjpem Glemcntiffimum,amp; Chriffianæ Reipub.affertorem:alij regum prin-tnbsp;¦ ^pem,amp; terroremorbis exclamârcjingeminare pletique,huncvnum duorumnbsp;æiaru debellatorem, amp; præcellentiffimæ virtutis cuiusq; exemplar. Nonnul-\?^^'^^^^^^g^animitatis amp; gloria: fpecimen appellate. Miles ducemlu-Sj^dibcraliffimum, indülgentiifimum : ciuis gubernatoiiem requirit :amp; plebsnbsp;^nicntem,amp; populärem dominum óum rufticaturba,dcplorat. Hune eXterninbsp;r opugnaculiimTurcorum, domitorem SeythiCæ feritatis, Boemor5»refrena-cm amp; Aleraannici faftus ac fuperbiæ domitorem,omniùmqj bonarum artiunbsp;de ^^^^^Pæ^**^^^gt;P^ofufoludu vocifetari. Huncoptimis quoqüe cun-diinbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;difciplinis excoluifl'e, bellicä auxiffe difciplinam : amp; varia ma-
b te nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;amp;armoru genera inueniffe,amp;region! dediife prcciumdicere. Qua-
ud in publico ludu admiräbile fuit, quodnemo inter totgemitiisamp;voci-du^^*\z-^^^^nirivifns eft.* Pubiictim dolore amp;imminens, exobitu illius exi-tj/i yæ^ïicnfe incendiüjfextöpóft die,dum Pafchäles feriæcelebrantur,fatis incendtum plebeiacafula, fercvrbs conflagrauit:
Stc nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;equitu cum militari præfidio accurrifl'cnt,amp; inprimis
P anus cornes,prouinciæ præfedus (qui annos trigiîïta düdarat cxercitum)
lt; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;li ij
-ocr page 692-lt;51 ANT. B O NF I Nil R E R? VN GAK-
iam dc vniucrfa vrbc eo die proculdubio fuüTet adu. Infequëti die rcginacaiM Coruino duce,cxterisqj pontificibus acregulis, adcelebrandas régis exequias,nbsp;amp; babenda comitia regalia,Buda fecundo ainne defcendit.Præfecâura prouin-ciæ Stephano comiti è fenatus confulto commendauit: multurn quoq; argcnngt;nbsp;pro cuenda vrbe amp; prouincia retinenda,è Regalififco dimillum.Vniucrfamul-titudo cum pullis quinquaginta nauibus, lugubri veile Beatricemfequuta.nbsp;Cum Pifonium foret appulfum ,omnes matronæ vrbis pullatxobuiamreginxnbsp;occurrêre,publico^ planélu principem inuidi{r.amp;: regem optimû luxêre.lufti-tium tribus Vngaris meniibus indiâum. Nullas initinereprx dolore rcginarC'nbsp;gales arcesfubire voluit. Aft vbiBudamdeuentumcfl:,inarcemadniiira,cui*®nbsp;Blafius Rafcai præerat,arcis procurator,Matchiæ quondam régi vnicè diledus:nbsp;hic poft Coruiniducis appulfum,moxeum cum thefauroamp;regali gazareccpit:nbsp;amp;c quandoin eius manus viucteadhuc pâtre iurauerat, nemini ie arces omnes,nbsp;præcerquam Coruino reiîgnaturum, perpetuumque obfequium prxftituruni:nbsp;fobeunti iuiiurandum ritè perfoluit,amp;: cunôla quæin manufuafuerant,inCor-uini poteftatem ex promiflb redegit. At ille fidcliter agenti, munus confirnia-uit,refignacumq; reftituic. Mox dc regali funere agi cptum, nihil enim de fu-turo rege ac Repub. decernipoterat, ni prius Matthiæ manibus funcbriaiulhnbsp;foluiftet.Q^re nihilhacre Panonico fenatui fuit antiquius. Paucis igiturpoftnbsp;diebuSjdimifta Budæ regina, ne plandu nimio fefe confîceret, ad Albam rega-lem omnes pontifices,proccres, reguli, nobilesq; Coruinum duceminJugubrinbsp;vefte, pullatisque curribus,amp;:equis ritè fequuti funt. Quin amp; legatus Apoftoli-cus,ac omnes qui aderantoratores,eôdem conceflereunprimisqueFeroinandinbsp;régis orator Petrus,eloquentia,dodrinaque non mediocri: Alter verô,cui Frâ-eifeo Montano cognomen erat, præterea magna grauitas, exaaafacundia,amp;^nbsp;experientiâ rcrum cumfummaingenij acrimonia coniunéla. E proximisetia»nbsp;ciuitatibus amp; pagis ad regales exequias,quç diui Marei feriarum die fadçfuntjnbsp;multi properarunt. Infunerali fefto multitudovniuerfa proceftit. Corpusregisnbsp;purpureo ftrato compoßtum;amp;paludamento,enfe, fccptro,corona,ponioq!rcquot;nbsp;dimitum, nô fine calcaribus aureis detedo ore in bafilica fub diualibus promi-1'nbsp;nebat.Circunftabat ingens turba nobilium,amp;hincpotißces, hincproceresâà~nbsp;ft itère. Mox inftrufta regali pompa,funus efterri cpit,amp; templumantequamnbsp;inferretur, circumduci diuinæ oblationis tempore, dum folennia celebrantuGnbsp;cui duodeni præcedebant équités cataphraèhi, purpuratique : qui regalia figa^nbsp;tot clara triûphis præferebant.'item amp;vnus qui regium prætulerat enfem. MoïCnbsp;filius pone fubfequi,lugubrivefte,cui legatus pÔtificiusàdextra,àlxuaHippo-lytus Strigonienfis metropoli ta,latus vtrunque claudebant.Succeftèrepoftlâcrinbsp;amp;prophani ordines primatum:inprimisc pontificibus Vrbanuspontifex Agri-
enf. Stephanus Bathor,Ioanncs Varadienfis epifcopus, item VfualdtisZagrabi-enfis, Nicolaus Vacienfis,Thomas laurienfis, amp; Georgius Czanadienfis,reJ:- 4^ quique procerum nobiliumve ordines. Cum in Bafîlicam diuæ virginis per-uentum elTet, corpusquein medio conftituiflent : équités geniebundi,qui vni-uerfa cum enfe fign.^rætulerant,infigniacuna;apro ara magna humideieda-runCjVeluti regis cafu omnia fua trophça,figna,partaque régna vnà corruerent.nbsp;Ad quG^fpedaculum omnes collachrymarunt.Dominico deinde Bafilicæ hu-ius antiftiti rite facrificanti, a Coruino duce oblata preciofa munera, inpriinisnbsp;cruxfolida,gemmataque, exobryzo afFabrèfaâa,quamquinq; amp;quadragintanbsp;aureorum mili'bus venifte prædicabant: item gemmaeæ phial^e, amp;peliiis aurea,nbsp;candelabra,calices,Euchariftiç tabernaculum,omnia è puro folidoq;autocoanbsp;feôla,lapillorumque multorum varietate difcintillantia. Nonnullæ quoq; fta*nbsp;tux argenteæ, amp; duodecim facrarum veftium apparatus, vnionibus admodum
7 f O O o.^ onerati:quæquidê omnia quinque amp; feptuaginta mill bus aureûm venilie refe-tarctrumu rcbaut. Item inter operandu facris,aræcofnibusfept!ngcntos optimates aurcos quot;»eretbiMa. Ittipofiiere. Cum inchoatum multo ante Maufolcum fub prima teftudine,propter intempeftiua morte nondum foret abfolutu,corp us in teporariofepuJebro,nbsp;in ine-
-ocr page 693-DECADIS îlît LÎBÊR VÎÎÎ.
in media bafilica rceoditum : vbijè filij inftituto,quot: horis facri iiymni decan-tamr,inter facrificandum Petro epifeopo Lueerino,viro doiäiir.amp; oratori Nea» po itano datum laudanditegis eft negotium; Is delaudibus amp;geftis eius fat or- X*nbsp;habuit orationem,amp;: multis(annuente fenatu,cunlt;ftisqj ponnbsp;cibus) lam rationibus oftenditjMatthiam regem Chriftianæ Reipub.afierto-principem inuidtifT; de Romana Temper ecclefta optime meritum, iurenbsp;Dterdiuos efle referendum : quod ab vniuerfa concione acclamattim eft, amp;
6 «luui.iupcr ea re Senatufconfultum faiftum. Secimdumcius apotheofin Gor- relate.
Io vniuerfaoptimatum turbaremenfus iter Budam rediit, vtde futuro decerneretur. Diuo Matthiæ ftatura corporis fuitaliquantomaiufcula,nbsp;'piammediocris,forma eximia^ generofus afpedus^ Sc multuin référés magna-'¦niitàtis : rubens facies,amp;flaua coma : Cui venuftatem obducta fupercilia, ve-mêda hafuSjhe mediocrem quidem cultuinnbsp;nebant, obtutus eius liber ac reélus, leonis more, oculis nunquam inter vi- tidutn fete conniuentibus. Fauorem femper obftinato indieauit obtu tu,quenbsp; ^^oliihis refpexit oculis infenfum fibi efle portendit; prdminentiore colio amp;nbsp;'nto fuit ore aliquanto latiore. Caput huic addecens : quippe quod necnbsp;¦' Uin,necmagnum videripotcrat, frons verb parum fpacians. Conlentiebatnbsp;'0 te ^^e^brafpaciofaibrachio terete, ôéoblorigà manu, latis humeris,amp;: pa-^peélore fuit. Contra, variùfculæ huic fuere tibiæ 5 ad equitandum baudnbsp;. ^^àmiricortcinrtæ. Proinde formofumerat cörpus,cui color albus cum rii-Jnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;: ex qua quidem mixturä mirum quandoque ( vt de Ale-
Ujf perhiberitj fragrauit odorem.Quin etiam lirteamentis oculorum,amp; le-e ^j^^Cjilli nimis fuit aflimiliSjquem femper vitæ habuit archetypum.Inges a. iii-ti;j ^^®cclcritas,ac robur peâ:oris,immenfa ànimi magnitudo, cû ingenti glo-qj ^piditate coniunéla i item taiitum rob oris amp;virtutis, vtneq; animi nequenbsp;defatigafi pofTct. Laboriofum lluius corpus erat,amp; frigoris,nbsp;militari Iabore,nihil domefticonbsp;ocio pertulit. Nechumanis quide pafftis eft fibi facile interdici volu-^müiiércularumquahdóq; obnoxius fuitamoribüs,fedmätronisabfti-^¦^pula Si: vino fæpe cum amicis animu relaxauit: promptiflimus ad pro-difficilis ad iram: ingenium perquam liberale ac mägnificum,amp;nbsp;^tsnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;facinora intentû,crudelitatis expers, amp; barbaricaî inhumahita-
pe'ti nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;inerat imitandorum Romanorum ftudium,quibus cu per-
pc]- æmulationem indixit. Quare Coriiinægentis cognomen fibiinditUi amicos inconftanter amarit,amp; plerosque de-W^'^^^^rimincnocaruit. Sed nunquam, que nimis extulerit, ab redepofuit;nbsp;«ÜÇ ab amico queiriinprimo crimirie deprehenfumhabueritpeenasnbsp;^edin itcru errantemfeuerius animaduertit. Quin amp; in amicis quadoqi ® nbsp;*1^* opibus Sc honoribiis in immefunl euééti,in eum nonul-'hn ^^occoepete. Ex humili genete miiltos ejttuliqin quibus fe fortunatiorenbsp;Cætcrû fortunatifT. femper ferè eft habitus. In bello ßoemicoflbi de-'^*Cs ^^u^iæ,v^-bis ergo,amp; pollicitationibus Craftinis aÜbatcxercitum.Cùninbsp;Potcnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ftipendiupræftitutus inftaret,qùê promiflis difterre vitra nori
præfeélis equitû Sc legatis legionum ad alearû ludura inüitsitur, tota æquas tefleras fortitus eft,vt nihil flbi aliud cadercr,qùàmnbsp;'itenbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cràt.Dcnamilia aureorûeârioéle ex lüdo fibi comparauit,qux
niouerctur, militibus dédit, Sc ex aleæ lucro ftipendiû exfoluit. adortus cft, qüod tiori profperè confecefit. Augebat amp; illudnbsp;Hqjjnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Maieftatis,amp; fpeàantiû admifationci quod regalerri cclfitudinem
eïatioaninii,nondifficultas aditùs,noriianitorUmimprobi-*^^t ' ^^d taritamarifüetudojberiignitas amp; clemcritia circùmuerierat, vc adierit, qui nori modo gratia, fed folo àfpeélù fe rion beatum profi-^'naduentu facilitas eius,^ popùlaritas mülto rcmiflior éffe-emo cft qui eius beneficentiam non admiretur.Cunélas bonas artes afte^nbsp;i i iij
-ocr page 694-ANT* B O N F I N 11 R E R? V N G A R.
âatèaluitjviros dodiflimos in renions etiampartib. difquifiuit, virtutcs otnnci diligenter excoluit:purgauit Vngariani rufticitate, amp; inuentos politicarum ar-*nbsp;tium artifices introduxit, Scythicos mores minores effecit, immanemfuperbi-am repreflit,amp;poft Atilam primus ad obfequiumdiligens duræ ceruicis Vnga-rum rcdegit: præpolluitinfuperpietatenon mediocrijcuimira religio tantanbsp;diuini follicitudocultus inerat, vt domi militiæque non fecusatq; Alexander, 1nbsp;dexteraDeum,finiftra haftam ferret: in deos amp; homines iuxtàliberalis. Confi- 'nbsp;lium huic ad maxima quæq; facinorapromptiflimumineqi confilio, audaciaôCnbsp;induftria defuit, quod amp; fortuna æquiflimo comitatu fouit. Cùm prope Turcos caftra metatus efiet,fie vires hoftiumexplorauit. Pagano namqj lubornatus [jnbsp;amidu,cum vno tantum comité fe cum iumento,intereosquiconimcatusnbsp;in hoftilia caftra conferrêt,infinuauit,cùm eo perueniftet,toto diepro taberna-culo Turci hordeum vendidit. Ingruete node fe incolumen in fua caftraretc-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,
pit. Scripfit ad hoftem,fe pridie eius caftrapenitùs exploraftèjVendidilTe ruftici nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'
fub perfona hordeum,ad tabernaculum eius : quo maiorem didis fidê face-retjferculorum numerum ôâ epularû cunda genera retulit. Quæ cùmhoftis ac-cepifi'et,timoré perculfus,poftero die caftra foluit:veritusCoruinü regem non modo ad vallû fibi occurfurû,fed in medio tabernaculo inuafurum. Ad hæc nonbsp;regius ille faftus in eo recognofei poterat, qui multos noftrifieculi reges occupai! it. Non purpuræ, non aureae trabeæ fplendorafliduus,nonquotidianustri- îO 'nbsp;cliniorumamp;: fellarum apparatus:quæ aduenientiumluminadefcrreant,amp;con- Inbsp;trahant ftuporem : non lidorum amp; ianitorummultitudo, non amanuenfiû tur-ba,qui diu multumqs rogati,vix tarnen per literas refpondere dignêtur. Dorae-ftjcoamp;mediocrideledatushabitu: nificùmres poftulabat,tunc decorum ftu*nbsp;diofifiimè feruauit.Eius oratio tarda,grauis amp; concifa,multum ponderis habés,nbsp;icrimoniæ verbanumerofè amp; gradatim exprefiît,nil infulfum ab eo vnquamnbsp;aaditum.Paucis fibi mox fuit incontentioneobligateamp;conuincere aduerfari-um.In concionc militari concitatus amp; eloqués, multarum fibi cognitio lingua-rum:præter Turcicum amp; Graecum, omnia Europæ glofl'emata cailuit. Memoria nec Scipioni,necMithridati,necSimonididenique ceflift'et.Salibus amp;face- pnbsp;tiis admodumobledatuseft : amp; quâdoqueitapopularis,vtinter amicosdome-ft tcè cnaturus,cuhnæ curam obiret. Non modo fuis, verumetiam peregrinisnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i
beneficiis erat officiofus. Equeftri cerfamine aurigationc à iuuentute nonii- ' ne fumma voluptate vfus eft.In Hippodromo Budæ ac Viennae infeftafxpehanbsp;fta depugnauit. Matthias etiamin propatulo amp; oculis omnium aflîduè verfari,nbsp;publicè benigniftinias accommodateaures.côuiuariquoquepublicèacloqui,nbsp;purans obfcnis plurimum adionibu,sconuenirc tenebras,honeftæ contra vi-tæ lucê maioriornamento fore.Facile omnes intro admittere,amp;admiflbscon-tinuôvoticompotesreddereinon difttahere fpesfupplicantium, nequeperva- 'nbsp;rios aulicorum ordines expedite, fed ipfe folus omnia dare,gerere amp;erogarc. 43 1nbsp;Vindida hoftes etiam amicos beneficio fuperareiin (ecunda fe fortunanon ef-ferre,fed Deo gratias agere : plura confidendo in profperitate facrificare quàmnbsp;reformidandovouergt;Tnmetu hilaritatempræferre,in felicitate cumgrauita-te benignitatem.Nonfubirafci libéré loquentibus,deridcrciadatores:mimos,nbsp;aretalogBsqj plusæquo promereri.Nullameriperegloriam,nifi propria virtutcnbsp;nauatam, fapientiamre magis quàm verbis exercere. Amicisfe indulgentiffi-mum præftititjinimicis horribilem.Inptælio acerrimû pugilem, inviôtoriafachem,exorabilemq5 imperatoremibene merentibus verb gratilfimû,rci autemnbsp;bellicx peritiftîmus fuit. Non deftinatô folùm, fed exitinGreoccafioncamp; fpur- 1nbsp;ciflîmis tempeftatibus,cùmhoftis à primo tutum fc fore pucaret, prarliumlape j3 ¦ jnbsp;fumpfit,caque in arte militari commentus eft, quæ aliis hadenus ignorafucrc.nbsp;In obeundis expcditionibus dubiumancautior,anaudétior ; quarnuisnihùin-confulto adorireturhotofGopo.Itinefaincrcdibili ccleritate confccit: amp;:certe-naquot diebus milia pafliiu aduario curruemenfus eft. Laboiù ac vigili.irumnbsp;patientilîinïus: pro tëpore amp; loco acquê feuerns, èi, indulgens lunuhtcs. A dc-ferto-
-ocr page 695-ÖÊCADIS ÎIII. LÎBÈR Vin. éTyf ^^ftötibus amp;infîdiofisfeuerius pnas exegit ; conniucbat in cxceris adiracun-difficulter irritant irritatum commotnmq5noncitö defiderc. Totigiturnbsp;prarftantem regem cùm Vngari amififl'ent, tanto repente metu per-«uluntjvtvnà cum principe, priftinam virtutcmjroburamp;audacia,nbsp;nbsp;nomen
®niihfleviderentur. Qmnetiam oftenderunt,fepotius à rege vires, animos amp; ^onfilia^quamregc hæc ab eis habuiiïe. Vnà cum ipfo decus fortitudo,nomcn-Pannonicum cocidifle vifum eft. Tantafubinde proceres trepidatio incci-omnes line paftore,inter feraru luftra rclióti viderentur. Qj^mobre qui-cunqueprius regem criminibus petebant, quodinfolentibus plus atquo veâri-Salibuspopulos oneraret, quod proceres amp; nobilitatem perpetuo bello confi-^^^et,qucd bellum ex bello fereret, nullam paeem amp; quietem amaret : poft-^uani mortem omnes, mutatis verbis, luxta timebant, afliduoque luiftu fortifli-indomitumque principem profcquebantur. Populi cü ruftica manu, quinbsp;^uotannis præ bellorum magnitudine multitudineq; quaterna veéligalia pen-'ierecogebantur,amp;:iniqüiflîmam tributorUmgrauitatem conquerebantur,nûc;nbsp;Semunt: amp; populationes,vaftatiônes agrorum amp; incendia vndique imminen-^¦a rerormidant. Si ex inferis regem reuocare fas eflet, fexterna foluere pollice-'entur, Nobiles,qui militarilabore feabfumptû iri querebantur, nuncpublicûnbsp;P^iuatumqjexitium expauent.Nonnulli fandas diui Matthiæreliquias èfepul-Çhro euelli oportere aflerunt, quibus regni fines luftrent, amp; aduerfus hoftes re-**giofê gerant. Alioquieos abigi pofte negant. Cùm igitur imperante Matthûnbsp;^fauihnitimos omnes bellovexarint,domuerintve tnuncconiurataeorum a-Saiinareformidant. Et qui omnibus terror! maximofuere, nunc omnium vi-vel minimas timere coguntur t vndique bella obftrepunt grauiftimaperi-^ula imminent : amp; tot malis Pannones circumuenti,omnia perditum ire con-^picantur, vt quantum regem amiferint, in pofterum euidentius fe cognituroSnbsp;faterinon verentur. Eum itaque publice cunda vicatim,oppidatimque de-plorarunt : amp; præteritis futurisque regibus anteponunt.
de R E D D 1 T a MAT-
Thiæ corona, et foedere inter
POTENTISS. INVICTISS. FRIDERICVM II Ï.
Imperatorcm,amp; ipfum Serenilfimum regem Mattliiamtnomi-
na locorum, perfonarumque ferè ex Vladiflai pa-dis Golligi poterunt inferius.
O s Stephanus Colocenfis, amp; Bachycnifis archiepifcôpus, lo-einfdem Colocenfis cornes perpetuus : loannes epifeopus V Varadienfis, Nicolaus de Vylak Vaiuoda Tranfyluanus, acnbsp;0 Machouienfis,amp;regniSclauoniæ Ban^s t cornesLadiflaus denbsp;7 Palocz,iudexcuri£Ejamp;Emericus deZapolya,fummustheiàu-^rarius regni, amp; capitaneus partium fuperiorum regni Vnga-riæ, recognofeimus, amp; notum facimus tenore præfentiu vni-^erfis. Cùm alias occafione diftèrentiarum amp; controuerfiarum inter Scremflî-principem,ac dominum, dominum FridericumRomanortim imperato-h ^^^^/emper Auguftum, Vngariæ, Dalmatia:, Croatiæ, amp;c. regemj amp;: Auftriæ,nbsp;fiùæ,Carinthiæ,amp;; Cârniolæ, amp;c. ducem. Dominum noftrumgratiofiflimuninbsp;vna:amp; inclytum regnum Vngariæ, pra:latosque barones, nobiles, inco-amp; habitatores eiufdem regni partibus ex altéra parte fubortarum, ex ver-*nbsp;^cntium, adnonnullos articulos amp; capitula pacis amp; coneordiæ deuentumfüe-C^d nos fereniflîmi principis domini, domini Matthiæ prastadi regninbsp;^gariæjamp;c. regis,domini veftri gratiofilfimi, prælatorumque,baronum^nbsp;li iiÿ
-ocr page 696-ANT. B O N F I N I ! R E R? V N G A R.
prodcruiiij nobilium incolarùm amp; inhabitàtorutri ëiUfdem regni, quorum plena amp; omiiirtîoda autoricaCe,faôultate Sz poteftate ad itifrafcripta vtimur,amp; fulti fumus, arque noftro ad exhorcationê fanóli domirii noftri Papæ pij, medio Re-uctendorum pacrum domini DominiciepifcopiTorcellanenf. Apoftolicxfe-dis legati, miflî cum poteftate,legati de latere, amp; domini Rodolplii Rcdeshainnbsp;prxpofiti,Frifîng.amp;: Vormacicni. ccclefîarumdecani,S.r.oftri paparreferenda-rij,amp; apoftolici oratoris,amp; nuiicij, in praefenti caufa fartôtitatis lüæ comitiifTarij,nbsp;cum prçfato domino noftro imperatorc ad finalem amp; vltimatam conclufioncmnbsp;eorundcm articülorum,fpontè,hbcrè,bona amp;£: fincera voluntate in hune,qui fc-quitur,modum decreuimus. In primis adoptataé pacis amp; concordix délibéra-1*nbsp;turn S£ côclufum eftjquod fereriiflîmus princeps amp; dominus,dominus Frideri-cus Romanorumimperatorfemper Auguftus, Vngariaè, Dalmatix,Croatia,nbsp;amp;:c.rex AuftriXjStiriæjamp;Ci dux,amp; hæredes fui,ab co per reótamlineam defcen-dcntes,infrafcripta,amp;: oppida, qux fua imperialis fublimicas in metis amp; Iimiti-bus regni Vngärix eóftituta poflidet,amp; in fuis manibus perfe,amp; alios luos,no-mine tenet,videlicet Forchtnftain,amp; KoblftorlT,cum fuis pertinentiis omni iranbsp;perio ac iurifdidionc pöffidcat,abfquefcreriilfimi principis,amp;: domini,domininbsp;Matthiae,di(ftiregni Vngariærégis,dömininoftrigratiofilfimi,ac hxrcdum,amp;nbsp;fucceftbrum fuorum,prxlatorumque ,baronum jpröcerum nobilium ciul-dem regni qüorumcunque per fe aut alios corum ttortlirie inqüietatioric, tur-batione,exatStione,grauamine amp; moleftia,quibüfcunque de iure amp; fadoaccef-fione iuris, prxfertim corum qui intetefle ad loca prxnominäfafc habere prz-tendunt in fauorem quorumeunque quouis quæfita colore faóia,aüt fiendæfal-Riis tarnen decimis amp; caufîs ecclcfiafticis quç inforo fuo ventilari amp; àgitari po-tcrunt,proutiuris eft,amp; rationis. In foro vero feculari, in perfonalibus adio-nibus, amp;realibus, contra, amp; aduerfus fubditos fuæ imperialis maieftatis, amp;ca-ftrorum prætaâorum quomodolibet motis,vel mouendis coram iudicibus,pernbsp;fuam imperatoriam maicftatemm huiufmodi pro tempore deputatisador ,iü-fticiam poftulctamp;requirat, quæ adrequirétis inftantiam expedite adnûniftrarinbsp;debet, prouifo quod eo adiré ad rcquifitionem fubditorum prxdidxmaiclb- 5®nbsp;tis imperialis,amp;: didtorum caftrorum per regem pro tempore, amp;ipfumregnuranbsp;Vngariæjcorumque officiales proccdatur,amp;: procedi curetur. Et fi paflagiuinnbsp;generale contra Turcâs,pro defenfione fidei,amp; ipfius regni,ficri contigenr : innbsp;ca re,requifitioncpræuia à diélo domirto imperatorc fienda, iidem fübditimà-neant inclufijfic tarnen,quôd in cum cafum huiufmodi cxadbonis per fuam Iranbsp;pcrialem Maieftatem débita fiat difpofîtio, amp; aduerfus contraucnienfcs, quinbsp;quomodolibet etiam pro fuointerefte aliquidattentarent, contra ea, quæ prx-tada funt,ac præfatum dominum impcfatörem,amp; hæredes fuos,fanquam con-ÿâ violatores pacis,rex ipfe pro tempore, amp;: regnum potenter afliftentiam faci-
ant. Adiedum etiam eft,amp; conclüfum,quod,poft obitumdióh domini impera-4« toris, rexprotempore, amp; regnum Hungariæ facultatemhabeat, diâa caftraôrnbsp;eorum redditus, cafu qùoidem caftrum KoblftorfFper diétum dominumim-peratoremnoftrum d^olitumno fucrit,attéto, quôd modicæ extimationis,amp;:nbsp;ruinofum exiftit, alias ipfius fedditus reluendi, abhærcdib. fuæ Maieftatispronbsp;fummâ qgadraginta milia florertorum Vngaricahum,amp;ducaforum boni auri,nbsp;amp; iufti ponderis.Item quia præfatus dominus nofterimperator, bonis amp;bonc-ftis rcfpcôtibus hucufque, nomine amp; titulo régis regni Hungariæ,cft vfus, deli-beratum eft, amp; conelufum,quôd eademfuâMaicftas Imperialis huiufmodi ti-tiilo regis,à prælatis,baronibusque,nobilibus, proceribus,amp;aliis S. regnicolisnbsp;regni V ngariæ,in antealiberè,amp; quietc in eorum Iiferis,amp;: vbilibcthoftöratä,amp; f®nbsp;decorara, quoad vixcrit,remancat.Et rex didi regni Hungariç,amp;aliorû regno-rïtm eidem regno Cohærcntium, nominari amp; vocarieo titulo vti, amp; frui pofiir,nbsp;amp; valear, impedimento,contradilt;ftionc,amp; turbatione regis pro tempore domi-noruinque,amp;inhabitatorum ipfius regni prorfus amoris. Itemvtrefpublica,nbsp;felix S.RomançEcclefiç,Chriftianæq; religionis ftatus,augeriamp;:promouerinbsp;co/â-
-ocr page 697-DE G A DIS ÎIIL LIBER VIII.
tofalubrius, amp;vtilius po/fit,præfatus noftcr gratiofiflimus imperator, fcrcniffi-inum dominum Matthia regem pro filio fuo adoptiuo habebic, amp; paterne am* pledetur; amp;c inpræfentiarumin filium recipitjamp;: adoptat, eique,amp; regno ami*nbsp;citiam,fauoresjamp;promotiones paternas in anteafaciet,eundemque dominumnbsp;Ooftrum Matthiam regem filium fuum nominabit: amp;inrecognitionemtan-^ clementiæ, quæ multis rcfpedibüs à fua fublimitate Gæfareacidcm dominonbsp;Jioftro Matthiæ ad honorem amp; commoda cedar, vt digna vicifiitudine grati*nbsp;^üdinis debitæ,fe ergafuam Imperialem Maieftatem cxhibcac ; conclufum eit,
I 9uodidem dominus nofterMatthias rex, adoptiuus filius fuæ ferenitatis, præ-îtum dominum imperatorem ex aducrfo, quoad vixerit, pro pâtre honorarcj f^putare,nominate,fcribercjamp;tenere debcat : annuendo, quod idem dominusnbsp;SofterrexMatthias prxfatum dominum noftrum imperatorem, pattern amp; re-nominet, honorer, reputet, amp; eidem patri amp; régi Hungariæ îcribat. Infu*nbsp;Inbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dominum noftrum regem Matthiam,ac prælatos,barones,proceres, nobi*
inhabitatores diâi regni Hungariæ, atque nos, ipfum^ regnum, Inbsp;nbsp;nbsp;Sore mandat! nobis traditi obligamus, èc adftringimus per præfentes ad fer*
Miiminconcufle perpettiô,cumeodem domino noftro imperatore,amp;hçre* , terrisqj amp;lt;: dominiis fuis, pacem inuiolabilem, legibus amp; infcriptionibusnbsp;obftantibus quibufeunque, imô fublatis eifdemgt;nbsp;,^oconfilia,auxilia,amp; fubfidiafuç Iraperialiceifîtudini. Sed nec fereniflimonbsp;Imperialis Maieftatis filio,cunchis inaduer*nbsp;Contra quofcunque, tories, quoties fueritopportunumf S. noftro papa, fe*nbsp;danbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;S. Romana ecclefia duntaxat exceptis ) efficaciter pro pofte
tç ^y^cienda,amp; profequenda ad fuæ Maieftatis Imperialis, amp; præfati filij fui* Hungariæ,amp; regis pro têpore deerimüs. Dumnbsp;ctiinexpeditione generali contra Turcos in hoc non fucrimuspræpediti,nbsp;E®ora,amp; contradictio ne quibufuis inhis omnino ceftantibus li*nbsp;ckrnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;regni inaliis femper faluis. Ob quod ImperatoriaMaieftas grata vi-
fauoribus amp; promotionibus diCtum dominum noftrum Matthiam regni Hungariç bonum ftatum, fignanter contra Turcum, amp;infide*nbsp;catti ^elftes apud SanClum dommum noftrum papam, federn Apoftoli*nbsp;^^c)maniimperij,amp;: aliâs,vbi opportunû fuerit,fîncerè ptomo*nbsp;Per fnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fignanter ad caufamcaftrorû,vt fuprà,ordinatis,fem*
ait nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cliqua partiûjfiue domini,aut eorum fubditi vtrinq; interfe, alter ad
iUfç querelas aut petitiones quafeunq; habere prætenderint,illas,prout de ^on aliter, profequi debebunt, quorû occafione iufticia ad conqueren*nbsp;tajj^ ^^Q^^'firionem expedite eritadminiftranda. Item ad finem, quod fînee*nbsp;domini noftri imperatoris,quam ad diCtum dominum noftrumnbsp;tiÿnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;regë,filium fuæ imperialis Maieftatis,amp; prætaClum regnum Hunga-^
Pf^|^'^5amplius ab omnibus agnofei queatzfua Imperialis celfitudo,nobis fu- ' fottjnbsp;nbsp;nbsp;Stephano Wardai Colocenfi,amp;IoanniEpifcopo Varadien. facra co-
U nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Maieftati, per quondam fereniftimam domi-
fereniftimoolim, bonæ memoriafi ^ttt ^^ciiflao, ad fideles manus aflîgnat,hucufquc fidenter tentam amp;cuftodi-manus illamdeuemre contingeret, oppidumq; So^ronienfenbsp;Ofç ^^^fiignauit,amp;omnem obligationemfupercodemremifit. Itemadma*nbsp;retributionemclemêtiftimæ afteClio-
J'. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;domini noftri imperatoris addominum noftrum Matthiam regcm,amp;£
f^Shi '^^g^'^^^^cingariæ,quodqüe Imperialis Maieftaseó promptiorädipfxus '^clib ^°^^oda,amp;:boni ftatus incremcnta accuratius promouendaalliciatur:nbsp;conclufum eft, quod vacante regno Hungariæ, filiis, feu nepo-præfati domini noftriregis Matthiæ lumbis procreatis, nonnbsp;J'^Eqnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Irnpcrialis Maieftas, aut filius fuæ Cæfareæ fublimitatis, quem
duxerit,amp;poft fuæ ferenitatis deceftiim,filius eiufdem fuç quem reliquerit i aut fi plures fucrint relicti, alter ex iftis quem re-» ;
-ocr page 698-ANT. BO NF I Nil R E R. VNGAR.
gnum ipfum prxelegctit in regem j ipfi, regno Hungâf ix prxficiatur, cum plcnx eiufdem regniadmiriiftràtione .Item fi,vt praèfercur,praefatum regnum Hunga-riae vacauerit,prouideri debet perpraelatós,.baröneSj proceres, no biles, incolasnbsp;inhabitatoreseiufde regni^quod imperialis Maieftatis,aut filiuscius,vtprZ'nbsp;mittitur jConfilio,amp; potent! auxilio eiufdem regiii Hungàriæ, vtmoris eft,coro-netur:amp; inadminiftratione plena regni inpacerecognofcatur,amp; efficaciter pronbsp;rege teneatur. Item concordatumjamp; conckifum eft, quöd omnes iniurix, differentia:,diflcnftones,inpetitiones quxcunque,amp; adiones inter partes ipfas,e-tiä occafione felicis recordationis régis Ladiflai, aut alias quomodo libet fub-orta:,amp;: partibus ipfis ex quacunque caufa cömpetentes,quoad fe,amp; hxredes,ac unbsp;fucceflbres eorum,penitus remiftæ Sc extinda: efte debent,omnisque indigna-tio,amp;difplicêtiaj quos præfati fereniflîmi principes, dominus Fridericus imperator,^ dominus Matthias,reges contra quofcunque pra:latos,baroncs,proce-res,nobiles, incolas Sc inhabitatores didiregrii,ac alios ecciefiafticos,amp;fçcüla-res,occalione adhæfionis ipfts dominis vtcunque hinc indefadx, concepts, innbsp;futurum minime vlcifcantur, neque via fadi, neque iuris, fedfîmiliter remilTznbsp;amp;extindæ efle debent: pollicentespromittentes, Sc obligantes nos, fub honorenbsp;noftro,amp; fide Chriftianaaduros,faduros,cooperaturos realiter,amp; cum cffeftu:nbsp;quod idem dominus nofter fex Matthias,ac prælati,barones, proceres Sc nobiles eiufdem regni Hûgariæ atque nos,omnia Sc fingula promina per ipfos,amp;nos i*nbsp;agenda,amp; facieda,ante coronationem didi domini noftri régis Màtthiæ, quan-tocius,amp; poft huiufmodicoronationem infra duos menfes eandem coronationem immeditatè fequentes, figillis Sc literis procerum didi regni Hungarix at-que noftris authenticis firmabimus, roborabimus,atq; renöuäbimus,profeque-murq; amp;implebimus,faciemus, amp;rataac firmahabebimus: firmabütpotiorcs,nbsp;roborabunt,atquerenouabût,profequenturq5,iinplcbunt,amp;facicnt,amp;rata ha-bebunt Sc firma : confirmationes quoque opportunas fuper prxmiflis nuncanbsp;præfato S.noftripapæ inhaccaufacommiflario, amp;nihilominus etiam expoftanbsp;S.fua,amp; fede Apoftolica,ex certa fcientia petemus ^eifdemftabimus amp;parcbi-mus,ftabuntque amp;parcbunt,doloamp;: fraude inhis omnibus ceflantibusquibus- 50nbsp;cunque. IncUiusrei teftimonium nos T.T.T. noftra præfentibus fecimus append!. Datum in Noua ciuitate, feria tertia ante feftum Mariæ Magdalenx,nbsp;Anno Domini 14 6 3.
Extant plures mutux litcra: horóm duüm principum de pace : fed non ne-eeftariæ.
!
RERVM VNGARIGARVM D E-
CADIS QVARTÆ LIBER IX.
O S T E A Q^.A M ditto Matthiæ iufta rite folùta,amp; funus ma- 4* ximapompacelcbratumeftjiamrcs ipfapoftulabat, quandonbsp;varia iam fadionibus mala parit intercgnû,iubct foluere iura,nbsp;amp; magnàm facinorofis addit audaciamtquarc non immeritbnbsp;patrum animos regia folicitabat eledio. Vrbanus pocifex A-grienfîs, amp;patrum eatempeftate princeps , nequidRefpub.nbsp;detrimenti paterctur variarum partium non ignarus, ex Se-
natus confulto regalia comitiamoxedidit:quæin Pcftanocampo,prçter Danu-bij ripam baberi iolent. Idibus Maiis his dies praeftituta. Tantû temporis fpaciu regulis Sc nobilicati datum,quantû ab remotiflimis V rtgarica: ditionis oris con-uenire poflent.Res maturanda videbatur, ne maior pattium indies forctaccef-fioiquiaperfuafi nondum étant animi,ne promiflisamp; muneribus eledi, quibusnbsp;in vniuerfum facilior erat confulendi copia. Pôft vbi Variis diuerfa hominuntnbsp;ftudia fadionibus diftrahuntur,perquamdiffîculterin vnû confenfumeogi pof-funt. V rbanus ad Comitia primus ftato die cum validiflimo cataphradorum amp;nbsp;vclitum equitatu conuenit.HunchoneftÜT.amicorum agminafcquebantur,in-
DËCADIS Hit L1BÈR Ï X.
ptiihJs Georgij Chanadienfis epifcopi, item Petri Bochij EmcricI fr.itris, r.: A~ rilbjFrancilci vexillaciones : équités omncs ad duo miliiaamp;quingsnrosnbsp;tere.ETranfyluania præfedusprouinciæ Stephanus Bathor expeölabatur; qvânbsp;octauo póft diCjCum ornatiftimis proceruni nobiliumqj copiis aduenit. Qmn-|enticirciter,amp; triaeqaitu iiiiha Bathorea fignafequutafunt.Eius focij,Drachnbsp;cettoldiis: Ladiflaiduo, Mauricius,amp; LofonciuSjamp;pIeriq; principes nobilita-tisaJarüIegionutnq; præfedi. Eodcin quoq; duâ;u aufpiciis venereScythuli^ srjthfeli.nbsp;vetuftiflinium Vngarorurn genus : ac nullo pcrcgrino fanguine coinquinatun:;nbsp;'tetn pari Scytharum prifcorum feueritatemoribus amp;:libertace prçdituniiquip-' pc qui venabulo pro hafta,ir£iTi arcuamp; pharetra, enfcquc vtuntur. Linteo corpus thorace rauniunr, paftura viclü quæritant. Demum bellogens cft afper-fJuia/sruitutis impatics,amp;: nullo labore domita. Ad Danubij ripain omnes ca-ft'ilocant. Secundum hos Auguftales fanóti Gcorgij Comités, paulo inferio-*^ccopianini apparatu mox affuere: quos Kanilai amp; Seczij, nobiliflimo generenbsp;uatijConl.jtiarnnc. Nonduni exinferioris Vngariacpartibus nonnulliproceresjnbsp;fcguliquccjnnenerant: cxlongo itincrc,ftudufve diuerfiSj moram trahereco-
Sed cum ut frequens iam videretur eiTe conuentus, amp;: immincntia vndi-Suepericulanouumprincipempoflularêt, fub ampliffimafcena de eligedo re-ë^agi cceptum eft. Nondum quem potifl'. optarent, ad populum latum erat: uondum patrum fencentiam quilque dicere rogabatur:cum ex compofito qui-uam,veluti occulta faótione fubducdi, Albertum Cafimiri Poloniac regis filium jnbsp;Uconcioneregem temere proclamarunt. Atproclamatio,rcfragantibus con-Unuo patribus, reprefta: quod coqjfaciliusfaólum eft, cùm hisaliorum fufFra-^ïuóaccederent.inde vlterioris Vngariæ vaftatio magna ex parte oborta:qua-*nbsp;'^UQuideiu Albertus proclamationis huiufeeiure fe declaratumregemefle di-^^bat.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;audita diui Matihix morte,comparato magno exercitu,, Vnga-
^ælînibusimnhnebat;expectabatrciexitum,vt præfto luis partibusadellèt: ^unipctitorumqueprxoccuparct ingrcflum propè aderat. Maximilianus Ro-uanoruinrexcunfultis Maihematicis, qui Matthiam eo anno diem obituruinnbsp;hneprædixeraiit, in rcgni fpem, amp; amifl'æ Auftriæ recuperationem addudus^nbsp;^uinpofitis in Gallia rebus,in Noricos conrinuörediit,amp; lub fpecie pacis exccf-*^uircgisexpecdauit. Itacnim ea tcmpeftate Vngarorû fata tulcrunt,vtiquinque Icgationes regalia comitia follicitarent,diucrlaqjhominu ftudia traherent:nbsp;'^ptiinisCæfarea, quæ quanto plus autoritatis amp; dignitatis habet, tanto maiusnbsp;'^fcgno ius iibi vendicarevidebatur,quodin reddendo facro diademate Mat-'uæ régi,ex compafto Cæfar fibi compararat. Deinde Boemica, cui, ft eledio-sfovtunafaueret (quia hxreditario iurenitebatur)multo melius quàmcæte-operate licebat. Item Polonica,quipro Albertoregnumexpofcebat: èc krar nafanntnnbsp;Sonia, qui pro feruanda reginæ Beatricis dignitate vt in regno fucceflbrinbsp;'^«afucccderet , tunc agebat. Accedebat amp; Coruina, qui loannertiducemi nbsp;J btJiiæregis filiu,vti patri fuccedercr,fnultamoliebaturxui nifi illegitima ge-^ùuraobftiiifter, certo ftnc controuerlia patri fucceftift'et. Fauebanteunä:i pro-^'^^esjiacri æquè atq; prophani:quos omnis Coruina quondabeneficentia pro-^crucrat,amp; çcernis fibibeneficiis obftrinxerat.Reccntiîquoq; mérita iftorumnbsp;/*uiainCoruinûintenderât,obfirmarantqj.Augtbat tot fauores,amp; adolcfcê-* ie4n.ài/inbsp;pfapotentia, quippe cui paterfu turorum malorumncnignarus,coronanijnbsp;P^Sjdiefaumm, arces omnes antèlegarat; quinamp;præfeclos omncs, amp; magnanbsp;parte principes in filij iurare manus adegerat: cui quide, ni coniuratorum fi-jo ^^^'^oderatorumqs prudentiadcfuilfet, parum abluifl'et, quinhodieregno po-^^fur. Comitiorum temporctotlegatorum genera dicnoduqj patres ambiuntnbsp;'uerfos, promiiris,largitionibus amp; precibus ita iudiciahominüinneólunt, vtinbsp;niofciretquernpotiftimumoptarct.Inter tot varix ambitionis artes,nemonbsp;O'pub.comodum diiudicarepoterat. Verum quis totfadtiones inter Vngarosnbsp;uiiretur? nimirumex antiquis illæ repullularunt, amp; àloeorû vicinitatemeru^;nbsp;'^ontur.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;citeriorem Vngaxiam Dalmatiam^ incolunt, quando Romaao
-ocr page 700-660 ANT. BONPINII RER. V N G A R. , impcratori finitimi funtj Cxfareis Temper partibus adhæferc. qui veró citra Dl-*nbsp;nubium colunt, amp;: Polonis pföpius acccdunt^ex ea regia principem exoptant.nbsp;Qui deriiqueBocmos finibusatringunt, Böemümregemcxpofcunt. Priuatonbsp;pro fe qudque GÔnîôdo conftilit,Refpublica fidos raro tutoreshabet : amp; fi quonbsp;diuina benignitate fortitur, ijperquam pauci reperiuntur. Intercédant amp; alix,nbsp;tarn Vngarica: quam peregrinac caufæ,quæfaâ:ionumnumerû adaugent. Cumnbsp;totigitur legationes Budæ agerent^ ac omnes impenfius ambirent : Pcfthicon-uentus in aede diuae Virginis ,expelt;äatis aliquandiu cæteris qui nondum vene-^^quot;''^^¦rant,tandem indióluseft.Et Coruinioratores,quorû alcerloannes Varadienus,nbsp;dttnÇit.nbsp;nbsp;nbsp;Thomas lauricnfisepifcopus alter erac,primùmadmiffi:quihumiligcnercnati,i»
Matthias benefîcio,amp; propria virtute nimis excreucrant.Ioannes inprimis ,fada dicendi copia, non fine lachrymis, dim Matthiacgefta commemorat, quantumnbsp;hoc regnum auxerit,amp;amplificarit,amp;quam de ChriftianaRepub.bencmeritusnbsp;fit,exponit.Addit his beneficia magna in facros omnes , prophanosque colla-ta,quorum rationem cUi (nifi fortaflis ingratitudinisres efle nonpudeat)omni-nohabendam efle cenfet:fiibiicit, quanto is olim Audio viritim omnibus filiumnbsp;comraedarit; efle in Coruinipoteftatc thefaurum,armadegiones;itcmregiaro,nbsp;cunólasarces,amp; munitiflimaqüæqueregnioppidatquæ quidera omnia nonfo-lùm fuadere, fedcogere ad optadüm cum pofle viderentur. Nec magnam qui-dem genetofie indolis fpem deefle : alfimilem effe patri^ nec minimam genitu-rte notam täti faciendam. Italos huiufeemodi principes nequaquam abominarinbsp;Tolitos, dum publicae vtilitati amp;faluti cofulatur, partis ingeni) magnanimitatefflnbsp;vfque quaquereferre, externos mendicare principes, nequaquam efle tutum:nbsp;quod fuperiora cundros tempora docuerunti Hoc iuftum amp; æquum, hoepu-blicam vtilitatem,hocdenique neceflitatem plané iuberc. Hæccademetiamanbsp;collega, ne minorequidem oratione confirraatafunt. Etres profedoèfencen-tiafuccelfiflet,ac citra controuerfiamrex ab omnibus declaratus elTetjnilicon-ftas laeuæ geniturie obftitiflet opinio. NonUullifunt Coruini fortuna vltröcom-miferati,quibus magna fpes erat; à patre no degeneraturum. Horum numcrumnbsp;Coruinæ beneficentiæ memorianon parumangebat, amp; adolefcentisformitlo' 5*nbsp;lofapotentia,animusqueimperandi cupidilfimus:cuifi cumrerum cxpericntia,nbsp;maturitas ætatis,ac fides, amp;: Concordia amicorum accelfifl'et; facile regnumob-ire potuiireE.Infequentidie,Alemartnorumlegatis fadadicedipoteftate : exhisnbsp;vnus,cum procætcris verba faceret, imperiofius Vngaria; regnum pro Frideri-coimpcratore,Maximilianóvc fillo Romanorum olimregc decIaraEo,expöfcc-rc vifus eft: initi quondam foederis condiciones cum Matthiarcge, in facrx coronas redemptione,mentionem ofFerens, illam inprimis obiecit: quam hand ft-cile confutari pofle arbitrabatur. Si Matthias abfqucliberislcgitimomatrimo-^ionatis, humanis excederet ,Vngariæ regnum ex compado repente in Cxû-
ream redderepoceftatem,inita vtrmque pada primates Vngariasfponfionc, ac 4® interiedo iureiurando fanxilTe:!! quid contra moliantur, fidei pacisque numennbsp;violatum iri,in quod quidem fcelus à diis omnibus asque animaduertifolet. Adnbsp;dechnandadiri belli tóricüla,amp;abolenda vitro citroqjodia, nullum remedi umnbsp;magispræfentancû elle dicebât^qu«àmfipatré Maximilianùmvc vltropoftula-rent, quijjus ad tutandum regnum, amp; coercedas Turcorum incurfiones maxi-mè vires non dceflcnt.Maximihani magnanimitatem, rei bellicæ experiétiam,nbsp;amp; fummam in quaque virtute prasftantiam aflèrebat. Neminem diceread inhi-bcnda.quçomnicx parce pcriculaimmincrenc,hocpotiorefflab Vngarisoptannbsp;poire:hûc Galhs formidolofum,hunc Germanis, ac militibus perquam gratumnbsp;clTejhunc æquitatis confultilfimum,Iiberaliflimum Temper habitû:item nobili- nbsp;tare generis,animi excellentia omnibus pra:ferendum.Demum,pro IxTo fde-p^UHirfuii rc,quoddij prohibeât,minas interiieere.Secundum Alemanos, legatiPolono-rum auditi,qui multo modeftius rem agere vifiTunt. Nam dum pro Alberto régis Cafimirifilio,patris nomine, verbafaciunt,àbonoamp;æquoTuadcrc conan-tur: vetuftiflimam Tuorû cum V ngariç regibus ncceflitudinem, variasque aflîni-tarcs.
-ocr page 701-D E C A D I s i 111 LIBER È X. ééi
Utcs,amp;: cognationes enafrant-.tantum antiquis beneuolentiarn quonda amp; cha-¦quot;'tatis intercefTiffe dicentes, vti Poloni regiæ prolis dcfechi Pannoniarum fepe ¦^egéoptarint; ê diuerfoqjoptatibusPannonibus fæpc dcderint.Ludouicü V n-gwix regeni) à Sarmatis vfurpatumPoloniæ quoque imperalle : contra Ladif-auniCafimiri fratremprimigenium,in Vngaria præclareregnaffci Nihil in re-galiotbitatc melius ccnferi poffe j quam ad finitimos j vcteres, ac fidos amicosnbsp;Confugere,quibus Reipub.lUmmatütö committi poteft. Explorata diuvicino-rumlide, fat Cuique conftare poffe j quid potiffimum in confultando videatur.nbsp;Adhæc elcgantiffimam Cafimiro effe liberorum copia,domi amp;: foris æquc pre-ftantem; iuucntutem effe regno,belloque maturam : ipfam quoque vniucrfamnbsp;Vngaris offerte, vt ft eleótus haudquaquäm fatisfecerit Albertus, cæteros lin-gulatini, pro arbitratu fuo Vngarorum fenatus rite perichtatur, demum libe-'os,arnta,regnum,amp;fortunas omnespro Vngarica defenlïoncjantiqüxne-ceflitudinis iure deferrc. Aragonij poftero die introdudi: perledis Ferdihan-dhegisliteriSjBeatricemeius nomine pluribus fenatui verbis commcndaruht:nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
H^ibufeunque rebus opus fuerit, opes amp; auxilia öbtulerunt, dicentes : A pâtre Qudutnfiliæ imperatum, vti ft paternam vfquequaque gratiam feruare vellet,nbsp;cnatus imperata faceret : nihil eins iniuffu de clibatu nüptiifve dccerneret :nbsp;jj^®^'^iffnatusautoritatejacvtilitateReipublicæ nunquam diffènfuram : atquenbsp;vires omnes, amp; patris, quiequid terra marique poteff, vltró pro falute re-Sfiierogaturam. Poftremö,duo Boemorum oratores exauditi funt: quorum al-^^bqui Caftro genere natus crat,quöd vetüftiffimum quidem femper eft habi-inter nutantes hominum animos ita differuit. Etfi nihil grauius effe po-«nbsp;brortiffintiPannones,quam cum de creando rege agitur ( quippe cui Reipu-^fuinniam,amp;:noftramliberorumque falutem,cum fortunis plane omnibusnbsp;f.°^nnffurifm^usj jÏQina tarnen benignitate faébum eff,vt fi priftinam fapien-tetinetis, nihil hac re facilius in decernendo videatur. Complures nimi-f'^'^conipetitoresfumus,qui variis veftros anitnos artibus irritemus ; alij lar-j, ^'^onibus ,pollicitationibus alij, nonnulli minis,amp;; iure foederis : pars honeftanbsp;®one,amp;:pro fe quifquc iudicia veftra inuertimus,trahimusc]ue diuerfa : fednbsp;in tanta competitorum ambitione fuum cuiqüe iüs pro dignitatered-im ^^^eniffimo Vladiflao miffi hue venimus, regemque ofterimus, nonnbsp;C' tfucem, non adolefcentem : fedhumanum, dementem,pa-n^aturum. Nonincomitia veftra defcendimus*, vt quac vobis ob-t:nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ab imminentibuspericulis affetere poffent,antiqu£e beneiiolen-
1, pRtifderemus. Hoe vtriufqueregni coniundio, viiius fæpé duduamp; ininbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gubernati : hoe veftra fides mutüaque charitas iios facere ïubet. Non
. nbsp;nbsp;nbsp;Ron iniufta, non incommoda vobis Pannonespoftulamus îfedquææ-
' ** nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eomunem vtriufque gentis falutem admodugi confe-^ «
1 nbsp;nbsp;nbsp;¦ Si fas æquû apud Chriftianiffimos præcipuè viros penfitandum eft, ni-
bl nbsp;nbsp;^oftro rege nemo vobis vtilior occurret. Si hrcditario iure dari régna
nemo propria hæreditatc fine magno fceleredefraudari poteft : pro-ftii ^'^hflaus iure fuoregnumhocfibi poftulabit.Etei«mViadifiai regis pri-èhîrorc nepos eft : amp; Alberti Sigifmuhdique pronepos, abneposque: j^f'lRidem omnes Vngariæ ,Bocmiæqj partihus optimis femper auf^ciis im-relati funt. C^inetiam patrui fui iure idipfum expo-g^:^,°RncLadiflaus Polonorumrex,amp;Cafimirifrater, reéiè fandeque Vn-inbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;vt à Turcorum immanitatc tueretur, ad mortem vfque
^üs nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;faluti veftræ non prætulit : quum non fecùs arque paftor opti-
pro fuis ouibus inter confertiffirrios hoftes deuoùit. Illiuspro-nepos inquam primogenitus, in quo Sigifmundi magnariimi-l^ni ^^^'^RR^eRR^lhcrti, Ladiflai çaftitatem : amp; Lâdiffaidenique patrui,Po-
I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ngariæque regis fortitudinem intueri licet. Ad ha:c,fi facro-
fanguis in regno veftro reftituendus eft, aut fi præftantia gene-^cgalibus comitiis nequaquàmfperni debet: quis namifto generofiorpo-Kk
-ocr page 702-ANT. B O N F I N 11 R E R? V N G A R.
terit offerri? vtpotequi nobilitate præditus incomparabilianprimisipfercxcft# rexinquam,à Boemis defignatus vixdum annos natusfcxdecim,amp; Cafiniir*nbsp;regis filius primigenius,inter Sarmatas præpotentiflîmus : Vladiflai VngariXjnbsp;Polonique regis nepos, pronepos Vladiflai Lithuaniæ ducis,indomitoruin de-nique Sarmatiæ principum abnepos:quià Gelono Herculis filio,è bifornii mu-la^eUorum jæj-g Scythia nato ( vt aiunt) duxere genus. Paternum hoc genus.Maternumnbsp;verb firitèrecenfeaSjLadiflausdux Auft:riæ,acVngariæ,Bocmiæquerexlongénbsp;lateque præpollens,huic fuit auunculus : Albertus rex, amp; Roman. Imperator,a-uus : proauus Sigifmundus,princepsille clarilT. de apoftolicafcdefemperoptime meritus : Carolus Imper, abauus. fi Ladiflaus adolefcensab infcrisreuoca- !nbsp;tuSjdefuo genere gloriaripoteft,quatuor profedto Romanos Imperatores è manbsp;terno genere: è paterno veto Auftralique familia,maximorumque principumnbsp;officina,quinque connumeraret. Qms igitur tot fuorum fi:emmata,tantamqucnbsp;profapiamhabere his temporibus vifusefl,quicumnoftroprincipe(aliorumnbsp;pace dixerim) conferri poflitî Quare fi interceptum fanétorumregum olim fan-gu incm in V ngaria redintegrate, fi aflimilis amp; amicæ gentis focietatem inftau-rare, fi paribus nobifcum aufpiciis, veluti antehac maiores noftri fæpiflîmêfa-ôhitarunt, gubernari percupitis,fi veftrum dominum,à veftris regibus edi-tum,agnofccre,amp; in auitum folium reftituere curatis, Vladiflaum eligite, hune ,nbsp;regem, hune moderatorem vefltum opeate, appetite, ingeminate : ne tam diunbsp;amp; vos proprio paftore, amp;ouibus ille fuis carere videatur. Præterea, fi quidautnbsp;, patrum aut maiorum gracia apud mortales plerumque conceditur, fi benefi-^iorum quoque ratio efl habenda, quæ citra feelus præteriri nequit : fi vel maxima è contrario inimicorum fcelera progenitorumeaufa impunicatedonan-fnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tur.-quiseft vfqueadeôrationiscxpers,amp;ingratus,qui non deteertatimpm
Ladiflao rege fufl'ragia? quis faufliifima tot principummemoria?quidinnu-merabiliaillorum mérita amp; clariflima domi forisque gefta poftularentnunc patres quæfo confiderate. Quidij facerent,fi Albertus,Ladiflaus ? quid?iiVla-diflaus,amp; Sigifmundus (ne de aliis dixerim) loqui poflent nempe nihil à vobisnbsp;impenfîus poftularent,quàm vti hunc,ad imperandum natum,vobis vitroprx- 5®nbsp;ficeretis. Sic Alberti probitas ,amp;s Ladiflaicaftitaspoftulat: quicùmfatiiniqui-tate fuos annos regnare nequiuerit,cos famfliflimo nepoti iam poreflatéregen-dicuperent. Sic Vladiflai manes:qui pro veftra,Cliriftianæque rcipublicx lalu-te aduerfus Turcos, ad Varnamfortiter occubuit. Sic denique perpetui quondam Sigifmundilabores promerenturamp;expofcunt. Qiiorum quidemnumini-bus fi, veluti fas amp; æquum efl, rite fatisfaciendum cfl'e cenfueritis : ne illorumnbsp;quidem dccori magis,quàm faluti veftræ côfuletis. Æqui amp; iniqui animi Deosnbsp;memores efle ducite,amp;: quàm inde deprauato iudicio fentianr, confiderate. Ilhnbsp;quenqujmhæreditarioiurefraudari,iamperpetinequeunt. Si prxclara loan- ,nbsp;nis Vaiuodç merita,amp; ingens geftorum gloria,tantiapud vos momenti fuit,vti 4^nbsp;filium regno intempeftiuum vitro regem crearetis : cur eum, qui à totveftrisnbsp;regibus amp;împeratoribus ducitoriginem,vnoconfenfuregemnondeclaratis.nbsp;Cuius repulfa (quam^^eus prohibeat)infefta vobis cunefla redder diuorumnu-mina.Poft:hæc,etiamquidde cçtcris finitimis regibus vobis fperareliceat,con-fideratej»quæfo,Pannoncs : quæ fides,quis amor intercédât, nobifeû pari mente repetite , vt amp; vos quàm facilis fitifla confultatio, quàm eledtio falutaris, ôinbsp;quàm neceflTarius omniû confenfus,intelligatis:amp; nos,quid de his comitiis fpe-rare liceat,facile fentiamus. Perpetua vobis cum Aleniannis interceflere bclla:nbsp;innumerabiles vitro citroqj clades,amp; incêdia:odiaquoq; fempiterna: quæ qui- .nbsp;dé omnia(fi reâ:ènunc,vtiantè,fapitis)hincproculdubio animos auertent,amp;de )*nbsp;veftra falute cogitate cópellent. Nee melius quidé rationibus veftris cofuletur,nbsp;fi Polonos vobis præfeceritis : quibus olim imperaftis, cum quibus magna bcllanbsp;geflîftis, grauifllmis iniuriis lacefliti : qui deniq; magnis comparatis cxcrcitibus,nbsp;fufcitatisq;difcordiis,viregnûàvobisextorquereconantur.Infupcradolcfccn- ,nbsp;ti régna comittere quàmformidolofumfit,pro fe quifqi ludicct. Alienonaraquenbsp;mode-
-ocr page 703-decadis îiii. Liber ix. ^^5 moderatore gubernanda æ!;as,pmriens,indochi, inteitipetanti^ ac vitiis omnibus obnoxia,quàtn rede grauillima regni pondera fubire queat,omnesintelli-gunc.Pro animi libidine Cunda geretivtctur ilinenum potins coniihojquamfc-niorum,grauiffimorumque coliliavirorumabominabitvir. Sedabiturvolupta-tesjvirtutis difficultatem detrcdabit : Icuemvfquequaquepræfetec animum:nbsp;aflentatoribus multum tribnet,credetque:ac in concupifcentiarum denique fenbsp;affcrctferuitutcm.E contrario^ranifliiniSjniâturisque fefe credere regibtis, tu-Wm eft, amp;faliKâre. Experiefttiæ compos tenera adhuc ætas efle nequit. Præ-tcreanonimmeritomaiores noftri incundis magiftratibus amp; præfcttiiris pla-iQ nefanxerCjUe grauiflima iuuenesmunia iamobirent:hepubiicacumpriua-ruinam æquè traherent : neve maxima poteftate potiti, Concupifcentiisnbsp;J^oluptatibus licehtius inferuirent. Grauem amp;: maturam fummis magiftrati-ousætatemafciuêre, grauilflmos quoque viros in regnum euehere foliti funt.nbsp;yirtutum tantùm fapientiæ locum illi fanxcre:Si ciues regni compotes in Vr-oenoneflentjèfinitimisamp;peregriniseligerenonpudebat. Quineciam ß exin-Senuis nenioforethacpoteftate dignus,adferuile genus hominuconfugcre li-^ebat : ne quid Refpublica detrimenti pateretur. Quid Vladiflai grauitas, amp;nbsp;^pientia?quidexadiflimarerumexperientia,amp; fanditas ? quid religio,amp;:inte-SfitasSquid pietaS, amp; manftietudo?quidiufticia,amp; taciturnitas.quid temperan-^*à)amp;maturaætas, àvigefimo iamannoinnoftro regno verfatanobis confulat,nbsp;¦onûderate. Nunquam Boemiajinteftino amp; externo bello tarn diu vexata,qui-^^cere potuit,donec fandilbmi acintegerrimihüiufce régis auipiciisgubernarinbsp;'^®pit. Non Sigifmundus, non Albertus, non Ladiflaus, æftuantiiîimum hoc^nbsp;^^gnutnpacarepotuere : nunquam regnli amp;: optimates reconciliatimutUo fu-doneeantorem pacis,amp; prudentiffimum hunc modcratorem optaucre.nbsp;crediderit ? nullum vnquam verbum aut infolens, aut obfccenum j ini-3^utnve ex eius ore potuit extorqueri: commotus amp; iratus nunquam inuentus.nbsp;^3'ndem in Vtraque fortuna æquanimitatem exhibuit, eandem cum decoronbsp;gfiuitatem feruâuit. Nnllo vnquam vitio leuitatis amp; inconftantiæ Maiefta-f^nirGgiani, ad quam fe natUm efle intellexerat, incæftauif. Inter fadionesnbsp;cordiasque proccrum, crimina vtrinque patienter audiuit : mox exploraiisnbsp;^Q^üin aniniis, hos paterna charitate compere j facinorofam coercere auda-'¦^jCOnfolari læfoSjamp;illoruminiuriasiuftc vlcifci folitus eft. Perquefa-' ^æquafupplicantibuSjiniquapetentibus inexorabilis: amp; taciturnus, vt taci-'^fnitate feueritatis crimen declinaret. Aiiitudinem,latebra^ue ariimifui,-f*Conditamque mentem nemo potuit expifeari^ Ætas igitur, in omni virtutenbsp;^°tifunirnata, vita cuique fatis cxplorata, ôè mores omni ex parte nobiliflimi,nbsp;^'osomneshortari debent,vt hunc potiflimum regem eligatisÆroinde,Pan-flvobisoptime confulerectipitis, fi commodum, falutem {ÿiblicâm^nbsp;^atis,largitionibns, inanibusquepromiflis haudquaquam crédité : ambitio-'^lolentisc^ue tyrannis date repulfam: eiim deUique create regem, qui ßt Vö-Cliriftiana: reipüblicæ falufaris, amp; quem creafl'e non pigeat. Habita Boorum oratione,non foliirn qUi de republica bene fentitbant, fed qnilargiti-'OUS amp; promiflis onerati fuerant, inuerfosque animos habebant : baud fe-p ) atque confeientia perciti, tacita Vladiflao fuflfagia reddêre co^bantur.nbsp;veritatis numine reßpifcünt, reconditumque cohfenfurn in pedoribus ha-«nt. Verebantur enim , ne promulgato de nouo rege decreto, competito-^opulfa commotijconcitatis vndique copiis, eX compofito V ngariat regniim,nbsp;b Ip y pcttitus extingiierent. Is enim rumor fat latè difl'ufus erat, A-Polonis conuenifle , citeriorem Vngariæ partem Maximili-bn nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;, fubadis Vngaris (quigrauiffimo vtrofqne bello diu
cefluram , regnique nomen c medio auferendum. C^iarc, vt dß *c^uereiit, confultnm inter fe clam optimates habuere, clamcpue Vla-^'¦c^uem. Bona deinde,interpolatislloris,cundls oratoribus ver- ^ra:vt inmiinentia vtrinque bclla declinarent, amp;i quamuis bæfitarenr illi,fpenbsp;Kk ij
-ocr page 704-ant. bonfïnii rer; vngar.
tarnen fuanequaquamexciderent. Addebant etiam,comitianondum cfle frc* quentiirima ; nec Sigifmundum Quinquecciefienfem epifcopum, armis amp; opi-biis præpollenrem, cum Laurentio duce, cxterisque Pannonix inferioris amp;nbsp;Croaciæ regulis aducnifle. Hos omnes alForc propediem, vno fe confenfunbsp;regem declaraturos. Coruinus adolefccns, quamuis ob inuftamgeniturænotam y rem defperare cogerctur : vi tarnen fua, amp;i: eorum, qui mdics alFururi C'-rant, auxiliis fretus, aftedatum intempcftiuè regnu occupare confidit, Huicnbsp;ob diui patris memoriam aperte refponfum, regem nunquara futurum, fedrc-ge pauló inferiorem : ne xterna Matthiæ beneficia, apud proceres interiifle vi-derentur. Pada cum eo inita, vti, fi regium diadema, regiasque arces fpon- i*nbsp;ce reddiderit, cum proceribusquc conienferit, Bofl'enæ, CroatisE,amp;:Slauonixnbsp;regnumineat, omniaquc oppida, vicos, thefaurum, Sgt;C dominatus à diuo pâtre Icgatos perpetuö habeat,amp;pro alcero regehabeatur.His tandem conditio-nibus acquieuiflè vifus eft ; fed follicitatus a fuis, fibi ipfe conftare non potuir. inbsp;Alemannis initi quondam foederis conditione regnum poftulantibus : crear.äinbsp;régis poteftatem, non mortuorum, fed viuorum efie: libéra in bis comitusnbsp;cfl'e fuffragia : fi quarecuperandx illi facrxcoronæ gratia, quondam promife-rint, Üdem promüTa prxftent. Qmnetiam pro corona in captiuitate retentus,nbsp;veluti coniedorum in vincla bominummore, nibiliure promitti poffe. Pro-miflionem, quanquam legitimam,liberam efleoportere; ad expedandanide- iQnbsp;mum frcquentiffimi conuentus autoritärem bortantur. Polonis benignerefponfum amp; ada gratia, boc interregni tempore filios, opes amp; copias offeren-^ibus, amp; fpes nc mediocris quidem oblata. Aragoniis multo plus ada gratia : amp; in tot periculis, quxcunqueofferebantur, lubenter accepta. Contra,pronbsp;regina Beatrice, fpes bona data. Boemidenique,optimefperareiu/rnamp;clan-deftinum,quodnuper iniuerantconfiliumypatefaciunt : amp;bortantur,vtad V-ladiflaum fcribant, vti ad accipiendum accitus regnum, fe propediem accin-gat, ne à competitoribus impediri queat. Eo denique tempore rex declaretur,nbsp;amp; regnum ineat. Intereacum regina Beatrixin arce Budenfi fquamduxCoruinus cum valido prxfidio tenebat) refideret, fibique admodumà primigenio pnbsp;timeret, cui in ducenda vxore Bianca bucufque nimium fuerat aduerfatadua-fu procerum rcgiam déferait : in ædesque Vrbani Q^xftoris, ne quam vim abnbsp;eo pateretur,non inuita defcendit. Augebat fufpicionem adolefcentis animus,nbsp;quippe quityrannidemquandam praeferebatimmaturam. Ex Neapolitanis regina; aulicis paucis ante diebus ad portam arcis plerique pulfati, nonnulli nonnbsp;admifli, abqui cum ignominia reiedi ; quarc, vt fibi prxcaueret,in priuatamnbsp;fe vitam redigerc coada eft.Quin etiam paucis ante diebus,Petrum Colocicr-fem arcbiepifcopum,confilijcompotem amp;aftutum,quemrexMatthias reg:-
lt;iæ (vta^mt)gratiafexannosinarceretinuerat,Coruinus adolefcenSjinftan- , te Apoflolicolegato,inuitis patribus amp; Beatrice liberauit,liberatumque am- 4^ ,nbsp;ple donauit, amp; dignitatem vna cum libertäre reftituit. Dum comitia tarn diunbsp;prorogarinobiles conqueruntur, amp; indies abitum minantur: ecceSigifmun-dus Q^nquecclefieni^is epifcopus, vir confilio, armisque præpollens, amp; duxnbsp;Laurentius, cum nonpaucis exercitibus appropinquant, quorum Defpotus,nbsp;Banus laizæ, Prior Auranæ ,ac exteri inferioris Pannonix, Croatix amp; Scla-uonix reguli, focij amp; comités erant, fociaque agmina iunxerant : Cum equiti-bus mille Sigifmundus, Laurentius quoque cum totidem aduenit: exteripronbsp;fc quifque copias amp; fortunas oftentant, ad feptem milia equitum habuere.nbsp;Cum alij proceres amp; antiftites hos cumvalidilfimo excrcitu aducnire fenfif- nbsp;fent, amp; pro mentibus nondum exploratis, eorum vires admodum vereren- quot; jnbsp;tur : adconciliandos fibi illos, cundosingenijneruosintendunt. Idipfumcx-teri competitorum oratores curant, quando bis fulfragatoribus bene fibi fpe-rare videbatur.Poft vbi traiedoDanubio,occurrentibus officij gratia antifliti-bus,proceribusq5 cundis, cum honeftiflimo nobilium equitatu, fub Pefiana vr-be,ad primum lapidem caftra locarunt : primus omnium dux Coruinus cû me-jnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tropolita
-ocr page 705-D E C A D î s 111L LIBER Ï X. ffopolitaColocienfi iriténipcftâ no£tc ptofcdus arCe àdhosi Veilitj Si Sigif^nbsp;feundum,Laurciitiilmque primus adoritutjquos patri quondam fidiflimos ciTenbsp;Iioucrat; ôi eos cJîorarunc fupplicesjne Goruini partes defcrerent:amp; pnefertimnbsp;patris gratia de vtroque optimè meriti. Deinde Sigifmundus Si Laurentius re-ginamofficijgratiäm adiuere: à quamültis precibus ^pollicitationibusque fol-Iicitati,tandem in Budenfemarccm,vbi Continus cum fortiflimo præiidio rcfi-Qcbat,eanoftc ad cdenam diuerterunn Vnde oborta repente fuipieio j hos innbsp;Loruinas omnino partes conceflifle.Deinde pofteto dicjintercedentibus qui-DufdantjVrbani Quæftoris dpera,nonincampo Rakos^ex more (vtaiunt) iieqjnbsp;flcaftris corum^qui nouiifime conuenefe/ed Pcfthi,in diuæ Genitricis balih-^î)amp;æqüo vtrifquclococonticntus efthabitus, nonj vtiantea, frequens. Namnbsp;Mtikittido nobilium,amp; indidum^ facerdótumque mantis ingens, quae ex omniums protunciis oppidatim,vicatimque conUenerant,cumlongiffimorumGomi-^orrthi fumpttis vitra tolerate non pofletjimpetrataa patribus rniiTionereceiTe-bt:fcxagintanobilibus relida poteftasj quieade aütoritate in fanciendo qiio-decrcto pollerent. Ibi de fanciendis quibufdam,amp; refarciéndis legibus pri-agi cptum eft. Et orator iterum Neapolitanus auditus^ qtii Ferdinadi re-noniinc,quxcunque fegno vfui fotet,libcntiflimc defert,militemjpeeuniasnbsp;*arma polUcctur: vbi,Beatriccm in priftina dignitate retineartt/uturotjue re-Sconitingant,impenfiùs orat. Hinc,veluti cseterisjbona verba datajfolutumqjnbsp;eadem bafilica conuenttis habefetur, amp; denbsp;tü^^difcördiaägerc opdrteretf Vrbanus lingua Scythica diu cocionatus eftjnbsp;/gioratione tcferens,quot. Si quanta expublica dilfenfione PanUoniis mala«nbsp;nimtnerént fquin amp; in ilia fentcntia diutius verfatus eft:,quot Vngaros calami-*ates ic detrimenta marterent 5 quippe qui finitimis omnibus regnis inuiii, obnbsp;quot;lata diu bella,nilul de inteftina difcordia, praeter vltimu exitium,- fperare poi-Curtnptibliciparentis oreloquefetur, huius apudomnes vique adeo va-'tötatiojVti iufeiurando omnesadigeret, vrtofe confenfu regent créaturos,nbsp;j, in dccernendo fore feceflionem.' Mox ciim ij proceres in creandonbsp;^unircgcpcrfifterent,aliosq5 in fententiam eiindemque confenfum tfahereni-lîréntur; Sigifmundus Si Laurentius cUm fociis vniuerfis^quauis magnæ con-®'dones ofFerrentutjin eänddm fententiam baudquaquam conceßerejquin Sinbsp;'æordiæ caufam indidit indignatio, quod regem ipfis abfentibus illi defigna»nbsp;^itjhospronihilo habituri. EtGoruinicommiferationempraepietätis amp;gra-nunune peóloribus excutere non poterant. Itaquefoluto fenatU,gt;abeun-ousoprimatibus Sigifmundus Si Laurentius cum Priorc Auranæj Cjetensquenbsp;°ciis,faâ:afeceflîorte,languentes Goruini partes inftaürarût. Cum Golocieniinbsp;'i^WopoIita Budenfem arcem clam fubittere excrcitumque die tertia in cite-Potent Danubij ripamtraiecere. Quin etiain vrbe Budam occupare c^rabant,'^ nbsp;regni proccrcs tuebantur : qui cum adhuc in Pefthana vrbe coiriitiorumnbsp;|f«ia verfarentur , audita aduerfariorum audacia, qui ex arce metropolitanamnbsp;^nnoniarum vrbem ocCupare ftudebat,traieóto mox Dafïubioy Budam oeyf-^leredierc : incenfique furoire, rtc inimicis cedere videiCntUr, de oppugnan-^^econlilium iniucre^ Negotium idStephänö Bathori ,¦ Kinißoque Paulo,nbsp;®ertoldôviroimpigro,clariir.difciplinæ militaris imperatoribus daftim:hincnbsp;^Pogriandî tormenta münitiflimä, illinc propugnäcula pari vtrinque ingenionbsp;''J^atantur. pfo Bathore,Drach BertolduSviCem geflit.Ef Cum inftrùdtaiamnbsp;manu eonf^ndum ellef, tte ciuile bellum committeretur, vltfo Citroquenbsp;-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;optimi-interCeffere j falubriumque induciarum fuere aufofes, do-
eledione iterum àgcrctur : ifiteftinum hac arte agicceptCtjiri diui Sigifmun-^tH^qûaÿproar'ce eft',primaces vttlnqucConuenere.FÏinC Vrbanus,amp; Ste-Ws-Barhor : Sigifmundus illinc Si Laurentius : Ntmquam fic aèquê pro' v-partis libidine fearbitmtu conditiones vtrinque ofterri p'otuere, vt in-sosconueniret. Colloquium ibidem ter,quatérve habitum, nihil tarnen de'
Kk iij
-ocr page 706-666 ANT. BONFINH R E Rgt; VNGARl
folida pace decernipótuic.In hoc tandem, inftauratis induciis, conucntufliC^^ inter cos,vti ad Stephanum Comitem Scepufiêfem,cui Auftria prxfedurMcnbsp;cundumregis obitû, cundorum principiim èc regulorum nomine cómiiiamc-ratjUonfinc magna argent! copia,quo prouinciânutantemfacilius tueripouct,nbsp;duo vtrinq; oratores inittcrentur, ciusqs voluntatem âiconûliûexplorarent,vtnbsp;quemeunq; regem optaret,is ab omnibus aliis approbaretur. loanes Yaradicn-fis antiftesàregni proceribus mifliis eft,duo quoqueaCoruino duce, qui Stepham voluntatem exquircrent. Dum Buda profeôli mandata curant, Stephanum inueniunt potius Boemiæ regi,quàm cuiuis Jij ftfadentem:quin etiam o-ptionifiiaefubiicienfem, quôdfiquem alium optimates elegerint, feregeeum,nbsp;pro arbitratufuo,declaraturum,quiReipub.optimc confuleret. Faciliquoquenbsp;argumento cæteros repellebat,nec Alemann um dicens,nee Polonum,ncc dc-nique regis Matthiæfilium Commode creari poiTe : veteres primùm inimici-tias, Sgt;^ innata odiaciim imperiofa tyrannide difliiadere alterius mores, â:au-daciam non placere : nec fas,amp;: æquum efle, minorem natu, gubernationis expertem,primigenio fratri à teneris circiter annis Boemica feeptragerenti, Nn-gariæregnum, amp; prima: iiis præripere genituræ. Tertium verb ,qucm paternanbsp;gloria,amp; immortalià beneficia poftularent,non folùmab iniquogenij numine,nbsp;confuetudineque Pannonica,verumetiam àpublici commodi ratione repcili- ,nbsp;Nam fi quis ex tribus externis rex eligatur, tertia ex parte inimicoru numerumnbsp;nunciabatefle furiirum: fin verb Coruinus,præteradolefcentiæinexpermtiç-quepericula,exomnipartefinitimafutura bella : proinde fatius eflejin^Oquot;nbsp;^rem, fandiorem, Sgt;c magis expertum principem eligere, numerumque holhunbsp;diminuere,quàm autaugere bella, autregni rationibus parum probe cbfulere.
/ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ïntelledaStephani mente, Varadienfis mox veteranorum exerciturainMora--
uia æfiiuantem, cuius viribus Matthias rex maxima qræquegcfla.peregic,^^ tis centum milibus aureorum nummûm regni nomine,inaudorauit.nbsp;competitoribus nunciatumeft, id omnes xgerrimè[ulerc,amp;:prxferótn Maxi-milianus, amp;c Coruinus, qui muleis fxpe pollicitationibus eum paulb ante vexa- jnbsp;rant. Reuerfis omconbus,amp;: nunciataStephani mentcûntegerrimivirifenten- p 1nbsp;tin à cüntîÀs patribus admodum approbncn,acmultis prxdicaca laudibiis, con-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I
trà Coruini amiciconfternati: quippe qui, fi Nigrorum hune cxercituni inau-
dorarc potuiflec, fatis exploratum habebant, fe, inuitis etiam patribus, regnutn
occupaturos. Exercitus hîcidcirco Niger appellatus,quia Matchix iußa fiib di-Uo femperbybemare ac xHiüare foie baat, xliuamp;algore iuxtà obduraüfSdaf / fiduis militix laboribus obtitmati,vt nihil eûetita arduum,amp;; difficile, quod ex-
lt;gis crca^^oncjconiugalc votum hueconuertere coadra ell. quin etiam ptuceres,
indueixinliautantur, nunquam tarnen Sigifmundus de Laurentius adducipo- I tuere, vti ab adolefc^tis commi/êrarione, amp; à grati viri officio deEcctent. Et /nbsp;quamuis publica vtilitas ad confentiendum cum exteris hortaretur,pictas ta- Inbsp;men,amp;tatio mentorumà confenfupublicoreuôcabat.Cùmnihildccommuni Inbsp;c^ruttufit^ (^Qficordia decernipoûet, Coruinus amicorum fuafu nonnullorum, fôrtunam Inbsp;ôeextrema tentare ilatuit. Proceres omnesampliffimè donat; quateabhis mox Knbsp;confalutatus effi Dearce cum prxûdio validiffimo rcltnquenda, euehendo fnbsp;thefaaro mox cogitât: ne hic à regniproceribus obfeffius,ad extrema redigatur. nbsp;InitoproScifcendiconfilio, in fua de amicorum oppida,fe cum impedimentis ftnbsp;deexercitu reetpere ftatuit,vbi facile omnes optimatum vireselüdcrct,deinia- tnbsp;feriore Pannonia dûminari iam occiperet. Cùm Sigifmundus dt^Lauiennus tnbsp;cum fociis ( vti diximus) ripam in citePioremDanubijcailra mouifrent:fuum lnbsp;cumhis exercitumadmotispropècailrisplane côiunxit: moxcarrisjd^naujbus nbsp;oneratis, aqua terraque Quinquecclcûas verfus, infiruâis agminibus, circiter Inbsp;Calendar I
-ocr page 707-D E C A D I s 1111. LIBER IX. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ëfy
Calcndas lulias iter facerc cpit. Metropolita Colociefis, ne difcordiarum au- | torhabererur, Colociam fe recipit. Per vniuerfam vrbem eccerumor efiuii-dinir. Matthix rdgis filium exinanito ærario, amp;:fpoliata regia, cum omnibusnbsp;fuæfadionis autoribus, inilrutla acic, in inferiorem Pannoniam iter iniuifl'c.nbsp;EumSigiûnundi copiis S£.Laurentij fretum, tuto iter ampere poiTe. Regnumnbsp;nonfuftfagiis prouincialium, fenatusque decreto fed vi efle capturum. Moxnbsp;cumrumoretumultusoboritur, capiuntur arma, ad facrofandos patres proce-resquerefertur,An ne Corumum infequidebeant? Datur Stephano Bathori,amp;nbsp;KiniiiPaulo negotium,ij dido ccleriùs cumciereris optimatibus,antiftitumqucnbsp;copiis J amp; cataphradis equitum agminibus, quarto Nonas lulij iter arripuerc,nbsp;^ræcæteris tres munitilfimi erantequitatus, prætervexillationes. Vnusregi-^ævalidiffimus, ex omnibus Matthiæ regis equitibus ilia delegerat : Hippolytinbsp;Stngonicniis metropolitaealterctertius Vrbani Agrieniisepifcopn Dumomncsnbsp;iiitoitincre properant, ccce Sigifmundus amp;i: Laurentius, cum Priore Aurana;,nbsp;^Chishoruato acccptis incolumitatis literis, publica: concordiæac diuerten-intcftini belli gratia, ab optimatibus in vrbem reuocantuf.; Quodco liben-illi conceflere, vti abeuntibus copiis amp; impedimentis tempus prorogare-: tati, dum de pace ageretutj nullumvtrinque prælium oboriturum. Scd res
, ac opinabatur, euenit : quin ij ea mente Coruinos profequcbantur j vti ^^tinipedimentacundareciperent,autmanum vnaconfererent. Cumintero-P^niates regni, amp;:Sigifmundum Laurentiumque nulla concordiafuper filio re-S'sdecerni poHet, re infeda iterum abeunt, adexercitumque fcftinant, cumnbsp;appropinquairent,aliquantifpcrque fubftitiflent,vti inter tentandum aduer^nbsp;^'otum copias cxplorarent : ecce contrariarum partium exploratores occur-^.^^Cjqui fua agmina præcedebant.Prçlium inter paucos ex improuifo commit-
Auranæ Prior faucius capitur: Sigifmundus prapropera feftmatione inci-^0 equo vnà cum Laurentio fe recepit ad fuos. Infequenti die, Stephanus 1 äulus inimicos adfluuiolum, quern alimofa aquaSchaarum nominant, ad-io ynbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Coruini in monte confederant,in vlteriore Syarij ripa furgente,quem
V Czionthegh, ideft offium cumulum,interpretantur : cum aqua facili Ills ¦nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;hofte pontibus, ob limi altitudine tranfiri non poflet, Pau-
in ^^^iidendo audaciflimus, primus vadum haudquaquam formidolofum L ^fiit j cæterisque fubfequentibus viam fecit. At Coruini tranlitum prohi-ji ^conati,niinimepotuere,inquemontemfefe collegerant,vti tùtiùs pugnardnbsp;(J. ¦^C'Traiedomox exercitu ex inftrudavtrinque acie, præmiffishincimpe-«-ineunt.Hinc Paulus,Bathor illinc inftat: miferrima vtrinquenbsp;pnbsp;nbsp;nbsp;oritur. Ladiflaus Mauricius, è regni proccribus haudquaquamimpiger^
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;acerrime pugnaretie Corui-
k nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Matthias,amp;: Francifeus Dombay,dum pari vtrinque fpepugr^tur,occigt;
nib*'^'^e^c;um ÿ fortiflimo reginæ Beatricis equitatu,amp; cataphradoriim agmi k P^æpollerêt; Coruini quamuis vexillationes plufes liaberent,tande cede*nbsp;demu acie,vix quadraginta militib. defideratis,amp; l x x.
^^cigatifunt. InproîÿmaSigifmundicaftel-dij^^^c^ecclelienîêm vrbem,Coruinus cum fuis omnibus deftitutus, ne me-ex parte impedimentis tuto fe recepit. VidOres caftr# potiti,amp; pe^ledi, in carrosamp;: impedimenta, rclido horte,fe conuerte-^iiif^/eg^^^^^rtes,aureaamp;gemmata vafaiilli exteriy vti fors obtulerat, profenbsp;preciofx multiplicisqj fupelledilis rapinas irruerat. Diripiutur per toenbsp;^s anbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;magna ex parte thefauri,amp; pro velitu libidine diuiduntur. Cur-
preciofioribus rebus onerati, in proximis Sigiûnûjïdi oppidis
Otujj. ^^onta in pagos amp; nemora prOpinqua confu^erant, exfis adorib. paflim quoq; ditandi occafione nadi,vtrtbi potius quamhonbsp;iüxtàdiripüerc. Proinde maxima Cbruinoinbsp;^eo ^icillata,quinpiufquacenties mille nummurri aureumamirtt.Cala*nbsp;Kk iiij
-ocr page 708-Ó68 ANT. BONFINIl R E R. V N G A R.
tnitofa co die partà vidtoria,quia nullus alius quam Vngarörum fanguis elFufuS eft: amp;publiçithefauri impcdimentajpriuatalibidine direptajin nullos publicosnbsp;vfus Gonceflercj cü caeceri Coruinas partes fequuti in Qmnqueeclelienfem vr-bem fe contuliflent, Sigifmundüs in fua omnes eiuitate tugientes excepit : vbinbsp;exorta inter Goruini proccres ob fufcepta cladem deinde difcordia,diuerfi di-üerfa petiere. Q^odcum fidei integritatis inopia, priuati commodi cupi-ditate accidit. Qmfquc apud Coritinum ducem pro libidine præponi, prin-cipatumobtinerenitcbatur. Surtipcrc quoque quifque contendebat,amp;pluresnbsp;furripicndi quam iüuandi gratia Conabantur. Quód li fides in hisfuifletjinqui-bus efle debuifletjeum fortafle regem vidiflet Vngaria: fed haudquaquam du- wnbsp;raturüm,ob aduerfariorum multitüdinem,efrc fperabat, quod fuorum fides amp;
receffut.
i animos confterrtabat, amp; difcordix præbebat argumcntum.Iacobus Sekelinita cum Coriiino cöntentione, interccdcntibusque eonuitiis, ad Orraos in fupe-rioris Pannoniæ; capüt rcüerfus eft. Laurentius in patriüm inferioris Pannonixnbsp;dominatum fc recepit : cæteri in fua quifque oppida rediere.Dux traicóto Dra-uo,in Sclauoniæ prouinciam,ditioni fuæ prædeftinatam Conceftit. Illud omnesnbsp;ingenue fatebantur, fine validiflÏmo teginæ equitatu j eos bello nunquam eflenbsp;ceiTuroSjamp;cataphraólorumroborefufos,fugatosquefuifle. Qjyre Sigifmun-dus amp; Laurentius vulgó dicebant, fe vexillationibus amp; velitibus nonampüusnbsp;confifuros j quäridö dudüm èxpcrientia didiciflenty leuis aTmatura: équités ad-Uerfüs caÉaphraétbriim roboranil pofte proficere. Quinto Idus lulias, Stephanus Bathor,amp; Paulus Kinifius,regni duces,cum cæteris proceribus amp; legioni-|jus,recentialiqüantiiviôloriaelati,Budam redierc : captiui circiter fepïuagin-ta duéti,quorum Prior Auranç amp; Georgius Chanifai principes erant. Cumm-fauftainteftini belli vidtoria foret,quamuis eosin reginæ confpedum adduxil-fent : mox tarnen ciuili charitate perciti, accepta fide dimifere : fucccftùm bellinbsp;profequi noluercypartim quiadidtos hoftes habebant, partim vti diflidentes il-lorum animos aliquantulum caftigatos,facilius rcconciliarent, vnoque côfen-fuprædeftinatùm regem babcfent. Nec interea quidem dörmiebat Vrbanus:nbsp;quippe qui clandeftinis quotidienunciiSjSigifmimdum, amp; Laurentium,acin- jonbsp;primis duccm cum fuiSjad concordia reuocare nitebatur. Nec fpe fua fruftw-tus eft : quum ftudiüm, amp; induftria cura probitate coniundà, magna ex part®nbsp;fortunata eftefolet. Q^aquidem iure,autoritäre, auxilio^jreginae vfus eft.nbsp;que rem baud vitra difterendam eft'e ratus, ne procerum amp; populorum ftudianbsp;magis magisquenutärent,quarto die poft dueu reditum,pro diui Georgijteni'nbsp;viadißaui plo habita frequentiftima condone, Vladiflaum Boemias regem inclytum, Vn-prindpem , ex omnium patrum procerumque confulto declarauit : dc-claratumr^ue omnes,quicunq; aderane,cum ingenti plaufu,approbarunt.Quitinbsp;ft: his omijes competitorum Oratores,amp;legatum inprimis apoftölicum,vtpon-tificiaauroritatejVicafh^; prîdcrtÉia,declaratio iuftiftima muniretur,adcfle Vo- 40nbsp;luit. Vbi multade concofdia,amp; falubri haccreatione,Scythica linguä diftêrüit,nbsp;ingenitam amp; exuberantem referens eloquenriam. Item de patrum procerum-que cunlt;ftatione,quadh:cge antea non pronunciarint,haud pauca dixit, amp; plu-nbus excufauit. Demum inuocato præpotcntinttmine y quod regno Vngarix,nbsp;vninerfae^ie Chrtftianæ Reipub.bonum amp; fauftum fclixque foret, Vladiflaumnbsp;Cafimififilium,regem cundtis aftentientibus pronunciauit. Tanta moxpopmnbsp;acclamatiocumingenti platufuobortaeftjVti eodietota Buda nil aliud quamnbsp;fauftiftïmüm Vladiftai notnen refonarct infuper ante priuatas Beatricis xdcs,nbsp;felixtotadie fadla eft acclaniatio,magniplaufus editi,amp; m fignum publi^ læquot;nbsp;Le^aternm ficix miftftia Cum pccuniafpärfa. Legati principum, qui voti complotesnbsp;1'^quot;. quiuere,Eurpis repuffae perdwhatione CömmoEi,acminitaburtdi, cotinuo abic
re. Et illudindigrtationcm OTgebat,qXïódNigrorunveïfcrcitum, de quo p^ fupràdiximus,à foanne pontificeVaradicnfi, regni nomine fenferantinau 0nbsp;ratum,cuius arte poriftimum amp; ineenio Vladiflaum declaratum cife reputa a .nbsp;Pofthçe patrum amp;:optimatum omnes ingenij nerui,quum regni laius Ou
-ocr page 709-DEGADIS ÎIII. LIBER IX
hentiavndiquepericulaitaexpofcebät, adiuuante fumxno ftuJio regina, vtpa-ribus declarato regi aufpiciis coniugaretur, ad rcconciliationem Coruinarurn partium,amp; publicam concordiamintenduntur,Vrbanus5amp;Tbomas lauricnfisnbsp;«pifcopus, cum Blafio Budenfis aulæ procuratore, in cuius manu facra corona,nbsp;cætcræqueregales arces erant, amp;cum Sigifmundo die noólu^ ingeti folicitu-dine rem agit:exoratq;,vti Coruinumducemad reddendam coronam,nbsp;nbsp;acci-
piendas honeftiflimas concordiæ conditiones hortarenturi Qninetiam Beatrix exorandum priuignum,amp; Qinnquecclefienfem epifcopum,ca:teroscjj prin-cipesfadioniSjBlafij focerummific,qui autore Sigifmundo, amp;generofautore,nbsp;' ^aud difficulter Matthiæ filium adconcordiamreuocauit. Quandoquidem fa-intellige bat adolefces,fc ab vtroque defl:itutum,omnem operam elufurum,nbsp;quot;Ibidem alter opibus præpollebat, coronam amp; arces in fua poteftate habebatnbsp;®l^r. Ambo igitur huiufee côcordiæ ab ca parte potifiîmi fuere autores,amp; præ-^pue Sigiftniidus:quippe qui,poftquam diui Matthiæ filium, regem commo-^crearinonpofle intellexit,ad publicam deinde falutem ac dignitatem animunbsp;^^^lertit.Rellituêdæ namq; coronæ, acpacis ineundæ potiflîmûautoremfuifienbsp;^^ditnus. Item amp; illud inter varias pacis conditiones decrctum interceffit,vt o-^^iaeorum diplomata, qui Coruinorum amp; villas amp; bona àregina poft partamnbsp;^doriam dudum impetrarant,qui ciuili bello occubuerat, aut Reipub. hoftesnbsp;P*^ornulgaci fucrant,continuo,inita concordia,refcinderentur, amp; pro irritis ha-^nbsp;^'entur:qui eo tepore occupata reddere pertinacius recufarent,perduellionisnbsp;(¦'lienplane fubirent. Quare ablata cuifta funt reddita, èc donationes antiqua-. ¦ pertinacib, perduellionis indicta dies,amp;:exaébæ pnæ. Legati,proiiun-itifiequentifiima cocione rege, Scnatufcófulto decreti, inprimis loannes*nbsp;^adienfis,Thomas Iaurienfis,Ioânes Chanadienfis, amp; Stephanus Syrmienfisnbsp;J ^pifcopis:ê proceribus verb ac regulis, StephanusBathorjStephanus cornesnbsp;^^^pücfiSjSigifmûdus diui Georgij cornes, Drach Bertoldus, Ladiflaus Orfag,nbsp;Palatini filius,Ladiflaus Rofgonius,LadiflausLofonnus,multiquoq; alijnbsp;15 optimates : quibus adduced! honorificentiflimè regis dataprouin-adieéta mandata,vt antea,quàm intra fines rege accipiant, in oblatas co-iurare copellant.IulTi mandata viriimpigrè curant. Cum honefto mu-^0°^ ^4^flâ^u,Tirnauiam(amp; ad regni fincs)perueniunt decê milibus paflTuumnbsp;Vtvnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;remota. Vagus Tirnauiam èc Schemptenamnis interfluit,
ßgarite fines à Bocmica ditione dirimat.Vladiflaus prius hteris optimatutn omnino futurum, cum deledo Boemorû exercitunbsp;cifp.'^^^PP'^opinquarat, vti in tempore præfto femper adefl'et. Decem miliumnbsp;,j(j.^^feratcataphraâ:orumequitatus,gentiumvbiquefpeâ:abilis,peditumadnbsp;tçnbsp;nbsp;nbsp;niilianumerant.Rex cùm finibus appropinquaifet, antiftites amp; optima-
occurrêre, regem præreuerenter cótinuö cofalutarunt:® Ai nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;falt;fta eft acclamatie. Vladiflaus clementiæ, grauitÄis amp;be-
^^^plä^bibri vultu omnes excepit, Sgt;c primores amplexatus eft. Tûc ft V^radienfis antiftes,ornatiflimç legationis princeps,è medio fie exor- yiadtßaumnbsp;'^*5ionbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;inclyte,faluemoderator,^ret^ornoftervnice.Sic6-
felix maieftati tuac, Pannonicæquc faluti fit ifta fa-^ difrte regem nobis,non tam hæreditario iure, libéra noftranbsp;W a poteftate, prouinciarumqj omniumfuftragiis,quàm diuino confilionbsp;^¦^dramur. Ad te maximum pontificum procerumqsmanumle-I tÿçj'^^t'dOjVti exlegationisamplitudine, maximum totiusferèPannoni-quot; côfenfum,in te vnum oculos, fpem, fiduciam, amp; obfequia perpétuanbsp;itfnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Necfolùmquidemaudiuimus,verumctiam vidimus omnes,
R nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;adolefcentia grauitate,ac fapientia tuafluduantiflî-
regnû,nunquâ à Sigifmundo, Alberto amp; Ladiflao auunculo tuo duétuaufpiciifqj tuis in perpétua quiete,infoletiffimum^5 o-«llQçl.P^^tiiire.Nos defundo diuo Matthia,regê optaturi, que prætertepotifiî-geremus,neminê habuimus, que tibi anteponeremus.His igitur legibus
Z
-ocr page 710-670 ANT. BONFINII R E R. V N G A R.
répuifîs cæteris copetitoribüs, té Vngariæ regétti declarauimus, veflriq) regni nunc habenas potcntiflimæ dcxtræ tuæ committimüs, fponte damus:nbsp;inprimiSjVC omnibus optimatibus,regulis, antiftitibus amp;:nobilibus, itê aliis quinbsp;autfacramautprophânàm,autnobilemjauthumilemperfonam gerant,integranbsp;regni décréta,priuilegia, amp; publicà denique, ac priuata iura, à Maieftate veltranbsp;feruentur,quæ à diuis quodani regibus promanaf ût : nihil nom in cuiufuis per-fonæ detrimentum, vti Matthias rexfacerc plerunque confueuerar, ilia décernât ; infolita præfertim vnius nummi aurei vedigalia, qux is quondam viritimnbsp;quotannis ter amp; quatcrexigebat,antiquet,abrogetq;. Quinetiamotnniailliusnbsp;decretaamp; donationes, quæ prætermorê amp;:regniiüra iniultc tulit, fanxitve,re- f#nbsp;fcindat,amp;pro irritis habéat: folita vcâ;igalia,lcgitimosque prouentus fibidun-tâxàc accipiat: tributa,praîter morem,iniuftane fanciat, bona quæcunquc im-perante Matthia amp; Beatrice, eorum autoritäre a legitimis poilefforibus iniquenbsp;abdicata fuerant, repetenti^ ius ftatuat: corona facra nemini afleruanda comit-tatur, nifî duobus Vngariæ optimati bus, pontificiamp; regulo quos frequentiflî-regni conuentus elegerit. InfuperjUe quo modo Morauiam,Sileiiâ,amp;:Lu-maÀfèrHA' ratiam,quas Matthias rex olim inprouincias redegerat,ab huiufce regni ditio-'mn.Tdîce-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;patiatur : fed ante tempus rcdemptionisjveluti ex compaéto in 01-
tur. mucienfi conuentu decretum eft^fub Vngaricaditioneretineat. Q^ôdfifof'
t;êipfa lineliberis humanis exccderet,quoddij prohibéant,antediemêxtrefliü lo itaprofpiciat,ne quo illæ prætextuabalienentur.Quinetiam det operam,vtifeXnbsp;quæ fuperfUerant vrbes,veiuti paôtâ iubengin eodem conuentu édita, publieisnbsp;^literis pafiiure Vngarorum imperio fefe obligent,^ obftringant,diplomataquenbsp;præftandi obfequij iuper ea re faéta, in regni ærario recondantur. Quôdlinbsp;iftæprouinciæpræftituto tempore ab his redimerentur,i quorum ius eft: pecunia omnis,vnà cum facra corona,in Reipub. vfum amp; vtilitatem pariter aflerue-tur,nulloque modo,i fine patrUm proccrumque confenfu, à rege traäariamp;ero-gari queat,fed ad extrema pericula,amp; regni defenfionem recôdatur. Præterea,nbsp;ne Auftriaj cum plerifqüe Styriæ, Carinthiæ, Carniolæqj ciuitatibus à Matthianbsp;in prouinc'iamrcdad:a,publicoque fumptu parta, ab Vngariæ regno, inconfui-tis patribus amp; optimatibus, abdicetur î imo pertinacius pro noftraRcpubueti*nbsp;neatutjamp;propugrtetur : nullaque cum Cæfârca Maieftate j citrafenatusconful-tumamp;auroritatcm,concordia inearur,fdusque percutiatur: quinctiamfiquanbsp;vitro citroque côcordiainiretur,amp;:aliqua hincoppida, pofiTeflioneSjpecüniâvenbsp;régi cederct, id omne Vngaricæditioni adfcribatur, pecunia cum facrapariternbsp;corona in Reipub.vfum afleruetur,amp;fine Sertatufconfulto nunquaàregé pof-ftt erogari. Præterea veftra Maieftas vt commodius, faciliusque regno fempernbsp;profpicere queat,maxima ex parte in Vngariarefideat: arque fi quando res ipfanbsp;lt;)oftulari^vtiBoemiam,aliasqueprouinciasreuifereVelit,regnumitapacatum,nbsp;muni tum amp; inftitutüm relinqüat, vt adfauftum vfquc reditumid tranquilluin 40nbsp;inueniat.Dum in Vngariamanferit,omniategnimuniaVngaris tantiim,amp;nonnbsp;externis diftribuat,aulicorumque duntaxat V ngarorum officiis femper vtatur:nbsp;ncc in regni adminiftiÿtione,aut curiæ, regiæque munefibus vllum ex peregri-nis confiliarium,quæftorem,prætorémvc,autamartuenfem,cubicularium,mi-niftrum ,^ru£torem amp; arcliitriclinum admittat. Cùm de Vngaricis rebus age-tur, nullum præter Vilgaros externum in concilium venire patiatur. qüirietiamnbsp;Vngaris tantùm, autVngarico quondam imperio fubieftis, quihaudquaquamnbsp;videantur indigni,facramunera,honores, amp;Ecclefiaftica præfeftura tribuatur.nbsp;Item prouinciarumamp;vrbiumregalfum præfcéturæfvtputa, Dalmatiæ, Croa-tiæ amp; Sclauoniæ, prætcrpa Themefij Pifonij, Seuerinij, Albæ Græcæ, Iaiczæ,amp;rnbsp;Säbätij,amp;præfertimTraniyluaniæ,ac Scythulofum) rtullis aliis, nifi Vngaris denbsp;Repüb. bene meritis, amp; fumma virtute, prudentia amp; fidelitate præditis, à regianbsp;Maieftate couferri queant: imonepoftefliones qüidcm,amp;earumiuraalicnigc-oaaiti. nis dari poftint. In dicendo autê iure,cùm celebrantur (vt aiunt) odauæ, omnesnbsp;defignati omnino indices interfint, nifi autpublicorû negotiorum impedimen-to,aut
-ocr page 711-D E C A D I S 1111 L Î B E R IX.
tOjâutquauis ardua legitim ave caufa rcmorentur : atq; his,cæterisq5 collcgis vicariis,libera poteftas fit ius reétêjintegreq; dicendi : ludiciaq; libera in oinnesnbsp;amp; iufta feruentur:amp; nullius publicæ pnuatæq; perfonæ, fed iulliciæ tantùin,nbsp;confuetudinis, legumq; Vngaricar um ratio habeatur,amp;nemo fuoiure fraude-tur.Denumifmatisautcm amp;moneta,inconfultis patri bus, nihil noui dccerna-tM.Demiim quicquid antiftires,reguli amp; optimates,cum cætcranobilitate, pronbsp;fcgnilibertateamp;: commo do ante coronandi tempus, ex antiquorum more lan-dre voluerintdd vcftra Maiellas ratum Si firmum habeat, fuaq; autoritäre mu*nbsp;niatamp;cô firmet J nihilque ex diuorum regum legibus abroger,immutetve. De-mû alieno Senatum ære leuct, quod antiftites cum proccribus paulo ante con-flarantjCÙm Nigrorum excrcimm inauéborarant, vti regnum tuto poteftati tuænbsp;û«)nclytc)traderemus:item quæcunque oppida, icgalesq; prouetus proregninbsp;blute hisdiebus oppignorarint,cùm à totmoleftiis rcfpirarelicucrit, vellra Manbsp;eftasrecuperate,iuftaqueftipendiaNigris eqiiitibus de Repub. benemeritis,ànbsp;^îattaia ohm rege débita, pcrfoliicre dignetur. Cum his igitur legibus regnumnbsp;^ßgarixMaieftati tuæ deterimus, dicamus, fereniflime Vladiflae,vtteregcnbsp;mftuui amp; vcrum,benignifîimum principem,Slt;: pattern pientiflîmum,non tyrannbsp;non crudelem dominum, nonimmitem impcriofumgubernatoremefi-bintelllgamuSjVtdelatum publico confenfuhocrcgnumSidiuino numme,hqnbsp;mano confdio ,hæteditario iure, libetis quoque furftagiis Si autoritäre nofiranbsp;^Ibideftinatumlibenter accipias:quodMaicftati tue,Vnganca:que Reipub.faunbsp;mni,fclixqjlit,itcrum iterumqs fupphcamus.Quippe regnum habesnatiuo au- o?«nbsp;^®iargcntoq;refertum:mitaquoq; frumenti,metalii,pecoris,acrerum omniumquot;**nbsp;«tare præditum:præterea militumrobore, ac bellicæ rei experientia validifi-*nbsp;*muni.Acccditreligiofum,continens,Siditiffimum,tamhumilc, quàm nobilcnbsp;lioininum,grauiflimorum multitudo ponti ficum, facerdotes domi fo-4gt;præpollentcs,item tanta proccrumditifiimorum,Si nobilitatis copia orna-''ï^a,perpetuo obdurata bcllo,vt prifeam hîc Romanæ militiæ amplitudinemnbsp;pcognofcere liceat.Plurcs li îc duces,plûtes quoq; Curios, Si Scipiones, quàmnbsp;I ^l'^ioTroiano principes,amp;Romæ imperatores inueneris.Proinde ia regnumnbsp;1 j.5^^giaûdixi,imô régna plura,imô materiam petpeiuæfalutis,occafionesnbsp;I ?'5^gloriæ,amp; clariffimaruvirtutum omniûexercitationc,fine pace,fine bel-
gt; publice, fine priuatimtuû nomen in extremes orbis fines propagate pla* f^^inifuerir,autrcconditarû in facto peélore virtutumregaliû ordines explica-cil, quod défit, fancliunve prepofitum remoretur, Si præclariffimahæcnbsp;P^'tnis de vniuerfaChriftiana Repub.bene merendi oftertur occafio:quadi-P, ^^i tui patrui manes vlcifci,Si .à Turcorum feritate, fetuituteq; miferri-'brifti populû aficrerc poteris, fi tibi ipfi non defucris : fi animi magnitudi-d '^S^^bâqs virtutê, hoc, vt incepilli, tempore non remiferis, tccircurnfpe-^nbsp;fanôtum,te integerr:inv.,Si pientiffimûelle feimus. Vffu te nonnbsp;indnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bellicofa.,afperæqj gentis habenas capis, V ngarû non
in nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;feueritate mollirimon dementia Si impunitate,fed virgaferrea
per' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rctineri. Qu_are dextris aufpidis delegaiû à fgnatu Vngarorumim-
I^^*^''iccipe,rcgnûq5 tuum tuxdcxteræpotentiadefcnde/Vladifiausadhæc ob-tein^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;libenter acccpit;Si ob fingularem V ngarorû obfcruantiajÿ, ingen-
ejj(j'l^Oßfcnfum,qucin Comitiisregalibusoftendcre,ac iuftiflimasin accipi-conditioncs,ne qua ex parte ingratns. Si.i regia dignitate alienus vi-ccD nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Lcgati poftularunt,vitro concefîît,conditiones omnes ac-
non fold iureiurâdo, fed adiedlaChriftiana fide, S/C verbo ac honore ictn omnes,nominc fuo muneragefturos,intégras leges,inuiolatasqjnbsp;Wi ^'^^^^^æP^oniifit: quinetiâ publica de his diplomata edi voluit. Moxad-^^Wl ^^Ple^^viritim Oratoribus,omncsdefebenefperare iuffit:pollicitus,nbsp;'^nquamtyrannidem,fedpij,clemêtis,aciufliregis officiûvfquequa-oppida,iteradiuinaSi humanaæquècuratu-
ullu vnquam bellû graue ac formidolofum cfTe detreûaturuzSü fidi more
-ocr page 712-ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R.
paftoriSjpro charis ouibus mortem,cùm ncccffitüdo tulerit, Temper obiturumr nullamque in Chriftianos expeditionem,ni{i res adegerit, fed in Turcos tatiun,nbsp;vitro fufcepturüm^ Se demum Chriftüm optimuni tnaximum,diuinamquege-nitricem,cæterosque màgnos patriosque deos affiduo oraturum, vtife taleinnbsp;V ngaris regem efHciant,qüalem regni neceflitas,expeâ:atioque virorum, amp; fuanbsp;dignitas expofcit.Edito ibi plaufu^ ac ingéti acclamationc, rex cum oratoribus,nbsp;Boemiar, Pannoniæque proceribus in Schempte oppidum venir, à Ladiflaonbsp;Rofgonio loci domino ad cnam inuitatus: Vngaricam ibiprimùmliberalita-tem expertus eft, quado pro dignitate non folùm exceptus,lcd præter omniumnbsp;opinionem ample donâtus,in Vngariam abiit.
RERVM VNGARICARVM DECA-
D I s Q^V ARTÆ LIBER X.
CCE PT O Vngaroruniimperio (quando hæceftrerumhu-
manar um plané conditio, vti, quanto maioresfint, tantô plu^ folicitudinis,amp;periculi,laborisque contineant}duæinprimiS)
nec parui quidem momenti, expeditiones occurrunt. Albertus frater, pertinaciflimus regni copetitor, Budam cumnbsp;ingéti exercitu,amp; nonparuaVngarorum manu,quivnàcon-fpirarant, feftinare dicebatur : bine Vicegradumarxediti^'nbsp;ma,vbi diademafacrum afferuabaturjeratobfidendajVti Vladiflaus in Albatc-galiritè coronaripoflet. Quare duo milia peditum cxtcmplopræmittit, quia^'nbsp;cemobfidcantjVti coronamhabeat,antequam Budam ipfe perueniat.Duoî^nbsp;Albertum fratrem oratorcs mittit,Stephanû Syrmienfem epifcopum,amp;nbsp;bowsky, regni Boemiæ iudicem ; quibus mandata dac, vti fratrem horcenturjnbsp;amp; orent,retro cum copiis pedem ferat,à folitis rapinis amp; inceridiis milk^®nbsp;erceatiquando fratrem primogenitum légitimé creatum regem elTerion igno-retnmô faueat, vtipar eft, amp; aduerfus hoftes Vngariæftipendiafaciat:demumnbsp;fraternæ quibufciinquc rebus opus crit, veïuti ipfe faciet, charitati fatisfacere 50nbsp;ftudeat.Oratores inito moxitinere, dienoduque properant, donecin Albcrtinbsp;caftra ad pagum Zechen,vi, Idus Auguftas peruenere. Cùm in eius confpedunbsp;siefk^ni ftatim elfent admifli,Stephanus prior exorfus,Fauftilïîma, inquit,Vladiflaino*nbsp;Maicftas, ce faluere lubet, dux illuHrilT. amp; optima quæqus nuncupatisnbsp;quot;^ilertddu- tibi voris exoptat,amp; cupic.Sed in ferüando fraternæ charitatis affedu, parummnbsp;rftf/w te animi inuenire miratur,ægreque fert: quandoquidem non ignorât,te nonmnbsp;lùm expaternisliteris,fedpublico rumore dudù cognouilfe; fe iüre,acritenbsp;garorUm regem elfe declaratum,fequefa:pe fenatus lire ris, amp; nuncniagnifceu
tiflimâjfjpquentilîîmaq; patrüm,procerumqüelegatione,in regnum,cumfu^' mo populorum omnium plaufu,fauftisqùe acclamacionibusadmitti. Nectem- 4*nbsp;tere arbitratur,quodnüperßbi fignifîcatum eft ,quödnilfibi iücûdius accidC'nbsp;re potuiflet,quàm inter fe,Coruinümqj dùcem iétum elle fdus, perpetuamq,nbsp;cocordiam, intercednite fenatu,efle faâ:am,amp; his primis conditionib. initamgt;nbsp;vt dux régi noftro pareat, grataque Temper obTequia pra:ftet, amp; facram coro-nam,ac«nnes arces,oppidaque regiæ maieftati TubieâaTpontéreddat. Ç^arenbsp;cùm nihil fit,quod rem iftam amplius impedire polTit, fratrem quem fibi, fau-ftifllmæquefortunægratulari debereaibitrabatur,prçter omnium opinionem»nbsp;amp; fas, amp; tequum,magnas in fraterno regrio turbas, bellaque moliri demiratur,nbsp;fraternas acies quas auxiliares elTe oporteret, fibiregno Tuo infeftasconTpica-tur.Et inprimis deteftabili angitur inTolentia,quæcunque de Etheocle amp; Poly'nbsp;nice, de Romulo amp; Remo dicurifur, partim à poetis fida, partim à feriptoribusnbsp;^iberttm eflbdeprauata,ac aliter atque rèferuntur,Tefc habuiflè affirmant:Te nunc exc*^nbsp;plo tuo,ea teftari fuifte vera,quæcunque de fraterna impietate, difeordiaq: T^^*nbsp;buntur.iniquo fertanimo,quôdê pioTanétoque nuncgenerc illi promanarint,nbsp;quimaiorum gloriam inaudita fericate inceftarent. Te cum ingenti cataphra^
-ocr page 713-D E C A D I s UIL LIBER X. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;673
dommequitatuiam è Polonia in Vngariamerupifrè:amp; nulla fraternæ charitatis ^ïDita ratione multafuis populis dctrimenta indies inferre:militi oinnem dc-äcchandi liccntiam permittere,amp; maiora quotidie incendia interminari j nilinbsp;ädtefortedefecerint, plane nouit.Tefortunafuaminterturbare, quætantai-pium dexteritate profequitur,perqua ægrè tulit : fed tarnen ab officio amp; pietatenbsp;ua nihil alienu cogitate po teil. Pro inde nos ad te feftinare iuffit, madauitque,nbsp;te fuo nomine hortemur oremtiSjab rapinis amp;: incendiis milité abftineas^nbsp;exercitûreuoces, fraternæ neceffitudinis memor effie velisjeiusqj officium dili-jç ptæftes. Item ea te memoria repetere cupit^ quæ perfidos vitro citrons in-^erniincios aôta fiint.lllud demum te fat exploratù habere iubet,quando oinnisnbsp;^Deopoteftas eft : hæc impedimenta fortünæ fuæ dexteritatë aliquantifper re-^orari, non tarnen mutare poffe. Q^netiâ te obteftatur, v ti fas eft,vires tuas innbsp;taterni regni ac fuæ dignitatis defenßonem vitro conuertas. Pientiffimi quoqjnbsp;paths te rogat haberc rationem: quippC qui ingrauefeente ætate, inaudita filio-^timdiflidia, tôle rare nopoterit,amp; adnouiffimumdiemfeftmare cogetur:cuiusnbsp;^licitas amp; gloria fraternis odiis intercipi non deberet. Pfæterea quantum no-^tttiSjdux inclyte, haôfenus domi militiæq^ comparafti, niftab incepto deftite-f'5,id omne protinus cxtingüeretur,amp; pro laude fumma impietatis infamia fuc-lonbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;hortationi fuæ,precibusq; noftris nec afl'entire, nec cum excr-
^\tu referre pedem , nec à rapinis amp; incendiis militemcoercere volueris: fuam ^'tomaieftaté,licet inuitam,ne periclitanti regno défit, fibi fpontè dekto, pro-^üldubio profpeótura, amp; diuina dignitate fréta, iniuriam efl'e facile propulfatu-fubditorùqj ceruicibus hoc iugû omnino exeuffiura. Quod co certiùs fpe-^^te debet, quo bellû rnagis neceffiarium amp; iuftùinibit: quippe cûm ab co infe-f^turiniuria,àquo minime decuit; amp; qui non modo arôtiifima fanguinis con-*^nftione:fedmultis quoqUatentib. caufis,quæ vtrinq; mtercedunt,indulgen-.^ffiniofratri perpetuo obftridus efl'e debet^qüodne faciat, fuonomine iterutnnbsp;'^runiqj hortamur,amp; obfecramus. Cùni paru æquohæc animo accepiffiet,Al--h ^^^^®^gtiaregnadi libidine percitus, paUcarefpondit : Legatos adVladiflaûnbsp;oetnia! regé fe poftero die mifliiru, eisqj adfratrem mandata amp; refponfadàtu-efle dixit : quinetia fe primo comitiorü regaliû die Vngariæ regem, ante cæ-^^tos côpetitores,îegitimè dcclaratû,non facile quidem verbis magnimomentinbsp;deferturu.Ad hæclegati referunt,declar'ationë ilia nonfuiflêlegitimam,nbsp;'^dafubornatis quibufda hominibus,iifdemq; leuiffimis, ac plebeiiseditam, e-'^ttinexclamationemtemerariam,intcmpeftiuamc]; fuifle,amp; à neminepatrumnbsp;cprocerumapprobatam:quinetiâ continue» rcprefl'am : quum deeligendore-§enihil adhuclatum effet ad populum, fed de inftauradis tantùm priftinis regninbsp;Lf*^il^gfls,amp;fanéfionibus à Matthia rege admodum antiquatis,agendum erat.
titn rem ita confutaffent, ab Alberto mox dimiffi, ad regem reuertere. Infe^ 'îtienti die Alberti oratores fuccefl'ere, qui aperte regifignificarunt®eum Vn- ^bertiorànbsp;Sîhæ regem primo vocatum,nunquam temerè vocationemiftam defertururn,nbsp;^Qtiedeftinato fibi regno facile ceffurum, imb ad extremum vfque fortùnamnbsp;^periturum. Neque Vngari deerant, qui cptis defift^re haudquaquam per-tttebant. Duo etiam peditum præfedi, quiad Vicegradum recupefadæ co-tiægratia vénérât, arôtiffimaftatim obfidionearcem obfedere. Bla^us,quiar-^^tïicupræfidio tenebat, defperata Coruinifortuna,auxiliar)isqj copiis,perfua-^kbaliis,amp;; ab Vrbano,Sigifmundoque pontifice, non inconfulto inuitoquenbsp;j^otuino j coronam arcemque reddidit, ne perpetuus patriæ hoftis haberctur.nbsp;h ç^^^'^tereacum magnificentiffima Vngarorumlegatione,validiffimoqueBo-otum cquitatu per Vngariam iterfaciens,pérfpurciffima têpora: Budæ tan-cómitatisSó popularitatis officiuminternbsp;fj, * ^'^Sproceresque prçtermifit.Cùmfauftumprincipem appropinquate ru-ç tota ciuitas expedatione confeâa amp;ipræfenti gaudiocxhilarata,innbsp;ft effunditur.In primis Ofualdus Zagabriêfis antiftes, item Vrbanùs,nbsp;P anusque Bathor,ac cæteri, qui in vrbe tutelç gratia fane remâferant, opti-
L1
-ocr page 714-4/4 ANT. BONFINH R E R? V N G A Ri
quartum lapidemoccurrun£,amp; Senatusconfulto hxc Ofualdus vcrfjlt; fecit: Salue,inquit, rex nofter fereniflitne, faluefpes vnicafalutisamp;tutelxjfan-'nbsp;élus amp;:felix fit aduentus ifte ae vniuerfe Pannoniç perpetuófalutaris:cuius grinbsp;tiamirificè exultatnus,infolita lætitia gefticntes: ferenitati tux ex corde con-gratulamur,quando omnium fere antiftitum, procerumqj confenfu regem no-ftrum crc animus Mi on tarn noftro,quam diuino indicio,amp; quàm c clo daturanbsp;tuemur, pro debitx congratulationis officio, fenatuscofulto pars epifcoporumnbsp;amp; optimatum magna veftræ maiefl:ati,vt pro dignitate earn exciperent,ad finesnbsp;vfque regni obuiam prodiere.Nos qui Buda: tutelx gratia remafimus,nuncdemum ferenitati tux oceurrimus, vt amp; fortunx tuxcongratulemur,amp; publicx i*nbsp;gaudercmus vtilitati. Te obffinatiflimo bonorum omnium cofenfu regem de-legimus i deleótumqj Sgt;c declaratumfauftis omnium gentium cognominationi-bus acclamauimus:quandoquidcpoft: diui Matthiç^^obitû,c tot finitimisprinci-pibus nemomagis Vngaricis rebus fuccurrebatidoneus.Tufolus prudetia,gra-uitate,potentia, item probitate, lufticia, religione, ac nobilitate demum generis , ex hxredicario iure potiffimus omnium occurrifti. Qimre non taronoftranbsp;fufff agia, amp; populorum vota, quàm propitia Vngariex gentis numina, te nobisnbsp;regem defignarunt. Proindehilari forti que animo datum fato regnum adi, acceptas dudum liabenas,pro fapientia tua dirige, ac moderare : getembeUicofil- ,nbsp;fimam,fidei£uç àDeocommiflam,quando omnispoteilas à Deoeft,adparan-dum, protegendumque regnum Só Chriftianam Rempublicam defenfandanigt;nbsp;difpone.Non modo regnum fed materiamimmortalitatisingentemfortitus es,nbsp;princeps fereniflime. Non deerunt nerui bellorum,optimiq5 duces, amp; bellato-Tes validiflimi : quos magna belli fulmina, amp; Chriftianx ditionisclypeosverénbsp;polfimus appellare, quorum ope maximum quodquegenusimmortalitatis,amp;:nbsp;glorix,nitibi defuGris,«ófcquipoteris.Venis igitur omnibus optatiflimus. Pro*nbsp;inde fauftiffimis acceptu regnum aufpiciiS forti animo guberna,vt teregem fe-liciffimum,maximumliberatorem, amplificatoremprxftantiffimura,amp;^o^^°nbsp;doxx fidei propugnatorem clariflimum perpetuo celebrare queat vniuerfapo-wrß-eritas. Hie Vrbanus, breuitatis amator,verbafacere iuflixs,paucafubiecit.nbsp;Pofteaquanijinclyte princeps,regni poteft:atem,amp; Reipub. fummam fidei fapi-cntixqj tux baud impruden£er,illegitimeque comifimus,nil magis optamus, amp;nbsp;nuncupatiflimis à Deo maximo votis petimus, quàm vttux dignitati,expe(ffa-tioni noftrXjPannonicxq; fpei amp;:faluufatisfacias:qua in re ne plus quidem dif-ficultatis,qiiàmfacultatis eft:quando (vtpaulo ante diéfû) fi tute tibi non defii-eriSjfi ab ingenitis auitisqj virtutibus non defeceris: omnia qux tibi, nobisquenbsp;funtvfui,abundeadfunt:quinetiamcundafortunxtuxnuminaafpiraturacon-fidimus,quiatepientiflimumrcligiofiffimumquGGognouimus,fidclitatemvbi-4jue noftram exploratam habebis. Qiiare tuam cum falute noftra dignitatemnbsp; maieftatAux commendamus, vt poftquam vtrinque bene fperare licet, pariternbsp;Palutiamp;glotixftudcamus. Adhxcrexpaucaprofatus,omnesdefebenefpe-^reditur. rate iubet:amp; quando fe non tarn fux,quàm alienx natum efle vtilitati intelligit,nbsp;feimpenfiffimc quotidie enixurum,vt expeótationi gentium amp; Vngarorumnbsp;fpcicumulatiflime fati^faciat* Adhxc lundis agminibus,fuburbianoux Budxnbsp;fubeunt:^bi pertinacium manus ludxorum occurrit, Mofis tabulas offert,fup-plexque ex more poftulat, vt priuilegia à diuis regibus quodam impctrata, poft-hac etiam inuiolata feruentur. Sacrofandas rex tabulas prxueneratur, fe vitronbsp;fcruaturum pollicetur,ncG viuum hoftili orthodoxx fidei teftimoniumdeeflgt-Secundum ludxos, omnes magiftratuum ordines ,amp; collegia facerdotum an-tiftitesque,patrios deos amp; numinum fimulachra prxferentes occurrunt, eum- jO jnbsp;que cum facris rhythmis amp; fauftis acclamationibus excipiut. Ad portam vrbis,nbsp;fub purpurea fimbriataqs vmbella, regalibus circum ventilantibus armis, à fu-premo admittiturmagiftratu. Curiam amp;publicumcarceremprxtcruedus, exclamante noxioru miiltitudinc impunirate donauit. In arcem demumregia^nbsp;ducitur, à Blafio procuratore redditam:quod pridie eius diei,quo diui Lauren-
-ocr page 715-DECADIS nil. LIBER X. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;67^
tij folennia celebrantur/adutn eft. Albertus frater j qui cptîs ntillo pado cc-dere volebatjlongutn iter cum olt;fto milibus Pdlotiorum emeufus, in Pefthano adDanubium agro fuperiore die caftra locarat* Ecce diuerfis reximpiger peri*nbsp;culis fecircumucntum intelligit,amp; fe ilontam regnUm ampliflimüm,quàm flu* ^*^quot;^^^***nbsp;duantis maris imperium fottiturum elTe fentit. Hine Maximilianus,cognati* ftmti,nbsp;onis iramemor J iam finibus imminet s hinc frâter præ oculis inftat,nbsp;nbsp;peruica-
ciöfcm,infeftioremquc atiimum præfert: ininferiori VtigatiaTurci varia bclla hioliuntur,nec iilteftinæ quidenifaä:iones amp;Vngarorum infldia:deerarit:qusenbsp;fidem nufquam tutamefle patiebatur. Et cumhinc Alemanni,hinc Poloni,eunnbsp;dahominumftüdiàlabefadarent iinuerterentquCj promiflis amp; minis rem vbi-queformidolofam efle cogebaftt.QiUre de proximo,amp; perquam familiaripri*nbsp;tnutohoftejmox de Klaximilianojamp;TutciSjinteftinisque malis^ decernehdumnbsp;dfe cenfet, Ad Albcrtum loannes epifeopus Varädienfis m'ittitur, qui ita remnbsp;iiigentes eius fpiritus compoflta oratione reprcflif, fpemque auXitinpo*nbsp;fterumdignitatis ; vt quinto poft die j quam venerat, à Danubij ripa caftra hio-Fratrem cum exerci tup edem retro ferentem,amp; indigiiabUndum,camp; mi?nbsp;^tne ccepta fuccederent,amp; viam ad qtiintum lapidcm regrefliim rex miiTo fubrnbsp;'de nuncio remoratur, vtfraternum fibi Conciliaret animum, amp; omiiem à fuonbsp;lo iniuriam propulfaret. Mox Buda profecius j vocat in colloquium ; pareenbsp;^°crtus,amp;cùm inter vtraque caftra,ad praeftitutumlöcüm coueniflent; ismi-^ornatupro dignitatc praeueneratur.Initodeinde colloquio,amp;amonsärbitrisjnbsp;^exfratris pertinaciam amp; impietatem,mdulgentiflimi more patris,ihcUfat,nbsp;^^ghimè declaratum,neqüe ab öptimatibus admiflummêcfaSjtiec aequumnbsp;ttc,auttemerariâ paucorum proclam atione, aut vi deftinatum primigenio r^nbsp;?iutnfratri adimere, amp; violata fanguinis charitate, ius imperij occupare. Pro-^dehortari,amp; orare,vt n5 tarn fratri,quàmiüfticiæ amp; æquitaticedat: imó qui-'^fcunque rebus poflit,aduerfus tothoftium impetus faueat,amp; opituletur. De-*^^01 polliccri,fe in referenda gratiaingratum non futurümiimó,pacato Vnga-h ^^8^0 fCjVtiprimo ipfc potiatur^omnino permilTurum.Coritrainftat Albcr-hhonnulla confutare nititur : tandem fe regno ceflurUm,vt aiünt,pollicetur,nbsp;jP'-® ^ependenda expeditionis impenfa, TranfyluaniaC regnum fibi cocedatur,nbsp;lt;ihæc Vladiflaus aliquantifper commotus, alienadarum feghi prouinciarumnbsp;peftatera nonfUam,fed procerum elTe amp;nobilitatis. Re tandem infeftajcol*nbsp;J 'luiiim diremit, Infequeriti quoque die,ne qua ex parte fraternæ pietatis vio-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cu
officium, Varadienfem,amp; Stephanum Bathora remifit,vt quacunqfie arte æntjpacem conficerent. licum bis terve hoc iter emenfi,Albertutnreuifil-datis verbis,amp;fpe aliquaconditiomshafidqtiaquam inutiIis,paCcin tandenbsp;Pnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fccere: conditiones eiUs nufquam editac.Initampaeem Alemanni aegre
o^^^éinfraterna difeordia collocarant. Dum inteftimi 'one diflidioquelaborat Vngaria : ccce magna Auftralibus; defi^efthdi datuf *nbsp;Calio; Populi fuapte natura Vngaroruminimici,acanriös aliquot cofö liigänbsp;ip/.^P^^^iii^nihbertatemfevindicareftudét: amp;-Neapolifahi,'^c Viennenfes riennmfiänbsp;æ^disnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;præfidiis,Maximiliijfii copias admifere: ad-
cÀ ^uxihis,ab Vngaris vitro defeccre.Viennerifes,népeierafle viderentur,' regis verba iuraflent, fe Vngàriæ régi bus perpe^ùô paritu-f fideliàq} femper obfequiapræftitutos (e à Maximiliariô deceptos ingenuenbsp;gafnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;aiebant ad vrbis optimates,' decetnuirafumqs fcripfîfle, fe Vn-
l^f/æregê oîrininofutunïmfqüartdo fibicumCorùîno conuenerat,cùius Au-h nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ornnibus ferè proceribus Vngarorum: nullum alium, quàni i-
^^epaduros. Q^recitraperiùril ac violatifeederisinfâmiâ,ad fc tç. deere pofle, quando non adalium, quàmlegitimunit Vrigaritéregé defi-tie|jnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fenatus temerècrCdiditiimô fub hocprætextupa-
oEf nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;falli:quinetiam videbatpopulum yngaris infeftiflîmum,xn
cquio vitra retineri nonpoflTcyprinïores tantum aliqui in fide permanfilTefit, lis iniperiofus MaximiUani domiUatUs formidolofus erat, amp; ipfi V ngaric«-
L1 ij
-ocr page 716-gjë ÄNT. BONFINÏI RER. VNGAR.
fädionis cfTeputabantur. Stephanus Scepufienfis,comes Auguftalis,quemÄn* ftriam cum imperio tenere fupradiximus,multis ante dicbus,cum vrbemperc-grino fenfim milite eompleri cerneret, imminente ventus defedione, Deceni-uiratumincrepuit,quod nouamolifetur. Cotra illi, fe interrcgm tempore, cumnbsp;Validum vrbi præfîdium non foret impofitum fluä:uantibus rebus, profpiceranbsp;oportere,ne quid Refpub.detrimcnti pateretur, peregrinum inaudorafTe mili-tcm:hinc plebiadaudus animus, quæ Vngaro rum imperium vltràpati non po-terat. Quare mox vulgo loqui,.reüocandum effe Maximilianum, vnicumNo-ricorum aflèrcorem: V ngarorum iugum è ceruicibus omnino excutiendum,in-dies per contumelias in vicis amp; compitis pugnam inire. Stephanus re defpera-1»nbsp;ta,amp;: munita aree,neeelïarium abitum cau£atus,ne obcluderetur,exceirit. Ciunnbsp;paruo Maximilianusequitam xi. Calend. Septemb. Viennamcûmaximopo-puîorum plaufuinuedus eft. Et confalutatis diis patriis, in diui Stephani bafi-îica libertatis hymnuspublicè decantatus.^ Infequenti die arx obfidetur:amp; quonbsp;ardius oppugnatur, eo pertinaeius ilia refiftit, validiflimo munita prxfidio, ad-motis machinis vndique seneis, nunquam ad deditionem faciendum redigi po-ruit, doneefraâ^is mnibus ,in mediam hoftesaulaminfiluere. Maximilianusnbsp;cùm ante ah os acerrimè pugnaret, vnum aduerfo corpore vulnus accepit.Prx-fidiarij verô,vbi rem dcfperatam vident, deditionem tandemfecere omnes,nbsp;amp; ab holle mitius opinione traélati. Neapolitani quoque idem fecere,obfcf-fam areem ad mediam redegere,quare cùm nuUaàCoruinofubfidiamitteren-tur, in deditionem accepere : tutis corporibus amp; impedimentis omnes æquê di-i^ilTi.. Pruk ciuitas non longé remota, fitaque in finibus Auftriæ, mox Ma-tiefeüto. ximiliani faélione defteir. CùmTerzanus, qui areem cura prælidio tenebar,innbsp;proxiraam prima luce ædem prodiiflet, ex compofito impetu à ciuibus capi-CLir : amp; conieôtüs in vincula, areem dedere cogitur. Paucis ante diebus,Ca-Icnd. circiter Auguftis orator Vngarofum, qui a Matthia regeConftantinopo-»¦ lim milTus erat, à Turcorum imperatorc rediit : fe ab eo honorifîçè exceptuni,nbsp;Mnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;traélatum, deque regis morte primo commonefaclum fuifle retulit.
Qmnetiam adiecit,Turcam Matthiæ mortem amice condoluiflè, neque acce- P pti ab illo beneficij fore immemorem: quippe qui defunélo pâtre, cùm militanbsp;per interregni occafionem potuiflet, nulla tarnen bellamoliri voluit, infupernbsp;dixilFe, neminem ex orbis regibus fê, præter Matthiam inuidiffimum, refor-midalTe, amp; ingenue polliceri, fi opus fuerit, fe filio, vt paterno regno potiaturnbsp;5». quadraginta hominum miliafpontè milTurum. Quarto Calen. Septemb. cort-éa deiata. nam facram,a Vicegrado, pÓtifexZagrabienlis Budam inædemdiuaiGenitri-eis detulit : cui omnes ordines,amp; facerdotum collegia occurrere.Mox facris rité peraélis, à duobus creatis alTeruatoribus, quorum alter Vrbanus, Stephanusnbsp;g Sathor al^r eraCjtriumphalicurru elatismanibus inueóla, amp; fubfequcnte cum
frequentiflima procerum manu rege, in arcem regiamdelata, ibiqueadniotis 4® cxcubiiSjincoronationis vfque diem eft recondita. Georgius Chanadienlise-pifcopus euftodiæ præficitur.NondumAuguftus menlis exadus erat, cùm Stephanus Syrmienlis epi^copus, amp; loannes Selemberg, Boemiæ cancellarius (vtnbsp;f'ladiilai aiunt) ad Maximilianü à Vladiflao mifli funt, quibus ea præ cæteris mandata dar-ta,vtcorn^etitori ambitiolillimo cögnatoque principi fignificent, felegitimenbsp;regem elfe declaratû, amp; nulla in comitiis Maximiliano, patrive Augullo fuifra-gia reddita. Quare pro mutua neceflitudine fanguinis, impenlius orare, vt innbsp;pacando amp;potiendo regno faueref.quinetiam polliceri, quibufeunque rebusnbsp;opus fuerit, fe præfto Cxfari fempcr afRiturum,nullumquegratilIimi principisnbsp;officium vnquam prætermilFurum. li eo die Viennam peruenere, quo Maxi- )¦'nbsp;milianusexpugnatoClauftrumburgOyinvrbem cumexercitufereceperat.Ora-toribus quàmprimùm datus eftaditus, quiciim Vladillaifereniffimi Vngarixnbsp;Boemiajqj régis nomine, cum decora prxfatione falutafl'entfficxgrc tulit, vt fenbsp;continere nequiuerir,quin vultum obduceret;Mandata tarnen ex ordinc rele--f entes,ne iniquis quidem auribus audiuit;omnibus in rebus benigne latisfccit:
-ocr page 717-D E G A D IS î î i î. LIBER X. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;»f77
'¦fi inhis quæ ad ius regni pertinerent, ingenue refpodir, fc nuhquam regno â-1 debito facilè ceflurum: quinetiam potiorcm optimatum nunierum clam fua-bitn cfle partium,amp; quamuis ab humili multitudincj gëtis vitio, parum optare-facilè tarnen amp; bello, amp; fuarum partium auxiliis earn in fententiam fuairt pcrbüeui redaâ:ürumi Ne Polonos quidem iîbi defuturos, qui paria fecum fti-pendiafacientmcc initam dudum pacem eflc duraturam,fat Vladiflao Bocniiaçnbsp;^^^badiedaßbi Morauia,SiIefia, Lufatiaq; prouincia, efl'e terrarüm : liaudqua*nbsp;Huamæquumamp;faseflcjVnû omnibus imperare. Paucispôft diebus,feftina|iynbsp;ftnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;traólatis dimiffiodata: qüivt ille ccderet,nüllo pa*
^oaflequipotüere. CùmBudamiterintcnderent,regem cum omnibus Opti» antiftitumque ordinibus ad Albam regalem coronandi gratia j conce^nbsp;dcreacceperunt. Q^are declinato aliquantum itinete, ipliquoque ad Albaninbsp;^otitendere, amp;: Maximilian! rerulcre refponfa. At ille inrcrea omnes ingenijnbsp;^eruos magis intendere,ne rite coronaretur j neve coronatus regno potirctur.nbsp;y^arevndique auxilia cogéré^ maximum habere deledum5amp; peregrinurrinbsp;'daudorare militem^inuertcre ftudiaprocerum,cosque variis proimflis acmu-î'^Jibusallicere: indies paflîmferere difcordias,amp;:alcre,quó facilius oneratis V-^diflai viribus j Vngariapotirctur. Artibus Alemanni baud parum, amp;: conhiionbsp;pollent ! quod fi armis,robore amp; tolcrantia militari iuxtà pollcrent amp; ipfi quo-^^0 Concordes fuifl'ent, verum fibi impcrhim comparaient : fed Ibis fæpe arti-^söccidunt,amp;:hoftilivirtute adadi, fuccumbunt. Atqui de légitima Vladiflai yiaJißairinbsp;'^oronatione,ac cius ordme,efl:agendum. Inprimis Albam dudum ingrefliifuSj 'nbsp;P^ocxplicatis optimatum ordinibus j tale profedo fpetlaculum exhibuit, quo^nbsp;gentium digniflimüm foret habitum. V niuerfam cnim Boemix, po-otetn Vngariæ nobilitatem ibi cernere erat. Præfedi prouinciarum, tribuninbsp;ditum amp; Icgati legionum, ccnturionesamp; chiliarchæ, cumflorentillimapro-'¦om iuuentute regem anteibant : antiftites ex ordine fubfequebantur. Ibinbsp;flos ,amp;gemmatos habitus toto orbe fpedabiles : ibi phaleratos, amp; fuprahonbsp;hnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;opinionem excultos equos, non folum auro amp; argento, fed lap ill is onti-
fpeftare licebat. Sc quifque certatim preVtet omnem luxuriana exornarat: p Maicftati regiæ congratulando iadaret. Opeis hie Scythafum omnes effu-.^teputafles. Augebant admirationem,amp;carma: quando aureas jargenteaf-i.^^galeas,amp;thoraces gemmatos,infignesque more criftati,geftabant. Va-oxaurojargentove animalia,amp;: difcintillatia prx lapillis cphippiaferebant.iiinbsp;f lOttio agmine Budini ciues erant, modeftius ornati,quibus mos eft inter co-dandum tempi!pofteSjVna cum Albinis,amp; inftrudaacietucri. cum pleriquenbsp; donates, inprimis metropolita Colocienfis ,amp; dux Laurentius abeflenr,-onatio aliquantulumprorogata, necui excufationis caufapiæpropera fefti-hi( daretur: nequeij tandemaffuere. Vudccimo Calend. Odobris re»
E proximisDominici antiftitis ædibus jvbirehd?bat,prx- * till honeftiflimo comitatu, 8c vniucrfo pontificum ordine : in pontificionbsp;progrediente, detedo capite, demiflisque crinibus,paludatus rex in diuaenbsp;dticis bafilicam prodit : à dextra Vrbanus Agrienfis gpifeopus, à finiftfa Si-Perat. Antehos loannes Coriiinus, elatis mani-ht ^riini diadema præferens : cuius latera hinc Stephanus Batho^j, qui fee-^^Sdlo j amp; loannes fandi Georgij comes, pomum aùreum ferens, clau-htinbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Stephanus Syrmienfis epifeopus auream pacem, èc Prior Au-
^crucemgerens anteibat. Quin amp; Paulus Kinifius, cum ftrido gladio,0£ taj ^erebus,-cum enfc vagina recondito aurea:item Ladiflaus veterisnbsp;agazonum cum equo : amp; Ladiflaus Lofontius, cum rc-,Præcedebant. Cæremoniarum ordinis præfedura loanni cpifeo-Opç ^f^dienfi tradita, Ofualdo Zagrabienfl veluti rnetropolitano ficrorumnbsp;hç '¦¦Qcoootnendata: cumHippolytus Strigoriienfis metropolita,cuius hocnbsp;lep^^dnus crat, ob immaturam adhucætatem non adeflet : quod baud ab
^tuin eft,neabientia dignitatis fue derogate videretur.Et quainuis ipfc nori
LI ii)
-ocr page 718-^7» ANT. B O N F I N 11 REK? V N G A R.
vencritjValidiflimum tarnen cquita£um(vt par crat) mifit. At vbi in baßlica pctlt;' uentum eft, parato luggeftu ,pro curante cunlt;fta loanne V aradicnft, omnes pronbsp;dignitate,præfidente in folio rege,ittfubfelliis confédéré.Inftruóli verb ad my-fteria pontifices, in gradibus præ ara magna conftructis, fupra quamgladiuninbsp;ftri(ftum,fccptrum amp; coronam, cætcraque infigniaregis impofucrc : item amp; arcanum exorcifmorum oleum, fine quo regalia initia fieri rite nequeuc. Vladif-laus omnium religiofilfimus adfumêdahæc infigniafe optime prapararat. Eitlem hebdomade alternis diebus ieiunia triaiam habuerat,quotidianaqaeinnbsp;Deumrefipifeetiatantiregni molem obiturus, diuinaopemimplorarat : baudnbsp;infeius, traditam à Deo poteftatem, fine diuino prxfidio geri non pofte. Die- isnbsp;bus aliquot ad Deum ingcmucrat,vt que regem is elcgerat, fuis aufpiciis com-probaret,amp; vna cum regno tueretur, in diuinoque femper obfequio retineret.
nandtclre- confenfum igitut omnium, cum Zagabrienfis, qui metropolitani loco in
coronationc fungebatur, ante magnam aram præfideret : rex paludatus adhuc, cum pontificibus,qui eins latera claudebant,reliquaquemanuprincipum,è folio defeendit ; amp;occurrentibus inpontificio habitu duobus epifcopis, ad me-tropolitanum ducitur. Conftitutus anteipfum, ex more pratueneratur. Nlgt; x cnbsp;dudoribus epifcopis alter,Sacrofanóta,inquit, reuerende pater, eeclefia poitu-lat, vt hunc deledum militem in regalem elFeras dignitatem. At percunelatinbsp;illi, anco munerc dignus elTeticondnuo eft ab omnibus acclam arum, pro ex-1»
quot; Pofthæc metropolitanus facrofandi patris officio fungitur ,admonetque,v£ ^ùm præclarum intermortaleslocuminuenerit, fedpericulis,laboribus,foli-citudineque perpctuorefertumzfecum ipfe reputet,cum omnis fit à Deo potc-ftasjdegrege fibi commilTo Deo quoque rationem reddere oportereipietaremnbsp;vfquequaque feruandam, Deum tota mente complcdendum, colendumpu-ro corde:orrhodoxam fidem,quam ab incunabulishaufit, admortem vfq; connbsp;ftintiffimê retinedam,amp; pro virili parte defenfandam; Chrifti vicarios amp; pontifices , omnes pro dignirate obferuandos : Ecclefiafticam vbique gentium libertärem alTerendamzdiuina amp; Humana æquè curandafiufticiS, citra perfona- 50nbsp;rum difcrimen,vbique feruandam: exornandos efle bonos, amp; malos nulla im-punitate donados:miferabile quodlibet genus Hominum,ab iniquiffimo quoq;nbsp;detrimento vindicandum:faciles adeuntibus aures adHibendas,amp;manfuetu-dinem cum affàbilitatepræftandam:nihil deniquepatrandum, quod fit à regianbsp;dignirate a!ienum,amp; rcgnumfuç fidei commiirum,ita elTc gubernandû:vtnon
adpriuatam, fedpublicamvtilitatemregnaflevideatur ipræmiumdeniquerci
bene geftæ non in terris, fed in clo poftulandum. Contra rex Harum return admonitus,Cùm diuinis, inquit,aufpiciis me adregenda Yngariam euocatumnbsp;tlTefentiÿn:in primis teftor Deum optimum maximu, cæterosque cceleftiumnbsp;numinumordines,deinde vos omnes, qui nunc adeftis,me iufticiam, leges, amp; 40nbsp;pietatem,pacemq; omnibus, cùm facrofanótis,tum prophanis,cæterisq; Homi-nibus,qui qualifeunqjfortunæpcrfonamgerunt, amp;fub mcaditione verfantur,nbsp;quantuin mefitüeft,ö^fidcHffimiSenatusconfultofieripoteft,diligentiftime,amp;nbsp;integerrime feruaturu.-Pontificibus maximis Icgitimu femper honorem exHibinbsp;turum,aoBdiuina ac Humana iuxtàcuraturu:Ecclefiaruiuraturaturu:amp;antiftia-nbsp;nbsp;nbsp;j
bus proccribusq; noftris débita femper honoreimpenfuru : illudpoftremo toto j corde,ac fummo ftudiocnixuru,ncquid vnqua detrimentirelpub.remerepari-nbsp;nbsp;nbsp;I
atur.Mox inadmotapropiuseuangelia rite iurauit,vtdi«ftaiureiurado amp; rataamp; firma ab omnibus Haberetur.Gcnibus deinde flexis,implorandç diuinx bene-ditftionisgratia,antemetropohtanipedesprocidit.Corrailleaft'urgciiSjingeni- P j Inbsp;culâüs omnibus,elatis in ccelum manibus,amp; depofita mitra,alra voce pteataSfnbsp;nbsp;nbsp;I
O-afi, 6f. Omnipotes,inquit,fempiterne Deus,Creator omnium,Imperatorangclorum, nbsp;nbsp;I
»e laianK. ]^gx:regum,amp;Dominus dominantiu: qui fidelem Abraha deHoftib.rriumpha- nbsp;nbsp;j
' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;J,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.
refeciftijtribuiftivariam Mofi lofuæqjpopulitui dudorib. vicdoria.Hiiinilera-que Däiiidadrcgai faïtigiâ eucxifti,quin ctiam SalomoneineffabiHs fapienn^e
DE CA DI S II IL LIBER X
pâcis^ munerc ditafti : in prcces noftras quæfumus refpice, fupcr hune dile-lt;îura tuiim famulum que ni tuo nomine veneramur, optauimus^s nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tuarum
Jratiaruni dona diffunde,ac dextera potentiæ eux domi militixqj tuere,ferua in «nâifllmo feruitio tuo ac praefta, vt vbiq; gentium iufticiam eum religione re-incacinuiolatam : amp; tuo numinc frctus,exoptatâ de orthodoxæ fidei hoftibusnbsp;'''doriainamp; optimafpolia référât. Q^od vt a dementia tuæ Maieftatis implo-'^niusjtcper Chriftum dominum amp; Deum noftrum, te per tuum filium vnige-quot;fütn,te per fempiterni regni collegam intimum amp; confubftantialem nuncu-it f^gt;iflî.mis votis comprecamur.nbsp;nbsp;nbsp;Poft hxc indinato ante magnam aram me*-
j.æ°poliranojamp; proftrato ad læuam eius regc,recinente choro,facrç preces effu-^nuncupata vota. Q^dvbi fad:umeft,metropolitanus refumpta mitra, in °ximafeaedefedit. Rex a pontificû coronadrcumfeptus,ante ilium ingeni*-f^atur:amp;cxuto biachiojhumero^,arcano catechumenorum olco,prifcorumnbsp;[ more, velutiDauid a Samuele propheta delinitur. Inter deliniendû me-politanus ifta precando precatur : Chriftus ( inquit ) optimus maximus, filiusnbsp; 1 viui, quià pâtre oleo exulcationis delibutus eft, præ participibus fuis ; iplenbsp;f^'^præfentem {knâx vndionis infufionem, paraded fpiritus tibi benedidio-demittar, candemque ad cordis vfque intima transfundat, vt exada terre-b f regni gubernatione præclara,in æternum cum regum rege,corregnare me*nbsp;r ^isinclis. Intends deinde in clumoculIs,itacomprecatur:Omnipotcs amp;nbsp;j^^piterne De us,qui reges populi tui,vt facro mifericordiæ tuæ oleoinungcrê-dCdixifti : manibus noftris vim tuæ benedidionis concede quæfumus, amp; V-dlaofamulo tuo, que fub tuonumine regem inungimus, dignam vndionisnbsp;^aciamSc virtutem infurxde,vt munira dextera,amp;corroborato humero,for-^
J J iuftè aefapienter ddegatûfibi regnum tuis aulpiciis gubernare videatur; lateqs tueatur: quod vtà dementia tua impe-knbsp;nbsp;nbsp;nbsp;, te perfilium tuum vnigenitum exoramus. Poftquam rex facris regali-
^ initiatus eft,à pontificibus turbaque procerum in folium reducitur. Metro-i5 ç. '^aiius fubinde facris occipit operari ;amp;:inita confeflione, facer chorus con-
c ^rc cpit. Interea rex in facrarium rdatus,,depofito paludamentOjregali diui j^^Tnaniregis habitu,aurcisque cothurnis induitur : pallium è lcrico fadû vra-Coloris erat : cuiDeithronus,amp; Apoftoli omnes,cum diuina Maieftace,exnbsp;nontam vetuftateamp;: cenfu, quàmnbsp;'Bione pidurç fpedabile videbatur. Regali ac facro inftrudus habitu,folium
J ^tit : vbi poftquam Alleluia concinuit chorus,ad magnam aramex more rc-K| ^tur, metropolitanumque prxueneratur. T une ille fumpto ex ara ftrido 'o,qneni diximus : Accipe, inquit, gladium diuorum apoftolorum autori-confecratum amp; diuino numine tibi deftinatum, fupcr femur tuum accin- '***nbsp;tl : cuius vi xquitatem exerce,protere iniquitatcm,facrofandam Ec-^
Um tuere,protege fideles populos, amp; hæredcos ac hoftes Chriftifbinomi-
Cq *r perfequere : défende viduas amp; pupillos, inftaura collapfa, inftaurata facinorofis dignas pnas exige,amp; bene merentibus debitumhono-gtçnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;O-nnia igicur confultis aufpiciis 5^ diuino numinc dilpone,vt c-
cultor,cum Seruatore humanigeneris,cuius vicem geris inpo-il(j ^gt;rcgnare perpetuô merearc. Cùm ira dixiiret,enfem in vagina reconditu,-Jiiç.^^^i\^ccinxit : Superfemur, inquit, tuum accingcregladio tuo potentifli-''c nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;altius imprime,facrofandosviros non gladio,fed fide régna
æ* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;metropolitani orationem rexprotinus enfcmaccindus aP-
liÿ^'^^^^^itQue aefortiter vibrât: mpx Ixua manicaterfum recondit. Poft gt;1(1 5^P^dtum pro dignitate metropohtanum, genu flexo prxueneratur. De-lub adminiculantibus omnibus in pontificio habitu epifeopis, acceptamnbsp;metropolitanus imponens : Coronam, inquit, facramnbsp;manibus epifeoporum tuo capiti diuinx Trinitatis no-^^^^^a^^h^dsgloriamamp;honorem,ac opusfortitudinis eftenbsp;c, quinetiam initiis iftis te minifterij noftri non expertem intelligc : quippe
L1 iiij
-ocr page 720-68o ANT. BONFINII RE R. VNGAR.
qui, velutinosfpirituäliumpafturam gcritnus, ira amp;iiïÈXtétnaruni rerum præ* fedura te aduerfus omnes Chriftianæ plebis hoftes gt; tuae fidei commifl'æ, in- trepidum fortiflimumque reddas, clariflimusque propugnator adiîftas, nerc-fttum.nbsp;nbsp;nbsp;gno tibi delegato indignüs etfe videare. Hæc vbi dixit gt; regale feeptrum porri-
gens: virtutis,inquit5amp; veritatis Vîfgâ àccipe^qua te facinorofos proterere,foue-re pios, ôâ errantes dirigerc, collabantcs data dextera remorari j deprimere fu-perbos gt; humanos eft'erre, tueri probitatem iniquitatem inl'ectari feias o-portere. Diuinum illud didum tccum quotidie reputa j Virga æqüitatis gt; virga regni tui.Et ideo diligeiufticiam, amp;iniquitatë odio habe : quinpropterea qui-dem te vnxitDeus exùitationis oleo,præ participibus fuiSjVtfuæ vndionis iura jonbsp;feruando,cum hærede fuo filiojteperpetuo regnare polie fentiamüs. Surgentinbsp;deinde régi reeonditus à latere enlis amouetur, enliferoque Matthix datur j quinbsp;continüègeftet eum ante regem:amp;rexin capite facrlim diademajat dextra feeptrum gellasjà metropolitano inregale folium reducitur, amp; collocatur, queranbsp;regiam maieftatem omni ex parte referentem, his metropolitanus alloquitur:nbsp;Stahle, rex inclyte, acrégna, locumque nünc tibi à Deo delegatum retine. Tenbsp;per omnipotentis Dei audoritatem,amp;: per hanc fanétam coroiiationcmj duodenbsp;norum apoftolorum,cæterorumque diuorum aufpiciis*minifterio meo tibi tra-ditam, vehementer oramus, vt quanto facrum collegiummàgnac aræpropin-quius afpicis, tanto potioremvbique gentium honorem tuis antiftitibus impé-1«nbsp;das: amp;velutitel esvs, Deihomirtifque médius hûceuexit,itafîcutfasamp;a:*nbsp;quum eft, cleri amp; plebis rationem habe,amp; vtriufquc iüs pro dignitate tuere.ViXnbsp;iftadixerat, eùm facer chorus ingentes Dco laudes, gratiasq; concinerccpit-Secundum hymni conCentum metropolitanus exclamans, ait,Firmetur manusnbsp;tua,amp;exaltetur dextera tua,amp;:iudicium præparatio fedis tuæ.Deinde per Chri-ftum optimum maximum, cæterosque diuos fauftiflima quæque eomprecatur.nbsp;Quod vbi fadum eft, adaramreuertitur, profequiturque folennia : amp; cùmadnbsp;communionem peruentum eft,fe, regemque fanâiflima eùchariftiareficit,niunbsp;nitque. Et fâcris riteperaôtis, cum vniuerfarex müititudiiieaddiiiiPetri bali-licam contendit, ibique in parato folio refidet,dum aliquantifper ius dicir^hiflc 50nbsp;profeftus extra vrbem,infuburbiüm magnum prodit, amp; in edito locoparatumnbsp;podium,cum irtftrudo quorundam procerum ordine,confcendit!intercun(lûnbsp;verb cum numifmatisfparfamiftilia. Infrequentiflîma condone hîc ab omnibus poftulatum,vt cunóba regni iura, priuilegiaque à diuis concefla principibusnbsp;vei maxime ab Andrearege cum cæteris conditionibus inuiolataféruetur.Stephanus BathorReipublicç nomine id inpulpito poftülauit,vt à legitimo amp; co-ronato rege cunda magis ratafirmaque haberentur. T une rex indido filefttio:nbsp;Nihil,inquit(proceres, populique mei) reges omnes magis addcccrc videtür,vcnbsp;4nveritateamp;æquitate gubcrnent,quàm præ oculis inprimis femper habercnbsp;® Deum:i^iciamintegritatemque vbique rctinere : promiflapræftare : indiui-nam fapientiam oculi nobis alTidüb intendendi, vt vndc münus humanurnha-bemus amp; imperium,inde lucem amp; gratiam cum benemerendi facultate hauri-amusmihilque facian^squod non regia fît perfona dignum : nihil etiam moli-amur,quod à publica fît vtilitatenbsp;nbsp;falute alienum. Noftris hoc maxime pedo-
ribus altius infîderedebet,quôdfîcut nos,amp; olim progenitores noftros,clcmcn tilfîmus DeuSjReipublicæ veftrse præefte voluit:itaamp;: vos diuinam voluntatemnbsp;nuncveftris fuffragiis, communique confenfu Comprobaftis. Q^re eo vehe-mentius enitendum, vtdignitati noftraî,amp;'expcdationi veftrse làtisfaciamus.nbsp;V os omnes de Vladiflao bene fperare iubemus,amp;: patria femper numina exora-re:vr quem vobis regem iudicio veftro approbatum dederunt, eidem quoque f*nbsp;in veftrarum rerum moderatione, cum eleftis clementiæ dexteritate fempernbsp;adfînt, amp; cptis omnibus domi amp; militiæ iuxtàfaueant : adfîtque inprimis hu-iufee patrona regni, diuinaGenitrix, fub cuius tutelaomnê Reipublicæinteri-turn auertemus. Pofthæc, nos omnibus æquos pro dignitatefutures exiftima-te:quandoquidem nonlatct veros principes,àquo imperium acceperut, ipfutnnbsp;Deum
-ocr page 721-DEC A DIS lilt tîBÈR X.' .
^umitnitari oportere, return omnium falutem æquè curantcm rtdundanti-nque fuæ bonitatis in res omnes efFundentem, cum bonum quodlibet tanto Pfæftantius efle videaturjquanto profufius impartituti Nihil principe indigniusnbsp;cenfemus, quàm priuatam publicæ vtilitatem anteferrelt; Is tyfannidis mosnbsp;'^uæ ad publicum exitium exortamon regni, quod ad commune comodumnbsp;^^uencum eft.Qui adfalutempublicam natus eftjpublicxftudeacvtilitati; amp;bonbsp;paftorem imitetur,qui pro fuis ouibus animam exponere iion veretur.No-igitur omnino dabitur opera, vt meorum more progenitorum, qui paribusnbsp;potiti funt, publicæ impenfius quàm priuatæ rei curam geramus : nul-°51abores, nulla perieula, pro falute noftra decreélemus : nihil quoque duca-anuquius,quàm de veftra Republica bene mereri; vt,cum humanis excef-''iniusjde comniiffis pafturæ ouibus bonam Deo rationem reddere poflimus^nbsp;j^^are cùmiufticiæ fit officium,fuum cuique ius reddere, procercs, vitro pol-^etnur, æquam Deo mentem, cultum amp; honorem, quantum humana facul-^^^efieripoteft, Vladiflaum omnino præftiturum : diuinaamp; humana æquè fer-^aturiitn ; Reipublicæ veftræ, regiæque maicftati, domi forisque, nifi vobis ipfinbsp;«ueritis, nunquam defuturum : in dicendo iure legitimam cuique impenlu-^æquitatenijinifcrabiliumperfonarum rationem habiturum. Proinde quodnbsp;J''^æ^^nda promiffia pofl:ulatis,illud fcitote omnes, quiadeftis : nos non ad fol-^^ôdamlegcm,fed adimplendam ad vos venilTeinon ad refcindéda, antiquan-décréta, priuilegiaque veftra, fedinftauranda : non adinfolita vetftigalianbsp;^^ponenda, fed leuandam Rempub. ære alieno grauatam : non ad propagan-j Wilia bella, fed ad pacem quietemque fundandam : non deûique ad vio-Ma vcl minima quidemex parte promifl'a, fed conferuandaperuenimus.
qualem animum in vos inftituimus, talem in vobis erga nos ipfi reperia-^^-Itaque,!! Deus,diuaque Genitrixpatrona noftra principem integrum, bo-'^regcm,parentem pientiffimum,indulgentiffimumque patrem,moderato-^deniqj auariciæ,amp;: iniquitatis expertem contulit, veftris fuftragiis approba quæfumus operam,vtedièta feruetis,faciatis impetata, amp;vbiq; gratanbsp;J^ispræftetis obfequia:vtrinque illudfemper enitemür, vt quoCidianis fie v-certemus officns,vt finitimi omnes difficulter intelligant, ànne vos meli-5f^principem,an mcliores nos populos inuenerimus, Q^d aute de præftan-j ^^ferieèlo iureiurado promiffis,expofcitis,fic omnes habete : cum nihil ma-^tem regia magislædercvideatur, quàm rata pro irritis,amp;promiflapro vanisnbsp;teftnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;coftare verbis,neq; fidei habere rationem: deos omnes homines^
8c hop facrofandæ cr ucis numen, in qua Scruator humani generis vl-pependit,fupplices inuocamus, iuramusq;, nos inito diuinis aufpiciis,amp; be-j^^ncio veftro nuperrimè regno,quæcunq; in Vngariæ finibus paèla iam acce-cadê omnia,cum cæteris conditionibus, diplomate noftro confirma-^ itidnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;inuiolata feruaturos, nihilq; molituros, q vt int^errimüy
bf nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;principem decet:deRcpub. bene mereri,ac nihil denique
^^gi5^ireat)ominaturos.Cùmiftadixifret,iureiurando,deofcu-vndiq; plaufus attollitur. Cumin Maieftatis, amp; coronatus in pallio diui Step'Rani eflet ,mifabile denbsp;a(jZ^^aculum exhibuit. D um facris infignibus initiabatur, rtunq fe lachrymisnbsp;concione,reuerfus, haud procul infuburbij tuîhulû, ac-g/O ftriâo gladio,quem Paulus prçferebat,adfolis exottum amp; occafum,itcniinbsp;defenfando regno,ter eo vibrato,bellum exnbsp;pi ^ærminatur: Romana quoq; confuetudinê imitatus,cùm àcolumna ca-futur! belli conful hafta iacef e eonfueuiftet. Relatus in aulam,.nbsp;Manbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;habitu in medio fuorum principum cotonatus accubuit,amp;cum ea
Jui nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ptæfedit,vt verum omni ex parte regem ageret. Refpirabant omnesy
Pbb*^^^*^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;plane conuerterant : amp; maxima quamq; fpem de rege conci-
grauitatem intuerentur. Quin amp; multi,qui ante nutarant,con, ^ri occpêre. Nccid quidem aufim inficiariyafFuiftenonnullos, eosq? per-^
-ocr page 722-681 ANT. BONFINII R E R. VNGAR.
päucos,qui potius cxplorandi gratiä, quam officij, adueriefc:inter multos quo-quc diu ßmulatum amp; diflimulatum fiiifle. Multi eo die equeftris ordinis digni-tatc donatiéPofteaquam Verum legitimumqi regemVngari ftatuere,cùm vndi-que bellaimminerent ; de fortiendisprouinciis agi cptüm eft. Q^redieno-âuque feiîatusllabcbaturXegatUs Apoftolicus,qui celebrationi huic affuerat, amp; orator Ferdinändi regis^ in Italiämfubinde dimifli.Ioannes Vefprinienfisc-pifcopus,cùmfe hoftibus Alcmattiiisfinitimumeflc diceretgt;rcbusque fuisad-modumtimeret:primüsexepifcôpisàrege miffionera accepit. cxteri dies cir-citer' ödo äpud eum Albacremänfere donee grauioribus bene rebus profpicc-Diflrituüo fetur, AulicämuneraitäpartiriplacuitîStcphanus Bathor,magiftratumCuriç:
S^yrmienfis antiftes præturam regiam, amp; loco fegii Maieftatis, dicendi iuris potertatem: Petrus Gcrcbus,regalis aulx prçfeôtüram:PaIatinifilius,ftabuli cu-ram:Loföntius,vexilliferatüm J Zagabrienfis deinde pontifex cùm fefpótè Vr-banus antiqüo münere abdicaflet,quzfturam aflequutuseft.ProuinciaSjimnii-rtentibus vndique bellis,hoC modo fortitisRcx cumloannc Coruino, Lauren-tioque duce, aduerfus Maximilianura Alemannos imperator defignatur.Stcnbsp;phano vlterior Vngariaaduerfus Polonos parum ab Alberto pace feruatat Paulo in Turcos expeditioobtigit,qui Dalmatiam quotidie incurfabant, Thomasnbsp;laurienfis epifeopus cum prudentiaSC arte polleret,nullisque laboribus iL vigi'nbsp;liis defatigaripofiet,(quarc Matthiæ régi tantopcrepauloantè pïacueratJfuptC'nbsp;Va Mus àVIadiflao fccretarîus declaratus eft. loanncs Varadienfis epifeopus,quj
Vriàcum VrbanôapudMatthîara femper obtinueratprincipatum: coronatoc nachafùnfiffentcntis. fuarege, cùm (e patriæ humanæ gloriæ fatisfecifle putalTet, prxtetnbsp;amfieiim4 omnimn opinionem, omiflamorralium rerum cura ad diuiFrancifci collegia,nbsp;inuitorege,confiigit : facinus de fepra^clariffimumedidit, per omnia temporanbsp;commcmorâdum. Q^ndoquidem de aétiua contemplatiuaque vitaiuxta tn-umphare ftuduit, fe omnibus honoribus perfunôtum elfe fenferat, quibus no-lier animus humanarumrenïmcupiditate folet irretiri. Q^sciinquelcgatio-nes maximas obicrat,tam honorificè geflit, vti cæteros fui temporis oratores,apnbsp;paratü,prudentia,liberalitate^ac eloquenttafuperaxet. Honeftilfimafemper,* )nbsp;perquam cultafamiliarium multitudinc deleCtatus eft : tantum fibi ex diui Matnbsp;thiæ beneficentîa diuitiarum, oppidorumque compararat, vt ad centum aiire-orummilia,practer Villas amp;oppidâ, poflidefet. Vnus tantum è fororc nepos fu-pererat,amp; tantæ quidem indolis,vtnccauunculo,nec paridomittatuvideretutnbsp;indignuSi Infalutaremigiturincidit refîpifcentiam. En ftultam mortaliùm fa-pientranï,enirritos homirtum laborcs ; enperquam vanüm, fubtiliflîmumqu^nbsp;finem.Quid ex his tandem fperare iicebat,præter maximum Pontificatum? a*'nbsp;tius enim euehi non poteram. Quîddemumconfequuti fumus præter cathe-natos lal|ores,perpetuamque procellamjdc çternam fpiritus afililt;ftionem?ValC''
anthæc omnia, quæ me mei iplïusimmemorcmeffeCete : qum metcrreftribusi infoderemiferiis quæ me ad diUmi numinis vultüm nunquarft fufoicerepet'nbsp;mifere:humanis ipfcrébus vltrù renuncio, me ab omni mifera vinaico condi-tione:amp; diuini numiais dexteritate,itcr illud inibo, qüo me (ni fallor) ab omn»nbsp;mortalitate iam afleram.Cunôta recenfui volüptatûagmina, ambitionis omnianbsp;muncra^ræguftaui, formidolofa diuitiarum fomenta pofledi,clientium faluta-tiones,anteambulonum türbas,familiârium multitudinemnonignotaui : neqnbsp;popularis aura,nec gratia principum,rtec plaufus populorum,ncc congratulati-ones amicorum,.nec cultus alfidüus domi forisque feruatus,mihidefuit. Qu*nbsp;tandê folidæ vtilitatis eX his legereIfcuitnempc nihil,prçter mentis detrimentnbsp;tum,defeôtum,interitùmve animi, amp; âfliduam fpiritus afflidionem. Cedinf***^nbsp;fgitur terreftri patria,amp;mômentancis hisrebus vltrôrenùnciemus,ne,dunbsp;mortaliùm amore rapimur, mortem quoq; perpetuam nobis cómparemus. i»anbsp;lufum amp; infanitum eft, fat in ridiculofo errore verfatum, fat corpori deniquenbsp;indultummunc anim^,nunc immortal itatis habenda ratio,nc animantiuni mlt;^nbsp;rc viuerc videamur. Poftquam in hocafliduo bello mortaliumnemo feretunbsp;viuerc
-ocr page 723-DECADIS nil. LIBER X.
eS^
Viuerc poteft, nifi .id munitiffimas arces cfFugiat, editiota loca pctamus : amp; ex huittili genere nati, vitam quxramus illuftriorem ; nee ab re quidem nobis fa-öum erit. Si Chriftum optimum maximum Seruatorem noftrûimitati, quantonbsp;bic vano fxculo clariores viximus, tanto delitefcemus obfeurius, vti cumulais vanæ hîc noftrx glotiæ pnas cxoluamus:amp;: difeat exemple quifque noftro,nbsp;nonin rebus momentaneis fluxis, fed fl;abilibus,amp; xternis fpem folidam ellenbsp;collocandam. Ex humilibus exortiparentibus,inpriftinam humilitatem, quodnbsp;iliquumcftvitæ,redigamus : ne, cùmbacætateplus faperc debeamus,inob-
Q^artae decadis unis.
-ocr page 724-ANT. bonfinh
RERVM VNGARICA-
RVM DE CADIS QV I N T Æ
Liber primvs.
Ix dumVladiflausrex Albæ coronatiis,Budamftf vniuerfo pontificum, proceruinquc comitatunbsp;: receperat : cum varij ex omni regnipartc tumultu',nbsp;, amp; graues bellorummetus emergunt, Namamp;Iact'nbsp;busSekelliuSjdefeólione adMaximilianuminita,nbsp;iad lacum Balatonem oppidulum occupafle, ac in *'nbsp;Veifjrinienfiagro res nouas moliri nunciabatur:amp;''nbsp;crcbrx quotidie Turcarum incurfioncs in prouii 'nbsp;ciam,ac populationes afferebantur:quin etiam Pc*nbsp;lonorum Germanorumque excrcitus regni finibuJnbsp;imminences, maiorem indies mccum iniicicban -ccim Albertus régis fraccr pace ea^ cuius ßbi códitiones no eflent fcruatx,hauHnbsp;Randumexiftimarct; amp;c Maximilianus àfuis impuJfus, Vladiflaum adiliudre-
* gnum rite euocatum,iniquifllmo animo ferret : cuius ipfe incredibili cupidica* te Hagraüci. Acccdebat practerca non leuiflimi moment! res,quod Beatrix,(]uxnbsp;Matthiac régis fuerac vxor,Vladiflaimatrimonium propc impatient! aninioap-petebatjVtinprfllina dignicace mancret : quæ,fi mulier dcfpicere£ur,haud cui-quedubiiini erat, quin; quorum ft^artibus adiunxtfler, eiidem regnum ecianinbsp;opibus amp;:copiis fuis concilia tu raeflet. Qmnetiam,Ioannis Coruiniadulcfccn-tia timoremnon mcdiocrem facichac, quern Maximilianusperlacobum^c-kcilium quotidie prt^miis amp;pollicitaiionibusad defedionem folicirabac. Cuius reilcgati quoq; airiducmiififufpicioncmaugcbat. Igiturrexhistantisfubi-to difHcuItatibus obieéiis,omnibus mature', quoad poflir, flbioccurrenduirira-tus, Sigifmundum QumqueCcIeflarum antiilitem, qui fecum Budam acceiJ'e-rat, quod cum multum apudCoruinum valere auäoritateinteiligebat,Tauntnbsp;ad rctinendum in officia adolefcecem cueftigio mittit : regintc verb nuptias m- jonbsp;dies acrius ffagitanti, eas^; niff a/Tcquaturcxitium prope regno Hnngarixmi-nitanti,quod tandem refponffim det,etiam atqne etiam conffikandumcumpa-9 tribus p^tat. Cùmaütemdecareconffîium agitaretur,ncmorcpcriebaturprj:-
* tcr paas,quos pecuniis amp;:prxfetffliris ipfa ffbi deuinxerat, cuicÔiugium eiul-modiprobaretur. Regem muJieris inprintis tetas acnota ffcrilitasdcccrrcbat: patres,qiiod timendnni putabant,neperegrinisgcntibus regnum comniiinica-tum breuiad nominj^ interitum perneniret: Boemiprxter extera, decreriimnbsp;etiam publicumprofcrebant,quo cautum crat,necuiBoemiæregi viduam du-cereliefet. Quia vero ffpoffulanris reginæ conditio aperte refpueretur,ncmbnbsp;ni difbitandmn videbatur,quin ffatim bellam ilia effet maximum turn fuis,tuin fnbsp;aliorum opibus coffatura,baudquaquam fponfalium fpe deiiciendam earn exi-ffimabant, quoad regnum effet abs totimminetium hellorum feruoribus exo-lutum. Rexaucem inffante vchementiiis indies mulicrc,atqucprocerum,quosnbsp;poterat y animos muneribus Sâ pecuniis corrumpente : veritus, ne ff conffliuninbsp;pacrum fequurus, falffsreginam promiffis tenuifffee, parum ffneera ffde rexiffcnbsp;tandem viderctur : u 11. Nonas Oäobris,patribüs,procerumqueprincipibas inbsp;fecreto accicis,ita omnes cffalloquutus : Cum me regem dcclaratum Vngaro-ram nonnulli hortaticiTent, vtBeatricem Aragoniammffu defpondcrem vxo- inbsp;rein : corum haudquaqaam, vt vere dicam, ab initio conffhum improbaui,^ I
-ocr page 725-DECADIS V. LIBER 1. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;68»
enim fore videbam,vt ducctis aurcorum millibus ab ea noiliine dotis acceptis, amp;crecentismillibus,quæ ex dote,amp;forns ei iuredebcntur, quemadmodù ipfanbsp;pollicebatur regno reniiflis,non boemico folû exercitui,cui Matthias rexmul-ta ftipendia debebat,fatisfacere,fed Polonis etiàm,amp; Germanis,qui regnû pro-pc excompofico inuaferütgt;facilius poflem occürrere. Pôft âutemjCÙm eadeib,nbsp;nullis talibus prorniflis expletis,meuni tarnen adhucmatrimonium aifeclaret,nbsp;nicque fl fuam conditionem abnuerem, bello perfequuturam j atqué ad hoftesnbsp;noftros acceiruram,eisque Zolium)L)yosgyurum,acStrigonium tradituram fenbsp;oftehdcrçt:neque cxternos iatn folùm principes amicoSjacneceifarios füos adnbsp;oelli focietatem alliceret: fed qui mihi itudcrentjméqueab eonaatrimonio de-^^rrent, hoftium propè omnes numero ducerec : fa te or me cùra tanta réi indîrnbsp;gnitate, tum mültomâgis,perfpe6tamtilierisfterilitate commotum, àpriftinânbsp;onuiino fctitentia deftitiire:amp; ii qua fpem nüptiarumobicci,mc idipfumcom-^lünis falutis caufa^vel autoribus vobis egiffeicùm dimiifis omnibus Boemicisnbsp;' '^°piis,nulloalio modo infcftareginæ arma mihi acrcgno meoimminêtiapro-Pnliârecommodiüs poflem. Nunc verb cùm vos in eadem perflate fententianbsp;'^i^eam, vtquo faciliüs mulietis potentiiTimæ infidiæ declinentut, eius fponfa-*^finiulentur,atquears arte quodammodo delüdatur, facia,quod vobis place-f®fcntio:fiillud autem apud Vos tcflatûrelinquo,menô taraiüdieiômeo,quàmnbsp;*'^doritateveflra adhanc côfllij rationem accederc: id quod vo bis prædictumnbsp;, ^0 jfle qüis me fortaflîs contra dignitatem rcgiam, vt perfidioflim aliquandonbsp;''ûauiiare î aut huius me confîlij j fl qüidptopterea duriüs accidüTet, autoremnbsp;f^pfehendereiuflo poflit. Cùmomnes aflenflefl'ent,hauditamultopôflinflan-^uliercjfponfaliain hæc verbapaucis adhibitis teflibus paciicitur, vtdice-*nbsp; ^pondère fc reginam ex anCiflitum procer unique voluntate dudur um. Póflnbsp;^.^nijcùmad tutandum regnum propediem egrefl'urus crebris abcaquoti-nunciis vocaretur inftantium bellorum molem caufatus, ægrè tandem adnbsp;^'ûitaacceflît, vtnullum tarneneifponfl flgnumediderit : non rifum,non io-1« c^jôoftofcula,non blanditias vllas attuleritffed quafl alienus curii ahenapræ-5*^0805 femper arbitris loquutus, ab eadem aliquando blandiente, trifli ipiè^nbsp;croque vuitu difeefferit. Sigifmundus,cùm confirmato Coruino reuerfus,nbsp;fP^itnates de nouis fe abfente vedigalibus decreuifle, éosque mirificè internbsp;^^'ufliderc animis comperiflTetjimpendentem calamitatemperfpicies, domumnbsp;Q^^^nSjprorfus fe à publicis negotiisomnibus auocauit. Nondummenflsnbsp;cb.erat exadusj cùm noüæ defediones, direptiones, amp; incendia éx oftini-dif ^^g^ip^rtibus audiuntur : Sempronium Auftriæflnitimûjirtterpofltis con-nnibus nonnulIiSjCæfari deditionem fecüTeiSabariam a Germanis diligen-r 5 obfclTjna, propediem in marins hoftium elfe ventiiram : laurienflbus obfl-pcriculum imminere,quos,præter'arcem,nec murus, nec foiTa vllapro-j^SCtct. Albertum cum excrcitu Polonorum contrafdera CaiTouiar^obfide-^adririgentos Beatricis équités expeditos,Blaflj Magijai'jqui aperte ad Al-ithfnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cim cæfos,partim càptos fuifle. Adhæc T ureas Mogt;^
iup ^Qivfquequotidieper Croatiam excurfare nbsp;nbsp;magnapopulis detrimental
^^c:multo poftj Sabaria capta : amp; arx Neapolitdîia fubfldio deftitùta,-^°5^^ea rebellaiTetjMaximiliano fc tradidifle nunciatur. Intefea Alber-aditmdus, obfidione CaflTouia: no contentus, quod oppidum fçj,^^*diinuni facile rcifrumentarix diflicüitate fperabaC (c in poteftatempof- '^^vlrefiorem Vngariam,fluduante vbiq; regno, adoriri ftatuif-longé latcquc depopulatut: ôc ad Varadinum,amp; Agriamvfque-vrbem nullis mnibus, aut foflis vallatam, magna ex pafte fuccen-*hh - ^barce repulfüs,âgros vaftar,pecora abigit, vicos incendit, agreftesqj,nbsp;autem fefreum à feptingen-Sueuis i impefante Cæfare, par um prófpef o Coriatu eft obfeflum.nbsp;^pæ^^^'^^-®pentina eruptione fada, qui obfiftere conati funt, alios cori- los vulneribus affecit,reliqui fefe fugæ madarunt.Principio inde Noué^nbsp;Mm
-ocr page 726-I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bris menfis Joannes Vitefius Veiprimj ant!fies,regein,iênatiiniq;, miffo pTopé-*
I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;re' nunGio,cer£um fâcic,fefe aOïduè à Maximiliano ad defedioné folicitari : idlt;f
¦ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nifaciac,bcllo atqueipfius vrbisexcidio pei!:erreri,orarceos,vcclen{£rtuiniil-
g ¦ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;f narium ad fe niitcant exercitum,cuius auxilio datam femeJ regi Hdem vfqucad
g nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;extremum a2cdpoûîs. Refponfum àrege patribusq5 datur,vt ipfe oppidum pro
¦ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tempore omnium necefiariaru reram apparara comniuniar,ne prima occupât^
g nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;impreifione hoftium poffit, fiibfidiu Cefe idoiieù ia tempore fammiSuros. Prf'
K nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;terea iubecurboao animo effe,pr2£fentiamq} temporum rationem habere,gui*
K nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bus ram multis vndique ingruentibus bellis, ærarium exhaufium, Uprinci-
U nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pü diilrados in diuerfas partes animos animaduerterepofiîr. Rex indefuadeo- li
U nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tibus patribus,amp;rre ipfa cogente, prorogatis Beatricis nuptiis ( quod ftbi tanoa
K nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;de fponfalibus celebrandis, fed de propria falute defendenda cogitandum eüCf
U nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;mulicrirefponderet) paucis póft diebus cum Vrbano Agrienü^Thoma Sccre-
K nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tarioIauricnß,amp;Stephano Bathoreo,amp;proceribLis^regiilisqu£nonnullis,fePo
K nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fonium confert, vtinde inauäorato nigrorum vetcranoru excrcitu, inAuilrix
K nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ßnes incarrat, dumque ipfe eirei cum cæteris optimatibus Buder : Vrbanum,
K nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;(cui,expaternisamicisvni,obexploratamßdemiOpeimaqiieconhlia,Corainus
fdj vt altert parenti dicarar : ac Taram, Comaromiamque commilerat) Cotna*
¦ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;roraium,adnutantemadoîefcentisanimumGonfirmandum,di£nitnt. Vefpri-
¦ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;aicnfisantiBes,vtiauxiliü differri,amp;:xrarij angufiias iadiari audiuir, de fuama-I
I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gis,quam depubhea falute follicitus, varia fecum agitarc animo coußlia cccpit.
I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Accedebant adincirandum hominisanimuminßgnes etiam quzdatn iniuriz: i
J . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^quod amp;:raro in conßlium à patribus adhibebatur,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;vicino quodam regulo I
paru humaniter rradtabatur. Eo magis Cxfarindies inßare,acnunclit£ris,mo- * do nunciis hominem,vt forrunis fuis confulat,admonere: Vladillaam nonRo-manum modo imperium, fed fuofmetipßus prope omnes habere infcBos, magnum iam optimatum numerum ad ßtaspartes rratißß'e, nequeeumprimum *nbsp;defeäionisinicurum conßlium,dicerc. Polliceturindc,pontißcatü Viennen-fem,aliaquemultamunera fe daturum,ß defeceritißn minus,extremum contranbsp;cominatur exitium. Hxccum eimandata lacobus Sekellius attuliire[,.icdiplo- j, /nbsp;ma inco/umitatis, Cxfaris ßde interpoßta, reddididènt^perfuadct vtia um mnbsp;caBra coacedat.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;vbi venir,liberali/fimèd cunaiseftexceptus, padmep, vc
in quacuriqüerortunapericulüm ßbia duobuspontißcatibusprxBaretur,Afa-ximiliano Vefpriniutradit. Maximilianusprxßdio in oppidoimpo/]to,cjBrisq} in agris locaris,Ladißaum Canifaium inSimigienfem agrum, cum expcditis e-quiribus,paucisquepeditibusmittit: vtpagos, oppidaqueeins omnia addedi-tionem impelleret, fubimpefiumque redigeret. quo cùm veniffet, rcßBcntes,nbsp;äcmandata facere recufantes fpoliauit: obedientes, nullo detrimentoaifcâos,
commeatum tantum de ferre in caflra iufßt. Hine cùm fe ad MaximiJianu con-tulifret,tratrem tarnen Vladiûaoreliquerat,cocofiliOiVti,cùm AuBriçeÛèntf-^él nitimi,in vtram fepartem viaoriainclinaifet,ia purores fuashaberent,atque al~ jnbsp;(eralteirius fortuna fe tueretur. Vefprinijdefeaione, Sc Germanorum aduentanbsp;audito,non minimugt régis,patrumq; animipercultifunn Mouebatautem eosnbsp;inprimis, regalis Albxpropinquitas : qux ß in man us hoBium peruenßfet, ni- ,nbsp;bilaliut^adexpugnandum rcgnum, quam Buda, oppidum haudquaquam mu-nitum, fupereifet. Itaque nullam ßbimuniendxAlbxmoram incerponend:ininbsp;rati, eius rei caufa Stephanum Batboreum, Sc Paulum Kinißum cumexercicanbsp;tnictunr. Qpp enm illiaccelßlfent, xgrèa ciuibus intra oppidum funtadmii-ß: quimagnitudine peCuniarum deterriti, quas in munitione omms generisnbsp;comparatidis impendiintelligebatoportere (quippe obdturnam pacem ojnni-plnbsp;umibirerum,quçadbellum vfuierant,fumma elfetdilßcultasjmumnonceam /nbsp;attingendam eile negaban(:càm dicerent,modo vrbem loci natura fuis muni- /nbsp;tam elfe, quam neScytharum quidem exercitus, cùm totam Vngaridperuaûl- /nbsp;fent,expugnarepotuilfencmodopopulifrequentia abondedefenfun,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;/
fe exagris,oppidisque vicinis,plerique oainesrebus lus timentes contuB/
-ocr page 727-«
DECADISV. LIBERI nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;éSjr
fachitn eft, vt quingcntorum quinquaginta quinq; tnilitum prxftdium x-grcreceperint, Maximilianus interea conrraótis vndique copiis., Albam verlas exercitumducit, quod modicoeamprxfidio teiieri audierat, confeftinine hoftibus fibiconfulendi tempus concédât, oppidum ipfurti adoriri conftituit.nbsp;Quibus de rebus rex certior fadtus, veteranorum excrcitum, qucm militix fa-ctamentodeuinxerat, extemploDanubium tranfire iubet, vt hoftibus ad Albani occurreret,qui ad odlo millia eft'e ferebantur : ipfc coadto Vrigarorum ex-ctcitUjiiiox fubfequi inftituit,vt vnico,lifieri poftet,de regno prxho dimicarct,nbsp;ExercitusciiminMorauiapoft Matthix régis exceft'um ftatiuahabuift'et^acmnbsp;amine traiiciendo multum temporis confumpfiftetjad tempus adeft'e non posait. Nam Maximilianus,cummagnis eó peruenire itineribus maturalfct, iamnbsp;acanani traiecerat : amp; in planicie qux eft in confpedu vrbis caftra pofuerat.nbsp;tephanusamp;Paulus mnibus vrbis difiift,vt fe ad melioraKeipub.temporare-æruarent,eaaggrefli,primo 1 atam,indeBudamferecipiunt. Maximilianusnbsp;Præmiflisexploratoribus, qui fibi certade vrbis munitionibus référant, fubur-^iam incenfum elfe cognofcit : ne ab ea.parte vrbs expugnari poft'et, (hxc enimnbsp;'atraduas ampliflimas paludes collocata, duos tantum aditus habet : vnum quinbsp;5ßndam,alterumquiadBalatonemlacum fpedat: cxterùm aqiix limiqucnbsp;'''pedimento adiri haudquaquam poteft,) prxterea in muris,nec faxa,ncc plu-^%necinlidiofa vllalocotormentoruraloca,ncque omnino vllum vrbis pro-^nbsp;f'^Snatorem confpici:oppidanos ipfos cum rei militaris ignaros,tum mirum innbsp;^°dum defidix deditos,exiguo vrbem prxfidiö commififte. Q^bus de rebusnbsp;^oppidum fubitö adoriendum accenfus, Sueuis peditibus expugnandam fi-*''rbemprxdxpadtionefufcipientibus, fummam eins rei poteftatempermit-Sueui, haftatis (Agrauis armaturx prxmiflis militibus, amp; machinariis pol?nbsp;®it)fequi iuffiSjCum in fuburbium peruenift'cnt, cum parua prxfidij manu te-, ^^^exoppidoobuiamegrefli, prxlium commiferunt : quos ex equisinfeftanbsp;jnbsp;nbsp;nbsp;fe acrius inferentes,cum prxfidium fraxinea lancea (pedes circiter viginti
continus manum conferere aliquandiu prohibuiflet,amp;prxcedentera f ^langemprotexilfetitandemmachinariis omniafumo amp;:ftrepitü inuoluen-. cónfternatum, in vrbem fe recipere eft compulfum,Sueuis adeó cupidenbsp;^^luentibuSjVt nonnulli cumiis mifti, intra portam vrbis irruperint. Cuiusnbsp;æbj euentuin fpem potiundx vrbis omnes crecti,validiftimo dimiffo propu-f quod ante vrbis aditumfuerat excitatum, ad mnia, quanquamlatanbsp;aqua vfque ad pedfora alta,munita,repente couolant : amp; cum fagittarij,nbsp;^ninariique pro foft'a ftantes,conftftere in mûris defendendi caufapermitte-: haftati fofta limofo vado traiedta, lanceas pro fcalis mnibus admouenr,nbsp;. ^'^einnixi,celeriterin muros afcendunt. Oppidanos amp;:fpedlata fuorum tur-r vrbemfuga,iam anteaauaricix ignauixquefux cpcratpniterc:amp;:pôft,nbsp;^Ipefto repente in muro hofte,defperata falute,certaminis ac defenfionisnbsp;!£ confilium abiecerunt, trecenti tantùm ex iis équités, qui in prxîdio vrbis *nbsp;forum verfus fe,cum paucis ciuibus eo animo conferuntevt lifacultaspu-æ detur,nc tantam hofti vidtoriam concédant. Porta ab i is,qui proxima m-®^^^P^^^ut,refraâ:3,cataphraâ:i ftatim intromifti ir^ia lata, qux fert in fo-^»acerrimumeum oppidanis amp; prxfidio prxlium inierunt : adeoqi obftina-pvæfidio omnes,finemaximo mulierum,^uerorû^nbsp;^antiumftrepitu,qualis ediin captisvrbibus foletjceciderint.inde inforùm j ,nbsp;'iJenteSjin quxcunq; incidunt,ferro fxuiunt,in foro autem facerdotes quof- w nbsp;templo diux Genitricis acriterdimicantes,crudeliftimè trucidat.Indenbsp;c; '^^^Pæ^idâconuerli vrbem, vt ftipendiorum fuperiorum detrimeta farciret:nbsp;f 'US omnibus vnà cum vxoribus amp; liberis captiuis fadis, no folùm in bonanbsp;ti^ corum inuadunt : fed ne matronarum quidem ac virginum pudici-[. P^cunt.Fueruntetiam,quiindiuxGenitricisxdem,amp;infanélorumfacel-quorum quidem cùm tres(vtaiunt)fupradiui Matthix fe-^brumobtruncaft'cnt,lanceis tabidum etiam cadauer eins reuellcre funtco-
Mm if
-ocr page 728-lt;8? A N T. B O N F I N Î I R E R* V N G A R.
nati. Alij facrarij poftes perfringendos aggreffi, quod gemmatis reliquiiJ lt;fi-uorum, facrisque vcftibus rcfertißimum eile audierant, Cæfaris edido renun-ciato, quo grauius in eos fe animaducrlurum edixerat, qui autmulieribus fecifientjautfacris ædibus manus attulill'ent, aut inermemaliquemferroIxß^quot;nbsp;fcntjConatu deftiterunt; feque inde ad Dominicum vrbis antillitem oppugnan.nbsp;dum contulcrunt : qui nonnullis ciuibus fecum fumptis, in altiffimam baiiRc^nbsp;fuæ turrim,aduentante hofteconfugerat, eoque vniueriam rempli fiipellecli-Iem,quæ preciofiflimacrat,coniportafatxHis rebus geilis Maxirailianuspoftri-die vrbem ouans ingreditur, innumeraprincipum, nobiliumquc Gcrniano-rum turbaftipatus : ex Vngaroruni lacobo Sekelio,NicolaoZecchio,Ladif-1*nbsp;lao Kanifio, aliisque nonnüllis : qui Vladiflaum regem reliquerant. Inter continentes militum plaufus, fauftas fuorum acclamationes ductus ea via eft, innbsp;qua cum prxfidio cum ciuibus dimicatum atrocilfiine dcmonftrauimus.nbsp;Quod eo fuit confilioadminiftratum,vtcadaueribus omnium adhuc,vbiquif-que corumceciderat,iacGntibus:prætereunti fe quifque Cæfaricommodepof-fet often tare : cum alij trecentos, alij plures fua ic manu interfecifl'c iadarent»nbsp;Quam ftragc iniquiffimis oculis Cæfar dicitur afpexiflè: ; fiue quodputaretim-peratorem Auguftaliapropediem ornamcntafumpturum,non crudelitate,fe^nbsp;manfuetudineimperij rudimcntaponcre oportcre : fiue quddvcreretur,nela-bantes adhuc Hungarorum animos, prorfus àfe huius immanitatc vidorixa-uertiflet : quorum ea efic ingenia fciret,vtlenitatcfacilius, quaminclemen-tiaflederentur. Quærentique ei, cur adeo crudeliter in Chriftianos amp; cogna-tos homines fe geiTilTent? refponfum datum eft: cæforumle pertinaciafuilfcnbsp;^ados, qui conftanter vfque ad extremum arma retinuiffent. Inde omnibusnbsp;cadaueribus fcpulturæ mandari iuflîs, in forum profedus, inque bafilicam Ingrediens : valde perturbatus eft animo,cum fibi equus repente corruit: quo fado,eorumexpiatum fcelus vulgo putarunt,quifacrilegas deorumfanismanusnbsp;intulerant. IntereaDominicus Antiftes impetrata fibi, iuisque, amp; jupelledilinbsp;facratincolumitatc ,turriegreditur: atquchauditamulto póft cum ditilbmusnbsp;cfle prxdicaretur, amp; qui regales diui Matthiæ thefauros perpeiuo cuftodillct: 5«nbsp;fortunis omnibus euertitur, atque bafilicæ fuæ ctiararenunciare compellitut.nbsp;Milites verb prædæ intenti,occultumlocum nullum,quem non exeußerinr, re-liquumfecerunt: vfque adeó,vt cùm ædiumetiamfundamenta paßim eifode-rent, in vinaria cella^ quadamfub fornice nummorum aureorumfex amp; trigin-tamillia nonnulli repercrint. Cùm autem locupletatis nobiliflima prxdamili-tibus, tribuni militum, cquitum inuidia fiagrantium, obfequi voluntati,é: fcr-uire Commodis cuperent ; edixerunt, vti vniuerfa in forum prxda comporta-retur, quo æqualis eins inter omnes partitio iniretur. Rebus igitur omnibus,nbsp;quae occultari nonpotuerunt, in publicum delatis,diftributio non pro mcri-t« virtutis^fed progradibus honoris eft inftituta : quod ipfum Sueui inprimis, 4»
*qui vrbis expugnationem huius padionem prædæ fibi depopofeerant, adeo x-gre tulerunt, vt fe pofthac neque dido audientes futures efle profelli lint. Poft diem odauum Cæfar, vt priftinum ciuitatis ftatum, quoquomodo poiTct, re-ducerct,edidum propc|^uit,vt ciuium quifque fuas domos repeterct: amp; vrbem,nbsp;reuocatis ciuibus, artibus, inftitutisque frequentaret : daturum fe operam, vtnbsp;inpofteruij^ fuam in fe neque clementiam , neque æquitatem defiderarcnr, idnbsp;quod pauperrimus pro fe quifque ftudiofe fecit. Nam qui rem haberent,pecu-niæ qua multabatur , magnitudine fe in libertärem vindicate nemo potuit.
'fr
î 4 4 o. Hune in mo dum Alba x 1111. Cal.Oébob.cft Gapta,Sa]utis anno m c c c c x l* fnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;¦nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.....
tulatione rexfuerat. Qijare ad'eö permotiVnganfunr, vt Iniius vnius vrbisia-ólura omnem fuam ex prxclaris ante partis viäzoriis belli gloriam ad nihilum recidiffe ,exiftimarent. Quamuis id non tarn hoftium virtuti, quam prauis fa-ótionum fuarum ftudiis omnes tribuerent: quod Germani line Hungaro-rumdudu,nunquam regni fines intrare aufuri Ruflent : neque prxtcrea deef-
fexagefimo ferè die,poftquam in ea donatus corona,incredibili cum omni gra- p tulationerexfuerat. Quare adeopermotiVngariftint,vthuiusvniusvrbisia-dura omnem fuam ex præclaris ante partis vidoriis belligloriam ad mhilumnbsp;recidifle ,exiftimarent. Quamuis id non tam hoftium virtuti, quàm prauis fa-dionumfuarum ftudiis , omnes tribuerent: quod Germani fine Hung.uo-rumdudu,nunquam regni fines intrare aufuri fuiflent : neque prxtcrea deef-fent.
-ocr page 729-DECADIS V. LIBER L nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^8,
lent, quipropterea negledam efle Albatn intefprctatentiifj Vt Vladiflao fafei^ endorum damnorum, quæ tam mültis creptis oppidis Maximiliano illarae-fantj fcreddendxei Auftrix neceflitas augcretur. Capta Alba, ftatim Cxlatnbsp;wBudaiiioppugnandam aflimtimj cogitationemque omnem intenditi quatiinbsp;fifubito aggrefTuS effet, niillo turn prxfidio munitione firmatam,amp; vicinienbsp;Inprimis vrbis calamitatcperterritam,haud cuiquam dubitandum videba-Inbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quin in poteftatem imperium nullo negotio redadurus fuiffet Verumj
quo minus id faceret, moram militum feditio attulit : qui ipfum cxercitum eo I ^tiducentemjfequinoluetunt. Itaquediim Albæfcditionefedanda,amp;rcbusnbsp;componendis tempus terit : Bathoreus amp; Kinifiüs ad earn muniendam à. regenbsp;wiiffi, vnilicrfaex finitimis pagis in vrbemruftica turbacompulfaj amp;: vine,fru-^nbsp;tilcntOjarmcntis j exterisque cius generis omnibus comportatis j ôc mdenibusnbsp;per dues dies nodesque egregiè laborantes reparatis, amp; vallo foffäque firrnbsp;®ati in cum locum rem ädduxerant: vt fe Cxfans vidoris iinpetum per fe fiiffnbsp;tincre poffe non diffidcrent, nedum ii fe rex adiunxiffet, q ui indies cum orria-tiifimo excrcitu Boemorum à Pifonio affore dicebatur. Hoc tanto militutti in-commodo obiedo, amp; prxterca difficultate peciiniarum incredibili, ctimfenbsp;circumuentum Cxfar animaduerteret: ad SigifroundumQuinquecclefiehfeili si^ipnidtnnbsp;jj n^'Opum,qucmhominemeffe ditiffimum ea tempeftate uouerat,literas mit-^'brogatque: vtfuis fe partibus adiungere, ac duo amp; triginta millianummûninbsp;^'Jtcum fibi commodate velit : quibus feditiofo reconciliato milite j clariffi-perfequi vidoriam queat. Pro tanto beneficio Saltzburgcnfem cpifeopa-multas ciuitates pollicetur: amp; Vtpromiffis fidcs ht, Germanotura prin-^pumobfignatas ca de rc fyngraphas mittic Sigifmundus virfumma prüden^nbsp;J arque ingenij dexteritate admirabili prxditus, oflicij ac dignitatis fax norinbsp;^mcmor breuirefpondet : datam feme! Vladihao fidem fallere,nefas elfe exi-'Qiarc ; neque id à bono viro aliquo committendum effe Cenfere. Pecuniatn,nbsp;quiift dctjcopiam nullam hbi fuppetere,amp; h qua adht, earn in tanta teru omnilb ^'^perturbatione pro fua amp; fuorum falute tuerida j h quid dutius contigiffetfnbsp;^onfcruandamiudicarc: fe, quando inter duos clariflimos teges tarita cxatiericnbsp;^poteftate contentio, daturum operam, vt in priuatoht, ac neutrius fortu-fuis aut ftudiis,aut copiis fubleuet. Hoc vbi Maximilianus acCepit, quan-^üaineareprxcipuè angebatur,quódcupidiflÏmos prxdx milites ægrè conti-J'^teapopulationibus poffec : amp; prxterca relido Albx prxhdio, exiislocis ca-«nbsp;. ^ruouiffet ; antiftitis tarnen prudens refponfum j homiriisque prope prifeamnbsp;^^egritatemlaudauit : baud paruam fe rem affequutum arbitratus, h prxfulemnbsp;Potentiilimum à Vladillai partibus auertiffet, quih opes ad cum fuas contulif*nbsp;i fatis apparebat maximum fecum ad vidoriam momentum effe allaturum.nbsp;45^oftautemcùmVladiflaum iam Oariubium cxercitum traduXiffe , ac Budamnbsp;^letitarejcamquc vrbemomrii bellico apparatu inftrudam per fg fatis veinbsp;^f^uiflimi belli fuftinerc vim poffe accepitjmagriä fpe eicdtlSjfe in Vefprinien- *nbsp;5^agrumrccepit: ibique Pauli caftellum j quod opulentiffimum effefama c-Cohorte vnaimmiffa, paucis diebus ad deditionemcompulit. Inde modsnbsp;j^^unam verfus caftris, Sueuorum militum, qui imperajafacere recufarant, h-j,'^^ftigandamContumaciamratus,exprxfedis alios in itinere fuiperidic,a-'^poft Viennx caput detruncauit,ex militibus verb j rionnullis t^irpiflimonbsp;^fds generc, vt exteris docuiriento effent,affedis,quibufdamcum igno-jteliqui cxcrcitus partem in lllyricum, vitra Drauum ; partemnbsp;b Vinbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Vefprinienfem, Albanumque agruiri inhybernä dimiht.
B 4 falute Beatrici dida, quod per Strigonienfem agrum iter habebat, «am perucnit : auditoque Maximiliafii diffeffu, quamuis de recipienda pernbsp;Alba cogitaret, Alberto tameri fratri Caffouiam obhderiti, finitimo-j iquc populorum agros deuaftarititpriris hbi occrirreridum exiftimauit. Va-Inbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;antiftes Varadienhs, qui poritiheio ante muriefe à rege ornatus,vt gra-
^Qiinis officium prxftarct, Budam fe cum inftrudo équitatü contulcrat i'ac Mm iij
-ocr page 730-(9^ ÄNT. BONFINTÎ RER. TN'GAK
fuis cöpiïs ad cam muniendam fuppeditatis, egregic pcnerritos ciuium anfoios confirmaucrat: aduenienti regi obuiam progrellus, cùm ingcntem vim pecunia: commodauit: turn veró eius laccri femper affixus,nullum officij genus,qunnbsp;aut virtutcm,autfi,demiuamdeclararet,reliquit. Cùm Rcmpublicaminfum-mum difcrimenadduiäam tam muleis vndique hoftibus ad vniuerfumprop»nbsp;Hungarorum nomen delendum vnà coo: tis,amp; in medio iam propè regno ver-fantibuSjVideret, deleâum maxima cura habendum cenfet. Rexprocerespronbsp;virilifingulos cura fuis copiis conuenire ad certamdiem iubet,iple cumexer-cimiamfxuiente hyemej.Cailouiara verfus protectus,ad Agriamfubftitit,vt nbsp;inde Caffouienfium animos Gonfirmaret, quoamp;alij omnesaddiemdidamdi- **nbsp;ligentiffiinè eonuenerunt : quos vel prxkncis pencul i magnitudo,, vel amiff«nbsp;niodo per ignauiam Albæ infamiacommouebat. Poftiemus omnium Corui-nusacceiritjComaronij aliquantulum commoratus^dum Icgaros a Maximi-liano adfetentandum' ied fiullra,Vrbano contra nitentc amp; de officioluoeumnbsp;quotidie admonente ) milTos audit. Vix Kindius in inferioiem Hungarian],nbsp;quam cum impcrio obtinebat, vt regni fines callraTurcarum impetum tuere-tur, venerat : cùm variorum ineomodorum nuncij.afficruntur,diio Aibæ Grx-eæpropugnaculaaTurcis elle capta: parumabfuille, quin vihs in püieftatenxnbsp;peruenent Banilllyrici animum titubarc :Zagrabiam Itfe Gciinanorumfi- ,nbsp;dei permififle : duo Ofualdiepilcopi caftella per vimoccupaia. Priortm Aura-niæCrue ferorura,amp;;Khishoruatum cum plerifquc alns,ad Maxànilianumde-fedione fada, prouineiam popular!, amp; varia oppida bello tentare. In tantisnbsp;nialisillud bonum proponGbatur,quôd multos ob proptiam vtilita'emcoados, fidem haudquaquam praft tutos conftabat : quam opinienem ipfiusquo-que reieuentus comprobauit. SiquidemBanusScCo.lies Carolus,.uceptisànbsp;Maximilianopecuni.s,tarneneum BerardinoFiangejano fidem féru .runt.nbsp;RegiCafl'ouiamcontendenti,Stephanus ComesScepufier Iktü firm lîiuioc-quitatu,amp;:peditumquatuor millibus amp;quingenE:s praliotmt. Quepubirexnbsp;aduentare audiuit, quod ducemeireforiiffimum, Scprmcipemdounjorisqucnbsp;clariflimu, amp; inprimisrcgiæ Maieftatis defenforem acernmum fcirct : obui-m (Onbsp;ci adfecunduni lapidem prodiit,ac maximum procul eius exeicitum coiilpi*nbsp;catus,fidemque fimulamp;potentiam principisadmiratuSyClara voce : SJiie,in-quit, cornes optime, quem vete hodie vnicum Hungarix præfidiuin pe in!nuisnbsp;appellate ; quôd in exuemis periculisSd Reipublicæ, amp;: regi eam an.mi r.lacri-tatemofficiumque præftiteris: quod fi omnes,quos a:quumerat,adh b iH'-i'knbsp;haudprofedo nunc in tantis anguftiis verfaremur. Hominem deinde gaïu.ionbsp;propè confufum, amp; equo, vt regiam de more Maieflatem vencraretur^dtlcen-dere conantem, retinuit : amp; data dextera familiariter amplexatus, vc idem de-inceps reliqui optimates amp; præfedi facerent ptouocauit, cumtjue fecum in ci-43tra reduxitï Inde propius vrbem promotis caftris, quod earn acrius indic.s |0
prcmi.aÆiebatjCxercitumqueira audumvidebat(erat enim xvi. inilluiin numerus )vtiufto iam cumhoftibus certamine confligere pofl'et, de commit-tendo prælio cogitate inftituit, Cui Albertus, vtterrorem incutcret,fub]tô oc-currens,caftra itavici^a,vt facile inter fc confpici poffient oppofuit.Hïccum le-gatis vitro citroque de eoncilianda pace mittendis multi dies,obftinans vtrin-que aninÿs j^fruitra confumpti funt: dum Poloni Albetcum regem iure adre-gnum euocatum eontendentes, iufti belli impenfas, amp; regni ciuitates aliquotnbsp;pofeunt: Hungari veto hæc omniapernegantes, pro vaftatis direpti q; contranbsp;ius fasque agris fuis,ingentem abeis vicilîîm pecuniarrrm vim rcpetùc. Perces .nbsp;dies adeô fæuahyemis Eempeftas,imbrium,niuis,frigoris,amp; ventorum conti- Pnbsp;nuatione obortaeft,vt acriorem nulla vnquam illislocisfuiffeconftarennequenbsp;cnimequifolùm,iumenca,amp;rcliquapGcora, fed homines quoqi multi vilrigo-ris obrigucrunt: cùm vno die colonifcrè ccnmm,qui!ignacum,pabularvmq .tfnbsp;exierant, occubuertnt,-multi paffim rigoreexcindi reperti fint, multi tepido lu-juentûtum afllaCuægrè ïibi falUEcni quæfietint. quinetiamfæpeaccidit,vtp-xnbsp;^uiui»
-ocr page 731-DICADISV. LIBERI
»iuium altitudine c caftris curm equóvc nemo prodire potuerit. adde quódfe-' cunda iloäis vigiliaadeö vehemens fpirare ventus cpit, vt tabeniacula multa
, euulferir,ac diripnerit,amp; homines equosqj paru abfucrit quin afporcarit : ignem vero,quem non freqitentianiuis extinxerat,peraera repente abllulerit. Batho-reusquidera direpto tabernaculoægrcafuis eftconferuatus. nam regem mul-titudo fagata valli in modum circumliftens, vix à tanta tempeltatis contumelianbsp;vindicauiti Neque verb in Hungaria foltiro(quod quidam ad crudeJc trat rumnbsp;jnbsp;nbsp;nbsp;intet fe dißidium ominando trahebant)fed in totaetiam Europa,cadem eft fee-
dicas hyemis pergraflata. In his anguftiis nihil tarnen Hungarorum exercitus ardentius perpetuö cupere, quam vt,qiioniam pacem habere honeitamnöpo-*nbsp;terat, bellum gereret gloriofum : feque, quia iufta arma, amp; pro regni falute tu-nbsp;cndafumpfilTet, iniuriamq; potius defenderet, quam inferret, fine dubio Deosnbsp;propitios,amp;duricertaminisfocioshabiturum,pro explorato habere. Itapræ-liohoftiindido ,omnes in pofterum diem fe adpugnamcompararearege iu-lîentur. Vbi illuxit, cùmexercitus ambo ad pr2clium inftruéli, in magna planifie aduerb's frontibus conftirillent : dux vterque fuos ad virtutem retinendamnbsp;Donatuseft. Vladiflaus quidem cataphraifto infidens equo, amp; aurata galea, amp;nbsp;ftituræ proceritatc, corporisque pulchritudine longe ante alios confpicuus,nbsp;Hungaros in hunc allocutus eft modum. Nunquam noftræ familiæ miferumnbsp;^dcOjCrifteque fatum eftc credidiflem,vt iifdem parentibus orti,ad acerbam ar-®^orum inter fe contentionem defeenderent: nifi meipfum ad hoc certamen^nbsp;^duerfæ fortunæ vis adduxiftet. Quanqua in fummo dolore,que ego ex hac ca-hinitate capio, ea me res valdc confolatur, quód ab eiufmodi me dimicationcnbsp;finper refugifle, neque nunc ad faciendam,verùm ad propuifandam iniurian^nbsp;^fitiacepilTe, nemo veftrum ignorât. Quam meam voluntate quotidianæ quo-W ad fratrem legationes, à me de concordia amp; compofitione miflæ declarant ;nbsp;î^ibufeum,quantum potui,vt amp; veftræ voluntati,amp; maioris fratns ætati concenbsp;^^¦^etjobreftatus : eundem à tanto furore, vt me regem à vobis rite declaratumnbsp;îo ^^operfequeretur, auocare conatus fum. quas illc ita refpuit, vt quem defen-^^tecum capitis fui periculo fraternae charitatisadmonerefenfusdebuit, ismenbsp;f'extremum etiam dignitatis,falutisque periculum adducere nodubitarit.At-vtinam res ita tulilfct, vt ego vnus hac tantamfubire dimicationem, vrbis,nbsp;^filrisquc rebus in tuto collocatis,pofrem:nulli profeólö me certamini alacriusnbsp;^uliflem. Sedmeangit præter modum,amp; excruciateximius quidam amornbsp;^'fti,quos æquè,acfratresfiliosq5 vtddigam, amp; veftraergame immortaliabe-¦ncia, ipfum Regiæ dignitatis nomen hortantur : cùm tantum regnû in tan-Contentionem meçtuendæ dignitatis caufa addudum efleintelligo.digni-'S meæ dixi ? imo veto finium veftrorum, quos ille villis incenfis, peconbusnbsp;^''^ù,agris vaftatis,agreftibusque vexaris,infeftiflimos reddidit.quæ quidemnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'
®^nia vos ea virtute ab extrema prohiberc iniuria debetis, qua maiiyis veftri» quondam homines acerrimi, atque omnium fine dubio fortiffimi, pepe-: pro explorato habentes,Deum in tam iufto certamine vobis, vt fempernbsp;^Saffuturum,acnobifcum tantarumauôtores iniuriarum efte vlturum.Equi-attinct,præclarè mecumaéfum iri exiflÿnaturus fum,fiinhaenbsp;acie pro veftra, proque regni huius amplitudine defendenda cecidero.
, nbsp;nbsp;nbsp;vellrû eft,ne mihi vel amoris, vel virtutis magnitudine concefllUe videa-
.'Operam dare: quod ni feceritis,pro certo habctote,Hungarici regni nome h '^dum,ihPolonorumGcrmanorumquedftionemfubitoconceflùrû.quod
5o hj ]~^umhominumque fidem ne accidat, vos, quæfo, auitæ memores glorix atii Dum hæc apud Hungaros Vladiflaus loquitur, non minore cumnbsp;apud Polonos Albertus agebat : eos obteftans, ne fe dueem fuumnbsp;ampliflimi fpoliari, primo comitiorum die regem ab Hun-latH^*^^^^^r^tum,inde à fratre periniuriampatcrenturcxcludi: veniftediem il-Inbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;virrutem adhibere vellent, fimul amp; fua iura tueri, amp; ipfo-
eruirc vtilitatibus poftent. neq; enim finem vllû apparerc cupiditatis cius. Mm liij
-ocr page 732-e^z ANT. BONFINII R E R. V N G A R.
qui Bocmiae,Mofauiæ,Silefiçque regno non contentûSjadhue vlteriorcm Si ci-teriorem Hungarian! inhiaret, vt impcriiim äb Oceano vfque ad Adriaticura mare perduceret : qui ira proprio principatui ftüderet vt nihil de aroantiflirainbsp;fratris rationibus cogitaret : quas quidem fe illorum præfertim virtute fidequenbsp;fretunijaut viâ:orem illo die defcnfurunijaut ibi cum iis vidum,honeftiffimamnbsp;mortem oppetiturum. His verbis militum animis vtrinque accenlis,cùm aci-es ad præliû inftrudæ, figno pugnæ dato, magno impetu procurriflent, ac pro-motis ordinibus ænea: vtrinque machina: intonare cpiflent, multx res inci-derunt,qua: Alberti aliquatum præferocem animum retardarint. Nam amp; Caf-fouienfes,vbi eum caftris egreffuminacieftarec mcenibusprofpexeruot,oppi-do fefe propere eiicientes ,prælidiointerfcâ:o jduodecim a Polonis extrudasnbsp;aduerfus fe turres deturbarant : acneorumque tormentorum, cum fubfidio te-currere ipfi in acie impediti non poflbnt,potiti erant : Tartarum quedam,quinbsp;ante etiam equo progrell'us ad fingularc certamen Hungaror^mfortidimuninbsp;quenque iaótantius prouocaratdakzith, qui ei fefe pugnæ obtulerat,haftaequonbsp;deiedum gloriofiflime interfecerat : poll regium edicrum, quo impunitatcninbsp;omnibus ad fefe triduifpaCio redeuntibus propofuerat,ipfereliä:usa multisfu-erat.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;omnia fecüm ipfe animo verfans, de pacis cogitare demum condiU'
Mbertnsfa onibus coepit. Q^obrem epiftolam fubitb ad regem in iaculo illigataper pU' eemftttt. ^rum miiit,quæ ab eo colloquium poftulauit.Pcrleâa Vladiflaus cpiftola.lxtu^nbsp;quod ad fanitatem redire frater viderctur, haudqüaquam expetitumcolloquium abnuit. Ita fubitb inter duas acics tabernaculo coftituto,duces ambo,pro-ceribus latera fuis cuiufque tegehtibuSjprocelTerunt. Alberto ex equo defiÜcnu,nbsp;^tfratrem pro regni dignitate veneraretur, Vladiflausparieumhonore affici-cnSjdexteram porrexit,fl:atimque:Cur me hoftili odio Alberte perfequerisfin-quit.Cui ille; Non te Domine perfequor,fcdhos ( Hungaros deîignans l^pimcnbsp;ad regnum capeflTendum acccrfîuerunt,fidemque fefellerunt. Hisque didis ta-bernaculum ambo fubierunt:amp;de compoiitione agerejfoloVaradienfiuntiiu-te,qui à regio latere nunquäm difcedebat,vtFUmque propius obferuante^ccEpe-runt. Vladiflaus de fratris impietate amp; audaciaqueti : fedpärentum inftitùtum Pnbsp;multo acrius increparcjqui tarn graue inter fratres bellum fufcitaui aluiflcnt)quot;^nbsp;cum Maximiliano aduerfus Hungaricum regnum, fibi Dei voluntate amp; huma-no iure concelTum, confpiraflent. Albertus contra fe purgare, ac rerû omniumnbsp;culpam in Hungaros detorquerc:quife non modo è Poloniaeuoeaifent,fedar-misjcommeatibusjoppidisque oblatis,feprius etiam fuffragiis regem creaflennnbsp;Ita placatis mutua criminum purgatione amborum animisjpax componta cltnbsp;in has,vt vulgo ferebatur,coditioncs: (neque Cnim pro certis in vulgus vnquamnbsp;emanarut: ) vtnequid iuris in Hungariæ regno Alberto effet: vtVlaaiÖaüSciuJ'nbsp;tares Alberto quafdamin Silefla, amp; tria quotannis aureorum milia daref, cumnbsp;0, vt queries opus effet, eins fibi vti opera liccret. Qua re animaducrfa,Var3- 40nbsp; dienfis antiftes,fubitb vtrumq; amplexus, ad mutua ofcula inuitauit, inquien^.
Amate inter Vos, amp; fraternam pietatemcolite,fi veftram amp; populorum veftm-rum falutis curam habetis.Pacem in perpetuuminite, fi veftra régnaXfernac -fc defideratis. Dumqughæc manantibus prae voluptate lachrymis diceret, 111 inter fe complex! ofculura obtulerunt. Albertus autem ad antiftitem conuct-fus,Maótlt;^inquit,V alentine,perge opcram fidcmq;,quam cpifl:i,fratrinbsp;mino meo prxftareiteque (fi hocfeceris) gratiam amenon leuiorem, qu^m anbsp;illo jrelaturum exiftima. Prodeunte deinoe à tabernaculo in amborum conlpc-éium exercituum rege:cùm Albertus finiflrum eiuslatus tcgcret,læuanique tc-neret, incredibilis quidam ab vtraque parte pJaufus militum pacem coclaman- fonbsp;tium,fæpiusque has Voces redintegrantium, cdîtuscft: Vladiflao amp; Alberm tc-liciter,Cafimiro 6ê Elizabetç féliciter,fratribüs pofterisque eorü feliciter:Cnn-flus opt. max. amp; diuagenitnx, ipfiquepatrij dij famäamfratrum concordiam,nbsp;fanftumque fdus corum in perpetuum tueantur. Eodem inde modo exercituum amb orum cohortes ac turmx per praefedos ingratiam redierunr,mquc
-ocr page 733-DECADISV. LIBÈRE U .nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.
^ngari Bocmique cum Polonis fe ætcrno tum fbederc coniunxerunt. Hæc ^^/Kal.Martias afta.Pacefadlajatq; vrbis oblidioncfoluta,rcxfratrc amphf-*^is donis afteóto,amp; legatis, qui ex fdere oppida ei in Silefia traderent miliïs^ *1^nbsp;^^orumprincipemlocumloannes Schelemburgus, fccretarius Boemoru (ma-o ätutn apud regem, propter fummamfapientiæ amp;c fidci opinionem, gratianbsp;^^'toritate)obtinuit,in vrbem ingrelTus eft.Ibi ciuium fide virtute, quam tumnbsp;^oleranda patienter obfidioncj tumin munitionibus hoftiumidoneo tempo-
^uiciendis adhibuifl'ent, pro concione laudata,eofdcm libertatc , amp; quo-
io fififiimo oppido mnibus propter perfidiam nudato, Sc prætereaequeftri
Jine audio,priuileglis multis donauitmullumquc officium aut grati hominis, p'^^liberalifiitni in omnes régis reliquum fecit. Albertus cum fe in Hungariænbsp;°*oniæqjfines cum exercitu recepiflet, Saros, Eperies amp; Sibinium,caftella vi-tnilliapaffiium vitraCalfouiam pofita, donee promiflafibipræftarentur^nbsp;^^poteftate retinuit, Eodem tempore à Polonis Alberti, amp; Boemis Vladifiainbsp;^litibuSjUiulta multislocis prouinciæ detrimetaillatafunt.Tenebantturrimnbsp;phucquandam aduerfus Calfouienfes obfidione conftrudfam duo milliaPo-°*iorum:hi,cùmper bellum populationibus, aedireptionibus agrorum aflue-, pacatis quidem rebus fe continerc poflent : Caflouienfium perinde atquenbsp;Qitium agros pecoribus abigendis,frumentis,vinisq5 abfumedis ac facris ctianbsp;f^biis violandis vexarunt, Alberto interim fe idetidem,dum hæc ad eum de-
^rentur,purgante,amp; militari hæc licêtia,quæ difficile coerceri poflet, fe infei-^^fCjamp;inuito fieriaflerente. Boemorumamp; veteranorucopix, quibuS rexpa-
I ^4''^^^doreHungaria,Budamferecipiens,interVaciaamp;Agriam ftatiuacon-' ^quot;^^crat,nullis ad tepus ftipendiis procedêtibus, pro libidine cundfarapere, atq;^ *decunquefibi vidlum quxrere inftitueruntmeque verb frumentafolum, pe-^''¦^aaltiliaque diripere fatis habuere:fed colonos eriam cpropriislaribus pelle-ledlos currus, exteraque vel familiaris vel rufticx rei inftrumenta afpor-^%templaque,quö agreftes homines resfuas,vteffient tutiores conuexerant,nbsp;Ij ^pere, Sc tormentis ac cruciatibus eos ad res abfeonditas oftendendas adige-
^ufifunt. Eoque perniciofaeorumlicentia eftprouedla, vt cuidam facerdoti j?''diifinium Chrifti corpus loculo argeteo inclufum,admoriturum hominemnbsp;^¦^nri,nullaChriftihabitaratione,loculum è manib.eripuerint:alij verb vir-quafda forte fponfam marin domum deducentes,cùm in eas incidiflenty
*5'lau,ftuprarint:ex quo fadlum eft, vt multis inedia diuturna quotidie mori-bus,aliis verb vitam duro afperoqs vidlu fuftinentibus, grauisScfeeda pefti-
^^'quot;iaconfequutafit. Eadem hyemclegati ab Hercule Ferranx ducegratulan-
Wa miffijcum Zagabriam perueniflent: interrupto à Germanis itinere,do-officio,cuius caufa vénérant, intermiflb, regreffi funt. Defpotes autem,-^j^^yshoruatus,in inferiore Pannonia ob leuitatemingenij,nouis reb. cumvi-
J^'sHuduerunt. Arx Hamburg!,ciim oppidumantè à Germanis occu^atiifu- *
Vaftaaprxfedlodeditionc, in Maximilian! poteftatem peruenitifrumenta-,5neinopia reicoadto,an pccunix magnitudine addudlo,parum conftat.Prç-^'^UmHungarorum,quodCornaburgi impofitum erat, vt commcatu, qui m-f'^sDanubio deueheretur,intercepto, Viennx rerum oninium difficultateaf-à tribus millibus peditumobfefliim : quatuor proximis Boemorgm tur-
,^accitis, in hoftes eruptioncm fecit, eosq; non fine magna clade fudit, fuga-|.?y)amp;caftrisexuit.Maximilianuscùm poft captam Albarn, Vienam fe contu-j, nbsp;nbsp;nbsp;nulli rei gerendx,pecuniis tantùm(vt fama erat) conquirendis intentus
!t : nunquam à patre impetrarc potuit, vt ad belli fufeepti reliquias re-^Mas pecuniarum aliquid fibi daret. llleenim fatis fe adeptum arbitratus, maxima ex parte Auftriam recepiftet, noluit filio ad id bellum fubleuân-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,
1 tobellum(erere,quorumfenfusnioresqt-iefatis laberet. Itaque cùm Maximilianus ea fpe deftitutus,ad Imperij fibi au-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' ' , ''¦*
ijjj'^^^oriffigiendumputaflct:conciho,qubdRomanorumrexerat,frequen-
^iHoin Vindelicis habito, Germanos docuit, ad Imperij amphtudinem per-
I
-ocr page 734-6^4 ant. b o N F I N 11 R E R V N G A R.
nnerCjVt longius fines producerencur,amp;HungariààBoemiæ regeoccupaw,re-cipcretur:quam fi ad ie Germani traduxiflentjhaud profcdô dubitandum elfe, quineorum potêdainfuperabilis efiecfutura.Hocautem fe nullo negotiocon-feélurum, fi fibiad earn rem, quam petebat, pecuniam præbuiflent. Refpon-fum eftaprincipibus,neminifead Chriftianos,amp;maximc vicinos fijos,belloopnbsp;pugnandos pecuniam fuppeditaturos. Boemiæ regem primarium efFe Imperijnbsp;membrû.-quid fingi iniquiuspofie ,quàm ü régi opcimo fcpccmmro Elect on amp;nbsp;amicojvicinoqueofficiofifl'imo,arma,nulla acceptainiuria,inferantur? Quille refponfo, amp; fimul tumultibus Galhcis perturbatus,animos ad res copunen-das adiecit.Itaq; prius quàm in Galliaad fihû Burgundiæ ducem,quiibi resno-uas occukèmoliebaEur,contenderer,pacemcum Vladifiao côciliareconllituir.
RERVM VNGARICARVM DECA-
D I s Q^V I N T Æ LIBER '11.
Àc A T A vkeriorcjVtomnes opinabâtur,Hungaria,reftabat akerumde citeriore liberâda certamen. Vefprimiiim,multa-que alia inter Sauum amp; Drauumoppida occupata, Albaquenbsp;ipfa inprimis folicitos dies noctesque animos regis amp;patruninbsp;habebaciquam per negligentiam fuam captam Germanos te-nere,atque inde Biidenfiumportis quotidieinfolentiusinful-tare,æquo animo ferre non poterant. O ccurrebataucé,quôd
^firmilfimo præfidio cuftodita,vix fine magnis pecuniarum impcnfis,amp; line in-genti hominum cæde pofle recipi videbatur, Obftabat etiam fummadiftor-dia principum, quæ mala omniafuperabat : fimulque incredibilis quxdam rei pecuniariæ diffieukas, qua fiebagne Boemis fatisfieri poflet, qui finelbpendionbsp;îe moueriexhyberniSjpafluri eflenonvidebâtur. Hisderebus Budx,qnol'erexnbsp;eadecaufacontulerat,frequentiSenatu cùm de præfcnti llatu Reip.refctretur,nbsp;decretum efivt Paulus Kinifius cum poteftatc regia in inlerioreni Pannoniamnbsp;proficifceretur,atque omnes imperata facere decredlantes, bello cogeret : amp; li 5®nbsp;commodo Reip. poiret,exercitû inde primo quoq; tempore ad Albâoppugnâ-damadduccret. pro imminentibus autem fuftinendis bellis, vtvukó pecunixnbsp;conferrentur:amp; non modo portoria^veaigaliaque, fed oppida etiam quxdamnbsp;regis oppignerarentur, amp;fuis quifque mererc fumptibus cogeretur. RexBu- ,nbsp;dx quoad hæc omnia procuraret,morari coaétus, inde Vicegradumfe coikert: 'nbsp;ac Boemosmilites ftipendio feptem amp;quadraginta miliû nummiîm aureorumnbsp;afteaos,continuô Danubiumtraiiccre, amp;reaà Albam contendere iubet.quinbsp;cum tranfiflentper vicospagosque difperfi, quod à priftina temperate licennanbsp; non pomrant,amp; rege opera fuavixcarere pofle intelligebantùngétia agreftibusnbsp;damna eifufîs populationibus intulere. Accedebat etiam vêtus illud incom- '1*nbsp;inodum,quod Beatrixacrius indies inftabat, vtquando rex bello fratris grau if*nbsp;fimo iamelTet Dei voluntateperfunaus, adfponfalia tandem celcbranda veni*nbsp;ret:quod ipfum fi ne^leaum foretyCa omnes cura metusque incefl'erat, ne mu- |nbsp;lier defperatis rebus, ad Maximilianum confugiens,grauioramuko bellorum Inbsp;incend^fufeitaret. Quare auaoribus patribus,rcx Strigonium profedus, bo- -Inbsp;no elTc animo mulierem iubet:camq.ue donee reliqua pacaretur Hungaria, cx* 1nbsp;pcétareicum diceret bellicisfe curisimpeditum ,rei illo tempore vxoriæcorn* Jnbsp;mode inferuire non polTe: atquc magnificisab camuneribus accepris, poftrri* 1nbsp;duum Budam regreditur, vt rctiquas res, quæ ad bellum vfiiiforent,expediret-,lnbsp;Batoreus ex regis amp; Senatus auaoritate duxbelli declaratus, ac primo quoquc ' Wnbsp;temporeimpedimenta,currus,tormentaque bellica præmittere,amp; Boemoriifl* 1nbsp;ei^e'citui,quôdiâadhoftesacccirerat,præeire,amp;; AlbâobfidionecingereiulluS) Jnbsp; Tnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Nonislun.Budaegreflus,adBaanhidaexercitumrireluftrauit:acpoftridic,in-1
îo
ftruais agminibus, Albamperuenit,caftraqueabea parte,quæad Budampe''' H tinet,locauit:Kinifium ex inferiore Pannonia cxpe£tans,qui cùm copiis fuis ab ilnbsp;altei« I
-ocr page 735-D E C A D i s V. 11 B E R Î Î. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;69^
iltcrâlîartc vrbctn intcrcluderet,cum cçteras omnes vaftæ ac difficiles paltides obducerent.Interea loannes Coruinus, qui fuperiore menfc in Illyricum regianbsp;öfnatüs audorirate,contenderat,Vt quçdam occupata ab bofte caftella recupe-raretîà principe Zagrabienfe collegium,vbi bafilica fita eft,inftararcis editumjnbsp;amp;muninimjquodGerniani tenebant,recipere conatus eft. quilocus quoniamnbsp;adrcmfrumentariam omnemintercipiendam, amp; magna afterenda detrimentanbsp;crat aptiffitnus:fexccntorum militum præfidio tenebatur:accitoque prouinciænbsp;præfeftoBanOjà fuburbio collegium primo obftdet;deinde,quaquara viminconbsp;j fep co, foflaqï accurate vallatum, atque arduo obiedo colle, munitum eftet, amp; i-® pfe machinas bellicas nullas liaberetuamen oppugnarc non dubitat. vfque ad-eoeum tutti ineuntis ætatis feruor,tumlaudis cupiditas,amp;rerum etiam ftxarumnbsp;ftudiumacuebat. Qui intus erant, cafpe nixirefiftebant : fore vt breui àlacobonbsp;Zekelio, qui indies expedabatur, fubfîdiolcuarentur. qui cum expeditiflîmonbsp;cquitatuhaud multis pôft diebus acceffit, amp;:prælio à Coruino acerrimèae for-hffimè dimicante fufus,ac fugatus, vfque adeô adolcfcentis audaciam atque a-nimum extulit: vt poftridie,agmine facto, cliuum fuperauerit, amp; traieôta folfa,nbsp;«pta partim fecuribus, partim igné expugnare contendent.Hoftes contra acri-^Womniarteobfiftere,acfaxa,tigilla,ruderaq5inCoruinianos deuoluere,eosqjnbsp;ülphureis tormentis propellere diu conati:cùm cÔmifla co minus pugna,mul-acceptis vulneribus grauius vrgerentur, veriti ne nimia pugnandi audacianbsp;^^iturti libi veniæ intercluderent,inter dimicandum deditionem fecere,atqucnbsp;^^ines,reliclis impedimentis,dimiffi incolumes abicrc. Kinifius autem, qui,vEnbsp;'^pi^ademóftrauimus, inférions Hungariæ partibus cumimperio przfeétuse*nbsp;^^^)Vtad obfidioné Albæ,quaî maturabatur, adeflèin tempore poftet, celeriter*nbsp;, Cordes regulorû quorunda animos inter fe recociliare conatus cft : acceptisqsnbsp;j. ^tro metropolita Colocienfî equitibus circiter mille,atq; ab aliis,pro cuiufqjnbsp;^'^ültatibuSjfecundo fortunæ euentu rem perfecit. Nam dux Laurentius, De-^°^cs,amp; plei-iqj alij voluntateobtempcrarunn Cùmautê Kishoruatus detre-j5 ; ^^°^naperio,magno(vtres pofcebat)apparatu obfideri eftet cceptus,quarto abnbsp;oblidione die quadringëti cum Nicolao Hederuario oppido fefe eiecc-f quorum ducenti à Boemis infequentibus capti, inpoteftatem venerunnnbsp;'quiàTrinka per biduumfugati, fe infinitima ,quæ defecerant, oppida rc-jj^crunt. Qmbus rebus ex fententia adminiftratis, amp; nonnullis præterea vil-^f^'jppidisq^ receptis,ac luftrata,pacataq; prouincia,cum eins proceribus amp;ex-haudquaquam cotemnendo, Kiniftus Qmnquecclefiaseftprofeélus. Eonbsp;lianbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;caufafuitjVt Sigifmûdi antiftitis animum exploraret, quem Maximi-
oni nbsp;nbsp;nbsp;leidere fufpicio hominû magnaerat. Hic cùm fe,vt fuprà diximus,ab
P^^^æis negotiisremouiflet, amp;ad quieta Vitam retulilfet, turn in op-''in'^'^-^'^^orgij erat, qui locus ad citeriorem ripam Draui eft, natura amp; opéré
pla nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Poffiisauteminfubiêda vrbi 9
vrbem cum paucis quibufdam admifliis, facile cogno-eines Sc antiftitem in fide erga regcm,amp; officio priftino pcrmanere,amp; vr-
Ij^.^ ^feemquenon modo tormentis,amp; copiis,fcd commeatibus etiam,Sc bei« °pcribus omnibus egregiè munitas,ab iis, contra quam opinabantur hominbsp;tij^^cegiacommodacuftodiri. Itaque antiftiteamp; ciuibus eximie collauda-operibusaemunitionibusapprobatis,inde confeftimeum quinque mili-îçj^4üitum Albam fe retulit,atq; ex altera vrbis parte confedit. Poftridie cumnbsp;veniflet, qui amp; ipfe triduo ante v 11 nj^al. lul. acceflerat, in magno ' nbsp;geftis verba faciensy
Qui ^^cigulorum principum fide atque officio dicere inftituiflet : eiufmodi l^py^ccclefienfi antiftiti teftimoniumimpertiuit,vt dicere nodubitarit,nul-^°nlt^*^^ic^reitt toto regno aut prudetiorcm,aut integriorem, aut fideliorem^nbsp;ptincipem reperiri : errate autem vehementer eos, quinbsp;regem animo, aut ftudio dübitarent. Omnes regios duces in hisnbsp;^eittpeftatibus aeftudibus aliquid fibi commiffiarü rerum amififleihmio
1
-ocr page 736-96. ANT. BONFINII R E R.' V N G A R.
folum fua prudcntia ac diligentia res fuas intégras ornfics ab hoftiura vi amp; infi-diis defendiffe oppidaqtie fua, quibus in muniendis Cuftodiendisque ftudium fuuni orane pofuerinQ^bus ve *^15, dici vix poteft, quanta regem,cæterosqucnbsp;omncs fpe,læticiaque perfiiderit. Eodem ferme die Stephanus Comes Scepu-fieniis, vir ftrenuus,ac dux rei militaris peritiiTimus equitibus cataphracliscir-citcrtrecentis,expeditis verb ducentis,peditibus grauis armatiiræ fexcentis,le-uibus autem duobus (vtfama erat) millbus fecum addudis, ad Albarn in caitranbsp;regia venit : quern paucis poft diebus Vrbanus Agrienfis antiftes, qui propternbsp;infirmam valetudinem Budæ remanferat,Güm feptingentis equitibus,alij etiara
nitionesmultasexcitauitjinde vt æneis tormentis murospercutere, tutus ipfc ab hoftilibus iniuriis, poflet. ad portas caftella duö conftruxit : eX quibus pernbsp;infidiofas feneftras millilibus ,minoribtisque tormentis incautumhoftem fen«nbsp;ret.eavero tumtigillis accentonibus circamduxit,necatapultis,autquauisalianbsp;machina læderentur: tum vallo etiam,foiraq; muniuit, ne clandeftina hoftiuranbsp;eruptione aut caperentur, aut incendcrentur. deinde ere bras, nift à paludibusnbsp;impediebatur,circum vrbemturres crexit, easque militib.ita vt caftellareplc-uityVt neminem in mûris confiftere defendendi caufa permitterçt. ex quo effi-j«nbsp;ciebatur,vtvrbemacriusamp;: obfideretftmul, amp; oppugnaret. Qmautemintusnbsp;erantjfummo ftudio omnibus,quöadpoterant,hoftium cofiliis occurrebant:3Cnbsp;quam per diem murorum partem deturbaftent, earn per nodtem inftaurabant,nbsp;*ac reficiebant. Et ne domorumte£ta,qu3Eligneistcgulis erant obduda,illatonbsp;igne comburerentur:ea omnia detexerantiportafque ipfasgrauimateria,acnranbsp;to validiflimo obieda munierant. Patefadis inde diuturna verberatione aliquotin locis mûris,ac militibus auidc pugnandi poteftatempofcentibus,eos ta«nbsp;men cointinuit rex: quod prxlio commifl'o,acerrintè atquepeftinaciflîmê vtrinnbsp;que dimicatüros milites videbat : illos, quod propter adhibitam crudelitatera,nbsp;falutem fe impetrare vllam pofte difliderent:hos,vtacceptaminiuriamparigra- pnbsp;uitate fupplicij compenfarent : amp; quodfpem omnemreieomponendæ,fadonbsp;prælio,amp;grauioribus detrimentis illatis, omnino præcidi animaduertebat. cuius redum confilium hand ita multo póft rei euentus ipfe demoftrauit. Namnbsp;dim hoftes fe vrbe defendere pofte diftifi,de ca reddenda eogitare amp; pace con-ficienda inftituiftent,a Bathoreo amp; Scepufienfe ad earn rem colloquium poftu-larunt. Hocftatucum res ad Albarn elTent, praefidiumquoderatinVefpritni-enfi arce impoli turn, cum vicinum formidaret hoftem, de deditione per internuncios cum rege agereccepit. Hiçùm maxima pars Boemi eftent,gratuitaranbsp;^menlium aliquot militiæ operam deferebat-.li Boemiæ afcripti militia; pari prx-
mio cuA cæteris afficcrentur. Kinifius cum qUibufdam fuorum equitum tur- 40 pröfedus,oppidulum,cui Vafon nomen eraf,dGermanis occUpatum, ina-gro Vefprimienli recepit, pridieeius diei, quiD. loannis Baptiftainatalibuseftnbsp;Item sabA- jjeatus. Sabafia per Thoma: laurrenlis antiftitis milites recuperata, ex Germa-norum qui in arce fuffrant, præfidio, odo amp; feptuaginu captiui in caftraregianbsp;funt perdudi. Eodem etiam tempore,vtHungarorümres fecundç cumularen-tur, eommque animi ad bene de Repub. fperandum incitarentur; CalimiruJnbsp;régis pater, Poloniæ rex,legatos aliösad Frideficum Imperatorem, amp; Maximi-lianumfiliummifit,qui eos orarent,ne Hungariæ bellum inferre,amp; Vladiftaumnbsp;ftlium fuum regem Hungaria: rite coronatum, armis perfequi veilent, feque, ftnbsp;id facere perrexiftent, illorum iniurias non negledurum oftenderent : alios ad pnbsp;Inttocencium fextum pontiftcem maximum,qui eum obteftarentur, vt ipfepronbsp;fua, Apoftolicique Sertatus audoritate, Vladiftaum Hungariæ regem creatumnbsp;confirmaret, competitoresque regni ab armis aduerfus eum ferendis deterre-ret. Quæ ne diuturna admodum Hungaris gaudia eftent, repente nuncij de va-riis Turcarum incurlionibus populationibusqueallatieftccerunt. Hi ciim Ki
nilium
DECADIS V. LIBER ÎL nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;657-
Wfiuinex inferiore Hungarian cum omnibus ferè copiiSad Albarn profeûnmj ^egionemque præfidio deftitutam efle comperiflent i in vlteriorern quampri.^nbsp;*^uniHungariam inuadentes j incendia cædés Sc rapinas intulerant : atque o-Oinisætatis Sc fexus hominibus in feruitutem abftraótis, diuorumque fanis ingt;^nbsp;viginti milibuspafluum ad Varadinû acceffiflentj coorcuminpro-^mcia tumultum veritijprimo in fines fuos incolumes fe cum præda retuleranr:nbsp;^inde audis exprofpero rerum fucceflu animis vltta Themefuarum excur-onem fecerant: amp; oppidum quod in Stephani Batboreipoteltare eratj con-cteinarant : totiqueprouincia:,quam milite vacuam efle cognouerant j vulnetanbsp;S*^auiflinia inflixerant. in Croatiam autem cùm iriupiflent, magno hominuranbsp;^corumque numero abado j mercatores etiâmFlorentinos quofdam^ qui innbsp;i*ngaria negociabantutjin feruitutem redegerant. Quæ mala per fé grauia^in-tniaquoque régis ipfius valetudo, grauiora reddebat : quiinlocis paluftribusjnbsp;®tücnte maxime æftate, moratus j infebrim amp; dyfenteriam fieuifllmam Sc val-^periculofaminciderat. Quamobrempoft quinque induciarum dieSjGcr-^anisqui Albx obfidebantur,quö commodius de deditione deliberarepof-aBathorco Sc Scepufienfe datos : res tandeminhas conditiones conuenit inbsp;^^Germanis, qui vrbem tenebant, cum impedimentis fuis incolumes tiito innbsp;I« p^tiaredire, currus fex amp; triginta ex vrbe deducere liceret : cætérùm à tem-P^fpoiiandis,mulieribus violandis j mancipiisque abducendis temperarent,nbsp;tex conditiones partim aduerfa valetudineperturbatUs j partim ne a fra-^^Pct morbi fui occafionem iterum armis appeteretur veritus,fibi accipiendas jnbsp;arbitratus eft. Ita miniftris in vrbem, vt Germanos (vtipepigerant) vibi^/''/^*^nbsp;l^nipedimentis folis dimitterent,miflis,Alba x 1111. Kalend. Sept, ex naa^ Aibartce-Jishoftiumefterepta. Quibus rebus ex fehtentia adminiftratis, rex contfinbsp;° cxercitum in V efprimienfem agrum, ad deiiciendum ex ar ce ilia Germa-¦^unipræfîdium duci iubet: ipfe in proximam Laurentij duels villam j à patrenbsp;^^gnificoamp;regali quondam fumptu conftruótamjreceflit,vtibi mitioris ccelinbsp;^'lOEniorisloci beneficio conualefceret. Hac re prófperè geftajmultäinci-^'^unt,quæHungarorum læticiam, voluptatem^ ex Albenfi re bene geftami-^/^tent. Nam amp; Boemici milites, nifi promilFa ftipendia exoluerentur, præfe-(jjn. noreifeimperatafaflturos negabant: cumqtienonefletvndefe^equOsnbsp;*ncrent,multofe,quammilitaris difciplinapateretur,intolerantiusgerebat:nbsp;^corum coercere audaciam præfedus pro imperio voluiflet, feditionemift-ç[ç ^^^fubitö faduri videbantur : amp;Polonirtegle(ftofoedcre, nouis rebus ftü-iam Sopronium caftellum in finibus obfidere, Albertofratre ea difli-^nte,nunciabatur. Conftabat etiam j moleftè ilium ferre, quod tria milianbsp;^^ûm nondum fibi ex fdere elTent perfoluta : eundem^j partim à cohié-^lt;Jæ^^.^^l^rologis,quibus refertaCracouiaeftjbreuem Vladiflai ^tamfóra»nbsp; tenribus, partim à nonnullis proceribuS de vita regis defperantibüs i ad re- *nbsp;3ndunibellum,regnumq5 öccupändum quotidie incitatif Cùm fama de re-tcff^°^^°^^Cafimiripatris aures grauioraccidiflet, primo perlegatum ( quodnbsp;admonuit,vtcuiÿ Alberto mitius fe ge-mortem ipfiüs regnum adfratrem potins,quàm ad aliens 1 peruenirei póft autem, vbi è morbo cmetfifleeumaudijiit, lega-tentnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Hungaris verbis fuis nunciatenfjne quid ab Alberto time-
trisf nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;vitio, velfaftiofotum hominum impulfuj veldefperâta fra-
i bellum in finibus commouiflet : fe non modo ab eö furore tç-^ocaturum,fed etiam fi auctoritati fitæ non parüerit, pro Vladiflai filij Scnbsp;regnum vitamque fuam in {jeticulum adduéturum. Al- Mertw.nbsp;tnj r ^^^^erea propîus indies cum exercitu ad Caflbüiam accedebatmon igna-efletpotitus, faciliusHungafiam vlteriofem occupatürüi amp;nbsp;Hungaris tcnebatur,immiflâ turmacquitû,amp;paruanbsp;î'^lvt *^l^ßdebat. Qi^ vbi reX accepit j eonfeftim Litiriburgum Hip-^Strigonienfem archiepifcopumcûequitatu proficifei iubet: qui hofti-»
N ri
-ocr page 738-lt;5? ANT. BON FINI I R E R. V N G A R.
bus primo aduentu in fugam conie£tis,amp;: tribus fini tim is oppidis óccupatis, latins cum magno incolarum detrimento vagatus cll. De Caflouienfiautemob-fidione folicitus, Dominicum Albenfem antiftitetn, Panzolzium Palatinum legatos ad pattern fratremque, qui de illatis contra foederis conditiones, armisnbsp;quererentur,ire iuflit. Legati,vt «àrege mandatum fôcrat/cùm, antequam Car-montibus fupcratis in Poloniam traiicerent, Albertum conueniffent, a-iertitiH ora pud cum, Domiuico ipfoj qui gratior multo erat, verba faciente, in huncmo-*** dumlocuti funt : Ecce rurfus ad te Alberte dux indy te, venimus,a rcgc noftro,nbsp;fratretuo, Hungarisque Polonorumfociismiflî,vtexquiramus,proranfnef-dcra inter nos pauloante percuflafis habiturus : an, quod minime decet, bel-1*nbsp;lum, vt oftendis, nobis itcrum illaturus. Regis quidemnoftri eafententia eft,vtnbsp;quiduis potius perferat, quam vt iterum cum fratre perniciofo bello decernat.nbsp;Cuius nos confilium quam pium, tarn noftris rationibus alienumexiftimamus:nbsp;quippe cuius indulgentia quantae regno noftro calamitates acciderint, fentia-mus.Tuus verb qui litinhac re gerendafenfus,valde audirc cupimus. Regnumnbsp;te, iUo pulfo i noftrum occupare veile, funt qui dicant. Vnde hoc tibi tandemnbsp;Venit in mentem fperare ? quando nos alias, vno coronato rege, regnare altc-rum iuflimus ? aut quando vnquam aliquem fine fuffragiis noftris regnuni ob-tinere pafli fumus? Vladiflaum fratrem tuum rité regem creauimus : definefpc-rare, te, viuente illo, pofte ad regni faftigium peruenire : define credere, nosnbsp;tibi amicospoffe effici, quos inimicorum more crudeliflime diuexafti. Nonnbsp;fratribus oppugnandis, non vexandis fociis, non foederibus violandis, fed pie-^tc colenda, tuendis amicitiis, paófisque feruandis,régna parantur.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;enim
grauiora nos à Turcis immanibus hoftibus incommoda metuere pofiumus, quàmà PoloniSjCognatis amicisqucnoftris,te imperatore accepimus.qui handnbsp;fibi fatis arbitrati efle,pro libidinerapere,auferre,incendere,amp;feruicurc affice-re : etiam ( quod fine lachrymis dicere,aut meminifte nonpoft'umus) virginum,nbsp;matronarumque pudorem, amp; facrarum ædium numen pro nihilo habuerunt.nbsp;Non his artibus Albertus auus tuus,non Ladiftaus patruus,non Sigifmundus amp;nbsp;alijhoc fibiregnumquæfiuere: quorum fa£ta fitu in confilium,duxinclyte,ad-hibueris,amp; fi cum iis,quæ per te ad a funt,compararis;non dubitamus,quin pronbsp;tua fapientia de fufcepta fubito fententia deceifurus, amp; te cum tuis copüs in fines tuos recepturusfis. Q^d nifeccris,vt tebreui iftiusconfilij amp;:audaciatuænbsp;pniteat,euenturum,Deorum freti auxilio,fperamus. Hæc ab eomagnacumnbsp;libertate dida, Albertus non modo non inique tulit, fed antiftitem fiimmo etiam honorc,ita locutum,fibihabendum putauit: cumqjfe purgandifui caufa,0inbsp;propterpadanonferuata, amp; propter fratrisincertam ex grauimorbo vitam, adnbsp;bellum addudum refpondiflet : pofthac cum eum iam incolumem efte audi-»et, ab a^is difcefturum, amp; communibus commodis confulturum pollicitusnbsp;eft. Hoc rcfponfo accepto,legati profcdi,quinto póft die Cracouiam peruene- 4*nbsp;runt: amp; Cafimiro regi, Alberti incendia,rapinas,cæteraque,quæ prxfcntis temporis conditio fuggerebat,expofLierunt : eumque, vt filium parère recufantem,nbsp;pro imperio coercerei^ orarunt. Cafimirus molefte hæc fe de Alberto aiidirenbsp;refpondit : ac confirmatis legato rum animis,continuó per nuncios Alberto im-perat, vt primo quo que tempore cum exercitu in Poloniam referat : id ni fe-cerit,fe ftipendiaadexercitum non mifturum,atque armacontraeum pro Vla-diftao fumpturum,oftendit. Poloni cùm ftipendia fibi negari,amp;: reuocaria bcl-io duccm fuum viderent: quacunque ope poftiint, Albertum paternis iam man-datis fegniorem, languidioremque in gerendis rebus effedum, à patris impc-'nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;riis exequendis auertere conantur. vbi verb in propofita fententia eum vident, »
It
cùm aliquandiufe fine ftipendio rapinis fuftinuiftcnt, in Poloniam regrediun-tur:amp; fada ab Imperatore fuo defedione, omnia hoftilem inmodum diripiunt: vt ea faltem ratione Albertum, fi poftint, ad bellum perfequcndum eliciant.nbsp;Iam legatidomum reuerfi,legatione renunciata, regem, patresque in Polonicxnbsp;pacis fpem adduxerant:atque vt omnium in bellum GcrmaniGum,quod vnumnbsp;relinqui
-ocr page 739-DECADIS V. LIBER îî.
telinquî vidcbatur,curæ conucrtercntur,efFeccrant. HiS de rebus rex circitef Kal.Scpt.èvillaLaurentij ducis, vbi fui teficiendicaufafuerat j cùin fe Budamnbsp;conculiflctjSabazium àTurcis obfideri certiof faôtus, Laurentium cum equi-Utufuö ad inferiorem tüendam Hungatiammittitî Vrbanum verb Agrienlcmnbsp;»ntiftitcnijqui paucis ante diebus Budam erat delatuSjfocium Stcphano Scepu-«enûadiungit;atque ambos in vlteriorc Hungaria publiais amp; priuatis commo«nbsp;«sfcruire,amp; Albertoj fi quid mouiiret,refifterc iubet. Eodem rneilfe gratii ànbsp;^ermaniSjamp;àMaximiliano imminente bello, cùmfc adtamdiuerfa bella oc-Ionbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fufficere non pofle rex cum patribus cerneret : pacem omnes j fi pof-
ctjæquis J fin minus, tolerandis conditionibus petcre confiituunt, Ea de caufa ^ümliteris amp;mandatislegatiPofoniumvtrinquemifl'ijhinc Thomas lautienfisnbsp;®P*fcopus, qui eo tempore vniuerfa fermé rcgni ncgotia j qua erat præditus fa-P^cntia, adminiftrabat : illinc Stephanus Bathoreus,amp;loannes Patimchirchcr,nbsp;Oeihus cancellariuSjVir grauiflimus. Cum de cócordia agi cptum efiet,Ger-*^^i intolerandas propc conditiones ferebant : iura fcilicct fdcris cum Mat-^Uregequondaminiti,cùm inciuitatc noua Fridericilmperatorispermiflunbsp;Corona reftituta eft ,repetentes. Maximilianus verb regno Hungariæfein per-P^tuum eeffurum efle negabat : fed foli Vladiflâo,propter fanguinis cóiuncliö-præftns conccflurum dicebat,communemquecumeo inferea regni ti-'^lumdepofcebat, amp;C belligeftifumptus poftulabat. Has tarn afperas conditi-quibus fe Auftriacorum imperio Hungari fubiicerent, Icgatis fe acceptu-negantibus : Germanis autem contra pertinacifl'ime infiftentibus,aç fç*
J ^ccenfis vtrinq; grauiter animis, amp; dcfperata prorfus concordia, é colloquid '^cdctitibus, multum temporis eft tranfactum. Intereapræteropinionemnbsp;'''itn,niaiorum vndique malorum iiunci) deferuntur J Albertum ad obfidio*nbsp;{^Caflbuiacreuertifte : Prinianæ familiæ adolcfcentes eximios, cum eJcpedi-ftnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;jpflufquam caftralocarentur, aduerfus Polonos fernere pro-
® ^flosjuiifcranduminmodumoccubuifle i adCorneuburgum in Danubij ri-« k Ç ^*tes,qui in præfidio erant, turri, quamin fpecicm caftelli cxtruXerant vt
J ^Jinieatus fecundo amne deueiftos Viennenfibus intercluderentjà Germanis ^prouifo irrumpentibus, fuccenfa, ad vnum omnes cæfos fuific : Kinifiunl
I ^risàTurcis acceptis incommodis,diris barbaramillamgenfem crucian* itifnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;finibuS prohibere conatum,maioribus indies calamitati bus
Q ^'^cndis caufam attulifle : Albertum iam non folùm Caflbuianum agrum va-effufé omnia populantem, duo milia cadorum viniinPolo-fç. '^mififle : multa etiam fernere eftiidifle, non pauca in belli vfum referua C~ ^¦Poftremb, Sucuos Maximiliani milites, excurfionibus in Morauiam factis,nbsp;iç pccoris numero abdmfto, ad Tyrnauiæ obfidioncm Danubium tra-h qnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;His, aliisquc ciufmodi rebus, amp; fimul inteftina feditiohe amp; difcordi^
inferiore vigebat Hungaria,perturbati : cum pacis cüpiditas (ftmma ac ®ns fuperiorum detrimentorum mcmoria, metus^ue futurorum omnes vr-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;baud fibi möram interponCndam exiftimarunt, quin primo quo-
Hjj^^^^porc,quibus conditionibus poflent,pacemcompararenf. Itaquc re diU tandem ex régis audoritate his l^ibus eft tranfabta.: vtinbsp;b ^ciim Matthia rege de reftituenda coronainita,renouarentur : vt regnumnbsp;kt f^^^^iniihanum,aut eo mortuo, adlegitimos eius hæfedês recide*nbsp;kk ^^^^aus fine filiis legitimis decefliftet : interea, vt regni titulus penes;
Ï vt pro belli fuperioris impenfis Vladiflaus Maximiliano cen-nummum aurcûm pendcret : ne fummi honores vlli, vf duuttiuiratus ^**^^^ds,Palatinatus,vt muniatamfacra,qüàm prophana,amp; prouincia*nbsp;^.æ^^^^^^ji^i^iiiterpofita amborum autoritäre, amp;iureiurandovtriq; da*nbsp;:vt eofdem vterque amicos,rebelles,hoftesque haberet,iurequcnbsp;qtiçi alter alterum bello iüuaret;Hungaros,Gerfnanosqüe eödemloco ar*nbsp;Hungaris vllis fraudi eïTet,- quód ad Maximilianum fcnbsp;^ent,ncq} vlla autnota,aut pnaaftici propterca poflent: fed bonis fuis^nbsp;Nn i)
-ocr page 740-ANT.
700 ANT. BONFINÎI R E R. V N G A R. qux publicata fuerant,reftitutis,eodcm,quo fideles loconbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;5
ad poftremum,vt omnes antiftites amp; amp;ciuitates,cumvniuerfanobilitace legacis Maximiliam pra; . ' j. p^^nbsp;deris leges inuiolatas in perpetuum cum fiiapofteritateferuatu onbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
populo Martmalibus,his tarnen fupprcfiis coditiombus, in peLtione rcnuciata eft. Póft autem curalcgati fe Budamrecepiffcnbsp;communi fententiacomprobarenf.rex cumSenatujegatisque anbsp;nbsp;nbsp;nbsp;, , 'g
fis,exarce defcenditin concionem,quxtum anteregiam mica lingua Varadienfi antiftite fingulanbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;V ^on-
fui omnia, quæ intercefferant, incommoda perfequutus.-ad pacis demum con . ficiendæ necelfitatem peruenit :eamq;vt Ubentibus acnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
tammultis prxfertim cÖflidati difficultatibus, eft horcatusdiisqj diftis,pro in fe?um patribus in regiamretulit. Rege è condone prof edo, laurienfis Ba-thoreus^duo pads arbitri atque legati furrexerunt, vt patna lingua,qux de^paccnbsp;dicenda effent,multitudiniexponerent. Ex iislaurienlis longam ingrefiusornbsp;tionem,primum omnia,quç perpeffi erant belli damna,ac detnmenta oftendrnbsp;publicis Sc priuatis pecuniis confumptis,agricolis, quorum 1'^ 0*^^nbsp;quam propLni ordines fe alerent ac tuerentur, in citeriore amp;nbsp;garia fpoliatis,regno domcfticis difcordiis in mul tas partes diftraao,Rempub.nbsp;liutius refiftere non potuiffeffe ex communi confilio pacem, amp; vnicum omnnbsp;urn malorum remedium requifiiffe, eamque his conditmnibus impetralle. 1nbsp;de pacis conditiones,quæ adhuc occulcatæ de induftriafuer^t,recitauit.eanbsp;quanquam fortaffe parum xquas, tarnen vt reip. commoM.nns,nbsp;îb eis fuadcre,dixit. Sic enimfore,vrGermanicofolutinbsp;lonos nullo negotio propulfarent. Multitudo vbi conditiones ^udiuu,nbsp;cum ftomacho perinde obftrepere amp; reclamare cpit,quafinon pactsnbsp;uitutis conditiones effent accipiendxmihilque propius ddum e., q ,nbsp;gentem feditionem propterea excitarit. Satis certeconftat,amp;patrvnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.
los,amp; ipfos pads legatos per aliquot dies,nifi armatorum turba , curiam non veniffe, amp; ex nobilitate multos de feceffione anbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i r'm
confiliahabuiffe. Itaque cum fingulis noftibus tabellx criuus, amp; ten.pior., Valuis à populo affigerentur: in quibus denunciarent,, fe millies mor » Jæs pi nbsp;us, quam tarn turpes foederis conditiones approbarent : rex omnes ad le p a -tis ante per Palatinum amp; Bathoreum illoru animis, aduocari luffit : , au ,nbsp;de fuadeque regni dignitate fidei fux commiffa bonum animum haotrtn ,nbsp;hortatus: temperacis cum legatis conditionibus,eos ad fdusiuremrando.a -ciendum,ne tanta Concordia folueretur, adduxic. Eodemquoque menfe,^nbsp;Hunam amnem in Croatia, ex Turcis mille amp; quingenti, qui mnbsp;oopulabundi dcfcenderant,cxfi,totidemque capti: ex quibus centum ôc v g
?i ad reg«n, nonnulli quoque ad reginam a Bano muneris loco eo bello Bernardini comitis virtus inprimis enituit. Fderenbsp;quemadraodum demonftrauimus, confirmato,rex comperto CdloiHÇmcnbsp;agrumab Alberti militibus deuaftari,Boemosftatirn,quiadfeptemmnbsp;rant,ex Auftria reuocitos celeriter, quanquam facuiffima yemenbsp;naiiere iuffic. Cùm Stephanus Seepufienfis Id. Decemb.nbsp;queftriuA pedeftriumque copiarum prxhdionbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Auftna
hue memorabile ibi geffiffet,multos in timoré adduxerat: ne fie nunc per negligentiamCaffouia pelleretur. Ob e^ rem 1nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lt; g u q
lijcommLndiftidipacccnfusdllatamédÆcukateaffictcbaturqMdBoe^nj fe,ni(ipetfolutisftipendiis,inaclemdcfcenfuros,aatpLignaturosnbsp;nbsp;g
jncotnmodo vd obuiam iret.præfcaos equitû amp; riez virumfortiffimu,amp;:maximo reimilicaris vfu præditu,infunbsp;nisprxmiisrnperducit. Deinde militibus regni,Reiqipubl.penculo,mb , rJinbsp;cuni^^oft'ibusdecernaiur,expoiito:pollicicusq;Ie daturumopemæ^^ptduvnbsp;dahis calamitatibus ôc periculis,rep.cumfnore omnib.merita p
prxima
DECADISV. LIBER II. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;7er
ptæmiapcrfoluantur, ac geminata deinceps militia honeftentur : omnes adar-^aalacri ac prompto animo capienda deducit : ac tumultuariis militibus,agre-busque hominibus vndique eiioca.tis, maximis exercitum fupplemencis ad-AlbertusvbiHungarumprælijcaufapropiusacctllillcvidit,etiifenu-militum inferiorem cernebat, tarnen haudßbipugnam detreftandamra-amp;fîmul exercitus fui viribus amp;fortunæ, qua fa:pius fecunda erat vfus, fa-^orefubnixus, audader occurrit, amp;c caftra in confpedtu Hungarorum locauit. ^*^pofteruni diem cum pugna eflet iiidicfapar vtrinque cura, folicitudo pernbsp;^otani liodem animos agitauit : fed caufa non pari : quippe cum ilii de dignita-ni de incolumitate propria cogitarent. Vbi illuxit, StephanuSjantequam ex-y^itiiinfuunie caftris educar,milites allocutus, admonet,n0fenuncj vtquon-régnante Matthia,pro augendo imperio,amp;domefl:icacumulanda gloria:nbsp;defendendo regno, publica falute certare : incommoda j atque iniu-omnes, quas per biennium ab Alberto acceperint,figillatim exponit. perfi-'änieius ineos,amp; importunamin fratremregem immanitatemedocet:quinbsp;^^fariacupiditatc regnandi accenfus, regnum illi legitimum eripere,amp;Hun-S^dsinuitis inuadere ftudeat. aduerfus hæc aut forti eile animo reßftendum,nbsp;ßeruitutis iugum turpiflimum fubeundum,addit. Vidloriam autem fibi cumnbsp;^ojj'^^S^roruniBoemorumque fociorum virtutem incredibilem,tum iufta bel-^*üfam,amp;:diis iplisimmortalibus probatam, facile polKceri. Contra Alber-* olonos hortari, vt quem ad fraternum iterum regnum oppugnandumim-fçnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;hoc ipfo tempore acerrimc fortiflimeque pugnando defenderét.
^.'Ibidem,quanquamnumero copiarum efletinferior, fperare tarnen eorum üte fore fuperiorem : præfertim verb , cùm res eis cum tumultuario exer-lt;nbsp;Regis imperio nudato eflet futura. Cæteraque eiufmodi adiicit, qui-fnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;aduerfariorum opes imminuere, aut fuas augere, aut certam Victoria:
lb nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Q^bus rebus inflammatis Polonorum omnium animis,
(o \^pugnæ fignum dari poftulant: ac clamorc ingenti eum j etiam inuitum ge difciplina amp; numero Hungarici exercitus, cui fe imparem lon-ç^^^rnebat, certior fadus, à prælio abhorrere coeperat) in aciem defeenderenbsp;ti Slgno pugnæ dato, primùm cum Boemis, qui in finiftro cornu loca-certamen initur, equitibus vtrinque egregiè pugnantibus : quorumnbsp;plj deicâi, ptignam pedeftrem non intermiferunt. ex altera parte Ste-dextrum cornu cum Htmgaris tenebat, amp; eum fequuti, quos Bea-niiferat,pugnarc incipiunt : amp; pariimpetu congrefli,clamore amp;flre-vtrinque cadentibus, pugna vfque ad lerum dietnbsp;T andern Albertus, quöd, quos defcflis fuis integros, recentef-^Ofe^^^ittere nonhabebat, amp; qui diu pugnaflent, vix confiftere iam præla-poflentjvaldelaborarecöepit. Quareanimaduerfa,Hun-fluz caftris prxfidio reliära fuerat, cruptione fadla,Plt;:^Jonos in-*nbsp;prælij labore dt fatigatos, nullo negotio pellit. Solus cumnbsp;j vltima acie refiftit Albertus : qui multis ämiflis j poftremö fe in fu- Merit iiitnbsp;ècaptiuo quodam milite telTera: per me- cumpaucis tanquamämicus ittprudentibus illis ela-ßti ^^P^^iesperuenit. Ex proceribus pauci euafere : plerique aut defide-^Ut capti : reliquus exercitus profligatus, caftra direpta, impedÄienta o-tiiçjj totüs bcllicirs apparatus, inprimisque ænea tormeiita inufitatæ magni-Jenbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;inpoteftatem peruenerunt : captiui, quipaulo ante à
lcc(, cäpfl fuerant, recuperati. Stephanus centum amp; quinquaginta équités vigilia ad hoftes infequendos immittit : quorum alij palati ab a-equitibus cæfi,acfpoliati funt. Albertus in oppido Eperies,quónbsp;confugerat, pofterö die à Stephano amp; öbice obfeflus:nbsp;tempore fperarer, ad pacem acci-tijn-^^^ießtunicompellitur,his legibus: vt tutö ex Hungaria abiret;tormcta,
°sqj omnes reciperet: Saros,Gibinium,Eperies,amp;reliqua quæ in vlterio-
N n iij
-ocr page 742-ANT. BONFINII R E R- V N G A R.
rc Hungaria oppida occuparac,rcftitueret: Hungaris nunquampofthac bclluai faceret : fdus amp; amicitia in perpetuum irxtcgrfi. permanerct CKiæ vbi Budamnbsp;nunciatafunt,maioreniexpace,qu.àm ex Victoria læciciam omnibus attulcrut;nbsp;régi vero inprimis,quôdfratre iplo :ncolumi,bello maximOjacperieulofilTinionbsp;libcratuseffet. FinitoiamGermanicoÄrPoionicob£llo,amp;regnograuiffimi»nbsp;periculis exoluto, vnum reftabat T urcarum beliuin, quodfuperioribus inipli-citicuriSjintermiçtcre coaâ:ifuerant.cuius caula rcx adKaiend.Feb.conciliumnbsp;Budæ frequentiffimum indicit : quô,dum regni proccres cocunc,riuncius alla-tus, Turcamad obfidionem Albæ Græcæ, quæ Belgraciu vulgo dieitur, propc-rarc : quodnon Hungariæ folùm, fed Chriltianæ quoquc Reip. priinumputa- itnbsp;baturpropugnaculumeffe,aliquantulumconciliumpcrtui bauii. Paucispoftnbsp;diebus,cùmiidemadSindcrouiamconueniflent,vt Danubiü (quefrigoris ma-gnitudine Sc vi conglaciaffe exiftimabant ) tranfmifto vltenurem Hungariamnbsp;incurfarent : opinione decepti,ne fruftrafc mouifle vidçrcntur, clam ad Saba*nbsp;ziumdiuerterunt : acdimiffis in ripa Saui cunStis equis, cùm occulte fuburbianbsp;adortijdie nodeque oppidum oppugnaffent, prælîdij virtutc amp;:robore indede-Tttrearum pulfi, inceufis tamcu fuburbiis, recefferunt. In co prælio exTurcis quingenti,nbsp;exprælidio quinquagintaccciderunt:nontormentis,fedmanibushoftesdc-turbati, quod æneæ machinæ omnes loco dimotæ fuerant, quæ res proditionis ,nbsp;fufpicionem non leuiffimam attulit. Per eofdem dies alia Turcarum manus,nbsp;quæ in vlteriorem Hungariam irruperat, cùm in Kinifîj turmas incidiffet,inpo-teftatem ferc tota conccffit, multis cæfis, ^iis captis : ex quibus purpuratiquo-que nônulli ad regem miffi. Qmbus de rebus .publicè diis gratulationcs amp;fup-^licationeshabitæfunt. Neqjitamulto poft fexcentiferme alij, ad Albam Græ-cam profligati nunciantur : qui cùm præfeétos duos Budam ad conciliumabi-turos fentientes,expcditos in infîdiis équités,vt eos incautos opprimèrent,col-locaffent : ab iifdemeadem,qua in eos vfi erant,arte,nec opinantes circumuen-ti, amp; præter paucos deletifunt.Itamelioribus aulpiciis,re bene cum Germanis,nbsp;1451. Polonisamp;Turcisadminiftrata,annus m.cccc.xcii.eftinitus.lncocilioau-
tem cùm Petrus metropolita,qui eocum ducêtis equitibus cataphraäis,amp;:ex- } peditis treccntis venerat:de Beatricis fponfalibus ceiebrandisrciuîiffer,abvni-uerfa concione reclamatumeft: cùmregem omnes fcundam virgineni ducc-reoportcre,amp; regno Hungarico nihil fterilitate reginæincommodiusaccideicnbsp;poffe affcrcrent. More Seuerini caftclli præfedusjcùm viétoriæ de Turcis par-tæjdefenfæqj ftrenuæarcis, ac propriæ virtutis teftandæ gratia, currus duos eæ-forum hoftium capitibus onuftos,ad concilium veheret : in medio itincrc gra-ui morbo correptus intcriit. quos cùm Georgius frater Budam, atque in ipfumnbsp;quoque conuentum iuffu regis detuliffet, eo fpeôtaculo proccres incredibiü 0-mnes læticiaæquè ac ftupore repleuit : cùm truculenta adhuc, amp;:crudelitatemnbsp;Wninanti^ortuorum ora defpicerenndeniquefummo omniumconfenfu pro- 4®nbsp;pterea laudatus,ac magnified donatus : fratrique mortuo,qui fortiflîmus vit, amp;:nbsp;Turcis formidolofîifîmus fuerat,regis amp;patrum audoritate eft fubrogatus, Di-miffo concilio regina,vbineque per legatos, neque per nuncios, quid de fponfalibus fuis patres decwuiffent,accipere potuit,ludificari ferataæStrigonio Budam veterem eo animo venitjVt,quod poffct,fîbinbsp;nbsp;caufæ fuæ ne deeffet : amp; in
regiam ptofeda,inde,nifi re perfelt;fta,non difeederet. Neque tarnen adnouara Budam fine autoritäre regis amp; fenatufconfulto afeendere eft aufa:verita,ne oc-clufis fortaffe portis,parum honeftè retrocedere cogeretur. Ad eam multiprin-Gipcs,maximè ij,quos ipfa fibi muncribus amp;promilfis obftrinxerat,officij gratianbsp;venerunt: rexvix adduci potuit,vt eam femel interuiferet. Q^amobrem delu-fam fe exiftimans,dolensq5 quod eo veniffet, die feptirno fe Strigonium recjpit;nbsp;amp;àpatfeFerdinando regeNeapolitano, vt per legatum Vladillai animumex-ploraret,pctiit. igitur eifeiter Kalen.lunij,AndreasCarafa,vir fummolocona-tus,miffus,hoc à rege refponfum tulit: Se per legatum Ferdinande rcgi,quidfuinbsp;de reginæ coniugio confilij fît, cxpofîturum. cuius rei caufapofteaAntoniumnbsp;......r nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cpilco-
-ocr page 743-DECADIS V. LIBER îtl. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;705
*pircôpütnNitnenfem,ad Alexandrum pont.max, qui Innoccntiô mörtuo fub-^ogatuSjHungaros in clientelam accepcrat,Kregern Ferdinandû Idibus Oiâo» lriSjCum mandatis ire in Italiam inflici
RERVM VNGARICARVM D E G A-
D I s Q^V INTÆ LIBER III.
N magna omnium trcpidationc, fummaque ex incommo» dis diflipatis de belle Turcarum rumoribus multis, regis pa-trumquefolicitudinCjMartinus Zobor, qui àregemuito ante ad Baiazetem imperatoremlegatus de fummis rebus mil-fus : ab eo deinduftria j ne bellica caufa fua confilia enüncia-retjdiu nulle refponfo redditOjdiccbatur fuilTe rctentusuan-dem VI. Idus luniasreuertit: arque omnia, quæ de recenti
^ürearummotu compererat,ex ordinerecitauit. Baiazetem ingentc terra ma-belli apparattim confecilTe : quippe ducentis triremibus ad Propontidem ^oadis, amp; multis in Ponto nauigiis conttruôtis, aôtuariisque ratibus non pau-^'^)(}uibus litrum fubiret,lembisqj leuioribus in Bofna pluribusjquos in Sauumnbsp;t(j ^^'^uceret, comparatis, ex Afia atque Europa incredibilem copiarum multitu-''enieuocafle, amp; ducentorum milium hominumnumerumefiècilTe. quor-^capertinerent, baud fc affèrre pro comperto pofie. hominum enim variasnbsp;ç ''ülgus opiniones ia£tatas,aliis in Cyprum,nonnüllis in Dalmatiam,multis innbsp;^tas Sc Valachos earn belli molem conuerfum iri dicentibus. De Alba Græ-^audquaquam fibi videri, curhoc tempore maxime laborandum fit: quôdtnbsp;^^Uzetes cumexercitu Sophiam vfque, inferioris Myfiæ vrbem, BalTæ cuiufi-j^^J^auûoritate progrefius, vt inde ad Albam,Hungaris externis interea bellisnbsp;difeordus occupatis,cripiendam contenderetipoftquam recentera.nbsp;^,^'^gatorum cum Germanis Polonisque compofitionem, cuius domo egre-guarus omnino fucrat,perceperit : vehementer aceufata BalTæ temerita-belli rationcm,amp; fentêtiam commutarit : quinetiam pàcem eiim cumnbsp;^.^gatis ilia fe conditione faiâurum oftendilTe: fi fibi pereos in Valachosamp;Enbsp;Scpcr Dalmatiam in Carnos amp; Noricos impunè excurrere licuif-fe Osjbus à fe conditionibus repudiatis j eum adeô vehementer animo fuifi-f^^otniiiotum, vt iracundia elatus,pilos è barba femel iterumque euellerctjpo-die infcdta re,fe fine cundatione dimiferit. præfentem porrô eius ex^nbsp;peditum equitumque viginti tantum milium numerum peruenire :nbsp;. ^uos omnes collcdiitiam manum, incrmem, amp; bello parum idoneam elfe :nbsp;.^itium verb turbam propè infinitam fecum ilium trahere, nullo alio telonbsp;bnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^cipione præfixo ferro armatam : omnesque tune, vt qui aqua duntaxac
cibo alefentur, peftilentia ac dyfentcriacorreptosgrauiflimèlabo-* rex,quânquam multis de rebus animo efferebaturitamêhaudnbsp;motus contcmnendosexift:imans,extêplofinitimasTur-milite, tormentis, commeatu amp; armis munit. Seuerinum, Sa-^is^^^^^^^^^^uphcatopræfidij numero confirmât»areemque Albæ Boe-^ilitibus mille, amp; rebus quæ bello vfui eflent, omnibus inllruit : reliquosnbsp;^os ad Paulum Kinifium ire in inferiorem Hungariam iubet.Indfc totore-^eleftum magna cura ac diligentia habet, amp; pro iure focietatis auxilia ànbsp;dçf etiam poftulat. nam remotiorain tempore, fi Baiazetes vitra procc-videbantur polfe. T anto verb ftudio, tantaque animi propen-Sgt;iinbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ordine,ætate,fexuq5impetrata, omniapro falute amp;dignitate re-
^H'^'^^'^i^r^t^^'^i^tjVtin magna militum nomina ad bellum vltrb profitetiuni Vjj. .^^^cerdotes etiam cum monachis fpontc fe militiæ offerrent : làcræ autemnbsp;ffnes, qüos aut fexus amp; ordinis pudor, autxtatisamp;viriumnbsp;gtauioribus operibus amoueret, quotidianis fupplicationibusnbsp;pro incolumitate regni Deo facere non defifterent. præfedti verb ad fuarai
Nn iiij
-ocr page 744-704 ant. b o N F I N 11 R E R. V N G A R.
quifque prouinciani firnao cum præfidio tutandam repente magna animi ala*^ critate difeurrerent. Qnibus de rebus rex in earn fpem venerat, fe fi armainfer*^nbsp;reTurcæperrexiflètjdum primis regni arcibus expugnandis tempus tererenr,nbsp;^ercitum fexaginta milium hominum facile duorum menlîum fpacio concra-ccurum. Nam Batorcus, Stephanus Valachorum regulus cum TranfaJpino,nbsp;pollicebantur; totidemque inferioris iuperioris Hungariæ regiones. Germanos veto Boemosque, amp; iis attributas regiones, viginti itemmi-Ha præbiturosplane non diffidebat. Baiazetesautem, quiSophiam vfque, Al-bæcximprouiîb occupandæ confiliojprocefleratrtanto hominum confenfure-rumque apparatu cognito,fpe concepta deieétus ,neque vitra progrediendum wnbsp;ratus,exercitumdimiht:amp;Baffisduobus cumtrigintamilibus hominumSo-phiæ rcliôlis,atqueOratore ad VladiflaUm de induciismiflo, Byzantiumfere-cepit. Dum autemdeinduciis agitatur, Baflarum alter perfidia plus qu.àm Barbara,Valachiam popuiatus,nonpaucisfuorum defideratis,turpiter retrocederenbsp;coaduseftialter montanos Albancnfesadortus,qui loci ediriffimhamp;fua naturanbsp;infuperabilis munitione freti,a T urcarum ditione defeceranr,ipfe cum validifnbsp;imo equitatu concifuseft : quamuis redintegratopoftea exercitu, emsTurexnbsp;locipotiti hnt. Odo autem milia ad obfidcndum Scuerinum milTa, Kamfianonbsp;mature fubuenientefubfidio, fubitoreceiferunt. Eode tempore Cafimiropa-tri, Poloniæ regi, in Lithuania mortuo,ampliflïmas exequias,magna proccrumnbsp;totius regni affiftente ac funus décorante frequetia,rex ipfe folicitudine,acinccnbsp;fiiutts, prope confe(âus,parauit. Antonius Bonfinius qui has fcripfit hiftorias, tonbsp;Z 9nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;generis ferie altiusadlaudemfamiliærepetita,eius vitam quàmorna-
^ffima potuit oratione laudauit. Poft autem cùmcomitiaregi in Caiimirilo-cum creado apud Polonos effent indiéta, duos eo legatos, Ladiflaum Caïfinc-rum,amp; loannem Boemiæ cancellarium rexmifitqui fuo nomine Polonicire-gii iura, quæ adfe,vtad maiorem natu fratrem,meritô pertinerêt Alberto fra tri fyncerafideremitterent. ad quod officium fatis conftabat, regémainduisamp;:nbsp;patris quonda,amp; turn matris viuentisprecibus, amp; inprimis fmgulari ipfius quo-^^g^l^overo, quiinfcquu- }onbsp;tus eft,mcnfe,Boemorura cohortes, quæ veteranorum nigrorum appellaba-tur,cum effent ad tutandos inferioris Hungariæ fines,amp;: Turcarum incurfionesnbsp;reprimendas miffç:PauloKinifiopræfeao,obintolerandameorumlibidinisa-uaritiæquehcentiam, méritas piias dederunt. Cùm enim quàm fcedè,mifere-que Iuperioris iidemHungariç partes omni Iatrociniorum,facrilcgiorum,amp;Ii-bidinum genere turpiter exercendo ante traâ:affent,illc in memoriam reuoca-reu centurioncs eorum primo ad fe aduentulibcraliffimè accepEos,munificcn-tiffimeque donatos,impcnfius eft hortatus, vt ab iniuri3,malcficioque fe,fuosq;nbsp;profilberentmeforte quæ infuperiorc Hungaria fccleris amp; intcmperantiæfux
xemp a^um maxiraaignominiænota, prodidiffent, eadem in inferiorequoqj 4® l^^mamipforumturpius, veladretinendosinnbsp;lide populosalienius,vel certèà pietare Cfiriftiana remotius effe poffet. Namnbsp;quod ad eorum commodapertineret,fegrauiffima pna edidurum, vtprætcrnbsp;pabu a,quæ gratuite Iwberentur, reliquaad vi(ftum neccffariacerto, eoque c-tiaminofficoprecio præberentur. Cuius orationem cùm ceturiones omnes itanbsp;appr^aftntjVtfe, quoadpofl'ent, ne quid tale committeretur, pofthac annifu-ros eße contenderent : Segidinum amplum fane, arque opulentum oppidum,nbsp;inæftiuadimifli funt. Vbi per aliquot dies morati, amp;quafî ad ferner reuerfi:ad-eo fe intemperanter auare gercre cperunt, vt nec fortunis, nec pudori,nbsp;nccfæpe etiam vitæprouincialium parccrcnf,quô infatiabiléamp; immeniam eu-piditatis amp; libidinis iuæ fitim explorent. Fama eft,matronam quandara hone-^o ^ono genere nat am, nudato corpore,lèd pudendis manipule herbæ con-telt;ftis,netusamp;lachfymarumplenam ad Paulum veniffe : atq; ad pedes eius pro*nbsp;uolutam ,infignem in fe Boemorum militum iniuriam expofuifle :per quos o-mnibus fortunis euerfa, etiam propriis veftibus ad velandum corporis puden-.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dadi'
-ocr page 745-DECADIS V. LIBER III. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;70;
4adifponâtafiiiflet:abeoque,vtomniuminiuriarum amp; contumeliarumarquif- f ûmo vindice, durilîimæ Fortunas fuæ auxilium imploralTe. neque ita mulco póftnbsp;pagi cuiufdamfacerdotem mocftum acceflïlTejdeaudaciapetulantiaque cuiuF-dammilitisacerriniè conquerenté:quiloculum argenteum,inquo CliriftiDo-niininoftri corpus efletinclufum, è temploabripuilFet, amp; ipfum fanótiflimumnbsp;corpus in terram,nefario quodamjamp; inaudito Fcelere abieciflet.Paulus autem,nbsp;- qui militâtes eiufmodi mores femperdamnafletjiuftis primùmlachrymantisnbsp;uiulieris querelis auditis, vehementer animo eftcommotus,libentcrqucmeri-turn de cohortium nefanda petulantia fupplicium Fumpfiflet : ni eorum animosnbsp;parum idoneo tempore alienatum offenfumq; iri dubitaflet : cùm infeftæ quo-tidicTurcarumexcurfiones in prouinciam timerentur,quibus fefidelivetera-^iorum,amp; probata inprimis opera occurFurum efle fperabat.Póft aucem cùmli-^cras, quas aflïduis perditorum agricolaru querelis fatigatus, adeos Fuper ea rcnbsp;^derat,manibus ab iis difcerptas, amp; pedibus in fui contumelia conculcatas au^nbsp;uifltt : eosqs eó demum intemperantiæ ac vecordiæ proccflïfl'e, vt nullam neq;nbsp;^ucjplinæ militariSj neque Chriftianas pietatis ,ipfiusqj adeó Chrifti curam aucnbsp;fiUonem haberent : tacita quadam religione ad contemptum Chrifti nome fe-^^rius vindicandum accenfus, baud vitra tantam eorum ûbi temeritatem, atqgt;nbsp;j^Merantiam perferendamputauit.Itaqueprotinus ab inférions Hungariæ reais',amp;vicinis ciuitatibus, auxiliis occulté per certes nûcios euocatis, amp;agre-turba alterius fimulatione belli coacta, amp; ex omnibus pagis militibus ac-^fttisjiuftumaduerfus eosexercitum ducit.Prçmiflæ expeditiflimorumcqui-turmæ, cùm forte in Feptingentos Boemorum équités incidiflent, cômiflbnbsp;æuojftrenuc dimicarunt. par ab initio vtrinque pugnæ conditio fuit: tanden^nbsp;°cmi,quia(l explorandum potius,quàm pugnandum inftructi venerant:retrônbsp;/coaéti,eos,quo res verfetur in periculo docent: amp;,vt fe caftrisnbsp;J.nbsp;nbsp;nbsp;communiant,admonent, G. erumpentisinfe Pauli fuftinere impetum ve-
Hoc illi auditOjVt in re trépida potuerût,protinus ad villa, quam Pifeinam h ^^^^^jimpigrè caftra Jocant, eaque vallo,foflaque circumdant,fcilicet,vt Sgt;Lnbsp;æ copiam habeant,amp; faltem à pifeinae parte defenfi fint. Prasuenit eorum iternbsp;^onùlium Paulus,neque longé ab eo loco caftra amp; ipfe ponit,amp; fatis egregiènbsp;tempore ad omnem belli rationem expediendam parat.Cùm autem ho-caftris ita appropinquaflet, vt eos eminus percuterefe facilé pofte confianbsp;frequentibus eos glandibus æneis inceffere per tormenta minora emif-'iftituir, atque in campum aciemqj prodire cogit : cùm duas vexillationum,nbsp;j^^^^peditorumequitum alas in cornibus, in medio verb cataphradorum tur-Q collocaflet. Boemi quadrato agmine caftris egrefli, tanto fe in cataphra-j^^^itnpetu intulerunt, vt Pauli agmen longius fummouerent. Qua ille rc ani-Phpræfeélis equitumfignumdat,vtfenfimfereci^nbsp;e^'cifius infequentes longius à caftris abducant. Id eraj^omini#^nbsp;cicj*nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;caftris hoftes facilius circumueniret, ac pro arbitratu con
U ^¦et-.quod non fecus euenir,atque animo deftinarat. Dum enim cedentibus Boemi vehemetius inftarent, neq; fe logins à caftris præ infequendinbsp;Po P'°g^cflos fentiunt: Paulus eos vtrinq; agreftiûnwltitudine,quifalcibusnbsp;equorù fuccidunt,quafi quadam indagine claudit: èc alas equitum,quinbsp;iQjfSo inftent,vrgeantqi,immittit: turn fugientes fuos fubfiftere,ruft«cos equi-^.9uodimperauerat,exequi iubet. Ita cùm mandata ab omnibus diligenternbsp;' i^^yndiiftriè fierent,Boemivehementer laborare cperunt,cû nec tergadare,nbsp;falcatorum agreftiû turbam euadere,amp; à tergo amp;:àlateri-3. frote quidem,obiicientibus fe validiflimé Hungaris, erumpercnbsp;toa A^' Oü^^^obrem ad extrema redaóli,multis de fideratis,deditionem facerenbsp;Profligato excrcitu, caftraindcquæ pro vallo carros obduélos ha-^f^e^fiftuacæde capta Sôdirepta funt.Quadringétoseeeidifte(namnbsp;dicerent) coftans opinio fuit.Deditio his condition!-^'^aeftîvt Boemi fe paulo pofthac audientes diéto futures,amp; in Hungaros
-ocr page 746-^lt;^6 ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R.
nihil in poftemtn molituros j neque præteritorum temporum pofthac ftipcfl* dia fla^itatufos iurarcnt.C^o fc illi iureiurando flentes obftnnxerunt. Póft aunbsp;tem,cum Paulus apoplexia répété correptus, de vitapertimefcens,eofdemno-uo adigereiufeiurando vellet,fore vtregi inprimis, deinde Bathoreo perpctuônbsp;obfequcrentur : id vfque adeorecufatunt, vt ad régis opem cönfügientes,nonnbsp;modo pöfteriore facrametononfintaftridi,fed priore exoluti : optimus eoruranbsp;quifque a rege,multi quoqî à Bathoreo amp; Palatino confcripti lint ; reliqui, cumnbsp;fe à priftinis quibus alTueti erant maleficiis temperate nequirét, in fines Auftrixnbsp;amp; Motauix feceflerunt. qui quotidian is furtis rap inis intolerabiles fadi, abnbsp;AuftriaS pratlide comprehefi,ac variis fuppliciis afFeóli,propè omnes deled funt. nnbsp;Paucis póft diebus,cum palâtesTurcaï in fines Hungariæ introrupiflentjamp;mulnbsp;toscaptos, ac batbaracrudelitate excruciates, ad GemoniasConftantinopoli-tanas necaftent meritis poenis aftedi funt. Paulus ehim fera illorum immanbnbsp;täte accenfusjpofitis aduerfus eos infîdiis,cùm facile imprudentes, necopinan-tesque multos iiipoteftatcmredegilTetjac Themefitarum tranftulilfetunauditisnbsp;ante apud Chriftianos generibus tormentorum aftedos interemit; cum alios pi-ftrini in aquale verfantibus rotis alligaftet, alios igni fenfim admotos lento in*nbsp;cendioeonfeciiret,noBipaucos cute vtbclluasèxuifletjnonnullosetiaminha-ra reuindis poft terga manibus,efurientibus fuibus obiecill'ctmimirumvtparinbsp;luppliciorum metuintra fines fuos barbarumhoftem deterritu cóntineret. Iß* i*nbsp;4 5» 5* fequentianno,qui fuit fupramillefimum,amp;quadringentefimum,nonagefimu^nbsp;tertius,Matthias Gerebus, Matthiæ quondam régis confobrinus, ea belli feien-tiaamp;vfu prçdituSjVt vulgo Matthix alumnus dicereturdtemque StephanusBanbsp;^horcus,vir fummx in bello paceque audoritatis atque prudentix,magno cu®nbsp;omnium dolore diem fuum obierunt. In Bathorei locum, qui fc fpontepaidonbsp;anteTranflyluanix prxfedura abdicarat,Vladillaus Laflbntius, amp;Bartholo-mæusDragfii,aregefuft'edifunt. loannes Chanadienlis epifeopus,delperatanbsp;regniquiete,amp; contemptahumanx vitxconditione, facerdotum D- Pauli ph-micremitx profclfione difciplinxfe obligauit, CirciterKal. Feb. Alibechu, ,nbsp;Baiazetximperatoris Sinderouix prxfedum, cum valido exercitu inTranflÿl*nbsp;uanix fines ingreflum, amp; cum ingenti prçda per quinque dies coada redeutem,nbsp;Syculorum tumultuaria manus, adempta prxda exuit, amp; plcrofquc Turcos oc^nbsp;Auguftis Fridctico Imp.Cxfare mottuo,Maximilianus filiur,nbsp;tuo Max»- quern pater vfuens regem Romanorum declarandum curauerat, imperium cx-
5^P^^-P^^4^oseofdemdics inlignem, atque adeo memorabilcm in Croatiacla noftriàTurcisacceperût.Croatix, DalmatixqucreguliiampridemCor-uini duels imperium detredantes, fe regi duntaxat obfequuturos affirman-tesmouarum return cupidi, partim finitimis vim inferre, partim oppidamaiorunbsp;ignauiaamiira,armis recuperare,vel ipfo duce inuito,inftituerant:initioàloannbsp; tic Frangppano,qui principatum quodam in prouincia obtinucrat,inrrodudo.
Qmbus Corttinus conflidatus incommodis, ptouineix imperium regi renun-ciarat, laiczx maxime periculo conturbatiis; quam fe aduerfus quotidianuim* minentium Turcarum impetum polTe defendere defperauerat. Ita prouincianbsp;Emerico Drenceno, finmmxinduftrix, fingulatisquc confilij viro à rege com-mifla, bellum vehementer vtrinque geri erat cptum. Cum autemEmericusnbsp;Berardiiwmin lapidea maritimaregione caftcllis quatuor occupatis, adiundonbsp;fratre,adobfidionem Segnix profedum, magna viad fuaindefc oppidarcci-pcre cocgilTet: vniuerfam inde in Frangepanum belli molcm,apparatumq; con-uerterar, qui Breuiam,vc auitam pollellionc,per dolum occupacam,fercpctencinbsp;regi redditurum efle negarattmotisque aduerfus eum caftris, Breuiamobfidio- fnbsp;ne premcrc, rebus in eum annum cum proximo Turcarum prxfedo compofi-tis,inftituerat. Dum autem arccm,quxnatuta magis, quam arte munitaoppbnbsp;do imminebat,diligentius ipfccumcollegafuoBothlano öppugnat:fadum eft,nbsp;vr Bochlanus pila xnci totmenti percuflus,mifere occubuerit,cuius morte ipfe,nbsp;sJ-ique omnes grauiftimeperturbatijmaioribus opibus animisque oppidum op-pugnan-
-ocr page 747-b E G A D I s V. L I B E R 11 î. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;707
pugnandum aggreffijeo Frangepanum adduxerût, vt poftquam fe refiftere diu | non pofle vidit, cum proximo Turcarum Bafla fecretô pepigerit, vt fi ad auer-tendosà Breuiæ obfidione Hungaros, cùm deleôtis equitum turmis, Carniolænbsp;amp;Carinthiæ fines populabundus iniflet : ipfe pro tanto beneficio in perpetuumnbsp;Baiazetis ditioni imperioqj fiibiedus eiTet.T um BalTa baud fi bi, tanta fpe obie-da,ceiranduni ratus, Gonfcftim cum oélo milibus cxpeditiflimorum equitumnbsp;perCroatiamregnicolas Germanprum infcftus incurfat, amp; ad Iuliam amp;Peto-uiain adq; prædas facit, ac Cilianum agrum continenti propè populatione de-format. Qmbusincommodis occurrerecupiens Drencenus, Frangepanum fibinbsp;lo recociliat;amp; foluta obfidione,magnum ex tota prouincia delcôtum habet:cùmnbsp;ad cum non reguli folùm frequentes,fed ctiam ex lllyrico plurimi conueniflent:
amp; ex pagis magna contraôtamanus,quanquam inermis, amp; adferendaarmapa-nimidonea,acceflîiret.Ita BafTæ cumingenti præda citius quàmflatuerat, me-fucopiarû Maximiliani,quç imminere populantibus dicebatur, redeunti,Hun-gari fe Drenceno duce ad prouinciæ fines obiiciunt, atque à fronte exitum in-tercludunt. nam à tergo lacobus Zechel cum quingentis equitibus,magnis au-5tiliisfuccedentibus Germanorum,inftabat. QuævbiBaiTainModrufienfium progreflus agrum,cognouit,per nuncios Drcncenum inprimis admonet, vt pa-dis ftare velit.neq; enim fe Hungariæ prouinciæ detrimêti aliquid attulifle: ne-lo Que ùquo ipfe alienum agrum incommode affecerit j eius ad ilium vindidâ in-lunæ pertinere:quam fi,quemadmodum oftcdit, armis perfequi pergat,fe deosnbsp;''loiatæfidci acerbes femper vindices inuocantem ,acfibi affuturos fperantem,nbsp;^acriter quamcunq; pugnæalcam fubiturum.Non défunt,qui addant, BafTam *nbsp;^Drenceno etiamincolumem inde exitum precioredimerevolêtem,æqui ni-lt;nbsp;'jnab eo impetrare potuiiTexùm diGeret,fe à Rege mandatum habere, vt Chri-^uanos captiuos,quacunq; ratione poffetjè feruitute eriperet. Itaque fi captiuosnbsp;ffe dimitteret,nullo ci fe impedimento futurû:fin minus,fe regis iuflaexequen-^®*n,præliopro illorumlibertate dccertaturum.His BaiTa conditionibus fuper-^^epudiatiSjfiaudfibi diutiusinfyluis,perquasiterfaciebat,moradum exifti-î® Uauinfimui^; veritus, ne dumcunôtantius ageret,adauâ;ismagis Chfiftiano-copiis, à fronte amp; à tergo interclufuSjfdiffimê cæderetur : fuccifis arbori-usiterperfyluam aperit.EgrelTuris iamexfyluaTurcis, amp; fe in apertum cam-cum vniuerfis copiis enufuris j variis inter noftros duces de re gereda dif-
Pntari fententiis cocptû eft. Drencenus, qui eos,quoad fc campo cômitterent, ''uadêdi caufaextrafaltumexpedauerat: cùm feab iis equitû numeroamp;robo-{^^uperari videret,prorfus iam à conferendo prælio abhorrebat:efle enim nouenbsp;urcarum milia,omnes belli militiæqj pcritos, amp; longo tempore laboribus mi-^aribusinduratos compererat. fibi verô vixfeptem milium fummaadelTe con-^userat,exquibus quingenti tatùm équités: reliquiaut colledicij milites, aucnbsp;43^uocati,autruftici efi'ent,qui raro gladio,nullalorica,galeaqj,fed pedaài tantùn?
^pione ferro præfixo.ligneaque claua,aut rudi areu armati,operamhaudprç-®^u,vtaduerfus tantumhoftem,nauaturieflent:quos ipfos expeditiffimo T ur-'^^ruineqnitatui obiicere,loco præfertim fibi adpugnam iniquiflîmo,inconful-uucis efle, aut parum de fuorum falute cogitantis, arbftrabatur. Ab hoc di-^fflam Berardinus Frangepanus fequutus fententiam, pugnadum omnino,at-Hucaudaci conatu tâtamprædam,amp;:tam multos Chriftianos de maniUbs hofti-^'Uextorquêdos dicebat: atq; eius officij curam maxime ad Drencenum Croa« præfidem pertinerecontendcbat.quod fi illelenius atq; remilfius ageret, fc:nbsp;lo b °vfurum,amp; in quêcunq; fortunæ cafum hoftes metu (vt fatis appare-^t)cxatiimjtos, aggreflLurum,amp; Chriftianos captiuos, vel fui capitis periculo ènbsp;fârbarorumfdiflimaferuitute pugnando exempturum. quoinpræliofiquidnbsp;acceptum detrimenti fuiffet, eius omnemculpam penes ipfum, qui pu-Suam detre(3;aflet,futuram: deque ea re amp; regem, amp; patres, fe maximèf fi indcnbsp;''*uus cuaderet) aceufante, iniudicio cognituros. Quibusrebus viélus Dren-^®^us,tandem rcfpondit,fc,quod falutarc in præfens côfilium duccret, idipfumi
-ocr page 748-7o8 ant. b o N F I N 11 R E R. V N G A R.
in medium attuliffe : vcrùm quand© illi omnino cercunijfixumque pugnx con-* filium fît: fc eündetn,ne ignauia certamen refugere videàtür,amp; caput fuum, ècnbsp;fîlij vnicijamp;fratnsamantiflimfîquosfecümhabcat, inapertiflimum periculumnbsp;pro faluteamp; libertatéChriftiàni nominis adduôlurû. vnumilludàDeoomni-bus precibus peterejVtcptafua, præcipiti potius audaCia, quàm maturo fub-nixa cortfîliojfecuridareti D um hæc inter noftros confîlia agitantur,iain T urcznbsp;ex fylüis egreffijexplicatis incampo ordinibus ad prælium le inftruxcrant. Connbsp;tra quos noftri confeftim qüadratis tribus agminibus duédis, immifîa primanbsp;àciûjfoftiter marium confcrunt.Curn vtrinque coftänter, amp;c non timide pugna.-
retuf : Bafla fuos iam inclinatos animaduertens ex gemiiiato fubfîdio fübmifit lo agmen: liinc Berardini âciem Drahcenüs ôpponit,ipfefubfîdium fibi depofdt,nbsp;ab vtroque laterepeditatum difponit. Vrgetium hoftium impetüm cùmBe-rardinus fuftinere nori poflet,fiiga falutem petere contend!t,ac fuos in prima a-cie laborarepugnando defatigatos deferitjfuaque fuga fecum perturbatos ordi-nes trahit.F ugientibus mftant T urexj profligatisque primis in laborantem aci-cm ifruuntjatq; inclinatas turmas nullo negotio pcllünt. Qtm re cognita Drä*nbsp;cenus ^ab vltimo agmine clamitansjfugientes retinere, in hoftem conuertercnbsp;nititur i Berardinum prælij huiuS auétorem, ôc mortis periculutn gloriofèamp;înbsp;iadanter verbis paulo aiitè contemnentem, identidemincrepatjamp; ineufat ; quinbsp;priftini decofis amp; antiquæ laüdis oblitus, eifufîflïmè fugiebat. In fümmanbsp;rerum omniû iniquitatc,acprüpc defperatione,mehus eflê pulchrèmon,quàninbsp;incruéntam hofîi vidoriam rclinquere arbitratus : extremum agmen in ho liesnbsp;promouet : amp;in confcrtiflîmaminuedtus aciem, multos interficit,àmultisipicnbsp;petitur: donee fufFoflb,quo vehebatiir,cquo, pedes manum confererc cogit*^-quod cùmftrenuè aliquato tempons fpaciö, mültis cirCum fe vulneratis aeftra-tis feciflet : tademgladij capulo fradojab hofte circumuenitür.cui cùmfiüusnbsp;nà cum fratre,paucisque aliquot militibus,fubuenire periclitantipropetaret, i-pfe vnà cum fociis obtruncatur. Drancenus viuus ab hoftibus comprehèridi-tur. Ita fügatd demüm ac profligato exercitu, loanes Frangepanus vir ftrenu-uSjamp; ingenio Corporecjue præftati cæfus,amp; ex eadem familia Nicolaus captas, pnbsp;èc Carolus dux equitatumagna ex parte exutus eft. alij turmatim ftrati, fugati-quejquocunquefecoiiferebantj ibicUöiinfeqüénte höfte certamen inftaurarenbsp;coaâtijpari fortunæ euentuaut necati, aut in fefuitute omnes abftracli fuflt- Fxnbsp;noftris quinque milia, amp; feptuagintafeptemi ex hoftib. mille circitercécidere.nbsp;Hungaris omnibus nafî amputati, vt in certum viéloriæ argumentum^ ex nafo-rum numero non dubius Cæforum hominum numerus colligerctur. Clades v.nbsp;Id.Septembris accepta. Captiuoruminde turbainvnumcoadajnobilcsmulti notati : inter cæteros autém dux ipfe Drancenus, vindis poft tergum manibus,nbsp;^n Baflæ conlpedum addudus, omnium in fe ora ocülos^ conuertit.nbsp;nbsp;nbsp;cùm
intef coeflandüm fîlij ,fratri9qüe Capita, fîbi iuflu BalTæ in raenfam appofîta cô- 40 gnôuiflet,altiflimo dolore perCulfus : Cur non me potius, inquit, vita fpoliâfti,nbsp;quàm hoc diro fdôque fpedaculo affecifti ? Cui ille : lure, inquit, hæc paterisnbsp;Emerice,qui prior fidem fefelleris, ac tot ftrenUos milites, fortifîimosque duces in diferimen addüîeris.quid enim in prouinciamego tu am incommodiimnbsp;portaram,cur tu tam infefto armorum conatu meumreditûimpcdiresiQimm-obrem n^lifperare,te çrumnis his morte firtem impofîturum.ego enim adtuasnbsp;augendas cumulâdàsque miferias dabo operam,vt tua in longinquum vitameanbsp;maxima diligentia protrahatur. Itaque cùm paulo póft cum cæteris captiuisnbsp;Conftantinopolim, fubligatis equo pedibus, amp; euftode adhibito veheretur, i-demque prouocandi in fuum exitium fefocis amp; iracundi hoftis gratia, euft jonbsp;demextrado èproximi militis latere gladio,necaüiflet:eum ramen Bafta interim! veruit, quod dicefet, diüturflam ei vitam quaCunque motte duriorem atq;nbsp;acerbiorem fututam. Póft autem ad Baiazetem addudus, cùm priftinam innbsp;vultu fuo ferociam rctineret, iuflu eius in fatis mitem carcerem eft coniedus.nbsp;deinde cum duobus familiaribus inparuam infulam rclegatus, ibi tribus póft
, menfi-
-ocr page 749-DECADIS V. LÎBER ÎIÎ. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;705»
*^enfibus expeftilcntia aerisjVel(Vtfaittalt;3[iloquefuit) veneno eïctinibtiS eft.So-f 'J partim in Gemonias cotiditi,partim centuriohibus Sé præfeélis bene meri-*5diltributi. Rex tanta audita clade j teque amp;£. duCis exercitus fortiflimi tri-^ cnicafumac miferum deplorauit ;nbsp;nbsp;nbsp;iullitio indiélo j de vlcifcendo tanto in-
^oinmodo cogitafe inftituit. In Croatia plena omnialudus S£ lamentationum wuntjcùm alij patrcm,ali) filiumj alij fratrem, alij alium lugerent, vt fibi quit-W languine amp;amorc coniundus crat,amp; cùm nemo extaret, qui autpopulan*nbsp;ushoftibus reâfteret, aut âliis publicis neceflîtatibus confuleret : magna ianinbsp;bnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;otnniû inopia afflicbabantur : quæ mala vt quoquo modo pofl'cnt cura^
»tjlefein prouincia, qux inter Sauum amp; Drauum lÏtaeft,retülerunt, atque ita amp;impecü incurfantium hoftium euitarunn Alexander ponc.max.in cuiusnbsp;j^anuBaiaietis frater erat, Kungarica accepta clade permotus, Baiazetem, vtnbsp;renceni vitæ parceret,obfecrauit. Eodem anno legati V cnetorum,cum ad re-S^mveniflent, abeoliberalillïmè atq; honorifîcétiflimè habiti funt. Hiprofpe-^tortunæaccelTus humaniflimè gratulatijcùm vires ac facultates Rcipubduaenbsp;regniqj falute detuliffent : regiaiura in parte Dalmatian, quamnbsp;l^antè armis occupatam polfidebantjcumulatc fibi remittipoftulant^ qua rentnbsp;'^onimpetrarunt,renöuato tarnen antiqüo föedere,amici difceifere. atq; in^nbsp;b ç' . °Oniain tranfgreflî, ac régi Alberto nouam dignitatis acceifionem, Veterenbsp;'tatis exemplojgratulati, antiquam cum Poloniæ regibus focietatem inftau-q^* Vemfto focietatis amp; cli* t^idanr^inbsp;«æiure debitum Hungaris,Vtpatronis legitimis,obfequij officium prællire-nbsp;aurea,argcnteaq; magni precij pocula dono,cum annuls tributis attide^nbsp;t»nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;niinore animi propenfione à rege accepti,fed magnificis contra doniS
jj,.æ nbsp;nbsp;nbsp;equeftri præterca dignitate ornäti,prill;ina focietate redintegrata,dH
'Hunt. Eademhyeme in concilio ànobilitate coronaregiarcpetitaeft,quä ta Stephanus Syrmiends epifcopus, amp;: Andreas Bathoreus afl'erua-ap^y^^^^^Htrquippe multis indignum,perpetuameös fibi tantæ tei cuftodiä
So ^tiiflc magiftratusque perpetuos parum libertafi publicæ vtiles aüt Commo-fufpicionem,dicebant/Eodem in cocilio rex omni-^f^pröpe pontificum, amp; ex proceribus inprimis Stephani Palatini paulo ante I .nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Laurentij ducis jqui le cum Palatino fratérno prope fdere, affinitate*
, multorum^ aliorum nobilium gtauibus vocibus amp; acerbio-querelis exagitatus, atque concerptus eft : quod belli iam pridem reique ^ds memoriam, amp; curam omnem depofuinet, amp; in Budenfi arce oCiofuSnbsp;fe contineretmeque ad bellum vllum vel rcgni,vel dignitatis fuie tuen-tç ^^'^^ptocederct. nimirum autipfum in aciem eile cogcndum,aUt fi id face-alteri permittendam.Hos au-îb' multi ob earn rem à principibus illatoSinterpretabatur^Vt regen»nbsp;fitünbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;magnitudme deturbatum ac fimultatum fignificatione perter-
naagis fuæ obftridum haberent, ac prope fibi fefuire cogerenf^ tleerant, qui regis caufam tuentes,dicebant, culpam efle non in re-Hungarorum auaritiam amp; petulantjjim transferendamire-fæuos hoftium impetus fortiter excepifte : feq; eX iis j quantise ^titquitatem temporum licuit,fummo confilio explicuifle: quid in tan-Hç '^^ætarij difficultatibüs reique nummarise anguftiis proficere pofte, cumnbsp;bjjj. æuta,nec veótigalia impofita perfoluerentur,fed in priuatum vfum verte-copiarum numerus in bellum fuppeditaretur, fed Contranbsp;exempla, femiplena omniä pracberentur î Neqüe vero obfeu-^^^otfumhaec vniuerfapertineantifcilicet vtregia Maieftate deprefta,nbsp;tatio^nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;poteftatem inuadant, amp; fuam qüifque imperij partem ad priuatas
traducat-Pfoinde fegis au^oritatem contemnere,amp;: cius defînerét,ne,dum vnura regem rite creatumjatq; calumnia-(^ç,^Ppd^ere,aut imminuere priuätis incitati fimultatibus,autpropriis addu-®iodis vclint,impotentes tyrannos multos inducerent^ libidine inprimis,nbsp;O o
-ocr page 750-710 ANT. BONFINII R E R.' V N G A
amp;auaritiam,qu2E omni bene conftitutæ reipub.nocuiflcnt. Sic cn!mfoi'e,vtlt;gt; diis alendiSjfouendisque difcordiis,amp; aniniis inter fc prouincialium diftrahen-dis, amp;c ab ipfo capitc auertendis, breui regnum vel inteftino feditionutn mor-bo corruptum,vel externis hoftium armis labefaélatû, rueret prorfus, amp; inter-iret. Hac autem difputatione rex, cum ad eumdelata effet, grauiflimo animonbsp;perturbatuSjfubito fenatum habuitnbiqs acerbis inimicorum conuiciis in hunenbsp;modumrefpondit: feper annum tantum,amp; quidem inuitum,domiociumagi-taffesquia paeatoregno,amp; veteribus hoftibus fibirecóciliatis,nullaresaliage-renda,quàm Turcica,fupereffet : quam ip fam fe, déficiente re pecuniaria ( quanbsp;vna bellorum rationes expediuntur,amp;fuftincntur) attingere aufiim non eile.nbsp;ExHungaria enim vixfe adeamdie quadragintamilianummûmaureûmpcr-cepiffe : Boemicis auteveóligalibus non modo regiam, fed magna ex parte regnum fuftinuiffe. Quare fi copia;, ftipendiaquc débita expediantur, nullum fenbsp;vel fortunarum vel capitis periculum pro Keipub. faluteamp; dignitate recufatu-rum. EÖ nimirum prudentis régis lententia amp; ratio pertmebat, vt omnibus ( finbsp;ita opus effet) contumeliis perferendis, importuna ante Hungarorum ingenia,nbsp;amp; diftraéla voluntatum ftudianoffet,quàm vllum eorumlibidini,ac peiulantiçnbsp;remedium adhiberet.cui malo vtmaturius,amp;:confideratius fubueniret,cumnbsp;Alberto rcgc, reliquisque fratribus confilium communicare conftituit, dieniq;nbsp;per clandeftinos nuncios adcolloquium certo condixit.Interea in concilie Bu-mi dæ multa décréta facit, ac multa multis petentibus indulget. Coronam verb exnbsp;»orrf. arce Vicegradenfi à cuftodibusrepetitam,Srcpliano Palatino, ThomxqsAgri-^nfipontifieijinterpofito iureiurando,afferuadam committit: idq; cùmiumnixnbsp;illorum au0toritati,tumexploratæ vtriufq; ergaremp.fidei tribuit. Pereofdemnbsp;dies legatià Maximiliano de rebus magniSjfcdfecretis,ad regem venerunt.Qm-bus celcriter expeditis,ftatim Agriefis epifcopus,princeps Senatus,amp;: Nicolausnbsp;Banffij,virgrauiffimus,ad Maximilianum Viennammiffifunt: partim vt ptiua-tiofficij'caufa Auguftalibus Friderici mortui exequiisintereffent, partim vtre- inbsp;gia mandata fecretiora peragerenp. Neque itamulto pöft,eadê hyeme, illuftrcsnbsp;Maximilian! amp;rBlancæMediolanenfisnuptiæ celebrate funt. Vixdum dimif- 5^ Jnbsp;fum cocilium erat,cum Stephanus Palatinus, quiius loco prætoris vniuerfo re- Inbsp;gno diGebat,amp; iudiciis omnibus præerat,corona regia cum Agricnfi collegaponbsp;nbsp;nbsp;I
titus,præter omnium opinioncm,amp;c5trafuam dignitatem, animum rebus no- I uis intendit. Inter Palatini oppida,Coruini ducis caftellum erat, quod Sombor Inbsp;appellabant, in excelfoadmoducolie fitum,non tarn arte quàm naturaipfa mu- Inbsp;nimm : cuius potiundi mira Palatinus iam pride cupiditate flagrabat, vel vedi-nbsp;nbsp;I
galium amp; portorioru magnitudme,amp;:pagorum fuorum præfidio addudus : vel I Gcrte,ne oborto ahquando bello,magnis inde afficcretur incomodis,ractu ma- Inbsp;lt;ime per^urbatus.Itaque cum caftellum autvi,aut fraude occupare coftituiffet, I
* primùm cum prxfedo eius,homine,vt res ipfa docuit, leuiftimo agit, magnaq; 4* I eum pecunia amp; ingentibus promiffis onerat : fi fibi caftellum, quacunq; ratione Inbsp;poffit,tradat.Quibus ille praemiis excitatus,cùm fuccefforem fibi propedieven- Inbsp;turum Gognouiflet, cqjifilium capit : areemfine munitione,commeatu, armistp Inbsp;rclinqucre,vt fe inde profedo,oppidani rerum ad defenfionis vfum idonearuni Inbsp;difficultijje atq; inopiaprefli, cotinuofefc imperio Palatinidedere cogerentur. Inbsp;Itaquetormentaqneaaliahumiinfodit,aliaferreiselauis configit:puteos peco- Inbsp;rum ingeftis cadaueribus inficit, resq5 omnes quæ ad vidu opus fint, diligenter Inbsp;aut diftîpat,aut corrumpit.Qui bus rebus effedis,acPalatino,quo res loco effet, Inbsp;amp; quid opus faido effet,edodo, traditoqj fucceffon caftello : Palatinus repente, Inbsp;vtconuencrat,iufto cum exercitufe oftendit,atq; caftellum aeriterobfidercin* 'Inbsp;ftituit. Duriftimavero hyeme obferuata, quaCoruinusabfens inIllyrico fub- Inbsp;fidio fuis mature venire non poterat: turres ex materia amp; terra egefta circfiagiu Inbsp;amp; ne quid efferri inferrive poffit,vallo foffaq; perpétua caftellum obducit.vici- Inbsp;nis veró,nifi pro hoftibushabcri velint, ne quodobfeffis auxilium fcrat,aperte Inbsp;denunciat. Qua re cognita,rex mirabudus Palatmu quàm primùm ab obfclîîo- Inbsp;necaftelli I
-ocr page 751-DECADISV. LÎBÊRÎIÎ. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;7«
nccaftellirecedere iubet:eumque,vtjfiqüidfortafle cum Coruino controller-fiæhabeatjdecaiudicio potius, quàm armis experiri vclic, horcatiir.neq; enim tlecere,euin qui ius aliis dicat,vim aut iniuriam cuiquam jnferre, aut vlluni ho -Jninibus maledicendi fibi locum jfacultatemqsrelinquere. Palatinusautecumnbsp;fegiae fe obfequuturum audoritati diXiflet, haudquaqua tarnen à ccepto operenbsp;deftitinfedinfufcepto obfeflionis confilio,omni régis unperiofpreto, pericue-fauit.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;res mirabiliter régis, patrumq; animos perculitjveritos, ne Palatini
cxemplo, optimatu haudquaquamreipiVtilis audacia ad iimilia cdeda facino-# taincitarecuriqua? plus iufto indies iam præualentelicentia, inferendis iniutiisnbsp;10 adaugebatur. Itaq; cumobfelTos iamacrius premi, atq; omnium rerum difficulnbsp;täte conflidari rex audiret,Palatinum iterum,vt famæ fuæ)amp; honofi, multis rebus præclarè ante geftis,partoconfuleret, admonuitieumq; t vt ab ciufmodi ar*nbsp;misrecederet,obfecrauit. Adquæ ille non ante refponfumreddidit, quàm cumnbsp;oppidanisdcoppidi deditionetrafegit.Itaq; legatis rcgiis cumfuperbo con-tumacirefponib dimifîis,ac protinus caftello in dcditionem accepto, iufturégis atqjomnium bonoriiinfe odium,atq; inuidiamconcitauit. Eode temporenbsp;LucaChanadienfi epifcopo,quöd Qi^ftoris(quemThefaurarium vocanc)munbsp;nusparum integrafide per biennium obiifl'et,magiftratu abire iuffo,Sigifmun-dusQmnqueccleßenßs antiftes, régis amp; fenatus precibus inipulfus, vir eatem-topeftatediuitiisclariflimtls,munusilludreipub.caufafufcepit. LadiilauS auietnnbsp;GerebusMatthia: régis confobrinus,pontifex Tranfl'yluanus,iege cunifcnaiu,nbsp;ac vniuerfoprocerum comitatu, conuiuio inprimis iplciidido excepto, atquenbsp;argenteopoculo infanæ magnitudinis, amp;equispcrrticibus, ac deiultoriis,ncii-nuUisque aliis muneribuSjquæ nummoium aureum quatuorrailibus cêiebaii-4rnbsp;tut, rege donatomon tarn noua muneris magnitudine,quàmgraco ofncij gene-tcmirilicèomnium iibiftudia voluntatesque deuinXit, Hippolytos autem E-ftcnfis,metropolitaStrigoniêfis,amp;: Fridericus Cafimiri régis films, amp; regis Via-diflai frater, vir non generis folùm fplendcre, fed rnorum ctiam fanditate rae-worandus,in numerum cardinaiium ab Alexandre vi.pont.max. fumma o-iiiniumgratulationerelatifunt. FerdinandcqucNeapolitano rege vita fundo,-Alfonfus filius eius natu maximus omnium,regnttm excepit. Sequiturindc an-iiusnobili inter omnes ferme Chriftianos principes fdere pcrcuflb infignisinbsp;^uoCarolus viii. rex Gallorum cum Maximiliano in gratia rediit ; cum Hi-ipanieregeFerdinando,reddito Perpenniano,finitirnaque Roncilioni prouin-^'ijpacem iniuitiqua eadem fe Britanniæ infula: rex, cæterique Occidétis prin-obftrinxere : bello verb omnium maximo poll in Italiarepente excitatonbsp;datiffituus, quod Galliaduerfus Alphonfum Neäpölitanum regem intulcruiit,nbsp;^^gnain Oceano, Ligufticoque mariclaife coiiftruda, amp; numetofis equitum.nbsp;pcditumque copiis contradis, amp; Medialani,Ferrariæque regulis in focietatemnbsp;iafcitis, Carolo ipfo rege adolefcentein eamfpem excitato, fore vuauito re* nbsp;fuperatoregno,Turcarumlmperatorê,cUiusinfeftis fiepe armis amp;:cxcürfioni-usItalia,finicimæqj prouincix diuexatæ fuifl'ent, belloperfcquutus,fuis ipfumnbsp;itibus continere compelleret. Iam Nitrienfis antiftes,quern reX ad Ferdinâu-'inni Neapolitanum regem, Alexandrumque pontificeiH, legatum de Bearricisnbsp;quot;iptiismiferatjlconuento vtroque,amp; régis nomine expofito, regem fororis a-^lôtilTiinæ loco Beatricernhabiturum,eam^; oppidis bonisque fuisffuiab o*nbsp;''niintadainiuria conceflurumiat contra leges Boemorum,amp; volutateS Hun-?^torum,nequaquameam in matrimoriio habiturum)cxlegatione reuerte-caufarionis MartiisVrfus Vrfinus legatus apontifice ad fegern mif*nbsp;5 eftjVt poftquam propofitis folennibus peccatorum expiationibiis Chrifti-^°Sad arma aduerfus Tur cas capiendaconcitaflct, regias etiameum Beatricenbsp;^ttptiaspro virili parte conciliaref. QuiremaggreftiiS, ex omni parte diffici-^tijVbircluólantemrégis animum, procerümqjauerfas ab eare voluntates,amp;nbsp;niulieris,quç iadabatur,fterilitatem perfpexitinon vltrà fibi corSand urn,-*^®gem admonitionibus potius quàmnuptiisfledendum ratus (IiC enim ànbsp;Oo ij
/
-ocr page 752-rit: nbsp;nbsp;nbsp;ANT. B ON FI N II R E R? V N G A R:
rrßnimws pontificc mandatuiTi habebatjindc receirir.amp;: in innere morics, apud Villacunt in Noricis fepelitur. Eadein hyemejfupremo,frequcntiq; conuentu, quas oôù-uas appellant,rege amp; cunélo fenatu pro tribunal! lcdente, ôc cotroueriias cognanbsp;fcente,multa abadolefccnte Coruino oppida, quib. àpatredonatus fuerat, an-tiqui poiTelTores, non fine magno multorum dolore, ac propèmifericordiapo-,nbsp;ftularunt. Vere autemappetëte, finitimæTurearumregiones magno à noftrisnbsp;incommodo, PaulimaximèKinifij confilio,atq} induftria confliétatæfunt.isnbsp;enim in earn cogitationem dies noólesqj intentus, vt fuperiorem àTurcis cla-dem vltus,affliótosq5 nimium,ac debilitates noftrorum ani moscxci tatet, amp; tri-ftem præteritorum damnorum memoriam recentis alicuius iniignis viclorixnbsp;gloriaprorfus obrucret,in fines Turcarum, abeuteiam hyemccum dccemmi-libus equitum,rcge turmas fubmittente,populabundus inuafic: dudoqueprx-ter Danubii ripam exercitu, infra Sinderouiam per aftriélum adhucpræ altanbsp;glacie fiumen, tria milia expeditorum equitum ad vaftadam My fîam ire iuflit:nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I
ipfe in riparum commoditate relique exercitu fubfiftens, quod fæuitia frigoris vere iam immincte languefceret,currusq5 oneratibaud fatis tuto iam trahi pernbsp;glaciem fluminis poflent,caftris locum muniuit:cquites autem per prouinciamnbsp;eifufî,fi.ibitô fefe ad duo proxima Alibecbi præfedi caftella, vbiingentes Turcarum prædas afleruari audierant, contuleruntiquodqj opulctius erat, amp; in quonbsp;Alibechi filij,vxorq5 cum concubinis elfe dicebantur; idprius adorti, adeo hu-ftem latuerunt, vt prius folTam vallumque fuperarint, quàm oppidaniipaciufnnbsp;ad arma aduerfus fubeuntem Hungarum capienda nancifci potucrunt. Duranbsp;autem trepidatione intus exorta, præfidium per mnia diffufum, fuccedentcsnbsp;^m vndique noftros fumma ope è muro deuoluere, præcipitefque turbare ço-natur: quidam Croatus ,eximiacfortitudinis virtutisque per omnia feculame-morabilis vir, murum aduerfus infefto omnium conatu afcendit:amp;:quanquamnbsp;vigintiquinquevuIneribusafFeôlus,præfidium de munitionibus deiiciuSc fuc-ccdentibus impigrè fociis, mûri partem defenforibus vacuam tradit. Quo tu-multuomnibus in oppido perturbatis, Alibechifibj fibi,rebustjue fuis diflilî,pcrnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I
pofl:erioremoppidipartêelapfi,inpropinquumGalleliumaltcrumfer£cipiunt. p | j Ita noftri præfidiariis omnibus trucidatis, caftellum auidè occupant:ac fpolio-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I
rum prædarumque promptuaria, quæ dicebantur, diripiunt : oppidanos Chri- j ftianæ ritum pietatis, quanquam Græca fuperftitione colcntes, micius, huma- Inbsp;niusque traólant.Caftelloquc illo accenfo,ad alterum, vix refeûis corporibus, Inbsp;amp; coaéta præda, incitato curfu contendunt, atquc eins paucorum in iaâura e-nbsp;nbsp;nbsp;|
quitum,haudægrèpotiti comburunt. Quibus rebus cognitis,Paulus duo mi nbsp;nbsp;I
lia equitum auxilio fummifit,vtviâ:ores latins vagarentur, amp;Iongiuspraedan- I do vaftandoque progrederentur. Itaque finitimis omnibus duorum incendio Inbsp;caftellorum,etiam proprio imminente periculo exanimatis,facilè ad quinqua- |
^inta miHa palTuum prohibente venire, incendio, rapinisque omnia mifcuc- 4* | runt. Præda ingens coaûa : Roxianæ terræ incolæ omnes cum coniugibus amp; Inbsp;libcris amp; armentis abduâ:i,pccuniarum, quas quotidianis diuturnæ mihtiæ fti- Inbsp;pendiis coaceruarant,vis ingens egefta, argentea aureaqj vafapermulca,veftesnbsp;nbsp;nbsp;I
Perfica:, gemmati calfces, preciofa fupellex afportata : inter quæ Ladifiai regis 1 candelabra ex argentofabrefacta,qua: fuccenfo Varadino,regnâteMatthia, zV- Inbsp;libcchus^er incurfioncm abftulerat : quod ad memoriam poftcritatis infignc Inbsp;fuit, eodem, quo ablata fuerant die recuperata, omnes cis Danubiurn mcolu- Inbsp;jiîtbechi in mcs Pauli in callra fe retulerunt. Poftero autem die Alibechus ad horum de- Inbsp;famtn.nbsp;nbsp;nbsp;trimentorum nunciû perculfus, cum oélo milium exercitu in Danubij vkerio- . |
re ripa,diligenter noftrorû infîftens veftigiis,fe oftendit: fed flumeipfumvapo- PI j rc folis iam refoluta glacie,traiicere nequiuit. Itaqj magna turn prædæ recupe- |nbsp;randæ, tumvlcifcendi, quod optabat, boftisfperepente dcpulfus,ineumdolo- Inbsp;rem furoremq; prouedus elf: vt infpeftantib. omnibus barbam fepe dilacerarir, Inbsp;amp; manus momorderit,amp;dentib. infrendens, deosdeasq; omnes fuperba qua- Inbsp;dam omniûnuminum defpicicntia, execratus fit. Quç cùm noflri exaltctaripa Inbsp;!nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' iam I
-ocr page 753-DEG A DIS V* LIBER lit
ntn in tuto coHocati confpicefentjincredibili ex profpero arridentis aliquando nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;»
lortunæfucceffu læticia i acrioribus in barbaros vocibus infultabant : amp; Ce gra-J^iMamultOjni quiefcerentjillaturoseis detrimenta fignificabant. Inderedudo inemcfuarumexercitu,Paulus opimæmilitibus prædaeparté diuiüf. partem a-quorum beneficio parta erat,qua crat pietate praeditus,confecrauit. His re-
^us Budam nunciatis, rexlætus, fupplicationibus indiéiis,primùm gratias diis agendas putauit,deinde Croatum, qui infigne in mûris fortitudinis exemplumnbsp;cdideratjmurali corona,dueetisqsaureis nummis,purpureaqî Vefte donauit : èânbsp;^fregnumadperpetuam pacemtranquillitatem^ redigeret,amp; fuperioris igno^nbsp;® niiniæ labe deleta,maiorum gloriç geftarum rerum magnitudine reiponderet,nbsp;/^aiores inde res animo agitare, ac fpe bona tacitus concipere inftituit. Paulusnbsp;autem, cùm præfidiarios milites de AlbaGræcaTurcis prodenda, conlîlia ha-^uiueaudiflet:manibus continuo eius principibus coniurationisinieôtis, nernbsp;*arium per cruciatû feelus confeflbs acerbiffimo,atq; baud fcio an alias vnquamnbsp;audito fupplicij genere omnes affecit. quippe in carcercm fdiffimum côditos,nbsp;¦^^lisdiebus eorû ßngulos, hdorum inmodum veru præfixoSjamp; ad ignemnbsp;*^uigenter aflatoSjfociis vefeendos appofuit : idêtidem,ad indignum cruciatumnbsp;yperitate conuicif cumulandum, vt proditorum caro ad palatum refponderet,nbsp;*ßterrogans.nou]llimum autem eorum,nemine omnium extante,cuiipfe cibusnbsp;^poneretur,lcntainedia,cibiqjneceflarij fubtradioneconfccit.Exinde vi.Idinbsp;^art.rex confilio regulis omnibus,amp; fratribus colloquio Leuchouiam indiclo,nbsp;^Uepifeopis amp;proceribus CalTouiam verfus proficifeitur : BudXjSigifmundonbsp;'^inquecclclîenii,amp; Stephano Syrmienfi epifeopis, cum Blaßo arcispræfedlo,nbsp;J®lidis,vtfeabfcnteciuitatemregnicaputadminiftrarent. Stephanus, quiprj^nbsp;^geiusdicebat,pra:turamq5 iufte ac fanôtègerebat, paucis poïldiebus ix.A-P^disexitialimorbo opprefrusinteriit,cùm omnes fortunas iuas pauperibiChrinbsp;*anis,ecclefiisquelcgaflet:vrq; adeô,vt vix fibi,quantum ad funus parandum,nbsp;atuiliamque dimittendamfatis effet, reliquiffet. In eius locum regis auélorita-jç '^^fenatufconfulto,paucis pôft diebus Dominicus prçpofitus Albêfis eftfub-
^°gatus : vir integritate vitæ,fingulari iufticia,amp; magno rerum gerend,arum vâi ?*gnis i atq; is Budæ iurifdictioni,vnà cum Blâfio,perregis abientiam præfuitànbsp;ufente autem rege, grauiora amp; memoratu digna aliquot incommoda accide-Nam Laurentium, cognomento Magnum, virum pugnacem ac fortem, obnbsp;^°ntroueriiam interipfum,amp; focermn fuum natam, in villa eius, quæ in Pefta*nbsp;^^grofitaerat,focerifrater,ope familiariüm adeo immaniter amp; miferc ob-^¦Ucauit:vt vxoreius tenella,fe ètumültuproripiens,cum interiorefantùm tu-Budam,timoré exanimata, confugeret : bona eius feueriïïimè in publicumnbsp;fifeo adiudicata funt. Ofuddus autem Zagrabienfis epifeopus, quinbsp;^gis difeeffuminIllyricüfereceperat, caftellacpifcopatus à Coruino du- occupata(quippe quæàGermanispaulo ante receperat) bello^cupera»nbsp;^^itendit : nimirum opportuna Coruini,qui apud Kinifium erat,ablentia inui- *nbsp;^^s-QuareRochonico obfeffo amp; capto, arma inde ad aliaoppida,militibus,nbsp;Q Germania cuocarat,crudeliflîmèfe gerentibus,tranftulit.Coruinus tan-nuncio confternatus, nulla interpofita mora, ornées ferè inferiotis Hun-copias permittente Kinifîo cogit : amp; Laurentio duce, Priore Aurancæ,nbsp;j.^^shorwatho, amp;aliis nonnullis ad fe cum equitatu fuo tradudis,in )^grabien-j^^profedusagrum,omnia quçcunque ademtafuerant,interpofitis conditio-°^s,recipit.EtOfualdiexercitu,qui trium milium numerumexplebat,profli-k n epifeopatus villas incenditmeque agris, neque incolis vllis, quan-inriocentibuSjparcit. Ladiflaus autem Canifai,qui proiiinciæ cum impe-jj præerat,vt tanti belli incendium extingueret,quo multas regiones facile c5~nbsp;^graturas,nô inanidudus coniedura,profpiciebat: Coruirto caftellum ab Of-*ialdo receptum,ipfo non répugnante Ôfualdo,reftituit:amp;: iis inter fe re-conciliatiSjOui prior à padis amp; à fdere receffiffet,is vt Ma-ieftatis reus effet, edido fanxic
Oo ii)
?î4 A N TJ B O N FIN n R E RJ V N G A Rî RERVM VNGARICARVM DÊCA-DIS Q^y 1 N T Æ LIBER III I,
Vm rcxLeuchôuJâm, quoproceriSus,rcgufisquc conucmuraia^ dixerat, Sc Albertuni Poloaix regem,fracresque alios inuitarat,ir«nbsp;pergit :per Agrienfem agrum iter faciens, àpontifice Thoma ho-norificc, pro vtriuique dignicace, fufcipitur. Inde CaïToaiam cùm
T'
vcniiîèt,atque eôdem inox vniuerti principes acceÆïrcnt,vDO Lau Inbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rentio duceexcepto» qui fuperbè regis imperium inani qaadam inßamsarro^
K nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gantia, decreôtauic : ibi frarres, quos fatis mature ( quippe longa ac diiSciliae-
K nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;menfuros itinera) aduenirenon poiTe profpiciebat, fîbi expedandos putauif,
K nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;LegadsautemHippolyci Strigonienfis archiepilcopi, quipauloantè Cardina-
K nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lis deûgnacas erar, petentibus, vt Hippolyto in Italiam ire,3cq; poncificemmar
H nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ximum Apoftolicumque lênatuni de more conaenirclicerec :adid muneriso-
H nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;âo menûam fpacium a^grèpermiüt. Indeaudiro,fratresiam finibus Hungarian
¦ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;appropinquate, Leuchouiam per Eperyes, Cibinum,nbsp;nbsp;Scepuhuni iter ingrcA
¦ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fus, apiid Saros caiiellum , quod inter Cibinumnbsp;nbsp;nbsp;Eperyes, in edim monte H-
¦ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;turn interiacec,magniâco inprimis apparai:u,cam totopontificum ac proceruro .
¦ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;comitatu àPalacino fiircipicur: parique ab eodem liberalicatein Scepuûenfi ar-
noriEcentilTimè po/Tet acciperec : quam ad rem infignis quoque PalariniJibc-
Talicas, non leuiïîîmo auxilio fuit, qni ad cos honores,quos régi per oppida fua
iter cape/Tentihabueratj Leachoiiixquoque nouos adiunxit: cùmregidacen'
tos vini cados, pontificibus amp;c optiinatibus centum dono mififet, acpifciuoi
cuiufquegeneris fummam copiam,acboum,vitulorum,hordei8cannona:ina-
gnum omnibus numerum (eodem Boemos^ quo Hungarosprofequutas amo-
ce hofpitia Polonis^ eximio apparatu inÆruda, veftes, Iccti, abaci magniprccij,
Scoperismiridcifuntexpofiti, culinxinforodifpolltx, ôcûngulisdifpeniacores
tingali attributi, nullumque omnino àrege officium, quod ad coboneilandiini
rex ad pattes de illorumadaentuexcipiendoretulit.Eam verb difficüitatem res
offierebat, vtrum Polonis hoipitibus , cum validiffimo atque ornatiffimoequi- t tacuvcnientibus,armatos, an inermes occurrcreHungarosxquum elfen E- nbsp;rant, quiarmatis armatos obuiam ire oporterecenferent, nefe reinereEriniilî- nbsp;moPolonoram equitafui, acerrimopaulo antèhodi, obiieerent. libidinem e- anbsp;nim dommandi fperpetuam omnium parentem fcelcram, merito deberefem- anbsp;per effe fufpeéiam : ncque nimiam in rege cautionem acdiligentiam ahquan- anbsp;ao fuide vituperatam: contra aliquiadclemcntiorem fententiam rraduâi,pra- anbsp;ai nihil atque atrocisàram coniunffis inter fe frarribus elfe rimendum :imo ne a
maligna:quidem fufpicionis ûgnam vllum eisafferendum cenfcbant: hormni- da bus exteris, qui tam longum, acpericulofum ireringreffi, nd le venirent, hce- anbsp;re arma ferre : libi verb, ex propriis penatibus honoris eau fa obuiam ad exigu- anbsp;itm viæ fpacium exeuntibus, line armis ômnia comitatis,humanitatis,ßdciquc anbsp;officia'diligenter elfeprxftanda. Atque hxc quidem lèntentia obrinuir, vt or- anbsp;nato quidem, fed tarnen incrmi cum agmine Polonis obuiamprodiremr. Iraqi anbsp;condiao a
-ocr page 755-DECADIS V. LIBER III I.
conditio àrcgc dic,cpifcopi fere omnes,amp; Petrus Colocienfisarchiepifcopus, fcrcgni proceres cercatimjegregio omncs in fpeciem cultu inll:ru(ii,aftuerunt:nbsp;ex pontificum autem ordine,Thomas Agrienlis maxime conipicuus erat,quodnbsp;cumpræftantiflîmo cataphraólorum cquitatu, ôc cum magno puerorumcomi-tatuaccefTerat : quos vnionibus, gemmatisque torquibus, palleis aureis mi-rabilem in modù excultos, equis eximic frenatis, ac phaleratis impofuerat. Ita-que longo cum rege ordine aduentanti Alberto vrbe obuiam egrefli, cum lento gradu ad quintum vfque lapidem proceflîiTent: rex ex oppofito monte de-Icendentem confpicatus Albertum,proceribus ibi fubhftcre iuflis, ipfe cü duo-decim equitibus citatiore præ nimia læticia gradu profedus eft : amp; quoniamnbsp;quadrato Polonis agmine præcedentibus, Albertû cum fratfibusin medio, ante nouiffimum agmen,incedere vidit:ipfe per tranfuerfum tramitem properans,nbsp;ilaterefe ineorum ex improuifo cofpetftum dedit, ibi comitcr falutevitro ci-troque di(ia,omncs ex equis fubito defccndentes,mutuis fe amplexibus impli-Wntes, ofculis aliquantifper hæferunt. Reges autem verba facere cupietes, fua-tii quodam fletu ex nimia gratulatione,interioribus fcilicct inufitato gaudio iennbsp;^bus occiipatis, impediente, magno interim plaufu milites cum regibus ani-ttorum gratulatione certantes, has fæpe voces ingeminarunt: Fauftæ Poloniænbsp;domini féliciter, Vladiflao amp; Alberto regibus féliciter, Sacrofanóto Cardinalinbsp;tridericho, Alcxandro,amp;Sigifmundo féliciter: Hungaris,Polonia:, Boemiæ-fcliciter : æterna pax,amp;: concordia hæc tria régna tucatur,amp;: focietas inuio-^^ipermaneat. Refipifeentibusinde aliquantulum ex cocepta animi volupta*nbsp;f^(en{ibus,ac fæpe redintegratis amplexibus, amp; initio colloquendi falt;fto:regcsnbsp;afcenderùtjamp;radeum locUm,vbi Vladiflaus Hungarorum principes iub^nbsp;ttete iufleraCjproceft'erunt. Illis ex equis fubitö,vt Albertum fratresque vene-f^tetufjdigi-cjæntibuSjVladîfiaus ad Albertum couerfus,Ecce,inquit, fratres,nbsp;®°ftri,veftrique Vngari.nccmora, Albertus fratresque de equis fe deiicientes,nbsp;veneratibus Hungaris pontificibus, amp; proceribus porrigunt, amp;; maximanbsp;]onbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;comitate excipiût,inde inequos rehlientes, duo reges, duoqj exercitus,
^J^duriflimo inter fe paulo ante bello armati conflixerant, iuntftis mixtisq; mi-Concordes agminibus,togatus vnus,fagatus alter,gratulatibuscuntftis,omni-
^^sque locis vocum, tubarum, æneorumque tintinnabulorum fonitu ad publi-laiT ^*^^^^ndam læticiamperftrepentibus : Leuchouiam peruenerunt.ibi V-thusj Alberto fratribusqsin hofpitium, quod eis erat in foro paratu, perdu-in aherum è regione receflir, ac deinde fuacuique principi aflignauit. tis ^tatrumque hofpitia continuatis ædibus ita difpohtafuerunt,vtperfora-^'^tibus facile inter fc cóuenire, amp; ignaris omnibus ad arbitrium colloquinbsp;Conuentuinito,quinq; viri ab vtraque parte ad componendas difeor-Hu8garos,amp;: Polonos,ex fuperiorebello natas, creati funt. Huiereinbsp;fie . ^^*^^^gtiaobuciebaturdifficultas,quódabfentePalatino,cuius vniuer^nbsp;fine
Alberto fratribus^ datænolebat. Albertus autem de diplo-t5j^^'^g^tus,cum refpondiftetimaiores fuos nunq'iam,nifi verbo incolumita-P^'æff^f'^ffïejncq} ie ab eorum exemplo tradito veile difcedere:tandem ^ftr'Dnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;exoratus, dixit: Quidepid ab Vladiflaofratre
®iii nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;vitç incolumitate promiflTum efret,idfe fratresqs fuo^cum Po
bus,fide integerrimaferuaturos.ItaPalatinusprimùmàrege,de præ-b nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fideliteris acceptis : amp; deinde ab Agrienfl epifcopo,hominefî-
fbmma autoritäre prædito, amp; tune moderatore rerum ^y®bolo incolumitatis accepte, cummaximo grauis amp;leuis armatu- Leuchouiam, occurfu omniû principum Hungarorumnbsp;^Mccefîit,ac maximamcommeatus omnisgeneris copiampoftfe adue-ordine expofira,cùm omniû aliquantulum ora afpeéfan-pQllç '¦^^fffbt,fubitô ad arbitrium regis hofpitibus Polonis eftdiftributa, amp;nbsp;^die ab Vladiflao ad Albertû dedu(ftus,mirificam eius erga fe faciUtatem,nbsp;O O iiij
-ocr page 756-ANT. BONFINII R E R? VNGAR.
incredibilemqüehumanitatemexpcrtus eft.Inde cognofeendis iudicandis^üfi controuerfiis opera dari cpta, regibus alia ad Quinqueuirum iudiciumreiiei-cntibuSjalia fuo arbitrio referuantibus.Q^inqueuiris autemfaepe fententiarumnbsp;inter fe contentione certantibus,placitum eft, vt re s omnes ad regum, cardina-lis Agrienfis epifcopi,Palatinique indicium deferretur. Reges incerca fæpe boras quinque intégras foli, remotis arbitris omnibus,adeo fecretô inter fe collo-cutifuntjVt nemo,quid tacita eorum colloquia Goquerent,perfpicere, nifi con-ieélurapoffet.De concordia tarnen,amp;mutuis auxiliis, quibus ambo régna fua,nbsp;deletis inimicorum opibus,confirmarent,fermones contulifle,vulgô creditumnbsp;cft.Brandenburgenfem certè ducem,quifororem eorum in matrimonio habe-bat,non eos folùm ad pacem amp;: concordiam hortatum elle : fed palam fe ei ini-micum fliturum denunciafle Conftat,per quem ftetiflet ne inita concordia æ-terna effet.Hinc publicæ hilaritatis caufa, magnifica multaconuiuiaapparata,nbsp;iniignesque ludi editinn quibus etiamfuit vtHungari amp; BoCmi cumPolonis,nbsp;infeftis contra fe haftilibus in veræ pugnæ fpeciem concurrerent, ex quibusnbsp;nobiliflimi Hungari aliquot, qui fe ftrenuègefferantfvt Georgius Bathoreus,5inbsp;Gabriel Perenij filius ) magnifica à rege præmia retulerunt. Memorabile illud,nbsp;cùm per fePolonorumamp; Vngarorum principum quifque gemmis certatim Sinbsp;margaritis, ad inanem diuitiarum oftentationem ornaret, ac Polonus quidamnbsp;fetotumpreciofiflîmis aliquâdo vnionibus oneraffet:Palatinus,qui per eos diesnbsp;nullum geftamenvnquam tulit,quod nonminimum tribus nummûm a'ureu®nbsp;millibus cenferctur,quafi à Polono prouocatus, eueftigio lapidemadeôprcciquot;nbsp;ofum expo fuit, vt ad prim um eins aipedum Polonus fe viäum confefl'us,geni*nbsp;lt;natam illam veftcm,qua fe oculos Hungaroru perftriâiurum effe putarac, exu-crit. His rebus cÔfe(ftis,Fridcricus cardinalis regum fratrum rogatu, facris magna pompa caeremoniaque patratis : Deum pro vtriusque regni, amp; regumpo-pulorumque amborum incolumitate orauit. Quo fpedaculo nullum aliud no-bilius, auguftiusque effe potuit vel fi facerdotem operantem intuereris, rcgi-um iuuenem omnibus Ôi corporisnbsp;nbsp;nbsp;animi muneribus, quae à natura conferri
poffunt,longècaeterosexcellentem:vel fi facri ipfius rationemfpe«ftares,inquo }0 duobus maximis affiftentibus regibus,duobusq} praeftantiffimis audientib. Repubs, votapublicè pro vtrorumque concordia fandiflima nücupatafunt. Cumnbsp;autem per menfem ferme ibifuiffent, multaEt|ue res caufam couentui dirimen-do afferrent: tum Vladiflaus fratres omnes in fecretum addudos, inhunemo*nbsp;dum eft alloquutus:Simeo mihi arbitrio, chariffimi fratres, vitam hancducercnbsp;liceret, nihil equidem iucundius ftatuerem, quam vobifeum in eadem domo,nbsp;atque apud cofdem penates diu familiariflime viuere : fed quoniam res ita tu-litjVt ad regendos,gubernandosque populos terrarum longe fpaciis vocati,dif-traheremur, prouincitc fuæ quifque prxeffe, non ex noftra, fed ex Dei iudicio
volunj^te debemus. Equidem paucorum horum dierum, quos vna fuimus, 4Ö voluptatem vere poffum cum diuina illa beatorum conditione conferre : quip-pe quiadolefcensadBoemiæregnumeuocatuSjamp;magnisdifficultatibus iada-tus,à veftro parentumque dulciflimo confpedu femper abfuerim:quorumdic-rum breuemfrudum quoniam fxpius vobis prçfentibus vfurpare non licet,re-liquum eft vt incommodam abfentia: noftræ iadurä quotidiana fraternæ cha*nbsp;ritatis memoriafarciamus ;amp; quoad opes noftræferent, mutuis imperia ac régna noftra auxiliis tueamur,quibus diuino munere à feptentrionali Oceano vf-que ad mare Adriaticum imperamus.Hine cum alia prçcipuè ad Albertum connbsp;lt;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;uerfuSjde matre fratribusque pie fouendis addidiffet, finem dicendi fecit. Ad
hxc Albertus, cùm alacri animo fe nullo vnquam erga ilium officio defuturü, amp; maieftatem eins omnibus viribus dcfenfurum,cæteraque quæ præfentis fupnbsp;peditabat fermonis occafio,refpondiffct:amice Achberaliter ab Vladiflaodonisnbsp;excultus dimiftus eft. Dona verb fuere gemmata pocula decem, inufitata: ma-gnitudinis amp; mirifici operis:amp;: præter purpureas, aureasque veftes, equi decemnbsp;eximiæ pulchritudinis acccieritate,frcnis,phalerisq; aureis,amp;gemmatis ephip-
-ocr page 757-DECADISV. LIBER III I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;717
plis cxornatiiodoqs al ij, quo s cardinali: ÔC fex,quos Sigifmundo : totidcm,quos Brandcburgenfijvnàcum magnificis multis veftibus impertiuit. Quibus rebusnbsp;ex ordine adminiftratis,rexabeuntes omnes eodem, quo exceperat, comitatusnbsp;cuku (adquatuordeciniequitû milliafuifîe dicuntuij ad tertium vfque lapidem.nbsp;profequutus dimißt: NicolaoBanffij,quieos officij gratia ad vefpertinûhofpi-tiumdeduceret, cumfexccntis equitibus mißo. Indefrequentiflimo conuentunbsp;ßiluto, Leuchouia Caflbuiam reuerßis, cùm prouinciani vniuerfam perVuftra-re in animo haberec,Sigifmundus Quinquecclefienfemantißitem,quem quæ-ftorem Budæ iuri dicundo proficifeens præfecerat, adfe accerfit, vteius potißHnbsp;° nium conßlio adgrauilîima,quibus aifedam cfle prouinciam nouerat/anandanbsp;vulnera vceretur.Quo faâum cft,vt CaflouiaVaradinum,acq; inde in Tranfl'yl-Uaniam,quam prauis vfque ad exitium lacerari partim ftudiis audierat, £c con-tulerit. Hisdiebus famadiuulgatur; Gallos Alpes in Italiain traiieere incipien-tes, quadringentos iam ad Aitam équités præmiiiire,amp; ad Genuam amp; Rhoda-ni oftia mgentem ciaflem comparatam haberc: Alexandrum pontificem Oftiænbsp;oppidum occupafle ; amp; Iulianum cardinale,qui reliélo pontifice ad Caroli partes acceflerat, clàm Oftia Genuam profugifl'e : pontificem, qui à principio nonnbsp;ntodô Caroli rebus fauere, fed eum quoque ad hanc contentionem adduxifi'enbsp;pntabatuqiarn mutata voluntate,cum Alphonfo rege,Florentinisque fe coiun-Xiffe : amp; coronato Alphonfo, filiam eius ex concubina natam vxorem filio fuonbsp;lefpondifTe. Neq ne verb hirumores inanes,irritique fuerunt. Nampaulo pôftnbsp;Carolus,Lodouico Sfortia Mediolanéfîum præfide, amp; Hercule Ferrarienfi du-oefauente, fuperatis Alpibus cumfexaginta millibus hominum Italiam pene-tranit : Alphonfus autem, qui ingentem terra marique belli apparatum confe-^nbsp;dlTe dicebatur, triremes oéto cumaliquo peditatus numero m litore Ligufticonbsp;îtniût.Carolus cùm per Italiamiter capefierct, ne à tergo Italorum infîdiis pre-^eretur,Ticini,FIorentiæ,amp;Lucæ arcibus,quas obfidum loco fibi daricôten-dit,præfidia Gallorum impofuit,amp; mutui nomine à libcris ciuitatibus,pecuni2enbsp;tiumerum magnum exegit.Fiorentia: verb fufceptus,Mediceos(quipaucorumnbsp;potentiafubnixi, inea ciuitate tyrannidem occuparant) vrbe exegit. Alcamiusnbsp;Cardinalis LodouiciSforpiæ frater, cùm ad Gallû à pontifice defciuifletperdo-nniOftiam occupauit. Abeunte autem Augufto, regij Quæftoris procurato-tes aliquot, cùm impofita tributa exigere vellentjhaud procul Albam, in Lau-tentij ducis pago,iuiru eius occifî funt. Quanquam maieftatem fuam imminunbsp;'anircxvidebat: tarnen quoniamin Tranflÿluaniam properabat, eius cogniti-amp; animaduerfionem in aliud tempus fibidüFerendam exiftimauit. Turnbsp;cæ autem, cùm caftcllum,edito in loco fitum, qubd defenforibus vacuum eßenbsp;udierant,occupaflent:variis excurfionibus totam prouinciam infeftare,maio-fubnixi audacia,inftirucrant.Itaque Albam Græcam,quam ducetorumnbsp;^întùmmilitumpræfîdio cuftodiriperceperant,cximprouifo adorti:feptem ß?nbsp;Snisiam in montibus collocatis,facile inpoteftatem redegiffent.-ni Pauli Kini-Jptæfeâus,à Themefuaro propere cuni inftrudralcgione profeä:us,cosemcenbsp;^ibus acerrime detraxifl'et: atque à Syrmienß agro, cui iam iam imminebanc,nbsp;oftinere coegiflet. Illi verb cum præter Sauuni iter inftituiflent, vt locum in-'^®nircnt,quo flumen commode vadarent, adD.Demetrium, Laurennj ducisnbsp;^ftellum, nullo prohibente, tranfgrefli funt: cùm incendiis rapinisqÄe earn o-^nem oram vaftaflent,atq; homines,iumenta,fupelleä:ilemomnis generis ab-^nxiflent, idqj inßgniLaurenti j ducis potiflimumergaregem regnumqs perfi-hnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;omnibus pepereiße dicuntur : quas ex notatis quibufdä
§nis,vtcucurbitis,lacerisque mappis appoßtis,cognouerint. Qrnnetiam tem-Pns maxime idoncum nad:i,qubd rex m Tranfyluaniæ finibus aberat,amp;per-P'-tuafexmenßü ßccitas omnes prope amnes, qui Hùgariæ propugnaculafunt, ^exhauferat, vt multis in locis facile traiici vado polfent : per totu Oflobremnbsp;j5pætnpopulationes atq; incendia vfq; ad Petouiäperduxerunt. IndeDrauonbsp;otouiam traieclo3amp; magnis detrimétis iilatis, hominu ad feptem millia ab-
-ocr page 758-7i8 ant. b o NF I N II RER. V N G A R.
duxenint. Póft autem metü, ne intumcfcentibus fub imminentem hycmefit omnibus aqüisjintercluderentur : ad Sauumregrcflî, quictmque aut ætatis ,autnbsp;corporis imbeciilitate langüoreque fcqui non potuerunt eis capita in ripa flu-minis detruncarunùâtqüe in Groatiam,crebtis incurfionibus iam propè defer-tamillapfi, complures redeuiido ptteros fame laboreqjenéóloSj infepcs imnia-niter abiecere.Paulo veró àntè^ cùmtraiccto inferiore loco Sauo, in Pofegam,nbsp;regionem vini feracifl'imam, amniflimamnbsp;nbsp;nbsp;multis pagis,amp; caftellis,!oppi-
disque plurimis frequentiflimam, penetraifent, magtiam inde prædam abege-TjrnaMt, lifdem mcnfibus,Tyrnauiæ ludîËi quidâ cùm le diro atqueimmani quo-dam fcelereobftrinxiflent,meritumfane fuppliciuminuenerût. Duodccimvi- (9 ri,cum duabus mulieribus, ingenuum adolefcentem Chriftianum occulte ca-ptum, atque in proximas ædes abdudum obftrudis repentè faucibus mifetènbsp;ftrangularât,amp; adapertis venis fanguinem eius dum animam fehlim amp; fingul-tim efflaret,partim abforbuerunt,partim aliis alferuaruntæorpus autem in partes diiredum,membf atim humi defoderant. Cùmadolefcens diuàparentibusnbsp;quazfituSjnufquam appareret : fatisque conftareteum, pridie in vico ludæorumnbsp;verfatum,haud pofteafuifle confpedumzlegitimain ludæos quæftio confticui-tur. Lidores in eorum ædes immiffi, deprehenfis recéntibus cruoris notis, dominum cum tota familia comprehendût.in quæftionem abrepta: mulieres, me*nbsp;tu tormentorumadadæ,totamfacinoris indigniflimi feriem confitentur : qu^'nbsp;rumteftimonio conuidireliqui,Palatini iulTu, qui præfedus vrbis erat,omncs,nbsp;magno ad id excitato in foro incendio,conflagrafunt : alij,qui minus videban-turobnoxij,magno pecuniæ numerofunt multati. Cùm autem è fenibuscàu-^as tanti patrandi facinoris, per tormentorum cruciatum erucrent, quatüot easnbsp;elfe reperiebant,quibus Tyrnauiætum,amp; alias fæpè in aliis regionibus,eofelu-dxi flagitio aftrinxilTent. Vnam, quod ita maiorum audoritateperfuafumha-berent, Chriftiani hominis fanguinem præputiis in circumcilîoncappofitu*^'»nbsp;^uatuer. liftendo fatiguini opportunum elfe remedium. Alteram,quôdeundem adcon-ciliandum inter fc amorem plurimum valere,in cibo datura,exiftimarent. T cr-tiam,quod cùm viri ac mulieres æquè apudeos fluxumenftruilaborarent: fan- 50nbsp;guinem hominis Chriftiani epotum, idoneam ad idmorbielfemedicinam expert! erant. Quartam,vcvêtus apud fe, fedreconditumdecretum cxeqiiefcn-tur, quo quotidianis facrificiis in aliqua regionc Chriftianum Deo fanguinemnbsp;libare coguntur:quo factum eirediditabant,vtineumannû eaforsIudxisTyr-nauienfibus obtigiflet. Hæc omniaSalutis annoquadringentefimo nonagefi-1454. moquartoftipramillelîmumincommodacontigerunt.DumrexautLeuhoüiçnbsp;conuentum peregit,aut eo dimiiro,in Tranfl'yluaniafuit,quibus ille malis obfi-ftere non potuit, partim remotis locorum intefuallis exclufus : cùm in extremanbsp;^m DaciîC parte verfaretur,acTurcæ regnum à fuperioris Myfi^jBofnaquc lî-
nibusinÔlftar'ent,partira regulorum quorundam intemperatiapræpeditus, qui 49 regia autoritäre contempta, quacUnque ratione vires, opesque regis frangi, acnbsp;debilitari,quo ipli liccntiüs dominarentiir,optabânt: non minimum etiam momentum in pecuniarum penuria fuit polîtum, quare exercitüs mature compa-rari,amp;aduerfushoftes1h tempore adduci non potucrunt. Tranfl'yluaniamau- ,nbsp;tem,cùm prouincia opulentiflîma efl'et, ac inteftinis feditionibus agitata, débita fibi ve *igalia pendere recüfaret : rex idoneo fibi maxime tempore,Compofi- jnbsp;tis publicis priuatisque Hungarian rebus,inuifendam putai'at: vt eapacata,pra:- Inbsp;fernem inde rei nummariæ difficultatem, veteribus penfîonibus exigendis, ali- Inbsp;quaex parteleuaret. Duo ibiius dixerantpræfe(fti,BartholomiEusDragffij,amp;J Inbsp;Ladiilaus Loftontius. Quj vt diuerfo interfe erant ingenio, fiediuerfamin iure flnbsp;dicundo rationem fequuti : atque propterea apud oranes contcmpti,non vete- Inbsp;res folùmfaétiones aluerant,fed nouas etiam alias cxcitarant. Vndefdaqux- Inbsp;dam inpotentioribus latrocinandi rapiendiquelibido, quodidimpunè omni- |nbsp;bus liceret,eratexorta. Qmbus detrimcntisvtmcdereturrex,Ladiflao ad Ma- |nbsp;giftri curiæ honorem eueôlo,Bartholomæum folumin præfeélura rctinuit : ra-lUSjÛ
-ocr page 759-DECADIS V. LIBER ÎIÎl. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;715?
tus, fl pertes vnum iurifdidio effet, eumcommodius animaduertendi feuerita- nbsp;nbsp;nbsp;5quot;
teprauam ipfam peccandi licentiam repreffurum. Idque Bartholomæus mox ' latronibus amp;ficariis omnibus autpalis ligneis infigendis, autin crucem agen-dis,aut igné comburendis, aut capite multandis,facile ex regis fcntentia con-fcquutus eft. Inde fexagintamilibus nummûmaTranffyluanis exaâ;is,iultoq}nbsp;®pud eos exercitu comparato,rex in inférions Hungarian fines, Themefuarum,nbsp;'^oinpofins iam (vt quidem in præfcns potuit )Tranifyluaniæ rebus,côccffit : eonbsp;^ófiliOjVtiuftiscótraólis copiis,Turcicas inCurfioncs vlcifceretur : Syrmienfinbsp;^grOjamp;Illyricis, Ccoatiæque rebus affliâ;is,iam propè ac perditis, opeinferrettnbsp;^uamregioneminteftinis odiis, amp; perfidiaexitiabili iamiam præcipitê, adnbsp;JJiumruituram videbat. Paulus enim expriftinafeucritare multum remiferat:nbsp;^yequôdnouafocictate,quafe cum muleis proccrib.occulte deuinxerar,apcr-^^eorumeupiditatibus obuiamire nonauderet;fiue,quôdapoplcxiæ vi^quafiinbsp;Perioreannocorreptusfueratjvnàcumcorporis viribus janimo fcrociâamilif-'nbsp;^^æumfermonis Sc linguæ vfupræpedito,nutibusamp;geftib. aninii fui fenfatan-^'Qiexpromcret, yix familiaribus fummam fententiæ fux notam facere pof-^^^Regemeum Agrienfi,Qmnquecclefienfi,amp;Varadiëfi epifeopis, amp; Bartho-Qtuæo Tranffyluaniæ præfeôfo,qui lateribus eius hçrebant,vbiad te veniêtemnbsp;tonbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;audiuic:cofeftim incredibili quodam elatus lludio,cum infttuclis copiis
J 1 nemefienf. fines occurrit, amp; in eins confpeâ:um delatus, arque ad eius pe-/^ptoieâus, quoquo modo poteft,Turcarum, quibus refifterenon potucrit) Rationes amp; incendia lamentatur. Et quoniam præpedita lingua expfimerenbsp;non potucrat, voce amp;dextrainTurcarum fines intenta, regem ad tantasnbsp;4^'cndasiniurias obteftatuntadfoquegutture fuoffe ibi iiigulum fuum çu*nbsp;^proregnifalure obie£turum,amp;fanguinemanimuinque profuftirumpol-t^nr.Hominemincredibili laude amp;forticudinisamp;:pietaiis infigneni,rcx fub-^nbsp;amplexus,bono effe animo lachrymabundus iubet : feque tanta: cau-. J ^ülloniodo defuturum, fed caputetiam fuum, fi opus fuerit, in dubiumnbsp;Il e/°'^3tnrum affirmat,vt regnumeontraeffrenatam barbarorum licentiam tu-
L nbsp;nbsp;nbsp;Indefubfequenteseuminfpedarccopiasiubet,quo afpcótt](eratenirn
ç^P^f'niisornatæ illæ) vfque adeo exhilaratus eft,vtfe cotinerenequitierir, quin pnnâimque gladium eduétum, vt in acerrima quondam folebat itiuen-^jVibrarit, Vladiflaum inde eum omni comitatu, magnifico adeo appara-
Q(j nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;y vt àfummo rege, cuius opes ille ex diuturna prouinciæ præfeclura
^uiplius fplendidiufque defiderariadlautitias, fumptufq; laudem Cumque ei dies nodtesq; affifteret,nullûaliurn fermonêjquamnbsp;vtamp; antiqua bellicae virtutis apud Hungarosnbsp;o^conferuaretur: amp; vt animis regno ab externis defcndendoincurfionibusnbsp;Eqj P^fiSjdotnefticæ interea,ciuilesqj difeordiæ obruerctur. Quibus rex voci-1),^^^citatus, inde ad Petri Varadinum afcendit: quodeft oppiduminexcelÂnbsp;quadragintamillibuspafftiû, Danubio imminês:nbsp;HiQ^^jtanquam exaltiffima fpccula,omniadefpeétarer,amp; vlcifcendæ quoquonbsp;^niuriæjfalutarc aliquodconfiliû caperet. Cùm autccertis nunciiscom-ïTiircarû équités per Petouiamin Illyricù amp; Gfoatiam irrupifle j ibiq;nbsp;^finepræfidiis propè direptioni incendiisq-, relièta, prædisagendis agrisq;nbsp;itatentos cffenempusidoneûfibi dariinuadêdç Myfiç ratus*ex grauisnbsp;^^niaturæ equitibus ad quatuordecim millialegit, eotq; Paulo amp; Bar-addepopulandahoftiû prouinciatradit. Budæ verô,amp; ina-ciuitatibus,rei bene gerendæ catifii fupplicationes indicit rex. Alibec-*'®r{?*^'nci^pfe£tus,repexploratores cognita,Roxianost prouinciæincolasjnbsp;J ^i^næ pitftatis,quam Græco licet ntu colebantjftudio incitati, ad Hun-at,vitra montent quern Nigrum appellant,traiicerciubet. Noftrinbsp;titçji *®crianimo Synderouiam verfus profe£ti,traieâ;o Sauo, prouinciamltocnbsp;hçjjj furcicam inuadut.Maximumcataphradforumagmen,tanquam totiusnbsp;ptæfidium, lento gradu prxcedere iubent : in medio, quôd in hoftili fo-^
-ocr page 760-7i.9 ANT. BONFI N II RER. V N G A R. lo fofct,militumimpcdimenta locanc. VcxiilaCionu iritereanirmîE longe
difcurrétes,pagos incendere,domos diriperCjagros vaftare vtriusq» fcxuSjamp;o-innis ætatis hommes, cüni pecoribus abducere, in municiffimû cataphracto-rum agmen omnia refefre contendunt.Indead prçdadum reucrfi,Synderouiz fuburbiis igilem iniiciüttamp;cafttis vitra promotis,hoftê nullû inucniunt: omnibus,quôd fe noftris parcs elTe non vidèrent,metü fe intramniacontinentibus.nbsp;Cùm ad dies quindecim, rebus omnibus exfententiafuccedetibus,vagaticun-lt;äa per centum milia paffuû fefto igniqj vaftaflent i tantuprzdx coaceruarunt,nbsp;vt nec iumentUjUec currüs adeam reuehciidam vlli fufficcreç In caftris quinqjnbsp;boucs aUrco numo veniebantrCodemq; precio hordei amp; auenç tantû,quantum t*nbsp;quatuor equis pet annum alendis fatis fuiffet. Mater cum quatuor puellis duo-deuigintinummis véditaeft.Qmlîne ftipendio militabant, praedamin comunenbsp;conferre non eraiitcoadi. Quo fadu crat^ vt tiullo aliqua eX parte detritnentônbsp;accepto, mirificè omnes effent locuplctati. Paulo ex fecundo rcrû geftarû fuc-ceffu elato,5c vitra ptogredi, ÔC latius populationis citcumferre terrorê cupiéti,nbsp;pleriqî turmaru prxfcdi reftiterunti cùm dicerent, exerciturti graüiamp; opulenonbsp;pratda Otïuftum, vitra progredi no poffeiinfidiofum, fallacemq; prætcreahoftcnbsp;inprimis timendummeq; tarttopere arridenti fortunat credendû, ciufqj teracn-tatiexercitùeum coraittcndum,iilquo totafalus Reipublicx,amp; regni tutela effet repofita:neq{ cnim eâdem,quæ adhuc fuit, copulationis rationemfuturani/nbsp;cùm montes inacceffi,amp;: amnes rapidiffimi, magno labore traiieiendi, fuperef-fent.ContràPaulus,continuartdâ viéloriam, fortunx paru fzpc fauenticon-ftantibus occurrendum animis effe.- Omnes bellorû cafus ex temporû mornen-^is vnis pêdcrc,hancfi de manibus vlcifcendorum hoftiû occafionê dimififlenf,nbsp;cam fruftra alias quæfituros.Itareclamantibus illis, amp; fe diôlo eiaudientesforenbsp;negantibus, Paulus Ixtiflima de acerbiflimo hoffe vnfforiam dimittere coaffns
Fetrtu Mi- cff. Vt cnim Pcti um More, qui tu Conff antinopoli Orator erat, pofteanarran-
tem audiui : Turcæ audito infeffo Pauli amp; Hungarorum incurfu, adeo perculfi metu étant, vt prxtorianaï cohortesi,quæ Conff antinopoli pracfîdebatjin Anamnbsp;motis caftris,amp; Nigro monte prætermiffo(quêfffuperaffent, facile quadragintanbsp;miha hominum voluntate fequentium, fecum ex fuperiori Myfia deduxiffent)nbsp;Calertdis Nouembris ad Albam Græcam incolumes omnes, cum opulétiffimanbsp;omniu pt-æda/e receperunt:amp; caftris in proximo monte fadis,de pda traiieien-
ïam pridtm mutus erat)confclt;9:o,nullaqgt; proie reliéta, Chriftianè, pientiffimiq; 4® hominis ritu exhaC vita deceffit, amp; régi, ac vniuetfo regno incredibile vitfutisnbsp;aeprudentiac fuaedefîderiû reliquit-In pra'feéluraTemeüeniî lofephus, qui abnbsp;CO fuerat educatus,amp; per quem ille omnia do mi forifq; in fencôlute gerere cotl-faeucrat,audacia,robore amp; difciplina militari, eius non diflimilis, à rege fuffe-ôtuscftiBudæ ob populatam profperèMyfîâfupplicationes ad omnia deorûpulnbsp;uinaria habitæ.His rebus pcraélis, rex inde adBaciam cumpatribus Bartholo-m£eo,Petro Gerebo,cæteris^ optimatib. afeendit, vti armis, prouincia intefti-no bello flu(ffuantem,pacaret : occafionê maximè é recéti Pauli morte quæfita,nbsp;quinimia indulgëtia nonnuUorû faftionesaluerat:amp;quôdhycms fuberat,ex-Cfcitum,dum tormenta amp; munitiones è Buda Danubio deuchcrêt,inhybcrnanbsp;dimittit. Huic bello caufam Petrus Bachienfis, idem^j Colocienfis archiepi-feopus, Kishoruatus, Prior Auraneae, amp; prxcipuc dux Laurentius attulcruiit.nbsp;Nam viginti ante diebus Petrus,vt bafilicac fuæ iura tueretur, loanis Kishoruatinbsp;areem occuparat,amp; vxorem ac liberos cum fortunis primùm 3bduxerat,dcmdcnbsp;incolumes reftituerat.Kishoruatusautemcum leôtÛîimoequitatu adueniens,
caftcllo
DECADÎS V. LIBER III I. yxx caftello pcrvitnreceptOjCx fuis äliquot^qui illud Petro prodidefant,grauiflimonbsp;fupplicio,aliis palis infixis, ali is pelle fpoliatiSjalFecerat. Baciæ verorex cùm effet, V ngariæ principes onines quorum infirmam fidem ex dccreétato fæpe im-perio (ufpeâram habebat, ad fe venire iubet : ex quibus alij inconftantiæ vitionbsp;¦tutantesjuon venerunt : alij, ex confcientia rerum geftarum, variis interpoûtisnbsp;gt;ûoræ caufîs, omnino venire reeufarunt. Inter cæteros autem Laurentium du-âccerfît.huic eûim præcipuè fuccêfebat,quôd facinorofùm Ôc fcditiofiini)nbsp;^contumacem principemnouerat, amp;Turcicæpaulô antcincurfionisauclo-Eratenim famajCumTurcas, aureo nummo a fingulis accepto, per agrumnbsp;feumin Illyricum induxifle : amp; quibufdam iîgnis appolitis,villas ex paclo fuâs ànbsp; ürcarum direptionibus amp;c incendiis cÓferuall'e ; amp; villicos fuos force ab iis ca-I 1*^05 gratuito redemifle. Conftabatetiam^ eundein ColocienfemarchiepifcO-Ptim arrogantem intemperantcmquefuifl'e:amp;: Stephano Syrmienfe vixdum vi-, epifeopatus caftella tria diripuifl'e : regis autem Maieftatem fempernbsp;defpexifl'e,vtnequeediâ:is eius paruilfec vnqua,amp;ipfumad contumeliamnbsp;«MÎlijnomineappellareinfermone folituscflet.C^ibusrebus manfuetumalio-'Âfl/«,«,/-
amp; remiiTum regis animum vfque adeo iraincenderat,arque aduei'fus fc*^ f'^MtaratjVt in nouiilima côtra T ureas incur fione trecencos ab eo miflos eqiu-^^ândignabundus remiferit,amp;poculaj aliaque ab codera milfa mu liera, afper-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'
fit. Hic ergo ediâ:o,vtdixijregio accerlicus,flagitiorura, fceleruraque fibi ^niin confeius,non venin matrem fuara iam natu grandcm,amp;: leétifliraam innbsp;r 'mis fceniinam mifît, quæ fpecioßs exeufationibus incitatum regis animumnbsp;^^ülceret J inflammatumqj odium adiuftas de fe capiendas pnas extingue-^nbsp;. ^nterimipfe Vylakiarcem,cætcraque ditionisfuæ caftellamunit,nouisquenbsp;n æfediis firmat. Vxorem vero amp; familiâm cum opibus in Nemetuiuarum, ca-L ^^niloco amp; opéré munitidimum, Auftriæque finitimum,transfert,deleduqjnbsp;j *°^ümhabito,facinoroforumhominum vndecunqj poteft,in arcem,tanquânbsp;te Àergafe animum duriorem acerbio-h Cl/tnatre accepit,eo maioribus viribusj conatu intentiore in bellum in-tóf ^^¦^^etiam vira cados, quos pro regis aula coemerat, Vylakiin arcé fubi-^^sferret. Vylakumoppidumeftinvcrticemontisfituranonmuro,fcdvi*nbsp;Vallo, Sc exiguafofla circumdatum, baud aliter atq; Buda Danubio im-medium ædes eft D. Stephano confecrata: in arce beatiloannisCa-^^P^lchrum vifitur. hinedeeemmillibus pafl'uumabeft Bacia,vbirexnbsp;erat, ac de belloaduerfus Laurentium inferendo Confiliacori-to(.nbsp;nbsp;nbsp;HLcperiebat autem,vt ferè fit,diuerfas patrum, neque fatis explicacas de
tc^i'^^^fetfeipiendæ rationefententias. Agrienfisenimepifeopus, quem fidum Pt fl ^°^*tem,amp; prudentem in primis confiliorûeius moderatoremfuiflc, fæ-^^^Qftendimus,bellum quidemiuftûefle,fedmultis diftîcultatib^s impe-gt;nbsp;hofte non opibus folùm,fed ctiamfratrum,propin-multorum cognatione,amp;: focietate florente:proinde cau-'^ttn^'^^^dum videndumq; diligenter, ne ad turpem reiexitum, locus etiamnbsp;disnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;hominum daretur ; qui dicerent regem, vtir^iorc licentia ty ranni-
inuadetet, regülorum,procerumq5 fuorum opes oppugnare,amp;: itiftituifle: fe tarnen,quodeunq; ille conlilium fufcepiflet,amp;:fententianbsp;%n^3^^tùfempcr,amp;: capitis etiam periculo defenfurura. Huic contra rex bellinbsp;opponebat, quod pro regiæ Maieftatis incolumitate, pro violatis fa-îo lalute Reip. initetur: fcq; opibus, coghatione ,fràtribus amp;pfopinqrasnbsp;*it5jj^^^fetperiorem:amp;: duobus prçterearegnis potentiflimis fübnixü ad iüftiftî-Propj^,'^t)rucontentionem defeendentem fperarc j Deosetiafibifecundos denbsp;affuturos. Quinquecclefienfis autê,quid fui iudicij eflet rogatus, cùmnbsp; ^ttarex rationc, confilij fui fummaexplicaretjiifdem^j adduôlus ratio-totus incumberet,nutantem ïam pridem,atq; inclinatû regis ani-nbsp;fententia traxitûta tarnen jVt Agrienfts confiliû rex hàudnbsp;Gontemneret: qui cautè prudenter^ armaifta tradanda efle céfebat#
Pp
-ocr page 762-jtz ANT. B O N F IN 11 R E R. V N G A fl.
Iraq; Cörum vtrunque perpetuó adefle fibi voluit,ilium, vt clypcurn,hûcvtglà-dium,cautumillum,pugnacemhunc:ambos tarnen copiis, fidelitate, amp; reruin experientia pares iudicaret.Sufcepto autem belli confilio,extemplo Bartholo-maeo,Petro Gerebo,Nicolao Banffij,cæterisq5 proceribus ad fe vocatis,quid fuinbsp;decreti fitaperitramp;exhybernis omnes copias cuocari iubet. Prxfedis ergo cgt;nbsp;quitum régis iuHa cupidè facientibus ,paucis diebus magnus conuenitcxerci-tus. QuodvbiLaurentius per exploratores cognouit, Futacho,quod Quin-quecclcfienfi antiftiti antè per arma ademerat,communico, præfidio^ firmato,nbsp;in Illyricum cum paucis ad Raholczam citato curfu contendit, vti propius, finbsp;poflet, fuis præfto adeflet. Interea Bartholomæus exercitui praeeire,amp;totius reinbsp;militaris fummam adminiftrare iuflus,copias ad Villakum anteluccm adducit:nbsp;amp; quodcrat vallo foflaque firmatum oppidum ,adortus arcem, ad portasamp;adnbsp;muros pugnam committit. Cum regij alij foflas ingefta materia replete,alij va-do tranflre contenderent : oppidani verb, quorumnumerus fuburbanis omnPnbsp;Va'*nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;vxoribus amp; commeatibus intra oppidum rcceptis, valde cxcreueratj
\ .««I ; contra refifterent, miffilibusque amp; tormentorum pilis regios propellere cona-'i ^»rentur, æquo inde marte difeeffum eft. Poftridie autem adaubto exercitu, ite-,\..vrum ad arma congreffumque defeenditur, ac paribus vtrinque animis decerta-tur: quippe indignitate hi moucri, quod pridie perrumpere vimineafepta non potuiflent : illi capitis amp; fortunarum manifefto periculo permoueri. Inftantesnbsp;tandem regij,amp; vt deditionemfacerent, oppidani clamantes, refeiflb aefubru-to ab vna parte vallo, in oppidum omnes irrumpunt. Quocognito oppidaninbsp;lt;pbiedis armisjfefe dedi derut: rati facilius fe veniam, pofitis fubito arnjis,qiiàinnbsp;diu retentis impetraturos,quos omnino nonfefellitopinio. Sicenim duxipfcnbsp;mandauit, vt impetu in commeatum amp; in pabulafaólo, manus ab oppidanis o-mnibus abftinerent. cùmpræfidiarij, quos pugna non fuftulifl'et, oinnes in arcem fe recepiflent,edi(ftum ftatim à rege promulgatur: Ne quis Laurecio fauif-fe,aut ab eo ftipendia accepifle vellet : qui id feciflet, ei reditum ad régis grati-am intra menfem patere, qui non redilfet, capitis ei amp; fortunarum multam, amp;nbsp;perpetuam perfidiæ notam intentum iri. Quo audito, nonnulli ftatim Lau-rentium reliquerunt: alij in propofito manentes, fe amp; fuas res in extremum pe*nbsp;riculum adduxerunt. Arx interea diligentiüsobfidericpta eft, quodnulLmnbsp;Gonditionem acciperet,amp; demifla oppiditeda vehementius infeftaret. Itaquenbsp;tormenta inufitatæ magnitudinis Buda, fecundo amne deueda, perlat'obumnbsp;Fabrum magiftrum,ad ædeminmedio diuo fitam fubducuntur,vti inde propius arcismnia quaterentur: turres ad portas per alios excitantur, ne uns forasnbsp;egrederetur, amp; cùm in iugummontis oblongum, quod partim ab ar.\.',oai nmnbsp;ab vrbe erat occupatum, trepidis in rebus fefe ditiores homines c' lt;.uiiiicn
ànde exij^ prohibentur : vt quo citius frumentum confumpfiftent, co celcrius ferégis imperio,poteftatiquepermitterent. ConcufTatandem mult:sin locis tnbsp;maioribus ex æde tormentis, amp; turribus machinis minoribus valde labefadatanbsp;arce, multisquefteuo impetu tormentorûfdiffimè interfedis, præfidium me-tu extern turn, cum Bgrtholomæo clam de deditione colloquitur.orat, vt bellum lenius gerat:non enim bum externis amp; alienis, fed cum ciuib. amp; cognacis,nbsp;amp;famili«ribus geri : arcem omnino in régis poteftatem effe veturam.Itaq; muros eius lacerari,perforariquc grauioribus tormentomm muralium pHj nbsp;vtile nequepium videri.petit indeinpaucos diesinducias,quibusde deditic-nisconditionibus quieto vtrinque ab armis animo transigatur. Verbis appro-batis,facilc paucorum dierum Bartholomæus concedit inducias, fed ea tarnennbsp;conditione:vt,ft intra eos dies nulla Laurentij auxilia apparuiflent, fmevllaexnbsp;ceptione deditio fieret. Interim quiefeente vtrinque bello, prxfidiarij mi nenbsp;quaflatu arcis murum occulte reficiut,amp; munitiones inftaurant; amp;tepore m unbsp;ciarum exado,allatis certis infpecie caufis fe pada feruare no pofTe dicut. unbsp;Bartholomæus flagranti ira feruidus, vt qutpræfidio non obfeure eilet de u jis»nbsp;prælium jedintegrat, amp; oppugnationem inftaurat. Laurentius
-ocr page 763-ÖECADtS V. LtBËR. Ïltl nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;71}
tcfuisrebus plané diffifusjad Palatinum,quócümaffinïtate frtderc fe déuin- f ïerat,citato gradu contendit:amp;: vetere cö memorata amicitiajauxilium aliquodnbsp;lt;lübiis rebusab eofuis implorau Palatinus prudenter iniquce caufeturpitüdi-HcmaucirfatuSjfe hominem ïnorbo fenioque languêtem ,ac pcricuiis vndiquenbsp;tircumuentum,copiis fuis auxilio ei futurü effe negatzaudoritate autem, amp; granbsp;tttapud regem, ei omnino in caufaeius quoad poflit fubleuanda, nön defutu*-fum ,amp; diligenter pro eitis incokimitate iüpplicaturüm pollicetur. Hoe congt;nbsp;tCntus Laurctius,amp; Palâtini monitü celeriter inde, he forte regis iuifu capiatur,nbsp;profeäus; proceres^ cognatosjamicosque cæteros adit,amp;: ab eis quarnpluriinosnbsp;' poteftmilites cogin Palatini âutenï otatöres continuatis itineribus j Baciam adnbsp;fegera cùm pcruetiiflent, conüoeatis patribus admifli, ita verba fecerunt. Pala-'nus,cuius nomine nos ad te,reX clementiifime, venimusgt; miratur inprimis rcjnbsp;'^i iura huius regni ömnia debent elfe notiflima, Laurentium ducemleuibusnbsp;^tttinibus infimülatum, indidtacaufahofte iudicaifejbello oppügnaire,amp; V\-*«Um denique illiiis imperij caputjardliflima obfidionc cirtXifle:le Palatinuminbsp;^praetorem, fe regni iudicetn ait: cumquö demum, ad quem noh folum a regenbsp;PWocatio fit,fed Cuius etiam cogtïitionijacque iudicio Maieftas ipfa regia te-^febiiciatur. Side Laurentio indicium erat conftituedumjeum hott modo irtnbsp;fedincampiimRakos, indidlis comitiis ,rcum trahi,amp; capital! per le-S^sfupplicio affici potuiife. Bellum neqüc möre neq; indi^ä caliiä ittfetri :nbsp;hominis non regnantis,fcd ad tyrannidem nóhobfcurc afpirantis,tadkumnbsp;g*^eri. His de rebus te ob veterafuaergatuamMaieftatë beneficia orat,vtob-/*oncVylakifoIuta,amp;conUentu BudæindidlojCaufamcius aghcentumuiralinbsp;'lîciopatiare:vbi,fiaduerfus Maieftatemtuâm illc dcliquifîe coarguetutjnorinbsp;fe proeo non fupplicaturum, fedinlmilfis extempio lidloribus j ad rnor-J^duciiuirurum. Ëiufmodi Palatini legationem vtfuperbamj arrogantem^nbsp;réx iniqüiflimo aûimO audiuitiquippejqu öd fe iîle facinoris eiUs atit iudi-.ijautdefenforem profiter! non dubitaffetide quo nemo ex optimatibus vernbsp;hte *''*^^erfus fe faccre aUfus effet. Quamobrem refpoiiditlegatiSj Palatino vcnbsp;^¦'datent,multo iniquiüs effc prætoretn,quem irtiurias orrines prohiberc o-j ^^retjitiiuftam aliquando Vim alteri ättulilfcjneq; regis ipfîüs aüdkoritatc dé-incepto potuiffe : quàm regem indidbacaufa publicum hominum deo-jj^?H'^ehoftem armis vlcifci j eumqj denium Palatini non rogantis j fed propcnbsp;non voluntatijfed imperio denegare. Laurentium grauiflimofû Cri-(lçt?''^^eum,fxpiüs àfe citatum j ob rerum patratarum confciCntiâ imperiuninbsp;ipfofuitj in ordinemcoegifTe.Scnbsp;cuius pro regiædignitatis amplitudine tanta fît audtoritaSiVteius me-(jj^Muntas vim iuftiffirnaslegis óbtineaoin ea Caufa, in quare^nifalus j amp; pu-5^^^côntiheatur,neqj iniquaiüdiciafcquütütum,nequerecufaturûfe-^nbsp;hçf^''^licia,neq; bellaamp; pericUlavllarefotmidaturûi Proinde Palatino fem- nbsp;manfuetum faciienl,an praedurû amp; inexoràbilem velit hànbsp;(qj ^^inum.Sicum Repüblica benefenferitj nequemagnificosadeoaduef-fpiritus gefferit, fe ipfo scqUiffîmo amp; clemétiffimo femper vfUrû. atq;nbsp;(jj.,^ifrisoratôribus adaufto excrCitu,arcis obfîdionë,%ppügnatiohc^5 acri-^endi ftudio iübet ediâumqj itetum promulgàri:vt qui Laurentiû obfii-defendiflent hifî primo qüoq; teinpore ad officium reäiiffcnt,nbsp;Ohq contuliffenuparem cum eocapitisacfortunatüpüenSexfpeótarentinbsp;^etu Laiyentij mäter exterrita,ad Barrholomæüm magnopecüniaru nu-Pïtf ^^diinendi periculi caufaeùm veniffet, nihil ab ihtegerrimo hominis im-autem,vbi fatis attrita arcis mcenia, perpétua maiorum tormen-Ifik . ^ffiemtionejCognoüitiintempeftanode j quacerti per tenebras abhö-deftinari non poffent,amp;ad pericula fubeunda audaciores hominesnbsp;^^^dent,vrbem,arcemq5 ex omni parte adoriehdaimperati Hofa con-cl^m oppidi mnia fubeûtimagnaqj vfî audacia,prius in mûris corïnbsp;H^amcçcis inde hoftiü iólib. deiiei poffent.Gùm in pugna,paucis amiffisynbsp;Ëp ij
-ocr page 764-(724 A NT.' BONFI Nil R F R.' VN G AR.
fed niultîs fauciis edit! iugum oppidi ocGupafîcnt:nuda inoppidanos,ducisiu{-fujCrudelitate patrata; extemploniacuraturadarGem,vbi multoacriusfiipcrcf fe prxlium apparebat. Capti oppidi psriculo,q.iii in arec erant, exanimati,qua-quaminpauGos ctiam diesfuftincre fe vittute ac diligentiapotui/Tent; tamcn,nbsp;nedelufiprius à fe imperatoris concepcum aducrfus fc odium vehementiusin-.nbsp;flammarent, corporis incolumitatem padi, eadcm fe illi node tradiderunt. Itanbsp;VyHakum,niilIiifaâ:â cniqiiam iniuria, ante Juceita x 11. Kalend.Ian. captu eft.nbsp;Rex vahdiftima no biliftlmi oppidi,amp;munitiftîmæ arcis expugnatione,debiJita-tis fradisque prorfus inimicorum fuorum animiSjCodem die bora, duodecima,nbsp;co ordine vrbemeft ingrefliis, yt Agrienfis antiftes cum longa equitatu grauis ifnbsp;armatiiræ phalange prxeederer : bunc Varadicmfis, cum pari peditum numeronbsp;/êqueretur : ipfe eu Boemis,quæ pr^etoriamanus crat,médiusincederet; Qmn-quecclefienfîs autem extremum agmen ornatiflimum clauderet. Ei adarcemnbsp;iam proximèaccedenci,ecce Laurenci}.macer atrata veile,pa/îïs crinibus,amp;nia-nibus inclum fublatis,fupplex,lachrymansque occurrit: amp; protinus mifererenbsp;iam ( inquit) namp;llri, rexclementiflime, miferere, neque enim lufticiæ iaus ma-gis inregem conuenic, quàm clementie : fads adhuc iuliieix fecilii : nunc memento mifericordix, teipfum vince, qui nos vicifti : S£ yiGtos demum benigni-rate, ae moderatione conferua ; da hocpetenti matri,muhercuJx, vidux, ich-chrymis iani prope fenioque confeäx, ne ira in filium meurn caalongiuscxar-defeat. En capta vrbs, expagnata arx : nunc à fortunis cius amp; c.'jpite teniperato,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;f
neq; eum turpi/fimo inimicorum fuorum ludibrio e/Te iinito. Da hoc Elio eius paruulo, in certam fpem tux aliquando fouendæ Maieiiatis educato: da eoaia-gi miferz,non iamdeimpeno^feddefalute viri 161icitx,Sc3regis fa/hgioadex-tremam miferiam calamitatcmqueredaâx.Rex non vltraloquianicalampal^nbsp;fas,per Agrienfem interpretem bono earn animo elfe iuffit : f(Ke enim,vtliber-tas amp;:dignitas Elij {laret,fi innocens iudicatus fuid'et. Na fe ea expeditioneper-feaa,Badamreaerfurum: aefreqaenti/nmoeonuentu indiéio, nomeneiiisadnbsp;centumuiraleiudiciumdelaturumia quo fi abfolntas faiffet fc damna eius vni-uerfarincera'Edercfarcitaram: ddamnatus, omnibus eiciuitatibas fortunisq;nbsp;remifRs, capite tantum infolentis hominis fore contentum : vt exemphm ca-teris proderetur, qui aliquando denegligenda,Scconculcanda Maicflate regianbsp;cogitaifet. Hisque diâis,mulierem cum ^nciIlis,S£cum honeflocomitatuBu-dam traduciluilit, integra fupelleäilireddita, Scpaulopoft, tribusetiam oppbnbsp;disreflitatis, S^ fiqaidad vitam ex dignitate ducendam depffet, opporruno exnbsp;. regio'xrariofapplemento décréta, ingreûhsautem areem,baudmodicaso-pes, commeatusque inuenit : vedcsnimirum trccentas variopreciofarampebnbsp;nbsp;nbsp;t
Hum generefuifultas, vafa ex auro argentoque cxlata plurima,cadorum viniad
^iamillia, ex quibus alia fartibus viris, alia proceribus, pro cuiusque virtute amp;:
meritis,flißributa funt, Qmbus rebus cófcd:is,relidtodrmoinoppidoprx/idio,
vnopernobilium iuucntutem primo congrefTuinpoteflatem adduâo, rcliqua / Vf captaScincenfa fiffic, militespariter debitum virratis amorem acceperunr.nbsp;(^uin amp;:^ctrus Bathiani duobuspropê Tatham oppidulis^altero vi,akero dedbnbsp;ßitf/ Dfme tionepoticus efl. Deinde oppidum diuiDemetrij,ad Sauum amnem Erum,noii nbsp;momcnci locus, quodper eum Turexinfefla in Ulyricum arma ferre /nbsp;confueuiûènc,mifro Defpore obfeûtim, cùm reßdere no poûèr, dedinonem fc'nbsp;eir. Ira omnibus, quxcunq; Laurentij fueranrin inferiore Vngaria,duob. men- .nbsp;ßbusin dirionem adduâis, ScFutacbo quoq; rccupcrato, amp;Quinquecclehcn-ßanrilbti, cuius fuerat, rellituto, regia vbique aduerfus contumaces amp;:rebelles principes dignitare cumulate à rege defenfa, hic annus abiit. Eode anno La-dillaus Eglreruari, virprobiratis prudentix ßngularis , non fine magno Rei^.nbsp;detriméto mortuus eß. Hic Matthiç régi bello A ußriaco egregteopera ndemqfnbsp;fuaprobarac,cucxercitûcius femperduxißfec,ö^Silcßx acLafatixpre
-ocr page 765-DÉCADI S V. LIBER V. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ÿi?
^âgnacutïïlaudc gefliflet: Dalmatix j lllyrico ôâ Croatias ea viftute præfuif-fet:vtTurcarum copias memorabili cladcj quinque eofum millibus occidionè °ccifis,alRceret:amp;: Germaûis ex lllyrico pullis jprouinciam ad lîdei priftinæ ol^nbsp;quot;ciuni redegiflct. Deinuin præfedtira dépolira, magifter Tauetnicoritrn crea-^us,ineo vfqueadnïortem niuiicre perfeuerauit. Kal. lan.FrancifCus Budenßsnbsp;Jntiftcsj Agrienfis frater gt;, vir vtraqüe lingua eximic erudicus ad laùrienfis epr-copatus honorem euedus cft.
rervm vngarigarvm dé-
Cadis qvintæ liber v.
anno,qui fuit à paren Virginis fiipfa mille amp; qua-dringentos nonagefimus quintuSjVladilläus magni interelïe i 4 c» j. ad regni traquillitatem j amp; nominis fui dignitatem exillimâs inbsp;peruicaci fupetborum fegulorum contumaciafradajnemi-nem fibi ditto non audientem in prouincia reliquilfe ; pacatanbsp;inferiore Vngariajtebusque ömnibus ibiprofperè admini-ftratis, traie cl o Drauo, bellum in Illyricum transferre exte-, e Lanrentij arces expugnare contendit. Itaque ad Verrueem ,.quod eratnbsp;oppidum in poteftate Nitolai Banffij pöfitumj conuentu amp;indiciis odanarumnbsp;''idiétisjl^aholczam,amp;: Neemetuiuafum,duas innittiflimas Laurentij arces, innbsp;'^cclfis montibus magna vi expugnare conftituitiquem quidemfama erat, exgt;nbsp;'^cituvalido infinibus Aullria: comparato,Palatinnmad fuas partes amp; bellilógt;nbsp;facile tradutlnrum:quanquam vix credibilemultis videbatnr,PaIari-^^'ajfutnmæfagâcitatis atqueprudctiævirum,eô vcfaniæ progrclTurüm, vt resnbsp;^asintégras cum Laurentij perditis alïlidisq; mifcete èc inclinato, proHigato-hellofcfortunasquefuaS omnes inaperçu periculumdenocare veile ,ciimnbsp;jq atque àtergo,regiis omnia teneri copiis atqtre pratlidiis cerrieret. Quanbsp;^^aiifatexlofam nnperèThemefuaro Cnocatn jCum quibufdatn Cöhorttbusnbsp;P®dituni,amp; (cx millibus equitumj qua: oblidêdo Neemeeniuaro deftinaratjad-^^HisLaurentium mittitiBârtholomæum verb W^aiuodam in Simigienfem a-Hippolyti cardinalis copiis,amp;:Bornamiir^ vexillationibus,adCapo-^Uarunij caftcllum in piano litumj idem^ne triplicifolTa, aqnaque munitum,'nbsp;iubettipfc cum carteris V ctrucæ conuentnm habet,amp; fenercnbsp;^gt;ciaexercer,qux plcriqne Croatia principes, maximorum line dubio per-J. icófcientiafcelerum,denitabant.Ibi cum Priori Aurancæ, qnema Lauren-p° dcfccilfe conftabat,amicis multis pro Co fUpplicatibus, Veniam codonaflet:nbsp;fçnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ccleri, amp; fecuda Villacki expugnationc pariimper præferiiidam illam
'l
adiierfus Laurentium iracundiam deferbuilTe, acfacilius iam^mnia#,^ frfnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;vellet,pro eoimpetraturumexiftimans : Oratores duos,viros löge
^osgt;ad eum mittit,quiobfecrcnt,ne Laurentium vitra armis opptigner;
umptis pnis contentns, ad conuentum Budenfem caufam eins omnem, '^ctete regni inftituto,reiiciat:amp; turn deinum conui^nm, darhnatnmq;,ma-vhimo fupplicio âfficiàt : abfolntum verb, in antiquamnbsp; bonorum polTcllioneffl omni pr±ftito detrimento rellirüs». Hi cùmnbsp;®^pohiiirent,vetus conftans refponfum à rege ruletunt: fecontuma-j^cReipub. inimicos homines oppugnandidnemnuilqnam fatlurnm, do-fuppi ices ad implorandâm mifericordiam acceirilTent, amp;nbsp;^5*Utnalibi obfequia praeftitilTent: fnpplicij de tanto fcelere nondrim fatis exa-arque eins rei modum no à priuatö,fed àprincipe iudicandn. Quin-familiärem quendam à Laürentio, pro pctendavtniamiliumnbsp;lolgß domino fuo rcnunciaret,bouem ilium,quem per ioenm appellatenbsp;ätjiam vnum magnum cornu habere^ aïterum^j modb enatum, valde in-
P P iij
-ocr page 766-gt;16^ ANT. B O N F I N I ï R E R. V N G A R.
dies crefcerc : proinde fperare fe brcm fuos hoftes gcmino cornu petiturumjC-» osque fdc laniaturum. Inde lilyricorum Croarorumq; interfe controuerfixnbsp;auditæj multæ inter multos lues compoiitæ funt. Ofualdus Zagrabienfis epi-fcopusjcùm ad conuentum cum duccntis equitibus venifl'et,facile caftella,ae-cirnasquebafilicæfu3E,àquibufdamrcgulis interceptas,recuperauit.Decreturanbsp;etiam vtrique prouinciæ ialutare faôlum eiï,vt adTurcicos cuertcndos in-curfus, ftipendia quadraginta milia nummùm aureûm, decemmilibus equi-tum prouinçialium, belli tempore, pendcrcrnur : qui regni fines ab eo tempore tucrcntur.Ioannes Coruinus vtriq: prüuinciæ^cumduobusequitummil-libuSjfumma optimatumomniû voluntate prafcdus cft. His dicbus mirificûin wnbsp; »» A/ . coclo oftentum apparuit,quod nos ab iis qui viderunt auditû, nullo modo præ-termittendumcfl'eduximus. Nicolaus Sigiimundiquæftorisfamiliaris,Budanbsp;Qflentttm. ad regem,dominumqi fuum properansdn villa,cui Solita nomen eft, magnainnbsp;acre luce,cum ingenti fragore cculis auribusqsfuis obieda,répété reinouiiatenbsp;cxterritus,interram procubuit,fufpiciensq5 inde in cetlum, beatæ Virginis fpc-ciem cumfilio,nimbofulgentiirimo circumfufam,per aéra defcendente,amp;: Bu-dam verfus curfumintendentem vidiqidq; ipfumftatimBoemo cuidam,amp; v-xori eiusliofpiti,amp; aurigæfuo venerabundus oftendit. Quod vbi régi amp;: Sigif-mundo retulit,magna vtrunq; admirationeaffecit.is dies erat qui Dciparæ Virginis coceptioni dicatus eft: quempoftea fern per Vngarireligiofius coluerunt.nbsp;Interea cùm Bartholomçus,qui in Simigicnfi Capofuuiarum obfidebat,nupn-arum celebrandarum caufa parumper à caftris in caftellum proximum fccef-fifret;DauidusDombaij,Laurcntij præfedus, vir impiger amp;audax,eiusabfcn-ia cognita,clàm eluccfcente iuna,cum cxpeditiffimo equitatu caftraintempe-fta node adortus,femifomnes, arque improuifos omnes aggreditur, amp; céuerfisnbsp;tormentis, nonparuam ad portam prætoriam ftragcm edit.Ex regiis alijacritcrnbsp;obftitere, alij inproximafyluâ fe incolumes recepere : ex Hippolyiicopüsniul-ti trucidati.Bornamifla vbi impetum ferre nonpotuit, quindccimamiflis equitibus, falutem fibi fuga quçrere maturauitirciiqui panter,mulris vulneribus ac-ceptiSjcaftrademumdefcruere.Laurcntiani caftris captis direptisqj,coraeatus j«nbsp;æneaq; tormenta incaftellû omnia conuehunt, arcisqj munitionibus inftaurat:nbsp;inde ducentis curribus edudis, ad quanda Bornamifîa: villam, vbimercatus a-gebatur,fc conferunt:amp; mercatoribus omnibus fpoliatis,lareq; villis illis depo-pulatis,præda onufti,incaftrafua refiigiunt. Eare incitatus Bartholomæus, tertio die colledis auxiliis, amp;: reparato exercitu,caftellû repetit, idqj a Budenfibusnbsp;Peftanisqî validapeditû cohorte accepta,acrius oppugnare conftituiticùm milites foiratriplici,aquaqj traicda,pra:lium eminus acerrimû coferuiffent: atqj adnbsp;extremum prouedi vallum,pugnam iam inituri cruentam effenqcafu tormen-tarius apud hoftes puluis ignem corripuit, atque fubito incendio muniiiones,nbsp;lt;gt;mmea^s,fepta,aciemqj ipfam comprehendit : cuius rei terrorepericuloque 4®nbsp;Laurentiani compulfi,dato figno deditionem fefaduros, fi fibi venia conceda-tur,oftendunt:ac ftatim accepta,datacj} fide, dementis præfedi iuflù dimift'apunbsp;gna, amp; patefada porta, cundiad arcem incendio liberandam, amp; ignem extin-guendum cotendunt. ^aholzainde languidius obfeflaeftiquiapræfedus ar-cis, pofteaquam cæteraLaurétij oppidainpoteftatem regis peruenifieaiidiuit,nbsp;deditionem fe fadurû elfe,fine dimicatione oftendit,adhortationibusmaximenbsp;obfidentium,ne diu in loco inexpugnabili tempus tererent.excitatus aucem eftnbsp;mons hîcin lllyrico altiflimus,fylua magna, atqiglandiferacôueftitus, fub vej-ticepaulo demiftiis : in prominenti præruptoq} faxo caftellum cft, quodab vnanbsp;tantùm,eaqueanguftaviacx tranfuerfo adicum habet.Sub iugo montisfonseft pnbsp;perennis, ex quo amnis aquæcalidæ manat, qui percaftcllûdeuolutusinarcc,nbsp;s-r. oppido amp;:fuburbiofontes, pifcinasamp;viuariaefRcit. Adradicemn'Ôtisfpaifim 1nbsp;villae fubfunt,cultiq; ac feraces agri,amnitas vbiq; fummaexmirificacali denbsp;mentia nitet.Laurentius autem ad Nemetuiuaiù cùm ab lofç fe vrgeri excrcitunbsp;ani-
-ocr page 767-t DECADI S V. LIBER V. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;7^7
nbsp;nbsp;^^^adüefteretjdö imploranda venia,amp;quæcunque ferretur,conditione acci-*nbsp;Pændacogitans, inducias in aliquot dies poftulauic. Quinquecclcficnfi maxi-»
darentut hortantejdifliiadentibus vero iis,qiiicxrerü confufione,amp; Rei-pub. perturbatione fpes fuas alunt. Sunt qui dicant,Turcae per legatos auxili-vnutn tnodö fibi caftellü in Illyrico cöceflißetjper quod in Illyricü irrum*-pwCjamp;latê popular! fines pofletjpollicenti cumrefpondiHecMallc le fortunæa-:frbitatesperferre,quàmàfuoregetamfceleratè dcficcre. quibusreb. geftis, fead Qüinquecclcfias circitcr Cal. Martias, cum vniuerfis optimatibus re-amp;£. quod iam fatis pnarum peruicacisc, tcmeritatisq; fuac dedifle Laurt mnbsp;.® ^iini duceret,facilioreminde fe iis,quipro co fe interponcrent,pra;bere cpit.nbsp;^iaclum eft, vtper Andream Bot, qui fæpius vitro citroque commcauit, innbsp;Sr^iatn Cum tandemfuam receperif.itavt veniendi adfe facultatem,amp;res fuasnbsp;^ompoticdiconceflerit. Ita lofte madatumvt exercitum reduccrct, at que omninbsp;J^deficio abftineret,fecumqueLäurentiumduceret:qui fi venire recuiarct,beinbsp;ttiaiore conatu redintegraret. Quibus mandatis acceptis, confeftim lofajnbsp;i fide, Laurentium Quinqueccltfias duxit, atque ad decem millia pafTu-^*^)longe aNemetiuaro exercitum reliquitme infeótapace,graiuus bellum ge-¦'recogeretur. Laurentius Kishorwato,amp;Nicolao Zcchy comitantibus,abo-^nibus pontificibus proceribusque honeftiffimè cxceptus, amp; ab iifdem ad re nbsp;§^niperdudus:orationem liabuit humilem,amp;vere frado, fupplicique homininbsp;'¦°grucntem,in qua erratum infaniamq; fuam aperte cofefliis eft:itatarnen, vtnbsp;à fe adarum in focios fuos culpam omnem traftulerit, quoru prauis con-^Sabftradus ipfcpericrit,eos fu.fle,qui latrociniafecerint,qui ftupra exercu»-?'öt,qui']7uj-cis aditum patefecerint, qui fegiam demum maieftatc pronihilo*nbsp;.^endam docucrinr,hominesrapaces,amp;;prædæauidos,quibus turbæ cordi,amp;:nbsp;j5%vnde fe amp; libidines fuas alerent, iueüdiflima fint, feid vnummaxime de-pj'^^^^jquod fecundis rebus,amp;.nimisarridente Fortuna, cæcatus, quid fuioffi-J üerit,plane non viderit,amp;: fe à peflimis hominum perditorum confil:is,quafinbsp;Î: °aamfludu,longe à vero,æquôqueabripipaflus fit.Nunc, quoniam virtutenbsp;^^^^tünaquerégis eftcdücft,vt quam tenues fuæfint opes,quas temerariis aften*nbsp;oruiïi vocibus impulfusplus nimiomagnifaciebat,agnofcat : fecximiavniusnbsp;demregis clementix opinionefubnixum petcre, vtqua fortitudine, atquenbsp;.^/^atitia fe fato potius,quam voluntate contumaccm rebellemque cotuderitsnbsp;^'^nfuetudine ac mifcricordia vltrö fuppliccm,atquc eius veniam humili-niplorantem,fubleuet,amp; in fpem Fortunæ mclioris adducat:quidquidenimnbsp;^bacfibiad dignitatem, vel ad vitamaccefferit, id totum, vt fingulare eius v-bencuolentiæ clemcntiicq; beneficiû pofthac prçdicatLirû femper amp; ha-/ürij, Adearex valde adbuc animo comotus, refpódit,fe inuitum,atq; necefi»nbsp;tuendæ maieftatis addudum,hoc bellum amp; fufcepift'c, amp;gcftjfte:gau^nbsp;^j^f^tamen fibilocum datum, quo non tamfeucritatis in contumaces,quam. nbsp;j^^^entiæinfupplices edere excmplum polîitifuæ ilium infaniæ, peruicaciæqinbsp;pniteat,amp;ad officium fincera fidenbsp;lenbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;commodorumq; eius rationc pro manfuetudine fuanon
Il nbsp;nbsp;nbsp;i^um. Atque his didis ilium in fecretum feduxiAnukaq; ab eo,quæ ab
^)f^^*centefignificata potiusquàm expreft'afuerunt,exquifiuit.Eodé^die Pri-» . lAuraneç a lofa comprehcndi,amp;cuftodiætradi,familiäres fpolian,currus,nbsp;totam diripi iuftitiquainopinatare, reliquinbsp;ptoperculfî,vt nifi portæ cöfultö ante claufæ fuift'ent,mulet
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;infugam coniedurifuerint. Neque veto Laurentius timoré caruit,nbsp;^jsfîdcàduobus pontificibusaccepta venift'et.Cùm Prior vitæ times regent
religiofam vitæprofeffionemtranfire, amp; bonis omnibus kc fnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;conditione fe abdicate liceret.rcx indignatione
iiij, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nam (inquit)tam perditum fceleratumq; hominem religiofus ho* i^urantnßt
nictus excipict,aut vitæ fociumpatictur 5 eiusq; ftatim membris omni»-A^'***.
Pp iiij
-ocr page 768-718 ANT. B O N F I N 11 R E R. V N G A R.
bus arlt;fto catenarum vinclo aftringi lUfTis ne fibi neccm confcifccre forte poC» fet, adpopulum rei rïouitate tumultuantem^ per Agrienfemedixit,nc quis animo contürbarctUnfe Prioris rtefandaamp; inauditapofthominüm memoriamfla-gitiaamplius ferre non pötuifle; Percofdem dicsTurcarum oràtorcs cuni Petro More, qui fupenore annoConftantinopolim milfus fuerat j Budatnindii-cias in decennium expofcentes, venerea ac barbaricadona, Si cælatânonnullanbsp;ex argento pocula ad regem tulerc^ Hilibcraliter accepti jmagnificisque contra donis exculti.induciis tantum in trienniüm datis, dimifli funt, his conditio-nibüs i Ne vlla vtrinque vis amp; incüriiô per trienniüm fieret : Vt line fraude, do-loque captiüi ex clade Croaticâ redderentur : Vladiflao vCrô integrum eilet in- iönbsp;düciàs aut producere, fi vellet ; aut intcrcipere,li commodum eilet, modo tribus id ante menlibus indicaret. Ita,qüod aliasraro antea Vngarisacciderat,nbsp;hocanno omnia domi forisq: quiefa, feditionibüs compofitis, induciis cumnbsp;Turcis triertnalibus partis, egregia Vladiflai inprimis prudentia atque fortunanbsp;fuerunt. Nec multo poft, in inferiore Vngariä magno oborto in quibufdamnbsp;villis j vbi mercatuS Chriftianis amp; Turcis communis freqüentiflimus habeba-
tur, incertdio merces omncs,Cum fexaginta circiter millium nummüm aureùmnbsp;detrimento,Combüfta£ lunt. In Italia vero poftquam Carolus rex Flöretiaproquot;nbsp;fcóius eft, redàitcr capeflens, ad vrbem Romanam primùm Senas, deinde Vgt;quot;nbsp;terbium venir :ibique aliquandiu fubftitit. Alexander pontifex in diuerfatt^'nbsp;(ftus, reliiftis Gallotum partibus,ÄIphonli iara, quem paulo ante corona dona-rat,rebus fauebat : populüs Romanus omnium rerum mopia cotlfliftatus, öl*nbsp;fidionis timoré pcrcitus, fe, fi Carolo regiapontificis faftioneiterimpedifctur,
ad eum defedurum minabatur : cui omnia à Galliis Romam vfque oppiftb o* tnnesque portx patuiirent,amp; obfidumlocomultatraditaeflent. Pontifex cardinales tres,quos violatafidecomprehendiiuirerat,obfidionispericulopcrn öquot;
tus, reftituit. Alphonfi exercitum, quem in vrbe tenebat, dimifit. Poftero i icnbsp;Gallorum in vrbem excrcitum recepit. Carolo eX vrbe Campanum agmnbsp;fus Caftrâ niouentc, A Iphonfus defperatis rebus, Neapolim Cum fil io, popu isnbsp;interea deditionem Carolo facientibus, fe recepit, idemque Ferdinando fil o 5°nbsp;regno traditö,amp; tribus triremibu$,cümduabusonerariis nauibusparatus,inSi-ciliam abiit. Carolus motis caftris,acliemine vfpiamoccurretejnonodieNea-poli in deditionem aOceptapotitur. Ferdinanduscognitapopuli voluntatc,primo in Caftellum nouum,deinde in proXiniäm, ad triginta milliapàlîmim, inlu-1am fereCepit. His rebus profpere geftis,niniiaiam omnibui principibus Chriftianis Caroil potentia terror! efle atque inüidiæ cpcrat. Q^refdus internbsp;pontifieem, V enetos,amp; Lodouicum Sfortiam Mediolanenfium ducem, Max-miliano quoqucCæfare amp; Ferdinando Hifpaniæ rege alTumptis,communis fa-lutis caufa initur : de quo Veneti Vladiftaum, adhuc QuinqUecclefiis nio-
intern fcertiorem fecerant. In Polonia verb Albertus rex in Prutenos profe- 4* dtus, regulura quendam perfidise infimiilatum, præter amnem Viftuläm impC'nbsp;rantem, in itinerC regno fpoliat : amp; ab omnibus Prullîæ principibus magiftran-busque,perpétua fide atque obfequio, interieóto iureiurando acceptis, prouin-ciara vniuerfampaca» Alexander autem duX Lituanie, filiam ducis MazouiXnbsp;in matrimonium ducit, magna dote, amp; prouinciis ciuitatibusque ad vnam 0-mnibus,^uae ad Lituärtienfem principatumpertinebant,recepta,nuptix abfen'nbsp;te rege, prarfente tanrum Cardinale fratre, peraôtæfunt. Sponfa cum Grxeo ri^*nbsp;tu Chriftum coleret,à Cardinale ad faCra Romanatraduifta eft. Cafimirus, V'nbsp;caftmir^ ladiflai amp; Alberti regum frater,diem fuum in Lituania obiit : cuius aliquot mi'nbsp;editis,fpe(ftata fanftitas clFecit,Vt hodie apud Polonos,tanquäm DeuS, 3 fnbsp;plis hominibus in Vota vocetut, amp; religiofiftîmè vulgô colatur. Vladiflaus interea rebus omnibus ex fententia admimftratis, antequam fe Quihquecclefi*^nbsp;moueret,frcquentiflimum Budæ Conüentum,äc indicia odauarum edixerat,'nbsp;pacato regno ius dicerct,amp;: méritas àfacinorollshominibus,exinftitutovetc'
-ocr page 769-DECADISV. LIBER V.
^^jpnas exigeret, acbellorum eo anno geftorum rationem omnibus red de- |. f^tltacum magna gloria per BatanijSexardiam, Albamque regalem, v.Nonas
interefle arbitrantes, ne regis ada, quæ fatis iufta fuifle conftarct, populiiudi-Ciofubderentur,nihil de bello cum Laurentio fociisque gcfto,quôd idpopulus fine dubio confirmaturus effet, deque eorum vita, ne maius cis odium confla-tetutjcùm reconciliati Reip. mirifico aliquando vfuieffepoffent,referriad po*nbsp;pulutnvoluemnt:acfummaprudentia vtriufque partis dignitati,honoriq; con'nbsp;fitluerunt : Laurentio tamê,ac fociis eius poteftas fupplicadi permiffa eft.quin-^tiam ex S. C, amp; nobilitatis confenfu duo viri creati, qui pro lis ad regem fup-Phees accederêt. Ille mutatavefte,demiffo caoite,mfto vultuffunnlicio; afpe
X nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'
gnios nûmos auréos, per fingulas'domos annui trib^qrmne repetebat. No-Militas autem ad veterem tributorura confuetudinem reuocabat, in quam rex, quot; «iuincoronarctu^iureiurâdo adaduscrat : nimirum vt à quinque domibus au-tcusnummus exigeretur,pacisquepræfentis qua omniapropè bella in perpetu-'ttn extinda effent, rationem habendameffe contendebat : autfi lingularu do-niorum tributum vellet,non cum patribus,fed cum nobilitate fentiret, aevete-faregnide vi,dedecimis,ac vedigalibus exigedis inftituta, vetuftatenimia ob-libertärem nobiliumimminuerent,amp;: plebem feruitute oppnmeÂnt,amp;:re- nbsp;gis opes exhaurirenf.decimis non rerum,vt Icx iubet,fed pccuniarumtantum-ttiodoexigendis,amp; rebus omnibus ad vtilitatem propriam traducendis Sm au-tctnnobilitatis tutela afpernaretur, patrumfouere potetiamvelletffehaud-quaquam hxc inufitata vedigalia foluturos. hoc modotlamatibus, amp; ante cu-rhm expofcentibus,rex èc patricij veriti ne plcbsÇvt eft nouarum rerumnatura
^ciipida mukorum capitum belua) longius, fi quid negaretur, vecordia amp;
.1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;------- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;f O ' Xnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Onbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'
^tneritate proueheretur : repentinum Huduantis ac tumultuantis multitudi-^tstnotum quacunque rationefedare conantur^ nonignari autem quàmfæ-Pefecundis, quæ nunquam foluerentur , promilïis magnæ etiam flagitantis Populi feditiones efl'ent reftindæ , plane fe nobilitatis voluntati obfequutu-^osoftendunt. Dominicumque Albenfem, amp; loannem Vefprinienfem anti-tes decretis renouandis præficiunf.eisque protonotarios,qui ius dicenti fernst adfunt , adiiciunt, rati nobilitatem haudquaquam moric, fumptusque tæ-*uin vfque ad rei,quæ confulto prorogaretur,exitum perlaturum. Neque
-ocr page 770-7JO ANT. BONFINIl R E R. V N G A R.
G-
vcro corum vatia irritave fuit cogitàtiO.narùdum dectétis fcribendis,ad popu-lum fereûdis, amp; ad Senatum referendis, tempus teritur ; multi è nobilibus mo-ræ amp; fumptus impatientes J abeundi poteftatem popofcerant. AIij,ne commea-tu qüidempétito difceflcrunt : reliqui quiremanièrunt, partim ab optimatibus corrupt! partim rei perficiendæ defperatione adduûi : totos Ce fenatui permi-fèrunt. ita nobilium coeptis aftute deluiis, décréta intercepta amp; tributuman-nuüm in fingulas domos impofitum.Interea Valentino V aradienfi antiftite,quinbsp;régi lêmper minficè charus,ac perpetuüs conftahsque eîus Reip^ dèfehfor fue-ratjcx aqua inter cutem ex tindo^multisque fefe in eius locum petitorcs profef-fis, ac pecunia etiam contendcntibus, rcx in fctiatu Dominicum præfulem Al- lOnbsp;bcnfem fingularibus Virtutibus eius^ ac rebus fub Matthiæ primùm, deinde fubnbsp;fuo imperiopro Repub. benegeftis expolitis,magnafenatusamp; populi voluntà-te XIII. Calend. lunias epifcopum V aradienfem pronunciauit, cùm fua érganbsp;ilium voluntate addüdus tum maxime ftudio Agrienfisjamp;QuinqueccleficnIisnbsp;antiftitis amp; loannis BoCmise CancellàriJ, qui principem tum locum apud fe autoritäre amp; gratia obtinebant. in Albenfis aütem locum GeorgiumFrangcpa-num declarauit, cùm generis fplendore, tum literarum 5 virtutumi^ue omniumnbsp;nomine apud omncs maxime commendatum. Die autern alterô Pentecoftes,nbsp;pontifices regulosque folennibuS epülis omnesexcepitjvbipræter exquifitiflî-mas epulas,preciofum inprimis abacum,gradibus feptendecim inftrudum, ex-pofiiit : qui gemmato elaborâtoque auroj atque argento onüfti j omnium ad fcnbsp;oculos traducebant. Supfemum ordinem duo cygni natütalis formæamp;magni-tudinis tenebant, inter quos latcrna cryftallina, vatiaque pocula eraût interic-lt;ta,reliquos ordines gemmatæ phiâlægt; lagehæ, cuppæque aüreæ, Cahthari,fcy-phijchyothæ tineægt;hydriæque quatuor eximia:mâgnitudiniscnacDomimnbsp;deftinatæ. Chryfendeta Veto, amp; anaglypha multa ad nouiffimum gradum fub-crant,cui eatantùm commifla étant, quæ vfui côuiuarum eflcnt^cùm fupèrio-ra omnia pompæ atque fpedaculo infcruirent. Triclinium autem aulæis cratnbsp;îiobiliffimis conüeftitum: in quibüs Troiani belli fériés nimîo artificio/urntuo«-que opéré erat intexta, hæc omnia MatthiaÉ regis quondam fuerant i (êd inter- }onbsp;regni tempore Joanne Cotuino profligato, per Palatinüm, amp; lofam ad Vladif-laum colhgendæ eius beneuolentix caufa, vt fama bominum erat, fuerant de-lata. Deinde cùm priuatis rebus opera daretur, amp; de vi j deque dolomalo càU-
petnPokÿ fæ cognofcerentut,Petrus Pokius interCzteros,regis omniumque fuiFragioca* /* Kium. pjj^jjfyppjjçiQÇQjjjjgmnatuS efticùmmultotumteftimonlo,Coruirtifamiliarisnbsp;fui caftellum PalatinoprodidiiTe J cidemque Coruino fiepe intcrficiendiCaufanbsp;infidias tetendüTe, fratrem gcrmanum fraternahærcditate cedere rccufantcmjnbsp;in ptofluentem abiecifle,amp; cùm cuaderc niteretur, lancea tranfuerberafle côn-ftarct. Prouocâte eo ad Cæfarem j tum rex, Ne Cæfârêj inqüitjpcdatoi fcdtibi
Trente lt;iaoriendumefleftatüito. Suntquidicânt,eum poftea latrocinia tre- 4® decim vitro confeflum fuifle, quo fadumcft, vt poftridie inforoD.Georgij,nbsp;infpedantc populo, viuuS in quatuor partes difcerptus, fdc perieritiquâ mortem conftanti tarnen ille inprimis animo, amp; Chriftiano hominedigno,afliduenbsp;rriaritAu- Dci mifeticotdiam impiotandojfuftinuit. Prior autem Auraneæ,qui nonmo-/X/» dô à rege fiepe defecerat, amp; iudiciis decretisque eius parère teeufarat, fed vimnbsp;etiam muftis intulerat,amp;: alienis caftellis occupatis,nomen regium in illis pär-tibusvfurparat,amp;ifalfanotanummos adulterinos fignarat, virginibusquéftu*nbsp;pratis nihil omnino pij fandive inuiolatum reliquerattquo fupplicio aficôtus fît,nbsp;parum confiât. Alij,Budam aduedumjamp;quôd quibufdam facris initiatus effet,nbsp;in Danubium demerfum, alij,quæ confiantiot fama eft, apud Themefuatum pnbsp;perpetuæ eufiodiæ traditum opinantur. Qvùbus rebus cüm màma feuetitatisnbsp;amp; fapientiæ laude confeéfis : rcx, vt fumptibus nobilium, quosdiuturna Budaenbsp;comraoratione propê exhauferat, aliqua ratione confuleret,concilium dimifit:nbsp;amp; oôtauas in Odobremmenfem prorogatiit. In Italia verô (mortuo Barbaro,nbsp;Miran-
D E C A D IS V. Ll ß E R V. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;751
^'ran(lnlano,Politianoque,amp; aliis ) rex Gallia:, cùm fe Neapoli commouiller, 14 ncatergo àfderatorum exercku premeretur, amp;: vt caftra cum Aureliêli ducenbsp;Uocoiungeret,quiin Italia cum magno exercitu ex vlteriore Gallia paulo antenbsp;traieceratimagnis itineribus adpontem tremulum venir, vt in agrum Parmen-' ^cm,perangultias montium,atque inde in Galliampenetraret.reditu verb af-deratorumcopiis fefe auide obiicicntibus,intérCluló,fummo amp;memorabili adnbsp;1 arrim fluuium prælio, maximum eorum exercitum,odo milibus ftratis,pro-d'gauit:amp;patefaéto aditu,inGalliamad rcnouandas belli copias, explicandaqjnbsp;Jioiiibelli conliliaproperauit. Vladillaus intereafocdaafficientc Vngariapelh*nbsp;®ntia,totuni Auguftu menfem venando,vtfe longe apericulofa fæuientis mor-^icontagionefubduceret,infyluisobeundis,pcrluftrandisq;confumplit. De-^üinhabito in Schaguar cum pontificibus quibufdacolloquioj ad Segedinumnbsp;^ocihuinhabuit.Peftilentiæverô magnitudine adaclus, Chianadium, Baciam,nbsp;^nclutn Michaelem, V errucemqj peragrauit:amp; traiedo Drauo, Babotiam,atqgt;nbsp;tideperSimigium amp; Sabariam,Semproniumquc, Pofonium cötendit,vbi Bo-^^iorum,Morauorumque couentum egit, amp; Anthonium Nitrienfem legatumnbsp;regemPoloniæCracouiam mißt : quibus rebus rite conftitutis,inde Budam
S4^olt;^onciliumoélauis indixerat,retuliti ibiin Senatu regio Sigißnundus ij ^nqueccleßenßs fpontè quæftura fe abdicauit, quam parum fecunclè homi-admurmuratione gclTerat: cùm in foluendis debitis penßonibus difficillGnbsp;Jquot;is,nec minus inpublicis pecuniis erogandis, quàminpriuatiscondonandiSnbsp;actenaxfuiflet.Sigifmunduspraepolîtus,homo amp;:litcrarum,amp;rationumnbsp;^^arii nonignaruSjproquæftorê efl'c iulfit ; ei Nicolaus epifeopi Nitrießs fpaier5nbsp;'îüi apudBoemosprouiforismunere fundus fuerat, collegaaddituseft. Infti-Odauis, quçretibus plebeiis,quôd lires immortales à iudicibus redderen-^nbsp;^¦:amp;quæeductædiccrentur,nunquam decernerentur : rexedido propoßtonbsp;'^^üiCjVt expedito de edudis caufis iudicio ftatueretur, grauem quæ imminebatnbsp;^Pporcuno conlilio feditionem coercuit. Inde in frequcntilßmum nobdiuranbsp;b ^°''üentum, qui in ædcD. loannis habebatur, exarce vitro progrefl'us, paucanbsp;tempus pofeebat, de Beatricis nuptiis, amp; de dicarumexadionibus per in-'^¦'pretem Varadienfemdifl'erendaßbi putauit: ac de Beatrice quidem eadem^nbsp;antea femper,fe ab ea ducenda auerfum animum habuiire,ætatis eius gra-f'^«e amp; naturæ fterilitate deterritum, atque in hoc non fuo magis, quàm eo-.quot;icommodo mferuifl'e, ne nulla ex fe fuperftite proie, regnum ad aliorumnbsp;'''perium neceflario tradudum, graui feditionealiqua tandem excitata corru-: cam verb, qub votifui compos ßeret, nihil prartermißlfe, vfque adeb, vtnbsp;^quot;Pwfidiæetiamapudpontificem regesque omnes Chriftianosinßmularit, amp;nbsp;autoritäre, amp; aperta rei in fenatu conteftationc, tum eo iure faÄle tuerr nbsp;Poife, quÄd ne illa quidem promifla ingentia fua præftiterit:quibus ß ftetiflerjnbsp;JJftrianunquam amilTaeßet: fe tarnen eorum conßlio, ßfecus videatur^ vfu-^'öjinque eorum poteftate femper futurum. De dicaverb italocutuseft, vt Diatfeüti*nbsp;neceflarib pendendam eße cotenderit : quia per ce^os exploratores com -f^ftum haberet,Turcas inter Synderouiam amp; Taururum caftellum li^neuma-?^antes,mnltameb materiam aduexilTe, qua repentinum opus educerent, amp;nbsp;AIbÇ Græcæ portis quotidie contumclioßus infultarent. Regi hæc dicen-^^acritcr ab vniuerfa nobilitate refponfum elf : placere omnino vt virginemnbsp;Î0 » cuius matura fcunditate fauftilßma regia proles longe propagetur;
in regno fuo fæpe mala molita lit: qua:, ne cum mulicrc bellum gerere vi-
^etutjipfe diflimularit. Verba ei fc dedifle,nonpoire inficiari, atid fe cum pa^ i Hlîtrtnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;o- ____________ r____________________2____r.
i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ßngulis ordinibus bini oratores deligerentur, quiBeatricem difer-
I oconditionem quæreret, admonerent. De dica verb,vetcra re-, ® 'décrétaferuarifibi placere,quibus illefe, dumcoronaretur,iureiurädoin-¦pofito,obftrinxiiret:nam cùm diui quonda reges fanxi£fent,ne,niß in quinas
quotänis nummus imponeretur: ipfum regiis inftitutis negledis,in fift*
-ocr page 772-ANT. BONFINIl R E R. VNGAR.
gulos indixifle, amp; bis in anno excgifle. Qüinetiam pöpülos eins omnes grauif* firne expoftùlàre dixcrunc qubd intra fex annos bis decies odies centena mil-lianummum aureum régi pepcndiflent: neque in quös Reipnb.vfus ea collatanbsp;eflentjpateret. Ciimqvie ad hoc fexfiibito, fexagin ta tantum milliânumæûmfcnbsp;accepifle dixiflet,tum vniuerfa nobilitas exclamauifc: Enimuero ferendum nonnbsp;cft, vt dica imponatür, nifi inmanus régias totaperueniat ; imo verb in eos eti-am,qui pectilatum fecerint j conftitüenda quæftio cft : nec dicas in priuatas ne-ccflitates conuerti,cnrn tantoregnidctrimento, permittereoportere. Demumnbsp;quod adpræfens tempus attinerctj fenonmodo vnaminannöj feddüas etiam,nbsp;aut tres fi rex iuflifletjfoluturos : gratuitó etiam, fi rex popofciflet, ftipendianbsp;pro republica mcrituros dixerunt. Qupd fi ille, ne optimatum àfe voluntatesnbsp;verreret, trifte hoc quaeftionis officiü recufaret : fe apud tribunos plebis eorum,nbsp;qui peculatum fecerint, nomina delaturos, amp; eorum iudicio muldaturos, Elfenbsp;autem è quæftoribus, ad quofnam illa vedigalia peruenerint, eruendum* Hisnbsp;in ea concione itaperadis,paucis diebus intermifiis, cum impofita dicaobtine-*nbsp;ri non poftet: nobiles,qui biniexfingulis Comitatibus acciti Venerät, longa: tx-dio morae occulté domumjcæteris Budæ rcmanentibus,abierunt. Necitainul-to póft,atroci inter patres plebemquc vetetibus fimultatibus accenfx feditioni,nbsp;noüam res prope minima caufam attulit. Tumultus à Chriftianis pueris in vi-éo ludæorum cafii cft excitatus,indecoranimispetulantiaineorumiänuasin*nbsp;*'nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fixltantibus, aé vitreafeneftrarum fpecilla temcrè lacerantibus: quos cùni furo-
inóuere pro viribus ludaèi inftituiiTent, ingentem aduerfusfehumiliumhomi* num tnultitudinem Concitarunt,amp; eorum maxime,qui rebus domcfticisimpe-
diti,facile fpc prædæ amp; rapinarum ad quodcunq; flagitium adducantur. Quem tumultum cùm quoquo modo poflent fedare Agrienfis familiäres domo egref-fi vellent, maiorem multó feccrunt, amp; grauius plebis etiam animos irritarunt:nbsp;quod Agrienfis imponendæ dicac vulgo audor exiftimatetur, amp;fuperiore itemnbsp;anno familiäres eins ad defendendas ludxoruminiuriasmifli, mortem tribusnbsp;Chriftianis adolefccntibus intulüTcnt.Rixa vfque ad nodem pcrduda,aliquo-rumreguiorUmintercurfu demum fedäta,rcpreflacque rapinxfunt. Illucelcen- jflnbsp;tc autem die multi partim ftipetioris diei parum fecunda pugna incenfi, partimnbsp;fpeprxdx cettiorc illedi,ludaicarumsediumoppugnationemrenouant,cre-feenteqUeinhoras multitudine,in eorum tedavaluis lanuisquerefradisillapß,nbsp;fupelledilem diripiüt, pignora afpórtant,vafis aureis argenteisque, veftibusfe-ricisauroque intextis manus iniieiuntialij longé abædibus,quaiiinftationclo-cati, abeuntes cum prxda homines opportuniore confilio aggrefli, nouum di- ,nbsp;uerfis vrbis in partibus tumultumfpoliandorum illotum Caufamifcent,amp; quodnbsp;tumultum magis augebat,familiares procerum, qui régis,doniinorumquefuo- hnbsp;^um iuiTu ad reprimendum tumultum occurrcrant, pariter ad ardium populati-
nem CoÄüerfi, iniurias, quaS defendere fimulabant, vehementius inferebant. 4^ Qüare in tautatotius ciuitatis trepidationc, amp; vniuerfo omnium pripè pericu-lo, rex adfummum remedium deueniendumratUSjprxfedum aulæ,cüm prç-torianorum Cohorte immitrit : qui cùm vnum, alterûmve abreptum fubitó in-fpedantibus cætcris oTitruncaiTet : reliquos omnes facilê inftantis fupplicij ter- ?nbsp;rorecontinuit. longius autem inplebcm inuchi rex noneftatifus ,ne eius ani- ;nbsp;mos in pontifices vehementius irritaret, atque ex feditione feditionem multo ¦nbsp;toem. âcriorem fereret. lifdem diebus cùm Pragenfes oratores ad regem veniflent, ;nbsp;decern ei equitum millia,atq; adeo,fi neceflitas pofceret,quindecim millia pol-liciti funt : petentique regi, vt viricim vnius groffi vedigal penderent, refpon*nbsp;derunt, fe fummo ftudio bis, quatérve in anno ad eius arbitrium foluturos. E- f*nbsp;getunt ei etiam quam ampliflimis verbis gratiaSjquod caufam hæreticorû pon-tifici Romano maximo ftudio comraendaflet, oftenderuntque fc ad officium,nbsp;ritusque Romanos libenter redituros, fi iifdem conditionibus, quas Sigifmun-do impcratore obtinuilTent, in gratiamredire pontificis, amp; fenatus Apoftolicinbsp;poffeu r
-ocr page 773-DEC ADIS V. LIBER V. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;73^
poiîet. Demumfupplicarunt, vt fegnum fuum inuiferet : feque fuis fumptibus vniuerfam aulam alituros, omnia ecclcfiarum bona à fe ante adempta, vitronbsp;teftituturos,amp; in facros vfus collaturos receperunt. Dica verb, quam rex majores iam res in animo agitans impofuerat, inproximum reieda concilium cftjnbsp;eiusrciomnispenes Sigifmundumamp; Agrienfem,quorum ex autoritäre impo-1 fitaputabatur,inuidia fuit. Qua de caufa Sigifmudum peculatus reum quidamnbsp;fecere. Indices extemplo dati,e pontificibus Varadienßs Nitrienlis, è procc-ribus LoflbnciuSjex plebe Francifcus Bornemill'a, qui m fecuda feditione ma-gnam adept! laudemfuerant. ludicio agitato,ex confufiseiusratiombus apertenbsp;pcCiilatum cum commififfe ftatuerunt. Itaque iuflu régis repente comprehen-in carcerem magiïa pie bis gratulatione conditus eft. Gapttis quoq; cumnbsp;Co Dombaij ptoquæftor cius, qui propter eximium auariciæ artifîcium, omnisnbsp;peculatus author habebatur: cùmîbluendo non eflet,adThemefuarum perpe-^^0 Career! traditus eft. Sigifmundus autem in Rempublicam fe deliquilfe vl-^^0 confelTuSjCumcarceris foeditatem ferre non poftet,digniflimum fe,qu! for-epifeopatu, vitaque ipfafpoliaretiir, taCitareligione, amp;confc!entiacom-Pcllente profeftus,quamcLmque pecuniæ fummam,vt !ndeeximcretur,foiutu-^'^mcflepollicituscft. At verb vbidepcena indices decreuerunt, quadrmgen-l()^°'Unjm!ll!um multa content!fuerunt, modérante quidem amp; cenfente omnianbsp;cuius tanta in omni adionegrauitas, amp;:in caftigandis flagitiis feueritas e-. t,vt vulgo omnes acerbum iam nimis amp;acrem putarét, quem paulo ante plusnbsp;to patientem lehtum iudicaffent : metuque pCrculft, omnes dicam, quamnbsp;j^^earecufarant,adminimufe régis etia nutum foluturos,amp;omniaexeius vo-»nbsp;^tate mandata cnixè faduros eft'e profiterentunplebesqj Temper mobilis amp; ti-°^s,vnum fe tandem nunc regem habcre,voceconftantiftimaprædicarct.
1
-ocr page 774-|
BREVIS |
APPEN |
DIX DE EODEM LADIS-
LAO, ET
RELIQ^VIS, PER IOAN-
Sambvcvm T I r na
vi e n s e m.
N E M
A T T H r A s cum çtatis quadragcïîmo amp;:nono,itn-quot; perij vero tarn varie feliciterq; audi, feptimo actri-gelimo,poft Viennam captam anno quinto,adnbsp;mia tliuina,hæcquelabentia prorfus negligéda,bu- ,nbsp;manis excefliflet: regniproceres mUiiTimi, iuftiJnbsp;parentatis, de alio, li fieripoflet, non détérioréilJonbsp;iublegendo, deliberationemfufcipiunt; conuetumnbsp;demoremaiorum edicunt. Non itaJonge pôft,quinbsp;apudMatcJiiaminternuncijfuerant, adfuos princi-pes,attentatis, conduólisquenónuJIorum funragiis,nbsp;vt,quanta polfint diligentia,celebritateque, alios fi-bi fubfidio ad ic)licitandum,verbaqj prorei magnitudine facienda aUeg£i:,fcn-bunt. Multo maximaparte baronücoaóta,ecce vndiq; legati accurrunt,preliennbsp;fani:,capcant:,conciliare animos ftudent. Comunicatis rebus igicur,velciiinah~nbsp;nbsp;nbsp;J
quotnimis tardis,ambitioneqj inflatis abfentibus, quibus cuhaud conuentum »9 I iri fibi faniores rebantur: loanne Coruinum toties à Macchia coniendatum,nec tnbsp;dcgenerem tarnen,fed illegitinio tlioro fufceptum,proponunt,quôdincoauitç /nbsp;pateenxq} virtutis indolem ac feminacia depreJienderenc : ac memoriahoc be- Inbsp;neficio Match iç,mericisqiredderecur gratiaiopibus amp;ditionibus Jaune poliere: Inbsp;nccaliam faiffc cum Fridcdco,Ladiûaoquerationetnrepetiti fderis,quàm vC Inbsp; 9iagis eft nt deinceps fai hlij rationes ad regnum expeditx. Maximiiiani quo- tnbsp;quc,ac Poloni,pacrisqj Beatcicis interprètes veniunt:multis argumentis adim^ f 'nbsp;pecrandam coronam quifq; vtitur. Sed exteris, Ladidaus Boemixrex, quicuia Knbsp;Matthia erat côiunâiditnus, adeoquein altera Olomucij conuentu abipfo re- fnbsp;giis ornatus diniiûus^c muneribus,amp; Vngaris collaudatus,inceruentu, mille- 3^Inbsp;que precibus, 8c artibus Beatricis,qux occulté coiugium Ladiilaipridem con- fnbsp;ceperat,dfiteponitur:licet,quiloannem Albercumeius fratrem, quo cumbella fnbsp;gercrepodcoaäusea,prxfcrrenc, non defuerint. Perfecicigicurinprimisre- anbsp;gina,Cua eloquentia, cotquepromiffis, acimmunitacibusprofutis, vtBohemix anbsp;rex, Sigifmundi Poloni frater, non tarnen Hico publicato décréta,necaliis o- anbsp;mnino oratoribusfpedeicâ:is(quodprxfuies quidam,8cBanus Croatixnon- anbsp;dum affuerinc) pulcherrimo,Auguû:oque regno potiretur. Tandem vulgo non anbsp;paucis obfidentibus, legatorum eciam indtgnatione cxpodulationibus mixta, anbsp;rex depofcicur,acclamatur,pronun'ciatur : quique hocilli denuncient,atque,Yti tnbsp;fieri folet,in duesregniadducatur, in verbaprxfcripca, priuilegiaq; Andrexre- fanbsp;gis iuret,iuflis copiis expediuntur. Rex nuncio tarn lxcoaccepto,voluntatcqi anbsp;Bcatri- f
-ocr page 775-10. SAMB. RER. VNGAR; APPENDIX. ßcatriciSjacftudio (cuius tarnen hüptias, Cum valde à vetula, fterilique abhor-rucritjtantùm fimularat) intclleÊto : de B ohemis amp; aliis, quas poteft, manus fa»nbsp;tit:quoruin comitatu, quia diuerfas adhuc de fe opinionesj propenfum de fpu-HoMatthiæ ftudium,fententiamque audieratiad Sempthe arcem, vago Himionbsp;Circumfufam, quoddefratris Alberti quoque furore, patrisque côfilio,adciui-les tumultus excitatum quiddamfubolfecerat, côfedit:donec,quid omnino fti-futum, fperandumque efletjCerto fciret. Auxerat ideniexercitum; quia Maxi-j inilianus de fecuperanda Vienna aliisque occafionem nonnegleélurus, ingénié ^eniedixilTe militemferebatur. Adducitur Ladillaus voto,applaufuque onini-unii Maximilianus interea, Vienna fine difficultate,fideque Auftriacorum ci-mutata, præter arcem, in qua Stephanus Scepufius pr.TÜdium clàm ela-P*us,reliquerat, potitur.Sed eaquoquejmoxfubuerlismuris5amp; ad irruptioneninbsp;, *pertis, fededidit. Quo fucceiTu Clafternaburgum, vicinaque oppida rccupe-I ^ântun Sunt,qui fponte Ladillaum ViennaCeiïifleiob ius quod Auftria domusnbsp;eVngaria cum Matthia confirmarat, dicant. Verùm non contentus Maxi-'Hianus iis,quæ citra laborcm,amp; annuente rege, fiebant *. eodcm anno Albarnnbsp;f^galcin,quam Paulus Kinifiusapto prælîdio, commeatuqüecopiofo tenebat,nbsp;Dudio Germanici imperij Circumfedit:eamque Vigehmoquarto,abexpugna-inchoata die,haud hnefuorüm cæde,capit : itemque Vefprinium,nonitanbsp;P^ftinaeiter defenfumj vnà cum aliis bene munitislocis,amp; adquasuis inimici-^infeftis. Marte fatis profpero Maximilianus vfuSjpetfequi viôtoriamjhuli-. ^iinportunitate, prædaque onuftorum, nequiuit. Etenim, quodftipendijnbsp;^tionemdift'erri fibi cauiabantur, fcalasnon admouebantjfubire cuniculisj«nbsp;. vlterius progredi recufabant : vt pallim rclicio præfidio j Viennam fuorumnbsp;n Jedientia reuerfus fit, idq; etiam fecit j quod Ladillaum oppofiturum fe adnbsp;'htnvalidamanu,amp; omnia expcrturum, pcrceperat. His itageftis,Ladifla-®nnoaltero,magnapompa,numeroque baronûftipatusingcnti,Budæ con-^Q^tiji]jpj.oniulgj^j:quo de præfidiis Germanorumeiiciendis, regnoq; alferen-concludatur. Eo per aliquot dies expedito^quac ad falutem regni, E-Ptÿnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;attincbant,décrétaccrtô fuere: pauloq5 póft Cçfarianispalfini
*^onitis,fi fe cuperentincolumesjfinibus libéré excederct, eandem Albam oppugnat, breui^j iniuriam amp; damna ea recepta vlcifcitur,cun(fta^nbsp;^'diirûbidem diademate Stephani ,nullovexillovfîtato tegibus ifticreliquonbsp;n ^manis fado, cquc Mafthiæ fepülchro quodam detraéto, confirmatür.nbsp;fucccifum permoleftè quidem Maximilianus tulit : fed ob im-dijlJ^^^gociatum abfens, rebus, vti voluiflet, fuccurrere non potuit. Dum La-ijj^'isvbertatera foli Pannonici dcguftat, totqueà Baronibus cumulatur do-Matthiæ gratiam eius adiungcntibus, amp; animum : fer-^æcverbalücütusadBohemos:Domini,vnduofioreftculinaV^garica^nbsp;omniafunt expedita, quàmvili veneunt. Perque fabri-Matthiæ commeanSjConfpedo^j ptoforibus Matthiæ ad viuumnbsp;paftor : multas oues amp; pinguesnobiS re-feb fortiflîmus. Ibi Laurentium Ducem fubie^fTe aliquot verba Vn-rideret âdmirationem,aiunt:fuifle Marcû,non Lucam^Mat-Pto^' Oni^^sfignificabat,non eumignauum, aut ociofum fed lei^nefuilTenbsp;aiiiniofîoremque. His fex verbis nonintelledis * rogatà pro-^ixent.interpres, vt periculumà Baroiie auerteret, latidatve-^'^amp;Mkæ^^^e^,i^elioremeamvelcèrtè non fore deteriorefti. Multahùncnbsp;nnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;excepete: vtnemini debeat mirum videri, ad aifeôtiorê^ta-
quibus cùnî édita quartaDecas Bohfinij, cum anipBfliniè narret j à rcpetitione fupcrfedeo. Illud certê nonnbsp;anUo à barbaris iteruni vexari cptam prælio cruentifli-Dalmatiæ ofamab exterispræftitifle. Ter Tur-^*icsnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tempore,Cæfum. Sub eo, cùm Veneti à Matthia amp;Pannoniis
^^orati,amp;ad fui defenfionemexciti j denegato annuo promiiTo auro fe-lt;
-ocr page 776-7^6 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ÎOAN. SAMBVCI RERVM
cc/ÏÏoiiem fcciffentjCumTurcis centum annorum ac vnius dieifdus,ïooooc? vt audio,addita coronajMethonajaliisque in Peloponefo traditis,redemille:idnbsp;que anno quingentefîmo fupramilleiimum,quaadhuc focietatc illigati tcncn«nbsp;tur. Inter Maximilianum regem crebra legatione vtrinquc de pace perpétuanbsp;traôtari cptum eft,legibus,tranfadioneque vcteri,qua domus Auftrianiteba-tur,iaminde ab Alberto cum Vngaris, poftea Matthiaquoque fada ; ambo vtnbsp;dimittcrcntexercitus,pr3ciidiainiquis locis tollerent:ac fiLadillao vitafun-do, hæredes mafculi fupereirent,exigua penfionc ius illudab Auftriis quotan-nis redimeretur; fin aptum, propriumque regno ex fc fucceiToremno relinque-ret,pada Auftriis valere debere:oppidaditionis Cælàris,fine mora,refticuercn-tur:quæ fines Pannoniæ locàGontingerent,vt Prukh, Gunfium, terreaciuitas,nbsp;Hamburgum, excepta legepiorumredituumadecclcfias Vngaricas pertinen-tiura, Auftriorum efle : nec fecus,quæ German! prope Stiriam in Sclauonianbsp;alibi occupaft'ent, reddi debere. Beatrixfpem diumatrimonij fouens, per legatos parentis nuptias vrfit : bella fuiffe in eau fa, quo minus celebritas, vcrcquenbsp;nuptiæ à Ladiflao fuilTentcompletæ, rata. Sed aduocato rex primorum confi-lio,animoque,amp; voluntate de coniugiomutando patefada,illam pontificisnbsp;nia aperte reeufat : atque filiam Annam, principis cûiufdam de Gandala, diH*nbsp;gentiflîmam ( fi ira licet appellate ) matremfamilias, quæ nixu Lodouici extin*nbsp;daeft,inmatrimoniohabuit. Sub annum deinde xii ii.fupraMD. Selymus,nbsp;erepto Baiazethi impcrio,cùm in alias Vngariæ partes,poft terrçmotû,armare-fumpfit ; turn verb in Croaciam, maximo eu impetu, viqs apparatus nb æftim^quot;nbsp;bili tranfit, ifticqj fegniores noftros à morte Matthiæ, ncc ita Fortunatos, obfcr-uans,Sabazium expugnat : atq; fimul fortiflîmû oppidum,vnde pacis,amp; bellorunbsp;fpes eius regni pendebat, Thinniniuminuadit : de vniuerfo maritimo tradu fcnbsp;triumphaturum fperans : quiaCliriftianos externis bellis laborare, Ladiflâuæ»nbsp;amp; Polonumoccupatiflîmos nonignoraret: contemni etiam regem ab Vngaris,nbsp;amp; offenfumaliquotiesabiis, amp;muneribus exbauftum, adfibirefiftendumnonnbsp;facile defcenfurum.Claruit turn confilio,dignitate,opibus^ Thomas Cardina-lis,qui vt periculû regno, nifi aliterprouifumeifir,impendereextremumfenfit: jqnbsp;milites fe abfque pecunia, pontificis liberalitate, mox in hoftem corrogaturumnbsp;promittit. Vtigitur olim per Iulianum Cardinalem contra AmuMtemfadü: fienbsp;præful àLeone decimo, qui Selymumitaliæinfidiari, priufqua Vngariaminfe-ftare côftituiflet ( ob pacem ab eo vitro Ladifiao oblatam, ideoqs corruptis qui- :nbsp;bufdam Pannoniis, ne cum Selymo pacem facerent, impedierat : ) totius Chri-ftianitatis auxiliaeft pollicitus.Diploma perfertur,quoremiffiodelidorum,vi- Inbsp;taque fempiterna,quipro Chrifti nomine propriis fumptibus arma capeflerent, Inbsp;vulgb enunciatur.Éx qua demum indulgentia,quoniam eo nuncio Selymi fer- Inbsp;Wor imr^nutuserat, amp; quia nuperadeptumimperium,tribus aftedum à SopW |nbsp;cladibus,debilitatumque,nec in diuerfabellafuffedurumfenotât: ideoquc,vt 4»!nbsp;paulb an tea didum,à Ladiflao pacem impetrarat:imperita multitudo,pagano- |nbsp;rumqs coitio à nobilibus diu male miquéve habita, eosfpiritusaclicentiâfum- |nbsp;pfitjVtquas cûTurcis q^anus conferere volebant, fuoru nobilium cæde amp; fan- Inbsp;guine imbuendas clamitarint:alitcr fe vel Turca reconciliato, aut repulfo, qua Inbsp;fperaren^nunquam habituros quietem. Peruicitopinio confiifæ incertæq^ pie- Inbsp;bis: ilicb incendio,rapinis omnia conflidantur; nccfllius mente quicquafana- Inbsp;re, autreduccre in piam memoria, cuius amore figno crucibus notaco ad mili- Inbsp;riam.focietatêqjconcurriflent,Chrifti potuit.Hinc illudincendiûhorrendû,ci- Inbsp;uileqj malûexoriû, quod nobilitatem oppugnauit : feruis libertatê,fi infanireli- .1nbsp;beret,promitteret. Varie, turbulenterqj ab eis re cpta, optimis quibufque enbsp;medio fublatis,fpe nihil minus veniæ fcelerû perpetuæ retenta, fuæ libidini px~ Inbsp;ne fatis indulfere,aG fane vidoria in manu geflîirent,iugumq5 debitum excufiif- Inbsp;fent,nifi à loanne Vayuoda,non paruæ iam tune virtutis opinione iuuene, Ge- Inbsp;orgio Zekel,amp; aliis eius æftus furorisque antefignanis, trgns Tibifeum fugatis, Inbsp;multoquemaximarufticorum cæfaparte,paucis difpalatis,multis comprehen- |nbsp;fisjfedi-
-ocr page 777-VN GARIC, appendix. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;737
üsjfcditioagreftium quacunctacruore mifcuerantjfuifletextinóta. Quo faóloj rex animo amp; viribus cum nobilitatc receptis,omnem cogitatioiiem ad pacemnbsp;optatamdalutisque tutelam coculit: rebusq; fedulo ad quietem dcdutlis, aurorenbsp;Deo,reä:aq; Baronum confcientia, vniuerfa Chriftianorum pacificatio eft co-fecuta. liquidem Maximilianus,cum Ladiflao iam ætate graui,podagra debi-licato, Sigifmundo fratrc, quem de liberis fuis per legatos certiorem fecerat,nbsp;ipfoqiie approbante adfeiuerat, Polonisque cam infinuarat,licet falfis rumori-bus de incurfationibus Turcæ, à Vayuoda loanne ( vt quidam voluut) fparlls,nbsp;regnura vt turbatum aliqua arte,adipifceretur:ad oppidum Prukh, propt* Lay-tarn fluuiolum conuenerat. V bi dextris peramanter lundis, offenfa omni ad-uerfum Sigifmundum à Maximiliano depofita, V iennam liberaliflime inuitan-tur : hofpitalitatem amp; amicitiam vt exemplo ibidem experiantur, à Cæfare ro-ganturd'dusque perpetuum nuptiis mutuis vt confirmare velint, admonetur:nbsp;effeeiusneceflitudinis occafionem liberos Ladiflai, fuosque nepotes ,acne-ptemàdliadmiferint,omnia fore certiiTimaamp;integra.Q^propterViénamlæ-Rfedinibri copioliifimo excepti, Sgt;c madidi, via fpurciflimaingrediuntur : Ladiflao cum liberis in ipfa arce hofpitio defignato: Sigifmundo verb ih ædes leponbsp;ribusinfignes pidis dedudo.Qmdhîcfplendorem,apparatusq5 conuiuiorum:nbsp;Quid ofculajCompofitos amp; beneuolos fermones,hilaritatis omne genus,Indosqsnbsp;comniemorem? Facilè igitur,cuius gratiaCsefar iftudomnecupiebat, vtex ne-potibus alterifiliam Ladiflai nuptiis illigaret, pcrfecit:quod vigefimafecundanbsp;iulij menfis, concordia principum vulgô recitata, fupplicationibusque in diuinbsp; Stephani iuftè cofirmata, nuptiæbinæ, amp;:illæviciflimiundæ finranno Chrifti-^nbsp;Eteninijlicet de Anna Cæfari optio,fibi earn velit,analteri nepotum,nbsp;dataflieritiquametiam loan. Scepufiefis, ab obitufenispatrisfe impetraturumnbsp;diquando fperabat, Ferdinando eadefpondetur, Maria verb neptis Lodouico,nbsp;lîm fum regiVngariæ copulatur. Etfî certis litefis doceor, Lodouicum, reten-ViennæjlinguæGermanicæ addifeendæ caufa ,fororemper Georgiûmar-^bionemlaborafl'e, fratri vti fponfo, Carolo eledo Romanorum régi, non ob-P tante fîliaregis Galli,locareturipoffe idRomanum pontificem prçftareivtquenbsp;^îede caufa velin Hifpaniam Carolu marchio fequeretur, per GeorgiûTbur-^ocameræ præfedum, fumptus zlt;:. 00 aurcorum,amp; amplius, fi opus fuerit,im-peratos. Hisitafauftè peradis, Ladiflaus Budam cumfiho reuerfus, Anna Vi-relida,cùm procerum odia contumeliasque diflimulafl'et, podagricus, amp;nbsp;^ulca carne annisque grauis Budæ vitameum morte commutât. Vifus eft: mule's bic rex ad ocium amp;: pacem, quam militiam amp; gubernationis molem aptior:nbsp;luarunienim return nimi s pertæfus,ac profufus,eas duxeratfuos reditus inan-Suftias,renuitatemque(licet idcoadusà Baronibus,femperexigentibus aliquidnbsp;^obiedantibus, præter iufiurandum illum,ipfis«quc inuitis, fdus cum Cæflji»nbsp;b are male percufliifejfacere vifus fit)vtintefdum, quod menfæ apponÂetur,vi34 *nbsp;abuerit. Cætera vitæ fandæ, precibus indefeflîs, multum ignorantia linguas
Vngaricæ illi obfuit,dum omnia per interprétés agebat,opinionem-que inaieftatis non parum exterarum nationur^clientela apud Barones fuo modo amp; genio imperitare afl'uetos,ac viuere,nbsp;detraxit. Albæ vbi cæteri reges conduntur dépoli- nbsp;tus efl:,M D X V11 i.regni vigefimo quarto.
Q_q iij
-ocr page 778-CONTRACTVS MATRI-MONiORVM REGALIVM INTER SERE-NISSIMVM Q^V O N i) A M LvDOVICVM VnGARIÆ Rcgerrij amp; Mariàm Regis Hifpaniarum filiain j necnori Sereniflimumnbsp;Ferdinartdum^tunc Archiducem Auftriæ, amp; Annam La-diflai,Régis V ngariæ filiam,medio Maximilia-ni Imperatoris faólus.
O s Maximilianus diuina fauchte dementia j Romänoru Imperator j femper Auguftus, ac Germaniæ, Hungariæ, Dalma-tiæ,Croaciæ,Sgt;cc. Rexj Archidux Auftriæ,DuxBurgundiad LothoringiîCjBrabantiÇjStiriæjCarihthiæjCarniolæjLimbur-giæ,Lucemburgæ,amp; GeldriæîLandgrauius Aifatiæ, Princepsnbsp;Cornes Burgûdiæ, Ilihdiæ,Tyrolis,Goriciîe, Arthefiæ,Hoquot;nbsp;landiæ^Selandiæ, Fercti in Ky burg, Namur ci, amp;: ZutphanciXj
Marchio facri Rômani Impenj, fupra Anafuni BurgoniXj Dominus Phrifisc, jMarchiæ,SclauoniîE,Medunç,Portüs Naonis,amp;Salinarum,amp;c.Nos Ladiflausnbsp;Dei gratia,Rex Hungariæ,Bohemiæ,Dalmatiæ, Croaciæ,Ramx, Seruix, Gal-lici£e,Lodomeriæ,Cumaniæ, Bulgaria:, Mardiio Morauiæ, Dux Slefix, amp;Lu-cemburgenfîs,ac Marchio Lufâtiæ,amp;c, Nos Sigifmundus,eadêgratia Rex Poquot;nbsp;loniæ,Magnus Dux Lythwaniæ,Rufliæ,Pruflîx,amp;c,i Dominus amp;hæresTeno-rc præfentium recognofeimus amp; ad perpetuam rei memoriamnotunifacimusnbsp;vniuerfis, Q^od cùm fuopte naturænoftrx inftituto, ea, quæ ad orhamentum,nbsp;dignitatem,amplificationem,amp;:conferuationehi regnorum ac fubditorum^®quot;nbsp;ftrorumjquibus diuina difpofîtionefumus præfedijfpedare hobis vidcnitjP^'nbsp;ce,concordia,atqüe amicitia potius,quàm vllo alio ftudio,fiue officio, quxren-da putauerimus, ac præfertim amicitiam, arque ffaternam inter nos vnion^^^nbsp;quamuis alias auita neceffitudo, fanguinisque If rida côiünôtio inter nosintcfquot;nbsp;cedat,nouis S£ ardioribus vincülis fttingere,atque confolidare cogitaucri^^»nbsp;quo cçteri Chriftiani Principes cXemplum noftrum imitati,facilius ctia®nbsp;fe ad fanda pacis fdera coircnt,amp; religio Chriftiana propriis atque concordi- J*nbsp;bus viribus amp;armis aliquando fubnixa,fibiipfîdecori, conferuationiamp;^^^®nbsp;mentó,fuis verb hoftibus immaniffimis formidini,ac demumexitio eflet ratura. Cumque eius rei caufa ex multis nunc annistam fuper fponfalibus, qiiamnbsp;vincülis matrimonialibus inter noftrôs Maximiliani Imperatoris ,amp;sW^ladiflainbsp;^egis nepotes amp; liberosformandis effiet traélatum alias, tandem diuinoannu-
ente fauére, his negotiis extremam manum apponere voluimus, in hoc ccle-berrimo,atque fandiffimo conUentu noftro,quem Deus propitius fua bcnigin-tate dementer indulfit, ac fieri ordinauif,vitra caj quæ ad publicam vniücrfalis Chriftianæ religionis vtilifate inter nos aàa amp;:cÔfulatafunt,memoratosSpon-faliorum Matrimonîorum tradatus felici fine atque conclufione duximusnbsp;firmahdtÿ, atque fanciendos. itaque ad laudemamp;gloriaminprimis Deiopçnbsp;mqximi,nbsp;nbsp;ad vtilereligionis incfcmentumt,neenon ad perpetuamrranquilli-
tatem,quietem,ftabilitatem,atque conferuationem j n5 tam noftram, quam ne-potum,libcrorum,regnorum, dominiorum, amp; fub^itorum noftrorum : ad hos infraferiptos contradus amp;rtradaCus deuenimus. In primis contrada, celebra-ta,amp; firmatâ funt fponfalia per verba matrirnohialiaj amp; de præfenti cum folcn-nitatibus, amp; ceremoniis in huiufmodi adibus interuenire folitis SiL côfuetis,inter Sereniffimam Dominam Mariam, noftri Maximiliani Imperatoris neptemnbsp;chariffimam,amp;5 Screniffimi quondam filij noftn Philippi Regis Caftellæ filiam,nbsp;ex vna,amp;:Sereniffimum Dominum LudowicumHungariæ,BohemiæqiieRc- 'nbsp;gem,noftri Ladiflai Regis filium chariffimum,parte ex altéra, accedente ad hocnbsp;mutuo,
-ocr page 779-10. SAME. RER» VNGAR» ÀPPÉNDIX.
mutuOjamp; expreflbjquantû per atatefti licuit jCorüm confenfu, volütate, pro-ferentepræfatoRege Ludouico hxc verba formaliasEgo Ludouicus aceipio te Mariam inmeam legitimatn vxorem : contra autemipfa Domina Maria pro-nunciante: Ego Maria accipio te Ludouicü inmeumlegitimummaritum s co-fam Keuerendiflimo in Chrifto patre domino, Domino Thoma tituli Sanétinbsp;Martini in Montibus Presbytero s Cardinale,amp; Archiepifcopo Strigonienh,nbsp;PatriarchaConftantinopolitano,amp; fedis Apoftolicç de latere legato,huiufmo-di contradum per annulorum fubarationem, aliis neceifanis firmante amp; fo~nbsp;ænnifante,hacpotilÏÏmnm lege amp;fine,vtfuccedente per tempus légitima atquenbsp;IHoneaztate, præfati Dominus Ludouicus rex, amp; Domina Maria,huiufmodinbsp;ßiatrimonium per copulam carnalemj vt conuenit, inter fc confumere dcbeat»nbsp;Quodindubitanter ita futurum, nos Maximilianus, Sc nos W^Udiflaus Rex innbsp;^etbo noftro Cæfareo amp;c regio promittimus. Secundo,Nos Maximilianus ho-dle contraäum matrimonialem cum fereniffima D omina Anna noftri Wladtf-bi Regis Elia chariflima per verba de przfcnti, amp;ad talem aätumneceßaria, amp;nbsp;hoferri vtrinqj folita,celcbrauimus,amp; folenniter in facie Eccleliç firmauimus,nbsp;öobis Imperatoribus hæc verba formalia pronunciantibus: Ego Maximilianusnbsp;îccipio te Annam in meam legitimam vxorem : amp; econtra iplaDomina Annanbsp;Anna accipio te Maximilianumin meum legitimum raarituminbsp;^otam fuprä diftoReuerendiflimo Domino Cardinale lcgato,huiufmodi con-^fadiim ftoftrum matrimonialem per annulorum fubarationem, alia ad hæcnbsp;f^quifita,amp;: adhiberi folita,firmante amp; folennilante. Priufquam tarne nos Ma-^¦öilianus cum Domina Annapræfata cÓtraheremus,coram Notariis,actefti-5 specialiter ad hoe requifitis, amp; vocatis nos Maximilianus, amp; ipfaDomina*nbsp;lûa folennem proteftationem fecimus,amp;: declarauimus, Quod fi alter ex ne-Potibus noftris Maximiliani,videlicet, aut Illuftrilfimus Dominus FerdinaduSjnbsp;fchiduxAuftriæ: fiue Sereniflimus Dominus Carolus,DuxBurgundiæ,amp;nbsp; Ipaniarum Princeps,dummodo is à cotradu cum Domina Renata,olim Lu-lonbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Franciæfilia,aliàsfaâ:o,liber amp;immunis fieret,amp; opportünafan-
'ifitniDomininoftri amp;fedis Apoftolicæ difpenfatio interueniret, cumpræ-^Domina Anna infra fpacium vnius anni à data præfcntis contradus proxi* ^luturicontrahere vellet : Qupdiftudde expreflo confenfu amp;: voluntate am-^rutn noftrorumfieri poflet,amp;præfens contradus inter nos Maximilianû Im-t:^atorem,amp; ipfam Domina Annam,in ifto cafuannihilatuSjannüllatuSjamp;caf-jUselle debeat,prout in Inftrumëto proteftationis defuperconfedolatiusconnbsp;etür amp; exprimitur, debemusqj ac Volumus nos Imperator Maximilianus hu-^odi contradum matrimonialem cum D omina Anna, nifi alter nepotû no-^^ruiiiintcporeprxfixo, vnius videlicet anni, earn pet verba de præfenti du-iornbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;copulam carnalera infra trimeftre poft amp; fupra annum,à diepraefentis
5^tadus computandojConfummare amp;cóplerc,amp; in hunefinempr^ataD^ lt; J, a Anna ad manus noftras fuit tradita, libéré confignata» Nos verb Wla-aus Rex,cum vtraq; ifta matrimonia non folùm de cofenfu amp; voluntate no-exardetilTimo noftto defideriofadafunt, vt præfatam filiamnoftramnbsp;^hflimam, dote decent! ôc. conuenienti höneftaremfls, eidê filiæ noftræ An-itifnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Hungaricorum,dotis nomine, tcnore^tæfentiû
h. P^^^5,amp;:aflîgnamus: ita tarnen quodhuiulmodi pecunijc folutio,neq; ad jjj^^^5,ncquc tempore confummationis rnatrimoiiij fieri, fed adillud tempusnbsp;chariflîmus filius nofter Ludouicus cû Domina Maria ma-b tçi, Qjium per copula confummabit,cui Dominæ Mariz fimiliter, Vt infra pa-^^cnt^^nilliaflórenorumHungaricalium dons loco funtinferipta. Hocnbsp;hu nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;noftri, cum DominaMaria pet copula confummàto,
feri*^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;vtrinque compenfata,amp;heutra parti um ad illius folutionem al-
obligatafitjvel elfe debeat.Vtautem Viciflim nos Maximilianus Imperator, ^isnnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eflct,debitè amp; ingenue remunerenius: locodonatio-
Pfopternuptias,feucontradotes, eidem Dominæ Annæ reditus annuos vi-Q_q 0
-ocr page 780-740 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ï O A N. SAMBVCl RERVM
ginti quinq; tnilliutn Ducatorum Hungaricalium fuper ccrtis caftris, locis, feU territoriis noftris in tenore prçfentiuni affignamus , videlicet, medietatemillo-rumredituuminprouinciisnoftris Aullralibusinferioribusjvidelicct fuper op-pidis órcaftris Iudenburg,Leolen,Styra,Lembach ad Sanlt;3:umHippolytum,amp;:nbsp;GarSjVnacum omnibus ac fingulis ipforu territoriis,diftri(3:ibus,amp; cmolumcn-tis. Alteram autemmedietateminComitatu noftroTyrolis,videlicet,fupernbsp;oppidis,amp; Caftro Ymbft,Caltharn,vnacum officio in Altemburg,amp; fuper op-pido amp; caftro in Ratenberg,vna cü eorum omnibus pertinentiis,vtfupra afcri-bimus,vna cum omnibus aiiis,quæ vel ex priuilegio, confuetudine, aut deiurcnbsp;prouinciæ noftræ Auftrialis Archiduciflæ debentur, pro contradote. Si autem i*nbsp;iftorum locorum, per nos affignatorum,reditus ad pfxfcriptam fummam noflnbsp;afcenderet,ex aliis reditibus noftris huiufmodidefeótum,vtpar eft,fuppleri vf-que ad integrum valorem fummæ viginti quinque millium Ducatorum Hungaricalium curabimus,amp;pari firmitate promittimus, ipfamque Dominam An-namftatim poftconfummationem matrimonij internos per copulaminpoflef-ftonem fupra didorum locorum ponemus, amp; introducemus, curabimusque vtnbsp;omnes officiales,ac fubditi fupra diólorum locorum Dominx Annçpernosafnbsp;ftgnatorum homagia, amp; alia fidelitatis iuramenta, eidem Dominx Annx prx-ftare debeant. Ipfaque Domina Anna de omnibus iftorum locorum officiisacnbsp;perfonis inftituendis ad arbitriumfuum difponerepoffit amp; valeat: ita videlicet,nbsp;vt prxfata Domina Annahuiufmodi reditibus, vita fua durante, vti, frui,acgau-dere3amp; ex illis ftatum fuumfuftinere, amp;intertenere poffitamp; valeat.ln caufaaU'nbsp;^tem quo alter ex nepotibus noftris Ferdinandus,aut Carolus, cum prxfataDo-minacontraheret,nosvn«àcum Sereniffimo Principe, Domino Ferdinando A-ragonum,vtriufque Sicilix,amp;: Hierufalem rege Catholico,communiunincp®quot;nbsp;turn noftrorumauo,concordabimusamp;prouidebimus,vtDomina Annaprofu-pra dida fumma contradotis viginti quinque millium ducatorum Hungaricalium conuenienter ac fufficienter affignetur amp; aflecurctur. Circa verö contra-dum Domini Ludouici Regis cumDominaMaria: NosImperatoreidcDo-minx Marix dotis nomine fimiliter fummam ducetorummillium florenorum pnbsp;Hungaricalium tenore prxfentium adferibimus, amp; affignamus recompenfan-dam tumfuo tempore, cum alia dote,ficut fuperius eft expreffium claie. Vicif-lim verb nos ''J/ladiflaus Rex, nomine chariffimifilij noftri Ludouici, locodo-nationis propter nuptias ,fiue contradotis prxfatxDominx Marixreditus an-nuos valoris viginti quinque millium florenorum Hungaricalium fupcr bonis,nbsp;ac locis in regnis noftris Hungarix Bohemix Reginis affignari folitis, inferi-bimus,amp; per tenorem prxfentium affignamus, videlicet, in regno noftro Hun-garix,Maromarufium,cum Camera falium, amp; CaftrumHwzth, cum quinquenbsp;pidis,amp;aliispofleffionibus ; inregno autemnoftro Bohemix,Hrades,fuper
Albinifl®uium,Chrwdini,Dwnor,amp;Iaroneiir, cum attinentibusvnàcumalüj 4* omnibus,quxvelexpriuilegio,confuetudine, autdeiureprxfatorumrcgnorunbsp;noftrorumReginis debentur,pro contradote. Qmbus omnibus ipfaDominanbsp;Maria temporibus vite fux libéré gaudere,vti,ac frui poffit,amp;: valeat,hoc padogt;nbsp;y t fl fupra dida fumma^n eorum reditibus fummam prxfixam,videlicct,viginnnbsp;quinque millium florenorum Hungaricalium,non attingeret, quod de aliis reditibus noftris hunc defedum fupplere debeamus. Si autemhanc fummam viginti quinque millium Ducatorumexcederent,nihilominus id totumDominçnbsp;Marixcederedebet. Ipfamque Dominam Mariam ftatim poftconfummatiq-nem matrimonij cum film noftro, Domino Ludouico,per copulam in |)oflefli-onemfupra didorum locorum poncmus,amp;introducemus,curabimusque vto-!nbsp;mnes officiales, acfubditiprxfatorumlocoru Dominx Marix per nosaffigna-torum homagia, amp; alia fidelitatisiuramenta, eide Dominx Marix prxftaredebeant. Ipfaquoque Domina Maria de prxdidorum locorum officiis, amp; perfonis inftituendis, deftituendis, ad arbitrium fuum difponere poffit, amp; debeat.nbsp;Hxeduo matrimonia tametfiad laudeminprimisDei gloriofi, ßcadpropaga-tioncm
-ocr page 781-VNGAR IC. APPENDIX. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;74*
ïioncm rcgalis fanguinis,qualis cfle debet finis amp;intentio Sacrainêti matrimo-nij,à nobis inftituta amp; formata funt:tamen,fi Deo æterno placeret, lient omnes oiortalitati obnoxij fiimiis,reuôcarcad fc ( quod tarnen longius abcfl'e velit ) v-num ex fponfîs,amp; fponfabus,ante vel poft matrimonium per copulç cofumma-tionem : ira inter nos eft conuentum, conclufumcft,amp; in primis in cafti^quonbsp;Iponfutn fine maritû Dominae Annæ, fine nos, ûue alterû nepotum noftrorû exnbsp;humanis ante copuladifeedere cotingeret, quôd tune prjcfatæ Dominae Annæjnbsp;ûinimacentu millium Ducatorû in fpacio vnius anni tûcproximè futuriperfol-p gt;iatur,aiit iocalia tanti valoris, fecundû veraæftimationem ad numerum cêtuinnbsp;îiilliuni florenorû Hungaricaliû,qua: apud prouinciales noftros inferioris Au-ftnædeponere debemus,incucntîi nô folutionis fupra ditfta: fummæ centûmil-^iuni florenorû Hungaricaliumtradantur, cû conditione tamë,nos aut hæredesnbsp;öoftros de Domina Anna,aut hçrcdibus fuis,huiufmodiiocalia,cûfummame-Horatacentu millium Ducatorû Hungaricaliû redimere pofte. Pro qua re Præ-te, Comités, Barones, Nobiles, ComitatuSjOmnesqs ftatus ordines prouin-Auftriæfuftrciêtcr fub fide atq; honore luo,amp; fub hypotheca ommu bonoiunbsp;fuorum,mobiliû amp;:immobiliû,fe obligabût: quod in fupra fcripto cafu fummanbsp;^ccccc. Ducatorum Hungaricaliû, abfq; omnidiminutionc,aut iocalia ipia ànbsp;^obis apud eos deponeda,manibus praefatac Dominæ Annæ,aut Screniftîmorûnbsp;l^egum Vngariæ,amp;: Boemiæ, fine aliorû,quos Serenitates fuæ,aut régna ipfa adnbsp;^oedepurabût, inarce Pofonienfitradent, amp;: aftîgnabunt,omnidolo defraudernbsp;«^'quauis machinatione finiftra procul remotis.C^od vt faciat illis tenore præ-*cntiû præcipimus,iniungimus amp; mandamus, ipfosqs ab omni obligatione fub-^nbsp;'cdionis,fidelitatis, amp; obedientiæ, quibus nobis amp;hæredibus noftris funt aftri-^Mdhuncduntaxatcffedû abfoluimus ,amp;liberos fore circa executionêpræ-lidorum exprefsè pronunciamUSjScex nunc declaramus. Hi autem,qui huiuf*nbsp;*iodipecunia fiuc iocalia in fupra diôto cafii ad arcem Pofonienfem perferrêt,nbsp;'utnerum ducentorû, fine équités, fine peditesfuerint,exccderenÔdebebunt.nbsp;Similiter raoriente ante confiimmationé matrimonij per copula fponfæ præfatçnbsp;^oininæÂnnæ,quicunq; is fuerit,idemProuinciales noftri,ipfamDominâ Anzani cumomnihoneftate,faluis perfonis,amp; omnibus rebus fuis, amp;omniûfuo-Uni, ad omnem eius atq; Sereniftimorum Regum Hungaricorum volûtateniinbsp;arbitrium,ad régna paterna,Pofonium videhcet,aut Znaymam reducere de-quot;Cbuntjamp;tcnentur.in cafuveto quôd vnaexfponfabus ante matrimonij Gon-nbsp;^mationemper copulam mortem obire contingeret; nihilominus alteri fpo-æjQuæfuperftes crit,dos expreft3,videlicet,ducentotum millium Ducatorum,nbsp;pcrfoluatur. Similiter fivnus ex maritis poft matrimonij confummationemfa-*nbsp;concedcret,amp; vxor rclida ad fecunda vota tranfire velletieidemrelidæ fum-
^^^ailla ducentorum millium Ducatorumperfolui,amp; ipfareliôlaftatim, èrec^ ' hbus pro contradote fi b i aftîgnatis, fibi cedere debet. Interim verbnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quam-*
^iu folutio dotis duccntorum millium D ucatorum non fit, reditus annuos, Uturnfuumtenere,amp;perciperc potcrit,ac debet. Quæ omnia fupra dióta inUr nos Maximilianum, noftrosque nepotes, acnoftrosV/ladiflaifilium,amp;fi-hnicontrafta, firmataamp;: conclufa, poftquam maturaSeliberatione præhabi-Uja nobis fancitafunt,procerum vtriufqucimperij ac regnorum noftjjorum ac-^^dente confilio,grata, rata, firma habemus, eaque omnia in fide ac verbis no-Uis Regiis obferuare,exequi,ac adimplere pro vobis nepotibus,liberis, amp; hæ-Udibusatq; fuccelToribus veftris, neq; ex illis quoquo modo cotrauenire dire-^U,velindirede,ex quacunq; caufa,occafione,fiue colore, doloamp;fraude peni-Usexc'.ufis,tenore præfentium promittimus,amp;: nos obligamus.Nos veto Sigif-Uundns Poloniæ Rex, poftqua hæc omnia fupra di(fta,nedum in præfentiano-
gt;fedamp;cum fcituSc voluntate, atqueconfenfu noftro fancita atque firmata *nti nosq;vtfic fierent,omni opera amp;ftudiolaborauimus, rati non tä præfatisnbsp;aieftatib. facraciflimi Cæfaris,amp; fratrisnoftriHungariæ,Boemiæq; Regibus^nbsp;'^gnis amp; eorûliberum,fed amp; vniuerfæ Reipub-Chriftianæ rem tam fantâam Sfi
-ocr page 782-IOAN. SAMBVCI RERVM
faluberrimairiprofuturarii' eade'm fidenoftra regia,i atq; in verbo ingenui Prin-cipisprxfentiunl tenore promicrtmus, nos omni fide gt; Audio, ac operanoftra, quantum fieri perrio^poterit, vt fiipra dióta omnia obferuetur, exequantur, integra atque illçfa confer uentur,amp; mdÊnu teneantur,amp;:compleantur,fincere' atq;nbsp;ingenue curaturos atqae elaboratufos.
Ad hxc nos Maximilianus Imperator jW^ladifiaus, Si. Sigifmundus Reges, pro praamp;miflbrum omnium confirmatione ,¦ fandiflirhum Dominum noftrû re-quinmus, fi contradus fupra fcripti debitisfolennitatibus, velperfonarumxta-te, autaliaquauis cauiâ,fiuedefedünonfatiscfiêntfufciti, vtbeatitudo fuaadnbsp;incrementum pacis vniuerforum/alatem huiufinodi defedus fuppleaE,amp;o- i9nbsp;miiiâjVtaâa funt,confirmet,amp;approbct,oninibiis iii contrarium facientib.(îe~nbsp;rogari. In quorum omnium fidem indubitatafn, atque tefiimoniura, nos tresnbsp;prxfati Principes rernas conformes literas mänibus^ ehirograpfiis noftrispro-priisfiibfcripfimus, acïîgilïis noftris imperialibus, atque regalibuSjCommunirinbsp;fecimus, Cumqj res iftx etia confiJioSSinduftriaatq? opera Reuerendiifimorünbsp;Dominorum Cardinalium,fupra di£ti videlicetStrigonienfis,amp; fedis Apofto-licx legad, Mauhxiùnâti AngeïiDiiConiCirdinalis Garczen. Coadiùtorisnbsp;Sâl[zpurgenûsf3£ noftri Jmperarorisin ItaJiàlocfimrenentis generalis, aä£,cra-äat3£,amp;conciafx tint : manibus fuis priefdnces literas ad maius robur Si effica-dam ecîsmduxeruntfublcribendas. Daturh iiîciiiitate Vienn. Dominicadienbsp;fedi Satiêix Marix Magdalenx,' zz. lulij, Anno i f i y. Regnorum noliroruin,nbsp;noAriMaximiliani,regni Romanorüm ^o. Hungairid verô vjgefimo fextoînOnbsp;^daucem Wladiûai Hungarix Bohemix verô 4y. noftriautemSigifmun-diregniPoloniæ 0.
Nositaqaeprxfacas Wl2diûaus,Kex Hangarix,amp;iBohemix,Sic, vthoefa-pra fetiptum exemplam ex iiteris originalibus fdus aiSmcacam nobifeû cum Cxfarea hdaieAaccconcinencibus,ad verbum transfumi, Si trans fcribifcciniiis:nbsp;Si vt ofatoribas noAfis ea in re fandifiîmusDominus noAer plenam Simdu-bitatam Adem faciat,AgiUo quoque noAro eorroborari iuAimus,
CONCORDIA VNGARI-
CA, INTER SERENISSIMOS ET GLO-RiOSISSIMOS PRINCIPES, ET D O MIN O S , DI V V M Fridéticum IIL Roman.Imperâtorem,amp;:c. Ôi inni£tißimumPrinci-pem Si DominamtDominam Maximilianutn Rom. Si Vn^ariæRe-amp;BocmiECRègcm,incJÿÉamq;regnum Vngari^,exal- I
[era : Pofonij conclulà^ Anno nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;a
MCCCCXCI, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I
ÓN VladiAaus Del gratia, Vtigariç, Bohemiç,Dalmatix,Cro-ariX,Ramx,Seruiæ',Gal}icix, Lodoïnerix, Comanix, Ba}ga~ rixqaerex:necnon SdefixSiLucemburgcAs duXjMarchio-jue Morauix SiLufatix,Sic. Recognofdmiis, Sitenore prx-mtium notiim fäcimüs vniuerlîs. Cùm nos,qui pacis amp; con- jnbsp;irdix cupidifdtiperfnmus} Si illam cam omnibus principt-1°anbsp;DUS ChriAianis, qnârum in nobis cA, habere, Si teuere, viresqi K
-ocr page 783-V N G A R I C. APPENDIX. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;745
^pcs D. Fridcricum imperatorcm ècMaximilianum regem Rom. femper Au-SuftoSjVngariXjDalmatiaCjCroatiXjamp;c.fi militer reges, necnonferenilfimuin principemquondaD.Matthiam,fimiliter Vngariç amp;Bohemiae regem,amp;c.præ-«cceflorem noftrum, claræ memoriæ, tandem inter nos fufcitatarum, infranbsp;^ominatos oratores,amp;: nuncios noftrosfpeciales, cum plena amp;omnimoda no-«raSi eiufdéregni noftri Vngariæ faculrate,ad conueniendumtradandü fi-'ilitercuminfrafcripcis oracoribus,amp;nunciis fpecialibus, præfatarum imperialis Scregiæ Kom.maieftatum, his diebus fuperioribus deputafremus,amp; ij exv-parte in ciuitaie noftra Pofonienfi fratcrne ôc amicabiliter conucniïl'cnr,nbsp;pluribus prius,ac notabihbus inter fe habitis traâ:atibus: poftremó,bono (vt nonbsp;^ubitamus) afl'iftente fpiritu, in infrafcriptos articulos pacis amp;:concorjliæ, cumnbsp;pua ac matura dchberatione, deuenerunt: illosq; pari,amp; vnanimi volutate, ècnbsp;^ulenfujin virtute niandatorû, quæ vtrinq; habebât,pro vtriufq; partis cómodonbsp;*lt;iuiete,proqj totius Reip.Chriftianæ confolacione, amp; tranquillitatc ac bononbsp;'^uiiiunijconcluferuntjliterisqs ac figillis eorum in hunc, qui fcquitur modu,fir-^aiierunt. Nos Thomas epiicopus ecclcliæ laurienfis amp;cc. regiuscancellariusnbsp;'Vngaria,comes Stephanus de Bathor, iudex curiæ rcgiæamp;VayuodaTrafyl-^^uusjoannes Schellenberg,regni Bohemix cancellarius, Ladiilaus Orzag denbsp;»0 ^uthagazonü, alter Ladiflaus de Rozgon cubiculaiioru regiorfi magiftri,Ge-^l'us Veitmulner burggrauius in Karlllein, magifter monctarum inmon-Us CuthniZjN/ilhelmus PaumkitcherdeZaIanok,amp;Iuanesde Ruppou,manbsp;^'Her curiæregni Bohcmiæ:prolerenifl'imoprincipe,amp;D. dominoVladiflaonbsp;UgariæjBohciniç, Dalmacix,Croatix,amp;c.rege,marchioneMorauiç,acSlefiç,nbsp;l-ucembnrgeniiducc,amp;c. D.noftrogratiohflïmo,amp;præfato regno Vnga-nuncij ,amp;oratores fpcciahter deputati;recognofcimus, notumfacimus,nbsp;A^orepræfentiuin, vniuei hs. Quo^^tollendas,amp;prorfusextinguendasho-j^'Ufates,gu erras difîcnfiones inter fereniflîmos amp; inuiétilfimos principes, amp;nbsp;dominos Fridericum imperatorem, amp; Maximilianum regem Roman, fem-lK^.^^'^gwftoSjamp;c.ac V ngariæ,Dalmatiæ,Croatix,amp;c. reges, eorumque terras,nbsp;jj^'^uipatusjdominia, fubdi tos amp; incolas ex vna;amp;: fereniffimû quonda D.Mat-
Vngariæ Bohemiæ regem, amp; conféquenterfereniffimum principem amp;: y'^lominum Vladiflaum,regem Vngariæ Bohemiæ,amp;inclytumregnumnbsp;jregna,principatus dominia illi pcrtinentia,eorundemquc fubditos,nbsp;j^*ucolas,partibus ex altéra; dudum tempore ferenilTimi principis quondamnbsp;^Macthiæ fimiliter Vngariæ Sc Bohemix regis, amp;c. clarx memorix exortas:nbsp;°ucafione iuris,quod idem D. Maximilianus rexad ipfumrcgnum Vngarix,nbsp;cuiufdam inferiptionis habere dinofeitur, poft eins mortem vfque innbsp;teilnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;noftracöti nuacas,fuft' i lei plenaria omnimoda autoritate,amp;: po -
'titij P''æl^i:l^ft:oininii,amp;gratiofulimiD. noftri Vladiflai régis, prout in lite-lib'^'^n^lutinoftri nobis deiuper dati,clarecontineri dinofeitur: Cum*ï^edabi- |)|.^^tnagnificis amp;: generohs D. Thobia deGoskouitz amp; de Cfchernahora,nbsp;({. ^^tnaieftatis imperialis cacicanco generali, Matthxo deSpaur,fuxmaie-camcrario,acpincernahçreditariocomitatusTyrolonêfis, Bernardo Per-jitiris pontificijlicentiato,imperialiprotonotario,amp; iBanneFuchfmagendonbsp;^°^C)imperiah confihano, pro codem fereniflimo principe, amp; D.doi^ino Fri-j ^oRom. imperacorc femper Augufto,amp;c.oratoribus,amp;nunciisfpecialiternbsp;hgnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Yttel Fridcricocomité de Zolarn, regix Ro.maieftatis capita-
Ij^f.ltiHohcnburg ,Bernardo D.de Polhaim, Decretorum dodore,regio cofi-l^i'r^^einricoPrufchinkh,libero D. inSccttcnberg,rcgiocamerario,Ioanne \j(r''l^'^ruathdeHalapiich,amp;Georgio Rottaler,regiis côfiliariis,proeodëfere-Vjj'^°P-l^cipeamp; D. domino Maximiliano Rom. regefemper Augufto, amp;c.
j archiduce Auftr!X,ducc Bur-(Ifj *æ^'^'i3niæ,Brabâtix,Stiriæ,Carinthie,Carnio!ç,Gclriç,amp;c. comité Flan-ttQQfpecialiter deputatis: in vnum ^ etcs,amp; interpfatos principcs,nec no régna,amp; dominia,atq; fubditos eo-
-ocr page 784-744 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;IOAN. SAMBVCI RERVM
rum pacis materiam diu longeque traftantcs : taildem poft diuturnos « hauftoslabores jdiuinaafpirante dementia j de communiamp;vnanitnicogt;^nbsp;fuj amp; Concordia cum præfatis oratoribus, pro quiete tranquillitatenbsp;principatuum,amp; döminiorüm,tum vniuerfæ Chriftianæ religionis colo anbsp;nCjhuiufmodi bella,guerras, diflenfiones ècdifferetias prxfentium tenorenbsp;uimusjamp;îproffusextinximus, fub modo forma articuloruinirafcripco*^nbsp;ad quos deuenimus, eofdemque in virtute præfati mandat! noftri conclü»nbsp;in hunc,qui fequitur,modum. Primo conuenimus, quod fereniflimus D-dillaus reXjdeinceps pro veto amp; indubitato yngariæ rege maneat : regnuiDH^^nbsp;ipfum etiam in hæredes fuos mafculos legitimos, exlumbis fuis procreatoS)nbsp;conditiqnibus infrafcriptis tranfmittatur, Sgt;i. deuoluatur. quodque inter pr*nbsp;tos Rom. imperatorem,amp;: vtrolque reges,eorum régna,principatus,terras,nbsp;minia,fubditos,incolas amp;habitatoreseorundem,hincinanteafirmaatqnepnbsp;petua fit amp; maneat paX, venia amp; concordia:acquicquid hadenus ab initionbsp;huius, à tempore præfati quondam régis Matthiæ vfque inhanchorain,?^^ ¦nbsp;captiuitate,homicidio,exuftione, aut quacûque alia vi bellica inter hxc oonbsp;nia fubditos,habitatores,ftipendiarios 8^ miniftroscommiifumeftjid vniu^nbsp;liter aboli turn fit,amp; perpetuo extindum. Et principes ipfi amicitia, beneuonbsp;tia 8c fauore fe mutuo compledantur : præcipuè verb Cxfarea, amp; regianbsp;maicftates,ipfumD. regem Vladiflaum, vtifuarummaieftatumcofanguii^^^^,nbsp;regni^ue fui Vngariæftatumapudfandiflîmum D. noftrumfummump* gt;nbsp;ficem, federn Apoftolicam principes facri Ro.imperij, amp; alias, vbi opus lanbsp;præfertimin fado defenfionis præfatiregni ab incurfione amp;vaftationenff ¦nbsp;riægentis Turcorum fincerè promoueat,amp;faueanteifdem.Vicilfimquod*L
D. Vladiflaus rex amp; regnum,prænominatis Ro. imperator! amp; regi,otnni amp; cofilio 8c fauore adelTe debcant, ftatu amp; dignitatem eorum pro poflenbsp;iuuandoamp;ampliando. Item conclufum eft, quod omnia ablata in hocPnbsp;præter bona mobilia(qu£c,vt fit,illico diftrahuntur,ad quorumq; reftitutilt;*^pnbsp;nemo prtefentis tenore cogatur)principibus,amp; ipforum fubditis, moderat'^^j, jUnbsp;bus 8c conditiortibus fcquentibus reftituantur.lnprimis,D. Vladiflaus rcX,nbsp;uerfa câftra,ciuitates,munitiones, 8c alia loca cum fuis pertinentiis, in Aufnbsp;Stiria, Carinthia, Carniola, 8c aliis dominiis hærcditariis Cæfarea: niaicunbsp;quæ infuæferenitatis 8c fuorum fubditorum ftianibus funt, amp;:pernbsp;minum Matthiamregem viarmorum,amp;:in bello,quodcotraimperialem*nbsp;giamRom.maieftates geirit,obtentafueriint,aut alias quoquo modo innbsp;fuas venerût,cum omni iure ( fi quod in illis habere potuit Rom. imperatc^^^'nbsp;infra tempus, modos, 8c conditiones hîc proximè defcriptas, præfcntts tennbsp;reddere teneatur. Similiter amp; eidem Cxfareæ maieftati omnia iura,
D. Matthias rex incaftris, qua: fua maieftas Cæfarea vfque hodie in terris ffæredit^riis recupef auit,forma 8c modo melioribus, vt fieripotuit, celfin^nbsp;telligatur. Itemconuentumeft,quod ipfe D.Vladiflaus rex,loCafubfcrip'^^.^jnbsp;frahinc, 8c feftum fandæLuciæ proximè venturum, Rom,lmperacori,an^nbsp;officialibus,quos ad hoc maieftas füa deputabit,reddere teneaEur:amp;nbsp;quód in reddendo huifffraodi loca, ipfe rexhominibus fuis præcipiat,amp;^^^^.nbsp;nat,vtpacificc,fine fpoliis oppidanotum, autafportatione bombardarum,nbsp;liarum mâchinarum bellicarum, quæ in præfentiarum in ipfis locis funtco^nbsp;tutæ, 8c ad ea præcifè pertinent, recedant, huiufmodi macliinis illicrelie i inbsp;funt hæcloca,quxinfra hinc,amp; feftum fandæ Luciæ cedere debent:nbsp;ftcin,Starhenberg,Gutêftein,Liechtenuerd,Potêdorff,Korneünburg,Scnbsp;da, Laa, Egenburg,CifterftorlF,Schonberg,Hohenprugk:amp;alia caftra,lnnbsp;munitioncs,quæfortè funtin manibus D.regis Vladiflai, aliis non obligati?nbsp;tempore ceder. At oppidum Retz,amp; caftrumWolkerftorff.D.Vladiflansn^^^^^^nbsp;fignare tenebitur Rom. imperator!, infra hinc 8c feftum S.Blafij proximènbsp;turum: infrafcripta veto caftra, oppidaamp;munitiones cùmfintalijsobliganbsp;infcripta,amp; hoctempore egeat ipfe D. rex Vladiflaus,vt eaex illorum
-ocr page 785-VNGARIC APPENDIX. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;74y
l«
ïJimat, conuentum eft,vt ea inframedium annum, autad fummum, infra an-'^UDjinitium eius àfefto S. Martini nunc inttante cömputädo, velcitius,vt fie* poterie,ad manus Cæfareas vel Rom. regias,fi(quod abfit) Cçfar intereaexce-'^etexhumaniSjConfignare debebit:videlicetKirchfiach,Ebenfurt,'W^altcrs-Aientfteig, Gmund, Meilperg, Groebern, Katenbrun,Potenberg,nbsp;Cutzen,Scetté,Kadau,Schaunftein,Obern Kuofpach,Krainberg; firailiter amp;C.nbsp;omnia,amp;fîquæ caftra,amp;loca cum fuis pertinentiis, in praefatis Cæfareæ manbsp;*Ucis dominiis hæreditariis fita,quæ aliis obligata efle poflint, hic nomina*nbsp;^oonfuntjinfrapræfatûannû Cæfareæ maieftati ipfeD. VladillaitsreX afligna-parte autemcaftri Schcenkirchen,quoniäiftudnon viarmorum,nbsp;^enipcionis titulo ad manus Sigifmundi Schnaitpekh,à quodä nomine Reut-oeuenifl'e confiât,conclufum efi,quöd idem cafiru in manibus ipfius Snait-^lt;hmaneat: faluo tarnen, quod hæredibus, amp; aliis ius ad didü cafirü haberenbsp;endêtibus,ad eorüimpetitionem corä principe patriæ,vti alius patriæ inco-tiuri : quodqs fententia mediante decretfi fuerit,exequi patiatur abfqt ali-gt; impedimêtotcafirum verb lohenfieinloanniSokolskij, adquem iurchæ^nbsp;^tariopertinet,refiituatur.Item conuentum efi,fial!qu,quibus didacafira,nbsp;y.^Unitiones obligatæ funt, pro hone fia amp; corienienti fansfaétionc, quam D.nbsp;ofieret,infranominatum annum,aut quencunq;,ab ipfo D.nbsp;ç^flaorege, in tali tempore anni requifici fuerint, cederc nolienaquó dronenbsp;Rom. rexarmis,auxiliis, confihis,aut aliis viis inodis,prout pnu-5.^Vpüinterfe conuenerint, D.Vladiflao regi adefl'e tenebuntur, quo tato c o-j. ^^huiufmodi rebelles adtraditionemipïbrûcafirorû, quæ tenet,Cæfareæ^nbsp;J. 'itaticôftringerepofiit:quodqjipferexVladillaus tenenrib.huiufmodica*nbsp;ponat modum, quod in hoc tempore,quoufque Cæfareæ maiefiatinbsp;^gnari debent,redditibus adipfa cafirapertinentibus fint con tent i, Sc vici*nbsp;t/'^^^^olefient, neque perturbent, neque pacis huius violatores autturba-itïj ^^cafiraintromittant,neque cumeis fdüs vllum ( fub quocunque co-'tji^^^'^formaidfieripolîlt) ineanttcontrauenientes, vt pacis violatores,puni-5,5 Eeniconuentumefi,quódinfrafcriptalocaecclefiis,aut ecclefiarü prçla-pç^''aentia,peripfum D. Vladiflaûregem ad manus Cæfareas,fub eadeinlcri-^^obligatione,fub quaeatenuit Matthias rex prçfatus,aut ad manus re-K nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Cæfar vita fungeretur,cofignari debenti ita tarnen,vt cùm i*
^ati,adquos huiufmodi loca pertinent, Cæfareæ maiefiati, aut pofi fuam ^te,Rom. regi fatisfecerint; quod tue fuæ maiefiates ea loca ipfis prælatisnbsp;nullo modo ab ecclefîis alienate valeant. Sunt aute hæc, amp;nonnullanbsp;fere omniaapud man lacobiZckelij:videlicet,Petouia,Prifcharz,vclnbsp;Kaim,Liechtemuald, Reichéfiein,amp;fi qua fint alia hîcnon nomi-'^ft^^^^^egetradi debebut.Item conuentu efi,quöd Cæfarea amp; regia Rormnbsp;lacobu Zekelij feriofe, omni via meliori requirerfftlebebu^ nbsp;terris hçreditariisnbsp;æ*naieftatis quonda D. regisMatthiç nominetenuit,amp;hodie quocùqinbsp;ecclefiarü, fine Cçfareæ maiefiatis, fiue aliorû, fuæ maie-'abnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dilatione refiituat.Et ne eis fefe rex p fidAn prçfiirâ, vel alio mo-
^j^^t^tionefaciêdaexcufarepofîit:couentûefi,quôdipfe D. Vladiflaus ^^0 J ^Elufiris D. duxCoruinus (quadoquidemregnûcumeodê ducenbsp;'^^tiit,qubdhuiufinodi cafiraregno redderedebeat) eideferiofè feribat,nbsp;,??®^tit,vthuiufmodi loca præfata Cefareæ maiefiati,ad eius requifitio-«Jîvlteriorimoracédât inefiedu.Q^ifi pofi huiufmodi requifitionemnbsp;f ^ilfnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nollet, prçtendens occafione alicuius obligationis,qua vel D.rex
tcgnü,vel dux Coruinus,fibi videatur efle obligatus,ad huiufmodi ^°^^^^^bgt;ifatisfiat, artari no deberetconclufum efi,quôdintali cafunbsp;tres viroseligere,fimiliter amp;D. Vladiflaus tex tres no-oppido Haimburg,in termino duodecim hebdomadarü, ini-^atempore requifîtionis didorû cafirorû computädö,confiitui:vbiamp;;
Rr
-ocr page 786-74^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;IOAN. SAMBVCI RERVM
ipfelacobus,amp; aliquis cum fufficiente madato,nomine D.regis Vladilläiamp;Jil-' cis CoruinijCora ill is comparere,qui more arbitroru hinc inde quilibet,amp; querelas,différencias,amp;aóliones,amp; refponfionem vtriufq; parcis fufficienceraudircnbsp;debebunc.Quibus audicis,ftudebunc parccs amicabili copoficione vnire.Quaninbsp;fi reperire non poffinc,ex hinc inde deduótis,quid iuris fic,cognofcenc.Qui ii fi6nbsp;fencenciando omnes,velmaiorpars concordabunc,quod decreed eft,illico cxe-quucioni demadenc. Si verb fic fencenciando fine pares quoq; pro parce fua fen-tenciam dicences, ex cunc a«fta iudicij vnà cum arbicrorum fenceciis claufa,amp;: fi-gnaca, adilluftrcprincipemamp;D. Occone duce Bauariac:canquafuperarbitrum,nbsp;quiabambabus parcib.vcfehuicnegocio incromircaCjinrerpellaridebebic, traf-miccenc.Qui vifisatis,vnaex illis fencenciis probare ceneacur: amp; quameuq; fuonbsp;laudo probandam duxeric,ca abfq; mora in execucione miccidebebit: vbi ft do-minus Vladiflaus rex,auc Dux Coruinus, in aliqua pecunia foluenda fencenti-acifuerinc: neq; in prompca pecunia ij fubico foluerehabeanc:debccipfelaco-bus Zekelij, poficis pignoribus fufficiencibus, pro æquicace amp; qualicace debicinbsp;contencari.Tocusauce ille iudicij feuarbitrijaiftus, in cermino duorumenfium,nbsp;poftquam parces in Hainburgocoparuerinc, finiri debebic : nift iusipfumlon-gius cempus expoftularec. Ac nihilominus ceneacur lacobus Zekelprænomina-ca caftr.i, abfq; mora,admanus Cæ fare as confignare: qui fifuperhxc omnia re-bellare,amp; hanccondicionc neq; fufeipere, neq; loca præfaca Cxfari cedere vel- inbsp;lcc:excunc ambo reges amp; Cæfar fe mucuo iuuare debebunc,eunde ad obedien- 1nbsp;ciamcöpellendo.Sicamen idem lacobus caftra amp;locapræfacaCæfarifinedif-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I
^culcace,amp; dilacione,poftqrequificusfueric,refticuec: conuencumcft,quodex nbsp;nbsp;nbsp;I
cunc D.Vladiflausrcxdeeo ficconcencus,amp; eiquiecanciaabfolucoriadeomni« nbsp;nbsp;nbsp;I
bus præftcCjft amp;in quancu nihil obligacionis à fua ferenicace, vel duce requicet- I Icemquancu percinecad caftra amp; oppidaincrafines regni VngariæcÔftituta,vi- Inbsp;delicec rerream ciuicace,Forchcenftein, Kobelftorlf, Hornltein, Rohonzfeunbsp;Rechniz,Gunz,Perftain,amp; alia loca,quae ance bellum quondâ regis Matthiçfu-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I
crime in manibus facræ imperialis maieftacis:conuencû eftjquódealoca omnia | præcer Rechnirz.cum fuis percinéciis anciquis (quod imperialis celfttudo degra p | ;nbsp;cia fpeciali D.Wdhelmo Paumkircher,iuxca fuæ maieftacis hcefas donauitjde- Inbsp;bear apud fuam maieftatê remanere,fecundu vim amp; cenorem prioris infcriptio- |nbsp;nis amp; concordiæjCempore prçfaci regis Macchiæ cumimperialimaieftatefaftx. Inbsp;SedqaoniäFerreaciuicas,amp;Forchcenftein,amp;KobelftorfF, vfq; hodieinmani- |nbsp;bus D.regis VIadiflai,aucfuorufubdicoruhabencur,conclufumeftgt;quddealoca Inbsp;Cura fuispercinenciis idem D. rex Vladiflaus admanus Cæfareas ,infra hinc,Inbsp;inde fanótx Gerdrudis proximè vencuram,quæeftdecimafepcima Marcij, an- |nbsp;ni non rgeftmi fecundi,confignare debebic : rccencis camen omnibus condicio-nbsp;nbsp;nbsp;|
^i^buSjCircacalocain priori craâracunocacis,in fuo vigoreiprçfertiminfaâoim- nbsp;nbsp;I
'poficionl^iipcr homines illorumloCorum,ob generale paflagium, pro defenü- 4^ | I5 one regn,amp; iurium,amp;: exercirij iurifdidionis percinencis ad ecclefiam laurien-nbsp;nbsp;|
fc n,aucalias ecclefias rcgni.Ecquidcmnonfolùminlocis præfacis, fedquibuf- | cunq; aliis locis regni j^n quibus decimæ de iurc ipft eccleftæ laurienfî, vel alijs |nbsp;ecclefîis in regno cofiftencibus percipi folenc. Vbi fi quisqlocorum illorü capi- Inbsp;caneus, 5^:1 officialis, auc alius fubdicus imperialis maieftacis infolucione dcci- Inbsp;marum,aucaliorûiurium,ecclefiç rebellis,veleaiura(vtiius poftulatjnofoluifTc Inbsp;compercus fueric : copelli debec per Cæfaream maieftaeê, ad facisfadionê ince- Inbsp;gram,vnà cum expefarum folucione. Qimcirca vc huiufmodi curbaciones, qux Inbsp;pro cempore fieri pofrenc,vicencur, dignabiturfacraimpevialis maieftas,cales il- Inbsp;licponerecaftellanos, quicûvicinis amicabilicer viuanr,viafàcfi nihil côcraeos f^| hnbsp;accencenc,amp;ecclefiis fua iura (vc ab anciquo eftincrodu(ftû,rclinquanr.hé,quôd |nbsp;ipfc D. Vladiflaus rexamp;:regnû,licerasillasobligacoriasproceniûmiliibusflo- Inbsp;renorum, datas quondam Macchiæ régi in prima cocordia,Cæfareæmaieft.ifi Inbsp;reddere debeanc : quam fi habere non pofl'enc, obligabûcur darefuæ maieftati |nbsp;quiecantiâ fufticienté,qua fua maieftas, fubditi, amp; omnes ftacus ducatuû amp; do-miniorum
-ocr page 787-V N G A R I C. APPENDIX. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;747
?*®jöruni fuæ Maieftatis fint afiecurati.Et nihilominus liters huiüfinodi,pr£E-^ntis traâatus vigore,ipfo faólo intelligantur cafiTæ amp;extinâæ.lté ipfe D. Vla-fills rex,amp; vniuerfum regnum, veteres illas infcriptiones fupcr inccefiione ratificare,confirmarejamp; renouare teneâturàta videlicet,quàd fi ipftim D*nbsp;fiaiflaum rege hçredem mafculum non cotingat fufcipcre,aut fiifceptum vitanbsp;agi,nuilü hærede mafcüloper lineâreélamdelcendente,poft eumrcliôto j re-ipfum,cum vniuerfis aiiis regnis,prouinciis dominus, ad coronam re^nbsp;S*!! Vngariæ fpeâ:antibus,in ipfam regiam Rom. maicftatem, aut eins liæredesnbsp;it ^^'^^^aeamredâ exiumbis fuis defcendentes, deuolutu intelligatur ipfo fado.nbsp;tßiquotegiaRom.maieftas dehuiufmodi fucceffione magis alfecuretur,cô-aium eft : quodD. Vladiflausrexhuius reiacaliorumnegotiorûregnigracianbsp;fi^iiis(vt fieri poteft) diætam indicat,de cuius tempore D. confiliatios Çælàreænbsp;®iit Regix MaieftatûViennç exiftentes auifabit Lempeftiuè,adquamconuocetnbsp;P^ÇiatoSjbaroneSjCiuitates, amp; alios regniftatus potiores,inmaiori ( vtpro tcm-breuitate fieri poteft) numero: vbi amp;: Rom. regis oratores adelTe debebût.
V* ptælati,barones,ciuitates,amp;alij ftatus regni,iliic comparedo hune præfen^ ^aitradatûfolenniteracceptabunt.Atomnes amp; fingulifefe, pro fe,hæredibusnbsp;^Uccellbribus fuis, literis patentibus infcribcnt,in hanc fententia: Si D. VJa-ij ^âregem liberis mafculis,ex lumbis fuis légitimé procreatis,non rclidis,autnbsp;®ifdetn relidis amp;: fine hæredibus defeendentibus mortuis decedere contingannbsp;H^odintalicafu,ipfumMaximilianû Rom. regem, aut eo non exifiente,aliquênbsp;'ffiliis fuis, aut iis non exifl:etibus,eorum ha^redibus mafeulis, per linea redamnbsp;lumbis eorum defcendentibus,quem eligendum duxerint,pro fiio legitimo gt;nbsp;^'ndubitatorege acceptabunt,ad polfelïïonem regniabfqueomni difficulratenbsp;permittent,in polTeflîonemregni inducent, amp; illi vti régi domino fuo
^bita obfequia præftabunt : haneq; fententiam publice amp; folenniter in eadem j°®gregatione Rom. régi in præfatorû regis Rom. oratorûprçfentiaiurabunt.nbsp;'^^ijquonia multi fortaflis,quoru intereft,aut interefle debebit,in hac congre-j, S^tioneno comparebût:amp; ipfius negorij magnitude expoftulat, vt hxc prçfenSnbsp;'^^ncordia omniû auribus immittatur : conclufum eft, vt hac amp; aliarû regni ne-gratia, D, rex Vladiflaus alteram diætam generalem adfefta Pcnteco-ptoximè ventura, vel circa, in aliquo infigni loco, feu ciuifatc regni, indi^nbsp;^^^¦vbi fimiliter oratores Rom.regis adefledebebuntzin qua conuocatis omni^nbsp;ncolis totius rcgni,amp; dominiorû illi pertinentiu m,hunc tradatum amp; vnio-*nbsp;vniuerfaliter publicari,amp; ab vniuerfo populo Rom. regem aut fuos hære-^^cafu ,quo ipfe Vladiflaus rex fine légitima proie malculinafuperftite mor^nbsp;fiobiret, infuturû Vngariæ regemacceptari faciat. Et fi qui illic comparen-priori congregatione vifinô fuerint : illi prænominatû iuramentu publice,nbsp;lupradidueft,prçftare,amp;literas confitentes,itidem,quod generale^nbsp;pliterç in primacongregationerecognouerunt,roborarc debebût. l^mcorinbsp;(.'^gt;iinieft,quôdhuiufmodiliterarû roboratio,amp; iuraihêtüm,deinceps de per-¦^ain perfonam defeendat tam diu, quoüfque talis cafiis de fuccedêdo Rom.
autfua proie verificetunita, quodquotiefcunq; a^ucmregniprælatum piælatura fuam de nouo alTumicotingat,quod is in aflumptione fua,prçfen-tradatum de fuccelfioneRom. regis aut fuorum hçredû, iuret veflf obfer-amp; eum profequi, vt de iuramento in prima côgregatione fuperius diduninbsp;tr literis patentibus,quibus amp;iuramentûhuiufmôdi fe prçftitilTe, amp;:nbsp;^^f'jtatum præfentem feruare veile,fe fe obligate tenebitur. Alioquin nifi hçc fenbsp;lo ij ad huiufmodi prælaturam admitti non debet. Pari modo palatinus regni,nbsp;j,^us Croatiæ, Vayuoda Tranfyluanus, cornes Themefienfis, Bani de laytza,nbsp;^^'^^inenfis,amp; Nandor Albenfis, Caftelli,caftri Budenfis,comes Pofonienfis,nbsp;officiales maiores, amp; caftellanipotiorum caftrorütti regni, quç in finibusnbsp;( fimj conftituta,quotiescunque taies de nouo ad fuâofficia aifumi contin-ç'utare Rom.regi aliteras dare, modo, quofupràde prælatis didûeft,tene-tunneque alias homini eoru officiis præficiantur.Item conferuatores faerjenbsp;Rr ij
-ocr page 788-7'4« nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;10 À N. SAM BV CT RERVM
ùoronæ regni præfentes ic futuri, in ingreflu officij fui iurabunt Rom. regf, cam coronäjfi accidatD.Vladiflaum regem ßne légitima prole decedere,nulla poftnbsp;eum mafculina rclilt;Sta,modoquo fuprà di dû eit, ad nullius manus dare, fedpronbsp;coronationeiplîus Rom.regis,aut fji fanguinis,ex fe per lineäredadefcenden-tis,fideliterconferuare.Similiteramp;cum ipfocaftro Viircgrad,foliRonian.regi,nbsp;authæredibus fuis,in tali præfato cafuobedire velle:amp; de his literasfuas patentes roborabunt. Item, li D.VladiHaus rex exccderet ex humanis, hærede ma-fculo annis minore relido : conuentum eil, quodhi qui hxredem talemiuxtanbsp;regni ordinationes amp; cofuetu dines fub tutelalua tenebunt,pari modo amp; deno-uo iurabunt,cum tutelam huiufmodi fufcipient,præl'entemtradatû,qiiâtumad t»nbsp;fucceirionem,manu tenere, amp; fecundu illius tenorem viuere. Hæres inluper i-pfe, cum ad légitima ætatem peruenerit, tenebitur omnia hîcin prælènti trada-tu coclufa,literisamp; ligillis pro fc amp; hæredibus fuis,eo modo, quo D.VladillauJnbsp;rex fccit,antequä regni gubernacula airumet,roborare amp; confirmare.Et is modus feruandus erit de hxrede in hxrede,amp; tutoribus eorundê,continuado quo-ufque fuccelfioipfainfanguine Rom régis,fi fuperextat,deuoluatur.Item con-uentum cft,quôdliteræ roborandæin prælatorum, officiahû, aut tutorûafliim-ptione,nouæ,amp;aliæliteræomnes,dequibus fuprà ht mentio,mox vtfuerintro-boratæ, præfcntari debeant in Hamburga, reponendo eas ad iudicé, amp; conlula*nbsp;tum,aut caftellanum ibidê,vti placitum fine ordinatumfuerit per Rom.regem»nbsp;quorû opera vltérius ad manus Rom.regis tranfmittentur. Item côelufum tft,lgt;nbsp;D.Vladillaus rex,fic,vti præmittitur, finehazredibusmafculisdécédés,filiainv-
nam,vel plures reliquerit,tenebitur rex Rom.vel hæredes eius, qui tune regno præfîcientur,eafdem pro confuetudine regni honeftè dotare,amp; maritare. Itc®nbsp;11 D.Ladiflaus rex,lic,vtpra:mlttitur, fine ha:redibus mafculisdccederet,nbsp;fuaviduarclióta,renebitur Rom rexdotem ipfi viduse iuxtaregni confuerud'^®nbsp;debitam,foluere. hx integroidem conclufum intelligatur de hæredibusnbsp;dentibus,hæredibus Rom. régis, quotiefeunqueviduas vxores poftfefup^'^ft^quot;nbsp;tes reliquerint.Item conclufumeft,quödRom.rex authçredes lui,regnumiuT-cepturi,pro eiufdem regni amp;incolarum fuorum confolatione, Sccommodifri pnbsp;contra hoftes defcnfione,in ipfo rcgno,falte pro maiori parte tempoinbsp;dignentur. Itemconuentüeft,fi regni Vngariæ hxreditas modo prædido mlan inbsp;guinem Cæfareum deuoluetur, quod is, qui iuxta capitula præfataà regnicolis Jnbsp;rex acceptabitur, vel eligetur : pro regni defenfione,amp; confolatione,pri- |nbsp;mum venire3amp; accelerate debeat. Qiii limiliter non armis, vt holhs in- |nbsp;tret,fed fe in limitibus regni iuxta morem expe£tet,quoufque perprælatûs,ba- Inbsp;rones,amp; alios regnicolas honorifice fufeeptus, fine dilationcintroducatur : qm Inbsp;amp; tune iura,amp; cofuetudines regni antiquas,amp; approbatas feruare,amp; regnico»as Inbsp;Upmnes^fuis iuribus,amp;:Iibertatibus, amp; approbatis confuetudinibus cóieriiarc, 1nbsp;amp;c5firmare promittet : quemadmodu amp; alij reges prædecclTores fui promitre- Inbsp;re,amp; colîrmare cófueuerunt. Item,Rom.rex titulo regni Vngariæ vti potent, amp; Inbsp;ita a domino rege Vhdillao amp; regnicolis appellabitur, quemadmodu Cælarea Inbsp;Maieftas eodem haâ^nus vfa fuit, amp; dcinceps vtetur. Viciflîm,quôd Cæfar,ôç Inbsp;Rom.rex,amp;ipforufubditi, D. Vladillaumregem Vngariæ cu titulofolito regni Inbsp;Vngari« appellate,amp;intitularetenebuntur. Infuper pro folidioriperpetuæhu- Inbsp;ius vnionis fundamento conuentum eft, quod idem D.Vladillaus rex, circa re- Inbsp;gnicolas regni Bohemiæ laborarc, fcomnem fibi pollibilcm dare debebit ope- Inbsp;rara,amp;: ftudiumimpendere,quó eofdeinclinet,amp; in hanc fententiâ trahat,vteo Inbsp;fine liberismafeulis decedente, hunc D.Maximilianûrcgem,authæredesfuos Inbsp;legitimos ex lumbis fuis defeendentes, regê fibi præficiant. id^ quanrocius fied Ijnbsp;poteft incipere,amp; omnesfauores,Se ftudiafibipoffibiliaadhibere debebit; vti- Inbsp;pfe rex Rom. amp; nemo alius,in hoc bohemiæ regno fibi in tali cafu fuccedat. ite Inbsp;conuentumeft, quod in recompenfamaliqualeexpenfarum,fa(ftarupcr Rom. Inbsp;regê in hoc bello,amp;:requifitione iuris fui, ipfeD.Vladillaus rex foluere debebit Inbsp;Rom.regicentu milliaflorenoruVngaricaliu, in auroiuftiponderis, velargcto, I
-ocr page 789-VN GARIC. APPENDIX. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;749
»utmonctacurréte in Auftria, coputandofemper quatuor Renen fes, auttatum monetæ fie currentis, pro tribus florenis Vngaricalibus in fpacio duorum an-norum:quoruminicium computando fit à fefio S.Martini nunc inftanti. Itatarnen,quo d trigintamillia teneatuf foluere in termino primi dimidij anni,amp; alianbsp;trigintamillia in fine primi anniireliquç verb fummæ medietate in fine fecundinbsp;annidimidij,amp; alteram medietatem in fine fecundi anni. Et pro huiufmodipe-cuniaipfe D. Vladiflaiis rex amp; regnum, Romanorum regem aflecurabunt lite-ns,amp;figillis, in ea forma amp;obligatione. Qi^d fi alrquamex illisfummisfolue-re neglcxerit,quôd ex tunc eius loco duplum, hoc eft,pro triginta fexaginta,nbsp;*0 provigintiquadragintamillia foluerefit obligatus. LiCeat infuper Rom.regi,nbsp;negociatores regni,amp; eorum bona,vbicunq; ca inucnire poterit,arrcftarc taiUnbsp;diu,quoufque huiufmodi duplum folutum fucrit:amp; occafione arreftationis hu-ius, non intelligatur præfens vnio ôc pax efle violata. Item coiientum eft, quodnbsp;onifies iniuriæ, diflenfiones,difcordiæamp;difFerentiæ, quoquo modo occafionenbsp;ptæfcntis belli, adhæfionisRom. régi infra feriptaru perfonarum y videlicetnbsp;reuerendiifimiloannisepifcopi Vefprinienfîs,amp;magnificorum,amp;nobilium vi-¦^orumD. loannis comitis Czetin,lacobiamp;Nicolai Zekelij, loannis Kiishot-'*ath,Stephaninbsp;nbsp;nbsp;Georgij fratrumcius, Laurentij Banifij, loannis Berizlo,
francifcifilij eiufdem,ac loannis filij quondamMartiniBerizlo,LadiflaiIoan-
Sc Stephani fratrum de Kanifa,Nicolai Zechij de Àlfolijndua,lacobiBanffij Lijndua,Ioânis amp; Stephani fratrû de Elderbach, Nicolai comitis de Frange-PaiijMichaelis comitis filij Dwian,NicolaiHagmas de Zenthgroth,loânis Bornbsp;j^niiifza, Georgij deStrefeule, Georgij de Welike,PetriAmpoîithhlezuaij-^nbsp;îjNicolai Kalmaniitz Petritz, Matthiæ Clafitz, Petri Eletz, Nicolai amp; Ladiflainbsp;^lorumFranconis quondam Bani de Tallotz,loannis Banffij filij quondâPer-^^iis,Bani Bernardi Georgij filiorum quondam Francifei Banifij, amp; loannisnbsp;Nicolai de Tallotz,Ladiflai Ofchfî,inter prçlatos,baroncs,nobiles,oppida-^%amp;aliosregni Vngariæ amp; pertinentiarum incolas, amp; eotum fubditos exor«nbsp;^ptorfus fintfublatæ amp; extindæ. Quodque pra;fati, alij qiticunque adhæ-6c confeederati Roraanorumregi, hîc fuis nominibus nô defignati, apudnbsp;^ladiflaû regem eadem gratia amp; beneuolentia, vti cæteri incolæ regni, tra-^^tuqcum abolitionc omnium prætcritorunij quouis modoinhoc bello coiinbsp;üamferenitatem amp; regnum attentatorum, fublatione omnis indignatio-oinnino. Qmbus amp;cuiquc eorum feorfum, fua ferenitas huiiifniodi recon^nbsp;ationis in forma honeftadnfuperamp; libertatem,SC facultatem vbicunqüe,autnbsp;maieftatis, aut regni, aut hoftibusnbsp;y ærens,amp; præfertim ad honorem Rom. regis prreftitaitamen prius obedien-^fidelitatis iuramento,inftar aliorum ipli D. régi Vladifiao extra regnumnbsp;k ^^%amp;feruiendi, prout ipfis libitum,aut coueniens fuerit, libertatibus regr^nbsp;bona,amp; redditibus fupportandis,fcmper faf5l^,adeo - *nbsp;^liifpetitionem dementer concedere admittere debebità Connbsp;fpacio quatuor menfium, initium eorum à prædidinbsp;^^dnifeftofumendojpræfati adhérentes in omnia e^rum bona immobilianbsp;Matthiæ Rom. régi adhçrentes perdiderunt, rc-tCtt Si autem huiufmodi bona in quorundam baronum autiqpolarumnbsp;rex Vladilaus non nifiarmis,ob eorum teme-eripere valeat-.conclufum eft, quod hoc Cafii fua ferenitate con-^nbsp;vitra didumfpaciumnbsp;^^^uperatione eorundem locorum Curret : neqùe impütari.nbsp;Il ænbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;debebit. Iplîinfuper adhærenteSj quibus caftrafiia in
^o^Puntâdempta,tenebûturin fpacioodo hebdomadarum, initium î^ârtini iam dido computando,nifi à regno abeflentipfi, D. V-iuramentum fidelitatls, quemadmodum moris amp; confue-^^S^ohadenus obferuatæ. At abfentium loco fuificiet, quodhu-' iuramentum fratres eorum præfentes vfque ad eorum reditum in-Rr iij
-ocr page 790-IOAN. SAMBVCI RERVM
terea præftare teneantur, præftent; ipfîs auteni faperuenientibus huiufmolt;tt luramentum per fe præftare tenebuntur. Qmcunque autem hæc vti præfcriptanbsp;funt, fiuepræfen.tes,(iu.e abfentes,facere neglcxerint: prüfens crathatip fis minime fufFragari debebit.Qmbus verb caftra,vel alia bonafiaa hoc teporc belli fun£nbsp;ablata, illi tunc tandem iuramentuhuiufmodi prxftare tenebuntur,cumcoruranbsp;bona ipfis modo iam praefcripto reftituta fucrinr. Prarterea fi qua telonia,vel a-lia bona,fine hæreditaria,fiue pignoraticia,nominatiadhçrentes aliis occafionenbsp;præfentis belliabftuliflent, veloccupaflent, teneantur iltipoft notificatio-nem prçfentis concordi2E,ad reftituenduea iliis quibus per£inent,aut è quorumnbsp;manibus abftulerunt : fi tarnen aliqua ex huiufmodi bonis receptis vel occupa-tis per adhærêtcs rurfus ex manibus eorum erepta effent, apudilios,quibus pcr-tinent,maneant:qui quidem adhærentes,fi alias aliquid iuris ad huiufmodi bona habere prxtendant, id iure mediante requircre debebunt, quibus ad eorumnbsp;inftätiam ius expeditum adminiftraridebebitur. Simili modo amp; via, vti iam denbsp;adhærentibus regiæ Rom. maieftati fcriptum eft, agatur in reddendo caftra amp;nbsp;alia bona circa fubditos Cçfareæ maieftatis.Si quifortaffis inhocbcllo D.Vla-diflao,aut quondam Matthiæ régi adhærere, amp; ea gratia caftra fuaperderepo-tuiffentffuperioribus articulis faluis, in fuo robore permanentibus, circa cadranbsp;tamenreddendaD.de Liechtenftein de Murau itacouentumeft,vt ea tandem .nbsp;Cxfarea maieftas teneatur eidemreddere,cùm fiet vltimareftitutio caftrorum **nbsp;prædiôlorum ad manus Cxfarcas, ita quod fimul amp; femel hinc Cæfar, D.dcnbsp;Liechtenftein,illinc D. rex Vladiflaus caftra reftantia Cxfarireddat:quadoqm*nbsp;lt;lemD. de Liechtenftein, cùm hoc tempore captiuus teneatur, communi aru-culo captiuos concernente gaudcre debebit.Item cum comités Croatix inhoonbsp;hello Rom. regi adhxrentes coquerantur de bonis ipfis ablatis, conclufum ed,nbsp;quod omnia amp; fingulaeorum bona amp; iura,qux,poftquam Romanoru regiad-hxferunt,perdiderunt,eis reftitui debent in tempore,quo fupra de adhxrécibusnbsp;didum eft. De his aut bonis qux ante adhxfionem,aut tempore régis Matthixnbsp;ipfis ablata funt,ad eorum inftantiam D.rex Vladiflaus expeditamiufticiam,re-motis fuperfluis dilationibus, amp; exceptionibus ,magis addifferendumnego- I*nbsp;tium,quamius promouendumproponi folitis: iuxta morem amp; regniconfuetu-dincmadininiftrare, amp; in propria perfona, pro huiufmodi iure reddendo, federe debebit. Item de caftris comi turn de Zagoria ita conuentum eftjnbsp;cobus Zekelij ea caftraad fideles manus domini Vladiflai régis,tanquam terti-am perfonam, refignet: amp;pofteavocatis comitibus,amp;:D. duceCoruino,cuinbsp;ea caftra per Matthiam regem perhibent effe donata, ipfe D. rex Vladiflaus iuxta regni c.onfuetudinem, feruatis feruandis, expeditam iufticiam miniftret,nbsp;cui parti prxdidtarum per huiufmodi fententiam ipfa caftra obuenient, illiusnbsp;eft conuentum : inprimis D. rex Vladiflaus tenebitur ipfi infra mefem,iniriuninbsp;cius afefto S. Martini computando,villasillas inMorauia,fibiprocertapecu-niarumfummaobligaj^s,amp; per quondam Matthiam regem vi ablatas, reiheu-cre:amp;illis iuxta vim,amp;tenoremliterarum obligationisliberè vtipoffit:duo in-fuper milJia florenorum quondam Matthiæ regi prxfato per ipfum D. Thooi-am mutuata,fi ipfe D. Thobias per has ,vel alia euidentia documenta,huiufmodi debitum probauerit,ipferex Vladiflausinfra annum, eiusinitiumanbsp;fxpe dido S. Martinifeftocomputando, ipfiD.Thobix,auteonon exiften-te, hxredibus fuis reftituerc teneatur. De quinque millibus florenorum in- .nbsp;fcriptis ipfiD. Thobix per ipfum Matthiam regem fupercaftro Schonberg, Pnbsp;quandoquidem ex iliis ipfe D. Thobias D. Vladiflao regi, tria millia de bonanbsp;voluntate remifit : conuentum eft, vtreliqua duo milliaD. rex Vladislaus ei-dem in fpacio duorum annorum ( initium eorum iterum àfefto S. Martini iamnbsp;inftanti computando ) foluat. Quantum verb ad impenfirs fadas in redifleianbsp;in Spilberg pertrnet :conuentum eft, quod de huiufmodi impenhs D. Tho-
-ocr page 791-ij
VNG ARTC. APPENDIX.
7;r
I biàs capitancum Morauiæ edoceac : quibus edoótis ad rcgian'i Tvi^ieRatcni percapitaneum dcduclis, amp; conftitocxipfius capitaueirelaticne, quód lua fe-renitaspro huiufmodi impcnfa foluere debeat ; infra annum à tempore decJa-rationis ipfius capitanei, ipfi D.Tliobiæ foluere tenebitur. Item in facho credi-tinobilis viri domini Wdhelmi Paumkircher,quod contra prouincia'es Stir:;enbsp;'nbsp;nbsp;nbsp;proponit ; conuentum eft, quód Maieftas imperialis demandabit pr a; fat is pro-
uincialibus, vtci didum crcditum foluant.Q^ 11 fe ineo mandato grauari que-tantutjtanquam iamdudum ab eo fint abfoiuti, conftituere debebitCæfarea Maieftas præfatis prouincialibus diem ad Gretz, in fefto purificationis ccle-, to brandam: vbi amp; ipfe dominus Wilhelmus fadorcs fuos, vna cum aliquo D.re-I gis Vladillai feruitore, habere debebit : amp; fada ratione amp; computo de perce-ptis ex dido credito, amp; conftito, quantum poft huiufmodi computum foluen-dum eidcm refter, iftius fummæ dimidium in termino primi anni ( eius initiumnbsp;aconclufione computi faciendum)amp; alterum dimidium in termino fecüdi anni immediate fequentis,præfati prouinciales ipfi D.Wilhelmo foluere debe-bunt. Qnod veró adcaftrum Keez, fiue eius redditus amp; prouentus fpedat:con-, uentum eft,quód idem dominus Wilhelmus Cæfaream Maieftatem de huiuf-niodi Iiteris,amp;figillis ( vt prétendit ) munitis informer : quibus iuribus fi Catfa-j ï^ea Maieftas excipiendo contrad!cat,ex tune illi fex in Hamburgum in fado la-ic cobiZekelij,vtDræfatum eft, venturi, anhanc D. Wilhelm! anCæfaris Maie-
, ----------
fttum præfatum,autcius redditus,ipfi D.^lJZilhelmo accedere debebunt:ex tue infpaciodimidij anni ( eius initium à tempore huius decifionis computando)nbsp;Cæfarea Maieftas D. Wilhelmo caftrum ipfum, vel eius reditus reftituere, autnbsp;^iüsloco odomilliaflorenorum Vngaricaliumauri foluere debebit. Atfipræ-fati fcx,occafione didi lacobi ( vt puta, quia eius caufa abfquc eorum conuen-in Hamburgum non cflent acceflurimihilominus præfen-nscognitionis gratia iliac veniredebebunt. Item conuentum eft infuper,quódnbsp;^rex Vladiflaus,amp;; regnicolx,hos, qui fe neutrales in hoe bello conftituerunt,nbsp;'tSopronienfes,amp; alii,æquè, vt alios regni fubditos, gratia amp; beneuolentia cÓ-Plïftantur : amp; occafione illius ncutralitatis, aut cuiufuis alterius cum Rom. re-Scintelligentiæ,nulla indignatione,aut ftatuum fuorum detrimento perfequa-Item, quantum fpedat ad caftra ipfius Gijleis, itaconuentum eft : fi co-præfatis fex in Hamburgum, in fado lacobi Zekelij venturis, documen-bsapertis docebiturpro parte Caefareæ Maieftatis, Cæfaream Maieftatem eiusnbsp;^3ftra.vtbnmin;c r^=.kx.llinr;c fiio Müifftari nbfprliflfb r.rinc nii^in fni
Rr iiij
7J1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;IOAN. S A M B V C I RERVM
amp; præfertim Sabariam^vulgariter Scainamangergt; Zenthgroth, KemendjMaf-* uanke w,Koftel,amp; alia omnia,qux in fuis, ant fuorum fubditorum manibus habet,amp;hîc lion flint exprefla fuis nominibus. Ac cailrurn Terfat, quod(vtfcrtur)nbsp;eft in manibus Caefareis,conuentumeft, vtinfua: Maieftatis manibus eumfuisnbsp;percinentiis,qdoad vitam Kiæ Maieftatis duntaxat, maneac i èâ fua Maieftatc exnbsp;humanis fublata, abfque vlteriori cunsftatione, ad regnum redire debeat, quodnbsp;vt certius fiat, teiiebitur fc D. Maximilianus rex de cradendohuiufmodi caftronbsp;poft Cæfaris mortem, ipfi regno, vel regi ( fi interea modo iùpcrius expreflo regno no præficietur} pro fe,amp; hæredibus fuis infcribere,amp; obligate. Item quantum ad caftrumZdeucz actinct,conuentumeft, vt ex quo adillud D Vayuoda lonbsp;1 ranflyluanus plenum ius habere fe afterit,manibus fuis per regiam Rom. Ma-ieftacemaflignetur. caftrum verb Schorftenegk, tunc tandem manibus regiis,nbsp;autillius,CUI pertinet,aflignetur, quando D. Vladiflaus rex vltimamfaciecCx-faricaftrorum prædidorum reftitutionem: ita quod huiulmodi reftitutio hincnbsp;inde eodem tempore fiat. Item conucntum eft, quod D. Vladiflaus rex filiisnbsp;quondam V dalrici GrafFenegker prouideat de aliquo honefto tucore,qui caft runbsp;ScharfFanegk c manibus Rom. régis, aut fuorum îùbditorû, fuo tempore reci-piat,amp; ad manus diÓlorum filiorum,vnà cum aliis eorum bonis,fidehcercufto-diat: amp; ipfis ad legitimam xtatemperuenientibus,caftrum ipfum,cum fuis per-tinenriis, amp; aliis bonis reddat, amp;: rationem perceptorum amp; expofitorum facial-Item ex quo tres Maieftates in. hanc fententiam éonuenerunt, quodhinc indenbsp;adhærentium caftra amp;dominiä, quibus ablata funt,refticuantur;amp; fortaifisali'nbsp;qui ex. his in regno Vngaria?, qui huiufmodi caftra tenent, in eifdem reddeni^^nbsp;fine reftituendis fefe difficiles exhiberc,autprorfps inobcdientcs oftêdere po^quot;nbsp;fent : conuentum eft,quôdtam Cæfaramp;Rom.rex, quam D.Vladiflaus rcx,rt'nbsp;gnum Vngaria: vnanimi confilio amp; auxilio contra tales infurgere, amp;:eos adnbsp;ftitutionem huiufmodi caftrorum,his quibus ablatafunt, non folura compc^^*''nbsp;re : verumetiäm contumacia eorum crefcentc, amp; exigence, omnia eoruinnbsp;confifcarcjamp;perfonas ipfas exterminate debebunt.lta fimiliter de fubditb^Vnbsp;far. Maieftatis obferuari debere in hoc cafu, conuentum eft. Si tarnen aliqu ic Pnbsp;adhuiufmodicafttaficobtentaiushabereprxtendant: illudiuxtaconfticcndi-nem patriæ,iure,non violehtia,requircreteneantut. Item conuentüeftjfl^Onbsp;neque Cæfarea Maieftas, neqj Rom. rex fubditos coronx regni Vngarix rebelles, inobedientes, autàliàs quocunqüc paóio cum D. rege Vladiflaonon benenbsp;fentientes, in fui protedionem amp; dcfenfionem, aut caftra amp; niunitioncseoru,nbsp;quos tali cafu auferre polTent, recipiat,aut quoquo quæfito fuco auxiliaamp;f con-fiha occulta,aut manifefta,præftenc: fed ad eos confugientes rcpellant,amp; fe neque de perfonis, neque de bonis amp; caftris eorum intromittant : idque cum fub-dicis amp; baronibus eorum fieri difponanC,contrauenientes feriofèpuniendo.Ih-
»Äm vici^fem fiat de fubditis Cæfarea:,aut Regiae Rom. Maieftatum rebcllariti- 40 bus,dolo amp;: fraude remotis. Item, omnes in bello ifto captiuiab vtfaque parte,nbsp;quàmprimùmpoftfcftum fantfti Martini, abfque vlteriori detrimento,liberinbsp;pronuncientur: amp; holdæ,amp;:aliæ exadiones iure belli promilfx,infuper amp;:capti-uorum taxationeSjvfqift in hanc diem S. Martini nonfolutæ, deinceps nonlol-uantur, neque petantur ; turn amp; earum folutiontim gratia fideitiflorcs, ma n-deiuffion? hberi pronuncientur : non obftante quacunque paiftionc, fub qua-cunque conditione inter partes hinc inde conclufa, etiamfi expreffis verbis be-neficio præfentis relaxationis rcnuncialTent : omnibus nempe huitifmodiamp;a-liis obligationibus non obftantibus, quicquid vfque ad præfatum feftum fanâinbsp;Martini folutumnonfuerit,deincepsnon foluatur. Itemmercatoribusliberfit pnbsp;omninoacccirus,amp; negotiatio,tam inaquis,qtiàm in terris : folutis tarnen tclo-niis,amp;aliis pro corummcrcibus folui confuetis. Sed quOniam quidam mercarnbsp;tores tepore reftitutionis Albæ regalis,ad manus D.Vladiflai régis, fefeinmer-cibus,amp;feruitoribuseorumillic,contra articulosinfeffionelocipræfaticon-clufos, amp; quidam ex illis etiam contra faluum condudum regium, vim amp; damnum
-ocr page 793-VN G AR IC. appendix; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;7)5
Wim pafTos conqueruntur : conuentu eft, vr eins querelx difcufTio ad ir kx. '^Hamburgo couenire debentes,remittatur, in hac re eorum iudicio itctur.nbsp;fern generaliter omnes confderâti,omnes adhérentes principes facri Roma-ßiJmper!j,amp; alij quacunq;'dignitate,titulo vel officio lint infigniti, cum eorumnbsp;leriiitoribuSjinhac paceamp; vnione intelligantur clTe incluli. Omnes inffiper va-hllijoccafionepræléntis adhélionisamp;belli,fcudafuapeterenegligentes : illudnbsp;oeinceps aDomino cuius eftfeudum, petant. Qjiodquidem feudum ob tempus negledum, aut adhælionem, ad Dominü feudi nö intelligatur deuolutum.nbsp;hem fiquifquam fubditus coronæ regni Vngariæ, adionem liuc querelam halo oiieritjVel habiturus lit,contra fubditum Cæfarea: autregiæRom.Maieftatum,
^onueniat cum coram officialibus Cæfaris,vel regts Rom. pro vtiuris eft, amp; pa-hix confuetudinis.Similiter fiat ex aduerfo : fi fubditus Cælareæ Maieftatis,au£ horn, régis, adionem vel querelam habeat, vel habiturus fit, contrafubditumnbsp;cotonæ.Et vtprovtraque parte vitentur ambages,amp; expenfic, capitanei à partenbsp;CæfareæMaieftatis, aut à parte D. regis Vladillai amp; regni, in loco rei vel eon-'^enti querulatibus, fimpliciter amp; de piano iufticiam fummaric, quoties oppor-^Unum fuerinmimftrare debebunt. Qui fi caufam huiufmodi diffinire non pof-'^ut,eam remittent ad principemrei, vel conuenti : qui poftremiffione, in fpa-cio vnius menfisjin quantum ius admittit,caufam huiufmodi, iufticia median-^0 h,finite teneatur. Item,fiquifquamfubditorum Cæfareæ Maieftatis,autRom.
^^gis,contra fubditum coronæ adionemhabens,no quçfita,aut expedata iufti-^^ipropria autoritäre, aut vi armorum,illi,contra quern huiufmodi adione ha-°^haut alter! regnicolæ, quocunque quæfito colore, damnum inferre præfum^ Pleric; ex tunc hinc Cæfar,vel rex,illinc Vngariæ rex per Cæfarem velRom.re-requifitus,contrahuiufmodi fubdituminfurgere, amp; eunde pro modocx-^^ffuunifuorum,e£iamvfque ad exterminium,amp; eiedionemèpatria, amp;bono-W confifcatione,caftigare tenebuntunSimili modo per omnia procédant cir-fubditum regni,fimili temeritate contra fubditum Cæfareæ, aut regiæ Rom.
^aieftatum,quicquam contra ius attentare conantem. Item conuentum eft, « ^UodCæfar,amp;: Rom.rex,häcpacemamp; vmonem fub generalibus feripturis fan-hiflimo domino noftro amp; collegio cardinalium intimer, Sanditatem fuam cer-^Wsrcddendo,quôdhuncD.Vladillaumregê deincepsproveroamp;indubita-Vngariæ rege habeant, amp;recognofcant. Obedientiam, quâpræftiterit,acci-
Pgt;ent: ht fuä ferenitatem,vt in principio huius T radatus feriptu eft,promouen-^0- Item conuentum eft,fi ftipendiarij vtriufq; partis pro conuenienti amp; hone-^ïlaborum fatisfadione no contenti,fraternitates amp; vniones inter fe facere, amp; *^^ö^a,principatus,amp;dominiailiius,autal£erius principis,vi autarmis inuaderenbsp;^^^fticuerent: ex tune ambo reges,amp; Cæfar,vnàcumluis fubditis, pari confen-Contra tales infurgere,amp;:eos,vti pacis violatores,punire amp; eiieere teneanti^nbsp;htnconclufum eft, quodfacraImperialis Maieftas,Rom.rex,amp; D?Rladill^*nbsp;f^X,hunc prçfentem tradatum,cum infertione articulorum de verbo ad verbü,nbsp;Cnouo roborent,amp; confirment: amp; huiufmodi roborationis amp; confirmationisnbsp;hræ,Cælareæ amp; regiæ Rom.Maieftatum,vnà cum literis concernentibus ca-j^J^tn T erfat, fimiliter amp; D. Vladillai regis, in Hamburgum, ad diem fandi Fa-. W amp;Sebaftiani proximè futurum,portentur, amp; illic hincinde con^gnentur:nbsp;^^Uuôd huiufmodi literarum affignatio hinc inde eodem die fiat. Item certisnbsp;^Techbus neceflariis, præfertim pro folidioripræfentium articulorum firma-integritate amicitiæ eorum, manutentione regnorum,terrarum amp; do-5o fuorum, turn amp;nouainter reges ambos amp;: Cæfarem cofderatione,nbsp;pro mutuis auxiliis contra quofcunque præftandis, amp; aliis rebus ingruenti-conuentum eft, quôd poft feftaPentecoftes, cùm D. Vladillaus rex ab ilia
^^cralidiæta, de quainarticulispræfcriptîs abfolutus fuerit. Rom.Imperator amp; fua Serenitas in aliquo loco, de quo poftea concordabunt, perfonali-^conuenient,amp; illic deomnibus,quæ opus funt,concordabunt. Item couen-eft finaliter,quôd deinceps nullius diiFerentiæ,aut diffienlionis caufa, etiam
-ocr page 794-7^4 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;IOAN. S A M B V C I R E R V M
inter principes ipfos, aut eorum fubditos, quantutncunque potentes, aut inferiores,flue occafione iurifdidionis aut contraótus cuiufctinque, tinecôtiniuni aut metarum dommiorum, flue diledifubditi, ôâ tiue alia quacunq; caufa, nulla excepta, exorta: principes ipti ad arma authoftilitatem deueniant : fedquo-tiefeunque tails cafus accidet fi quidem is per capitaneos officiales locorumnbsp;determinari non poffit, principes ipfi confiliarios fuos vtrinque in aliquo loconbsp;competenti conuenire faciant,amp;: illis plenam autoritärem huiufmodi difteren-tias fopiendi ôâ prorfus tollendi concédant. Et quicquid per huiufmodi conü-liarios decretumfuerit,id ab vtraq; parte obferuari debebit. Poftremo,quantum ad caftrum Koftel pertinet, quod tanquam in præfenti bello hoftiliter ca-ptum effet,inter alia, vt D. regi Vladiflao affignaretur, in arciculis præccdcnti'nbsp;bus connumeratur : conuentum eft, quod idem caftrum in illius manibus qo*nbsp;hoc hodie tenet,remaneat : feruitiis omnibus amp; impofitionibus generalibus adnbsp;colonos,vt aliis regni colonis fieri eft confuetum j fimiliter amp; præftationcnbsp;litatis deeodem caftro regni Vngariç,vti ab antiquo introdudumeft,acaliisid'nbsp;ribus, fi quod quifquam ad idem caftrum habere prætcndit,femperfaluiS;nbsp;quarum rerum robur,fidem amp; teftimonium,has prçfentes literas {cribi,amp;ligo-lis noftris folitis communiri fecimus. Et pro maiori fecuritate omniumnbsp;didorum,manus noftras proprias hie infra fubiunximus. Datum,amp; aduniP*'nbsp;fonij, die Lunæ poft feftumS,Leonard!,Anno Dominimillefimo quadringcd*nbsp;tefimo nonagefimo primo.
Nos itaque Vladiflaus rexpræfatus, qui, vt præmiffum eft, pacis femper^^ ^tores amp; amatores fumus, communeq; bonum, amp; Catholicæ religionisincc^nbsp;mentum cordi fcmper habemus, femperque pro noftra virili promouere eup*nbsp;mus,vifis amp; examinât s prasdidis articulis, capitulis amp; conclufionibus,penl2dnbsp;tes illos non folùm honori, quieti amp; commodo vtriufque partis, ac regnoruinbsp;ftatuum(que,amp; principatuum earundem,fed etiam re bus fidei,amp; vniuerfenbsp;pub.Ghriftianæ plurimum coducere : eofdem igitur in omnibus fuis partib^^nbsp;capitulis amp; pû(ftis,laudauimus,approbauimus, acceptauimus, amp; ratificaiiinan^nbsp;excertaque noftra fcientia,amp;: animo deliberato,laudamus, approbamus,acd^^nbsp;ptamus,ratificamus,amp;roboramus per pr£Efentes,promitrendo pro nobis,nbsp;redibus noftris, in verbo noftro regio, amp; bona fide mediantibus, quod lUosnbsp;miter amp; inconeuffe obferuabimus, eifdemque in præmiffis omnibus clauld^ nbsp;puntftis amp; fententiis,realiter,amp; cum effeôlu fatisfaciemus, dolo amp; fraude innbsp;omnibus ceflantibus quibufeunq;. In cuius reifidem, amp;:teftimonium,nbsp;turn figillum noftrum, quo vt rex Vngariæ vtimur,præfcntibus fecimus app^_^.nbsp;di. Datum Budæinfefto beatiNicolai epifcopi,amp;confefroris. Anno Domnbsp;millefimo quadringentefimo nonagefimo primo:rcgnorum noftrorum,Vnamp;nbsp;rj^anno^cundo, Bohemiæ verb vigefimo primo.
DE LVDOVICO REGE.
OD o VI cv s anno mdv i.natus,quod eiGallamatcriJ^ men,lfilium pater volés appellari,dederat : pænè bimulu^jnbsp;uo pâtre,Vngariæ feeptrum naâ:us,infignisque corona fn*^nbsp;tatis autem quarto, Pragæ, Marchione fororio BrandenPnbsp;genfe,Staniflao præfule Agrienfi teftibus,Boemoruinen^^^nbsp;vocatur,diademateque confirmatur. VbiAnnafexannof^^nbsp;foror, tantis apparatibus augeri fratrem, corona^
videretjfertur conquefta illachrymafle,fe Ladiflai quoque elfe prolerojcoi mereri honores, atque ornamenta, peraétisquefolennibus, pattern ioco conbsp;namcapiti impofuiüe,itâquc placafleeam.vbipaulo pôftob nefariumquenbsp;amp; conuiciofum ibidé turbæin Vngaros datx, vt vix Stephanus Bathoreusnbsp;ferit. Fuit Lodouicus corpore vahdo, colore fano, ôôfubfufco, ad quxuisn^^^^nbsp;folatia, largus, nemini moleftus ; fed fine extrema cute, quam
VNGARIC APPENDIX nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;?
'^'tus : artequc, amp; inundionibus eaproduóta, vt vel adolcfcens canos aliquoc ^ïtcapillos; ingenio fatis excitato,fedàformatonbusminuseducatus,præ-^ïMaieftarê,nullis exercituspriuatiscuns,neclaboribus corroboratus : im-pfitare initio non admodum norat: nee diet o audietes habebat Vngaros, cùmnbsp;loannes Scepufieniis maturiorc ad hanc Maieftatem requirebat ætatê,nbsp;Ortafiefuam magisidoneam putabat: fed Maximiliano,Sigifmundoq5 Polo-äutoribus,ad publicxm omnium regni ordinum earn pertinere confultatio-^^tnrefpondenteSjComitia indicunc. (^ibus habitis, Vayuodafexcentiscqui¦-:nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;accurrerant, Pellho ob fufpicionem cupidinis regni, Budam euoca-
slj^^^^'^^ecomponitur omnis. Puero Georgius Brandenburgicus moderator Palatinatus,quia tune vaeabat, Stephane Bathoreo eommittitur : itaq;
^ßibitionc Vayuoda,fpcque deiieitur. Excufare quofdam non poflumus,e-ï'eligionis cura amp;: titulis principes, quód quorum puer confiliis informari °2bar,inftruótiorq} ad regendum effici,quod ipfi fui omnino iuris efle volen-ifinefolicitudine principe viucrepermiferantdiutius negleólu. Eaetiam rcnbsp;£nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;parüfaétum,quodctimTurcaiamprideminVngariamoblataocca-
_ J^Cidiflenfionibusq; Baronum ècantiftitu penetratecupiilfetfquod ipfum,fe^ ^^annisretento BarnabaBelaij Seuerini Bano, iamaLadiflao de pace mifl'o,nbsp;'^dcclararat) no.Qrorumocio,quod voluit, obtinuerit. Etenimcommotus ànbsp;accepta tanta per patrem clade, amp;:quödipfe quoq; contraeos profeétusnbsp;^¦'fcitu looooo, vix cü octuaginta faluus cædem eftugilièt, vt fuos tyrones adnbsp;^^^*oraconfirmaret,reliquos veteranes in olficio pollicitisretineretiMyfiam,nbsp;annoniam fe fcilicetoccupaturum,eisq; diuifurum dixit,imperiumqj paulo nbsp;^.^ftabiliturum: nee obfuturum confilio fuo vllum de Vngariaimpedimen-I* fitnates diuifos efl'e,theatrisqj deditos, negligi regem, multos feeptri æmu-paucos duces militiæ peritos : Chriltianos principes inteftinis ardere bellis,nbsp;jj^J'^iSjCiiiiiibus armis longiusàfinibusPannonicls diftineri inullû, autferumnbsp;externum Vngaris afforefubûdiumdocebat, Hunciampridem Lodoui-k,,'^jiisanimûexploratumhabebat, ncc femel à præfeôlis Albefi Spahis depe-\ Jnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;officio idê ab aliquotan-
Jjôuit. bis anno m d x x i, lunij x x i x. ad pontifice Adrianum, vt Carolum oreconciliaret, labantibus Vngariæ rebus fuccurreret, fupplex miferat.nbsp;l/^ciauitj Solymanû fiéla pace, cótra Polonû Tartaros concitafl'e : Mechmetunbsp;r^hiam infcftare,cum ioooo.bellatorum,prçter naues inftruôlas ad Albamnbsp;^'^'^ip^ndam cogitaremouifle eundemtyrannum,Romæ,Budæ,Hie-^¦/yniisq; aras Machumeto confecraturum, fi de Pannonibus triumpharit:nbsp;[.Rotate fe,vtHadrianus in medium cofulat. PoftcaadGallumquoq; mit-exponit,grauem immmere defenfionemifcutum adhuc contra inimi-''t;i7°^ini^nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;multos annos obiedum ab V ngaris,nifîqj de^^guinj^
; ?,abftincât,infradum iri, vnde periculum intotam Europam effunSeretur. * f 'Jotoris quoquemaritum archiducem Ferdinandumfuos ablegat,Turcam,nbsp;/f^iam perDanubium ftrudo, vicinumq; Belgrado, exitium apportantem,nbsp;ç, fecus apud Polonum agitfuamegufam: oratoresque Pofonio mittit,nbsp;tt^P^Qpenaeum,hcetcofderatum,fle(âant: fed nihilenecere. Polonus enimnbsp;inapares tato hofti ratus,fdus cum eo pepigerat:aliis, pacemnbsp;cxpeterêt,colerent,dum polfent, femperautorfuit;
Hiapaftis vt recederetjuunquam potuit perfuaderi. Miferat antea etiam ad lïïi'J^eemPortugalu m,de auóto nauigationibus imperio qui gratularentur,nbsp;*nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Solymannum tribus validiffimis exercitibus, pace cü Perils
Y ^^^^dbus Carolo cum Gallo,in Pannonias irrupturum.Ducentis mil-appropinquare,centum millibus Mechmetbegum Tranfyluanias erbofouiæ Bairam,in Croatiam Dalmatiam furere,de-Ç Sypto,Syriaqj,valdc elatinorare igitur vehemcter, vt pecuniafefe adiu-atoluni cum Gallo componat. Sed,dum Spiræ noftri conuentus agitant,nbsp;'^petrat.Quocirca magno impctuin Vngariam Turcaconccpto,per loca
.f
-ocr page 796-IOAN. SAMBVCI RERVM
quæ ante annös fcptemprohibere accfeflii potuiffentj Valentino Totok
do,Belgradurti receptum,amp; alia tranfit, Salankemenoquoq;, amp; VaradinoPf' tri occupatis,arteque,amp;: terrore fibi via communita, V alpone amp; Soklofchio vixnbsp;tentatis,tranfmiffo,noftrorurti focordia, Drauo,T olnatn verfus, ncmine obfer-uante ,Zegedinique conuentum Lodouico de occurrendohabente,opinioD9nbsp;celerius fefiinat: vndique quantæ noftræ eflent vires, quidfperarent, aliuno^nbsp;cognofcit.Q^ nuncio,régis, Baronumque ceflantium, amp; no creduloruman*'nbsp;mis perculfis, adarmafubito concurrendum, qualemcunque defenfioncnia^'nbsp;ripiendam,regi perfuadere incipiunt. Cumquemulti Lodouicum,vt BudïA^nbsp;PofonijjCxitum rerum potius, quam præfens expedaret, hortarentur : minus?nbsp;ignominix, ac periculi, reliquis omnibus interfedis, modo rex faluusnbsp;putarenf.pef Thomoreum tarnen è cnobio vi ad militiam retradum,innbsp;fententiam impellitur» Confirmât, T urcorum non efle numeruni feleâutn : uinbsp;tanto numero, 50000 eile, quialiquid audeant, inermes reliquos : ad elle tip'nbsp;tur, aliosque fuo exemplo animaret ; non defuturum Deum fuae caufx. Qu*nbsp;niores erant,Ioannem Vayuodam, cogentemirtgenteS copias, fines quenbsp;ceptos dolos à Tranfalpinis obferuantem, accerfitumque, expedandum fuak'nbsp;re.Sed Solymanno nullam moram intermittente,noftrisque iam ad duo mib*^nbsp;imminente,collcdo rex miferandus ad viginti quinq; miliium exefcitu,quau'^^nbsp;uis exteriorum vicinorum^j fperata ope fruftratus, tandem fe opponit; aduc**'nbsp;tumqj Vayuoda: tardiorem forc,quàm neCeflitas poftularet,veritus ,fuafuin**'nbsp;nachi fefuosqs in conflidu animofe,pioqj zelojprafcipitauit.Nampromotis^nbsp;egedinoad Mohacz oppidum caflris, quodhoftis æqrtoinloco nuitterumCbn'nbsp;ftianorum exiguu valde confedifle,finc machinis,cautis^ dudoribus, fenfe**^'nbsp;ilico laceflerc,carpere,cædere,vt vires fepararet,velitado diftraliere coepit,***^*nbsp;menta fua innumera in quada vallc,ne appareartt, cum præcipuis militibus,Ö^nbsp;reqs iuucntutiscollocat,nofl:ros inCautius progreflos excipif parte nicliorico'''nbsp;feda,refiduum fine fuorum detrimento comprehenfoSjVidosqj tenuit.nbsp;cundis à rege per Paulum Tomoreum adeertamen vtcunq; difpofitiSjamp;in^^-*^nbsp;ordinatis, regi, Cuflodibus, cejrto faciliqs è periculo ad elabendu loco definenbsp;to,iniquiflîmè cû tanto hofle confligunt, eflnfo terrore, nrachinarumqA'P^^nbsp;borum iniuria,fugati fine fine caeduntur. Rex vitæ confulturus,cum paucis,*}**^nbsp;alios illapfos viderat, in lacCi ex Danubij inundatione, alias quide vadolu^)^^nbsp;turn tranfmflTo exercitu Turcicö,imo vngulis equorum altius cauato,dde«u**nbsp;Zetrrziumiuuene nobilem,amp;miniftrumartteipfumtranateminfecutus,equ^nbsp;in tergum freno inuerfo,palude hauritur.cuius tandem cadauer,indicio ciu* gt;nbsp;cubiculo miniftri repertum, Albæ inuita Regina à Ioan. Zapolya luduolill*^nbsp;fepultufuit.Occideruntibi omnes,vnico excepto,Epifcopi, cuinGeorgioS^nbsp;lt;|^fieniLamp; alijs proceribus,quoru cafum paulo póft incredibilis vafticaSjprÇ*^!
(9
* cædes ^liim Confecutæ J cæfaamp;abdudaeo anno ex Vngariaadtrecetitap^ hominû millia. Hic fuit miferabilis, ac deplorandus boni regis atqj innocc***^nbsp;exitus. y tinam,vtinâ Chriftiani principes hic nomen,autoritatemq; vulgbP^nbsp;ceptam in occafionê Ma:ftitin'enc,tantum periculum confenfu èe armis aue*^nbsp;fient : longe felicius vel cû remotiflîmis gentibus ageretur. Sed, proh dolot)nbsp;efthumgnitatis impotëtià, vtacrius in domcfticaferatur vindidam, quàmmunbsp;giflimam ; intusq^ alat omniû cruentiflîmâm,amp; maxime liorribilem. Solyni^^nbsp;nus vidoria celeriùs,quàm putarat,regnoq; ampliflîmo facillimè potitus :nbsp;Budam,prxmiflis calonibus tantû,amp;:impedimêtorumfiedatoribus,progrei*^ nbsp;Pefthum occupât, ignitjue, nemine prohibente, ( cùm tarnen idfieri potuil*^nbsp;exurit, inq; Thraciam adfieditionesexortasreuocatus, Vngariamprxfidio''nbsp;cuam deferit. Reginaonerariis aliquot nauibus, cum Alexio Turzo, com*^nbsp;ciuiumpromificuojPofionium, Strigonio, baud fine moleftiaamp;fiuarumreru^^nbsp;iuria,euafit. Huiuscladis recens eftmemoria:amp;quando earn copiofius 'nbsp;riusqî Stephanus Broderith,fiocius eius periculi,conficripfierit, inte-gramhîccommodam^fiubüciam.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;QpH*
-ocr page 797-V N G A R I C. APPENDIX nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;717
broderithi descri-
PTIO RECOGNITA A SAM B.
Egnaêat eo temp Ote, quo Solymanus Hungariam Vali^^ diflimocxercitueftaggrelTuSjaûno iyz6,Ludouicusjeiusnc-minis fecunduS) Hungariæ, boemiæq5rex,VladiflaiCazimi*nbsp;ri CK Anna de Candale Gallâ films: qui pâtre in ætate pupil-lari amiiro,agebat eo tempore,quo bellum eft ei per Tütcamnbsp;motum,pnmum ôivigcfimumannum, huerat eipaucis mennbsp;Pnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fibus ante mortüum pattern, defponfata Caroli Imperatoris,
erdinâdi archiducis Auftriæ foror,Maria : quam ftatimj vt ad annos puber-^ J, Ycruenit,duxit in vxorem : forore fuanatumaiore Anna, eodem temporenbsp;linando in matrimonium tradita. Erat Ludouicus iuuenis procerus, for-torporisfupra alios æquales egtegia, natura: fînguiari bonitate, amp;:pra:claranbsp;SifT Lnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;peruenire conti*
^tjhaDuiflemus in eo proculdubio, longe optimum, ac præftancifl'imü pnn-^^g^^æerat miti admodum,ac minime feroci, ad omneredum amp;ho-j 'Jininirè flexibili,amp;fua etiamfponte procliui. Prætereaarmorum tradan* Cj 1^ equitandi,venandi,amp; alia huiufmodi iuuenilia,amp; inilitaria opera exer*nbsp; ftudiofus, verax,conftans, amp;fecreti, fi quod ei credidiftès, tenaciffimus.nbsp;Modern tempore regni Comes Palatinos,quem vocant,quæ prima eft are-fiibK/Bathori fuperftes, Stephani Bathori, quinbsp;'^atthia rege impigrè, amp; magna cum laude rem Tranfyluanam adminiftrr*nbsp;Scp Andrea nepos : amp;:Tranfyluania;præeratIoannes Zapoli, comesnbsp;Ij PUlienfis, is qui paulo póft regnum eft adeptus. A pâtre Stcphano in amplif-fau °P^us cum fratre Georgio eft rcliólus : tanta apud nobilitatem gratia, amp;nbsp;itjd°?)Vtiam inde à puero omnes eum, veluti regni fucceflbrem jfiilludhæ-li jjr ^Bdïno vacuum remanfiflet, obferuarent,amp; in eum vnum omnium ocu-Ui nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Maiori VZalachise, quam Moldauiam appellant,Stephanus}
vocant, Radul imperabant, vtcrque regi Hunga-ci^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Banus Dalmatiæ, Croatiæ, amp; Sclauoniæ {nam hæ tres proüin*
o vno magiftratu regebantur, quem nos maritimum etiam prtefedum di* FrancifcusBatthiani, obfequiis familiaribus iuuenis olim regi ad*nbsp;^o^^diatus. ArcemThemefienfem,amp; eas regni partes,quasinferio*nbsp;tuebatut : amp; is coronametiamregni,poft mortenlnbsp;te ^^^ctici Pereni, apud eum relilt;ftam, cum eo, qüern diximus, loanne Za*nbsp;^C^pußenfi,feruabat. Sirmio,amp;:eiregnipaftijquæ inter Sauun^nbsp;Danubij iacet,Paulus Tomonj,archicpifcopus ÇRlocen nbsp;(ttç ordine eorum,quos fratres minores de obferuantia vocamustvitnbsp;autequam earn religionem intraflet, plurima exhibuerat, necnbsp;cliiç nbsp;nbsp;nbsp;virtutis argumenta,cum hofte fatpius cogreffm. Vacante poftea ar-
i'^d f P^tuColocenfî, cùmeabona, amiflbpaulo ante Belagrado^nonmi* *''Pükvnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;miniftro indigere viderentut ; poftulagim fuit
regni conuentu ab omnibus,vt Paulus è religionej fi exire abnueretj k nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fummi Pontificis Romani extraiftusjilli ecclefiæ, illis«^}
'^fel a nbsp;nbsp;nbsp;defendendis prteficcretut. Diu,multumque,ac vetê,nonfimüla-
voluntati regiæ ac regni patere cocgerunt. In qua præfe-omnium,perperamL etiam de eo iudicantiumj (vt nulla excel* inuidia eft ) ita fe geflît, Vt nihil penitus prætermiferit, non folùmnbsp;fiitj) ?^ftrenuum militem,amp;: Imperatotem, fed etiamj quod ad virum religio*nbsp;pertineret ; nihil de pnore vitx aufteritate, ne- ncque in vlla alia te rcmittens, aut immutans. Cornesnbsp;'^paorus de Frangepanibus,ante menfes aliquot,ab obfequiis Ferdinan«nbsp;Ss
-ocr page 798-7jS nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;IOAN. SAMBVCIRERVM
di Archiducis, magnis promiffis adregni obfequia acccrfitus : cumpoftcaW beneficiorum,quæ expeólabat,iniuria non mediocri afFeólus fuiiret,illuc,vnönbsp;venerat,ad Ferdinandum redierat. Canccllarij munere fungebaturStephan^nbsp;Brodcricus, in ea parte Pannoniæ fuperioris natus, quæ nunc peculiariter ScU'nbsp;uonia nominatur: ad eum magiftratum,ex legatione Romana,quamtuncobt^nbsp;batjpaucis ante menfibus aceerfitus,maiore ad bene aged urn animo, quaiD*^nbsp;cultate:qui bate prodit.Thefaurarij magiftratus erat penes AlexiuThurzonc^nbsp;hominem (vt opinio multorumde eo erat)prædiuitem,amp;:eomagiftratu^*'nbsp;quotiesantca diligenterfunótum. loannes Bornemizza Pofonienfis amp; Budcnbsp;ßs arcis præfedum agebat, non paruæ apud regem, quem ab incunabulisnbsp;cauerat,eodemin hanc,velin ali am voluntatemmoucndo,autoritatis -.apud^'nbsp;lios ferè omnes magnævenerationis,cùmobfenium,tum propter imniotxcU'nbsp;iüfdamfeueritatigt;,amp; bonitatis,ac illibatæ in regéfidei opinionem.HifcrM^''nbsp;diximus, erant tune publici magiftratus. cæteri prælati amp; barones fuisnbsp;priuatis rebus operam dabant ; præter Ladiflaum Salcanum, archiepiicopi^nbsp;Strigonicnfem,regni primatem, amp; fupremum Cancellarium : qui,licet pai^nbsp;ante menfibus,vel quia aliter facere nopoterat,vel quietions vitæftudio,!*^nbsp;lum regium,quodfecretum vocant, inmanus regias tradiderat, quodStep**nbsp;no Broderico fuit datum:peneshunctamenmagnapars authoritatisrefideb^^^^ inbsp;resqj huius etiam nutu,pro magna parte,regebantur,cui ob dignitatem,Inbsp;prudentiam,amp; rerum quas longo tempore adminiftrauerat,agendar um p^V jnbsp;tiam, rex adhuc inter omnes plurimum tribuere videbatur : præfertiro jnbsp; fummarcrumagebatur. EtisferèeratftatusreruminHungariarquaimoî^ |nbsp;Ludouico nunciatumeft,Solymanum,pacecû omnibus finitimisinnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;|
res firmata,armainfeftacontrafe terra aquisqj mouere. Cui ad id facmnaa nbsp;nbsp;l
magnam præbebatopportunitatem,Belgradum,amp; Sabacz,paucis antèan^^ | poteftatcmredalt;fta: Zalankemen,amp;omnibusaliisoppidiscitraSauum,e |nbsp;tempore dirutis,vfq; ad Varadinum Petri: quem totum traâ:umnos,duiâtlt;^^^ Inbsp;itmium. hucantiquovocabulojSirmium appellamus. Quæ res talem hoftiadimd^ Inbsp;Hungariam patefecerat, vtquoties Sauumtranfire, amp;inHungariamirr^^Pj,nbsp;re velletjÇgrc poftet ab eo probiberi. Præerat tuncei Pannoniæ inferiors P* |nbsp;ti,quodfuperius dilt;ftum eft, PaulusThomorij: qui,vbiexploratumhabuicnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I
cæ in Hungariam aduentum, non contentus id per hteras amp; nuncios - | tea régi lîgnificafle : cofcenlîs raptimleuibuscurribus, quos nos à loco|nbsp;appellamus,vigefîma Martij,adregê tune Viflegradi agentem,repentèa(ioonbsp;nbsp;nbsp;|
aduentum, amp;apparatum hoftis,acpericula, quæregno imminercntjCd® I fuarum ad hoftem reprimendum virium imbecillitatem narrat, celcritamnbsp;nbsp;nbsp;I
opus,arcendumhoftem Saui apud Belgradum tranfitu : amp; rem, fi in tempI «ouidglfur, tametfi diflicilem, non tarnen efte prorfusfaduimpoffibileiOnbsp;id, ftneceflariaftbi præftentur,fuam operampollicetur. Rexhisrebn^nbsp;tus, amp; quodaduentus Turcæ ex pluribus etiam aliis locis vehementer comnbsp;nbsp;nbsp;I
batur,ex eorum,quitunc fecum erant, confilio, conuentum publicum ind nbsp;nbsp;I
ad diem diui Georgij^artyris, quæ proximaeratfacra. ad quam cùm I tes omnes omnium prouinciarum ordines conucniftent,decernunturib\ Inbsp;quæ adaegni defenfionem pertinere videbantur xilludquc inprimis,vtado* Inbsp;Virgin! matri ab Elifabeth vifitatæ dicatam,quæ infecundammenfisnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I
mos item,amp; Morauos,ac Slefitas tä nunciis,quàm literis vrger, ad auxilia n
ta,amp; alias fibi adhanc rempromiflapræftanda.Neq; omittitpontificemR^^
Sigifmundo,patruoregis, aliaprorfus ratio videbatur: quodisfduscu^
-ocr page 799-VNGARIC. appendix. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;759
tot nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pepigerat J extremum excidium à fuo regno ( quândo aliter inter
tiis nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;principumdilîidianonpoflet) velhocpaólo auerterecona^
integcrrimus gt; fidei obferuantiflimus, contra principem auxilia vllapræftiturus. Eadem de Venetis ratio e^nbsp;prætereain eodem conuenturegijVt, fi ob ærarij publicipe-^nbsp;Qüod mala adminiftratione eorum, qui Reipub. præfuerant penituSnbsp;fac ^^^^Jî^erat ) vidcretur ei thefaun ecclefiaitici pars aliqua attingendaj id einbsp;ftj .¦^læetetî quodne fieri fine aliqua noxa poflet jRornanus etiampontifexnbsp;h diplomate indulferat. Defignantur poftremo interillosjquos domi badinnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bello gerendo duces : Chriilopborus cornes, quem ad Fer-
Mum redüTe, fuperius diximus : Nicolaus comes de Salm. Cùm hæc, l^Usnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;inhunc modumelTent inconuentuillogeneraliconftituta : rex re-
omnibus rite confultatis,conuentum dimittit: ipfe,qua: flatuta in conuen-r nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;maxime poteil diligentia,exequitur. Primum omnium feri-
oehis periculis ad omnes principes Chriftianos, omnium auxilia implorât, ^*mé Cæfaris Caroli, amp; regis Gallorum Francifei, paulo ante ex captiuo innbsp;^^tatenrreftituti: vtrunque fummisprecibus obtcft:atur,ne fe in tanto diferi-déférant. Régi Gallorum amp; illudin memoriam reducit, quid fibi in op-M J æzlgytone prope Mediolanum captiuus, per oratorem fuum de defen-^daHungaria, amp;de ferendis, fi Deus etnn priftinæ libertati reftituÜTet, fup-(j ^Ptomiferit: nuncelTe tempus,vtpromifl'ahuiufinodiperfoluantur,quan-°oifa(âaeflFtdiuino munere eorum adimplcndorumpotcftas, amp;fibi extre-rnitninereteoriindemexpofcendorumneceflitas.MittirprætereaoratorettWnbsp;Poditunr ad ahum fororium fuumprincipemFcrdinandumjamp;adaliosim-j'.¦'J principes,qui tuneSpyras conuentura Imperialem habebât. MittitinBoe-p^m,Morauiam,Slefiam. Agit cum loanne Antonio barone burgij, qui tune »nbsp;'^^dficis nomine apud regem oratorem agebat, vt inftet apud Pontificem pronbsp;^*oripecunia,ad tantum onus belli fuftinendum,fuppeditanda. Præficitdi-h ? ^fgenti ex ecclefiis accipiendi fummæ, Ladiflaum Macedonium, paulonbsp;f^oxepifcopo Sirmienfi Qmnqueccleficfeni,ingratiam Cancellarij faôtum,nbsp;pluribus aliis : Nicolaum vero GerendiTranlyluaniæ præfulem, argentonbsp;l^'cvelin monetam cudendo, vel exaiTenfu oratoris Pontificij adhos tantùmnbsp;Os belli vfus militibus diftribuendo. Exigitur praeterea per thefaurarium pe-^^''laab abbatibus,pr£Bpofitis,capitulis,à ciuitatibus, quas appellamus libéras,nbsp;. ^Xonibus, Tranfyluanis, à ludæis ; conquiriturvndique neruüs belli, ita, vtnbsp;. ^pauciffimos dies, collecta fit in hune modum non parua vis pecuniarum,nbsp;^^^ofdem,quos diximus,neruos belli diftributa. Veniunt interim aifiduè mo-¦p^orx, modo nuncij ab archiepifcopoColocenfi, aWaiuodaTranfiyluano,nbsp;Belgrado appropinquate : amp; aliquamcopiarum parteq|^uç pj^nbsp;f^UeratjiamSauum tranfire. C^æres acriores addidit èc régi, amp; ha^uiapud*nbsp;Soin erant,ftimulos,rerum omnium approperandarum; ante omnia hoftis,nbsp;Wdoiam Sauitranfituarceri non poflet, à Drauitranfitu probibendi. Ve-nie locus poftulare videtur,cùm fit fæpe tam Sâui^uàm aliorû fluminum,nbsp;I ocorum,mentio facienda ; vt fitum vniuerfæ Hungariæ, amp; maxime eorurnnbsp;per quæ hoftis contra nos venir,per qu£E nos illi obuiam pr»ceflimus,
' præliüm commiiTum fit,breuiter explicemus.
HVNGARIÆ DESCRIPTÎO.
h jj
quain nunc vel ab Hunnis,vel ab Hungaris, populis ex vwia certè profeôtis, qui eamincolunt,itaappellari conftat J Danubius, o-oin,quos Europa habet, fluuiorum maximus, inMartianafyluaad Vlmamnbsp;fçnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Germania dcflucns,mediaminterfluit,âtqj in partes fcindit,in citério-
bi) ^'^,^-^^lorem,(nam nunc italoquimur,acfi Budæ,quæregnifedes eft,efîe-
1 Citerior eft ea, vbi olimPannoniæ fuerunt î hæc ab vlteriore Hungaria
S S ij
'9
-ocr page 800-760 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;IOAN. S A M ß V C I R E R V M
Danubio,amp; Auftria,amp; Norico,radicibus ad Vienna Cxcij,ficolim diÂî,mon^ tis:àSlauoniaDrawo, àBoznaamp;Rafcia Sauo fluminibus terminatur. Namnbsp;in locis Danubio propinquis,amp; ad Belgradum fpedantibus,ad Saui vfq; flumbnbsp;nis oft:ia,cum Danubioexcurrit, Ni/alko,Pofegam,Sirmiû,tres infîgnes prouin-cias,quas nos comitatus vocamus, à Slauoniadiuellens. Huius citerions Hun-gariæ caputcfl: ea,quam paulo antè nominauimus,Buda,regni fedes. Nobilioquot;nbsp;ra in ea oppida, Alba Regalis, coronatione amp; fepukura regum infignis, Strigo-nium metropolitanajQuinquecclefîenfîsjepifcopalis fedes, præcereaSoproniû,nbsp;Iaurinum,amp; S abaria,diui Martini,amp; Stridon,diuiHieron.pa£ria.Flunnnamul-taineanobilia,præter Danubiumamp;Drauum,quos fupcriusdix^mus.Lacushanbsp;bet duos nobililfimos, Balaton, amp; Ferto, alterum tredecim circitermilliariumnbsp;inlongitudinemprotenfum,alterum nonitalongum,fedBalatone longe latio-rem. Huic citeriori Hungariac,vbiDrauû tranfieris, annexa Sclauoniaeft, parsnbsp;olim Pannoniæ fuperioris, interSauumamp; Drauum polira: fed Sauum etiâlon-Bttnfl. gè tranfgrcira,amp; vique adflumen Hunam (hoc enim illinunc eft nomen) pro-tenfa,vbi Croatia incipit.Poftquam Dalmatia fequitur,peroram Adriaticima-ris,quæ partim Veneto,partim Turcæ parer: minima eins particula eft regiHû-gariæ fubielt;fta;locamediterraneaBoznenfes tenent,amp;Rafciani,qui olimMcfinbsp;fuperiores fuerunt. Sclauoniæ caput Zagrabia eft : fedes Epifcopalis Croatienbsp;. nuncBigihoneft,anteaFumiumerat. Dalmatiæ, ineaparte, vbiHungaropa-ret,Segnia,Bozna,Iaycza,Rafciae Ilue Seruiæ Belgradum: amp; in huncmodumfcnbsp;Hungaria citerior, amp; eaqux inter Danubiumamp; finum Adria: funt,habent. VI-*ra Danubiana Hungaria montibus Carpathiis, fupra Pofonium incipientibus,
amp; longiflimo fiexu adlittusEuxini maris porre(ftis,àMorauia,Slefîa,Polonia,amp;: à Ruflia diftinguitur, vfque ad euni locum, vbi regio eft,quam Maromarufiatonbsp;vocamus. Ibiiam alij montes,amp; fyluæ abeo loco Seuerinum verfus tendencesnbsp;«àTranflyluaniaamp;ValachiaTranialpinafeparant. hanc vlterioremHungariamnbsp;T ibifcus fluuius,omnium,quos Septentrio habet,fluuiorum (quantu adhucin-telligere licuit) pifco{iflimus,in montib.Maromarufiis amp; falinariis ortus,medianbsp;inrerfluit : præter alia minora duo nauigabilia flumina, in fe recipiensZamof- 5*nbsp;. fium,amp; Maryflum,vtrumqueexTraniryluaniadefluentem. Hæc Hungaria vJ-terior habet oppida nobiliora, ad Septentrionem Pofonium, Tirnauiam, Trm-cinium,amp;ibidem fluuiumVagum,propeComarominDanubiuminfluenccm:nbsp;Nitriam, amp; inibi Biftriciam, cum aliquot montanis oppidis, auri amp; argenti,cu-priqj fodinisnobilibus : item Vaciam,Peftum,Budæoppofitum, Agriam, Caf-fouiam,amp; aliquot Sccpufij oppida non ignobilia: ad Meridiem vero Colociam,nbsp;Bachiam, Zegedinum: vitra Tibifcum, Varadinum, Debrecinium,Riuulosnbsp;dominàrum,cumfodinis auri amp; argenti, ChanadinumEpifcopale, Srnobililfi-«tflkm arguai Themelîenfem : præfeâruram, quæ tertium inter regni præfeâii-ras locum obrinet: Seuerinum,vbi ponds olim àTraiano Imper, extrudivcfti- 4*nbsp;gia etiam nunc apparent, amp; alia, quæ breuitas hiftorica nuncprolixius vetat e-numerare. Tibifcus ipfe circa Titulium præpofitura infigne, non procul à Va-radino Petri,in citerioraeius fluminis ripa lîta,Danubiû influit. Vitra eos montes, quos àCarpathiis ad Seuerinum protendidiximus, TranlTyluania eft,Da-ciæ olim (Ihrs.Eins caput Alba Iulia,vel à lulio Cæfare,vel ab Hijulapotius quo-dam Hunnorumprincipe,itadiifta. Oppidacompluranobilillima,inquibusnbsp;Cibinium,Brairouia,Colofium,Biftricia,amp; plura alia à Germanis,quos nos Sa-xones appellamus,condita,amp; habitata. In elfunt Siculi,vulgö Zekcl diéli, genus hominum ferox,amp; bellicofum: inter quos nullus neq; nobilis,ncque rufti-cus,omncs eodemiure cenfentur, Heluetiortiminftar. Tranflyluaniaipfare- fnbsp;rum omnium eft feraciirima,præcipuè auri, argenti amp; aliorum metallorum : adnbsp;hæc falis montani.equos generat nobiliffimos, vino abundat, fed nonæquê ex-cellcnti, vt Hungaria,amp; Sclauonia. Tranflyluaniam duæ cingunt Valachiæ,nbsp;Tranfalpina,amp;Moldauia: ilIaDanubio,hæcmari Euxinoadmota: vtraq; cumnbsp;TranlTyluania eamEuropæ nunc occupât partem, quæ olim Dacia erat. Sic to-tus ifte
1 Inbsp;I
1 I
1
VNGAR IC. APPENDIX.
? trains Transdanubialis, quitio folùtn Hüngäriam vlterioi'c, fed Tranß-/*^änianiquoque,cumvtraque Valachia,continct: Danubio,monnbus Car-p^hiiSjinariEuxino, amp; rurfus eodem Danubio ex omni parte includicur. Et æc de generali Hunganæfîtu: nunc reftat dehislocis diccre paulo aliqUantonbsp;P^^iculariuSjin quç totahuius bellivisincubuit. infraÈudam,perripainDa-defcendentibuSjprçter quofdam ignobiliores pagos,amp;: vicos,Rakos,poftnbsp;j olnacftjfedecimmilliariis noftrisHügaricis à Buda remota. Jude Batha/ubnbsp;Mohacz,adripam üanubij fitum. Mohacz ad dextram,in locis mediter-*0 ß ^^^Quinquecclefias habet, ciuitatem ante hac cladem in Hungaria fatis in-S^ciUjquatuor milliariis, vel paulo amplius àDanubio, tribus à Drauo remo*nbsp;iUnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;verfus Soclofium, vitra Drauum,Valpo arces nobiles habentem;
ji^ohacz porrojvfq; ad Drauum Hu. quatuor, vel paulo amplius,milliariafunt. Neumautem locum, V bi Draüus Danubio mifcetur,invlterioriripaçftop-P.''ïiEzeek, amp; ibidem veftigiamagnæ alicuius, tempore quo Romani Päno-obtinebant, vrbis ; coloniæ fortafle Romanorum, ab oltio Draui non niflnbsp;°°us milliariis remotar. In eo loco,vbiEzeek eft, Drauus in anguftum coar-d^^'^^jpontifaciendo eft aptiflimus: quodfequutinoftri,tempore,quo Belgra-^^*^amiiruin eft,pontem ibi,per quemexercitus traduceretur,eXtruxerät. Poftnbsp;eft, arx præpofituræ Thitulienfis, locus vndiqué fyluis cindus,nbsp;paruo labore, natura adiuuante, munitiflimus effici poftet. Poft Bar oh,nbsp;Ijj ?*J^o,2atha,amp; è regione Bachia, quam diximus : altera Hungariæ metropo-huk campeftri lita, vtfunt omnia aliavlteriora, quæ inter T ibifcû amp; Da^nbsp;Pf. ^HiiacentjCampeftria plana, atque ob id pecori amp;: armentis alendis in-vtilia. A. Zatha per eandem ripam,eft WHak,oppidum cum nobililftmanbsp;V primùm aperitur beata illa, fertililftma regio Sirmienfts y nonnbsp;'ùth knbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Septentrione laudatiftimi,fed etiam rerum omnium, quse ad v-
R'^^um pertinent,ferax î tot olim Imperatoribus, atque etiam ( vt anna-Qu j^^^ibabét ) vnius ad pontificatum Romanum euedi, mater, amp; alumna, eiufdem nominis infignis, cuius etiam nunc veftigia extare di-tjjMira ibi eft locorum amnifas, mirafoli fcunditas, incredibilis ae^nbsp;^^peries : quod propterea iam efte conftat, quöd ea regio non eft à littorenbsp;ip/aticonifi tridui,aut, adfummum, quatridui itinere remota. Prima in Sir-üj ^iiak recedentibus,occurrit Bäkmonoftra,fedes epifcopatus Sirmien-ipf^^;jantequam ad Varadinum Petri perueneris, Kamanceh nobile oppidum inbsp;Uud eft Varadinum Petri, oppidum cum arce ecclefia: Colocienfi fübie- ïuem locum,amiiro Belgrado,pro Belgradö numeramus. poftea eft Za-1'if^'^^en, alia non magni nominis oppida, ftiperiöri Belgradenft clade pernbsp;'^(f^^dirata. Inde in eoangulo, vbiSauus Danubio influit, arx Zernien: in-Belgradum,oftia Saui,amp;: inaltero confluentis angulo Belgr^nbsp;W,totnobiliftimis cumhofteTurCa commiftis prteliis infign^ixui^*nbsp;captæ oppugnatione,Ioannes Huniad,Matthiæ regis pater,Hungarwenbsp;^^^ator, cumfratre loanne Capifträno, Amurathen olim Turcarumimpe-nominis noftri gloria, repulit. Hane arcem nos Nandornbsp;Si[^^vocamus,aliquiAlbamGræcam dicunt,antiquiThautinumappellarût.nbsp;4^^ Hungariam fpeófcat,in rupe praccipiti,oppidum habens fußfeeiuf- bitic Sauum, vbi Danubio mifeetur, illinc Danubiüm præter-gt;kj^^®^defpiciens.Et in hunemodum fc habet Hungaria,amp;:eorum locorum,nbsp;cladem accepimus,fitus. Nam ad dotes Hungariaî, quibüs fupra o-X^^'^^opæ prouincias( ft verum dicere licet) abundat,referendas, pcculiarinbsp;d^ine cflet Opus.nos fitum eius,vt magis eftet confpiciiusjoculis legentiumnbsp;5^rci£ävoluimüS.
V*: adinftitutum redeamus, vbi aOeepit, Turcorum copias iam i*^,^^anfire,veritus ne illo fuperato,eueftigio ad ripas Draui,amp; ad oppidumnbsp;Ezeek, ante fe occupandum feftinaret : ad eum locum præfidionbsp;®*idmn,animum adiecit : quæ res demandatä eft comiti Palatino, qqi tuntfnbsp;S s iij
-ocr page 802-IOAN. S A MB V CI RERVM
non procul à Drâuo,inarccfraterna crac. Qui licet malè pedibus affeftusj^ men curandum impigrè fufcepit. Cætcrùni iilis,quibus mandatum erat, vt co-dem vel irent,vel copias fuas mitterent,man data iegnius,quàm par erat,obeun-tibuSjPalatinus fruftraid, quodaggreiTus fuerat,faccrc conatus ,Budam ad regem venir : vbi accufatacorum,quifibi adefle noluerunt,negligentia,pofteaa-pud regem manfit,regix exhinc contra hoftem profeôtionis cornes. Sub idemnbsp;ferè tempus, rex fadus eft certior per fecrctum nuncium à quodam, cui hoftbnbsp;confilia, acrerumcius ftatus crat exploratiflimus,nihil elTc confultius,quant unbsp;VayuodaTranfyluanus, cumTranfaIpino,(namamp;huius fides régi inhaepar-te explorata efle videbatur) vel à tergoaggrederentur hoftem, nihil tale coginbsp;tantem : vel illo redàcontraregem tendente, ipfiiundis viribus Thraciam, O'nbsp;mni prxfidio nudatam,inuaderent. itaenim fore, vt hoftis vel opprimereturinnbsp;medio, vel certè ab incepto defiftere, atque ad fua defendenda redire cogerc-tur. Fuit id confilium primo fufpedum, obnonnullas caufas,quas longumeffet commemorate. Deinde cum Strigonienfi archiepifeopo res fuitcommuni*nbsp;cata: illoconfîlium approbante,præceptumeft VayuodæTranfyIuano,perVr-banum Batthiani,qui tune forte in Moldauiam mittebatur,vt re plenius cogn»'nbsp;ta,idfaceret,quodmagis èRepub.eflearbitraretur. Et,fiidputaretvtilius, vires fuaSjamp;s Tranfyluanorum, cum Vayuoda Tranfalpino , ad illalocaconuertc-ret. Qux res pro magna parte in caufaefle potuit, quod Vayuoda ad têpus prx-lij adelfe non potuerit. lam dum hxc agebantur, non aderat folùm,fed amp;:pr«-terierat tempus conuentuiTholnenfi defignatum, amp; nemo adhuc ad eumli^nbsp;ecum venifl'e audiebatur : videbanturque omnes folum regem infpicerc,nequ®nbsp;prius Tholnam venturi, nifi regem ibi intellexiflent efle. inualefcebant intç'nbsp;rim in dies magis ac magis rumores de Turex vlterioriprogreiTu; donecaudi'nbsp;turn eft, cum Sauo tranfito, aliquot caftellis obuiisdirutis, Varadinumnbsp;obfidere: amp;iamarcem(nam oppidumparummunimentumhabebat)acerrJ-mè terraamp;gt;aquis oppugnari. Tumdenique rex,licet nequeex Boemia ,ncqu®nbsp;aliunde quifquam adhuc aduenerat, amp; paucas admodum copias apud fenbsp;ret, ne quid tamé in tanto regni periculo omifiiTe videretur, quod à fe fehP* nbsp;fer, XXII11. lulij Budaexiguocomitatuegreditur,penesDanubijripajTnol-nam verfuspaidatim iturus : fperans inter im,alios quoqtie ad fe ventures. Pau*nbsp;lo ante hune regis ex Buda egreftiim, miffus fuerat Stephanus Bathori de Som-lio,adVayuodam Tranfyluanum,quieum iuberet, rciedis omnibus aliis con-filiis, hoftis aduentu itaiam exigenteycum omnibus copiisTranfyluani^ ad regem properare. Habuit tune rex, cùmex Buda egrederetur, cumh*S quiMa-riæ reginæ 5«: archiepifeopi Strigoniêfis étant, equitum ac peditum adtriamil-lia. Eo die quo Buda egrefti fumus ,ad fuburbanum Ambrofij Sarkani peruc-r.rdfitiitr- jMmus^duobus milliariis à Buda diftans,Erd loco eft nomen, ibi rex equum a-habebat omnium chariflîmum, ac prxftantiflimum,repêtinonior- 4«,nbsp;bo abfümptum ; ex quo incredibili dolore eft afteótus. multi id pro infaufto o-minchabuere. Vbi cum aliquot diebus rexfuiffet commoratus, neque quii*nbsp;nbsp;nbsp;i
quamadcum veniflet^cum iifdem copiolis, cum quibus illuc venerat, vlwrius^ ad vicinuni pagum , Erchij vocatum, procedit : ibi etiam multis diebus inuti-litër'cöfi^mptis, amp; folo Andrea Bathori ex primoribustum, non contemnen-discopiis ad eilm veniente, per fipam Danubij ad Penteleumeftitum,locumnbsp;amp; ipfum'( ficut amp; de Ezeek dixinuis) vetuftatc alicuius etiam Romanorum co-lohïâeîveftigia fcruantem,, vbi nobis à Vayuoda Tranfyluano Georgius Baiijnbsp;cum m'andatis prxfto fuit. Summa mandatorum hxc erat: Vayuodanivaluenbsp;ancipitem effe, quid agere debcat, ob tantam ,qui ad eum mifli illis diebus nbsp;fucrant, nunciorum varictatem. venifle ad fe primum aliquot literas regias,de-inde frequentes nuncios (in quibus Gafparum etiam.Horwath de Wmigard,nbsp;regiæ dapis in menfam apponehdx prxfedum ) quibus ad regem venire iube-retur. venifTe poftea Vrbanum Batthiani,qui confilia qiixdam de hofte fcjgonbsp;Curti Vayuoda Tranfalpino aggrediendo,adfe detulerit : veniftepoftremo Stc-
J»
VN G AR IC. AP PEND 1X4 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;76$
PlîanutnBathoride Somlio, qui rurfus priorailla mandata repetiuerit, non re-'{'catis apertè iis, quæperVrbanum Batthianifuerantnûciata. Atque itapror-^fe incertum eflè,quid inter tot confiliorum mutationcs agere , vel quidnam tnandatorum exequi debeat;ad omnia fG,quæcûque regia Maieft. iube-tfle paratum. Sibi tarnen videri illud confilium longe elTe falutarius,quo adnbsp;venire iuberetur.Serumefle iam illud de Turca àtergo aggrediendo : S£.nbsp;valde penculofum,ita iam faétu longe, quàmantea,difficilius, etiamß maxi-conducat. lam enim Tranfalpinum, cum quo idfacere iuberetur, coaétumnbsp;æmittereincaftra Cæfaris Turcarum, pro oblide filium, qucm vnicum ha-HisàGeorgioBafij cognitis, rexindeadFelduar (itaoppidum ineadeninbsp;fpaDanubij fitum appellamus)eodem,quo Bafij mandatadomini fui cxpofue-f^^nianè profeôtuSjGeorgio ibi in fenatum vocato mandat, vt dies, nodes,nbsp;maxime poffit,ad Vayuodam feftinet:placere régi, Vayuodæ confili-j^^^ô^ita nunCjhofte limites regni ingreflb, amp; contra fe properante,ex vfu elfe,nbsp;rebus omnibus amp; conliliis aliis poftpolitis, Vayuoda cum omnibus tamnbsp;'^nflyluanorumcopiis, quàm aliis, quos per viam ad regis caftra venions vbi-^^coftenderit,ad regem feftinet,omnes,quofcunque poffit, in caftra regia tra-P^^iHonnobiles folùm,amp; militâtes,fed etiam agricolas.Dantur litera: adTranf-11dantur amp; adepifeopû illius prouinciæ loanem Gozthoni,reginæ can-^nunizdantur ad Vayuodam ipfum.Georgio idex voluntate(vtdicebat)do-^J*'lfuifuadentc.hæ, quas ille aliis ad eos facilius mouendos oftendere poßet,nbsp;'toardius fcriptæ:amp; in quibus fub pnainfidelitatis ei mandabatur,y t ad rc-dies amp; nodes feßinarct.Mittitur cum Georgio Bafij,vt res facilius amp; cele-^/^onficipoflet, loannes Statilius, acrisamp; prompt!mgenijvir,acnon medi-. literaturæ, Petri Bcrizlai epifeopi Vefprimienlis amp;: Bani Martini, viri pa-j P dliartibus clari,exfororenepos.alij nondum àregedifcefl'erantiamp;ecccnbsp;nuncius, V aradinum Petri per plures dies à noftris viriliter defenfum,nbsp;'^ibusferê defenloribusinteremtis, muro (quo peruetufto ,amp;:ideo non fa-k i y^do,arxerat circumdata) crebris tormentorum idibus in terram deiedo,nbsp;^oftium poteftatem venißTe : atque eos inde terra amp; aquis ad alias propin-^^atcesjmaxime adVylak oppugnandum,properare. Rex liocnuncionbsp;^^rnatus, tanto magis properare iubet eos ,quos ad Vayuodam mittebat.nbsp;ij^.^^untur præterea literx ad omnes partes.mittunturnuncij ad Georgiumco-lib ^*^^^epußenfem,qui non longe ab Alba regali, cum quinque hominumil-L^fiedicebatur; adFracifcumBatthyanij,Banum Croatiae ad comité Chri-Pl^orijnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fama crat à Ferdinande digrefl'um, in Croatiam ad pattern
Vp acceptis inde armis,equis amp;c domeftico milite, adregé inftrudior {) AdhxcLadiflausMacedo Budamadreginamcelericurfu ireiubetur.nbsp;Pt ^egna, vtfratremFerdinandum, amp; in eius abfentiapræfides Außri^'nbsp;Pronbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;antea petitis, regi quamprimum fubmittendis, vrgeat : dPWftxitffi
v^j f®fnentis bellicis, quibus lioftem inftrudiflimum audiebamus , nos non Deinde,vtregina vrgeat Bocmos quoq;,amp;illas copias Bo-^^ßtius nomine amp; ærc fuo priu.ato conducendis MezericioMora-dedcrat. Vrgetur per literas Thom*^ Nadasdinus, qui adnbsp;cjjj. *^andum miflus fuerat, vt inftet apud eum, narratis amp; regni ac rggis peri-Oç ^^præcipuè Varadini Petri amiflione,ne princeps,regi duplici cognatio-^lt;le°^^^'*^ulorum etiam focietate coiundus, regem in tata ncceflitate deferat.nbsp;Usnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Nadafdinus apud alios Imperij principes, qui tunc (vtfupe-
) Spiræ conuentum Imperialem habebant. Inter haec Paulus Utill- ?*'j 1^ adhuc ante Varadinum Petri expugnatum, dum duo equitumnbsp;Knbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;erant, fummæ temeritatis efle iudicat,
tcf oftium multitudini fe opponcre : relidis in prasfidio arcis mille circi-(t(jj ^bus, amp; paucis ec^uitibus, quos in arce ab hoftibus defendenda periif-alteram Danubij ripam tranfgreffus fuerat. vbi quantum pote-j ^celeritatemretardabatjtamterra quàm aquis. Habebatenimamp;fupet . 1nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ss iiij
-ocr page 804-7^4
I Ö A N. S A M B V C I RERVM
Danubio copias naualesjcorum,quos nos Nazadiftasappellamus, nonpariiaSj hofti tarnen longe impates* Rex veto oppugnatione Varadini Petri audita,nbsp;per ripam Danubij,ex eo loco, quem fupra diximus ad Pakos, ibi biduum com-inoratus,amp; eratdies transfigurato faluatori facra,Tholnatn peruenit,auä:oiainnbsp;aliquantulum cxercitu:amp; cùmTholnam intraret, habuit ad quatuor, vel paulonbsp;ampliuS equitum millia.Tholnam intranti regi,prodiit obui5,cum his qui pau-ci iam Tholnatn conuenerant,comes Palatinos: qui adhucex fecundis caltris,nbsp;quaî cum in Erchij diximus habuifle,Tholnam fuerat prxmilTus.Rege Tholnxnbsp;exiftente, conuenerunt ex omnibus fere tarn citerioris, quam vlterioris Vnga-fia: prouinciis, qua: nos comitatus appcllamus frequens numerus. fuperuenit I®nbsp;amp; comes Georgius Scepufienfis cum trecetis,vel paulo amplius equitibus gra-uis èc leuis armaturæ, ac mille circiter ducentis peditibus. Affuit Hannibalnbsp;Carthaginenfis Cyprius cum mille trecentis peditibus, pontificiis pecuniisco-duCtis. Venerunt aliæ pedeftres pontificis copiæ, qua: omnes in vnam fum-mamcolleâ:ç,efficiebant quatuor peditum miilia,armis robore militum eleganter inftrudç.Atqueexhoc numero,duce Leonardo Gnoienskij Polono,e-gregio caftrorum metatore,amp; adhoc ipfum praecipuc condudo,Poloni millenbsp;quingentiiqui rebus omnibus,quibus hocmilitum genus commendarifoleqa-lios peditatus longé anteibant. Venerunt per hoc ipfum tempusamp;nonnullicXnbsp;epifcopis : Paulus Vardaij Agrienfis, Francifcus Perenni Varadienfis, amp;pluresnbsp;tamepifeopi,quàmfeculares. DumTholnæeffemus, confultatum eft diligenter frequétiflîmo fenatu, quotidic fere, diebus regni,de vlteriori régis progref-^u,ac rurfus deretinendo tranfitu Draui:quando iam amp; de Sauo ,amp; de Varadi-no Petri aófum efl'et : amp; Turca, expugnatis iam omnibus penes Danubiuin ca-ftellis,amp; arce etiam Vilak inpoteftatem recepta,ad Ezeek aduentarediceretur.nbsp;Defignatur itaque rurfus, qui properer ad Draui tranfitum ante hoftemoccu-pandum,idem comes Palatinus,qui prius. Adduntur plures exoptimatibus,quinbsp;cum fequantur cum copiis:quorum aliqui, dum mandatum regiumexequirc-cufant,dumpriuilegiafua,amp; morem baronum fub regiis tantùmfignis militan-di iadant,ea quoque res,Draui fcilicet defenfio, fuitpraetermifta : Palatino,ta- pnbsp;mctfi eadem qua prius corporis valetudine impedito, nullum tamenlaboremnbsp;recufanre : quem cum ad Mohachium progreflum, cæteri quimittebantur, fe-qui recufarent,priuilegiafua(vt diximus) allegantesirex in frcquenti fenatu, v-bi de hocagebatur,fubitó iniram verfus:Video,inquit, ego vnumquenque Ca-pite meo (verba enim régis, ficuti ftierut,ita ponemus) cxcufationemamp;falutemnbsp;capiti fuo qua:rere. Ego perfonam amp; caput meum idco in hçcpcriculaadduxi,nbsp;vtillud pro huius regni amp; veftrafalute omni fortuna: difcrimini obiicerem.Nenbsp;quis igitur lit,qui poflit excufationemaliquamfuac ignauia: capite mcoprxten-(^e,nevepofritaliquidmihi imputari:ibocgo,Deo optimo beneiuuante, erasnbsp;ffinperfona,eó,quö alij fine me irenolunt. His didis applaufu multo- 4®nbsp;rum,admiratione verb omnium,qui aderant,fubfequuto,fignumin fequentcninbsp;diem proficifcendicanereiubet: quibufdam,qui non ignorabanr,quid inde pe-riculi fequi polTet, fruftra profedionem huiufmodi diuuadentibusrEx Tholnanbsp;igitur fequenti die profedi,pridie eius dici, qui erat all'umpta; Virgini matri di-carus,Ze^kzardum,inde binis caftris Batham pcruenimus. Fuerut prius milfi,nbsp;inualefcentcinhorashoftis appropinquatione, quiexercitumperpagos amp;:vi-cos hue illuc difperfumin vnum cogèrent, amp; Batham compellerent. Fuitinif-fus epifeopus Boznenfis,Georgius de Palma, viriuris fcientiaamp; vitx intcgrita-tc clarus,qui Paulum Tomori eodem venire iuberet.Cùm itaq$ Batham omnes
-ocr page 805-V N G A R I G. APPENDIX. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;jëf
tibus,quibufdam etiam fatis grauiter id ferentibus ; quos tarnen po ft ca omnçs vidimus dido ducumobfequentifliniosfuilTe.VerümTomorij,cùm regis vo!û-tatemeam circa fe efleviderct,vc curamducendiexercitus omnino iuiciperctinbsp;diueft,multumque reludarus,nunc regulärem profellionem, nûc imperinamjnbsp;acviriunifuarum tan to oneriferendo imparitatemcaufatus:baberedicebatre-giamMdieft.multos claros viros,ex ordincpatritio, feculares, quibus hoc mu-neris longe magis conueniret. nominabat comitem Palatinum prarfentcm, amp;nbsp;Vayuodam abfcntem : vtrumq; in magnis expeditionibus verfatum, ôe ducen-. diexcrcitus aliis omnibus quosHungariahaberet, peritiorem: adhæCjZondijnbsp;iuuenes, non carentes tarnen amp;; ingcnio, ôc minillris longe fe bello gcrcn-do aptioribus. fe tanto oncri omnino imparem, vt qui talc bellum , quale tunenbsp;luæMaieft. inftaret,nc oculis quidem vnquamvidiflet: nequeidonus vJlo pa-dofubiturum,etiam fi rex caput ei amputate iuberet. His amp; aliis ciufmodi t.mnbsp;|gt;ublicc,quàm in fccretis regis colloquiis fruftrafæpecommemoratis,rcxnihilonbsp;fiecius eum dueem belli déclarât. Addit ei,quoddrximus,Gcorgium ccmittm,nbsp;Vayuodæ fratrem, qui amp; ipfe diu eft earn prouinciam pertinacilfimc dcprcca-tus.Tandemealege c5fenfit,quôd einemo alius,nifi frater Paulus(itaenith di-cebat)collega daretur:vtq;,vbi frater adueniflet,liberum cflet ci ftatim hoc ir unbsp;ncre fefc abdicate, quod facile fuit cocefl'um : quod longe iam antea fuerat de-® cretû,vt cum Paulo Tomorij,amp;: comité Chriftophoro V ayuoda, duxliuic bellonbsp;gerendopræficeretur.nam cornes Nicolaus deSalmvaletudinéaduerfamexcunbsp;fiuerat. His itaqi peradis, duces ad locum caftris prope oppidù Mohaez capi-endu proficifeuntur. Erat id oppidum epifeopatus Qiiinquecclefiefis,inter ba-^bamamp;oftiæDraui fluminis,inripaDanubij ficû. Danubius paulo fupraBathanbsp;fcinditurindLiosalucofe:quorummaiorvlteriorem,quæcampcftris efi:,Hunga-fiamfccat: minor Batliamamp;Mohaczium alluitiambo infra Mohaezium in v-^utneoeuntes , infulamibiefficiunt. Mohaezi viens fine oppidum eft fatis ce-^^bre,habet circa fe quaque verfum ingentem planiciem,nullis colhbus,vel fyl-)^'^gt;simpeditam.Habetadfolis occalumQuinquecclcfias,ciuitatcin(vtdiximus)nbsp;^j^tehanccladem fatis infignem. ASeptentrione eft ci, quam diximus, Batha;nbsp;Oriente habet ilium minorem Danubij alueum, àMeridie quatuoramp;am-pHus milliariis remotû Drauum fluuium, inter quem amp; Mohacziuni funt par-Colles vitiferi,partim paluftria quædam loca. amp; in hoc ipfo fpacio erat, nonnbsp;P^ocul a Mohaez, aquapotius quædam pahiftris,quàmquôdeavelpalus,vcla-^'tiisvocari poftît, Kraft'o eum incolxappellant. vltraquemhabebatTomohjnbsp;aut fex equitum millia in caftris, partim ex his qui ab initio cûeo fuerat,nbsp;P^nim qui poftca cû Petro Perenni,amp;: cum aliis ad cum aduenerant,quos iufiùnbsp;f^S'Sexvlterioti ripa Danubij in citeriorem traduxerat, cum exercitu regio co^nbsp;P'Agendas. Loco igiturcaftrorum cum collega prope Mohaezium ca^Â^cên *nbsp;Sinter ex præfcripto etiam Leonard! Gnoienskij metato, amp; fuacuique ftati-''^ealTignataupfe rurfus adfuos,qui vitra illamaquam incaftris erant,cum Pe-f*^oPerenni proficifcitur,illos quoque, fi id ei perfuadcriftioflit, in caftra regianbsp;5^111X1 adduclurus. Quo vbi pcrucnit, amp; vbi militibusôÆopiarum diuftoribusnbsp;j'^'^num conuocat;s,voluntatcm regiam, amp; pariter fuam de caftris rctroducen-^^xpofuituum verb milites advnum omnes fremere,indignari,lefc ao hofte,nbsp;f^obuiamiri oportebat, cum quomanus ,fi viriefl'ent,ftrcnut forcntconfc-^dæ,abduci:fügammeditari,non pugnam,Principes, epi taliarcgi fuaderentnbsp;^^¦oamp;incrtiæalîuetos, Veniatmodórexöólccumin holle arma ferat ividori-Ic V' ^'¦^n^'^ai^^^^P'^s.Exploratum fibi elfe, habere quidcmhollem ingetemnbsp;J'^hominuin amp; tormentoru: cxercitum tarne eins imbellem eile, amp; inermem:nbsp;111 jnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quenaej; telumaliquod habere, quonocere poflit.
-j.^letiameflcfibi compcrtüdiccbant,omnem illäftrenuam oliip,amp; inuidlam primtimfub Belgrado,póft in expugnatione Rhodiceci-«nbsp;p. modo magnanirnus dux cum collega, qua: Imcftrenui ducis:on;n anbsp;°lperè cafura. Aueliat regem, amp;:ftrcnuum queiiique militem ab illa inerti
-ocr page 806-IOAN. SAMBVCI RERVM
facerdotum jamp; aliorum pugnam detteéiantium türba j qui regem etiam ipfuiri de animo amp; corpore præftantemj fuis ignauis moribus, amp; confiliis corrumpe-rejamp; eiïminârejamp; expræftantiflimo iuuene, fui fimillimum reddere conemr.nbsp;Dum hæc in illis caftris aguntur, iam apud Mohaczium omnes loca in caftrisnbsp;fîbi defignata occupauerant,amp;' fub teiitoriis agebant.Rex adhucfein Nouavil-la Macedoniorumj quæ inter Batham j amp; Mohaczium eft,cum paucis c'onnne-batmoii paruo expolitus pericùio, ü hoftis non multum inde remotus, paiici-tatemjquæ apud regem erat j animaduerterepotuifl'et. Sed regis fatum in aliudnbsp;tempus,vbUongè gloriofius pro patria occümberet,fortuna referuabat. Aduo-lat interim repente ex caftris, node intempefta,ad regem fomnum carpeütéin,nbsp;Michael Podnamiczkij, ab optimatibüs miftus,afferen$ pro re certa, Cî^fateittnbsp;Turcarum Drauum iam trâfîuilTe, cura magna Copiarum parte : reliquam clùûnbsp;Omni celefitate traduci : certamennullo iam modo differri vlterius poflè. Orate optimates regia Maieft. vt, omni mota poftpofita, ad eos in caftra veniret, denbsp;prælio cum hofte conferendo confultaturus-ReX lus quæ Podnamiczkij attule-rat cognitis,amp; aduocatis his paucis confultatoribus, quos fecum habebat, coii-fultat quid in re tam trépida amp; ardua agendum eflet. Occurtebat régi coniili-um Vayuodæ Traniryluani,amp; comitis Chriftophori,quorumvterquc per nuncios,qui ab illis paulo ante redieran£,damnarat coftlium eorum,qui regem antenbsp;tempus ad locum hoftis adeô propinquumadduxerat. Fuiftetegivel Budæex-pedândum,vel in alio qüopiam rcmotiore ab hofte loco fubfiftendum,duni 0-
mnes regni vires amp; auxilia conueniflent. Hortati fuerant regem, ne atttefuum faltem aduentum, manus cum hofte confercret, Nunciabat amp; illud Vayuoda*nbsp;per loânem Statilium, venire fecum ex Tranflyluania copias cum ûumero,tuinnbsp;robore militumitapræftantes, vtineispoftet rex velpræcipuam ponereipèninbsp;vidoriæ.Et hæcigitur veniebant régi in mentem, amp; ante oculos ei verfabancurnbsp;quæ Senatusnunciabat. Cui fi nonparuiflèt, ft quid aduerft contigiifetjhoftenbsp;præfertim adeô propinquo,amp;: militibus tanto ardore pugnæ flagrantibus,vide-bat omnem rei malègeftæ, aut occaftonis prætermiftTæ culpam in fe vnuffl eon-iedum iri. His cutis anxius, ftatuit tentate optimatum animos, ftquöpaftoadnbsp;Vayuodam faltem amp; comitem Chtiftophorum expedandum, amp; ad caftrain-terim,ft hoftis vrgeret,in tutiotem locum transfcrenda induci poftent. Mittnurnbsp;ergo in caftra, eadem ferme illanodis hota, qua Podnamiiczkij venefat,cân-cellarius, qui apud regem erat, fuafurus primoribus, maxime ducibus belli,amp;nbsp;Strigoniêft archiepifcopo,ac comiti Palatino ( nam reliquam procetum fimulamp;nbsp;vulgimultitudinem à nutu iftorumpendêre non ignorabat)prælij dilacionê. lu-beturcancellarius commemorate omnia ex ordine, quæcunquca Vayuoda,amp;nbsp;à Chriftophoro fuerant régi nunciata:poneteeis ante oculos, quàmmanifeftünbsp;'^cid*lt;Wregnoimmineat,ft rex cum tot primoribus, tanto totius regni Hunganbsp;riæ nobilitâtis amp; militiæ flore, fcfe tam apetto periculo exponeret. Nam ftcon- 4nbsp;tingatfid quod hoftium multitudine amp; apparatu cum paucitâte fuorum collata,nbsp;magnopere effet extimefcendum ) regem fuccumbere, quidpoftea elfe, quodnbsp;poflithoftemremoraÂ,autimpeditc, quominus totaHungariaparuonegocionbsp;potiatur.?Diccbatinfuper,eftèlongcfortafle vtilins,dum alij veniét,dum Vay* ,nbsp;Uoda Cum Traniryluanis,Banus Sclauis,Chriftophorus ex Crôatia,Boemi cumnbsp;Morauis,amp; Slefttis, amp;ft quæ alia auxilia effent ventura, adeifepolfent, exetci-tum abducere inaliquem tutioremlocum î vel retro etiam, ft hoftis eamnecef-fttatemimponat, aliquantulum ccdere: minus calamitatis accepturâ elfe Hun- (nbsp;gariam, ft hoftis earn totam à Mohâczio vfque ad Pofoniû pcruagetur, ac ferronbsp;amp; igni deuaftet: quàm ft tantiexercitus, in quorex,amp; tantâftt procerû nobili* ' *nbsp;umamp;militumturba, vnoptæliodcleantur. Hisenimdeletis,quidpofteafpeinbsp;regno reliquum eifeRege autem,amp; totprocetibus,ac tali milite faluo,faciliorânbsp;fore omnia:eo prçfertim rege,qui generis propinquitate aC neceftîtudine fît lounbsp;gè lateque vniuerfum Chriftianum orbem circumplexus. Hæc cùm cancel-larius, quemadmodû iulTus erat, eadem ilia node ad proceres, primùm priino-'nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ribugt;
-ocr page 807-VNGAR IC. APPENDIX. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;7^7
!^ns ßngulis fcorfim node aditis,deinde ad Senatum vniuerfum detuliflet,ni* *0 tnagis profecitjquàm finihil eis fuiiretnunciatum: adeo omnium animi e-partim vanavidoriæ fpe certaminis auidi, partim mctu difluadendx pu-l^æjcuius deiiderio videbant militum animos accenfos, occupaci. Rex igiturnbsp;'^°pritnamlucemin caftra venir: amp;quianondum ex Buda nauesvenerât,quænbsp;^'ßtoria,amp; alia in caftris regi neceflaria deferebant,in domum epifcopi,oppidonbsp;J^accntcm,diucrtit,tentaturusibi quoque,quod per Cancellarium paiilo antènbsp;^üftratentaucrat. Conuocantur igitur ad regem omnes omnium ordinuni amp;nbsp;^ationumconfiliarij, diuSenatui cx ordine ctiam militari interfuere frequétes:nbsp;*cx Boemis quoque, Sc Morauis, illi qui adeos præuenerant. Agitnr diligenter cum fenatu, amp; militari ordinCjquidfado fit opus : cùm nemo adhiic eorumnbsp;Hrii exTranflyluaniajSclauonia,Croatia,Boemia,Gcrmaniaexpedarentur,ad-effet: quorum plcrofque certa fpes efict breui affuturos. hoftis autc in propin-Huo eflêtjUon nifi duobus ad funimum milliarüs à caftris regiis rcmotiis, pugnanbsp;lortafle nullo pado dilaturus : quid faciundumregi cenferent: transfereudancnbsp;aliunde caftra,pugnæ,interim dum hi qui expedabantur aduenircnt,difteren-gratia; an bellifortunam cû hofte experiundam ? Adcrathis confukationi-bus PaulusetiaThomorij,proxima node ex aliiscaftris hacipfa de caufaaccer-«tus : quicu à praelio cum hofte conferendo videretur non alienus,rex miratus,nbsp; Htrafpe aniniu haberet, eius etiam à tali propofiro auertedi gratia coram vni-tterfo fenatu iubet eum interrogari,primùm de fuorum,deindc hoftiii numero.nbsp;l'lamamp;idfciebatillc,magisipfi,quamvllialijconftare, ob frequentes explora-torcs amp; transfugas, qui ad cum aftiduc veniebant. Ad primumrefpondit, tam nbsp;ttcaftris regiis, quàm in fuis (erant enim, quodfupradiximus,diuifa ) noneflenbsp;iudicio fupra viginti milliaarmatorum.In caftris verb hoftium,dixit fecer-to intclligeread 300000. hominum. quæres,amp; tanta noftrorum cum hoftibusnbsp;tiparitaSjCum animos omnium vehementer perculiflet ; fubdidit repente illc,nbsp;ttonefle hoftes proptereamagnopere formidandos. efl'e enim illam multitudi-îU^'^^/i^'^rmem magnaexparte,amp;: imbellcm. Inftantiregirurfus percundan-ttejquotnam crederet hoftiummillia eftc bello aptiora amp;{elelt;diora ? refpondit,nbsp;70000. Is quoque numerus vifus eft exercitum noftrum quàm longiftimè exu-P^tare: præfertim cum idem tormetaetiam bellica grandiora dixifi'etefle fupranbsp;^°°-His tarnen diu multumqueconfultatis,amp; tamMonachi confilio,quamani-kte omnium (præter paucos,qui nefeio quo vano metu dudi, non audebacnbsp;r atuquodfemij-gj^j. proferre) iam per Cc ad pugnamdecernendamfpedanti-5 : fupcrucnere repente inter medias has confultationes, mifli ex aliis caftris:nbsp;Jnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fenatum intromiflifuiflent, dixerunt, fe nomine eorum,qui in aliis
ttis erant,tam ad rcgem,quàm ad fenatum mandata habere. Itaprius cu folo k fg^^^tifecreto conclaui collocuti,pofteainde cum codem rege egreflLnmne^^
Stratum accurate, nomine fuorum, ne regem à pugna cum hofte Gonfifhiiw * bortentur,habere fe vires hoftium,liccc hi numerofi fînt,planè exploratas;vi-'fgt;atnefreinmanibus,modó fortuna,quam Deus eisobtuliflet,vtivelint.Ve-caftra, Deo bene iuuante, cumfuis caftris hofti vici-j tiribuj illiinuadcndo opportunioribus,iungerent. Quod fi quidahud rc-! gnbsp;nbsp;nbsp;uadere niterentur ,illis paratum efleexitium : feque ab hofte coBtra nos.
Wh VilLliX J JXXId ^«XXcXLLXXXX XXt VAXUXU-XLX XV nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4VX1UJ LV VV^X A XXVJd^
1 quot; ^fttanoftra caftris illorum quamprimum nonadraoucremus,venturos affir-jjj. ^nt. His inter ipfas belli confultationes coram rege amp; fenatu expoficis, 5etiamquifanioraconfiliafequebantur,tam atrocidenunciatione deterritis,nbsp;J) ^I'^^decernitur : nulla fpe,ncq; Vayuodam,neq; Chriftophorum, ncq; Boe-tâtùm Croatix, Fran. Bathianij,quiiamnbsp;'tttr Q^nquccclefiis cum copiis Sclauonicis crat, fpem facicbat, fefenbsp;^*^tduum affuturum. Id quod poftea cuenit ita. Fuerunt quinbsp;'nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fenatu,multum improbarentconfiliapugnæ,ita præcipitanter in-
btji nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^^^o^Fj^^ncifeus Perenniepifeopus Varadicnfis,feftiui ingc- tfifcofitf
buenis,amp; itacertofcribendicharadere prædituSjVi cinerainem noftrorum
768 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;IOAN. S A M B V C I R ER VM
(nifi fortaffe T homam Zalahazij epifcopÛ VefpHûienfem ) in hoc gencre ferri velim, præfertim fi tantum ingeftio excolendo,qüatum ocio, amp; lus rebus,nbsp;inquibüs iuuenes nobiliores,magno fuo amp;patnæ damnotcmpus plerunq; co-terere folent, indulfifTet. Is igitur, quafi eorum, quæ paulopoft lequuta funt,nbsp;præfcius,regi,nonfine omnium,qui aderant,admiratione dixit,eumdiem,quonbsp;pugnandumefiet,poftquam itaplaceret, 1000 Hungarorum martyrium(non-dumenimhuncnumerum exercitus excedebat) ducefratre Paulo Thomorij,nbsp;pro Chrifti religione occiforum fore confecrandum: ac pro eorum canonifati-one,quod vocant,cancellarium,fi is huic bello fuperfit in vrbem fore mitten-dum,vt quipontifici, amp;fiipremis patribus fitadlegationes Romæ defundasbe wnbsp;ne notus.in quo vtinam ille falfus fuÜTetvates. Sederût fortalFe, qui accufaturinbsp;fintaudaciamnoftrorum,qui ita cupide pugnamhancexpofcebant:amp;banc veJnbsp;temeritatem,vel improuidétiam fint vocaturi : quod nequenunc deelfevideo.nbsp;Sedignorantmulta illi fuiflcin caufa,quaeprudentiffimos etiam,amp;:fiimmos Imnbsp;pcratores,ad idem ficilè impellerepotuifient:amp;ante omnia, mirus amp;incredi-biliSyâcfâtalis penè quidam militum ardor, accerta amp;indubiratainomniuninbsp;ferèanimis viâorix ipes. Ad hæc, occulta quèedam Pauli Thomorij, cum ma-gnahoftilisexercituspârce,confilia, cumhis fcilicec, quivel Chriftiani jpû,V£lnbsp;Chriftianis parentibus nati erant, amp; qui tormêtorum bellicorum apud hoftemnbsp;curam habebant, partim Germani, parrim Icalicigeneris. quinillud accede-bat,quod no videbacurfacis tutus ab hofte adeó propinquo reccûusiboAcprx-fertim ob equorum velocitacem ad nullam rem magis apto, Scprompto, quàmnbsp;ad perfequendum cedentes. Pugnaigiuirin hune modum décréta, ea, quxadnbsp;pugna pcrcinebant,curantur.Ante omnia Thomorij in ca(irania,quxinproxi-mofui/îè diximus,prodcifcitur: ibi ægrèà fuis impetrat, vtretro aliquantuluianbsp;concédant, fe cum exercituregio coniungi patianrur. Ica fequenü die calir»nbsp;nolira cum callris illoram,medio ferc milliari, infra Mohaezium coniunâaA-erunt-.ric tarnen,vt amp; ibinoliriillis non mifccrcntur,fed effetparnum interaal-lum internoflraamp;:illorum cadrareliâam. Eodem tempore venernnt exßadanbsp;naues tormentis bellicis maioribiis,amp;minoribüs,puluereitem bombardico,amp;^nbsp;qnibufdam aliis adpugnam neceffariisplenx: noucm etiam machinasà Vien-nenfibus miffas adnehentes. Venerutamp;: Alexij Turzonisioo ferepedites, camnbsp;aliquotmachinis. namipfc cumepifeopo Vefprinicnfi Bud^reliäuseratapudnbsp;regmam. Hi duo ad eius cuflodiam amp;: obfequia deputati fuerunnfugç etiam e-iuspoflea comités, quiinhunc vfque diem in reginx obfequiis permanferunt.nbsp;AffuitBanus etiam Croatix,die dominico,quipugnam prxccilit, cum elegan-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j
It
tiffimis copiis : fuere ad tria millia equitum, acnon ita m ultipedites. Veneraat
cquis, armis decenterinflruâis. Adueniteodem ferc temponsmomentoSte-
phanus Azel,cum foo equitibus ferme, quosloannes Bornemijffaregiinfab-
fidium miferar,cum aliquot millibus aureorum,fuprcmiim à pâtre Elioalamno
munus. é/enitcirca ferum eiufdem diei, loannesZcrcchcn, fupra zooopedi-
Cum,eorum quicirca Drauum colunc,amp;:infîgaes fagictarijhabencur,dücës,par-
dm in fuis, parcim in capituli Quinqueccletienfis poffeffionibus colleâorum. / Vénérant amp;alijplures intra illud triduumnlli prxcipuè,qui propinqui eraat,amp;nbsp;in his Philippus More epifeopus Qmnquccclcfienfis, amp;: fratereius Vladiflausnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i
More. Q^bus omnibusûmulcongregatis (fuere autem adviginriquatuorvel^0 vigintiquinquehominiim milliamam naualium copiarum,quxamp;ipfxeodem
* in loco erant,nullus in eo bello fuit vfus, Cxfare cumillo fuo tamnumerofo amp; potend^ooooohominum exercitu,non nifiper duomilEaria diflante)confum-pti funtillictrèsdies,quipugnamanteceflerant,partiminpugnxprç u iis,quxnbsp;nbsp;nbsp;
af]jdux£cbanc,maiorifèmperhofliuin quàmnoflrorumdamno.partimina
-ocr page 809-VNGARIC. APPENDIX. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;7^^
^^tando, quo paâo, amp; in quo locO cum hoftecongrediendum, quern in mo-^niacics elTcc ftruenda,vbircx inacie ftare,vbi eques^vbi pedes, vbibornbar-poni deberent, quas ad oCtuaginta habebamus,cum hofbli bus mininie con-. *^cndas. Difputacum fuerat ante illud tempus diligenter de regis perfonat ^^ant, qui ce nie bant eum cum aliquot hominummiilibus Iclcftis, procul abnbsp;^^'eftare debere.quod cùm nullo paéto exercitus laturus elle videreiur,qüi re-S^*^de more volebant prælio interefl'e : agitatum eft ôc illud, vtregis loto, ar-regiis alius indueretur. Sed id quoque vifum eft, line ingenti exercitus re-jç ^ßiatione j ac cotïfternatione fieri non pofle. Decretum igitur pollremo eftjnbsp;fatis anceps pügna imminere videretur, vt efl'ent qui regis leruandi cu-*^^^haberent, û quid grauius accidifl'et : amp; regem limul, ac aeiem, itavtrelH-pofleamplius nonfperaretur,inclinarc vidèrent,ex media acie eteptum ab-^^Cctent. Demandata fuit hæc cura Gafparo Raskaijj Valentino Toruk,amp; Jo-^njiiKalnaij, tribus præftantillimis viris, amp; régi fine viJa controueilia, fidilli-: difpofitis ctiam ad id equis velocioribus quibus rex, fi ira neceflitas po-¦'daflet, in euadendo vteretur. Sed vt ad rationem difponcndæ aciei redeà-étant non pauci,amp; in his Lampert Gnoinskij, qui confultillimum niniiumnbsp;^^nfcrcnt,fi curnbusquibusrex maximeabundat, actesvndique cingereturinbsp;J fi intra fepta amp;:munimenta certamenfîerct:hocenimpadofuturumdice-®nt,vthoftis non ita facile nos pofletfquodmagnoperc timendum erat} cir-cnmuenire.Approbanthanc ftruendæ aciei formam Radifch,Bofich,amp; Paulusnbsp;«akirh; exquibus pofterior tribus legitimis præliisàSoIymano cum holte comnbsp;^üfiSjinLcrfuifle fe dicebat. Ituin eftigiturpedibus inhanefentetiam.Deman- nbsp;'iitaque ea cura Gnoinskij, amp; quibufdam aliis : ferius tarnen , quam oportebat,nbsp;detnum vefpcri,quo infequentem diem eftcumhoftepugnatum. Itaquenbsp;quoque res,licut alia multa,fuitnegleda. Aciemeodie, quo eft pugnatumnbsp;qui fuit XXIX. Augufti menfis, diui loanni Baptiftæ decollato facer ) ex fen-f^ntia eorum,quos paulo ante nominauimus, ita extruere placuit : vt quâto la-. ?'^^cxtendipoiret,extenderetur Î in quo illud eft potiflimum fpedatum ,ne abnbsp;uofte circumueniremur. Deinde diuifus eft vniuerfus exercitus in duo agmi-In primo agmine,duccs belli erant nullo certo loco : fed vbi res poftulalîct,nbsp;^^ttutn eius cornu Banus Croatiæ,cum loannel hahij : finiftrum,quod Vay-JOQx Tranflyluaniæ,fi adefle potuilTetjdefignatum fuerat, Petrus Percnnij cu-juat, hrant in hoc priori agmineplures ex primoribus,in quibus Antonius Pa^nbsp;°'^^ij,Francifcus Hommonai], Gabriel Perennij,Thomas Zechij, Andreas Ba-onj, Emericus Czibak, amp; plures alij. Tormenta bellica ftatim poft principiänbsp;Puiitacrant. Secundum agmen, fine ilia acies, quam nos ftatariam appella-ps, in qua rex erat, exequitatu magis conftabat j paucosadmodum pedites ànbsp;habebat: inter hanc aciem,amp; primam,non interccdebat,nifi Ip^u^^nbsp;^pidis iaftus* In co agmine ante eum ordinem, in quo rex erat, tripIe?CTlWP *nbsp;° 1 magna ex parte excubiculariis regiis amp; baronibus conflatus : quorum duxnbsp;(jît Nicolaus I harczay, vir amp; manupromptus, fingulari in regem fide. Ibi-l'Ugt;cratvterq; aulæ regiæ præfcdus Petrus Corlatkei, Andreas TrepkaPo-^Uus. Erar amp; Stephanus Slijk Boemus,cum aliis BoemiSjamp;: Morauis : hi an-J regi proximi erant. Tres illos ordines fubfequebatur ordo rqgius,
^ius ordinis medio rex ipfe,nempe
tngenio,(lgt;ecie^ 'virtuteg^ numirtisinßaf,
Sf/es patria, regurn^ decus^ ßfata tulijjenti
Io « ^d régis deXtram erant,antiftes Strigonienfis,amp; Zagrabienfisinam Agrien-^ ^dhuc ex Batha Budam fuerat miflus, poft Zagrabienfem^ Varadienfem,-^mquccclefienfem, Sirmienfem : duo enim ex prælatiSjlauhenlis amp; Vacien-Mlïuain pofiti erant. Poft CanCellariumj Nitrienfisj Bofnenfis, prajpofitusnbsp;I enfis,amp; poft hunc fccretatij ac cubicularij.tegis in parte finiftra,pcnes rege,nbsp;/^Useratreliótus Comiti Palatinoiqui licet æger pedibus, amp; vixequo infidens,nbsp;^'CQttiodo in primo,modo in fecuildo agmine diligentillime verfabatuti Innbsp;Tt
-ocr page 810-'j'jQ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;IOAN. SAMBVCl RERVM
Içua igitur parte,cum Palatinus à loco fuo abcflct,erant penes regem aliquot b* rones : ÔC illi duo, quos diximus,antift:ites. Regi à tcrgo adhaerebant Czctricz,nbsp;Maiilath,amp; CafparHorwath,ftabulireg,j magifter. Poft proceres fimilimodonbsp;crant bi, quos quifque fibi magis fidos, amp; ftrenuos pro tutela corporis fui dcle-geratdiiserat coniunlt;ftus poft regem amp;:proceres,equituni cataphraftorumpul-cberrimusglobusjioc OjVel paulo amplius catapbraótos continens.namalijhu-ius generis équités per primum agmen fparfi erant. In mediobuius globi eratnbsp;vexillum régis, quod loannes Dragffij iudex curia;, quæ tertiaeft interfecuIa-nbsp;res à rege dignitas, fuftinebat, Hanc ftatariam aciem eingebaut vndique équités leuis armaturæ,amp;: pedttes quoquealateribus,quod fuperius diximus. Inla- !nbsp;tere eius dextro,poft antiftites amp; fecretarios, erant illi tres, quibus tutelamregijnbsp;corporis commiflam fuiffc diximus.Locus, vbi acies fuit inftruda, recelTerat anbsp;Mohaezio milliari vno,a Danubio præcerfluentemilliario medio.Erat,quod amp;nbsp;fuperius ditftum eft, in eo loco ingens amp; lata planicies, nullis neque fyluis,ne-que virgultis, neque aquis, neque collibus impedita, nifi quod adlxuam, inter cumlocum amp; Danubium, erat aqua paluftris, amp; limofa, crebraarundincnbsp;caricibusque plena, vbi poftea multi mortales perierunt. Contra nos collis eratnbsp;inlongumprotenfus, intbeatriquedammodo forma,vitra quem CxfarTurca-rum caftra babebat. in colbs imo defeenfu, pagus modieus cumtemplo, Feul-dwar ei pago eft nomen. Ibifueruntpofttx macbinæboftiles. eumlocumocu-lis nos poftea,circaextremumccrtaminis tempus, confpeximus,boftibus fuilTenbsp;oppletum, maxime laniczaris, quos vocant, qui quicquid erat vitra illius pag
cafulas, omnia longo ordinc occupabant: inter quos fuifle Cxfarem,poftcafiJ* it cognitum. Tormentaitacrantibi pofita,quafi in quadam valle:propterquolt;^nbsp;noftris longe minus,quàm fi in plano fuiflent,noccrc potuerunt,amp; plus terroriSjnbsp;quàm darani intulerunt. Acie in boc quern diximus loco, eo quern diximusnbsp;modo amp; die, paulo poft fobs exortum inftruda, ( erat autem dies clara,amp;: mid'nbsp;tumferena) Palatinus regem ex eo loco, quern cidefignatumfuiiTedixiinu^?^quot;nbsp;dult;ftum,quodamp; triduo ante fecerat,per vniuerfum cxercitum circumducit : i-bieum præfentem,dequo aliquidubitauerant, omnibusmanuoftentans,p3-ratum dicebat omnia extrema amp; morte ctiam fubire pro patria, pro facra Chri-coniugibus amp; liberis eorum. A gerent iwquei-pfi quoque virifortiflimi,Hungaros fe eife meminiiTent; amp; eosquinbsp;amp; eorum olim maiores inclyti ilb heroes, amp; fortiflimi Cbriftiana: Reipul^- pro-pugnatoresjtot clara rropbxa, ex eodem illo, cum quo pugnaturi bofte,nbsp;retuliflent. Nec efle quod boftium multitudine deterreantur : non enim innbsp;multitudinc, fed in robore militum, fitam efle vidoriam. Deum ctiamipfumnbsp;ex alto,profuafandareligionepugnaturis affuturumunmanuipfommpofitamnbsp;«flediadjat,nonpatriæfolùm,quamboftisoccuparevenifler,ledtotius Chri-ltia?fi?Tlt;eipub. falutem. Hxcamp; alia taliacumPalatinus, amp; fimuletiamrex, o- 4*nbsp;mnibus ordinibus obequitatis, commemorafl'entnex locum amp; ordinem fuumnbsp;repetiuit. Confumpfimus poftea maiorem diei partem in expedando bofte;nbsp;qui fe ita baud multis^qui leuia cum noftris certamina ac belli prxludia cxer-cebanr,præmilfis,adbuc poft colles illis continebat,dubium noftrosnc,vt ad il-las locoaim anguftias pertrabercnt,an vrpugnainfequentem diem dilata, nosnbsp;canode in caftris ex improuifo aggrelTos opprimeret. quodpro eamilitum amp;nbsp;tormentorû copia,qua abundat,non erat ei difficile fadu: velvtpotius nos longa prælij expedationcfatigaret.Quicquidin hochoftisfi-ieratfecutus,nonmi-bi de boc eftcompcrtum.Tenuitcertè nos totaferê ilia dies fufpenfos. Siefuf-penfis, amp; expedantibus apparuit, iamfoie in vefperam inclinante, agmenho-1nbsp;ftium, pervallem,quæ nobis ad dextram fubieda collibus erat, tacite incedens,nbsp;fola haftarum fummitate illud prodente.Monachus igitur,ratus id quod erat,il-los vel ad caftra noftradiripienda,velvt nos circumuenirent, tendere, déprimanbsp;acie ad regem aduolans,iubct Cafparum Raflbay cura duobus aliis,quos ad cu-ftodiam regij corporis deputatos fuifle diximus, ire exploratum, quidnam illinbsp;moli-
I:
VNGARIC. APPENDIX. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;771
^oiirentur,amp;vteosfipoflent,abinceptoitinereauertant. Illenonimmemorj 4'^*deianteafueratde régis cuftodia mandatum, recufata,quanw honellê po-^'^^^jprouincia, demum cùm amp; Monachum inftare videret, amp; regem Monachinbsp;*'^perio non contradicere : ne,quod non fine magna caufa faciebat,id in igna-vel timiditatem ei verteretur : fubdit equo calcaria,amp; illuc, quo micceba-^J^bcümfociis, amp;tota equitum, quieis parebant, cohorte feftinabat, ea etiamnbsp;Pe (quod non videbatur vllo modo dubitandum )ilium ad tempus, quo rcginbsp;^^usopcraeflet neccflaria,inde facile reuerti pofle.At his eó,quö diximus,pio-Iq i^iSjadhuc incertum erat, vtrum hoftfs fafturus eflet eo die pugnadi potefta-amp; erat poft meridiem hora ferè tertia. Nec deerät ex primoribus, qui tamnbsp;^^gatnexpeótationem pertçfi,figna receptui cancnda,amp; in caftra redeundumnbsp;^nièrent. Qimd cùm Monachus fenfifl'et, repente ad regem cum collega ad-^°bt,pugnam nullo modo differendam efl'e monet : minus e/Te periculi nu ne,nbsp;parte copiarum hoftilium, quàminpofterum diem, cum totoexercitu c5-; non efle de vidoriadubitaiidum. Ad quam vocem rex ftatimfigna ca-^eteiubet : amp;; fimul cumtubarum clangore, amp; tympanorû fonitu exoritur cla-°hvel cantus potius noftrorum, lefu Saluatoris nomen inuocantium de mo-amp; eodem tempore, vidimus ingentem copiarum hoftilium vim de colle il-»0 M^inobis oppofitus erat,fefe fenfim dcmittentium,vbi Cæfar Turcarum eti-^etat. Turn demum regis capiti galca eft impofita,quo tempore magnus innbsp;Ote pallor apparuit,quafi futuri mali præfcius. Signo belli dato, virilitcr cûnbsp;^lteconcurrerehi,qui in primaacie erant : bombardas quoquenoftræ omnesnbsp;/''dxfuerunt: paruo tarnen hoftium damno fit certamen, multo acrius quàmnbsp;f ° numéro militum noftrorum: plures ex hoftibus,qu3m ex noftris cadût; do-/^noftrisfortiflimè pugnantibus, hoftiscedere, fiuenoftrorùimpreflionccc-ns,feu vtnos ad tormentorum loca pertrahcret,cpit.Et repente aduolat adnbsp;, Andreas Batorij, hoftes tergadare, vidoriam eflenoftram,promouen-nteflè gradum,amp; noftroshoftem fugientemperfequentes adiuuandos. Pro-iÇ^amus igiturperxquaamp;iniqua : verùm,vbi ad cum locum vêtum eft,in quonbsp;^nantèfueratcertatum : ibi verb multa noftrorum,plura hoftium cadaueranbsp;fcampos iacentia vidiiTes, amp; quofdam femiuiuos, amp; adhucfpirantes : inte-(j noftris hoftiinftantibus, amp; fortiter cum eo pugnantibus, agmine regio eo-tii^'j^^^^tuni à cataphrado milite properari poterat,properâte: inclinari cor-nextrum cpit,amp; pleriqueex eo cornu fugam capeflere, tormentis ( credo)nbsp;primùm laculari cperat, exterriti : quæ res,amp; globorum iamnbsp;a etiam, qui penes regem eramus, capitibus fuperuolantium, crebri ia-tiç ^Uon parum terroris omnibus ineufl'erunt : amp; eo ipfo tempore rex inordi-f^.^°ftcononcomparuit, fine priores illos ordines, quos ante ipfiim diximusnbsp;r progreflus, ( quod antea ita erat ftatutum, ne rex in eodem loco ftarct^nbsp;nhiatus ex acie ab his, quos ei poft tergum fuifte diximus. namnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
défunt, qui dicunt, eum priores fui agminis ordines tranfgref-n. j'^fjue adprincipia proceififle, atque illic viriliter cum hofte pugnafl'e. ^°nego neque affirmare aufim, neque aperte inficiari. Illud mihi certo con-. ^cumtuncànoftro ordinc, amp;àfuoloco abfuille,quAdo tormentahoftilianbsp;^recperunt, amp; quado ex cornu dextro fuga fieri cpit. Secundu^ ex eo-p ordine, pene eodem tempore, quo regem, fenfimus abfuifle archiepifeo-p^^^hgonienfem, amp; nonnullos alios régi propinquos. Ego regis amiflî cul-ineos aufim conferre,qui eicuftodes fuerût adhibiti : neque ineos,nbsp;aciefubduxerunt, fed infchcicuidam noftronbsp;Gf, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;etiam amiftb, non folùm pateremur ea, qua: ab externo hofte paf-
4ç^ns,fed domefticis etiam diiridiis,amp; fadionibus ob alium regem inlocum flagitiiSjhis etiam grauiora me-fiæj ns.lllos enim vtrofque feimus régi fidiflimos fuifte,amp; regiç falutis ftudio-quod ad tres illos attinet,ad euftodiam regij corporis deputatos,nbsp;eos ab hofte,ad quem reprimendum mifti fuerant, non prius redire po-Tt ij
\
-ocr page 812-772, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;IOAN. SAMBVCl RERVM
tuiflc,quàm fucrit to ta acies noftra infugain conuerfa, capto ctiatti vno ex éiS| 8â eodem in loco liberato.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nioleftiore ahimo ferendum cenfeo, quod au-
fus fit quidam,orationc de hoc publicata, (fi oratio ilia vocari debet ) noftros fui regis defertores falfo vocare. An deferuifle regem fint cenfendi,qui omniaillinbsp;officia bonorum acfideliffimorum fubditorum pracbucrunt, qui omnes ferè innbsp;codem,in quo rcxiacuit, campo iacuerunt, teftati morte etiam, quàmfidifuonbsp;régi, quàmamantes patriae fuerint.Sedidem illeegregius hiftoriarum feriptor,nbsp;qui hxcfcribit, amp;qui tot conuitiain gentem noftram ingerit, huius etiacladisnbsp;hiftoriam ita fcripfit, vt me pudeat eum ita impudêter rem fibi ignotam in vulgus proderefuilfe aufum.Sednos adinftitutum redeamus. Regisexercituper (nbsp;ea, quas diximus, vehementer turbato,amp; ad fugam fpedante : diu tarnen etiamnbsp;poftea eft pugnatum, iam non in latiore ilia planicie, fed ante ipfa tormenta;nbsp;quæ nobis adeo erant propinqua, vt non fuerinta nobis decern paffibusremo-taidonec non folùm terrore, ledamp; fumo tormentorum omnia replente, ac vi-fum etiam prohibente,coada fuit magna exercitusparsin vallem, quæaquisil*nbsp;lis paluftribus lundta erat,defcendere, reliquis adhuc ante tormenta virilitefnbsp;pugnantibus. Cæterùm cum hi quoque, qui fe in vallem receperant, rurfusnbsp;in pugnam inftaurandam rediiflent,neque iam vlterius vis tormentorum ô^fu-mi fuftiueri pofte vllo modo videretur: magna exercitus parte in fugam dilapfa ,nbsp;ipfi etiamfunt fugcrc coadi. Fugam igitur ad vnum omnes, qua cuique pro-ximura erat capeftunr,acper ea potiftimum loca, per qua: pauloante ouantes,nbsp;amp;fpe vidoriæ pleni vencramus, amp; per caftrorum loca, qux fuerant antea iw
perhoftes direpta amp; difieda,vtveftigia tantum eorumfupercftent, amp;plena effent omnia eorum qui in caftris remanferant cadaueribus. Holtes vifano-ftrorum fuga,vel fraudem fubefte rati,vel pugnafatigati, diufe intra aciemfi' am continuerunt;amp; nifi tenebris nodis infequentisfefe inrendentibus, nequ^quot;nbsp;quam noftros funt infequuti. Quæ res, amp;:quód nox paulo poft cum imbribusnbsp;eftufifi'miis eft fubfcquuta,multis mortahbusfalutifuit.Durauitcertameniü-ftum per vnam fcrc,amp; mediam horam, funtquc non pauci amp; ilia paluftri vota-gineabfumpti. Nam régis corpus, quern amp;ipfumibipcnifte nonnulli dicebar, }onbsp;fuitpoftea repertum inhiatuquodam terræprærupto,fupraMohaczium,mdbquot;nbsp;ario medio fub pago, quernCzelie vocamus; quilocus tunc Danubi)inunda-tione aquam folito maiorem habebat: ibifimul cumequo ita,vt eratarmatus,nbsp;.ab aquis fuit fuftocatus: quo inlocoplures etiam alij perierunt, atq; abeo loconbsp;non procul repertum eft corpus Andreæ Trcpka,amp;Stephani Azel. Monachusnbsp;in primaacie fertur cecidifle,fortiterpugnas.cius caput à trunco abfciffum,po-ftcro die per caftra hoftium loco triumphi fuit circumlatum, longx haftæ affi-xum : quod poftea ante tabernaculum Cæfaris ftetifte aiunt. Eo die,qui pu-Ämineft infeq lutus,mille amp; quingenti ex his capti fuerant, amp; inter hos magnanbsp;pnWflroni nobilium pars in coronam pofiti, coram exercitu vidoriæ capi- 40nbsp;te funt truncatijCæfare fanguincm illorumhbante diisfuis. pauCi ex captiuisnbsp;feruati : vt eflent,à quibus Cæfar,amp; Hibrahim Bafta ea,quæ opus erant,poftencnbsp;feifeitari. Inter hos Nicolaus cognominc Hertzek, quod lingua noftra du-cem fignificatjdux reuera,amp; thefaurarius regius exiftimatus: item loannesnbsp;Pileczkj^, amp; loannes Maezieiio^skij, Poloni, omnes cubiculi regij miniftri,nbsp;à quibus poftea ad reginam reuerfis multa cognouimus, quæ breuitas hifto-rica commemorare nunc non permittit. Seruatus fuit amp; Michael Fekethe,nbsp;amp; Bartholomæus Maytinij,qui poftea magno ærefuerunt inderedempti. Perierunt in co prælio,amp; in fuga, præter regem, ex antiftitibus Ladiflaus Zalka-nus archiepifisopus Strigonienfis, Paulus Thomori Colocenfisdux belli,Fran-lt;?nbsp;cifeus de Peren Varadienfis, Philippus More Quinquecclefienfis, Blafius Pa-xij laurienfiSjFnncifcus Chaholij Chanadienfis,Georgius de Paliina Boznen-fis epifeopus. Ex baronibus, Georgius de Zapolia, comes Scepufienfis, alternbsp;bclliduxiloannes Dragffij,iudexcuriæ:Francifcus Orzagcubiculariorum, Pe-nbsp;nbsp;nbsp;,
trus Corlathkwij,amp;: AndreasTrepkaianitorum,SimonHorwathpincerna- nbsp;nbsp;|
rum
-ocr page 813-VNGARIC. APPENDIX. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;773
tuntregaliummagiftri : Thomas Zcchij, Gabriel Pcrinni, AmbrofiusZarkan, ^ntonius Paloczij, Matthias Czethini, comes de Frangepanibus, Sigifmundusnbsp;^anffijjFrancifcus Hampojoannes de BatianjStephanus Slyk Bohemus,amp;nó-Bohemijamp;Moraui. Ex nobilioribus amp; potioribusregni,Fräcifcus Ba-Nicolaus Tharzay, loannes Paxy, loannes ift wanffij, Emericus W^arday^nbsp;MichaelPodmaniezkij, Georgius Orlowchicz capitaneusSegnienlis,5tepha-Azel caftellanus Pofonieniis, Sigifmundus Pogan, loannes T ornaly, loan-Stephanus Kalnay,NicolausForgach.Præter hos,nobiles potiores vfquenbsp;iquingentos. Qmn tum præter tria,vel quatuor millia peditum, pauciflimi e-^aferunt. fueruntautem vfque ad duodecim ^.vel tredecim millia peditum : exnbsp;Quorum ducibus vix euafit quifquam alius,præter Hambalem Cyprium. Tor-^enta bellica omnia,amp; illa,quæ in acie fuerunt,amp; eaquæ partim incailris, par-in nauibus remanferunt,habuit hoftis. Horum cura demandata fuerat, lednbsp;^rO)amp;non,nifi cademilla node, quæ puguampræcelht, comitiloani Hafdekjnbsp;ftrenuo,amp;induftrio,amp; qui circa regem ab initio fuerat diligentiirimè ver-htus,régi inter paucos charus. Node amp; die quæ pugnam infequuta eft, hoftesnbsp;J® onmes partes propinquas curfueiFuli, obuiaquæque vaftauerût,amp; combuf-untjUuUi mortalium parcentes, non fexui,non ætati, noreligioni,omhiaf-^^ ^âamp;crudeliainmiferamgentemcxercentes. NequeeftmeatUmvirium,dauern illius nodis, amp;fequentium dierumdeplorare : quæ tanta fuit per omnemnbsp;*lUin Hungariæ citerioris partem, vt non poflîm mihi perfuadere, ab vllo vn-Quamhoftecrudeliuseflefæuitum. llludinteraliacontigu,nunquamforraifenbsp;uutea auditum,quod infantuli viui,ne vagitu proderentur, fuerunt ab infeheif«nbsp;Uiismatribus interram defoiri,ibidemaereterrainterclufojmatribusinde aü-Ugientibus,miferc fuft'ocati.Proceifit hoftis vfque ad Balatonem lacurn,Qmn-Quecclcfîenfi ciuitate infigni combufta : cuius tarnen arXjamp;s nobiliflîmum tem-plum,quod in arce eft,temaniitintadum. Dum hæc agerentur j iam Vayuodanbsp;uitca 2egedinumerat,Cum copiis Tranflyluanis : quæ cû ita cito fubfequi nonnbsp;j P°flent,ipfe confeenfîs leuibus rhedis, cum paücis ad regem properabat : vt velnbsp;1 °'usprælio,quodintellexctat minime dilatum iri, interelfet. Cornes Chrifto-Puorus Zagrabiam peruenerat:Boemorumaliquapars,eorum qui in auxihumnbsp;fugi veniebant,partim non longe ab Alba Rcgali,partim circa laurinum erat,amp;;nbsp;uirca eadem loca Georgius Marchio Brahdenburgenfis, amp; Cancellarius Boe- ^æAdam de Noua domo. Regina hac clade audita, cum epifeopo Vefpri*-Utenfe,amp; Alexio Thurzone,amp;oratorepontificioj incerta adhuc de regis inten-trépidé Pofonium confugit,rerum fuarum magna parte per Danubium fub-Uefta: in quibus,amp; in his,quæ ciuium Budenfium erat,licet Andreas Orbanez,nbsp;QUiarciStrigonienû præerat,nonnulla damna fecerit, tarnen inhuiusrei Com-Uiemoratione longe à veritate receflit ille,quimilitibus noftris Icuis^rnutm»,^nbsp;Quos veto nomine Huflarioncs appellant, earn impingit Culpam, quod^ff^n^nbsp;^ginales inhoneftius habuerint, amp;inearum foleis per ludibrium faltauerinnnbsp;^æfar paucis diebus circa ca loca,vbi prælium fuit, commoratus, omnibus delude, quos prædatum dimiferat, ad fe reuocatis, inde ^jidam verfus mouit : adnbsp;QUamfextis autfeptimis caftris ripam Danubij legens cùmperuenifl'etj oppidisnbsp;^villis obuiis omnibus exuftisearn fine omni præfidio relida reperie^ amp; com-uflit,arce fola cum ftabulo regio ac viuario ferarum relida. Inde dimiftis in o-Uines Hungariæ citerioris partes prædatoribus, quicquid inter Danubiüm amp;nbsp;îcum Balatonem iacet,vfq; ad Iaurinum,omnia ferto amp; flammavaftauit. Stri-tarnen arx,per eum,quem fuperius nominauimus, Andream OrbaneZ de-utta, per hominèm humillimæ fortis, amp; qui paulo ante peditum illiUs capitulinbsp;Uüftor eratjMatthæumcognomentoNagh,qui illuc cum paucis confugerat: amp;nbsp;^tx''^iflegradij, cotonæ rcgiæConferuatorium, perrufticos amp;monachosfue-¦^Untferuatæ. Tatus terror inUaferat animos noftrorum, auditoCæfaris Budamnbsp;^duentu; quæ quidemarces,amp; cumhis Thata, amp; Comarumj atqüe etiam Albânbsp;*'Ugalis,propterea etia ab hofte non fuerunt captæjquodiSj nefeimus quo con-T t iij
-ocr page 814-774 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;IOAN. SAMBVGI RERVM
filio,rcgnum vaftare tantum contentas, de arcium amp; locorum munitiorum ex* pugnatione nihil habuit penfi. Nufquam eft ho fti fic in H ungariam fæuiêti ma*nbsp;Maroth, gjj repugnatum,quam in loco,cui Marotho eft nomen,non procul à Strigonio.nbsp;Seceffus eft archiepifcopiS trigoniéfis,non inamoenus,inter eas fyluas, quas nosnbsp;X/iertefias appellamus,fyluis amp;c nemore vndique cinclus. Hucfealiquotmil-lia noftrorum receperant, cum coniugibus amp; liberis, anguftiis freti. Cum hisnbsp;hoftifuitnon femel acerrimumcertamen, magnahoftium ftragc. Poftremo,nbsp;cum nullo modo caftranoftrorum, quæ curribus circumduxerat,expugnariabnbsp;hoftepoflentjcoadus efthoftis tormenta quoque bellica iliac adducere,amp;ita
nbsp;nbsp;demum amp;caftradifieda,amp; omnesfere advnum cæfifueruntiingentes cadaue- i®
rum cumuli, qui nunc quoque eo in loco vifuntur, facile magnitudinem cædis declarant : fixere autem,vthi,qui pauci inde efFugcrunt,referut, vfq; ad 15000.nbsp;noftrorum. Omnium verb vbique tarn cxforum ,quam captorum numerumnbsp;in vnam fummamcolligedo, affirmare aufim, ex his quç cognofcere potui,peril lie hac clade, prope 200000. hominum. Citeriore Hungariainhunc, quernnbsp;diximus, modum, àDraui oftio adlaurinumvfque vexata, terrore non modi-co etiamhis qui procul erant,amp;Viennenfibus quoque inie clo, ponte fuperDa-nubio adPefthum fafto, decimoquarto quum Budam venerat die,Cæfar innbsp;Hungariam vlteriorcm tranfiit : dimiflis inde quoque ad omncs partes, quæ inter Danubiunx amp; Tib ifcumfunt, qui omnia fimilitervaftarer, amp; comburerent,nbsp;ficutin citeriore Hungariafecerat : multitudinem omncm,quæTibifcunmonnbsp;tranfterat, partim gladio into rim it, partim in feruitutem rapit. Ipfe fatis iam innbsp;%niferam Hungariam debacchatus,domefticis,quç interim in Alia minore (quanbsp;Natholiam vocant ) exorta fuerunt, diffidiis eum reuocantibus, omnibus, quxnbsp;intra Drauumamp; Danubium occupauerat, locis, atque ipfaetiam arce, amp;ciui;nbsp;täte Budenfifine vllo prjefidiorelidis,domumeftreuerfus.
DE FERDINANDO REGE, SAM B.
¦p X c I p I T regnum Ferdinandus,diuinitus omnium voto nunc Imperator Rex,idquefuo iurenon modo connubiali, fedmaiorum cu Matthia,poft^^nbsp;Ladiflao quoque conuentionibus amp; padis, quæ vel ab Ibraimo Bafta per La-fcium aliquando Byzantij rccitata,amp; audita comprobata fuiffe lego. No tarnennbsp;fine labore,diuerfisque Baronum ftudiis,illud eft confecutus,coronanique Al-bæ in fefto Emericiaccepit, 1527 anno : ac Budæ in regia collocatus eft, cumnbsp;Ioan. V ay da iam ad T okay militem colligeret, amp; à Nicolao Sai meh ferrea manu dido fufus, turpiterque profligatus erat. Hie enim flagrans cupiditate regni,nbsp;quod illi à Ladiflao fere, amp; proceribus, excito ad rufticanum bellum fopiedum,nbsp;^^^l^ai^^iam promiftum fuiffe dicere non verentur,quid animi haberet,quamnbsp;Lodoui amp;Ferdinando ftuderet, in interregno ipfo teftatus eft. Iam enim a 4®nbsp;conuentu illo Pefthienfi,vbi omnia loca armis obfederat,vim minatus, cum denbsp;Lodouici confirmando imperio tradaretur, quid ambitio,prehcnfationes,amp;idnbsp;genus artes valeant,expjiriri eft aufus : excrcitu quoque ad Mohaeziumtardiusnbsp;moto (licet id accidiffccontrariis Lodouici legationibus amp; mandatis multi afférant) fptm concepiffe de Solymani erga fe,adque regnum tradendumpropennbsp;fa liberalitate, non imperiti rerum fateri audent. nee omnino fpe falfus eft, fi-quiderti Ferdinando rite eledo, præripere coronam aggreffus, promiffxs innu-meris,vtaquibufdamrexcrearetur,obtinuit. Sedinfauftusillidominatus,amp;nbsp;femper inconftans fuit,adeoquc ciadibus fæpe cumulatus. Ferdinandus enim nbsp;conferipto exercitu paratiffimo,illius molitionibus,ac fubitariis,tumultuariis^ 50 J;nbsp;turmis obuiat : redà Budamobfeffurum vt Vayda intellexit,confcius viriupro-fugit.Bis ad Tokay fufis eius per Velfiumamp; Nicolaum à Salmis copiis,fatis Vn-garorum focietate firmatis, nufquam tutus effe potuit : amp; diuin Polonia hofpesnbsp;latuit, donee fe, fuosque amp; regnum ad extrema redadus,in turpiflimatutelam,nbsp;feu potius feruitutemacerbiflimam Solymani abiecerit. Quo varie precibus adnbsp;reftituen-
...J
-ocr page 815-VNG ARI C. APPENDIX. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;77$
^^ftituendum fibi regnum, amp;fecurumpræftanduniexcito, imperium cùm ipfe amiferatjtum verônegociûEuropæ,folicitudincmq; actulit maxima. Po-^nio tarnen Caroli V. aliorumque principu opera, Varadinianno j8. recon-Saimenfis interpretü paótis laudabilibus admortem fte-nisnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;obfcurum eft Vayuodam apud Turcam non parum commendatio-
Opera V enetorum inueniiTe, quód Symienfis prxfcólura Grittio, Tranflyl-oiæque concéda fueritmec défunt litcræ,quibus docetur,Francorum regem h j^^5æenamilliaaureûmnummûm Venetiis fubiidio loannialiquadiude-k Pnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Verùm quod ad hune optimum,clementiflimum,fidiflimumque re-
rerdinâdum attinet,non deerunt qui memoria,amp; fl;ylo,quid amore Chri-|.(^oiolitus fit, per 38. anpos fufeeperit, aufusquefit,copiosè, vereque narraturi ^(^quandorecenteshiftoriæpoftobitum commodius diuulgentur,liberiusqjnbsp;R^ofcijiudicariqj foleant. Materiamamp;: argumentum tarnen omnis illiusvitænbsp;, ^Serrimæ oratione mea fcquenti ad funus confcripta,fubiiciam,quodipfumnbsp;^los nuper fuarum feriptores rerum fecifle video.
IN
OBITVM IMP. FER
DINAND! PRIMI, ORATIO Ioan. S am b vc i.
»
Ve M vniuerfus orbis nunquâmeomprehendebat, cuius ad Imperium,amp;focietatem,omnes Reges ac Principes conflue-bant,quitot bellafortiter intulit,propulfaûit,côfecit,pruden-tia,confilioq5omnêmemoriamfuperauit:eum,auditorcsno-biliflimi,thecula fummi diei celebritate fubito eiïerri,vel eri-pipotius,Opt.Principem,P.P.nônneper omnevitamlugere,nbsp;tç ,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lachrymisque eins veftigia colluere debemus ? Qtiod ipfum
ku nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fieri videozquos adhanc concionem com-
^^^'Ore querelis conteftatam,gemitibusq5 aflîduis plenam concurrifle Hjj Or. Miferumx eft,Chriftiani auditores, confuetudine familiärem amittere:nbsp;parentibus, in negociis propriis inopcm ac dubium verfari:nbsp;cjp'^^-^oiunijdcftituiiufto patrocinio: fed calamitofumetiam,huiufmodi Printtenbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Deus in publicum vfum contulerat, ifta fcilicct erga omnes leni-
(Ipp^oinentia, forti tudine, vi£toriisquc clariffimum Cæfarcm,nonfemper vi-hiç I''ælentem poire,qui fuorumcafus,proprios ducebat : quemadmodumfi-^^'tit.°^^'Oditos,fartos, teólos,florentesqueconferuaret,diesno£tcsqult;i^^jy^|^^ {jp'^oifemper in periculis cum laude verfatus eft, Chrifti fpe, pofteritatisque,nbsp;dura ifta attingo rairabitur quifpiam, qui ipfe hæc pro-fiij ^J^os,nonfpiritupræcludar: prælachrymis vos intueri,præ dolore animiamp;:nbsp;tisnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;velhifeere queara : cùm vos,quotquot adefti», contraélis depofi-
ftnj. ^^î^ï^gore, multorumqj iam dierum fqualore obfitos,ac penè confedos oratione quiddam aliud,quara luôffi augennbsp;pt P^tarem :nifiqj breuitertantiheroisvitam, amp;quasmereturlaudes, quafînbsp;l'isn percurrere, iuftaq; cohoneftare,vteorummemorialeuationemvo-^de^rct, conftituiflem : haud ego hune locum ficcis oculis, minusnbsp;' kljf ^ontibus pedibus confcendiflcm.Sedita eft,cuius rcs præclarè amp; imraor-% *¦ Softæ in omnium rccenti memoria amp; fermone verfiratur, qui ad fempi-^Oc /^^^domiciliumabreptus, qui tot beneficiisinremChriftianam pofitis,nbsp;honores,triumphos,imperia concedit, adeoq; hac re-amplitudo, ætatis exeufatio vendicat quietemjnbsp;%nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;mentionem faciam : vtqs diuturnitatem temporis, quo
di^iuui folet,fadorura recordationc, vcftraque in mortuum pietate pru-
T t iii)
-ocr page 816-77^ IOAN. SAMBVCI RERVM
dend repræfentetis, cohortabor, ne ingrad, aut nullam aeternitads fpemalercj fed his beneficia caducis temporibus emedri veile vidcamur.Sum qiiidem ego,nbsp;quoscopiofailliuS dementia amp; voluntas clientes fouitj omnium minimus :necnbsp;diffiteorefle loge difertiores, ad quorum me aggregate numerum,nifi infolenter,nunquampoflem: infunerc tanto non modô egregiaeius facinora,ftd o-mnesomnino virtutes ipfælaudandæ eflent: (quaeeafunt dignitate,vtcuiufuisnbsp;eloquentiam fatigarint)quia tarnen ob patriæ aflliótiflimac ftatûjpraccipUummihi hue ludum, amp; acerbiflîmum propofui i ofliciofe mè,faôlurû putauij fi vnguesnbsp;tantùmjde quo molemleonis veftris animis conciperetis,proponerem, indica-rem tantum , morem Palladis in hoc fecutus, quæ cùm Tirefiae luminib. priüa-to,reftituere vfumeernendinon poflet:vt tarnen fonos,amp; auium quaruuis ftre-pitus agnofeeret, auribus expurgatis eflecit. Ardua res, atque difficilis eft diui-nos amp; bonos viros laudare,aq; aberrate in aliquo,graue peccatunnfiquidem quinbsp;cleftibus fimiles vitupérât,aut diflimiles probat,in Deum ilium peccare Soeranbsp;tes veriflîmè dixit.-quippe fandi funt boni Principes, atqj ad Deorum natural»nbsp;accedunt,amp; quafî illorum congreflu amp; confiliis quotidie erudiuntur,vtHomC'nbsp;rus de Minoe alicubiprodidit. Sed volutatem amp; conatus, etiamfi vires nonvf-quequaque tanto oneri fufficiantjomnes æquo animo accepturos,non dubiui»nbsp;habeo. Aflenfum itaque me^non reprehenfionemjgratiam,non irrifionem,i»**nbsp;turum ifto confilio,mihi perfuafi:benignis igitur,amp;conftitutisadaudiendui»)nbsp;amp; paratis auribus, quæfo, adfîtis, amp; à grauioribus curis animos fubleuatote.nbsp;Ferdinandvs Cæfar Habenfpurgia, nunc Aufl:ria,familiaoriundusfiiùi
quæ quam fit incolumis, quàm Celebris, quàmomnes alias fplédore amp; vetufta-te,fucceflioneque Imperatorum anteeat, nemini eftinauditum, quidc Carolo Magno aliquidvnquam, vel faltem Rodolphe Imperatore didicere.n^ni vulgare nonefl,iftiusfamiliae fobolem ac propagationem,omniumregnorû Chri-fli,præter Cyprumamp;: Scoriam, fuifle dominos : odauum hune Maximilianumnbsp;efle Imperatorem.Hiftoriç id narrant integrae:pleni funt omnium Commenta-rij amp; inlucem editi, amp; inftituti. Etquanquamfatendum eft, nullosferè Comités ætate Caroli Magni cum dominij aut locorum appellatione fuifle notos,aut }0nbsp;infignes:tamen horum non male à Gothis etiam,amp; Carolo Magno, deducimusnbsp;agnationem. Sed quid opus totverbisNónne fc fads illuftres pofteris, totan-norumfingulari, fummoqueImperioChriftiani orbis jefFecere? BxhaCigiturnbsp;familia omnium opt. Princeps,orbis deliciæ,atqueexemplumantiquæ virtudsnbsp;amp;maiefl;atis,prodiit,fauftiflimo die,lçtis aufpiciis,inHifpaniis,regno Caftellae,nbsp;oppido amniflimo Complutenfi, fluuio Henares vulgo dido uobili, ad oda-uum lapidem à Madridio, anno arediuiua falutc omniu M.D.iii-fub ingreflumnbsp;folis in arictem,decima Maij,patre Phflippo,auo illo Maximiliano primo, pfo-lt;|^^n^rico III. Huius frater germanus fuit, Carolus ille V: cuius non famanbsp;folum^d gloria, nullis orbis regionibus terminatur. Nofteritaque Cxfarad*- 4°nbsp;modum adolefcens, cùm in Belgiis fummæ return efl'et præfedus, quod fraternbsp;auditaregis Catholicimorte,in Hifpanias rediilTetipaulopoftjConditione Pan-nonicarumnuptiarurn^rebus ibidem benecompofiteq; adminift:ratis,inHimnbsp;gaiiam Vormacia Rex defignatus,proficifcitur.Exin 27 anno reX eligitur Boe-miïc.coftnamque 24 Febr, accipit: vxorvero Anna,die poft tertio.2^.quo Carolus à Clemente Imperij diademafolenne accipit, SolymanusgraüiflimèVi-ennam circumfedit: quern obfelTi fortiterfpe, amp; authorifate Ferdinand! repü^nbsp;lerunt,vimque amp; minas 200000. vanas eluferunt. Anno veto 30.Coloniae,fo-licitate,amp; præfentefratre Carolo Romanorfi rex defignatus, Aquiseius dignitatis ferreuminfigne 31. tulit. Cumque fe paeem ampleXutum, fuis^ue ociütö Pnbsp;daturum putaflet,32 anno iugum,interitum vniuerfo orbi Chriftiano;, non tantum ViennaCjTurca denuo minitatc, cum fratre patatilTimo, amp; Validiflîmoex-ercituoccurrit,terrorefuos exemit:amp;:, ne pofthaclongèpotentioribus perieü-lum moliretur,præcauit.Hîcego vos obteftor,auditores, quorum memoriafi-delis,amp;: grata eft : quot ille ex eo tempore coaótus vclfufcepit, vel depulit Bella?
-ocr page 817-V N G A R I G. APPENDIX.
^üotïes ob falutem Huhgariæ attentatus fuit ? quot millia hominum contra æ-iulos in aciem expediuit ? quos fumptus fecit? Etii enim regnum hoc Hunga-f'cumlógè ampli/fimum,omnium return feraciffimum femper {vt Galliæ quo-queprEpofitum fit) amnitate, cli tcmperie commodiflimû : populum vcro ïlitanimis amp; armis potentem, infradum, alienis regnis olim quoquelocuple-'¦flirnum, amp; infeftiflimum : fi tarnen rationes putentur neruorum etiam belli-^nbsp;, fi exterorum tot millia recenfeantur, qui amore communis libertatisnbsp;pacis nil refugiebantjinucniet femper armis defenfum,ac propagatum idre-gnumfuiflcivtquiduriora nonfuntexperti,etiam macellum hominum aufinbsp;fintvocare, atque numorum voraginem. Conditionibiis huic fanóto régi ve-^eribus amp; vficatis matrimonij oblatum à iuftis regibus, confenfu multo maxi-partis Baro nu m^ Regnumque firmatum fuir. Scd quam illudtranquillum,nbsp;integrum acceperitj omnes meminerunt. Viribus enimregni à Turca,amp;nbsp;partim intus diuortiislabefaótatis, fraótis perpétuas optimo Principi folicitu-*^ines(etiamfi quxdam recuperaueritjamp;: afidisreceperit )exiguumfrudum at-^ttlit,ab infeftis, quibus quifque malo animoopportuniffimus veniebat, nul-bnipro meritis gratiam fenfit. Nolo hic commemorate Catzianumin Tur casnbsp;®pparatum,amp; ftragem ad Ezekium; minus Rogendorrfij infelicem reditü : lon-, omnium minime Marchionis Eledoris validiflimum, amp; in hoftem prom-ptiffimum quidem animum,fed re,aliorum (vt aiunt) negligentiajinfeda,com^nbsp;I ^unes clamoreSj querelas confccutas : taceo Fcrdmandi Archiducis ad Babo*nbsp;I ' ^àam confilium,amp; egregiè fortiterq; inchoatum negocium: quod iniuria tem-poriSjfc ceflione holliumintermilTumfuerat. Hæc,inquam,amp; aliahuius gene^nbsp;^'sexpeditiones prxtereo: quod ab hiftoriographis omniacontexantur,amp;:mul- nbsp;^oSjqui fuperfuntjtccens lædat hiftoria. Illud apud vos cogitate, quotics fepa-fatosjbeneque inftruólos milites inter illa,amp;: pollea quantis irapcnfis,apparatunbsp;piffimin Hungariæ fines dimiferit, quam miferabilis iila ruina noftrorum éditanbsp;^ncibtis Sfortia amp;: Teilfelio ad Palaftum, vbi non minus religione, quam dex-^jraparatus antiftes Vacienfis SbardelIatus,fortiflîmêoccubuit.Hæc obiter ad-non quidem, vt exitus infauftos, amp; ærumnas,exiguum frudum exagge^nbsp;aut labern aliquam confiliis Imperatorisamp;: Principum aliorum turpem ah
^triraifia purem: abfit hoc, nec quifquam me taminconfideratum ,amp; a gratia, f^dumæftimet, qui nefeiat quantum nos Hungari bencficentifiimo huic P.nbsp;^^rriæ, torique Germania:,amp; aliis debeamus : fed vt clementern, amp;samicamnbsp;J'oIuntatemergaKegnuminrelligeretiSjCÔ veto meaoratio fpedat, vtproli-^^rtate nec QÆab. ncc Fui. Flaccus, nec Marcellus, nec P. Æmylius, nequenbsp;Ncro, non Scipio fudarint. Tumultusquoque incertos ille rufticorum pa-^3-uit : amp; vt fuis parèrent heris , nec fe infirmis amp; fraudulenter comparatis fen-Jfntiis circumfcribi paterentur,per fuos, publicè impetrauit.Commune bel-^tnin Saxonia, amp; arduum,fubitoque natum,amp; velut incendium veqj^dif^^^nbsp;^rim,fuftinuit; AlbijVt Iulio Rubicone,traiedo,extmxit:atque Imperijö^üSa-i^*;nvirtus,dignitasque,eavidoria,belloque intra tres ferè menfesfquod Caro-*15Magnus iri3o annis vixpotuit)cónfedo, audallabilitaquefuit. ViXeofini-^QjBoemos quofdam, rerum nouarum ftudiofos, fuiqu^vt ferunt) obhtos, amp; ànbsp;^^rerefortitudine,amp; fide difcedentes,compefcuit,grauiterquepuniuit:liberta-'samplitudinem,vtmemorpofteritas eiret,caftigauit,inqueanguftun*adduxitjnbsp;Pf^dia communia ciuitatum ad nobilitatem, fuo etiam redituum detrimento^nbsp;^fanftulit , tantum iufta fe exufeitans ira. Non paucos de Hungariæ primati-ïus ob fidem fufpedam cepit, vt Pekrium, Bodonem, Prinium, Catzianum :nbsp;**rcuftodia,amp;:arbitrio vitæ necisque habuit. QuödinVirtembcrgenfiregio-'eiusfibireliquumefle, certasque conditiones poteftatis comprobabat. Du-eius expulerat:amp; ne tam citó reftitucrctur,obfuit, cùm præfertim bellum ànbsp;pUtgrauio in Carolum inepte decretum videret : dum Hifpani,bclli Parmen-catifaeuocati,prouinciamcam liberarint, AfpergipræfidioGermanoreli-InMa,rchionemquoq; Albertuminimicopoftremo fuit, amp;hoftilianimo^
-ocr page 818-778 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;IOAN. SAMBVCI RERVM
communeque bellum in eum cumMauritio parabat. Scd haec dixialteriusef-fc loci,ac temporis :nunc ad virtuteseius oratiûculam cóuertamus. Nee morera hîc fequar multorum,qui cum elogiis aliorum vetuftatis exempla, amp; compara-tè quiduis recitant: proprias ego huius Monarchx fandiflimi laudes, non ürai-les aliorum rebus geftis,percurram : atque inhis quoque rerumab eogeftaruranbsp;non ero immemor. Fit enim, vt facilius res heroum de natura amp; moribus co-gnitiSjConiedura trahi,amp;eliciqueant. A metu igiturdiuino,quem pietatemapnbsp;pellamus,cultuquem fuos, amp;:amore, fimoleftum non eft,exordium ducaraus.nbsp;Quis in omni vita fandius eo cogitauit, quis priuatim amp; publice conftantiusnbsp;Deo preceSjCultumque adhibuit?vt nihil vnquam in animum induxerit, propo Wnbsp;fuerit,abfque diuinorummemoria,authorisque flicis profeflione. Necquif-quam inficias ierit ipfum iam àfufcepto imperioftudiofiflimum, atque cupi-diflimum corrigendæ atque conftituendæ religionis ,hominum diiVcnlionenbsp;ambitione controuerfa:, fuiire:id m omnibus colloquiis, vniuerlis feparatis,nbsp;monuiirc,vrliire,adhibitismoderatis iudicibus, negotium fidei denique amorenbsp;omnium componeretur: vtrinque de iure humano,vitioq; per odium coUedo,nbsp;quiddam inoptatam concordiamremitteretur: potiflïmamglorixChrifticau-fam eflejdeponendas fingulornm offenfas: redis animis,deliberatis iudiciis, fana voluntate, ftudio clefti, beneficio in quemque proximum parato, tradarinbsp;hæc debere : nee omnino quófdam numero annorum ,legumque non fcripta-rum,fed vfitatarum vetuftate niti,cùm labes hnt non obfcuræ, debere : amp; qui fenbsp;literarum elegantia,multaque lcdionc,primçque Ecclefix authoritate munitos .nbsp;arbitrarentur,de rigore ad æquitatem,dum per falutem, amp; in Principem Crea-
torem olïenfionem iuftis,amp; ad tempus fadis cauhs fieri pofletjtradabiles traites offerte debere. Hæ voces ex illius ore amp; pedore non femel exiuere : fanita-temque Ecclefia:,qua fine politiæ nullæ funt moderatæ,omnes infirma; amp; mor-bofa:,omnium odiis omnibus præponebat. In hune finemmulti conuentus public! conuocati,res tentata non leuiter,fed fruftra,amp; dolenter, fuit. Qiwd aute quibufdam durior inaccipiedis exeufationibus, amp; acerbior in pnis expeten-dis religionis vifus fit, veteremque Ecclefiarum morem obiecerit : facile, û ern 5°nbsp;minofè id dicatur,amp; invitio ponatur, refpondebimus. Initio quidem renafeetisnbsp;per Saxones libertatis, reprehendendi abufus tempore, vtin re infolentiamp;ad-mirabili,attonitum ilium, iudicioque turbatum fuiffe perfuafum quoq; à non-nulliSjfortaffe non fitientibus fanguinem, fed in medium gratiofè cofulentibus,nbsp;amp; fuarum rerum curiofis,ad quandam feueritatem,amp; ad fuftincnduni eos diffi-cultatem impuliffe. Quid eniravehemctius Principem, quàm religionis emen-datiojintermiffarumqs difputationum,amp;longi/rimo relidarum interuallo,fub-itoque repetitarum confuetudo commoueat? Deinde authoritatem renouataenbsp;religionis apudipfum minuebat, ingens diuortium profelTorumamp;fedarum:
^l^çmi^rdiarndiffuebant, ab amore amp; fide dominorum abftrahebant, fedi- 4® tiones^Ila,domeû:ica etiam diffidia fanguine tinda create à non paucis dice-bantur. Hæc alioqui populärem amp; mitem illius animum immutabant, amp; ambitione rem geri,priuatisque fimukatibus difeeptari perfuadebatur. nam quodnbsp;Bion fertur dixifre,Gra»amatfCos,de Vlyflis erroribus difeeptando fuos non vi*nbsp;dere:idemille inTheologis quibufdam obfcruabat,aliéna qui infedaretur ,fuanbsp;non attinÇere. Hancilletantis conatibus,tot reprehefionibus,pnis, temerita-tem libéré,varieq; fentiendi, adimere,amp; ad vnuni fenfum reducere adnifus eft;nbsp;licet addiderit,non in hominum earn pacificationem ftudiis conftitutam,negotium elfe clefle,quod nifî iufTu amp; fubfîdio cleftium coalefcere nequiret;cu-pere fe tarnen,amp; expetere, vt domicilium habitacioque Ecclefiæ in certa firma- Inbsp;que tranquillitate rerum fuperiorum vigeret : hancomnislmpcrij, vtinhomi-nc animam,in Repub.leges, vitam quaviueret, effe. Quid? nonne teftesnominate primos à confiliis, amp; Ecclefiarum præfedos poffem, qui mukoties ipfuranbsp;mrore contritum viderunt,atque dicentem audiuere : Si Saxonici à rot variisnbsp;fententiis inferendis, inter feq; alicnis ceffarêt, animo redo, temperateque coirent,
-ocr page 819-VNGAR IC. APPENDIX
alios ftatim damnarent, fore fc nonpoftremu, qui ab illis non ablior^ Qe? voce quid quæfo inclemctius aut corde acerbo profeólu in quen-^nbsp;quij crudelius ftatutum fuifle obieceris ? qui eo fuit fenfu, potentiquenbsp;vt ctiamfi vfitatam minus, amp; tritam fuis religionem ac ceremonias vi-*nbsp;Chriftianorum tarnen conciliandorum ergo , àfe recefl'urum, omnium-complexurum quietem profefl'us fit. Hæc iilius fuit feueritas, hæc videii^nbsp;¦,^^lt;liuulgata 8£. exaggerata illa crudelitasjii foci amp; ignés, quibus intemperan-graibnum aliquando in miferos fuiife clamatur : fi aliquaexempla vifanbsp;Ijj ^f'^inufitatajnon maloanimo,fed meliorumfpe,atque cöfilio ada, mihi facilènbsp;^^äeque perfuadeozvt cùm ignitum plumbum argeto mixtum eft, illud quam-^^grauius, tarnen fupernatat, argentum vt in imo colligatur : ita non quid fa-fit,amp;: quod modo in oculos incurrit fpeótandum; fed cuius ergo laborarit,nbsp;**10 potius recenfeamus. Etquidem meum non eft de Dei voluntate firma,nbsp;*^ecretis pronunciare : fed quidfi à Deo ad has rcpetendas pnas adhibitusnbsp;'^eriqvtcaftigata luxuria, infinitos, libertatequeprolixosTheologiæ profeflb-¦^^cornmonefaceretjatque oft'enfionibus voluntariis nihil profici,caritatcmnbsp;P°ffe in omnibus plurimum oftenderet? Nunquam illc probauit, qui fe folutosnbsp;^quot;I'iutn religionc iatftabant, qui fuperftitiofe minus roboratonum animis camnbsp;iniicerent,modum prxfcribebat. Atque vt manifeftius doceam, nonnbsp;^^cenias priuato odio eius fuifle fententias, non cupidum vltionum, extremisnbsp;^^oque præclariflimis, amp; optatis exemplis teftatus eft. Nonne quarum mre-, alieno vfu obfeurarum, defiderio ac votis à tot annis eius ditiones fuercinbsp;annum per Synodum,poftea pontificem obtinuit, non fine graui fufpicio-niutati confilij, vt integra, amp; primis vfitata feculis, Chrifti inftitutio vltimænbsp;feu memoris communicationis, à pontificibus, ob quafdam fuas caufasnbsp;'^WatæjVulgo reddereturîvtctiamfacrorum miniftri, quiidoneiforent, nonnbsp;fed libéré ,ætateamp; moribus exigentibus,inmatrimonio eflelcgitimo,nbsp;^°^adulterato,poirent? Hæc certè iilius voluntas publica, repetitaapudfacrosnbsp;adores, fuit, nec quorum caufa tantoperc volebat, id effedum male, aut in-§'^äteaccepiflent:fednecomnino hæc poftulationis pars reieda eft, inque ma-delibcrationcm collata. Q^ntum tribuerit omnium concordiæ, Pata-^'^nfes conatus amp; compofltiones docentmon minus inSaxonicis metallorumnbsp;J.auris libera tot annorum, amp; tranquillaAuguftanæcofelTionis dodrina, nul-^^offenfionibus excitataaut introdudamutatio.Nemohuncacutiflimumamp;:nbsp;^ülatiflïmum Cæfarcm,fuiflrc inertem adeö, amp; rerum experte cogitet, quiab-cetemoniarum non norarit,vitam cleri non fitdeteftatus : fummum in illisnbsp;odium, incredibilem auaritiam, ignorantiam, luxum non deprehende-^naendationemexoptarit. Sedaduerfariorum quoque vitamnon omni-h fnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;vitiis, dilfenfiones verb iudiciorum longe plures, nec omnes
'Ces amp;: fanas intelligebatfldeoque ad frugem amp; mentem vt melioremm^lllfe* a^'cbat, Deuméjue folicitè precabatur. Id ctiam tempore patrum innbsp;^g'onis dodoribus multi querebantur, «piAofaiutw amp; fordes in mora fuifle, quo
nus totSynodis aliquidpræftiterint : vt ad Procopium quadamipfe Nazan-^^quot;sapud Bafiliumepiftola confitetur. lamfub horÄn difcefl'ionisanobis, omnem morbum, quam confcientiamprætulerit, ore amp; animo teftatusnbsp;'^quot;ftanter fit, qui affuerunt,ipfumt}ue for titudinis amp; regionum Dei Æmonu-^^tjteftes ad omnem pofteritatcmerunt;nihilàpietate,redoq; alienumcom-^^''t:nihil diflimulauit, nihil tedi odij fecum, aut vindidæ afportauit : omnemnbsp;Io J^lam rcmifit,acdepofuit omnibus :fibiidemvltimumamp;:maximumcon-'atque reddi Chriftiane oflicium petiuit : compofite folum filij Dei meri-gratiam ad omnem æternitatem fuffeduram afleuerauit : quæexho-quot;Uinvoluntatibus prodirent, citrafummi Dei permiflionemamp;auxilium,nbsp;^^¦^quam niti cleftium gaudio polTc : vt à Deo vniuerfa proficifcantur, ini-reditura, cius amori nihil humanum refpondere , beneficentiæ e-I ^fllfimilc,amp;,nifiipfummctper nos,neminem quicquampotuifte. Titulos
-ocr page 820-780 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;IOAN. SAMBVCI RERVM
quoque in appellando fe, confirmando , prohibuit : nihil fe prxftare cxtcris apud Deum afleruit : mortem xquare omnes, arque indicium efle conditionisnbsp;mortaliSjfectiturxque læticiæ hanc incerquietem. O diuinum Imperatorem 10nbsp;cxitum de his calamitatibus,quas nos ctiam opes miferi putamus,fehceinlo ex-emplum nonfiliis,amp; prxfentibus fedreliquoomni cempori falutare,amp;inad-uerhs vfurpadum 1 VItimæ voces(auditores)amp; finis,vitam antegrell'ain, cuiuf-modifuerit,abunde arguunt.Si enimhonefta mors vitiofam commedat vitain,nbsp;quern hunc Cæfarem fuifle dicemus, qui fe diuinum Temper oftenderir,alios^nbsp;fimiles eftc optarit? A tali Principe nuquid alienam efl'e iufticiam amp;: xquitatem,nbsp;qua omnia temperaripotuifle vos credideritis ? non, fi mille obducantur telles, (»nbsp;totidemque manes excitentur,aflentiar.Neque hîc Socratis ementitamdefini-tionem lufticix accipi volo: vt malu pro malo fiamp;; priuatimreponas,fuiini quoque aduerfario ius nos tribuifle mentiamur. Nunquid non cum omnibus fuisnbsp;hoflibus mitiflimc egitnoxiam facile condonauit ? in victoria tantum vfum,nbsp;ÔC difciplinammilitaremretinuitjpriuatorum nunquamacerbiusmemininatq:nbsp;Temper faciliorem rationem duxit beneficiorum remunerandorum ,quàra vl-ciTcendx iniuriæ ? Hoc ille padlum è difciplina Chriftiana valere putaiut,nonnbsp;Temper Tummum ius vrgere,moderatisfauorcmobtineri:amp;pacem,communesnbsp;contraólus,amp; emptiones alia ratione,magiftratus amp; dignitates diftnbui aliade-beremihil confiiTc,nihil turbatè committi,amp; tolerari in publicis debere Quo^nbsp;illeprincipu lires atquecontrouerfiasdeiure Toluit?bcllaauertit?inhibuit,funi-ma lenitate amp; æquitate ad pacem vocauit?Iadent alij Salomonern, indent Mi*
noa neTcio quern,indent in Teruandis promiflis Regulum,amp; alios : ab huiusex-
emplis obTcuritatcm illi accipient. Qimpropter iullqs fuit,quia imperarc norat: legum rationes tcnuit,nec vtilitatc,led natura amp;pietate illas proponcbat,valequot;nbsp;re quodque Tuo loco amp; tempore iulfit. Etenim fundametum iuris eft, ipTapro*nbsp;penfio ad diligendum genus mortale,mifericordiamque declarandam.hincOquot;nbsp;mnia,quæ vidiftis vo s,vcl audiftis, excmpla manarunt : hinc vt iufticia, amorenbsp;amp; coniunôlione,quæ nobis cum Deo eft,non metu,conferuaretur,operanidc-ditmec fe vllis cuiuTquam meritis,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;padis à tramiteredo infledip^^'
fus eft,nec vllo priuato odio,aut commodo çquitatem couulfit:latrocinia,3utd-teria,proditiones,Iuxum omnem conuiuiorum, ôc lauticias veftium, tanquae-Tcam malorum fuftulitmimiam auarina, amp;regulorum tyrannidem compefeuit. Qm fibi impotentiores fieri iniuriam à iudicibus querebantur, ipTcpfO tribu-nalicauTam cognouit,amp;: quxfiuitcpauperibus, Radius TuumproTeq^etidunonnbsp;inftrudis,patronos, pecuniamc publico imperauit. nefeio quid ampHris in hocnbsp;ordine Principumdici,autponilaudabiliusqueat. Cuius non vulgare fuitquoque exemplum,reftitutio ilia ftudioTa, amp;: cuftodc imperij, locuplctatorequc di-^na,AlphonfiTccundi Finariorum marchionis,quern in communitatemlmpC'
rl^lii^ffflilcgia,cx agnatione non obfcura(vt fertur) ducum Saxonne oriudum? 4°nbsp;promaieftateafieruit, tituloque imperialis Principis auxit, Confiliis autern,^nbsp;prudentia(quam primam in virtutibus lure Plato collocat, vtfecundamconti-nentiamjquantum hie Monafcha potuerit, nx fus Mineruam, fi exponerc veilem,docerc.qui interffllftis eius didis amp; cogitationibus,auditores multi. Qupdnbsp;enim imperium itamunitum,tot nationumprxfidiis firmatum,taLmTolerteror-natum,atque huius ipfius,vnquamfuit?Infans is eft, qui ante pedes tatùmquaînbsp;funtjfuturis amp; præteritis negledis,dc rebus iudicat, Tubiro in omnem euentumnbsp;Tua coniicefe veht,nequc rccordatione antcgrclTorum, qux confequenturno-tare,amp; compararc. Memoria in co fupra fidem fingularis crat, grauilfimarumamp;^nbsp;variarum rerummultiplexamp;Tuauiscornmemoratio. Earc,nemomireturlio-fnbsp;mnium rerum, quarum vTus eftneceft'arius, atqueetiam honorificus,illc Tcien-tiam cenuerit. Nam prxter legum à natura dodrinahauftam cognitione,tan-
ta erat in rebus obfeuris promptitudinecxplicandi, tanta facilitate argumetan-/ di,docendi,conferendi,vt vcl Tummis PhiIofophis,Hiftoricis,Medicis,quxren do,amp; aliter Tentiedo, negocium prxbucrit: interdum nimis ocioTos vétres Lati-nis re-
-ocr page 821-extra ordiné illc doôlrina, connliis valuit;cuius cum onines illius familia-telles funt,turn veto infpicitc qui dubitacis, vcftigiahuius commendationis '*1 tribus eiusfîliis,principib.noftris clemccilTimis, quid illi iapianr,quantûpræ-^¦^tes in coliliis didicerint) viderint:vt quod pater mul torû annorû diligecia col-'^gcrat,idifti paratumà primis annis amp;promptû haberét. Curigitur quis mire-^biatndiuhos fratres imperils,amp;regnis, ditionibusi^jhxreditariis prarpolitos,nbsp;^^nipridem dicefes définiras habuilTeJubendi volendiquc cis poteftatecon-^cffamcuius inftitutionis nunc demum nos fruftus, amp; omnes mortales capie-tjuàm vberrimos.Non quidem difputOj ipfum demortuum in omni gene-f^literarûfummum fuifle j more priu atom m fcbolas fcélantium philofophum:nbsp;'^aijuodà curis occupationibus iam puero infantifeceflionis fuit atque va-temporis ,idipfum inhonorificalitctaturaconfuetü ponere.-necfibi Sucra
se
VMA.AkM.AAA nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;VA A V« VKf U1 W AAA AAA AVAVAiA^AAO \i^ UA i 11 JO W 1 XLIIIV A J b blPv
''uneHerculiamp;: Mincruxconfpeflum fit,vtvult Paufanias. Norat nimirum, ^uibus fumma rerum fefe tucatur,prudentiç atque vins poticrem in giibcrnan-'^0, quàm fapientixcfle locum :amp; nimia ilia Iludiorüm cufa, ncfcio an noprin-^'pibus interim plus mali,quàm commodi apporter. Hifpanam lingUâm arna-cum lade haufcrat, Latinam frequentabatj Gallica dcledabatur, Italicè Sinbsp;^etmanicè non indifcrtc loquebaturjomnis generis vocibusac fidibusfum-fruebatur : venationis quoquc perfludiofus vt vcl in ocio jdilciplinæamp;nbsp;^^ilitudinis armorumrecordaretur.nequehas tarnen animi, moleftiarumquenbsp;fcmiflionesfecittanti ,vt dignitatem humanam cum beftiiscômutaret, quod-^ue voluptatis Si rci ludicræ parte aliqüis præripuifl'ct,perdere illico vellet: fednbsp;Stauibus minis, atq; edidis plcbem ab interccptione feraru dcterrebat, metuqjnbsp;Riccio,intra ipfos fuum contincbat opus.Cumqj aliquando è ruricolis quidam
-ocr page 822-IOAN. S AM BV C I R ER V M
aliquoties nocuiHe fcris efTet deprehcnfus, atquead ipfum Ca:farem adduäus s pnani cdiâ:â,vtoculis priuaretur,rcpetiuit. fed paulö póflrcuocato, cui nego-cium exequendum dederat, dimitti reum iuffit, nolle Ic animal rationedeftitu-ttimcum homine adæquarc: amp; cui ne pilumadiungerc polier, maxime necefla-rio organo ilium beluçcaufa perpetuó carere. Iftud cxemplum afFcrrcobitcrvo-liu,dequoreliquaiudicanpoHinc:repeto fuperiora. Mira de Neffcore Homerus,nbsp;cuius fapientcm fuauem orarionem in gratia omnium pofuir. Xenopliontcmnbsp;quidam incctlum,is Cyrum fuumquoque exrollic: federiamexbuius confuctu-dine amp;eloquenria, mira efflorefcebar prudenria, copia amp;promprirudo fubironbsp;dicendi enituir. quodipfumImperij Germanici Principes ,cxterxquenationesnbsp;plurimiim funt admiraræ : quiiple proponcrc refpondere in comiriis qure vtilianbsp;fore purauir, maluir, quam per inrerpreres a^ere : caque dicendi facilitare cumnbsp;fingulari humanirare copulara , perperuam libi beneuolenriam omnium ordi-num adiunxir arque rerinuir, fuisque pofteris firmam rranfmißr. Eranr excellentes amp;: multædiuinæ in aliis dotes, fortunaamicilîîma,co/îlij acumen,in occul-randis conatibus prudcntia,inf)ræproperis niora,in negociis fufcipiendis patien-tia amp; conftantia:fed venia omnium liceat dicere,qucd lentio, amp; non offenfurumnbsp;ine cuiufquam piilTimos manes fpcro, fuifle noflrum huncCæfarem verè aper*nbsp;tum,largum , in confultando cxpolitum,in cxcquendo aliquoties celeriorem,nbsp;in congreftibus familiariorem , munificcntia certe amp; picrate plurimis fuperio-rem. Vitiofaquidemeftinprincipibusabieda familiaritas,vulgarisq;falutatio,nbsp;amp;contcmptumnon femeldemifliomaieflatispcperit.ideoque Vlyfles laudatur,nbsp;^ciimin præliis à Mincrua in tutum fubducitur : quod confilia,amp; armorum apparatus , allocutioque nonfrequens, fed rara, tcdæ amp; recondiræ cogicationes elfenbsp;d.bcantdedqucm intimènouimus, amp;naturæ bonitatepariobferuamusinferiisnbsp;noniocofum, inludicris nonaullerum,curimprobarim ? os in regibus,amp;vultusnbsp;paternus requiritur, comitas aft'abilitasque fermonis erga domefticos, abditusa-nimusergahoftcs,rruces geftuSjamp;horrcndæ notæ. Ex huius oreverxillæapesnbsp;euolabant, linguam omnium amore ftud io imbuebant : propterea in amicit:anbsp;omnes fouitatque aluit,amp;tanto inillo praeclarior fuit fermo, quomaioreratcon- 3®nbsp;ditio: amp; (vtitadicam)cleftiumagnatione,quàm nos,amp;genre maiorirenébatur.nbsp;Quamobrem nullacll optabilior,auditores, nulla gratior virtus,imperiûqi,quamnbsp;Ene ar mis, lingua amp;: prudentiamabiliqueftudiohoftium animos inHe(3:erc,finenbsp;fanguincadconcordiampcrfuaderc:nequetamimmanfuetuminhonunumgc-nere vitium, quamconfifum potcntiaamp;armis, quodfecurêamp;obfeqtiiorehabe-re polfis, crudelitatc rcquircre. ex quo efîicitur,vt Principes à Deo dati credan-tur, qui proximoauthoris veftigiaperfequantur. Ira naturamconferuanvem ratio imitata, liane partem vitæ amp; compoErionibus necelTariam folcrtereftconfe-cuta, amp; orationc,vtreconditi mores patcficrent, pcrfccit. Scdiamdefortitu-
ue adiieiamus, ne minus dcxtcraamp;: viribus, quàm verbis præftitidê 4^ quifpiam fufpicctur. iracundumnemo fuiire,amp;faciliad commouendumanimo dieet,neminem 4quot;'?quot; raiuay voluifle. amp; didicerat illud Philofopin :nbsp;cJ/nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ac llcct Icglbus fuerit Ejlutus, ramen
iifdem quasproponebaT, iuflilEme vixit : amp;quomodo medicus bonus is fit, qui non præc^it modo, fed agit idem : itaab optimo viro melius putabat regi omnianbsp;quàm à lege tantùm. Ncc volebat Chrilfianos fubditos vtbarbatoseEe,vtinnbsp;qiiibus litcrarum atque rationis maior vis eluccrct. Nam barbari femperli-bentius quàmcultænationesferuiunt, quod ctiamolim in Afiaticis amp; Europa:-is animaduerfum eft : ideoque ilia femper tyrannica fuerunt, amp; ab humanitäre régna rclnfta, vt adhuc Mofcouia , Turcia, amp;c. modo enim Ent fecurinbsp;ab aiis, omnia perfcrunt à fuis. Secus eft inter nos, and tores, qui Principes noftros non metu,fcd amore, mandatoque fummi Dei cohmus. Eft profc-do ira in Imperatoribus neceftaria ,amp; calcari ftimuloquead fortitudinem opusnbsp;cuiuis gregario militimcc hominem Encira quenquam fapere, cut innlHge-re quid honeftum, quid turpe Et, crediderim. Sed nofter hie Princeps e«i,nbsp;V talas»
-ocr page 823-VNGARIC. ÂPËENDÎX; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;785
Vtaliis,cùmv{ùsexigebat,vtipoterat,féfequeadegregiafacihôra{ufcitarc.Nonil= letemerarius fuit,non, nifi inloco,vehemens : amp; fi difciplina armorumpofccbat,nbsp;ctiainafpcr,inpunicndisvitüsinexoràbilis,quodinmultis fuisdocuit. Nccraronbsp;in armis vigilauit, fpeculator hoftilium conatuuin j paUcis fibi affumptisjfuit : adnbsp;nuncios fubitosjamp;pcriculum importantibuSintrepidusjnihil à conftantiadifce-lt;lensj alios inptxlia excicns, cédantes cogens. Vtinam per fidem nonhullorunijnbsp;ïuditores, illi prxfehti expeditionibus qüibufdatn adefle licuiflet : nemô quid iu-ücnili xtate, quid affefta poteratj dubitaflet. Sed nemo magni eXcelü animi,nbsp;nemo vidons meretùrlaudemj qui dubiis eorum,quosinhofl:cmducas, anlfnisnbsp;innium confidenter, vel temere fcfe inferat:cùm cauere fatisfuorüm faluti, amp;nbsp;ptoüiderc nèquèat. Non minus ftrenua fada confiliis folertiaque eduntuf,nbsp;^nam dexterâinpugnam paratâ:fepe cautio vnicatotum exercitüm àfugaamp; cæ-^öliberauit, eadem in peftem fummi periculi coxiiecit : exempla non adduco.nbsp;^^circa qui hune beatumnunc Imperacorem magnimdiheinfufcipiendisar-,amp; tradando prudcntia,inperpetuando conftanua j in aduerüs pernubatio-®^quefuftinendâfuperarit,legoneminem:qui inferiores ßnt, iioui multos. Nonnbsp;^ftncganduttï quidem,illumnon femper profperam habuille fortunam, non taninbsp;^üces rerum exitus vidiflc,hon totcaptiuis amp;triumphisl2Etatümj quoi nonnul*nbsp;quorum id culpa fortaffis interdum accident,nàalo vos fufpicari,quàmànbsp;tecitari. Namcùm in Imperatore alias virtutes plurirnUm poffint:fortitu-%confilium,modus, difciplina fint necefl'aria: fitamen fortünamhabeat nouer-«nbsp;I P^jfineoptato exitu omniafiunt Veruntanien pius hic héros fortunam amp;
/^¦^cmjipfum Deum putabat, cuius ad nutum omnia molinis eftjnonaliquôde l^cnfenfucarens,cæcum,ociofum, volubile, rafoquiefeens : nonin amphorisnbsp;*^s,vt Hannibal, rerumdifccptationemponebat:minus inferpentibuslage-
] fidilibus cotraEumenem portatanaualividol'ia j éque terreftri iil mare tranf-^^^fuôifteducefummo Deo nitebatur, h une rebus fuis quomodocunqUege-j^^confedis feopum præfigebat,cuius rein agiper fe inter hoinines rebatur.
' Q ^on Imperatorem,fcdminiftrum; nonhominumdextris ,fedcleftiumeu*
amp; præfidio tutum euhdagerere : cüi Deo fi vidéretur, fefe vidoriamre-^^^Uturum : fin aliter, aiquo animo amp; patienter laturum : licet non ita cæcus iip^*t,quiniæpe fibi maleuoléntiaamp;Lodio fuffufumanimuln impedimentofu-5 oioramque amp; perniciem iniedàm fenferit. Sæpe füorum quoque In-(j,?pcratalnamp;fcelehbuscoôpertam vitam,impunitatemque, Dei pfouocafi-cogitabatjiri pnamquc propriam illorum militem conferiptumînbsp;^rtimcùm Turcarum vexationes à Dcopermitti, vtdcniquenos à vîtio-. Anoxiis abducamus, fandeque veniam erratorum deprécemûr, pie feia-: fiibfidium tarnen Dei precibus amp; conatibiis excitare non piohihemüf jnbsp;fané nihil minus, quàm fortuiiæ cum fapientia conuertiti fed eüentuünbsp;fiiniles efficere folent, vt vix difeernas. Nam amp;: opibus augent,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*
ainbaè, impetatores créant. Sed laudabilius eft, eX virtute fapienter me-poteftatem, quàm fortunæ arbitrio fummam adipifei. ac redè Plutar-iüdicàuit, Romanos non tam fortitudine j quàm^fortunæ aflentationcj - primigeniam cole bant, tan tos euafifle; SæpctamcnFerdinandus quo-j^^fiofter vicit. Nonne bis vniuerfàm à Chriftiariis ille feruituteigt; auertit?nbsp;Ijj^^meab Hungariaamp; vicinis incendia,populatiôhes cædem, repulitipro-amp;adhuc velut in cathenisamp;metu habüitTurcasî Eteiiim, aiiditorcSinbsp;potenti ac dextro exercitu primôs illorum infultuS, mihasàcerüici-^tJ^ofthSjliifieadiligentia amp;celeritate cruoremreieciflet Fcrdinandus,fugt;nbsp;^th ^^egiflet, miferrimi eflemus inosqüe qui annis confequentur, perpetu-^fuirentferuitutem.Verùtri iftius præcipuèfolicitùdine,pietateincogen-l f^^^ôû,prômptitudine in occurrendo, amp; exigendo prouidéntia, maturitatenbsp;minus ille fitiens, omnemfanguinemhaufefit, atq; rcpreflus,cru-li h^V^P^^^^^^^^l^^^^jVlterius non fitprogreifiis:quodque ademit,nontam il-^¦iculis Kiarte , quant Chrifiianorum negligentia amp; diflidiis conftiteriÊlt;nbsp;Vu ij
-ocr page 824-y«4 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lOAN. SAMBVCI RERVM
Etquxpars cft Chhftiani orbis,quamille non anticipatam animo,amp;ad cçdeiK notatamnontencret, miferrimeqi vaftaflec ? Nonigicur noftcr Imperatorncq»nbsp;valetudinijlibcrifvc, neque thefauris, amp; ad ahos precibus, vt fuccurrerent, vn»nbsp;quam pepercit : omnia fua inhas reliquias Hnngariae, vc ahis remotioribus c(^nbsp;fuleret, dcprompfit, cxhaufit, ncc vnqua faóbi pnituit, profuit bonitateonmi-jnbsp;bus : vt Menandriillud verumnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;OTiM«iM(fi)fl®7jiamp;(o/.Multos legimusamp;vi»
dimus cximiarerumcognitione inftruófos,confiliis promptos,amp; delibcratioiii-bus admirabilcs,qui vbi ad rem ventum eft,nihil poliebant,cuenta fubitö con-filiorum contraria fenferunt ; alios item non pauciores, qui inconfiliis reru ge- . rendarum capiundis prorfuspucri,amp; inepti vifi funt:fed cùm hoftis elf prüfens, linbsp;occafioni amp; manibus confilium fubitó ac féliciteroccurrebat. At hic amp;fepara-tim admirabilis,amp;: rebus gerêdis fingularis. Qmd hoe animo altius,quxfo, quidnbsp;admirabilius,qui maximateliquorumregnorumfuorum cura,acceptes Pâno-niæ fines,attritos toties,peflrmè vexatosjtam alacriter conhanter, tam impa*nbsp;uidè,amp; fumptuosè,'vel fuorum profufus, inque cos medium dans hohem, tuta-tus fit ? tyrannidem inhibuerit ? Qmd, fi ille integrum partibus, Horens legibusnbsp;amp; Concordia, pacatum ciuibus regnum à Lodouico exccpifl'et, iliaquemifera-bili ad Mohaczium clade non omnia infefta confumptaque forent,amore nuncnbsp;libertatisnonfecilTet? Quo in ftatures fi.iturasnuncputarctis,fidiminutæamp;la-ceratæ etiam reliquix fuilfent? fi multi fuis content!,non regnum appetiuiffent,nbsp;huneque dimouere diuinitus amp;ritc datum regem non effent conati? nullumnbsp;mehercle hodic regnumtam copiofum, amnum, tam fertile, frequentiacul-tius vfpiam confpiceretur. Nemo igitur laudabit fenfum eorum,qui ipfi fibi,ex-citis deniq; barbaris, malum amp; dedecus accerfiuere, aliis perpetuam curamte-mere multoque innocentum fanguine imbutam, modo non difiluentem, me-tumq; incuffere.Sedncq;Turcavnquamhos fines attentarc,minus ponerep^'nbsp;dem aufus fuiffet,ni errore dicam, an fummorumin Ecclefia virorum côfilm^nbsp;perfuafu ideffetffum fuifl'et. Italiam ille (patriæenim dolor fatcriiubet)amp;nbsp;cumiacenteslocos adtnumphum deferipferat. non effetnunc Roma,no Neapolis fortaffis (quibus à periculis tarnen illas amp;omnes nos Deus præferuer)non, i®nbsp;inquam,inhociuxu amp; maieftatcmultac effent Italiæ vrbes,nifi '1 urcæcôiüm)nbsp;per nos ipfos mutaffent pontifices,periculumque (non fecus atque Stilico^pudnbsp;Theodofium exauthoratis Gothis,quiltaliæ minabantur,eos inPannoommamp;nbsp;Illyricumcreato Alarico tranftulit : vel vt Philippus Achæosnbsp;denS, 'OÇii'ni xJ'nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;inPaUnoniSC
fines effudiffent. Nam cùmconfceleratiffimus hic tyrannus Italiam cummale-ficio inuade*re coftituiflet, omniaq; iam ad pcrniciem comparaffet, inftitit pontifex apud Vladillaum per Iulianum Cardinalem : quomodo etiâ Sixtus à Ve-
aetisi^ulfus,tempore Lodouici per Thomam Cardinalem, tertio, quiomni-biS^^ns fe deuoturos, amp;cruciatibus Hungaros,traditurosinfernis aiebant,fi 4^ Turcaz fdus turn expetenti amicitiam pollicercntur : indignum fore nominenbsp;Pannonico, qui profide tamfortitcrfæpe depugnaffent, tot ab pontificibus or-nati effent prasmiis, fi ^m immani belua pacem facerent : quin potius vel nonnbsp;laceffiti, fefc armarent, eos fibi depofeerent hoftes : accepturos tam qui defi-derarentar quàm qui fuperforent,æterna longequehis leuibus amp;:fugacibusnbsp;nobiliora præmia. His illi monitis, minis admixtis, metuque confeientiis amp; inbsp;religione allatis, noftros à pace amp; conditionibus Turcæabftraxcre, deterrue-runt : itaque fadum, vt cùm ille in Italiam irrupturus,non fatis à vicinis fe Pan-nonibus {quorum ille vim amp; fortitudincm periculosè erat expertus) fecurumnbsp;animaduerteret,priores nos aggreffus adeo atterat. Etfi hæc à vobis accipi f*nbsp;nolim,quafi Itahs, aut cuiquamalij citius malum optarim : amp;, fi poffim, non innbsp;me libentius partem deriuarim.idenim officium pietatis requirit,vtinproxiroinbsp;bonis æquè ac noftris cupiamus, fi quid mali vicino accidit, quantum po(fis,ruonbsp;ctia damno cafum fubleuare: fed vnde occafioné Thractcus ifie hoftis, in Pan-noniam vt tamdiu graffaretur ( qui ab an. 1415. nobis adeo fc mfcff um præbuit) ,nbsp;fumpferit.
I{
V N G A R I C. APPENDIX. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;78;
^^tnpferit,aliquot perftringère verbis volui i hæcqüe de Hurlgaria, quæ fe pro ^ßtiftianis iamtoc anrioSjVelut fcütutn obiicit,fufHciant. Bellum verb Saxo-vndecutiqüe ortumhabüerit, quavirtuteamp;forticudine cumfratre ad-^*niftrauit?quibüs ille fe caftbus jamp;huncimpcratorem Maximilianum carifli^-filium nori obtulitfæpe inermem,iruparatutnobiecit?quas ille non tem-P'^ftates,quas minas no facile tolerauit?quotufquifque audiebatutj qui aliquodnbsp;^'Jicium vidoria: in hortim caftris reliate putaret? Sed præter aliorum expe -^^donem,mille offenfis animo non inflexo,vim Vijvirtutcm virtute reiecit. Vi-lo ^°'-*^nii^nien optimi Principes ita perfecutifunt,vtiplividi,amp;in triumpliodunbsp;^^quibufdamdicetenturiea moderationc amp; obliuione iniurias fouere, vt fe canbsp;P^^uorum caufa dolere aperte teftarentur : arma tarnen feciflc qub minus eosnbsp;illico ad fuos remiferint j nonretentum odiumjnon vindidæ cupiditâtem.nbsp;quidpræter opinionem accidebat, amp;vexarifeaduerfis fentiebat, eum fe o-^cndebatjvt dubirares inimicane fortuna plus in eo premendo, doloribusq; ac-^utnulandis eiretoccupata,anillenegligcndo amp;reliftendo. DebelloTranfyl-'*3nienfi multiplici, obituquenon fperato fratris Georgij, variæ funt voces : denbsp;Quibusfingulis aliorum efto indicium. Ver untame, pace omnium didum ve- .nbsp;*ii)non iuflu Ferdinand!, qui cum iuteiurando mutub fe obftrinxerat, ea cæ-faiJa eft. Etenimquacdamvlitatx,vtferunt, illius ad Turcas literæ, quibusnbsp;^'us morari vim,amp; eludere apparatum foiebat: à minus confciis cùm eflent de-P^ehenfx : metu præfentium periculorum exercitu vtrinque ad confligendumnbsp;P^i V arkocz folicito , ne quamora etiam noftris forte aliquibus eius Lite r i s ali-fieretjfuo quidam confilio,non régis mandato,vitamilli,nihil tale me - nbsp;ob Veniam amp; incolumitatem Vlmanbecko è Lippa impetratam,fufpici-coUeda) eripuere. Hxc non à me dico, audita narro : abfit in quenquamnbsp;^ottuumintemperantior flm. De filio loannis régis ( cuius pater per conuen*-Clones vti fruiqj titulo regio potuiflet, filio in res folo poflefliones^j auitas fuc-L^huro, nifi vana fpeomnia deuoraflet, amp; imperandi fiti etiam fanguinem bi^nbsp;10 /nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eft votum amp;fpeSjbreui à confilio inique fuggefto difcefliirum,
^alum ( ita volente Deo ) in autores turbulentes, quod etiam antè vfuuenitj communibus armis,animisqueconiundis,in beluam Orien*nbsp;/'¦^rùàmuSjillumque cum nomine extinguamus: Græcis amiflam libertatêjnbsp;nobis diminutammoxflorenternreddamus. Quodfi vnquam, auditors hoc Duceamp;imperatore Maximiliano fperandum eft,qui mentemamp;ani-fii'nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;parentis conforniauit ,nec (quod Demofthenes in
gtauiter notât) mpiMAv'jvTtiimstfpài.âfTnpputat, fed 5nioriamveterum repetens,fuainftruit: modb initia Imperij conftituat, inqjnbsp;''sneceflarios domi bcapudeXtefoSsquorum intereft,paret, expedita^habe-^ruftraenim amp;:leüiter Imperator Ferdinandus tantis fe moleftiis occupafgt;nbsp;inbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fumptibus obrüiflet,tot præliis amp; vidoriis eins libertatis aufpiciaïBRffl'- *
% Ipeftique oftendifletmifi, quod ipfe per vitam ad finem perducere neqüiir, cumulatiflimè, amp; penitùs confeduros prxftituros præfenfiflet. Reli-l'^'ttiobis tres optimos, fortiflimos, plenos fpei ac libertatis heroes, fingularinbsp;P^dentia, amp; præter ætatemconfiliis abundantes, quemque dignum maieftatcnbsp;driftiani Imperij amp; Orbis: qui inhoc iamincumbunt,id procurant,^uemad-^diiin religionis diflîdiis finitis i animis reconciliatis, eadem fide amp; clefti-^quot;'petfuafione,fpe praclucente optima, contra Turcam ptoficifeantur, illumq;
Chriftianæ maieftatis amp;falutisrecüperent,inftau-1^ U nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;faciât.Qimdomnes qui pio funt animo veile non dubitOj
h nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bis Principibus fehees fucceflus largituat, debilitata 8c
reüoccntfecuia. Porrbtanti htiius Imperatoris adio-di)ferinonum,confiliorum ,quod potuit efle condimentum maius ilia omnis V ^^*^P^^ægt;^Oioque in geftibus,Vultu? Prôfedb,fi virtutüm natura dimen-j quadam mediocrium, 8c non in alterutfam partem déclinante nimiurrinbsp;cenfctutihæC fola virtus, quam temperantiam, 8c modum appellamus,nbsp;Vu lij
-ocr page 826-IOAN. S A M B V C I R B R V M
cunâas reliquas complechitur,amp;abfoluit. Nam quid prudGntia,iufticia,qui(J in aduerfis contcmptus, nifiluxurepofiro, ad teraperiemquc accommodatis a-*nbsp;ftionibus vti omnia rite fiant,pofTunc î Reétè igitur ille j
Id qui fponte,àfe munitus ,amp;paratus y minime coaétus, facit, tcmpcrantcm cum vocamus,non aberrantem à reda via : continente quoq; diciraus. etfîali-quaeftdifFerentiain his duobus nominibus,vt non omnino idem fitcontinens,nbsp;qui tempcrans : fed hæc ociofis relinquamus. Quare cum fortitudine amp; con-Itantia,nihil æquè actemperantia, focietatem habet: quod qui impetus regere ,nbsp;iudicio, amp; moderari vol up tares norint, aftèdibusqj, ne fefe nimium efi'undanr,nbsp;nec omnino lateant,imperant:vanisillecebris obftanr,inquibusalijfelicitatemnbsp;inepte ftatuunt,amp; finem fiiumqUa negligunt, nec vlla fe deliniri dulcedine pa-tiuntur,hoc eft,fe ipfi vincere didicerûtdios ego magnanimes amp; fortes dieoznonbsp;qui fe feruos,amp; miniftros deliciis abiecerunt,vnde,tanquam è cno,nunquamnbsp;ad frugem,ad conftantia, amp; honcftas cogitationes ,producendamqj falutariternbsp;amp; tuendam vitam,cmergunt. Qui fuis viribus hofié vincunr, nonne maiorem,nbsp;quam qui alienis, laudem merentur ? qui fe à moderata vita nullis blandiciis,nbsp;nulla mollitie dimoueri finunt,nonne hos aptoscommunibus vfibus fore,amp;nbsp;exoptandos putes î Talis hic Cæfar nofter fuit, qui non fordibus, ocio, non vn-quam gulx,aut abdomini feruiuit:fed fobrius,vigil,vt publice fufficeret,vitain,nbsp;dum clo licuit,bcnejCaftiffimeque duxit : tantumedens, ac bibens, quantumnbsp;quotidianæ curac, amp;exercitationesvirium abfumebant. infolentiornunquamnbsp;evifuseft; hominemquippefefeiebat; ncc,vt humanitatis memor effet,opusnbsp;monitore(vt Alexander, vel Paufanias) habuit: ac quod de Antonio ferturgt;nbsp;i/MiOinbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'Srifamin-nf atqUC illudScUCU
lmp. eft fecutus,^/x*Agt;î; wrs!Çÿi.Kiiagt;yi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;àjjrJ Ao jp»/xaTOi'.nam de fe voculasp^^
alfentatores illatas,autalioruminterduminiquius de fuis rebus fentientiumnoquot; mina, audirenoluit. Sanèvbivoluntastemperatè,iulfequeagcndicumfum-ma poteftate iungitur,amp; ipfe beatus eft, amp; qui ipfum audiunt. Inhoc profeftbnbsp;Cxîhre, quia prudentia amp;: temperantia cum potentia viguit vniuerfa ; optima- Jonbsp;rum author legum j naturaque bonus conditor extitit. Non facile confuetudi-nes mutabat: quippe quemnon fugicbat,nihilefle moleftius,atque adalienannbsp;dum fuorum voluntatem promptius,antiquatione, mutationeqs vulgi morum :nbsp;nifi publica oftcnfionc,acturpitudine laborarêt : tantum probicas,amp;oratiopof-funt.Etfienim Menander ad perfuadendumorationemexcludit,tamenvttun-que copulandum eft. Nonvnquamhuic Cæfari quifquam,vt Cimoniviniim^nbsp;vtfomnoIentiamScipioni,obiecerit : nonfraudulentos fermones. cuius animus, cogitationesque, non fccus bonis (atque Iulius Drufus Publicolafuasx-^esperfpicuas,vtvitæ rationes domefticæ omnibus paterepoflent,cupiebat)a-p?M^ftatçq;fuere.Quod exemple liberorumquoque,honeftiflimaqieduGa- 40nbsp;tione orbi conftat : quos fui fimiles voluit, ac eftecit: ne rcmpublicam guber-nafle,qui familiärem ignoraflet,pofteri$ videretur.Confuctudinefcilicethero- nbsp;ica,iuftaqueindolem ^iuinarum virmtum cxcoluit, confirmauitque, Lycurginbsp;ad Lacedæmonas exemplum haud ignorans. A morte charilfimæ fux reginx,nbsp;ea fuit clt;ÿntinentia, vt illi Medici earnconftantiam, amp; pudiciflîmx coniugi cu-ftoditam memoriam,valetudini obfuturam dicerent. In focietate verè cum ilia fuauifiima amp;:rariflîmaita vixit,vt nulla vnquamfufpicio temeratxfideiexti*nbsp;terit,no Icuitatis.Neq; .n. minus cafti elfe poflunt, qui inmatrimonio funt,quânbsp;in omnino ilia negata, amp; feclufa à eonfortione fminarum vita, homines inue-niuntur. Qms vnquamaudiuit,morc aliorum Principum, quinumerumlibe- £*nbsp;rorumfugiunt, atque imperiofuo,nemultitudinchæredum diftrahatur,cauêf,nbsp;hune in coniugio extra ordinem amp; fidem, aut poftea, velfufpicione vllam reli-quifteprolem?Non igitur contincnsille,fcdtemperatusfuit.quis cnimprudensnbsp;eft,qui fimul continere fenequeat: quod no in rerum tantum intelligenti3,fednbsp;/«Fo-wn ad agcndûjprudentiadefiniamus.Niliil ab inuito,nihil per iniuriaaccepit:
in corn:-
VNGARiÖ. APPENDIX. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;787
ineoihmünc confulebat^nonvtCaligula,fed vt Adrianus amp; Antoninus : vtqux ctiatn fifcodebebantur, liberisreorumrelinqueret,ne hlij infontes paternumnbsp;fcelus luerent s nec quinquennium tantùmclemenSjquodTraianus de Neronenbsp;lt;iicebat, fedperpetuö mitisfuit, Fjtj wn/xwa««,* nec fiducialmperij, vt Caligulanijnbsp;Ncronem, Caracallam Heliogabalum in vitia deiecit, fed vires amp; dominatusnbsp;ftabilierunt. Largus in omnes,efFufus in benemericos fuit, humanitäre amp; co-^^itate inaudita, vt multi eius bonitate abufi fint:reuerenriamque detrahere, öcnbsp;iQfocietatem conuertere inepte volucrint. Sedilludinipfo verefuitlieroicumnbsp;l^utnanitatis indicium maximum, quod quos aliquando confpcxerat, aut allo-'^utuseftjli poft vigiiiti annos rediiflent,illico agnoueritjextenfa manu veteremnbsp;Sfatiam obtulerit : diligenterque circumfpiciendo caueritjUe quem in comita-infolentiorem, appellatione j aut nutu dementi præteriret. Qiwrum hbinbsp;^pcram vtilemamp;diuturnam,fidelemqueexpertus crat, profequiomnilibcra-*fate,amp;exornare eos ftudebat: nec palfus eft beneficium, atque remuncratio-^eniexpeiftationcfierimaiorcmiociumfeiris,iionnegociumimperabat : præ-lens amp; viuus præfentibus viuis gratiam referebat, non ad vltimam ætatemnbsp;'*ffercbat:fariseos fidos amp;promptosforc femperfibi ratus, quos bcneficiiscu-^^Ufiet. Vbienim expedatiogratiarum extrahitur, minus iilæcaræfunt:amp;:o-'*5 baiulo, fi tempore fubleuctur, ad perferendum fitleuius, quam fi, vbi me-^^Ricontigit,exoneretur. nequeego meritorum meorum fruitioncm vllius innbsp;^otte heri conftitui velim ; fed accepto beucficio, exemple alios ad officia amp;nbsp;^Dotes vocari, inque frutftuum polfeffione meos locari* Tcftatadico : nonnbsp;auari patrisfamiliâs, à fuis rationes exigebat, nec vnquam ille magiftra-®nbsp;^^Sopibus quorundam metiebatur, minus iis vendendis autlocandis mercatu-iaciebat. Etenimvbifortunæ virtuspoftponitur, venalestjuefuntdignita-vtres optimorum nonconfiftit,itaCæfari amp; Regibus fuaimperia infirmanbsp;^J^cidunt. Lucri certè fpes optimos quofque à petitionc rerum gerendarumnbsp;Quorum aucrtit, qui fumptus facere nolunt. Itaque quos idoneos duxitnbsp;) k Iiî^petator, oneribus honorabatctiam nolentes : quos auaros, aureoquenbsp;riicari hamo fufpicabatur, nunquam adminiftrationi negociorum vel cupidosnbsp;f^æponebat,licetnominum,feutitulorum interdum ambitionem,importu-^gt;nanem,non difficile impertitus fit. quoniam iuftitiam ad altetius præiniumnbsp;trimus, ideo non pecunia proximo virtuti fatrsfacit, fed iufticia. Atquinbsp;P ^^4uinon omninolaudent, variislocisamp;curisfingulos prxfuift'e curatores,-officiales,eamquemultitudinem inutilem,onerolamqueeidem fuifl'e. Sednbsp;s ego velim audire, vtrum melius fit pluribus magiftratibus vnum prxficere,nbsp; 'ad voluntatem omnia gerat ;amp;cùmipfc non in omnes partes fufficiat, pernbsp;cupidos multa agat, an multos ? nonne fi finguli partitas curationes obti-lt;^ffigcntius cunda molientur, quàm vnus,amp; quidemperferuos pecq^nbsp;Qondtichos ? Non igiturfpemagni lucri tantæmoliacfceptroprxdftifffec*nbsp;j^cuotuin admodum cupidus fuit ; quôd tatum Principem feiebat à Deo con-Uituiïi, eiusque efl'e muneris, non folùm vt multorum gentium fit domi-. 5 ' quomodo nec diuitem, vt poffideat j prematque multa : fed vt bene aga- amp; viuatur. Liberalitcr Ferdinandus Cæfar, amp; cito fuos fouebat : fimulnbsp;. ^ifpeni amp;memoriam comprehendebat,.bonumque,iuftum amp;iijcundumnbsp;coniungebat: fecus quàm Delphis in veftibulo notatum erat. Namnbsp;j^^^jiufticiæ eftiaccipere laborum frudus, bonum : iucundiffimum verb, cu-caufafudaris, aliquando confecutum cfte. Alia fuitquorundamratio,alianbsp;k ftilmp. fedfortafl'e genera negociorum,populorum, regionumque quibusnbsp;\præftiere,hancdiuerfîtatem peperere,vt in officio,nifi fpe,cotineri multi ne-J. 'forint Adulatores,pefté domefticos ficarios vocabat,amp;: libertate fua plu-os petite.omnium animalium perniciofiffimahæc duo efl'e: de agreftibus^nbsp;tfj ^^^us:de domefticis,quos alimus,nobifcum circumducimus,gratiæ amp; ven-Q ^Uribusque homines inferuientes . quorum conditio tam eft iniqua, quàmnbsp;vomicam,aut vulnus in ventre habens, curatum fi velit adhibito medi-V u iiij
-ocr page 828-788 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;IOAN. S AMB V CI RERVM
co,barbæ,aut vnguibus forficetnis adiungat,mâlürtino attingi videat: loco fci-licet alieno medicinamgt; non exigenti, fieri queteretur. Eo enim res dementia! apud quofdain venit,Vt nonvoluptatis,fediam ambifcionisergo feutras amp;para-fitos alendos cenfeant : quód Vitium fummè Plato repfehendit. Heluij Petti-nacis cofuetudirienl fecutusjcaucbatj nc cX vanis alicuius fermonibus communiter periculum ctearctut : atque alteram in Creta louemauriculamhabuiife,nbsp;vt pufamaiiis qu0que,0iintegramferuaretjmeminerat.Proculergo hoc genusnbsp;hominum àfe efle voluitjfubitô tales notauit,fibi à confuetudinc câuit, confef-fotes nimquam collufores fieri eft pafl'us : quid enim ea re perniciolius ? Nequenbsp;hie repctam,quo animo amp; ope crgaliteratos^ipfasque literas fempet fuerit, ipfe lOnbsp;honeftae èc iufta: literaturae Princeps. Exempla confiliariorum id dcclatatjquosnbsp;non vetuftate titùîorüm munitos,nó alienis daros virtutibuSj fed fubfidio pto-prio infttudos j rerti experientia claros elfe voluit. Maluitille exemploauiMaximilian! primi,eruditos amp;C fanos iudicioj linguarumque vfu, vel è tenui familia in confilium,quam generis longilfima ferie nobiles,aptos tarnen minus,amp;o-ciofos, euocari. Norat fapientiflimUs Imperator, armis amp; legibus imperia con-feruari : quorum iftud abfque mediocri rerum amp; literarum fubfidio, nunquamnbsp;féliciter inftitui poftet :illudvero,nifimunitum eftetconfiliisjfruftrafufcipi.Acnbsp;quod Sozomeiius Theodofio amorique literariim eius tribuit, huitis ptOtfusnbsp;cxemplis congruunt. Nectameh nobiiitatemneglexit,fuumillis locum dcdit,nbsp;cotnplexus atnanter eft : fed bos vt ncceftarios, illos vt ornamentum habuit, amp;nbsp;cotnitatum : amp; in belhs nobilitati prarcipuus fuitlocus :
vt ait Plutarchus.Et quod in rebus publ. videmus fieri,vt magiftratusalij fint neceftanjjVtiles alij : ita hie diuinus Cæfar, omniù habuit aptamrationem.nbsp;Collegia mul ta inftituit,collapfa pene GymnafiainftaUrauit,inque lucem amp;3i-gnitatemvocauit, libertate priuilegiis extulit, eoque modo iuiientutemadnbsp;ftudiainuitauit. Fabricandi magiftetnon igharus,amp;: copiofus: quod eX hispe^jnbsp;petuis amp;: fumptuofilfimis fubftruótionibus,amp; pomcerij Viennenfis,eXnbsp;locismunitis,amp; tutis ,ex fani illius OEnipotani celebritate artificio domiCi-lioque pauperum hie admirando patet j multisq; aliis paftim in oculos omnium jonbsp;incurrentibus,amp;: eos obleéhantibus operibus. Sed quid opus tot verbis? Omnesnbsp;ille modos,rationes conferuandæ dignitatis,amp; imperadi, vtàfuis amarctur, te-nebat. Ciues enim in Repub. amorefuntamp; pace retinendi. Non facile piâîfen-tem ftatumimmutauit : fuis mandatisexemplo ipfe, quantum digniraspatltur,nbsp;priduit. Qm noxia nulla tenentur, à fontibus 8c latronibus difeernebat i iudi-cioque inpuniendo vfus eft: à damnis amp; aduerfariis fartos tedos conferuauit.nbsp;habuit quoque,vnde ifta fuppeditata fint,neruos amp; fumptusiptaicipuavero Deinbsp;religionis^ue purx cogitatio fuit : qua fine,nulli frudus,aut progrelTus, nullumnbsp;honorificum nomen neque in hominibus,neque apud cceleftes muenitur. Hasnbsp;MllflWllBfeS artes callebat : nihil quod ad hanc dignitatem, opemque requifltut 40nbsp;tutandamjillidefuit: omnibus ad filmmam virtutibus affluebat: quodqueaba-lio nullo, fortafte tantoHeroe, religiofius præftitumj velhoftibusabieäilfimis,nbsp;inimiciftîmis fidem feruare voluit, necvllam bene gerendæ rei oCCafiohem extra fîdemarripere. NonTcilicet pollicüm confderatorum nexu huic, expref-fo^UC fapguine,communiterque haufto,opus fuit : nihil illo Numæ templo,nónbsp;externis CîCremoniis, quod in animo habuit,fedreconditc quoque teftabatur:nbsp;in oreillud fæpe habens Platonis, npfóiu«»o.lt;i^ii7oi?xo'gt;pu,i«ij!o\vKafnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;îtaque non
famam fohim,vtLyfander,vel Alcibiades, fedgloriamveram,vt Cymon,vt A-riftides fibi conftituit. In cundis rebus fpedauit, vt propemodum ipli Stoa:,verbum illudnon mollienti,fatisfecerit. Sed longius,quàm putabam,ve- pnbsp;ftras auresdemoror. His,igitur,pra:claris,amp; inauditis virtutibus amp;fadisHeroanbsp;hunc fuifte,omniumfcculorum memoria mihi teftitnoniumperhibebic: natura amp; fortunis faluti noftræ potiftîmunifuifte coniundû,non tacebit.Qm xx v.nbsp;Qmndilis, acerbo rerum ftatu nos reliquit. Nam vt hoc addamus, ex infinitisnbsp;laboribus acmoleftiis ante feptenniumgrauiftime ac delperate decumbent!,nbsp;non
-ocr page 829-\
VNGÀRIC. APPENDIX. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;7?^
ptrumjamp;nutricndij amp; vis animalis damni contraxcrunt, in^ rcliquu tem-fomitem fyraptomacibus quibufdani præbuere : vt tz. Aprilis,annij quo eft ^'ortuus,proximo ante Palmarum feftum die,mane abluturus pedes,mvertigi-f®*tt,acanimi turbationeminciderit, vix Zithardo à concionibus amp; folis con-.^flionibus eius Theologo,ipfumfuftin(entc: cumq; fe collegiflct, ait, V os puca-me prorfus non rediturum ? non tarn cito id fiet. certum habeo j me antenbsp;^entecoften è vita non migratur^im. cumque cum diem, amp;od:auum póft atti-Sflet,repetiit: Spiritus fanftusnoluitvt morcrer ante feftu lacobi : vt, quo mo-petegrinus apud nos, ita ego infans Hifpaniarum extra folum natale cumnbsp;Pfo peregriner. hx co tempore grauius habere cpit mcdicosque libi aliquidnbsp;'xhibere fcrc coegit : non faóturos ipfos officium, ft naturæ cunda permittan-Sxpc rcpetebatjfe ad vitam amp; mortem paratum,nihil abhorrere,cuius ma-ac periculum fanguine Chrifti exhauftum effet,acfublatum. Imoiucun-uimè animi promptitudinem ac voluntatem declarauit, cum adiecit: Semor-^*Higatum,earn que non reçu fare, quo dli maiores ipfius mortui non elfent, pernbsp;^unierum totfuperftitum fuccefforum, fe ruricolam, autpaftorem forte, cùmnbsp;Operator lit, futurum fuiffe : idcircofefuis quoque adMaieftatemcciTurum,nbsp;^tlignitatem obtineant æquam, dum per Deum Auftriae domui liceat. Sæpenbsp;^eum prccatus cft, vr,li quos offendiflet, fe proderent ï vitamque libijdum er-*orem deprccetur,ac illis detrimentumcompcnfet,produci orabat. Miniftro-¦üni indice,amp; nomina, quibus debebat, quos dignelocupletarit, quibus imme-^^ntibus fpe libcrorum qüidlargius mduhcrit,repetebat. Per jS.annos T urcæ fenbsp;^Ppoiuit : nulli tarnen eius caufa fe inopes fados queti poll'unt.ac fi ocium fuif-5^ditandi, quis eo vfpiam potentior, ampliorfuilfet ? cuius caufa Solymannusnbsp;^xtum redire litcoaéfus, ad 130. milliaria continuaditionespoffcderit. Defeo's paitlatim viribus,die afedefinito lacobi,facillimc,vi morbi,nullograui mornbsp;præfentis indicio ceffit, hora poft prandiolum, ctiam ouo iufculo foluto,nbsp;^^niulatum,infpedatibus fuis, vix digreffo filio Maximiliano, nec turn eiufmo-j^^^'quicquam cogitante, amp; adfubitumnunciumetiam addubitante. Guius vl-vox detentifomno, ac de hora quærenti ( cuius machinationis femper fuitnbsp;^iantiflimus) ad Cratonem medicumfuit,aliis abfentibus : Quomodo habeo ?nbsp;^pertocorpore,vifceribusquevacuo,in fmiftro rene plurimi lapilli, atque eti-^tiiin veficafde quibus tarnen nunquam fuerat conqueftus)reperti fuere. Con-^camus igitur hunc opt. parentem patriæ ad fepulchrum, ahimis demiffis, acnbsp;olcntilTimis cohoneftemus : quod maximu poft Deum pictatis eft exemplumlnbsp;^iusqué memoriam, dum vita fuppetet, reuerenter colamus. in hac enim par-fita eft gratiæ vis, non quod Athenienlis de Legibus apud Platonem ait, vtnbsp;'¦onditoriumnequemaius, neq; minus mortuo, nec ignobilius dignitate lit, or-^^atnentorumque annuorum inftauratio : fed, quod (ubiicit, quotidie repetitanbsp;'^etnoria.Quis igitur noftrum cafura nonlugeat ? qui tanto praelidiolit«i(^»n* lt;nbsp;^onliliorum, poteftatemunitiffimum, ornatiffimumquc amiferimus; his pra;-^rtimlocis,amp; temporibuSjVndiquc periculum amp; bella lignificantibus 5 qui fer-^ütnScythicum præcauendo rciecir, debilitauit, compreffitj in eius etiam finesnbsp;'fümpens. Ac fane ,quitantas dotes æftimare norunt, fti pcrpetuofqualoreda-^tymisque forentuabefeeremus in hac calamitate,nec falutis fubefl'e^pem pu-Jarem: nifi nos tres ifti Principes ad iniurias amp;vimpellendam promptiffimifo-^gt;^entur,amp; iamcptis conatibus in optima fpe ponerent. Hifuiofficij ratio-I emomnibus line diibitatione pcrfolucnt:6^nevllaineisfitmora,nullaquonbsp;I Id .eat culpa, prouidebunt: non me^iocribus conliliis, non vlitata via Vnga-*am florentem, amp; coniundam exhibebunt : hoftem Turcam non repellent Sinbsp;edcientmodo alienis,fed propriis quoquepofltff)oiubus,aclcdibusvicinosnbsp;aiscollocabunt: non Euphrate fines,fed ipfa lufticiaf quomodo Pomp, fer-.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;atque fortitudine inaudita terminabunt. Quamobrem, audito«
es, moderemur lachrymis, amp; hanc mortuo quietem, à tot laboribus emenlis-qccupationibuSjConcedamus : adreficiendas enim vires, animumq; coHh
-ocr page 830-IOAN. SAMBVCIRERVM
gendumjamp;r clcftium confpeâru teficiendum,äbiüit Neque ille opinione hu» mana nonfacisvixir:incorpore quippe iftoinertijamp; exangui, diüitius fpiritusnbsp;L XI. annos,cuni aliqüótmenfibus,copulatusnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;virtütibus moleltiis (e-
fe orbi früenduth dedit; His diligentia veftra mihi adiungcnda fuit, nam certa eft fides, nee authoritate diótum quicquam,fed fadis vos æqüiftîmos exhibui-ftis i nee opinione,fed tationCifed veritate omhia libentius animis comprehen-diftis. Si igitur quemuis pro patriæ perieulis S£ iniuriis fë obieiftantê^omni ptai-eonio maiorem, amp; relaxione virium löngiflïnla dignüm eerifemus : quahüncnbsp;eónditione efle debere, quem locum meritum dicemus ? qüo xre^ auro, argen-tóve expreflameius imaginem circumferämus, amp; in penetfalibus Sgt;c atriis lo Wnbsp;cemus ? Alexandri imaginem aUro afgentoque formatam qiii habere ohm jnbsp;geftitare potuit ,felicitatem eare fibi vulgó pollicebatur: hunc verb heroacer-tum,beatum,pacificum,fi à collo,vel infinit geràmus, quato maior opinio coü-fequetür ? lam lt;Juid adfrudum Vita: atqüe glöriam huic acqltiri luce produftà,nbsp;quiS Cumulus potuiflet ? ItaquC liberior fadus jfuprema illa pràcfens,luce non a-liena,fed puriifima,videtjmirattir,variosq; lioftros cafus,erröres,futUra,vtprx-terita,intuetur : hanc vitanon ille cüpit amplius,irt qua Maxiiniliano triumpo-tentiflÏmonimregnorunlinfigiiia,paucos irttra menfes,impoiita( quodtantuönbsp;Alberto contigit) ille vidi£,cætetis imperia iuftè paftitus eftj elocauitfiliasregt'nbsp;bus amp; ducibus : illam mauult,vbi Rodólphüm illuftratum perpetüitate,vbi Al-bertos jFrideficumiMaximilianüm,Philippum pattern, Carolum fratretn, a»nbsp;lios videt,ampleditur,diuümq; chofo mixtos ,ipfe fociuS,mif atur : ibi^j Deiimnbsp;ipfum,quê tribus perfonis confitemur,iucundiffimè afpicit,colit,focictatefrui-tur beata : donee tandem reeepta, qua: iam corf umpitur amp; variefcit, carne longe puriore,beatiflimus floreat, indifiblubilique compage cum Deo xternu hx-reat. Quod vt certo, commüneque nobifcum aliquandö fiat defiderüs phsnbsp;precibus congruis flagitemus i fimtil vnavoce, amp; ardentibus votis iDoonbsp;tendamus j Maximiliano Caefari^ ( äd cuius Imperij aufpiciû,quot adnullius vn-quam alïus,legationes ex vniueffo orbe tot conflüuùtjgratülânturj côtrahoftesnbsp;progreflus funt feliCiflimi) eiusque fratribus,mentem det boba : feget, inftruatjnbsp;tueatur falutariteri vt omnibus facisfaciant,de iufta via regione nunquam de»nbsp;fledant : omnibus omnia,fe fibi redè,acque Oeo feddant. Amen.
III. NON. SEXTlL. M. D. LXIflIj
Î i W i 8,
LOCO TVMVLÏ ÊIDeM,
POSTERITATI SACRVM,
Mperatori Cæf.DiuoFerdin^atido,PhilippiCaftcÜae^ fratri Caroli V^nepotiMaximil. I.pronepoti Friderici Ilhnbsp;amp;c. TjermariicOjPännonico,Boicmico,DaImatico, Croati-co, öcci Cæfari pientÜT. AuguftilT. feliciiT. vigilantilT.libera-litate,lenitatejiüfticia5prudentiafingülari, optimo Principe,tyrannorum maximo èâ infcftifEhöfti,PaCis amantiff. Vita modeftilT. Confiliis fanOjArmisinuidiff. Cofuetudiiiefa-cili,Religione vfitata vniuerfa,Omnibus defideratifiT.Qui (juum femoleftiifi .nbsp;ac perpetuis occupationibusnonmodónoncxoluere,fednerclaxarcquidêvn»nbsp;quam vellct,obfcufaprimùm febri,ac vatic arfeptüs,moxper v i.menfeSeä palam vehementius ac inteftinc adurente j vt partes aliqüandiüfolidas attentant:nbsp;pifuitaquoqücrenui focia perfaucesacriteramp;tabidepedus tamrcplente,fan-guinis etiam probitate, habitudineque vniuerfa, extreme tumore indice, in a-quam pene conuerfa: tribus filiis Maximiliano 11. Imp.Ferdinan.amp; Carole Ar-chiducibuSÿ
-ocr page 831-VNGARIC. APPENDIX nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;751
^Wucibus,noucmqucfiliabus relidis, comporte amp;facillimè ab boininutn fo-cietate ad cocleftcm regionem, quo eius perpetuo conatus, mens, prccésvc re-^Pclt;äabant, ipfo lacobi die, omniummroreincredibiliexceflît. vt quomodo Apollolus Hifpanos primus ad Chriftiamorem atque profeflïonem vocauit:nbsp;infans Hi^an.eidcm Apoftolo dicfacro, cæteris, vt vitaChriftianè exu-præiret. Cuius ex voluntate ad coniugis dulcifT ofla cineribus apparatiff*nbsp;f'ineftiflimequc depofitis, corporis cum anima bic rcdiuiuam coniundionem,nbsp;T£certa,interquie incerta exfpcótat. Cuius manibus,hofpes,læta prccator:póftnbsp;^^bhaneque conditionem beatam fcito.
IXI. M. VI.
D. XIIII. H. XX.
VIXIT ANN*
RERVM ad agri AM
M. D. LH. ANNO GESTARVM
NARRATIO lo. SaMBVCI.
E R DIN AND V s Rex, Anno M. n. xl v 111, Agriamin fuam fidem ac tutclam à Perenij obitu receptam, quam poftnbsp;rano à mala: fidei pofl'eflbribus aftertis ) à nouis ftudiis purga-ibidemqj peftc obicrat yo. anno : cùmnon fatismunitamnbsp;doótus eilet,procuratorem arcis confti-,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tuit,amp; (ft vfus pofeeretjeundemomnis defenfionis artifice, amp;
¦ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;b*icolaus Salmenfiû Comes (Czabragio, Lewa, Zythna, Mu-
rinn n nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nndpfTnrihii« nUbrric 1 o nnm'tnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nnrrro..
'^iniculum,StephanumDobo de Rufca,vi animi,amp;promtitudine admiran-probatüTimisque facinoribus nobilem. Collega huic adiungitur Franjo nbsp;nbsp;nbsp;Zay, amp; ipfc longaexperientia,amp;conftliis vir clarus. Anno fequenti,no-
tte facerdotij, dignitatisque religionis, eum ipfumlocum Nicolaus Olahus, ^lo antea Zagrabiæ epifcopus,ritè confecutus cft.Itaque vt omniaexpeditio-( ialutariusque prarfcólorum vigeret accuratio ; anno quinquageftmo
M. D. àconftitutiscuftodiæducibusfideiureiurandoqucaccepto,polli-Præftili, vniuerfoque orbi Chriftiano,ft imminerchoftis quando Itanbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;videretur, inuiólam fevirtutem profperc,có-
p J^^flîineqîdaturos.Haud multo pöft,Agrienfes dc régis mandato adZolnok ^^di,eameripiunt:quolocohoftibus ademto,benequearmato,Francifcunxnbsp;P^'æ^^^^^bonincslibentcra-legatione illicum Antonio Veraucio ad Solymä-diftitetur. Eo ipfo ex Agria tranfportato, ^ÄRis nbsp;*^tes ipfi Do boni S tephanu Meezkey addidit, animo inexpugnabili, amp; mul-P^æliis hominem clarumferga quem fe Fortuna tarnen poftea iniquius geflit)nbsp;bnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;mutua amp; vicariä ftbi adminiftrandi opera traderent:idcircoqj iufiu-
*^^b eiFdemexai3:ü:quo religiofe dcpofito,viciifti?iilliomnife ope atque Mio fine exceptione aiîore,multis promiferunt. Et quando ipfolo^, amp; cir-Q Mlanciis cognitis,melius res geftæ annotari queant: opera:prcciumfecero,ftnbsp;f Agriç ftrumqu«im breuiiftmerecitaro,vtquidquoqueinlocofitfadü, ^grußtui.nbsp;Riora intelhgatur. Mons quidam eft,in cuius latere accliui,fed eo fuFpeä:onbsp;l(jj*^^*^*ofo,inque profundamvallem vergenteaDiuoStephano, vtfertur, ve-^Pplicatacernitur Agria. A Septentrione Fedes regia obiicitur:ab Ortunbsp;alium editiflimum, cuius de Fummo liber in arcem patet pro-Exitus amp; ingreiTus OccaFum verftis ad mcridie amniiftmus campusnbsp;A beadem plagaoppidum in valle conftitutum,prxFeptum illud,ac mu-argilia Faéto : vbi fluuiolus Agria diftus, haudlcnto curFu pernbsp;iuin Fertur. Templum verb primatu epiFcopatus nobile, OccaFum Fpeéîat,
/
-ocr page 832-IOAN. S AM B VC I RERVM
Cæterùm arx ipfarcùm alias Temper j turn verb reiecta fortitcr obfidione j ntint magis iniiotuit^atqtie à paucis annis munitiones, atque ornamenta infignia re-cepiti Etenim à meridie ingens propugnaculum, vicinaque illiThomxnbsp;cocz porta fe oftentat! adeoqueinfeftioremhoftibuSjpropinqua fibiOcciden-tem verfiis turri, comminatur. Nec parum prxfidij obfeflis in propugnaculo,nbsp;quod ibidem Dobo exxdificarat,conftitutum fuifle videtur. Intra hoc operxnbsp;craticeæ,advfq; infignemiam didam molemperdudte.Interiedahis foflahu-milis,acque etiam prope fepta portx congeftus tumulus,irruptioni hoftium op-pofitus.ln cuius vertice rates terra completæ,actormentis addifturbandumhonbsp;ftem quoquo verfusdifpoiitæ apparent.Poft hçc alius quidam agger olimcxci- lOnbsp;tatus,inierfeptentrionemamp; meridiem prominet. Videas etiamgerras in tedis,nbsp;ac plutcos iplius arcis, eiusque angulo credos : iiæcque fepibus artificiofe cb-duda. Hand proculab his,pauló ramen intcrius ad angulum, de filice prxmu-nitio conftruda,qux in feptentrioncm porrigitur,vbi career eft: ftatim magni-fica quxque çdificia Auftrum intuentia,fefe oiFerunt. Sub quibus remotior illenbsp;murus qui proximo fepibus magnis excipitur: item alius in cxitupalatiorû fub-eft,qui ipfe Alexandri propugnaculo terminatur. Porroautem, recens memo-ria tenet, PetrumPerenij hancarcemin duasdiuifilfe partes:interiorem,amp;ex-teriorem. In ilia cnobium inclufifle, atque cuftodiam facmoroforum in pro-pugnaculum redegifte:abexteriore arce addidum modo locum, aggeresetin-dem eiecifle, qui bombardis in tres plagas diredis repleti, plurimum ad arcen-dum lioftem profuere. In fanótuario ibidem,ftatiua multorum erat. Siquidem
aliquot tabulatorum turres conftrudxfuperius, acmole completx ,confpicie-bantur:infuper vt omni incurfu irruentes prohiberentur,gerrx, ac viminca copiera tormentis extabant. Adiacethis pendula porta,quæ in arcem extenorem defert. Ab hac redus murus, de quo paulo ante, ad angulum vfque perrinens,nbsp;terra ingefta ad proieduras plenus amp; coronas vfque oftenditur. Ibidem m-mulus muruin exxquans adiedus, qui amp; ipfe tcxtis,amp; corbibus emunimseft:nbsp;cuius faftigium obfeptum, ne ex monte confpedus in arcem daretur, multumnbsp;deptignationcm adiuuit.Deindeàmole Alexandrina adufque angulum, extra pnbsp;murosfoITacft altiflîma,pari cum murolongitudine.Iftinc rurfum alius/meamnbsp;bagibus intermilfuSjad magrtamextenditur portam : incuius extrcinocurriculanbsp;quædâ velut latens conquiefeit. Hiceft iitus arcis interioris:nuncalterius quo-que formam paucis indicemus.HxC Alexandrinum,adeoque murum interpo-fitum ab Auftro afpicit.fofla etiam,qux communis intercedebat,cxteriGreipfanbsp;arce concluditur: vbi propugnaculum à Stephano Cyabij fadum eft,qui diuifi-onem arcis hancaPerenio perfedam inftituerat. Apud Cyabianutn,paulumadnbsp;occafum,angulus alter proccdit,qui palatio muri exterioris loco venir. Ab coBern Cyabiano tenuis murus,adlatus montis,excurrit, in cuius angulo turns ronbsp;tûtJÂilt;tftit,inxdificata illa,amp; graui materiafolida. Cæterùm Emericus Bebekj 40nbsp;penes alternm murumpeculiarepropugnaculum fieri curauerat, quod ipftimnbsp;tandem nomen etiam ab aurore fumpfit. Atque ita in cXcedentes duos angu-los huius arcis finis definit. Mox refer pedem à Bebekiano, ad ingentem veteris portx molem,vbi itnialidus cernitur murus.Supra quern lapidea turrisloca-ta:fub qi^ olim ianiculum fuit : hodie quoque foeno amp; fimilibus importandisnbsp;commodum. Paulo infcrius, penes angulum, alius ruinofuS quidam murusnbsp;in meridiem tendit: qui vbi ad interiorcm feccfl'it arcem,foifam impedit,nbsp;quod tenuis murus fecrctx arcis habet foffam petanguftam, intus à Cyabianonbsp;ad prasfatum angulum vfque produdam. Hicduplicatoviminefepes funtiun-dxrquibus terra fummo conatu amp; vi complctis, minutas turres ad arcendos ho fOnbsp;ftium globos,fi prçeminens murus deturbatus fuifl'et,adiecerc. Eandcm rati -onem communitionis in propugnaculo porta: cogitadum; inter murum fcilicetnbsp;ac fepesfoffamcurrerc ampliftimam,eamq; ctebro interceptam, acturriculisnbsp;adtormentorum opus extrudis firmatam. Ad fummam nihil defuilfe, quodnbsp;ad munimentaattinet, credendum : quod prxfertimfepibus denfis,amp; varié de-cuffatim^
-ocr page 833-V N G A R i C. APPENDIX. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;7^3
^^IPatiinque effictis, bene tuta loca fuerint. Atque hxc de omni fitu arcis, S£ ^oiTimiinitione fufficiant. Subiildc dicendum de præfeôlorum cura amp; folicitu-quafead excipiendamobfidionem,fuosque comparabant. Etenimbaudnbsp;Nrum fæpe,non tantùm rumufculiSjfed ccrto iermone ferebatur, excurßonesnbsp;^duofas fierijinfeftaripallim agros,amp;munitiflimaquæq; locaexpugnarixon-^crnatos multorum animos, atque ferio adoccupandam vniuerfam Vngariamnbsp;^*^ännumincumbere. Augebatfamam fortiffimiherois Stephani Lofoncij in-non minus Lippæ, Solymos, Chynadinæ arcis fubita,amp;infueta quo-H^camiflione pcrculfi : vt cunda minari obfidionem videres praefcntem. ide-temporis,quo folicitius Agrienfes afficiebantur, Amhatbafla cum Begler-^^Ojamp;ripfoCaflbn,intrafluuiumThemes quietusfe continebat. CisTibi-^o»autem,amp; vitra Danubium, Alybafl'a Budenlis confederat : vt meditatumnbsp;facile animaduertcrent.namBudenfis Vefprimiocapto,amp;mox traie-Danubio, ßmiliter locis ßbi fufpedis, aliisque ademptis, quad vidoriarnnbsp;P^ofecuturus, Budamreuidt. Ferdinandus totdetrimentis paidm acccptis,mc-f^quemaiorum, rebus communiter occurrere volens,haudcxiguisex tempoff copiis, MatthiamTheifl præponit. Verum hune non fatis cautum AJybaf-Md Palaftum cum Sforzia, præfuleque Sbardellato vna cum exercitu para-lino, circumuenit,amp; mifcrccecidit. Quo fuccelTu nonfpcrato, ille de A-Sdaconfilium captat : quod nufquam vlla manus aduerfaria eilet relida, cuiusnbsp;^^xilio niti ad reddendum Chriltiani polTent.De quo Agrienfes per certos ho-ftatim admoniti, armare fe, amp; ad obfidionem omnia prouidere, vtque a-fti iugum poldt,vel d caput dcuocandum in periculu foret,cogitare : fed am-f tudine loci, amp; præddij tenuitate condderata, nuncios ad regem mature ex-^lunt, non fecus ad prxfulem fuum, amp; alios regni proceres, qui celeri auxi-^'^efleopus J fe vix ad tutandam Agriam lufl'cefuros, edoceant. Per eofdemnbsp;j?^sconuentusde more in Sixo ex dioecedbus vicinis cogitur; vt dfe,agrosquenbsp;'^^jCotamadeo patriam faluos cupiant ,confultationem de rebus immincnti-ûnam,amp; maturam fufeipiant. Id enim fedulo cos Stephanus Meezkeynbsp;ç°*'tabaturlt; fed valde inepte tanto viro,amp; quod exacerbare quemuis facile pof-inr'^^^P^^^^^m^uitiNondcbuilfe quenquam in fummo ocio cuftodiam arcisnbsp;fçnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dubiisquitemporibus ingenio amp; viribus fuis diffideret: atque:
tia nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;vtiuxtaprouerbiumjdcuoratiscarnibus,iuse-
tQ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Qpp audito,Meezkey vehementer commotus, fatis con-
eliofa fententia dbi refponfum ratus, domum reuertitur : ac fociis vanam gt; quemque vicini animum induerint, cum dolore breuiter expoflu Jnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;loco, vt'foli Deo dt fidendum : ferum nimis fore auxilium,'
J ^^expetiuerint. quamuis poftea mediocritcr àconuentibus illaru partiumj adiuti. In hoc rerum ftatu, amp;nonparuo mctu, amp; ne-nuncij dimittantur,quos iterum,ac teim^lbmi nbsp;^Idremiferant: ipdexiis,qua: ditionisac iuris erant Agriæ,quod polTuntjfe-Parant. Namque ex prouentibus annuls certos habebant équités, c c.to-turn neceflario l x xx. coilfcriptos addidere.Dimit-gfjnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;verfus aliquot ex præcipuis, cum mandati?,vt qui ditionis dint A-
lifæ^'^'^portata fupelled:ili,fe inarcem conférant : inftare pcriculun^quod il-K perfuaferunt : Vtque x L. équités Agriam venirent j pagani ofticiales, vt jj|^^*^bperfecerut:infupcr decolonis c. cum bombar dis. Interearexamanternbsp;fcriptis,præddescônfolatur,omniqj celcritate,ac viribus pro-Cuius animivt dgnidcatiohcpræbéret,Cafpa-Pctnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Zoltay equitum du0lori,amp; Gregorio Bornemifla plane im-
(}ç3*^'-cxtemplo fe Agriam conférant, ddem iftic amp; fortitudine rebus arduis itenbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;manipulis quibufdam feed addudis,non molcfte fecerunt.
Pf^^^^ßornemifla ccl. peditesconquiduit, Pcteu xv. équités,totidemquc Zoltay. Neque fecus rex ad omnes illarum regionu conuCntus cumnbsp;adsferibit, vt ratione capitis ac for tunarum habita, quodciinque pofleÆtynbsp;Xx
-ocr page 834-794 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;IOAN. SAMBVCI RERVM
ad Agrix defenfioncm conucrterent. Hoc modo breui contra(3;is vndiqticnii-' litibus,præfîdiofirmatanonparuo Agriafuit.Conftatenim,excomitatibuscir-cumieéliSjSónobilitateaEtributosfuifle equitum,ac peditum, adw mvtinvni-uerfurnM dccccamp;lx fuerinc,de quibus tame quidafe poftea clam fubduxc-rant. Sed principes,amp; cum audoritate qui aliis anteibant,amp;: quorum induftrianbsp;ingenio militari potiflimumres adminiftrabantur, fuere ; Stephanus Dobo,nbsp;vir mexpugnabili fortitudinc:Stephanus Meczkey,inbello manu potens: poft-ca Cafpar Peteu, vir laudatus : quartus, Stephanus Zoltay, arte ac belli calibusnbsp;cruditus ; quintus, Gregorius Deak, arduis in pugnis ßepe iani perfpedus;deinde Joannes Figedy,experientiaamp;confilio præclarus. Fueruntamp;ali) innume-ri, licet dignitate inferiores, tarnen virtute amp; aufis pariter célébrés : qui partiranbsp;ducum illorum vices gerebant: partim fua forte content!, rem non minus ftre*nbsp;nuêgefl'ere. quorum hîc nomina referre non neceflarium duco. Ac quoniaranbsp;ad obJidioncmfuftinêdam multa requiruntur: prudenteripfeDobo chiriirgcsnbsp;XIII acccrfit,maEcriarios v, fabros ferrarios iiii, carpentanos totidem,molKo-resiXjlaniones vin. Indicespaganiquoquelxxv Jeledosdeplebefecuniad-duxerant. Eôdem in tutum mulieres XL cum liberis confugerant, qüæpaneînbsp;CLimaliisconheerent. Dumhæcànoftrisitaprocurantur, AlybaJfaliterasniit*nbsp;titad Amhatbaflam, amp; Beglerbecum : quibus indicat, multum impedire Zol-nok amp; Agriam,ad potiendum tota Vngaria: fe igitur,vt pofthacnihiJ vidoriafflnbsp;moretur, cas circumuenturum ; amp; , fi paulùm adnitatur, expugnaturum; quôdnbsp;exploratumhaberet,fufonuperexercituregio,nullius afForefubfidium,quoresnbsp;Chriftianafubleuetur. Igiturobfidet Zolnok, arcemnonitapridemadvimnbsp;fufiinendam confirudamiquô etiam Amhat accurrit, horum multitudrai facile noftri ccffere,vacuamque arcem iiii Septembris deferunt: fâtiasfore oranesnbsp;ratijfi in Agria, vnde totius regnifalus penderet, occumberent, quàm vt viresnbsp;diuidantur. PauJopóftmittunturAgriamJiteræàTurcis,pervillicumquondam : quas,nuncio in vincula detrufo,coramomnibusrecitari voluerunt,deinde ad Regem mitcere.Quarumhabita fentenâa, inter fc leges faneiuneärmißi-mas, amp; perferibi easfanguine iubent, vt quibusdam omnemfpem defedionis 5°nbsp;adimerenr,amp; ad mortem vfqucpugnandum cogitarent. Legumnbsp;ma. I. Siquis poiibac cum litcris ad fe mitteretur, is vnà cum illis Vuleano di-caretur. ji. Nequifquam inobfidionevocemadTurcaseraitterec, autquo-quo modo hifcerc auderet. ni. Ne vfpiam conuenticulafièrent. Sein auremnbsp;fibiloquercntur,fedpalàm omniaßerenc. iiir. Quicunquededitionismo-uerctaliquammentionem, morte ismultaretur. Aduerfushas nemo dixit:fednbsp;precibus adDeum, cuius openitebantur, pie fufis, hoftem expeäabant. Lfnbsp;terarum autem hate erac fententia : Ego ille Natulay Baffa, fammus Se dux amp;nbsp;çonûliarias Cxfaris,vobis Agria:pra:fefi:is fahite prxmiûa, Égnidco, per me v-c oram fluuiorum Themes Se Maros, item que Zoin ok, in ditionem Im-4^.
peratoris conceirilfe:atq; amicchortor,vtdeEdeacpertinaciarcmittatisveIir3f ne VOS inpericulum extremUprmcipitetis. quod quidemdetomnino, nif fabnbsp;iedtiffime arcem cam oppido Baffç à me iâuc mißc),trada,tis. Qiiod li vos dedinbsp;deririSjperautoritaten^^qua multam ego poirum,ac Edem vobis aiErmOjacde--nuncio,^peraton vosgratos fore:meq^ perfeäurum,vtdonisampliter dimif-fi,agris Se poffelfionibusliberiin amiciciam Caefarisveniatis, amp; legibus vEtatisnbsp;fiauircr perfruamini : vtquc rata barepromilTa videatis, eadem figilloproprionbsp;communienda cenfai. Sin vero adperniciem inEdeilereritis, acpertinaeiternbsp;Cxfaris iram depopoEaeritis, omnia vos extrema fubituros. Verum nihil Tar-caruni minis, Herouanimi Eeâ:antur:fed quo maiora oEendebancur,hocma-f^.nbsp;gis creucre, adeoque fpe meliorum erigebantur. Exploraca igicarpenitusho- knbsp;/Hum volunrate,vniucrfa difponant,armant, pedicibus équitéspermixtosaptisnbsp;locis,cum obfcruatoribus,diEribuunt. Cuiusrationem labens quoqihicprx-tereo. CuEodiarum negocio caute Se tempore confeâo, quatuor ordinesnbsp;certos delmunt. in medio intcrioris arcisforo , ad omnia paratos conEituunt
® nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;CCLXIX,
-ocr page 835-VNGAR Id. AP PE N£) IX, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;yüj
L XIX. cquitcsjac pedites longé exerfcitatiffimos, Hötüin óinhium in gene-^I^^^S'Pitaneusfuitloannes AJ/ayda. Equitibus Dobo præerat,peditû dux Am-JofiusZadornik, In altero foro c C x.non minus fortes collocati,quibus præ-erant Georgius luany, 6c Antonius Blasko, lanifco. fed tarnen potifl'ima o-^^iumcurainMeczkeyconßftebat. Tertiusexercitus ci.militum,antepoE-J^arcisexteriorisexcubabat, quorum redores CafparusPeteu, arque Petrus .Nonius Kys Gomerenfis Capitaneus fuere. Quartus in exterior! arce ftata-erat,qui conrinebat ducentos quinquaginta tres: quibus dux additus Gre^nbsp;k Bornemifla iin hisquoque feledi cum imperio Albertus NaghdeSo-,nbsp;nbsp;nbsp;Antonius Nagh,Stephanus Zoltay, amp; Ioan.Figedy,omnes virtute 6c pru-
^^bainfigncs viri. Cæterùm bombardarum ex ære potÜTima inDobonem ^^rareieda j cuius pofteainduftria,amp;nunquamfatis laudatavigilantia, ruinaenbsp;^ûxbuerfîones murorum relfituebantur. Sed ncque excubiarum ordinemjnbsp;*cuftodias,eodemmodo perpétuas fuifl'e exiilimandum ;pro loco amp; tempere omniaprouifa ,auda,diminuta; præfertim quando infignis illa ruinapa-j quæ tot hiatus edidit, de qua infra dicetur. Nunc ad iptani veniamus ob-«ionem.
, NonaSeptembriSjprxcurforesamp;veliteshoftiuminMaklarveniunt, atque Ionbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fpeculatoribus Agrienfium intercipiunt. quem cafum vix alij duo ela-
Pb vt Agriameuafere de confilio præfedorum Calfouienfis Capitaneus exit aliquot equitibus 6c peditibus, vt palantes acvagos excipiat. Sequenti lu-ftimmis copiis Baffa Eunuchus eodem fubfequitur, in cuius comitatu erantnbsp;^ultiduces : AlbæGra:cx,ac ZenderouiæBcky,Memhetan Arczlanbekus,nbsp;^afonbckus,Vclibckus,amp; (quiSegedino prxeft) Muftaflanbckus,Kamberbe.-, gt; amp; Dcruisbekus. Ex Amhati quoque caftris multi fubmifli, vt circiter tri-S^taquinque millia ad obhdionem feftinarint. Sed quo propius accede bant,nbsp;oc minus metus noftri oftendunt : quod Zoltay, Petcu, Figedy, amp; Stephanusnbsp;®^ete,9o.promifcucde equitibus amp; peditibus affumptisjagmen hoftiumnonnbsp;^ontemnenda præda, quibufdam adinternecionem quoque cæfis, turbauerc.nbsp;^^ereahoftis per patentes locos,Valles montes, ad Nemtij vfque cadra faci-^¦^tjfub regiam fedem,amp; ibi profluentem.vbi confeftim Agrienfes teôta,amp;: cô-hguationes palatiorû,ne facibus iniedis corripiantur,deripiunt,nudantq5.idemnbsp;quibufdamciuiuma:dibus,acmolendinis fadum: vthinc nihil opus tormennbsp;JOfum impediret. Die Dominica, proximo natalem diuæ virginis fcquenti, A-y^afla ttiontem procul ab arce confcendit,ac tribus machinis muralibus,curu-*Usq;eô fubuedis,nondum aggere 6c loriculis fadis,terfingularum vimin ar-^®uiexperitur. Die pofttertio , munimentofibi deaggeftib'usamp;turribuscon-'^uclojex regia fulminate in monafterij vallum frequentilTimè incipit:quôdexnbsp;mugnam à noftris machinis exhiber! fibi moleftiacognouerat. Etcnimnbsp;^Uc vfq; eó fatigabatur, vt rotis 6c ftatuminibus tormetorum deletis,lt;q|^notnbsp;^^ulqseorummagiftros, velut turbine, fuftulerint. Plurimum eilocomoleftusnbsp;*^uoftis,ira percituszfcd quas pilx grandes trigintapondo ruinas interdiufe-'¦'^uitrahebantjeafdemnortri per quietem(vt erant prompt! ) celeriterreftitue-^atqucifte infolitus globorum commeatus 6c vibÆtiones quinque dicrumnbsp;j^^funt. Sed quando id perpétuât! fine maxima pulueris iadura^non polienbsp;Qboaduert!t,amp; quandiu obfidione concludcrentur,foli tantum Deo confta-^louiiPet : grauiores machinas vrgere delîftit. Triduo poll, multi ex arce a-'î^îtum in oppidum concedunt, 6c incolumes ad fuos redeunt. Eodem tem-5c ^°^^^^czlanbekus addiuæVirginis fuacadraponit :amp;alterodie,nonm!nusnbsp;^^æteri, in omnes partesfuribundus tormentaproculmnibus admouet. I-f ® hoc die multi de nodris excurrunt, ac palîim hoftes leuibus prxlüs carpunt:nbsp;^Primis autem Zoltay, Petcu,Figedy, Francifeus Bay,6c Joannes Ormand!:nbsp;dum morantur hodem, cliciunt. laniczcri ex infidiis, Stephanum Buda-?^ylclopetisequodci!ciunt.cuifubledus ed Gabriel Orozy.vbiex improui-Qoftroseircumplcxur! fine numéro exidunt: quorum multitudini longé im-*nbsp;Xx !j
gt;
-ocr page 836-IOAN. S AM BV CI RERVM
pares hicedunt,amp;in arcem ferecipiunt, interhxc augetur exercitus indies ho ftium, adglomerati omnibus in locis, ne quifquam ex arce egrediatur, infi-dias locant : fed tarnen audafler noftri aliquoties aquatum profedi, de Turc isnbsp;aliquot interficiebant. Per hos dies plurimi laniczeri apud Al Maghyari, propcnbsp;montis latus confidunt : qui equis merchant, per conuallcs S/C colles fuaexpli-cantes tentoria, amp; papiliones varios. bcklcrbekusadTihemer conftitit. Vkranbsp;fluuiolum Amhatbaflaintheriotrophium,feuferarium fe contulit,vt nihil prêter calira palTimjamp;tabernacula confpexifles. atque vt omnia can té difponebat,nbsp;minis plcni,ac furientes : tarnen fpretis illis,ne tertio quidem abobfeflaiamar-ce die portas clauferant. tanta vis animijamp; contemptus barbarorum fuit. Septi-ma luce hollis aggeres iacit, turriculas circuniagit, cunda præmunit, atque exnbsp;prædiolo Heczey biduum fuo tonitru arcis culinam infellatmec parum nocuit,nbsp;quod bene inftrudus à tormentis venerat. Etenim tria infignis magnitudinisnbsp;adduxerat muralia, quodlibet y y.lib.pilas fullinens : colubrinas vndecim, quxnbsp;intra aggeres in arcem direda latebant,amp; confeftim ita puluere onera explode-bantjVt plerisquevulneratis, etiamaliquot belliasdelerint. Quamobredefen-fores quo tutius verfarentur, vifum eft in exteriorem arcem, egeftis aliquot fof-lisjcxercitum producere, amp;conftitucre illinc excubitores. Turn verb primùinnbsp;hollis omnis generis tela per machinatores contorquere,amp;globisfunditus delete vniuerfa conatur, fulphure amp; bitumine compadis agere : fed egregius cu- *nbsp;ftos Dobo,vt irrita omnia euadercnt,commodum adinuenitremedium. lulfitnbsp;llabulorum teda,fnum,ftramina,frumentum, quæ materiaad exardefeen-^dumfacilis crat, partim exuri, partim pecori copiolius, amp; temere proiicijVnkonbsp;fecni aceruo, 5lt;:modico tritici refcruato : mox ciliciis amp; coriis crudispaflimlocanbsp;obtegi fine mora, multapræterea madidaamp;humida, quibus faces rellinguan-tutjVt fuppetant,apparari.Ante omnia in parietespalatiorumcollimat ióhis.f^dnbsp;murus ibidem tenuis prolatus, impediebat ruinas illius, in quo demoliendonbsp;vehementer fudat. Inde alteram partem aggrcll'us,non minor! conatumurumnbsp;fimul non ita validum,ad portam veterem pertinentem,aperit. In interior! par-te Dobo, amp; Meezkey fenatu habito aduigilant, textis amp; terrafolTapertufaob-ftruunr. eadem quoque Icdulitate in exteriore cundafiunt, palos trabes innbsp;foramina ingerunt, materiam feptis obducunt: ac negleda falute,quiduis contra fortitcraudent, vthoft! de fenoparuam admirationem fuisoccurlibusprx-buerint. Pauca interieda mora, portam regiarum adoritur, cuiuspotiun-dæfibifpemfinxerat. verùm noftr! hypogæis amp; concameratis terra impletis,nbsp;tormentaimponunt, amp; morefolito, acriter omnia deturbant,vbitumexvn!usnbsp;curulis bombardæ difliiltu, Blafius Nagh fociis ereptuseft. Redit hollis in-tentius adexteriorem arcem, propugnaculum veteris portæ corruit : fedconfeftim obfclli ruinas reftituunt. Ibi videres iam perforatis inllare, diligenter,nbsp;ne'^l^s'prodeat, collibrare miflilia,minutisque machinis detergi obuia : pro- 4®nbsp;ieduras,coronas amp; pinnas decutere,atque cunda oftendi extrema, nifi pernbsp;nodem indefclTo labore, quoquo modo hiatus reparalicnt. tantusque furornbsp;conceptus hoftibusfuit, vt opus hoc tormentorum tredecim dies inluete con-tinuarint. Videns auteSi nollrorum pertinaciam, amp;haudquaquamrcmexvo-to fuccclj^ram,attentate animos,amp; ad deditionem inuitare,pollicitationibusq}nbsp;implore inftituit, idque hteris ad primorcs diligenter amp; amice perfcriptis agit;nbsp;quibus noftri,exlege nonrefignatis, fed in ignemabiedis, earumquefumo ta-bellarioexcruciato,moxvindo,inquefoiram deturbato,conftantiam non contrahunt. Bare vehementer commotus hoftiumanimusmon tormentisremge- ,nbsp;rendam,fed acerrimis infultibus,incumbendumdecernut: itafore,vtquidde-fenfores valcant,cofertis cominus armiSjôô manibus,facile cognofcatur. Ad debant illis animum, amp; non parum inuitabant ruinæ aliquot ab ipfis iam fadx, finbsp;confertim ac tumultuarie inuolarcnt. Quatuor enim non fatis tutæ extabant:nbsp;deftrudio palatiorum in arce interior!, altera prope angularem turiim, tertianbsp;fub Bebekiano, quartapenes propugnaculum veterisportx : cuius turriincurnnbsp;exteriore
-ocr page 837-V N G A R I C* appendix. 797
^Xterîore portulamirè eüaftarant.fed quanto ampliores illç patebântjtato ma-Bornemiflajtenouatis cuftodiis,milites diuinè folatus,excitabat:fecuturam proculdubioiam iamfæuam oppugnationemjfedDeum adore in omnes cafus,nbsp;S^odpro falute patriæ atque religione certatent. In fefto igitur, qui diuo Mi^nbsp;^haeli tribui tur,hoc eft vndeuigefima die obfidionis, intra inunitiones amp; fuosnbsp;^ggcres nodu x x v 111 cohortibus condudis, tantumhoftis clamorem amp; tü-^'ultum edit, à palatinis præfertim partibus,vr vel fol a horrenda voce, qui eosnbsp;^unquam nofletjincutere metum poffint;exinde arreptis ad gcrendum leuibusnbsp;fcalisjcertatim inftant ruinis:fed re infeda proturbati nô fine cæde, latebras re-® ^eptant. Turn Georgius Gwlay fimiliter fclopeto de vita migrauit, quomodonbsp;ctiatn pridie eius oppugnationis, 1 homas Polyki per laniczcros extindus erat,nbsp;'^apitaneusisBorfedenhs fuit, longiore dignus vita:cuius vigilantia, ad angularem turrim,de terra ilia infignis moles cogefta, amp; defenfata mirabiliter fuic.hu-*usvirtutefocijaddudi,adquamconciditturrim, ex eius calu amp; nomine Poly-^anam femper vocarunt quam prxcipuè hoftis impetebat. ^c vt Turcæ maxi-^mvaftitatem mniorum habuerint propofttamjnunquam tarnen ad propu-gnaculumipfîus portæ furor illorumperuafit, veteris tatüm molem inuadebât.nbsp;Continuo xxv cohortibus foli cupidius infidiati funt: donee ibidem fupra portam euaderent,atque ex occupata turri, de noftris aliquot tollerer. Quorum eonbsp;®^oci numero confpcdo,prudenterDobo cedit, amp; intra aggeresfecóncit; fupranbsp;^Uosiam antea bombardas eduxerat, murosconfcenfuris lethales.Mox inho-«em omnia cóuertit,qui in turri fuperbiebat: muros difiicit,amp; ira vniuerfa tur-atjVt complurimis illorum interfedis,non paucionbus læfts, retro adi, in ca^nbsp;haconfugerint. ld temporis Emericus Nagh, fccundus peditumdudor, exnbsp;geminato vulnerc cadit: ipfeque Peteu in pede læfus, aliquandiu decu buit : cu-rus locum integer Francifcus Virez tuebatur. loannes quoque Pofgay rum oc-cidir.Duni[jæc vtrinq; tam ardcnterfiunt,Meczkey meruens fubfecuturalon-8® inaiorem impreflionem,ex tempore fubitum milirem in arce mteriorc difponbsp;i ''*r:necipfum metusfefcllit. Summoquipemanc,hoftisredit,oppugnationeranbsp; 8rauius vrget:qua in meridiem extrada, vtrinq; multi occubuerunt : faucij vc-noftris,non fine gcmitu,peritiachirurgorum curatifuêre.Finita ita propi-
^o Deo ardua prima oppugnatione, confert fe Meczkey ad exteriorem regio-^'^'öjquód Peteu nondum omnino conualuerat. De deditionehïcrurfum ex ^prouifo Baffx literis,amp; per Andream Saray tradant,amicitiam potiiis,quamnbsp;fuam defenfores experiri velint.Sed nee ledis literis,arque iis conuulfis,c-^adimidium nuncius in vinculis deuorare cogitur,igni rcliquu dicatur.Ex- is aliquot diebus, de nuncio euftodialiberato exquirunt,quæ fententia fue-^^literarum.Tumille, fcripfifle Arczlanbekum, fi fededidennt, habituros Im-Pctatorem benignum,amp; qui omnium iniuriarû memoriam depofueritzde hac i-Pnus fide neminem dubitare debere,quöd obfidem idoneum eftet datur4b:amp; ftnbsp;HjiidipfosLofonetij cafus moueret,non alterius,quàmfuaipfiusmetculpa,quinbsp;ymortcminfeftus elfe fica volucrit, morte accetfiuilTe credant:quodque am-pUs eft, omnemque abiieiant metum, fuum exercitû Baflam retro ad tria mil-abdudurum,ac fi vacuam omni præfidio arcemîelinquant, in planum e-dedudurumme aliquando ex ea fe nocere vllis partibus voluiflg fufpicen-?^:cundos Agrienfes,militate fi Cxfari nollêt,farcinis,vita,amp;fama incolumes,nbsp;'^ftipcrdignis muneribus audos dimiflurum: abfcedantmodo pertinacia, po-^^da,amp;futurisexvidoria malis leniri animos patiantur,implacabilem efleali-^^æ^^expugnatos Cxfaris iram. Bonainfpeciem vetba,amp;fallacia,mitigare for-îû 'uiniüm quemquepotuifiTent, nifi longo vfuamp;perpctuis dodi cXemplis,à con-^titiademoueri nequiuiftent. Vbi Turca,internuncio retento,moram trahi,nbsp;^cillunareddi fibi refponfumvidet, acrius tormentapalatio inhiber : præto-quoque oppidanum, mulris aliis læfis, Conficit. Vbi in locum Kendy fulFc-. *^5 eft quidam Stephanus Hcgeduus; quemperfidum deinde amp;comprehen-^''idigno fuplicio puniuerunt.Is enim pet quoddam foramen,ahquot coniu-Xx iij
-ocr page 838-IOAN. SAMBVCI RERVKÏ
parcs hicedunt,amp;in arcem ferecipiunt. inter hæc augetur exercitus indies ho ftium, amp; adglomerati omnibus in locis, ne quifquam ex arce egrediatur, infi-dias locant : fed tarnen audadcr noftri aliquoties aquatum profedi, de Turcisnbsp;aliquot interficiebant. Per hos dies plurimi laniczeri apud Al Maghyari,propcnbsp;montislatusconfidunt: quiequismerebant,perconualles amp;: colles fuaexpli-cantes tentoria, amp; papiliones varios. bcklcrbekusadTihemer conftitit. Vitranbsp;fluuiolum Amhatbaflaintheriotrophium,feuferarium fe contulit,vt nihil prêter callra paffim,amp; tabernacula confpexifles. atque vt omnia cautè difponebat,nbsp;minis plcni,ac furientes : tarnen fpretis illis,nc tertio quidem ab obfeflaiamar-ce die portas clauferant. tanta vis animi,amp;contemptus barbarorum fuit. Septi-ma luce hoftis aggeres iacit, turriculas circumagit, cunda præmunit, atque exnbsp;prædiolo Heczey biduum fuo tonitru arcis culinam infeftatmec parum nocuit,nbsp;quodbene inftrudus à tormentis vencrat. Etenim tria infignis magnitudiaisnbsp;adduxerat muralia, quodlibet y y. lib.pilas fuftinens : colubrinas vndecixn, quxnbsp;intra aggeres in arcem direóta latebant,amp; confeftim ita puluerc onera explode-bant, vt plerisque vulneratis, etiam aliquot bcftiasdelerint. Quamobrédefen-fores quo tutius verfarentur, vifum eft inexteriorem arcem, egeftis aliquot fof-fis,exercitum producere, amp;conftitucre illinc excubitores. Turnvero pnmùninbsp;hoftis omnis generis tela per machinatores contorqucre,amp;globisfunditusde-^^nbsp;lere vniuerfa conatur, fulphure amp; bitumine compadis agere : fed egregius cu-ftos DobojVt irrita omnia euaderent,commodum adinuenitremedium. lufficnbsp;ftabulorum te(fta,fnum,ftraminajfrumentum, amp; quæ matcriaad cxardefccn-
diim facilis crat, partim exuri, partim pccori copiofius, amp; temere proiici, vnico fni aceruo, amp;modico tritici refcruato : mox ciliciis amp;coriis crudispadîæ^®'^nbsp;obtegi fine mora, multaprxtereamadidaamp;shumida, quibusfacesreftinguan-tur,vt fuppetant,apparari. Ante omnia in parietes palatiorumcolliniat idus.fednbsp;murus ibidem tenuis prolatus, impediebat ruinas illius, in quo demoliendonbsp;vehementer fudat. Inde alteram partem aggrcfl'us,non minor! conatumurumnbsp;fimul non ita validum,ad portam veterem pcrtinentem,aperit. In interiori par- ,nbsp;te Dobo, amp; Meezkey fenatu habito aduigilant, textis amp; terrafoflapertufaob- J®nbsp;ftruunt. eadem quoque fcdulitate in exteriore cundafiunt, palos amp; trabes innbsp;foramina ingerunt, materiamfeptis obducunt: ac negleda fal utCjquiduis contra fortitcraudent, vthofti de fe noparuam admirationem fuisoccurfibusprx-buerint. Pauca interieda mora, portam regiarum adoritur, cuiuspotiun-dæ fibi fpem finxerat. verùm noftri hypogæis amp; concameratis terra impletis,nbsp;tormentaimponunr,amp; morefolito, acritcr omnia deturbant,vbirutnexvniusnbsp;curulis bombarda: dilfultu,BlafiusNagh fociis ereptuseft. Redithoftisin-tentius adexteriorem arcem, propugnaculum veteris porta: corruit : fedconfeftim obfefli ruinas reftituunt. Ibi vidcres iam perforatis inftare, diligenter, ,nbsp;nc^^s'prodeat,collibraremifrilia,minutisquemachinis detergi obuia: pro- 4nbsp;ieduras, coronas amp; pinnas decutere, atque cunda oftendi extrema, nifi pernbsp;nodem indefeflb labore, quoquo modo hiatus reparaflent. tantusque furornbsp;conceptus hoftibusfuit, vt opus hoc tormentorum tredecim dies infuete con-tinuarint. Videns auteSinoftrorum pertinaciam, amp;;haudquaquamrcmexvo-tofuccefj^ram,attentate animos,amp;ad deditioncm inuitare,pollicitationibusq;nbsp;implcre inftituit,idqueliteris ad primorcs diligenter amp; amice perfcriptis agit:nbsp;quibus noftri,exlege nonrefignatis, fed in igncmabiedis, earumquefuniota-bellarioexcruciato,moxvindo,inquefoflam deturbato,conftantiam non contrahunt. Eare vehementer commotus hoftiumanimus:non tormentis remge- ,nbsp;rendam,fed acerrimis infultibus,incumbendumdeccrnut: itafore,vtquidde- *nbsp;fenfores valeant,cofertis cominus armis,amp; manibus,facile cognofcatur.Adde-bant ill is animum, amp; non parum inuitabant ruinæ aliquot ab ipfis iam fadæ, finbsp;confertim ac tumultuarie inuolarcnt. Qmituor cnim non fatis tuta: extabant:nbsp;deftrudio palatiorum in arcc interiori, altera prope angularem turrim, tertianbsp;fub Bebekiano, quarta penes propugnaculum veteris porta: : cuius turrim cumnbsp;exteriore
-ocr page 839-V N G A RIC. APPENDIX. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;797
^xtehore portulatnirè eüaftarant.fed quanto ampliores illç patebant,tato ma-
Bornemiffa^renouatis cuftodiis,milites diuinè folatus,excitabat:fecuturam P^oculdubio iam iamfæuam oppugnationemsfedDeumafforein omnes cafus,nbsp;S^odpro falute patriæ atque religione certatent, In fefto igitur, qui diuo Mi-^haeli tribuitur,hoe eft vndeuigefima die obfidionis, intra munitiones fuosnbsp;Sgeres nodu x x v 111 cohortibus condudis, tantum hoftis clamorem amp;: tü-^^yltum edit, à palatinis pra:fertim partibus,vt vel fola horrenda voce, qui eosnbsp;^ünquam nofret,incutere mctum poffint:exinde arreptis ad gcrendum leuibusnbsp;^alisjcertatim inftant ruinis:fed re infeéta proturbati nó fine cæde, latebras re-^^ptant. Turn Georgius Gwlay hmiliter fclopeto de vita migrauit, quomodonbsp;pridie eius oppugnationis, Thomas Polyki per laniczeros extiniJus erat.nbsp;^apitaneusisBorfedenhs fuit,longioredignus vita:cuius vigilantia, adangula-fctn turrim,de terra ilia inßgnis moles cogefta, amp; defenfata mirabilicer fiiit.hu-virtutefocij adducti,adquamconciditturrim, ex eius cafu amp; nomine Poly-^änam femper vocarunt, quam prxcipuè hoftis impetebat. vt T urcæ maxi-^mvaftitatem mccniorum habuerint propoßtammunquam tarnen ad propu-gfiaculum ipßus portx furor illorumperuaßt, veteris tatüm molem inuadebât.nbsp;Continuo xxv cohortibus foli cupidius inßdiati funt: donee ibidem fupra por-Xçnbsp;nbsp;nbsp;euaderent,atque ex occupata turri, de noflris aliquot tollerer. Quorum eo
Clnumero confpcólo,prudenter Dobo ccdit,amp; intra aggeresfecÖucit -, fupra iam antea bombardas eduxerat, muros confeenfuns lethales.Mox in ho-^ni omnia cóuertit,qui in turri fuperbiebat: muros difiicit,amp;: ira vniuerfa tur-J«,vt complurimis illorum interfeétis,non paucionbus Ixßs, retro adi, in ca^nbsp;quot;aconfugerint. ld temporis Emericus Nagh, fecundus peditumdudor, exnbsp;g^minato vulnerc cadit: ipfeque Peteuinpede læfus,aliquandiudecubuit;cu-locum integer Francifcus Vitez tuebatur. loannes qiioque Pofgay turn oc-^dir.Dumhacc vtrinq; tam ardcntcrfiunt,Meczkey metuens fubfecuturalon*nbsp;oiaiorem impreflïonem,ex tempore fubitum milirem in arce interiorc difponbsp;'^^^necipfum metusfefellit. Summo quipemanc,hoftisredit,oppugnationeranbsp;S^ïuius vrget:qua in meridiem extrada, vtrinq; mulei occubuerunt : faucij ve-noftrisjuon ßne gcmitu,peritiachirurgorum curatifuêre.Finita ira propi-
Deo ardua prima oppugnatione, confert fe Meczkey ad exteriorem regio-.^ïijquódPeteunondum omnino conualucrat. Dededitionehïcrurfumex 'prouifo Baflæ literis,amp; per Andream Saray tradant.amicitiam potius,quàmnbsp;*'^fuam defenfores experiri velint.Sed nee ledis literis,atqueiis conuulßs,e-^mdimidium nuncius in vinculis deuorare cogitur,igni rcliquu dicatur.Ex- is aliquot diebus, de nuncio euftodialiberato exquirunt ,quæ fententia fue-^^literarum.Tumille, fcripßfle Arczlanbekum,ßfedcdidcnnt, habituros Im-P^tatorem benignum,amp;: qui omnium iniuriaru memoriam depofucrit:dc hac i-P^us fidc neminem dubitare debere,quód obßdemidoneumeiretdatnrJbiamp;Änbsp;H^dipfosLofonetij cafus moueret,non alterius, quam fuaipßusmet culpa,quinbsp;u mortem infeftus eße ßcavolucrit, morte accetßuißTe credant:quodque am-piis eft, omnemque abiieiant metum, fuum exercitu BafTam retro ad tria mil-*^daabdudurum,ac ß vacuam omni præfidio arcemTelinquant, in planum e-dedudurumme aliquando ex ea fe nocere vllis partibus voluifl^ fufpicen-?^:cundos Agrienfes,militare ß Cæfari nollet,farcinis,vita,amp;:fama incolumes,nbsp;*^füpcrdignis muneribus audos dimifliirum: abfeedantmodo pertinacia, po-^^oda,amp;futurisexvidoria malis leniri animos patiantur,implacabilem cfl'eali-^^finexpugnatos Caifaris iram. Bonainfpeciem verba,amp;fallacia,mitigare for-® dinium quemque potuiflent, nißlongo vfu amp; perpetuis dodi cxemphs,a con-^ntiademoueri nequiuiflent. Vbi Turca,internuncio retento,moram trahi,nbsp;^^ullumreddi fibi refponfumvidet, acrius tormentapalatio inhibet : præto-^i^qiioquc oppidanum, mulris aliislxßs,Conficit. Vbi in locum Kendy fuffc-f US eft quidam Stephanus Hegeduus: quem perfidum deinde amp; comprehen-'^^U,dignofupliciopuniuerunt.Is enim per quoddam foramen,aliquot coniu-Xx iij
-ocr page 840-I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;JOAN. SAMBVCI REI^VM
I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ratis fibiaffuniptis.crcbras omnis generis vocesacpromiffiones abhtifcW
I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;profeaascùmhaL.(iireGresnouasmouendas,amp;prohig.enducenfuit:cius^rn
I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bcllamoccafionem.facinusquaexcufari poffit, pra-meditatur : quoprinum
I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rei fortiterin hoftem à Ce geftæpoftularet, amp;repuJlam fccleri prxtenderec. At.
I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;qui diuinitùs rc ilico patefada, Dobo MeczJccy aduocata concione, crime«
I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quæri iubent, de coniurationeelicica, ipfutn autoreni promedioforo fufpendi;
I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;reliquis, affines tarn horrendi fceleris quos coinpercrunt, aures præciduntur.
I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Quantamjper Deum, vnius profligati hominis confeeJerata mens vniuerfx Vn
I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gariæ folicicudincm ac metumimportaflet, nffidiuinatum quoque opeperni-
I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ciem diuortiffiet ? Inillius nequam locum, ne ftatio vacua effet,tmericus Pri-1*
H nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bek fubfticuitur,homo bellis affuetus:cuius fides hocmaior in omnibus eluxif,
K nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quanto alterminusin defenfioncm animatus erat. Quarta Odobris,horren-
dusexpulucrecafusnoftrisaccidit, quo baud parumhoilisexultabat, amp;fuara Knbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fore Agriâm plane affirmabac. Puluis enim forte Hamina concepra, magnâta
K nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;facrarijparcem, in quo aiTeraabacur, vna Sc ruinaru faräa excindic, mulcosq; in
B nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;candem. calamicacem traxit : quod Paulus Nagh, Gcorgij Bachori capkaneas,
K nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cumaliis odo diüeäisperik:Georgius Horwath ob manum auul/âm,nondiü
K nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fuperfuk : molx eaam, cum iumentis fcclufis Sc rebus in facrario precjo/is,ab'
g nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fampex. Quis enim cancam ignis vim compe feeree, nifi cumulate peciculaJ^
K nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;velic^ HaadexiguusnoilroscampauorinccîTic, guodremexcompo/icofed
g nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;non obfeura fufpicione colligebanc. Igicurferib ad cercamenfeaccingunr,
g nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;n prodicio fubfic, vlctmo fe prxlio cafuros, aur dolum prohibituros Eiickfs 1
K nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;JJobo ad cuilodiarum loca:vcgue coc forcium miferabile facum confpicic,cuJJ- I
g nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;étos eôdem cuocac, pauidos claua cogic : fimiliceralij, qui cum dignicacepexe-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I
W nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ranc, adexcubias difcurrunc, milices exigunc : acqueipii confolacionis egente^»
increpidèfuismecum excuciunc. Addunc, parum, aucnihilpalueri deceaiii^» Unbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cum camen vafcula correpca fuerinc: ecfi anceademaceriapulueriskapro-
I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fpebtum fuerit, vc eo cafu nihil diminiicum iri condarec. Ex rüquiis pi^^ini
V nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;duarummolarum, vefarinx copia fic, vnam indaurant : ad ruinas Lcem eo ia-
quecelcricacefuamulcum profuir. Hodis.quia videt, per quoddam foramen
nodris exitum âcregredhm dari ifineinceruallo in mediamporcamglobespro-
VbiTurcainfignemruinam, quaddcfcrcam,ôcnodros, qûàdnonitaappare-bant, ceffideputans, conrenrius vndique cormentis agcre,propexdesMaio-ris, VC vocanr, Prxpodci, vallumproiicere, co tria maxima tormenca educere, paulo infra propugnaculu, ex terra comportatum, ab Occafu currim cumxdi-£ciis,amp;:palaci}lateribusdedrucre, cxdcgiamolem carceris verberaretanca vi,nbsp;tc fa^eira,iam vtprofpicerein forum potucrint, fornicumquecabernasexare- 49nbsp;rc. Ver urn incendio pernodros cxtinâo,foraminibuspropugnaculiouinispel-libusmadidis obturatis, iaräisq;, amp;: vndeperieulum mctucbacur, cocra federn,nbsp;Vulgo regiam nominat^m,aggerc codruâodabores illorum vanos,amp;fpem fal-fam rcddidcrunt. lamhodisin vallum exceûeraCjdruâisqueanecfefcutis,nbsp;progreûufum opinabaturicùm fubico rcpulfusper foramen, ad fundamentumnbsp;à nodris, vedixi, effraftum, neque in cadris tuto illi edelicuic. In hac didar-barionc fciitorum prxcipui exciterunc, Colomanus Porkolab cum Philippa
Demecrij: quorum ille faucius,Kfichaele Galparith fubmilit, fed is quoqipod-ea fclopeto euanuit. Ne folusigicur Philippus periclicaretur, additus edilh _ Joannes Zukany. Turexinterim ab xdibus Heczey folfam nil fegnius fab val-f9 1nbsp;lo cxcam ducunt,eamque vadsrcpletis, prxmuniunc : vcignimures didicere,nbsp;nbsp;nbsp;/
nodrisnihilfufpicancibus, valcanc. Idane tarnen quodam, dolumfuum ex-udis fxpibus Sc fumo vane fufeitato produnt: ad quos nodris quia non atim bombardispenetrate dabatut,falt;dis operoleadciiciendosglobos oramim us,nbsp;iisqueparicer latencibus, hodem igni obruto expuletunt. Ni
I
-ocr page 841-VNGARÎC. APPENDIX. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;75»^
iihpctù ift tcrrcutn amp; vaftum illud opus fado, cotinuó id infeftariint : feptorum ftipites,amp; palos cxcindebant,quibus euulfis, vafa ctiamfubuerfa, inaniaq; fter-ßercntur. At noftri locis fubmotis,cathenas prztendunt, hoftemque cptis in-^ibcntj eodemque tempore, vt omnia fccuriora fint, fupra portam arcis inte-tioris Sc oppidi aggeres tormenta Gonuehunt,adeoque propc ipfam portam dcnbsp;^uro parum abducunt. Turca nihil minus fe cxcrcct, feruet, infime de foifisnbsp;modo complendis confilium init: idcoque valium contra propugnacu-^nbsp;^i^injquó noftrorum tela impediatj conftituit primum : mox audacilfimc in tur-*nbsp;tç prætenfis maioribus fcutis,cochlcisque egreditur, atque dumfiib tabulaes protufis latitat,amp; minaci fclopcto,fi quis prodeat, expedat, incommode dc-^nforibus inhiat. Vtadniti hoftem noftri extreme vident,machinis aduncis,amp;:nbsp;Jpis,coriumproiedurarum tabulatorum auellunt: ac fiifpenfis ab haftili-hamis, amp; cathenis, operas hoftium prompte excipiunt, perturbant, faccosnbsp;^ntentes diftentos eruunt, denique tabulatis illorum pice amp; feuo illicis, i-Süem adduntjComburuntq;. Ibi Turca dolo fuofrüftratus,cautius aliquid mo-arbitrator. Magno pecorum fudore, ftruem materia; fedæ compor-e^^colles frequentes contraarcem,turriummodo,accumulat,exquibus in Be-^klanum fe eftiindat. Hinc per foramina fcalis ad murum protrufis, amp; ligno-P.®' fruftis eiedis, eadem foraminafaccis turgentibus obftruunt. Sed illis cu-^Scxarceremotis,amp;:patefado illorum perfugio,molitioncsliberiuscernebannbsp;Propeeademlocabombardisapta,ca:fæmateriæ info flam multumproii-per ftruem facilius murum fubeant : fed hic quoq; dolus incendie mi-dato,clufus eft. SiquidemBornemilTa minutim dilfedacremiolajamp;ligneas^nbsp;Silas, farmentofaq) in vafcula cum fclopetulis inclufit,deinde palea pice, ful-feuo imbutam in materiem deiicit,aliud ftramen axungiaamp; lardo co-fuperaddit, accenditque. Ibi Turcæ ignemdum conantur prohibere,nbsp;^ondufis intravafcula fclopetulis diuexati,intra colles regrediutur. hxacer-inimici furor ifto inuento fuit,omnia^ extrema tentareconftituit.Eidemnbsp;lihnbsp;nbsp;nbsp;propugnaculo grauius minatur, acnon paru ex altera muri parte demo-
f^^deniq; fuifofiione curule tormentum quoddamadmarginem vfqjfofla-He ^^^^cd,fed nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;terra folido,nihil obfuere.Hic aliudidem Bor-
?at^R^^^o^opariter ad omnia inftrudus,cominifcitur,vt de fofl'a hoftem abi-vehicularum rapit,harïimarginem afleribus obtedam, clauibus, ve-gti Qpetulis minutis,ludicrisq; quibufdam obducit. Vas deinde amplum li-Pu '^^*^præfegminibus,addito fulphure, ac pice, fimiliter explet i qua: in pro-accenfa,in foffam detruduntur:vt,dum vas igni volitarc fj '¦s tniratur,crcpituinditarum clauium,obiedo periculo,excedere clamofusnbsp;Q^a ex re. aduerfum fibi Deum, amp; non ociofam Maumethae iramnbsp;S^bat: dolumhunenonab hominibus,fed aliunde profedüvanus fufoica-^^do remiflius ad portæ propugnaculum reuertitur,amp; cuniculorÄub-*nbsp;^d muros fubrepit: vbi foraminibus aptè fadis, laniczeri neq; globis, ne-Pülueri pepercerunt: haftulas quoque amp; pilas amentatas impellebant,por-p^l^c fuccenfa, difceflTere.Sedjqux fecerantilla foramina, noftris poftea in op-vfus cefTere.Etenim bolides ignitas per eaexc?entes,multorum extre-J^j^flablata,dum illas prehenfant,aceriperc cupiüt,manus amburqpt.Id ho-ferens,magna indignatione omnibus noftros diris deuoue-Uç. * ^^d hi rifu amp; cachinnis eius cxecrationem auerterunt. Meczkey nunquamnbsp;d- ^s,eódemvcnit:atq; arcis dolofam igni fubuerfionem veritus,quód quid-ïd^'^^d^cerat, contra illorum cuniculos ex difciplinafofl'ores adhibet : qui vbinbsp;^^ftium dolos penetrant, non ilieoeos adoriuntur: fed modico interuallo^nbsp;'Jnj^.p^guo relido, per medium ventrem Turcicum magifttü glande feriunt.nbsp;vifo, Medet Medet, clamabundi aufugerunt. Hac quoque iniuria mo-accepta, in propugnaculum omnes neruosintendunt: vbi quidpate-^^^derunt, ignem in fepta amp; arundinacea coniiciunt, quibus compcfcendisnbsp;¦^key fubitó affuit, nee ferpere flammaeft paffus : noftri ex aduerfo paritetnbsp;X X iiij
-ocr page 842-Soo
IOAN. SAMBVCI RERVM
omni gencrc miffilium -, laminæ, globi forma effi dor um non cedunt, fed Ai-ganc potiusjacinfequuntur : amp; praefertim Andreas Balog» cum Paulo Syrmai,amp; aliquot ad muros,vnico de fuis amiffo» trucidant. Omnibus ita defperatis, de-nuoTurcacum Agrienfibus de induciis,auttraditione perliteras agit,orat,mi-natur;promittit »fedfruftra: fiquidemlitens illorum ex moredifcerptis, nullanbsp;vnquameos refponfionefuere dignati. Aliter igitur perfuadenducenfuit,Grx-cc,Latine, Hungaricc, Boemicc munera amp; liber täte pollicetur,fchedulas quo-quediuerfislinguis exaratas fagittis immittit,quib. fbrtitudine amp;cuftodiano-ftrorum coliaudata,fatis iam lufum fuifle iignificat:quid ipforum valcantaninii,nbsp;amp;: vires,dcclaratum: igitur iam fe dedant,quódfibi conftet,pulueris amp; comea- lOnbsp;tus inefle magnam dimcultatem : rogare fe iterri ac tertiô,ne fc perditum cant,anbsp;caede abftineant.cæterôqui,fiin mânus vidi perueniant,crudeliteradvnuinin-terfedûiri. Huiufmodi voculis nealiqui de fuis caperentur, præfcdiarcistym-panis, tubis, ac tormctorum intonationibus,ab auribus cas auertunt. nectotiesnbsp;cxpetitum refponfumhoftis vnquam abftulit : eoque noftrorum animi coUedinbsp;magis nifi funt,ecfi non parum à tot minis periculi fubcrat, ne fcilicetfumma vinbsp;copiarum, noftris pene feilis,ille in arceminuolaret. qyippe hiatus prarcipui, vtnbsp;hoc quoquc dicam,iftifuerunt: vnus ingens,apud portam arcisinterioris: alternbsp;nonminor,inter nouum,amp; ex terra illudfadum propugnaculumitertius penesnbsp;carcerem, cumfeptorumexuftioneadnouam vfque molem, cum aliis ibidem*'nbsp;quartus, mums codem in loco ftratus, quo propugnaculum arci iungebatur!nbsp;quintus propugnaculi c carcere fadi,amp; palatiorum deuaftatio : fextus, vbi wu-^us exterioris arcis ad Alexandrinum vfque, vna cum corona Bolykianx turris,nbsp;procubuerat: feptimus,quando Bebekianii, amp;antiqua porta, cum intercede^*nbsp;te muroprociderat. Hæ omnes inuitarehoftem ruinæ ,nifi DeusnoluhTctjâdnbsp;producendamobfidionem potui flent: fed qui Deo fidunt,amp; nihilominusquid-uis amore fuorum audent, cos defer! nunquam videmus. DuodccimaOdo-bris,poft intermiflam requiem, itcrum fe de opcribus commoner hoftis : aC re-nouandam oppugnationem extrema contentione ac viribus, ex vtilitate forenbsp;ducit. Ante omnia, vigintiodo Cohortibus in propugnaculum veteris portxfe pnbsp;cupidius inferunt, quodantea igni fubiedo candem portam conflagrate vide-rant:fedMeezkeyiamdudum lapidibus acmedns colubrinis canbsp;ingenti alacritate cxpcdabat.Hoftibus igitur cæcè ingruentibus» Meczkey,fuisnbsp;admemoriam priftinæ virtutis reuocatis,feflis integros fubdit ; ad occurfum ti-midos fufte compcllit, omniquegenere telorum, vt vim pellant,cohortatur.nbsp;Qua in oppugnatione, prout imperarat,fe inuide,ipfemet lapide idus,gcflcrut:nbsp;quern fuppeditarit ahis animu,vulnerc teftatus eft. Ex altera parte hoftis inter-renum propugnaculum denuo figna infert : centum équités ad munitionem il-1am de carcere fadam, ablegat,vtquc in ruinas excedant laniczeriamp;Sagittarij,nbsp;dili^ntercollaudationeaccendit. Hic cius impetus extremum Agrienfibus 4^nbsp;main attulflTet, nifi Dei beneficio fecus rem cadcre oporcuifl'ct. Nam intus quinbsp;locum tucretur,nemo fuit: quoniam tunc Dobo alibi milites advirtutemfah-citabat. Ne igitur locus pcriculo maximo ab hoftibus capcrctur, loanncs Zu-kany cum Joanne Pribeîk tempore accurrunt, fupra ruinam haftilibus auide in-filiunt,r^queféliciterfuftinucrc. Confequiturplurimushoftiuclamorquafinbsp;triumphantium,vexillis patetibus ruunt denuo,furiunt in muros, omniacqnan-tur obfidionis pertæfi. Sed fi vnquam antea,hîccertè aduerfum ccrtamcnexpc-riuntur.nam Peteu propugnantium ibidem numerum auxerat,amp;:fummamvimnbsp;adhibuerat : ac tegulis hamatis, amp; latcribus,amp; mallcolis, amp; plumbeis ad obiici-cndumglobis,abfqueintcrquictc,donccrcpnmcrentur,cçdê Cumulabat.Dumnbsp;iftafiunt ,Dobo fefe in lucemprofert, oculisqueinmunimetumex carcere fa-dum C0iedis,fignum forte videt dciedum. Alio igitur arrepto, StephanoNaghnbsp;illudcommendat:quinon multo poftibidem fclopetoexpirauitiquocafuc-tiamà Dobone deprehenfo, fignumlapfurum corripit, acpediticuidamnon i-gnauotradcns,StcphanumNaghhumariex pietate curauit. hoipfotemporflnbsp;OÛ0
-ocr page 843-VNGARIC. APPENDIX. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Soi
öfto fignahoftium in Bolikianam incurrunt:quam BorncmifEi, Zoltay ftum a-liquantum 12cfus)amp;Figedyjmagnainimicorum fl:rage,tutabantur. Q^os con-iiaillidolo, vt alius noftrorumfimiliarte vlcifcantur, huiufmodivtuntur. Ha-ftiliumoblongorum ac teretum cxtremitates orbibusferreis præniuniunt.qui*-extantibus,vacuum intracirculos locum minuciirtmis clauibus replent î bisque inllruóli, ad oppugnationcm procurfant : neque tarnen eo inuento pro-fecere. paticiflimis enim lælîs, alius noftri cauere didicerant.Illud certamen innbsp;quammaximum ferum diei continentcr durauit, quoetiamad prillinumdc-cuSjamp;r fpcm victoriæobfcffis multum acceflerat. Die pt oxi me fequenti,omnisnbsp;generis ordines vndique hollis conuocat, hortatur,imperat,vt feadvltimamopnbsp;Pugnationem accingant,atque hac vice digna fc llipendia faccre oilendant. N onbsp;ftb baud fegnius tota noóle in llatione perfeuerando , aduentum illorum para-feruitutis iiigumauerfuri,prçliolantur.Tum fubito llrepitu,amp;clamoribus,nbsp;quo magis terribiles videantur, fuo morefublatis, aduolant, amp;aerca tympananbsp;^ugeminant. In quos nollri conllanter tormentis agendo, plerofque interfici-'^ut, atque agminaeorum diuidunt. Conceflit Dobo ad ruinam carceri proxi-^annlimul capitarma,cædem facit; ipfeinmanibus aepedibus vulneratus,en-'uerum fuum amittit. RemilTo clamore, totis viribus in propugnaculum terre-^^uniconrenditur: quo animo eius llatim deprehenfo, milites Dobo confirmât;
^^dcomportandos lapides,quibus pollremo noceatur,dimittit. Tumvidill'es ®minirum etiam præfentemanimum, quilapidibus hollem rciiciebant. Ad-, Unit tunc felfos integris Petcu, qui ligno Budenfis præfedi aureo ibidem poti-^nbsp;^useft, Inhocæquo certamine Valentinus Papaconcidit ; alij etiamàcæde non«nbsp;^uftinuerunt,donee ipfî quoqueconfedilint. Ibidemplurimis Ianiczeris,Bef~nbsp;.'Puisque interfeclis, Velibekus vulnus abllulit cruentum. Aliunde non minusnbsp;^Bolikianamaduolant; tantus ibi furor eos tenuit, vtpilisdolofeinllrudis,nbsp;P'^æteralios,ipliusquoque Bornemifliedexterampercull'crint. Sedhacetiamnbsp;uficata vi retruduntur ; amp;ipforum animi pugnainfclici cadebant, quod plu-h '^'^^^Blis,quam nollris deliderabantur. Vltimo coadis omnibus lignis, amp;vi-, °us,qnicquid aderat, coniundis, perfundere animos vano timoré nollrorumnbsp;'Utegra viconati, eidem propugnaculo aduertunt. Sed prompte à nollris, velnbsp;'^Utfeflisjoccurritur. caufa enim vires in milite iulla attollcbat. Qmdenim ibinbsp;præfentianofregitqui relis ignitis,amp; mille artibuscongref-okfnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;exturbauit. Non
1 J urècircumferebatur,totcladibusacceptis,Amhatumlachrymantem,inA-j' ailam grauillimc inuedum, quod fe in hancinfamiam fociumadduxilTetî aliter habuilTe rem,quam ille iadabundus affirmarit; Neminem fore,quinbsp;(J, uetfus tantam vim amp; apparatumCaefaris velhifcere aulit. Se, Agriacuiufmo-lenbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nominarit,elcuaritque, amp; ouile lit, expertum : nufquam fe in ta-
infantesincidifl'e,qui arma tam feienter tradare,omnibusque cafibus (Äui-* uidicillcnt ; plurimum ea obfidione de armis amp; virtute Cæfaris demptum,nbsp;, udendum callris adeo ignominiofc nunquamratum. Finita hac pollremanbsp;^^urfationequidamdchollibus inhæc verba, vtnollnexaudirent, profatur:nbsp;Movos Agrienfes, acllrenuosfemperfatebor. Nonellquodiam vobisme-^/iisiabfcedite armis,amp;requiefcite:relinquere callravolumus, quôlt;ifatis nucnbsp;malo fuerit. Sed tarnen anno infequenti ex hybernis huCnbsp;eternus caftra,longe ampliora,vtlabem hancamp; ignominiamvltiregeramus.nbsp;A^quodamprolocuto,nihilo minus tormentis omnia quaticbant, amp;varein-t» *^°^utur. Sollicitus Dobo deiis, qui in Bolikianamanferanr, vt illihabe-^^bpuerum fuum Chriftophorum Tariauinum illuc mittit ; fed is inter eun-ij^^globointerceptus périt. Finitahac,vtdidum, ardentilFimapugna, quanbsp;ucrinxen perdudum iri nollros fperabant, detrimentum ac dedccus fub-un acceperunt.- necrenouandum impetum dcinceps putarunt, fed in hyber-Uct^^c^^^^dunn- W quidem non obfeure præ fc fercbant. nollri tarnen nonnbsp;Muli femper,dumpra:ter fpeminfolenti clamore atque fremitu fe com-
-ocr page 844-Soi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;IOAN. SAMBVCI RERVM
mouerunt, atque in Fel Nemeth cunäahoftiliter fumare vidertint, moX peribus abduci tormenta amp; machinas viderunt. Qcms eueftigio aptaoccafi-bnc quidam infecuti addiripiendacaftrajomnis generis prxda onufti,magnainnbsp;etiam vim pulueris noftri adcmerunt. Eadem node, fuccenfis caftris, mul-tis ibi noftrorum metu impedimentis relidis, exercitum comminucum Balamp;nbsp;tremebundi Peftum verfus dirigunt. Qi^rum difcefTu noftri nihil elari, quodnbsp;fubeflc dolum metuere, dum rapinis amp; incedio cunda mifcent ; quifque in fuonbsp;loco,amp; ftatione, explicatis Turcarum iignisj iisque laccflentibus, operiebatunnbsp;Sed omni apparatu longius progrefli dcformatis agris, reliqua cura noftros pe-nitus hbcrarunt. Beneficium hoc,amp; fincm laborum,quia diuinims accidiffe no-ftri agnoueruntj precibus adDeum vulgo indidis, etiam ad vulneratorumle-dos,quoru amplius ducenti ftrati iaccbant ,linguis amp; animis Dei gratiampro-fcfli funt. Tandem congeftis hoftmm iiq^o globis,eos cum fuis tormentisa-pto inloco condiderunt. Hico de præcipuis quatuor,loannem Wayda,Georgi-um Vitezi, Andream Somoghy, amp; Albertum Kuufcgy, aliis duobus addicis ,adnbsp;regem aureo vexiilo,qui gaudium nuncient,prxmitcunti Quos Fcrdinadus clcnbsp;menter exceptos,amp; in fingulos centenis aureis donatis,fericeisque fuperaddin^nbsp;collaudat. EamlæticiamrexcumNicolao Oiaho, nuncarchiepifcopo StrigO'nbsp;nienfe,atque Mauricio Saxonum duce,cómunicauit. Legatos Agrienfes ide®nbsp;praîfulfmemuneribus nondimiflurus,præter alia eifdem quotcunque venerat»nbsp;inaurata pocula hilariter contulit. Eofdem Mauricius 400 taleris libcrali®^nbsp;auxit. Dum hi abfunt,conftantiaamp; rerum geftarum gloria Dobo Celebris,
phanum Fekcte cum aliquot non minus impigris exploratum mittit,vthofte® confedandoj hyberna obferuct. Quodille tarn celeriter amp; audader confe®^nbsp;vt preciofiflimis quibusque fpoliis,quæ in commune diuifafunt, relatis,inulæsnbsp;fub hafta, audionatuque vcndidcrit,pluresceciderit,in poteftate viuoshabue-rit,nomenque fibi perpetuum cÓftituerit.Finis hicfuit obfidionis Agrix,nbsp;profedb afolo Deo conferuatam nemo ncgauerit;quöd tanta vi reieda,tocpr?'nbsp;liis infeftiftimis, de noftris 5c o tantùm defiderati fint : hoftis verb nufquam» tctnbsp;locis cxpugnatis,maiorcm fenfifle cladem fit queftus. Mox Diis fuppHc^^^^nbsp;amp; grates ad omnia habitæ puluinaria. Sed vtpaucis, qua;confecutafilers,nbsp;ciamzfoluta obfidione,«àrege ac prazfule fuo Dobo exorat,vt exhauftis rotlabc-ribus onere cuftodiæ fe libèrent, amp; reditum ad fuos domum itionemqu^ concédant. Qjiod rex eius virtuti largitus, Agriam qui excipiat, aliosque præficiacnbsp;idoneos,Sfortiam Pallauicinum, cum mandatis ablegat. Cui Dobo claues tra-dit, acproarbitrio cunda difponere facilèeftpaflus. Sfortiancnûncmtuncanbsp;rem tantam idoneum iftic offendens, Stephanum Mcczkey per amorem regi^nbsp;amp; patriæ obteftatur, velit duos tantùm menfes priftinum onus in fe recip^^^*nbsp;fore vt illius virtus hoc magis exornetur. quod ille admifit. Elapfo igitur aftcro
mei^,Gregorius Bornemifl'ain illius loch fofticitur ; amp; banatu Agrienfidcco® 4® tus,claues accipit: huicquefocium curaru Paulum Safkandiadiungunt,no®^nbsp;noribus aufis hominem ; quorum induftrianunc res Agrix cum laude ad®®*quot;nbsp;ftrantur.Cætcrùm Ferdinandus mcmor inauditæ fortitudinis,amp; conftandi^nbsp;grienfium,Stephanum^obo VayuodamTranfyluanorumdcclarauit, auteu®nbsp;prouinci^ fignum illi porrexit, clementiam denique, amp; non dubiam bend®'nbsp;Icntiam obtulit,admonens vt fpedatæ virtu tis mcmor, cum vfus pofccret,fi®*nbsp;liter operamfalutipatriæ iiauaret.Cui Dobo;Itafibivitamoptare,fiproregeatnbsp;que patria omnia fidelitcr amp; prompte ageret. A rege aliis quoque partim nobi-litate,ac pagis, villisque,partim auro cumulatis, vulgoque ab omnibus, qui®'nbsp;crimen euaferat,liberalifl'ime habitis, foli Stephano Mcczkey fors in frudu g fnbsp;rie inimica extitit.qui Agria domum ad fuauiflimamconiugem,liberosnbsp;cos profedurus,ad Warkonqs pagum venions, rufticis,vtfe in tutu profeqnan^nbsp;tur,humanitercompellatis,furentcr,nonfatiscognitus,interimitur:namcenbsp;re temeritati multitudinis ignominiofum ducete, inter ipfamaltercatione®)nbsp;conuicia, quidam nefarius fecurim fecundum frontemfortiftimo viro
-ocr page 845-V N G A R i C. APPENDIX. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ta]
aîij duo äufpidata bolide in vtrunque latus tranfuerbcrant, atque ita confecc-runt. Multos tati viri cafus in plebê exacerbauit, amp; fine difcrimiiic cæfi, pcenam communiter luebant. Eius cadauer Scepufiuni, publico funere deportatum, innbsp;diui Martini fepelitur, cognatorumque amp; amicorüm ludu in ipfum amor ex-promitur. Sedfineni hîcnarrationi tandem imponatnus: amp;:liquidnbsp;præteritum fuit,aut pro dignitate minus polite ob res
amp; nomina didum, venia detun
'» OBSIDIONIS ZIGETH BREVISSIMA,
VERA Q^V E EXPOSITIO, ANNO
1555. Samb.
o s T grauiffimam amp; omni pofieritatis mcmöriadignam A^-griæ defcnfionem, de régis, Sc commun! ordinum regni, to-tiusqueadeóChriftianitatisvoto acfententia,internunci),amp; paciricatoresadTurcamdeliguntur, Antonius Verancius, amp;nbsp;FracifcusZay : quiobferuantiajamp;muneribusplacatatyranninbsp;voluntate, rebus patriæ feïïis requiem tandem impetrarennnbsp;Dum hi amplius biennium abfunt, Thuigon Bafla,qui Budx
N^tnpohs præerat, iniuriarum à fuis illatarumimmemor, de damnis, quæ i-P^àZigethicnfibus,Babocza,aliisque vicinisQuinquccclefiis locis accepif-* 5^,queritur : earc non pacemoftendi,autpeti, fed violari ius gentium,acdc-induciisfidcm, teftatus. Qmquidemnon omnino cauiaminiquamfo*nbsp;^^bat, quod vulgo Haydones à ftipendio liberi, ex rapto viiiercnt, multas ho-J'iöi nauiculas interciperent : fed rex eiufmodi latrones vagos ac prardoncs dnbsp;^ptohibere comode vix potuit. Tandern noua quadam permotus iniuria, de-Jd ^^^niilliutn excrciiucoaólo, Capos Vyuarum,defeä:ionefociorum, capitur:nbsp;^oocza nihil grauiusexpcrta, proditione fe dedit. Idem fore deZigeth fpe-fnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fallitur. Etenim illam, præfeélo adhuc Ladillao Kereczcny, ob-
j adcolubrinx iaótumcaftrafacit:acceptoque per medium tentorium ponderis globojretrocefTit. quo noftris omnis metus demitur,acina-adtniratio Turcatum efficitur. Bis enimleuiter congrefli, trecentos Tur-^nitnosènecarant. Atque conftituerat Thuigon, Zigcthienfes tormentisnbsp;aggredi : nift hortatu fuorum, amp; periculis j conftantiaque noftrorum,nbsp;^æfaris in fe iram,infecta re,dcuocaret,perterritus,confilium rautaflet. Hæcnbsp;q ^^îtino aóta. Confequcns hyems, pace dubia, nihil hoftiliter edidit : do-r ex Perfia reucrfus, qui amp; ipfe antea regem non femel de crebri^in- nbsp;ßionuerat, ineunte vere, Alybaffam in Vngariam expediit, ac iniunxit^nbsp;^[X^tn,nifiZigetho prius capto,minime ingredi aufit. QmBafiainSirmianbsp;' 'l^andiu moratus, régi obfidionem fuperbiffimc prænunciarat : refponfum-^^tilit,non deiure idipfumfadurum, cùm fuos intlt;lt;prctes apud Cæfaremnbsp;: veruntamen, fi aliter nolit, ad defenfionem fe coadum defcenfurum.
çj bfubito accitis ad obfidionis focietatem aliis, vigcfima Maij, cufRidiæ ar-q oppidi Marco Horuath Kereczinio fubledo, præfedi Deruisbek Quin-f^^clefiarum, Amhatbek Baboczienfis, Nazufbek Coppanienfis, veterano-^genti numero, contra Zigeth, ad interuallum vnius milliaris, confi-)q'^iacde ratione obfldendi, requebenegerenda, inter fe folicitè conferunt. tQ^.'l^eenimeoslatebatfortitudo,amp; præfens propugnatorum,quorum vimnbsp;tqexpert! fuerant, animus : amp;decreuerat Marcus, fociis iureiurando in o-^seuentus fîbiobftridis, integra fide iftic aut mori,autimpetum veile fufti-^5^* Mouebant hoftes non parum, loci quoquc fitus, Scmunitiones. Etenimnbsp;Çç^^^^hab Antemo quodam, genere ac opibus illuftri, pofita, in loco piano eft,.nbsp;Paludofo: quæ à Septentrione lacum adiundum habet,vnde triplici foflae^
-ocr page 846-8o4 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;IOAN. SAMBVCiRERVM
ac vallo arciSjitcmquc oppidojaquaopportunè cifcütnfunditur. Ad Occafuiri fatis amplum,ac frequés oppidum, ô^illudfubterraneis cuniculis importunumnbsp;cernitur î propugnaculis præfertim duob. arx noti parum tutaiaggeribus etianinbsp;fubitariis, de virgultis terracoadis,ad fpeciem plus, qua neceflitatem extrudis,nbsp;firmâta. Praefidium non quidem firraum admodum, fed tarnen vfu cognitumnbsp;amp;exercitatum, duorummilliuminerat. Equités i 8 o. horum dux Sebaftianusnbsp;Vylaky,reliquipedites3amp;fclopetarijexpediti:quibuspræibant BenedidusTo-pordij, lacobus Radouanuayda. Haud igitur ad oppugnandum teraere fe-llinans,colonos primum omni inuedione commeatus,amp; accefl'u ad noilroSjVtnbsp;fieri folet,arcet. Nonilli tarnen femper conatus fnccellere : fed ,nortrisonini-bus faillis, repreflî,amp; plerique intetfedi funt. Mox præfentia Alybalfæ confir-mati, qui decimâlunij ad luftrandum Zigeth, non cxiguis fecum addudis co-piis,aduolarat: fed rioftrij vt animati eflent, declaraturi,literas deditionem fua-dences conuellunf.ac eraiflis vndique militibus, prælium à ineridie in iiodeninbsp;extraxerunt. Haudparumea pertinacia commotus Bafla,de plaga nieridionalinbsp;tertio poft die,arcemcumoppido circumuentam,nouem maioribus torinentiJnbsp;aggreditur:fed eo quoque die,ac fequenti, nullo de noftris defiderato, quid a-nimus amp; dcxtræ fortium iftic hcroüm valeant, inimici obferuarût. Node obü'nbsp;dionis quarta,mulcacura amp; labore fua caftra texcis,cefpitibus, terra inçqiia^^nbsp;hoftis permunit : ac luCe proxima, propugnaculum minime contemncndum,nbsp;quodKefas Baftiam vocant,colubrinis fuis macliinisque vehementer infcftaunbsp;dumque fecupidius extra caftra eiicit,Rodouanus,cuius prçcipuè virtusinde-
' fenfione conftitit,yo fclopetariis cxpeditis, quamplurimis vitam eripuic. In op-¦pidanis vt magnum efte præfidium ac fpem obfcflîs aduertit, eodem diepilis Hammam inferentibus multas ædes,fepium luto indudarum ab Ortu magnatnnbsp;partem exufiitiarcis portam, amp;; murum exteriorem prope templiim, fine inoranbsp;quatit. Sed labor omnis eius elufus acirritus fuit : nifi quod duo pedites tunc,amp;nbsp;biduo póft quataor occiderint. Expugnato, amp;: folo æquato, iani dido propu-gnaculo, ac porta ipfiusoppidi orientali: Gregorius ,amp; Michael Byklidipilulisnbsp;conficiuntur. Vigefima prima Iunij,node, beneficiolunæ,ab Occafu,iuxupnbsp;inolas frumentarias,de limofis glebis,terra amp; fimilibus,ex vfu tornientorumo-pera extruit.In quxnoftri manc,omnibusmachinis amp; globis nonminuus,cavtnbsp;ipfum commoditate arcerent,finealiquo euentu,conatifunt, Eodemdie,ade-ripiendum oppidum, fe omni vi amp; artibus comparât. Etquiaiamanteailludnbsp;multô maxima parte minis vaftarat,viamque igni patefecerat; co;kplccis paulonbsp;ante ingenti ftrue lignorum folfis, quæ vix decem millia plauftroriiinfuftinuif-fent,quaterin oppidum penetratitotiesque reiedus,materiem noftri ftatini in-cenderunt. Quinto demum,cùmpertinaciflîmèfureret, noftri in arccm fcec-duij^. Aduerfarij oppido vtcunque potiti,ibidcm fuavexilla contra arccm pafnbsp;fim ei;igunt,vallari opéré, ac foflis cunda circunducunt. Et quoni.im iftic 4®nbsp;rere diutius, fine maximo noftrorum periculo, nequiuiflenc : fnpplicationc abnbsp;infeflîs publicè décréta,facrisque rite peradis,occulta quadam amp; hoftib. ignora via erumpunt,ac ho(Iem oppido iterum féliciter, odingétis 1 ublatis,exigunt.nbsp;Vbi Nafufbek Zanczyakus terribilis Côppanienfis,cum aliis aliquotBekis, m-teriir. Quinetiam Amhatbek fclopeti vulnere difcefiit.Viuus etiam captus A-gha:viginti nouem infuper capita præcifa, inquearcam iliata. Non tamenliocnbsp;ipfum fine noftrorum clade amp; moleftia contigit. Etenim genere ac virtiitc nq-biliflîmi quidam équités, non fine ludu, amp; commun! omnium dolore amiib-quos inter pra;cipui,Georgius Macedonay,Georgius Paladij,IoannesHagma-
. fij,Ioannes Hozthotij,GeorgiusZekel,vnàcumVayuodis,amp; peditumnonpaüf cisdudoribus, occubuere, Vulneratusetiam tumRodouanus,cumaliisqui-bufdam,fuit:fed opinioneceleriuscuratus, ftrenuè rem geflît. De Coppanien nbsp;Zanczyako illud obiter addendum,fuiire hominem vafto corpore,amp; Hcrcu isnbsp;prorfus audacia:qui cùm auidius cædi cum aliquo fucceflii cflet intentus, ncnbsp;quidem alios decem metucret ; quidam ex Haydonibus, velut Dauit^contra
-ocr page 847-Goliad,minimus,faku in eum ex improuifo facto j gladium ihcuruum per medi-uinabdomcn,amp;totuni ventre eiusinflixit,vtexaniniacus,inteftina Hmul ederct Vigefimafecudalunijjturrimhoftis incerioris arcis, quæ Occafum fpedabac,nbsp;«qucadeó cundas muiiitiones inufitatx magnitudinis tormentis quatuor j ali-squeminoribus,hand fine morte qüorundamè noftris j grauiflîmè concutit : acnbsp;fübnodem,propedefenfaculum Henyeij,extra tarnen oppidû,aggercs eiieitmo-^cqne obfeura, macliinis æneis indudis eandem turrim, cum porta lapidea,nbsp;^üiintcrcedebant,parietesproftetnerc jac in planum dcducere contendit. Indenbsp;^iquofucccfl'u remcontentius vrfunis exadiierfo arcis, pro portaoppidi, longénbsp;^equevallâre gt;amp;mirabiliter fefirmareincipir. Duofolùmapertaloca, quibuSnbsp;*cemittat,amp;: recuperet, reliquerat:alterum ab Occafu, molendinum verlùs, fubnbsp;^S'^*^c,quo aqua ex palude,velut alueo,in oppidi ôé arcis foiïas dimittenda çoer-^^baturiad molem Henyeij alterumûntraquæ loca fofiäs intus lignis cxpleturuS,nbsp;ttiargini æquaturus,materiem operofè coUgerebat. HaC occafione tutius vige-«nbsp;^^aquartalunij totumdiemfulphureopuluereacglobis,indefenfores,quibuf-^¦ïipeditibusoccifis,fieuiit. Diefequenti, codent ipio modo, aliquot pediti-üs creptis,foflam aquaticàm,in qua non exigua nofiris fpes f clinquebatutj tut-^tit:vtq; locus in ficco deftitueretur,omneis fategerimti Triduo póft,alio ägge-/'jamp;vallo c regione arcis cxcitato,vniuerfas cómunitiones labefadare,ac dirue-vulnere decreuit: vbi proximalucc quinque feiopetarios è noftris fiiftulit«nbsp;^nque interpofiris diebus, cum aliter feprofedurum dilfideret, interfedisnbsp;';OrgioKifdczij,Dcmetrio Theflenij,amp;. Petro Petrudij: ingentem vndique manbsp;duobus angulis laboriofè cogitjquafoft'am arcis expleat.Sed quodille abnbsp;*^^comportarat,hoceft, vigintimiihbus plauftris,Deopropitio, amp;facrisper-Jj^ätis,obfefli,larido,pice,ac puluere compadis varié pilis tocu exurunt.Qj^aninbsp;flanimamprohibiturus, feptingentos, non fine Cliriftianorumetiam faitgui-jç.^rnittit. Denoftris,quorumgloria amp; virtusinprimis conftabat,moriuntür,nbsp;'^^olaus Czcrncl eques j Stephanus Balogh decürio, pediics non obfeuri fex:nbsp;'ft'fnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;vitafungitur.Vbiigiturcundacxeaparteho-
vana præuidct, confilium idem node proxiiiiarepetit, amp; ab Occafu vi-Iç. j^illibus plauftris,vt aiunt,lignaconueda, in fofiam,contraangularem mo-cq p ^^¦l^t:fedibiquoque,Deo immortalivolcnte jConatus fubdità flamma iv ^y^pdjachoftiumquadringentis cxtindis:c noftriscadunt Lazarus Nagkj
^his duobus,Martino Radouanij adolefcentc,acValentinoThot. Diefe-L *^5^ultis cius promiflis, acilleccbrisdenuo à noftris refutatis, quodarceni tj, pvluoqucfitamVidebat,iterumih foflas lignactim ter-^«tr^^^^*^^^5inmuroseuadat, obnixe déficit :amp; ex aduerfo duorum angulorurrinbsp;tçf cotbes,aliaque texta, ordinetriplicato,erigit; quæfuperfaccospàri-^tiiç^^^pktos imponit,ibiquefpaciis excommoditafe fclopetorumrelidis^a-noftros crudclitcragebant : qui faces arci fubiicerent, pammnbsp;abOccidente contra alterum angulum jcodem modolo-conftitutis, decima lulij laniczeri fuere mönbsp;lgt;idnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;intra eos angulostenebgt,terraindüxerànt,i-
Bathafeghij grauitervulnerant. Duodecirtta lulij, perno-^^°PP°kto arcis, lignis ac terra colles proponit,vnde omnis gener« vi tor-Ohç nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;expugnandum incUmbat. Mane interiorem areem cum eiufdem
fpe-pedites fortfifimc obnitentes, eripitiac fi vhqUam antea j turn fitjj l^^runttotos quinque dies,baud fine damno fuorumjteliS noxij: vtaregCjnbsp;Thoma Nadafdij j fitbfidiu rebus afflidis implorarefu-ktij Verum noftri qUoque poftea irigens Turcarum illtid ex terranbsp;pörtäm,qu0illi rCfügiebântjeditümjmüralibus tor-noftri pedites cecidetunt,feriö ftcrnunt,dum periitus molemnbsp;d'4Q[^^^^:jadeoqueligna,qüænon cepiftent dccies millecurrus,foflisingefta,-in tanta vie noftris ibirelidis.concrcmarunt. Die vigcfima,continuu9
-ocr page 848-8o^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;IOAN. SAMBVCI RERVM
tormentorumvfus, pilarumque coniectus vtrinque durauit. Dumque ita nue fefcnoftri obicd:ant,vigefimaprimadie,no£te tormenta amp;niachinxholy^nbsp;Q^inqiiecclcfias verfus commouentur : amp; Bafla, occafione Baboczienfis ob»-dionis oblata,de qua alibi dicetur,eó recurrit. Cæterùmvigefimafextaeiufdemnbsp;menfis,cum noftriliberatos iam fe,refedis fubito maximis ruinis,pucairent:cc-ce adobfidendum,acceptamemorabili ad Baboczam clade,animumhoftis re-iicit : amp;a Septentrione, propefyluam Hazerduu di£tam, confidit. Cuius caftr^inbsp;tormento omnium maximo Zigethienfes teébo mctu pçrtentant, aceruptioni-buscrebris numerum hoftium profpere minuebant. Quo ipfo die, militari au-dacia,amp; fingulari certamine Marcinus Horuatb, quondam Turcumgloriofefu-perauit : eiusquc capite à ceruice libcrato,incolumis ad fuos rediit. Dum hxcnbsp;fiunt,nihilominusab Ortu hoftis ex infidiis amp;latebris furenter agit, fed omnisnbsp;vidoria noftrisincrueta euafit. Poftrcmo quafi noftros animis dercdurus,vni-uerfacaftraamp;furorem Alybaffa vigefimaieptima lulij fub caftrunxadmouet:nbsp;fed hi audâciflïmè remdefenfuri,penes Baflal feefFundunt,ac féliciter ptignaiflnbsp;edidere. Neque tarnen cptisimmicus abftitit : fedvelut obfidionecontinua-turus,aggeresfubitarios erigit,pilæ magnum arcisfpacium pertundunr,nüceX'nbsp;trema minatur,nunc aureos montes,libertatem amicitiamque Cæfaris mcmO'nbsp;rant: fedcitramoramnoftricongrcflî,acfugientcsinfecuti,cædê,aufpicenbsp;luduofam illii faciunt. Sequenti die iterum cominus cum illo noftri agenduna quot;nbsp;ratijodo horarum certamen contrahunt : nec vnquam ex combufto,amp;iam de-uaftato oppido intraarcem compellipotuerunt.amp;fiquado indeferta opera bo-
ftis cum fignis incurrebat,ilico reiedus,incaftrafua amp; latebraSjCompIurimis^quot;nbsp;miflis,repcllcbatur. Q^mobremidem node proxime fequenti,non delertai»}nbsp;acindefenfam fore Zigeth arbitratus, quodpereos quinque dies vnicum tantum è Chriftianis ca:fum audierat: obfidionem foluit,tormentaamp; omnisg^'nbsp;neris machinas belloidoneas de locisaufert, aevniuerfus exercitus,fug^æ°quot;nbsp;doQuinquecclefias properat : noftri verb plus quam decern millia in feglo°°nbsp;rum excufla,diligenterque colleda,feponunt. Atque hie fuit exitus amp;
initio longe maiorem vim ac periculum minabatur,obfidionis ; ideôqtæ 1° quo magnotenebantur,liberi,amp;obfîdionegrauiàDeoexemptiZigefhienÆs,nbsp;ftimmo fuo patrono amp; defenfori clefti gratiis rite pcradis, non parum laudisnbsp;mcritofibi compararunt. Iam verb qui ex noftris paffim amp; promifeu^^^^^*^quot;nbsp;rintjfingulorum nomina vtreferantur,non duco neceflarium : illud coitat ,no-ftiumad duomilliaamp; amplius cæfa,denoftris vixcentumnbsp;dos. Hçcbreuiter,quidfingulisferè diebus geftumfueritjuotaffc fumciattcu-ius omnis vidoriac ac laudis, fecundum Deum, ac pientilfimum regem Ferdi-nandum,maximam partem induftriæ Marei Horuath iure tribuendam cenfeo.
Qq^ etfigloboidus,quern teftem adhuc voluntatis prxclarx iu cruredefert,nbsp;aliquantu valetudinarius fucrit : quod tarnen fua virtute ac neceffitate dignum 4®
exiftimabat,nihil vnquam pra:termifit,autneglexit. Quern non iniuria fibi quidam, locis qui pcriculofis cum autoritäre amp; cuftodianbsp;pra:fgnt,ad imitandum proponere queunt,amp;:
gloriam regiis audam præmiis,
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;comparare.
EXPVGNA-
-ocr page 849-V N G A R I C. APPENDIX. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;807
EXPV GN A TIO ARCIS
TEMESVARl, DESCRiPTA PER ÏÓANNÉM SAMBVCVMi
I y y 2..
IT A rege îoanne în Zazebes funéio j vixhæredem infantü-lum à fe infeliciter confpedum, curæ Monachi, Petroùithijj matrisquefolicicècômmëdat: amicitiam,amp;fdus cum Fer-dinando Varadîni ante duos annos renouatumj fimul vtreti-neant,hortatür:amp; vt multi affirmant,fi qùæ vis inimica,extcr-naqî ingrueret illorum faluti aC tutelæjSolymanum quoquénbsp;non defuturu addidit, quod ab illo contra officium ex foedere
pet üiternuncium Caroli v. (vt ei conditionibus à Ferdinande præfcriptis arni-tiampriftinam omninorenunciarct)factumvidetur.Ferdinanduscùm inique ^¦ditaBuda Turcæ, èc aliis munitiffimis locis, impieq; fecum agi fentiret: cumnbsp;a Buda lazygum quoque regionem populofam, vbertate foli, metalloriimqjnbsp;knbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;vctcrû coloniam, vnde Græcis reccntioribus Panodacia
'^aitcajrecuperare conftituit.Dum enim ea gens vicinia penculis, amp; Côftan-^^ûpoîitanis infidiis Tranfalpinorum^ eiTet obnoxia,atque per Palatinos feu *^yuodas,fceptro Pannonico femperparuilTctme aftu hoftium, aut odio,per-, '¦aque tutorum infantuli in Turcorum manüs aliquando deueniret:omnibus nbsp;^odis de ea fibi concilianda, in fubfidiumque defenfionis Chrillianæ adiun-S^^da,cogitât: omnes amicitiæ rationes,fdcrisq; cum præfcâ^is init. Sed qüiànbsp;^°^nullos exillis fuis inde opibus, ac dominâdilibidini potius inferuire, quàmnbsp;ipub. omniumquc libertati cupereobferuabat, dumfidcmioannidatam fe*nbsp;p^quæuis pericula nunquam relidures iadabat, qui à Tu rca excito iam egre-i« ^^'^^^e^fiærantillufi, Lippamtjueablegati: rex difiungit illorum focietatem;
J, ^dMonachum,qui thefaurum, coronamque, amp;præcipuamciuitatum nobi-clientelam poffidebat,mittit Nicolaum Salmcnfem, ôâ Sigifmundum ^^rberftainium,tot legationibus fpedabiles, in conucntum ad Bathor : vt cumnbsp; 'î^ibufuis promiffis in communem falutem,amicitiam,amp;diuortium à cæte- pacifcantunrcginâ cum puero intutelamfuam, quibus pro dignitate omnianbsp;apla expedita elfer largiturus, conférât. Id tradari admonita regina, in-I ^^^Sciugum fibi puerociueparari fufpicata, metu Lippam commigrare inci-î c Monachi rebus nouis, ftudioquemutato non magis, quàm Turcicasnbsp;^eipolfealTentirijexiftimat: dedecus fe nunquam tantuminfamiliafufceptu-knbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;peregrines mendicatum abeat,filiolumtjue abiiciat^on-
^nter ait. Abitionem parari Monachus docetür:qui eam facile retrahit, dum ^lufuruni feipfam cum hærede,fi redire aliquando vclit,prorfus c Tranfylua-J^î^inatus erat. Redit igitur ilia non fine fufpicione de mutata fide Mona-j. *)^eceflîtudinisqj Gerrtianicæicum Petrouithio,Pa^aoczio, Antonioq; Lo-j'^'^czio rebus communicatis,fine mora illi exercitum yooocogunt, Albamlu--occupatam prarfidio infident. Qiwre accenfus, offcnfusque ftater Ge-j,YUs,vrbem cum 10000 obfidet.per odo dies,ni fefe dedant, amp;ad fanitatemnbsp;h P ^*^bgraüibus interminatur: donee quorundam ptoceiû interuéntu re cornnbsp;^'^^tajab armis Vtrinq; difcelTum eft. Hçc autumnô ada. Sequens bruma cùninbsp;' ^¦egiflet,conatus priftinos vrget Georgius:nec iam obfcurè,(ubmiffis à Fer-^^andomediocribus copiis,reginam oppugnat, coronamqüe euftoditam in-'^0 amicæ fuæ clientela: V iennam mittit. V ehementius hac molitiope Petro-^Ifiüs amp; cæteri perculfi, cauere fibi vndecünq;, amp; puero nituntur: clanculumnbsp;.lt;;^ür,noninfcioSolymano,qui Satrapç Budenfi,vtôpemiliis ex tempore con-'¦'lt;gt;qj ferret petentibus jiam mandarat: Rafeianorum jBiilgarorumtjue non par-Gontrahiuit manum, occurrendumque infidiis quamprimùmarbitrantuTinbsp;Yy ij
-ocr page 850-SqS nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;IOAN. SAMBVCÏ R ÉR V Kl
Sed Monichus facile illorum vim,Turcicamque, obdudis viginti ipillibus fto ftrorum,qui duce Thoma Varkocz confligere cum iilis debebant,inhibuit. Verum,quare vtrinque prælium non fie commifl'um, culpam multi in Monachumnbsp;contulerci atquectiamobdimiflïonem incolumemc LippaVlmanBcko im-petratam jConfilij non firmi fufpicioncprxbica,quibufdam authoribus,aliquot vulncribus confofliis, nihil tale vnquam opinatus, vitam amifit : ex eoquenbsp;tempore Tranflyluania partis internuncio Cailaldo Bathoreóque nouis cumnbsp;regina, inmanusFerdinand! iuftèrediit. Sed hæc alterius fimtloci,adTe-mefuarum nos conferamus. Quo tutiora ab iniuria, vindidaque Turcarum,nbsp;quando ab eius patrocinio abduda regina eflet, cunóta forent ; ingenti nume-ro bellatorum Caftaldus fummæ return præpofitus, fedulô profpicit, præfidianbsp;mutât,paflîm reftituit,confirmatque: cumqueStephanum Lofoneziumno-bilitate, virtutumqueexemplis principem virum ,fide nunquam moraintelle-xifiet: cuftode,feu Vayuoda Andrea Bathoreo in biennium conftituto,Te-mefuarum, qui locus cognomine fluuio tripartitô difeedens, tertiam è dignita-tibus comitum,pra:fidiisquc Vngariae obtinet, Lofonezij vigilüsattribuit.Quinbsp;qua erat modeftia imparem licet tantis fe curis, viribusque propediem aduo-laturo hofti non diffiteretur : amore tarnen patriaî, cui fe tutandæ poft Deum,nbsp;in primis in lucem editum,totque exemplis ac periculis probatumintelligeret: .nbsp;aflumptis fide fibi Gabriele Pcrenio,Nicolao Bathoreo, Simonéque forgacz, gt;nbsp;duobus item fratribus Hifpanis dudoribus Campo voeatis ftrenuis, amp; militienbsp;afliietis hominibus, nulla fe quouis cafu periculapro rege, patriâve,cum bis te*nbsp;cufaturumpollicetur. Vtquc hoftem imminentem à vicinis locis antcuerte-ret,multis vexationibus eorum ftationibus,acpra:dis moleftifltmus,proptf*^nbsp;Tibifeum illorum euftodias exigit, crebris prædis fatigat, longe latéqued^nbsp;cum fibicreditam federn infîdiasdimouct: quoquefintad obfidioncm in^^quot;nbsp;tuendam eius virtute cognita hoftes difficiliores, miris artibus, faipenbsp;fis velitationibus, eliberatis quibufdam à nexu Chriftianis, perficit : piratis,nbsp;myoparonibus, plagiariisque ripas perpurgat, mirafallacia in tedam rapine ,nbsp;clicitos intercipit.
Tot eius facinoribus infeftisTurcainrabiemadus,amp;quôdGernianorum lmperio,quæ ille dudum fpe deuorarat, conceflavidit, aditus in Vngariamp«-cipuos alieno iure teneri, occludi facultatem aduerteretimperitandi,quæ^^5nbsp;tentandafibi, amp;pcrièquenda extrema, vel cum maieftatis amp; opinion^ ditni-nutione, duxit: nonferendumdiutius ratus,cuiusregniiam quinquiesipfe po-tiundi ergo fe in pericula dediflet, vnius Monachi, aut fccminaîdolisvteripinbsp;cum ignomima videren
Mittit igitur Solymänusad decus obtinendum, fines propagandes Beglcr-iek^Ti, cum fexaginta millibus exercitatorum, feriôque ( vt aSblet) iniungifj Tranflyluaniam iuri fuo adhibeat, ignominiam fadam aliis quoque locis ex- 4®nbsp;pugnandis deleat: Lofonezium temerarium, inauditâque audacia coerceat,cu-ftodianudet, viuum aut mortuum adfe mittat : quod ni efficiat,offenfionein fibi propofitam,amp; aduerferiam grauem dignitatis certó fciat,muniisquefuis pri-uatum iri. Beglerbekus ingens fibi onus, ac periculofum impofîtumnonigno-rans, ferr®, igni, cruciatibus in vtrumque fexum fibi viamadconfîliumamp;fco-pum patefaciendamexiftimat, infirmalocaxnitinere facile capit, ad Temefua-rilimites properat;quod,vt quiddam metuat, Lippam quoque recipit,fefe-que ad expugnandum Lofonezium curiofè accingit, commeatuum rationes 52nbsp;annonxpræripit,caftrainduftricdcfinit:duodecimtotosdiesjfedfruftrajno-ftris aduerfiflimis, premit. Itaque defperatis rebus, ad Fellak caftra remouct, gt; -ad Lofonezij fe laudes cumulandas infelicem queritur, paratam fibi efie Cxfa-ris iramnil dubitat. Namobfidione liberati, illius tergaacrius perfequentes,52nbsp;animofèvndique carpentcs,doloremBeko nonparum auxerant. Dumhxcfi-untjConuentus Pofoniû edieiturfolennis, quo de Tranifyluaniæ labantibusad-huc rcbus,prxfîdiôque finibus augedo,fcntctiis exquifîtis definiatur: abfq; fiu-bitationc
-ocr page 851-VNGARIC APPENDIX*
bitatïoile Temcfuarum cum maiore furore impetitum iri, locanda efle noua præfidia, p''xfeä:uras vel commutandas, velcÓftituendas. Eodem accurritLo-fonczius,admirandus herosjuouo exemplo omnium in fe animos couertic. varie ibi confultatum,multa neceflarió prouifa: fed præcipuè,vt Lofonezius pro-uinciamadeó fortitertutatam continuer,Temcfuarum gloriofè defenfet, rece-pturumillumaDeo præmia,amp;pofteritatis memoria laudem: quoad res vfui a-ptas futuras,nihil ei denegatumiri : in diferimine, fi aliter fieri nequeat, ipfum-met regem,vel liberos illipræfto aiFore,periculum depulfuros.Efle inDaciæli-mitibus non fpernendum,qui fuccurrat laboranti, exercirum : fidat modo régisnbsp;procerumque verbis, nunquamfiduciæ ilium periculumfenfuru. Salutatis igi-tur coniugc,ac liberis,vnde venerir,cödcm (c apto comitatu recipiat; locainfir-^abene communiât, pecuniam viétuiq; ncceflaria importer, defenforibus ar-Gompleat. Animus folicitus, ac dubius, quippc qui antea nullam obfidio-nem fubfidio admiflb comemorabat leuaram, quodBegierbekum honore de-eftum, non tarn facile quemuis ad inchoatosïeuerfurû conarus,Loionczium-4üe irritandum opinari deberet : in metu alios fore maiori, fi quid inimice at-^entarint.His Stephanus demum perfuafus,omnibus fibicariflimispofthabitis,nbsp;¦ebus nonnihil familiariter compofitis in omnem euentum locum priftinüre-petit, deli batum lau dis amp;integr2e famæ fenfumneminileuiter conceiTurus.
Vbi ad fuos expetlatus reuifit, qui vices abfentis obierant, tanta omnes læ-^iciacffufiplaufum dederunt,vt feeius ductu fortunatos, aufpiciisque nihil ad-^erfitimere acclamarint : cumque eo non modo arcem fartam,teólamque præ-bturos, fed exigua manu quafuis copias intrépide fufuros. Idcirco animis, ft ententiis libéré collatis,à confîlio veteranis quoque gregariis haudexclufis,nbsp;^'^orumin manu iuxt«a vim amp; confiliumeife agnofeebat : infraólos,debilita-^osque impreffionibus amp;glandibus locos arcis amp; oppidireficit, tutiora àfcala-appenfione, amp; irruptionibus cunära efficit ^quödper captiuos ac cxplora-alteramparari oppugnationem cognorat : prxcipueqs AmhatBaiTæ calU-vfuexpeditionum commendatO;,omne negociumcoficiundum da-f Expedito igitur Amhat( qui Begierbekum per prætorianos in gratia Cæ-rcpofueratjfociu adfeiuerat) duplicate fermé exercitu,æneis machinis nonnbsp;^^bosparues euomentibuscentum,muris concutiendis paratis duodecitn, o-^^^igenerc crudelitatis redàTemefuarum anhelat, cædc, ac libidine furenter,nbsp;.^oftrospercellat,fxuit. PollicituseratSolymanus, fineceflitasexigat,fub-?*uruny promptè.auxilium, nulhpcriculoparceret,ncc inftrumentis belli-
Hon deefle fibi aliam manum, quæ Tranflyluanas aliquid copias minitan-j ^*^eprimant, per Valachiam fe expedite illas tardaturum, intraq; limites con-eu ^^eigiturloannisBaptiftæ, AmhatLofoncziurti cupiditatemalefaciendi f^gatum intelligens,aduolat,obfidet omnes vias,exclufurum eius opcm prx-Jetn ab arce fperans, ad expugnandum fe expedit : fed antè quam caftraritènbsp;J '^hbit,valles aggeresq; parat,eodem Lofonezius v^peri cum aliquot {'uis,fi-caufæ Chriftianç,mirabiliter in arcem fubiit,allocutione nondum robo^nbsp;niunit,fingulisqj ad operas certas difpofitis,impauidètâtisperÆulisfeop-! recenfet diligenter focios : équités mille cum oppidanis numeratijpedi-Hifpanis amp; Boemis,aliisq5,millc amp; quingenti.
. ÇaftraTurcus ad meridiem fualocat,adinfidias opportunitates emetitur, exercitum. difficultatem baud contemnendamobiici fi-ttçnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;q^^olt;lTemefuarum,fluuio Temes é Poloniæ iugisad ex-
^^uin Daeix percurrente,tripartitoque infulas vcluttres efficiente,arce cum ^^P^'^o^aquaticóque prxfidio,nc aquacuniculis,aliaveauertaturatte,difclude-fi//^°®scommodis, tribus extantibus portis, propugnaculis duobus immen-tutum prxbentibus, negocium exhibiturum vi-Haufto itaque furore,cupiditatcque ambitionis obuerfante, in mnianbsp;Y y iij
-ocr page 852-IOAN. SAMBVCIRERVM
receptio, Quinquecclefiarum ac Solimofij amiflîo:eodemlt;^jannoinfandaillà ad Palaftum ErafmiTeufelij ftrages,de quibus alias verba faciemus.
EXPVGNATIO ARCIS
TOKAY, M. D. LXV. ANNO, PER LA-
ZARVM A SCHVENDE, amp;C.
Sambuco authore. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lo
V V M loannis régis proles Turcica cum Ferdinado pace co-prehenfuSjin officiojnonnulla etiam affinitatis fpeculaj perfi-fteret : vix eiufdem pientiffimi Cæfaris morte audita,ûio ne, an maleuolorum confilio,data ( vt quidam aiunt ) non minima per præfedum Zathmariefem Melchiorem Balaflam, in*nbsp;feftandis Vaydae pagis, decimisquc vinearum pratter moremnbsp;Sc conuenta exigendis caufa : du idem à cuftodiafuit abfens,
paccm violât : rebellesque Zathmarienfes accito Stephano Bathore de Som-lyo,eius fe ditioni aflcrunt. Vayda Bathoreum,quem ad hoc non impigruraen W ratus,quQ4anteaid oppidum eius fuiflet, cum paucis opportune fubmittit : at-que ingentem B alafli thefaurum, quern ex Riuulis confecerat, vna cum cóniu-^e eius quatuor liberis concipit : nonleuiadfuturam obfidionempratfidiofirnbsp;mat, præfertim repertis ifticmunitionibus, actormentis noftrorum aptiflirois*nbsp;Caufam Vayuodiani etiam non vcriti obtendere,fadumquc excufarc,nihileosnbsp;periurij admififle,pcrfugamBalafli confiliorumRiorum amp;arcanorupra;fideni,nbsp;à Ferdinando inique,contraque decorum pacis ac leges receptum, indeqnc ilium temerarium eiTe, odium è vicinia efFundere in fuos folitum, adfrequentesnbsp;querelas,nihilremedij fadum. Hine non fperatum ciuile ineendiu, hoc diuor-tiointer optimum amp;conftantifl.lmperatoremMaXimilianum,amp;TraniryIun jonbsp;num extitit: iufteque ille motus,iamtriennium fere vindida tantofeeptro con-gruam,non abfque magnis,amp; alio conuertendis potius(ni caufa amp; maieftas cogèrent) fumptibus, duce Lazaro à Schuende,perfequitur. Valde infolcnj fuitnbsp;Maximilianojde capto Zathmar,nuncius : necida VaydapotuiiTetvnqua fpe-rare, vt tot beneficiis afFedus,patrocinion5 leui apudFerdinandumparentemnbsp;femper à fe commendatus,amp;fæpe excufatus,hanc patfono gratia referret. Lu-dus publicus erat,nondum cadauer bene refrixerat,curarum moles intolcrabi*nbsp;lis : de pecuniapaóta, mittendaque Conftantinopolim varia grauisque delibe-ratio : decomponendisimperij negotiis, comitiisqj ex moreedicendis, cogita-flo : f^trum quoque ex teftamentofquæ leriiffime amp; facillimc inter fände edu- 40nbsp;catos amp; dido femper audientiflimos fuit) compofitio: fororuranondummatri-monia conclufa,amp; alia incumbebant : cum ille iniuria publice prouocate ince-pit,ac omnibus conatibij^ tato Catfari, per occupationes aliquam notamlabemnbsp;afpergere. Sed non inermem, nec imparatum ifiuenit : nec fenatus eins, quemnbsp;inique,nuiloque fuomerito irritarunt,benc expendit.Itaq; cùmprçfedushuicnbsp;vlcifcendæ iniuriæ,belloqueduccndo idoneus, præ cæteris, Schuendius duce-retur: hune Cæfar,confenfu regis Philippi,euocat,5ncgotij reiqj profperc citoq;nbsp;gerendas omnemmolcmimponit:amp; quo minus is denondum vifisregionibus,nbsp;nec de infuctis flbi Vngaris dubitaret,addit Andream Bathorcum,cuius laudesnbsp;cuiufuis veterum præconia fuperant : itemque Melchiorem Balaflàm, gnarû,amp; pnbsp;in aduerfariorum rebus diu ver fatum; tertium Gabrielern Perennium,qui fldusnbsp;inomnibus,amp;:copiofus fuit cornes. Exercitum fine moraLazarus Germanum,nbsp;non mediocrem,inScepufîcnfem agrum deducit,augcturis Vngarorumfortif-fimorum numero,è praefidiis quoque euocato. Et quia Tokay arx natura, arte,nbsp;amp; inTräflyluaniam aditu commodo, firmiflimapotiflimumobiiciebatur, bru-matque
-ocr page 853-V N G A R I C. A P P È N D 11 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;815
^ïqüe vis vrgebat celeritacemmegleótis aliisleuioribus in itinerc caftellis, bac ^tSchuendc aggrediatur,à Balafla amp; aliis perfuadetur: cuius hîc brcuilîimc fub-**cioaufpicatani,amp;:fubitamexpugnationem. PridieigiturCal. Feb. m v lx v*nbsp;domine Maximiliani fecundi,prxfedusrei fummæSchuendius, mentis confî-«oruinque Gxfaris bcUicorum intime confcius, adeoque fummus m Vaydamnbsp;vlcifccndæjdamniquedati imperatofjFraneifcum Popendorfium curanbsp;^örmentis^ aliisque militiæ adminiculis neceflariis, quibus is præerat, addito illinbsp;in tutum peditum fignojCaflbuia in oppidum Guncz præmittitivbi ipfumcumnbsp;^niuerfo exercitu commode opperiatur. Itaque Calend. Febr. Scbuendiusnbsp;cutu turmis equitum, peditibusq; diuina fefe fpe comouct:eodemq; die Gunt-^urn peruenit:poftero, vt expeditiores, amp; coniundi omncs ad obbdionc pro-ncifcerentutjibidem fubftitit.Tertio die vniuerfæcopiæ Tokay verfus promo-'lenuproximeq! fequentijadagrum, arcem)Vtfit,præmiflîs velitibus Vr.garis,nbsp;Germanis ad explorandumjac male habendum dimittit: ac vt pro arce oppi-^nlutn Kereftur, adcommoditatem reigercndæ, amp; acerrimum frigus à militions ferc nudis arcendum,præriperent,inmandatis omnia perueftigantibus, amp;nbsp;Peruolitantibus Lazarus dedit.Q^d noftrorumconfilium etfi Tokaycnfes im-ptdire fuo præfîdio aliquoties,amp; oppidulû pro arce flamma corrumpere fuerintnbsp;®nnifi: re tarnen vix tentata, fortiter à noftris,amp; non fine illorum cçde,ad portasnbsp;noftris vfq; infequentibus, fuere repulfi : eoq; oppidulo obtcnto,facilius(c adnbsp;^pngnandi rationes inftruxerunt.Nodej propter fluuium Bodrog,aggerc eie-^Ojtribus adinfcftâdasluto obduôtas fepcs, xneis apte induétis j die quinto de-^niacula,amp; turreSjVbi præcipua propugnandi fupellex hoftium extabatj dccu-*nbsp;noftri vehementer ceperunt s atq; oppofitis propius noftris propugnaculis,nbsp;diuexare. Eaipfa luce incolliculo adBodrog,duobus excruétis ê terranbsp;^obbusjinueólisq; machinis quatuoringentibus,innudatorum ftationes glanions iteratis, tutiorc hoftemloco deturbant. Poftero die,ad eundemfluuiû o-iiini opera vallisqj fe noftri prxmunire pergunt; verùmob vim hyemis terra adnbsp;importuna, foflbrumq; penuria minimum proficiebatur : infrado tarnen,nbsp;^.iabore pertinaci ampliatis aggeribus,machinæ imponuntur,cæcumqî,aG infins promptum contra arcem fit munimentu. Sexta eiufdem menfis, noiftein-inpefta,inter Tibifcû,amp; Bodrog,alius excitatur vallus,cui maximis tormentisnbsp;netur;hoc^5 opéré prior agger dilatatus ea ratione fuit,vt quinque muralibusnbsp;^nefeqnenti arcemfatigare potuerintjillamqj fubftruttionem,amp;ad Bodrognbsp;oiem produftam minacemq;, qua præcipuc fpem impunitatis aJebant hoftes,nbsp;? hi duobus è locis totum diem,cuniculis^ fubieótis, dciecerunt : eadem vianbsp;i^nsamp;rincurfioniadituscommunitus ita eftjVt eadem fortafïis ,vel infequentenbsp;5gt;modô niuium perpetuainiuria,ventoq} inimico non fuiflent prohibiti,in i-k^^^nrcemeuafiftent. VltraTibifcûfeorfim Balaflaegefto tumulo,fibi prtfpe-enbsp;, ¦^tîaditusqj omnes,amp; vias,equitibus Vngaricis,Vaydonibusq5 infederat : fèdnbsp;^bus tantû mediocribus ferpentariis obfidionê premcre, luuareqj potuitmecnbsp;ç/n Gabriel Perenius,comoaitate riuuli,è Bedrogcircum Tokay a Nemethionbsp;^nfufi,ceflauit,variisq5 inuentis fîdelë, expeditamqj «peram côtulit.Nonaôfinbsp;f hirnaFcbr. cùm obfeflï vndiq; grauiter folicitarêtur, infignis illaamp; vafta,pro-moles procûbit, hianreqj magno loco,ad inuolandû,qui no puTarant al-^^ofle in receffu arcem, noftris animus datusiremq; non fine cæde fua,paruonbsp;olumêto,vrferunt:dû,cuiusaufpicio ante omnia debebantmoliri,Schuédiusnbsp;P ^no milité in foflàstutumq; reuocauit,inq; ftationcspriftinasrcdegitiquodnbsp;lu propera feftinatione peditû ea irruptio infaufta, cruentaque accident; duranbsp;çj^^h^nam dux ptæmeditatus cummoraerat,iuflerarq;,mniainuaferant.De-q.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;meridiehorafecûda, quiavniucrfam fortaflîs oppugnationem,vim-
^^^extremam adaétum iri Nemethius gener Emerici Balafla veri tus eft,qui ar-1 inlienoiure, tute!a?q; àSchcrediis nomine,propriâvfurparat,cumq; prçfi-jj hnebat,ad Schuendium fupplex mittit, orat, à tanta deniq; vi, furoreq; defî- Paciû de deditione,compofiüoneq; cogitandi permittatTedeonditionibus
-ocr page 854-8x4 IOAN. SAMBVCI RERVM
id nullis,nec temporis meiitionejquamdiu confultarc velit, additis éxpreffisvci Sed Schuendius Chriftiani fanguinis amp; commiferationis memor, ad folis vfqgt;nbsp;obitum fpacium concludcndi concedit: fed eùm dilato refponfo,fraudtilenter,nbsp;non animo pacificadi, fecuniagi videret, noftrirepetito auxilio cælcfti,fuminisnbsp;conatibusimpreflîonemfecerunti maximéque munitam, infanamque ftrueninbsp;illam,terraque ingefta molem,vnde acerbiffime refiftebatur,vna cunitormen-tario apparatu eripuit,inqueabditam arcem, quæ foflis,aqua,parietibus^cin-gebatur æquatiSjfuperftites àftrage depulerunt. Quem inreceptumedipropu-gnatoreocolilio cumreliquiis fecorripuerat,vtnoftris,quomodo cperat,negotium lethalefacefleret : eiusq; animi omnibus è faftigiis,amp; foraminibus ^pa- Wnbsp;Um,ferioque,baud fine noftrorumfanguine,ediderat indicium: cófiderata tarnen vióloria, fuccefluque noftrorum recenti quiexteriorem arccm cum ma-chinisoccupatamtenebant : eademque fubfidia contra fe obieéta, compofica^nbsp;videretjpraefertimeadcnoóte mûris,fine interuallo verberatis, cundis infe ad-miniculis conuerfis,turrique demoliendæ comparatis : denique hoftes, voccinnbsp;precibus mixtam (quod propofitum teuerenequircnt)extulcrc, cptofupet-federent,colloquiumnoftri admitterentobfecrant,efle quod fcilicet illis aperi-re velint, nec ingratum nuncium afFcrre. Quç) illis à Schuendio dato, aliquotnbsp;egrefiî, præfedi fui Nemethij mortem fignificant : fclopeti vulnerefecunduinnbsp;tempora accepto,pridie nunciant confedum, idcirco fc diutius neq; polTe, nec Wnbsp;veile elfe pertinaces,amp;: fi padis mediocribus polTintjab armis amp; defenfionede-^fifterent, deditiomque locum relinquerent. Ibi Lazarus,ad fummam,cum illisnbsp;tranfigit : licere hoftibus folo gladio accindis, aliâque omni fupellcdili bonislt;^nbsp;relidis, excedere. Q^m vidi accepere legem : infuper eorum additumpreci-bus,licere illis herum fuum, quo vellent, ad fepeliendum dcportare. Exceduntnbsp;igitur ad c c c l. fed magna parte vulnerati,facramento,religionéque non vio-landaobftridizne per id bellum, aduerfum Cæfarem vllo modo amp; prxtextufti-pendia facere aufint. Arque ita T okay .à Ferdinando antea bis,nunc Maximilia-no tertio receptum,pr£efidio frequenti,neceflariis^ impofitis, ingenti omniumnbsp;ad vfumparandorum ibidem copia reperta,tenetur, nec vllas trans Tibifcû mi- }0nbsp;nas horret: quôdfirmiifimumfit propugnaculunij expeditumqjinTranifylua-niæ fines comeatum præbens : e«aqueloci natura,vt aquaruminundatione,hocnbsp;eftjTibifci Bodrogiiqs confluente circumplexa, facile vim,infidiasq;externasnbsp;auertere omnespoflît.Nec fane vnquam antea ita inftruda ad refiftendum,necnbsp;tam valida oppugnatione ( fingulari Dei beneficio,primisq5 Cxfaris huius belltnbsp;aufpiciis fecundiifimis) atque nunc fuit rccuperata. SiquidemZathamarumnbsp;hollis fibi metuenSjdcferuit : paulo poil ErdodquOque, per GeorgiiimBâtho-reum vix hoftiliter tentatum, viis, amp; aditu impedito, receptum eft ; amp; progref-fus.jfiifi vanafpe de pace à Vayda per Stephanum Bathoreumlegationeallatànbsp;(dum ad maiores fefe apparatus in noftros fortafllsconfirmarent) facillimÜnnbsp;TranlTyluaniam patuiflent. Huius omnis vidoria.,aliorumq; honor,nbsp;grates^ Deo Opt.Max.debentur perpetuæ : quo fine,
cuentus omnes funtinfeliccs.
christia-
-ocr page 855-CHRISTIANO LECTO-
RI SAMBVCVS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;...
^^axïmilltanufficundus
omnium curarumorbeabfiluto 3fia^ dio metafiidante inoffense decurfi : ßdfat alinbsp;ßptimana ^ix detrita 3 exßrtaf : clefli nit ori 3 atq^nbsp;integritatieJirefiitutus. Ejxiguamhanchumum3^ con--^ittonüpramp;ßanttam3 quißuü e^3 njndecunc^ reniât 3 nemo inui*nbsp;àeat3aut rite Amuletur : n}ti indeptut3eodem domiciliogeni-aliter habeatur. §ljuodipfum3niß^riuilegio3 acprAiu-^nbsp;dido Chrißi3neminiadhucquid^contigit. Abt,nbsp;^ale3 hoc diuorticulo nil tibiperitffefigt;-totM.anibus(f hißepieanimojlin^-gud^vefaueto.
-ocr page 856-ÎOAN. SAMBVCÎ RERVM
IN MOERORE FVNÊRl'S
MAXIMILIANI IÎ.
CVLAi SaMBVCO
V K vos ejcpedädohe j acerbo in tnunere diligentia, lachru* mis,fqualore,pullis ipfo territo foie,concurrillé video, Auditores ï non illo Athcniehiiuni miniato funiculo adconcio-nem agente,opüs animaduerto : quo item ipfe languore ani-mi,lu£tu,fingultibusj ac orationis tenuitate ad hue mé locumnbsp;comparatum fentio : Equidem dubito,qui præcipuarura vir-tutumjrerumque geftarumin primis confeij adeftis,numvos
L A VDATl VN-
A V T O R E.
confoler,an ex ftudio,vcftraque in demortuum obferuatia,ipfcleuationempe-tam, qui extracompedes vniuerfi Oafus, vos vt adfortitudinem amp;conftän$iam reuocârem,haud cum Prometheo firn conftitutus.Sed vtrümquejpràtfeôtiopcnbsp;ca.lefti,efficiam,vt amp; immortali Principi extremum officium,quiéxoculis,noflnbsp;mente,aut memoria eiFugit,pra:ftemus,amp;vcró nos homines,quibusnihilinfo-lens accideritjefle meminerimus. Cùm præfertim, quem rcpoicimus, non ami-ferimus,cum filio regnum permutarit,quo fuperftite,res omnium iint faluâ: future. Equidem fcio foreinnutneros, copia, ornatu, gratia rebus idoUeis narra'nbsp;tione inftruôtâ paratoS,qui ad exhauriendum præconiis nunquatn,facilcmHc-roa, fint ad pofteros conferuaturi: Veruntamennoftri quoquemünufculic^nbsp;duxi,oloribus, ac lufeiniis quiddam mifeere, quod vobis gratumpotius, quamnbsp;graue futurum confido. Si quos igitur non audiuimus modo, autipfi vidimus»nbsp;fed perfpeóla fenfuumteftatione,aliquando fumus complexi: fi forte iidemlo^*nbsp;aut temporis interuallo difcedant,fuilt;^ defiderium afférant; vitamacerbam/**nbsp;confuetudini fe,no bisque fruendos quamprimum reddant, efficiunt: quid äo-loris acperturbationisrtoncrearint, finonadpaucosdies,horas^femigi^^*^*^' pnbsp;fedquafi perpetuo erepti videantur ? Catellas, fimiâs, palferculos indeh^^snanbsp;bitosadfedè requirimus;parentes,cognatos iitadiremptos focietate,adhorunbsp;adfpedum totis thefautis depacifeimur ; quid Maximil. obitu,illi optato, nonnbsp;calamitofo facias ? vt planéfibus modereris ? profeóló, nullum pene lachnmisnbsp;modum defcripfcris,qui filium, patrem, generum, pronepote Cxfarum, Pnbsp;Cæfârem,fccundum Deum,cuftodem pietatis,aurorcm paciSjVirtumfpccæm,nbsp;exemplum antiquæ conftantiæ, moderationis, clementiæ, hac prxfcrtnn ort»nbsp;trifti facie, fpedaculo regionum horrendo, amiferis : vt nonabsrc Fridericunbsp;Eledor Palatinus,acccpto fatali ad menfam eius nuncio,dixerit,Magnumjprunbsp;dentem nos Dominum amififlc,multa rem Chriftianorum pafluramupfeqj alinbsp;^uot^óft diebus,hydropefit confecutus. Eft quidem Humana poteftas incerta,nbsp;lt;«) Spovoçnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ôrdpari Sed quæ ifta pietâte,confiliiS,temperatione nititur,omniuni a
lute diftenta,aliis,nonfibi vixerit,non quenquam offendeht,beneficiisobl r dos indies cumularit,exteros,acimmerentes dementia prouocarit,iniunane^nbsp;minem laceffiucrit,datafti fidem vel hoftibus feruarit,i mmites placandi,lernennbsp;di duroSjjnfontes fouendi,latrocinia,fraude$,turpes quçftus caftigandi,admo-dum quçdam exigendi,attcm tenuerit,dc animiS anticipatam opinionem eunbsp;re non facile tentarit : talcm, inquam, tantumque orbis decus acommumoncnbsp;vfitata excitum,quis,nifi fi:ipes,vel clo dcriperc,fi poffit,non tentarit ?nbsp;debitumfati aceufo, fi ccrtumpctatur,quis reeufet? Sed noftra Cæfafcmcaunbsp;fupereffevelim-.qUO vix melioreftfucceffurus,potétiorforfanpoteft.C^tnornbsp;ti aliquid incommodi fubefle docucrunt, hadenus, nofuturorum confcienti^nbsp;idilliautumabant,exteriorum,ac præfentiumamore dolorem teftabaiitu^vinbsp;fati,quod etiamdifficultatibusexpediret,haud metuendum cenfuere. Re e^nbsp;li quidem,cum hoc : ad felicitatemmeliora, amp;gloriam ifta compage,hofpin^nbsp;vc Garnis relido, bonis referuari,hominumcjue fatus cumfnore redditum
-ocr page 857-VNG ARI C. appendix. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;817
^aquepiaculationetcrræ occafus etiam oriri. Hæc admitigândos dolores an-^quot;î^itasnifi piis reftaret,nonluâ:us feralia, infanæ procuraüones iufta confi-Sed vitapaflim réméré profufa tanti Monarchædefiderium vix repræ-^iitaret,minus compenfaret.Q^ppe,fi caducorum fpe,gloriolæ tenuiculo fen- vetuftas fuis monuméta pióta,fculpta,fufa,pilas,fepulchra,obelifcos,pyrami-yjColoffos erexit: cur nos minus pientiffimi Cæfaris obitu c0moueamur,non '^aureafeculaexpoftulemusquijnimirum, fidem coluit, omnium ocio confu-% nullius ofFenfione quicquam inftituit, prætcr decorum amp; vires, nihil vrfiCjnbsp;^^llihominum imperio Deiftatutapofthabendavoliierit, quifeierit, vim di-nulla ætate, aut prxmdicio poflcconfici : cur tanto fubfidio orbati, nonnbsp;Wddamgrauius prxeipiamus ? Quare importunam mortem noftra volunta-ludicioque malum accerfitum dolere cogimur : fed tarnen diuinis oracu-^duörfaria eft moderanda, ne hominum ergo in Dcum fimus contumelio- fic omnis generis cultus in cum congeramus, vtrediturum fpercmus,amp;:ànbsp;'^mis abftineamus. Luxhæc plena eft acerbitatum, fæpe à curfu honorumnbsp;^Puinve excutit vt vires colligamus, ifta interquie'te opus eft j ideo nox ii!lt;ppó»inbsp;Jeuatio quædammolcftiarum. Sed ncc omnes cafus,etiamfi acer- conuulnerent,adiramDciextremam funt accipiendi^non ad lingula ful-ijO raiftusconfequuntur: quando adfit Rodolphv s, quern fuo loco pa-gt; fedeque locarit, qui, quod nobis expedierit, fuppeditabit : vt, ft commo-'^oftritantum gratiaMaximilianum humi ftatuendumputemus, ipfam gra-deferamus, confilio futura non emetiente inftftamus, ft priftina conditio-änftc meritum cfflagitemus,quôd ille æs reliquumexoluerit,ergaftulo ,in nbsp;* ^optimis etiam rebus folicitudo adiiciatur ,tempeftiue cuaferit, contagemnbsp;^^pnlatorum, cognationcmqs putgatiorem fitrecepturus,familiaritatibus bea-I triumpher,auos,amp;proauos longa ferie complexus, recenfeat,inlafe^nbsp;, horreat, vobis melioracomprecetur. Quidenim vel Epicurei cumEtn-j^.^ocleis è Schola fua prodidere ? Quidilli Gymnofophiftæ j qui plures fuper-knbsp;nbsp;nbsp;in vita, quàm mortuos, rogati, refponderunt, quia mortui quoque viue-
amp;, hominum genere nihil robuftius dixerunt, quod algere tantum,fer-cogerentur, ac poflint? Tædethîc barbara amp;: Romana exempla in fe-Q'^disaccidentibus fortia recitare ; piget Siculi poetæ, fimiliumque narrarefa-p'^^jquifaniora,amp;addiuinitatempropriora nouimus. Nemo quidemtam ^ntijfateor, adpericulaanimo, aut inexpugnato fuit, quin infradus hor-!nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Sophorum clamorcs fuam conftantiam iadarint: fed vbi com-
expediti /in fummum illud Capitolium euadimus : cur nos doloribus ^.^^îtnus? cur ad fanólorum integrum fenatum noneuoles ? quodipfUm fan-Jiîïonoftrolmpetatorinuncvfu vemftcquisincontentionemvocaritCumnbsp;k,j^°ftudMaieftatisnomenauditis,quantumHetoaintelligitis vfurpari j^u- Quibus dotibus cximium caput ? quantum honorum domiciliumfpemnbsp;gç^*gorum,moderatæ pietatis afylum,hiftoriarum pe(ftus,amplam fcribendi fe-tnbsp;nbsp;nbsp;, tnateriamque oblatam ? in quo fortitudinis, clemcntiæ, magnificentiæ,
(jP^entiæjeioquentix fedes,literarum ornamentum eluy rit ? qui morbos fpre-j^dtjhis naturæ anguftiis non contentus,immortalitatis amore flagrarit, inful-libicolluctantesqueanhelitus ftrenuètraélarit, mortem j vcfomftum ac-P^rit ? De quo me pauGanarraturum,obfecro,audiatis4 Imperatorum,maximis vulgo diflidiis rempub.conuellentibus,fi mo-C« faftis,non tantum annis fummam facias jdomi amp;foris inimiceac-extreme furore labem minitantibus, ne in perniciem cxcede-I Pfomptius cauit, dubia firmius conftituit ? Qmstotmoleftiis, atque arti-^^?gt;lenatuin omnes partes feite verfato , afubditis iugum amp; cædem, ab a-^^3ftitatem,flammas à tedis auertit, omnibiis falutarius confuluit ? paca-^^j^^^^rafta^ue religioriis libertate, ne quidpoftetitas detrimenti caperet,ec=nbsp;accuratius præftitit? Rodolphe filioj breui totregnorum poteftate muni~nbsp;Zz
-ocr page 858-818 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;IOAN. SAMBVCIRERVKÎ
to,prouidit? Serio,amp; cafte educatus,literisque nonmodo iftis humaniori^^?^ fedetiam acroamaticis, amp; epopcicis mediocriter tindus (qui dodos nonnbsp;nus,quàm Ariftonem Iulius,Pomp. CratîppumjMæcenatem Auguftus,vu fnbsp;neimperaret,necregerer modo, fed finesaugeret,inpretio duxit) adaltaferonbsp;turn contulit, omnium oculosfuftragiain fe nutusque regios corripuit,^nbsp;inuidos comitate vicit,vndique beneuolentiam contraxit, humanitateinainO'nbsp;re, fuique reuerentia akut, frequenti congreflu, fermonibus quiduis ip^nbsp;trauit, cura rcmotiflimis amicitiam Borealibus, iocietatemque, proauiamp;P^nbsp;tris exemplo, pepigit, vnius velordine, Senatuque Principis importunitatciHjnbsp;pluriura mediocriura modeftiæ pofthabuir. lanum Cobentzelium Equi^^^nbsp;ordinis T eutonici, ad Mofcum allegauit, itaque fubitô cocepit, vt ille RatifpU'nbsp;nam vfque fuos remiferit, omni généré munufculorum honorarit, in fratriininbsp;numero depofuerit. Anglicum connubium pro fratre Carolo ea magnificen'nbsp;tia, conditionumcjue temperie inchoarat, vt vani eucntus Elizabecham valc®nbsp;pnituerit, ad Bauaricas nuptias difcefliim nonobfcure queftadoluerit. So'nbsp; roris Regina: Poloniam linquentis, vices quàm fortiter,iniurias cum prioris io'nbsp;roris morte coniundas tulerit, fitqueinterpretatus, preflb alto dolore viceU^nbsp;omncs norunt. Antiquitatisporromemoriam,acliteratositahabuir,vtqti'nbsp;vcllet,poflet,eisque deferret, Bibliotheca nobili, marmoribus, fignis,nbsp;docuerit : quantum fubftrudionum artificio amp; iudicio valeret, raris inuen^'^nbsp;magnified oftenderit : paflîmædificauit, hortos varie, adquenormamveterü®nbsp;confitos, parauit, vtnec Marcum Philofophum, nec Ptolemæos, Hadrianunigt;nbsp;non Valefios adoptaris. Adultior, bello Saxomco (quod ab hoftibus neicionbsp;an fugacius, anabs Carolo v. audacius iniquo numero geftum eft. certc inaïc'nbsp;ri pericLilo, quàm exercitus damno, pervadatranfitu opportuno, euafit)cun nbsp;patruo,amp;parente,quçillepericulafubterfugit?quis infeftiusfefehoftibusobic-dauit? quis interim fuis node dilapfis, fomnoque ftratis, equi lapfu eidem quot;nbsp;iedus, recurrit, vt pyrobolis idibusad Inglftadium pend conceptus, forudi^^i*nbsp;Dudoris palàm documenta extulerit, adpatrem in Saxoniam ? Cur autem t-quis adceleritatemccncitatis, à patruo fe fubduxerit,amp; quafi retradus ,cunf'apnbsp;cxhilararit,variaeftmcmoria.InHifpanias accituspro Rege quos ille animos amp;nbsp;autoritärem biennio omifit? Regno, fifeiq; Senatuipræfedus anquidnegkxit?nbsp;quibus vcnatib.periculofis no fe roborauit?vtdifceflum cû Maria côiuge,Caro inbsp;filia,mukisexternis Regibus expetita, negataqj moderatusfit.piratarû infidias,nbsp;Gallicasininfubribusallatrationes virtutis redaviagraftaturus,coniiratuequinbsp;tum Pannonicorûeluferit,vteodem tempore femifomnes flamniahauftos.vi-noqj fepultos,riferit,recens eft narratio. In Auftria quoque olim aulico imperjnbsp;Senatuipræfedus,quidnon fapienterdifereuit î manfuetd quxfiuit,vtiliternonnbsp;definiuii? abfque vllogratiæ niorbo,non impetrauit,admirationepatrisftatuit?
nbsp;nbsp;lt;^ins,pcr Deum, fuplex iuuentutis adhuc Principem,mox Bohemis Regem 4^
datû,adiit, quin lætior abierit?quis prolixius omniû acceflîbus patuit ? quem ilia frontis ferenitas, adlocutio, dextraporreda,fermonis vbertas,in confilijs promptitudo extra fe nonlocauit?Qms Pontificum, Ducumcongrel^us,autin-tcrpretum,allegatorùtÄve falutauit, negotiatuscueoeft: quineximiam linguarum coÿambenignd quærendi, explorandi,refpondendiq;modum,rationuninbsp;conclufiones non ftupueritîleporem,oris alacritatcm,intelligendi vimprxftan-tem, inueftigandi acumen, rerumeonfequentium intelligentiam, artiumquenbsp;illudvinculum ( encyclion) hiftorias, indicium antiquitatis, de Dei excellencianbsp;pios fenfus non afFedârit ? ad amandum fubadi dominio fuo excluferunt ? Ec-quis,inquam, Auftriæ domui ampliores amicitias, aftinitatesqj adquifiuir, No-bilitatem frequentauit, patriam Vicnnamopibus, aulamcliêtelis, amp;:exterorumnbsp;concurfu,obediêtia,in fidem Imperij fubmiftione, Gymnafia eruditis certius e-uexit?lam qua comoderatione oftenfiuculas tulerit, aliorûerrores ,impoténamnbsp;loco diflîmularit.modificatus eft,vt amor tame femp extarct,vixiliadepertexue-rim. Quantopercinfubicôtos,amp;:obreligionc rautatafseuientes,dehortacusfit,nbsp;inter-
-ocr page 859-VNGARÎC. APPENDIX.
Uiteruentu füo rogos quorundam fopierit, omni vita fua prxtulit. Nemo, præ-ter Albertum V. nunc Rodolphum 11, tot fimul diademata accepit, minus fe-liciusfuistradidit,qui m. Di xl vi i i. RexBocmis collatus,eius infignia, J^omana lx 11. itidem fuftinuit,anno infequente à Pannoniis Rex nominatus^nbsp;ctiam corona enituit.
turn ilia cælo vbertas erat, quae blandimenta, quis regnorum Prin-Çipumque concurfus, quiapplaufus omnium ordinumjVt pene modum totce-æbritatibus fefliis expetiuerit? A morte nunquam fatislaudati parentis, orbis » Præcepto ftudio, in reip. quietemtotus, animo nunquam territo, crebris Co-mitiisin Vngariæ falutem, libertatemque aperte incubuitj ab eo fcopo nonfo-, venatus, vxor, liberi, fratres, non vlla impedimenta demoucrunt, nonnbsp;^paratus fregerunt, vel exhauferunt; vt infontum animas à iugo amp; laqueisnbsp;* Wcæ auerteret, occupatas laxaret, prorfusque eliberaret. Si omnem vetufta-cogas, memoriamque replices, qui vno irapctu fulmineo, noxia,domiqu«nbsp;^taftudiafuftulerit,vicinorumflammasreftinxerit,vindiâ:æ graui peperce-^vix repereris. Quid enim dudu Schwendij memorabilis, caci, ordinatiquenbsp;^^idoris, contra Dacum^ eiusque fequaGes,pro dominio fpiritus iadantes, nonnbsp;^liditvt Turcæ fubfidia Tartarorum immanitate firmata,amp;:mfeftifllmanobi-''tati, Bebeci,Nemethij perfidia auda,obtriuèiit,amp;: conculcarit, latrociniorumnbsp;^anfionibusJraptim eiecit, Tokaij, Zakmar , amp; alia in poteftatem redege-vcl aniculis, Sgt;i. lippis ad lyramconcinentibus, baud cbicurum eft. Quibusnbsp;^üidem diuortiis,ft Lazarus Heros, militum manus continens ,nec Aurelia-regulis mitius tradans, id temporis diftentus non fuift'et,vnaque cum Saxo-^nbsp;0,amp; Boemorum cquitatu, per fadiofosimpedito, ad Zigethi oblidionemnbsp;®duolaflet, Solimanni conftliumeoeuentufortaliisegregie tuiflet fruftratum:nbsp;'hilominus ramen nec corpufeuli parum folidi Cxfar,non lumptuum memorynbsp;oftiuminfanacaftradiflbluit,fexaginta M. adBregetium oceurlu,Albæ præ-^«0 per Thurium intercepto,Tyranni minas non fuftinuit modo,ipemque ex-fedmentem, animamque eripuit. Si Chriftiana conitindio odiis nonnbsp;^oorarct,Tu rear urn impetus vanos fempcr in nos fore,ilia ipfacundationenbsp;^anifeftè dcclarauit eaque efficacitate, vt tertiumab eo Byzantij Dominumnbsp;^®rbis,amp;quibufdam munufculis attinucrit; nonæquoreficco,fed vdotenta-^lortunam illi deinde maluerint,exitio claflis extreme: fidem tarnenMaxi-^lianusillæfam,omni opportunitati rei gerendæ,velSelymi admiratione,prç-t; necilligari {c claffîcæ focietati vnquam eft pafliis, liucque illud luum^nbsp;^^vs PRO viDEBiT, Temperfpedaftc affirmauit. Noneoinficias,conftan-(^Y'ligionis violata, quofdam molliculos inuentos, ftipendia in fplendore,nonnbsp;^kheis gerentes; quoru vitio aliquot loca in Vngariaturpiter fintproditajmu-'dones ,arces manu lituque tutas effradas, heris amp; cuftodibus eiedis perdi-^^:fednullaCxf.culpa.amp;quis eofdcmfortunæ fuccefliis vnquam obtinmt,niÊnbsp;non etiamlabern amp;offenfiones expertus eft ? Cyprus Venetis adem-P^^eftjcontra padaferuitus denunciata, pleræque prouinciæ vexatæ. MeJitanbsp;^^'d non pafla, licet meliore exitu ? Dift'idiummari copulatorum quid Goletæ,nbsp;kieæquc litoribus pcrniciei non attulit ? Temeritate^ekeflij, Budeniis Balfanbsp; Qiniotus, num quid non Balaflio ad Nouizolium aliquot arces at^mit ? Au-dacani multitudinem,infperatamolitio, nonne itatrepidationecorripuit, vtnbsp;ïlarPragæ ad triftem,fubitumquenunciumj vixlachrimas inhibueric, com-keratione turbas fit profccutus ? Et culpam in Principes omnem conferemus?
It) ^beuentiSjCaufarintegritas fitfempcrextimanda ? DcGiula,amp; Zigethoj J ^quepaucoruminteruallodierumerepto, variæfuntvoces: fed in imp. nul-ntora, nonMaieftatem tuendiillc vias fepofuit* Vtinam, vtinain,audi-f^SjKcreczeniusdata: fideimeminiflct, fpemque munificentia Cæfaris ela*nbsp;p^jfiiftinuiftct, Magoezij rationes amp;prudentiam fibi defenfionique propo-Vtinani Comiti ZeriniociHusaux-iliafubucniftcnt,non, mchcrcIe,Sö-Zz ij
-ocr page 860-Sio nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lOAN. SAMBVCI RERVM
limanum caniaftutiç fuæ,noninfolcnsvigiliarummoleftia, minus vndiqueêx- dtæ vires, non furama vi tormentorum oppugnatio iuuifTent, vel melius, fi pul-uis nitratus infeflos non defeciflèt, veldecullis, patefadis, hiantibusquepro-pugnaculis, tantifper Cornes furoremfuftinuiflct; dum potend noftroexercitunbsp;præfens Maximilianus periculum fubmouiffet. Profcótó ea cpnfilia, excu-biæ, manus depugnantium, aufpicio Zerinij impofitorum valuere,vt Barbarusnbsp;eamora nil impotentius tulerit, locum illimifitu, fedroborelacertorum mufcu-lorumquehumanorum repletum, vita redemerit, dedecore fuorum Vnganamnbsp;rcliquerit, vkerius caute nil molitusfit. Ibienim turn ne momentuminfeftisnbsp;caftris Zerinius Heros inrcrquicuit,à norma fortitudinis nil remifit,infinite cir- pnbsp;cumieótorum cuftodiam eruptionibus turbauit, tormentorum verberantiumnbsp;vi latera,amp; fumma cratium amp;exaggerationum difiecit, non exiguo numeronbsp;rafos diminuit. Verum enimuero, vt Zygetlii negotium grauarct Solima-nus,non paucaipfumad comprimendum infcftius reddiderant : nimiruman-tea vane iterata eins circumfeflio, Melitenfium oppugnationeinfamia fufcepta,nbsp;Palothajper GeorgiumThury Pannonium, heroanunquamaduerfiscommo-tum, alterum fulmen Achileum, ftrenua defenfio. Et, ii addendum liberiu^nbsp;eft,folicitatione KeguliTranfyluaniæ, patternimitati,qui'I'urcxobuiam fecoquot;nbsp;mitatu amp;: donis emiferat, è tutelavtiliberaret, Solymanus tam hoftiliterin Vo'nbsp;gariam fxuit: non Maximiliani huius conatibus, amp; quodàpaternis ftederib^Sj»nbsp;receftùrus videbatur, fenium extremum,amp; cundam vim Zygethi aris, factiS'nbsp;que vidimam extulerat: quodipfum Georgius Hozzutothij,nobilitateamp;Sen2-^tu fifei Pofonienfis darum,eiufdemTyranni in ipfa via minaslcnirururn,lt;ierre-hendifte, quidam confirmarunt. Sed ft ipfi nos amaremusfateremuf nifal-lor, Giulæ amp;Zygethi iaduram, Solimanicaftris folutis, vitaqueeinsiftic pro-daéta, non minima parte compenfatam. Diimpræter fpem amp;auditum anteanbsp;excmplum, nil barbaris metuentibus,ComesEcciusSalmenfis:Iauriniin(lefer-fus cuftos, V efprimiu cum T ata, infidiis loca inftrudiflima, celeritcr cum Thu-rio recuperauit, infinites agros nobiliflimæ fertilitatis, non paueis effufe vafta-tis, aiicriit, vt deinceps fpeculas fuas amp; confilia folicitius inftitueret, à vicinia jonbsp;Machmetani caucrent,dignalaudeperfecerit.' Intcrhocipfumcurriculumnbsp;bus ad fententiamCxfari plane fuccurrentibus 5 tarnen non defuit quorundamnbsp;bcneficiariorum maleuolentia, qui line odio, fiue aliis morbisnouandi, Maic-ftatcmminucre Princip'is, feditionibus coniurare, libertatem eommunem ad-fiigerc, cundorum ftudia nobis dedica fubtrahere , inque calamitates verterenbsp;fint conati. Sedilli, au there Deo,aciufto vindicc, flammas in teda aliéna fub-iedas, mox finu proprio concepere, triumphis à Cæfare dudis,inhibitisque vifl-cLs, agnofeere facinus, ac profiteri funt coadi. Commodum Opt. Princepsnbsp;è periculis, xreque circumforaneo in vfiim reipub. profufo, fe collegerat,cumnbsp;ecce ab fociis claflicis, vidoria mari illuftri parta, folicitatur,eius vti federisnbsp;caput, Duxqueforet :legationefplcndida Cardinalis Comendonus Viennanbsp;rem prolixe ornât : Sed Imperatoranimo puro, nullo periurij næuo oblitOj va-letudine dubia, amp;, quodfacilius bellacogitare,qu.àmgerercfitratus,noncft^'nbsp;fcnfiis,deliberatione iana,pluribusque exemplis antegreflis, opuspfoduxit.nbsp;Credo ,^uod ex regulis militiæ didicerat, aliorum pollicitis ac neruis belUnbsp;non confeifeenda, fæpe vrbcm libertatis perditam, dum caftella defenderen-tur, ignorationem caufarum in rebus nouis initio mirationem vulgo facere-fed malum in fuos,nifi manifefta vidoria,baud leuitcr deriuandumgt; fandiquot;nbsp;tatem foederis oftenfiunculis diftolui teftabatur, fortafte carilfimosquoquelhnbsp;beros ille refpexit, quotum animos domefticis vnire ftudiis, non renwcis 'nbsp;incertisque diftrados voluit, audaciam temeritatis, prudentiam moræ omcinbsp;nam ratus. In fumma tranquillitate,fpiritibus Byzantinis remora obieda,in^^
il
VN GARIC APPENDIX. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Sai
fto annos pacatis furoribus, ecce Poloniæfceptruruj Baronüm, Litauorümq; ^uinma contentione,fuffragiorum applaufu fubicdè oft'ertur. Quod quidem i-pftim Cxfar primo fuo iudicio récufauitj poft, importunitacc vittus j Ipe de Er-^eftoprxbita, fufcepit, mutuoque iüreiurandorcconfcda, Stephanus Bathö-rius diens, acpro Rege Daciamobtinens, nobilitatc, amp; opibus auitis non vul-fe ingerit, inque Coronam artibusfadioforumj amp;ccleritate opeque diui-vtputat,inuolat. QuodfadumPrincepsmeliorumexpeólacione,amp;quódnbsp;^atifponam cogitabat, tacite haberi diflimulationejdumqj rediret, pati ftatué-fït,raagis quid ifto loco dignum foret,quam quid in tales fieri iure poifit, medi-t^tiis.Certe à vi cum ipfe abftinuit,tumjqui clientis audaciam mirabanturjgra*nbsp;'llcquitatu, amp; cxpeditis copiis fines Sarmaticos infederant,ab cæde abduxitjnbsp;quot;oodefore ratus occafionem,qua mutati confilij cófcios,fadi pniteretjadeo'nbsp;4*16 plebis commiièrationcturbulcntis ad fanitatem receptum, tempusque ad-i^citialioqui non pauciores vno die Polonos per Germanos concidi potuiflcjnbsp;HUîni illiVladiflaumJagcllonemvna clade Teuthonumhaufiiregloriatur,quisnbsp;iJiffiteatur? QuocircaTiberij Auguftamprofcd:urus,quode perpetuo fub-fidio ad fines Vngariæ muniendos conficeret, diuturna podagra, amp; à nephritenbsp;^^vixdumreceptis viribus j antea vixledicaeagitationem præmorbi grauita-'^adraittens, Vienna fe commouit: cùmStrubingam peruenifTct,aliquot die«nbsp;iftic fubliftere Cogitur calculum exigit; cui malo caufam vfus etiam fru-horariorum ac pifeium longo tempore intermifl'us, præberc forianpornbsp;^nititnoxComitiorum loco, Cardinale Morono eius aduentum præftolantCjnbsp;ÿplicuit. Vbi non leuibus vigiliisexercitus,amp;quia iniquius negotium qui- nbsp;fuacundatione cleuare veile vifi funt, cóuiuarum hilaritate gelidius hau»nbsp;dicitur ; cam ad rem fubito pugnainteftinorum or ta, ad ledulum feftinaf»nbsp;' ^»quibus fudorum meatus paterent, poculum arripuiflc, inde pulmonum, açnbsp;P^Ûoris laxitatecontrada, m liquidis attrahendis palàm noxam proditanijfpi»nbsp;f'iusquepródudionem negatam : frigoris fimul vim per vias renum difeeden-
Jftomachumeuertifle,calculesèlatebris motu excitos,dorfum amp; latera ^gafle. Ea paulo póft ventriculi eüerfione,cordis quoquedomicilium ad fo»nbsp;^^tatetn dÜRcultatum arreptum, mox atrum è regione lienis humorem adpe-elicitum, aiunt,vomitùque graui expeditüm. Notas indidem diftenti bilisnbsp;I '^''ptaculi,laterumquc flatus éditas, dolore dextri hypochondri) aquam nul-apto colledam, pulmones defluxionibus amp; fuligine oppreflbs, flabranbsp;^^'hita, fîbram cordis durapituita obfeflam, locum eius diffluentem, iecorcnbsp;. iido, plenôque, non horrido, citra vllam Epilcpfiæ fufpicionem, mentisquenbsp;l''Portunitatem,cunâ:a in exitium eualuilTe. Fama eft, vltima iftarenum mo-Varia medicata ipfi oblata, non pota tarnen, fomentis latcrum firmitu-laxatam, acceflifle his omnibus denique imæ fedis Vaforurn ihcom®ao- ,nbsp;acRodolpho ad decretorum promulgatiotiem prarmilTo j Augufta lacrisnbsp;quot;iius detenta, lucem hanc Opt. Caef. reliquifl'e^ vt beneficentiæ diuturnxnbsp;. ^odaferret yel potius breuem moram infinita propagaret memoria. Hoc,nbsp;*^ct, crat j quod quinto ante die, lunæ frons totidem^erè horis obteda, la»nbsp;^^^'^pronunciabat : idem gradus, amp; proceflTus feptenarij xtatis, vix dum in fcnbsp;i^sdudi confpirarant^ cafumq; nobis longe acerbiflimum importarÄt. Cor-ius purgatum, odoribusque repletuin j loculo idoneo compofitum eft, vtnbsp;^^epulturam parentum Pragam deportatetur. Hcucrudelcitiaftrofumvir-j^^^iHjlutiäcfaciemturpem,impudentem,quætampio,indulgentique P.P.nbsp;t( ij ^P^percerit Tampræfcnti, Arexcelfo animo cùm Ca:far morbis illuderet,nbsp;(^f^Hifati adelTe ratusme quid filentium mortis alicui fraudis atferreti vti obi-'iinunciusilicócxiret,triduóvecadaüer folito habitü indutümfpedato-tij^? ^xponeretur, iulTerat. Q^ntum nos, Auditores,hôc mentis amp; corpo-diuortio iaceamus, quantum patronum exteri quidam Reges, ac Prin-P^^.adresfuas forisbene gerendas amiferint,alij cnuncient. Multa,me Deus,nbsp;'Z.z iij
-ocr page 862-Szz nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;IOAN. S AM BV CI R E R V M
Cxfaris amore ac rcuercntia teóla latuere, quç aliter ad manvis crupiïTentjtnui-ta ipfediflulit, vel propria iaélura,inieótisqueicrupvilis, diflimulauit,nonpau-corumtaciturnitateapudnimiiimcuriofos i'ufpirionem irritauit. AtquiKo-dolphumnobis decus aclumen futurum loco,riEcquc cum ante commen-daifetjUonimmcrito fibihanc viam abeundi tacilemccmparauit, quoRodol-pho vix ad tantam molem aptiorem cogitaris, idquc adco verum ciTe mecum vos confiderate. Nemofecus iudicat,in nouiCailaris indole contra telaprae-fidium Chriftianisingcns repofitum, moribus confiliis efle rarum,moni-torum amp; excmploaim parentis tenacem futurum, de concordia vniuerfaco-gitaturum, nullam occafionem, ipfo autore, ad res obtinendas effluxuram,non lonbsp;præteruolaturam opportunitatem, redudurum temporum illam f^etuæ, Tra-iani felicitatem,vbi,quodlicet,quifque fcntiet,quodfcntit,loquiaufit:feuquinbsp;vela falo, feu quis dat femina terra:. Necfpenijncc metum cum Kannibale txnbsp;vano habiturum, in fratrum patruorumque amore ipMixri/jn'a, ope, ccnfiliis ac-quieturum,quineceflariajfanaquedixcrint, auditurum, neoftendat,veiera-norum fenatu cauturum , quod in fuorum diflidium vel detrimentum abicrir,nbsp;nil moturum, vel vitæ incommodo, vtimperij fines dilatet, dies nodesquea-durum, quiatcneris Aulæ præfedo, illuftri, literatoque Barone, Dietrich-fteiniopalatij Magiftro, Scnaiusque arcani compote amp; participe \fus,IoaO'nbsp;ne autemTunnero, I. C. ad fcrmandos principes nato, inltrudoque viro,AU' *®nbsp;liciconfilij focio, adfuefadus, quacin veftibuloduriora occurrenc,ferct:qigt;^nbsp;Deus optimus maximus Maicftatis faftigia, vela, vires, virtus, forfque voca-
* rint, intendet : nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Cyri filiis traditam, tuebitur, æternismonimentisif'
preflam famam cfferet ,caucbitt]uc, vt tandem toto Mars impius otbe quie-fcat.- Quamobrem, fi talem Maximilianus nobiscontulit, Deuspratfecinqu'^ de morte patris queratur ? quis non cum mille in clum linguis, vt aninioiiß'nbsp;cero, atque labe ifta immuni, deinceps viuat, coopcarit ? Caiterùm quia opinio animos omnium peruafit, publicas amp; arduas res, c fecretis pedons,natigt;nbsp;raque hominum in lucem manarö j vt de mortui moribus ctiam pciiid^^ ali-quidvobifcum cogitetis, nonnulla ab codem vel acute,acfapientcr,vel ma- J®,nbsp;gnificc, amp; forriter moderatcque vel ioeo pronunciata, obiter inferam. Dete-ligionis diffldiis aliquandofamiliarius confcrens,iudicauit,ad capita amp;fonquot;nbsp;tcsjvndc ea dudaperuerfc fuerint,ambitione SiC priuatis affedibus reprtflisnbsp;fepofitisque,reuocanda, aberratiônes caritacc interprète, ac D uce, qua^ m hc-minibusfrigeat, amp; modo non extinda videatur,fanandas, qua: feparatimlu-perftitionibusanimos terrerent, viduarum domos vacuarent,fcnfimcaftigan-da. Ad venationes quibufdam frequentius euolantibus : egregiam, Principe drgnam exercitationem dixit, minimumIxdi homines, quando cum
luiÄit negotium, dumneludicris feriaelabantur,quæ nulla opimacxdeicra-runffarciri queant. Qmdam è Senatoribus adhuc iuucni fignificabat,àim* 4* bisTurcàs captiuos nimis benigne; molliterque tradari : ne lernæimonfttî®^'nbsp;eropio mala fuccrefeerent, tollendos efle : cui nofter : Cum qtiibtisigiturpofl*nbsp;hacnobis bellum fore«? quilabores ad mcmoriam, lumenqueliterarumnbsp;reliqui?amp; quod maius eft,pacifci te cum hoftibus oporteret,Deadt31ionemnbsp;concip?rcmur. Quiexpugnare iudicium,amp;.conftantiamcius C.abal2,Cby'nbsp;nncisquerationibuseruditt,aut machinarum compendiisadgreflifunt;aufli*nbsp;uit libcntcr,fed viderieosfibijait-, nondiflimiles,amp;qui in hypocauftis,fcfi°nbsp;nunqnam accindi, adpocula^ velfomnosacicsrecenferent,çaftraque trada*nbsp;rent : facilem eflc fationem paruorum, monftrandorum exerttplorum in ma*nbsp;gnis autem, amp; vflbüs longe diffîcillimam. Magiftratuum, acdignitatum opU'nbsp;Icntia breui e'atos, amp; importunius vacationes exigentes, miratus eft, fuinbsp;commodi caufafuam aliquandiuinduftriam vni,amp;: opcram nauare nolle: ft
I«
. . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rôpe*^'
-ocr page 863-VNGARIC. APPENDIX. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;8i)
^^tgt;cfpetuo omniumfalutis nomine, cunólis vt bene fit, amp; fatisfiat, cumcura ^ïborare : nil hominum genus minus ferre, quam ocium, laucosque dies , la-^ïtnque feruitutem pofle. Exteros ad quamuis artem excellentes ,priuilegiisnbsp;^viatico profequcbatur.j neminemexclufit. Maledicos,actedeinfeftos, tu-^*t,obliuione fi memoriam ex animo depellere ncquibat: tarnen ad fuos clemen-fatius efl'e alij quærant, cur non puniat, quam nimium, aut modicc finbsp;punierit. Iniurius quidem delationem anteuorterat, cui Princeps facctc amp;a-^ute: fe de feneftra profpicere aduentantem,amp; vix animam receptantem reumjnbsp;^liuspedibus fe fcalarum aliquot gradus prohiberenolle^tJm adfir,amp;finifiramnbsp;^Uteni quiddam intus pulfalfe. Furtum cuiufdam Senecionis Magnus patro-excufaturus, quod ab auaro amp; ditifiimo reculam, v 11 n florenorum,egenbsp;fumma coaélus, alienalfet, refpondit : fe videre faärum exigui damni, id-coneefe offenfo fumptum laturum : verumtamen feni, quern ad earn ætatemnbsp;öperis fuis amp; labore tantû acquirere piguill'et,quando alias non diu eflet fuper-futurusjn pnam duorum obolorum funiculum imperaturum.Adulteriocui-^arnnotatonunciari iuflit, eo vitione amplius fe fdarer, cxteroquiipfuminnbsp;faniiliam artificis, qui ab operis fuis ante medium diem ceflare foleret,con-^cifiirum. luuenemrobuftumliberius Venerideditum,fedaulîE priuilegio fe-fcab ciuih Prætore,amp; neruis adferentem, virgis a£l:um,àpomriisarcendumnbsp;cenfuit; quod, qui tam imperiofa amp; onerofaanimahafullinuifl'et, aliquotbe-tulæramos traftabiles tergo facilius effet laturus. Quos ventris, gulæque in-^ania,fedmaiorumordinum diflineri,amp;i^;i4-7taia audiuit,doluit : quod,qui o^nbsp;^iaia, quæ liccrent facerent, adducialiquando, quænon liceant, vt commit-Jant. Düdore ipfo adolefccntulus infigni vate vfus, eius indulgentiam non tu^nbsp;^amp;adpatrem aliquando :fc ifta Icnirate, amp; erga fe reuerentiaPræceptorisnbsp;fùb ferulahæfurum : flimulo acriore opus fore, vt vmbris parietibusquenbsp;adpatulagymnafiacitiusexpediretur. Quidam colloquiolæio adfo-iniecerat,ciuium amp;;plebeias Matronas fuperare fuo cultu, mundoquenbsp;^obilicatcm cpifl'e : iniuriam fieri altioribus, qui non haberent, aut non cu-aonlegc Oppia teneripoffe, plus femuncia aurieas ferre foljtas ,iun-^fisquevehiculoiumentis ,iamnon ad mille paflus, (vt ille ait) aut publica fa-*nbsp;^ra, (ed viciniam abuti, luxum vulgi elfe caftigandum. Cui nofter : nonau-J imitationem morum in nobilibus facile, pernicie illapfa, eandem in po-Pulü exiftere, amp; fimul exuberare : qux vitiofa cernis gt; tu vero abftine, amp; ocu-'OSauerte. Quqd Senatus quofdam diu confeios profugiffe,alios fperato euen-fuaslegationesnonobiifl'e, idqueimpunêipfum toleralfecum vulgiquere-Scmurmure fenferat ; fubiecit, non quos fibi perpétua fide addidos, amp; per-Peftos feiret, mulcendos,fed nonnihilfufpedosdemerendos, illos fibi fi vel-Jot,nunqnamnocituros,idemadquofdamprotalibusinteruenientesrefpon-oebat. Cuidamèproceribus , nullis difciplinis liberaliter imbuto ,de l»belllt;gt;-'um Magiflris, amp; Sccretariorum dignitatibus, amp; fplendore queftojdixfl'efer-*nbsp;quid inter Achilleam, amp; Alexandrilyram interfit, quia non didicifl'et,id-^0 frigide aceufationem inftituifl'c. In quadam præclara fua vrbe, ab aulx do-^^fticis admonitus,ad libramnonvendi bubulos ,%liarum ciuitatum more:nbsp;^^gotium Vrbano Magiftratui dederat, querelam amp; incommodum hoc tolle-Guilanij accerfiti: fiMaieftasCæfarea vt Viennæ, ita apudfe Am Aulicisnbsp;P^ipetuo hælèritjfacilefevfitatummorcabieduros aliterpriuilcgiofuo vim ronbsp;^'facuros.Ad hæc Cçfarê ad fuos familiäres in cubiculorifi(re,acfubdidifl'e,Re-EosacPrincjpesfuamMaieftatclaniorumamp; carnificûrationibusamp;tlucris non-permutafle, itatp pertinaciam eorum perflrinxifle. Symbclû illud facrum:nbsp;pvs PRoviDEBi T, quanta pietatcm,amp; fortitudinc,inq5 pofteros omnesnbsp;pein extulit?Dequo,cùm aliquando à me fubiediflimè admonitus effet,Impe*nbsp;Z Z ÜJJ
-ocr page 864-IOAN. SAMBVCI RERVM ratofiam dignitatem ea verba,qui altius in humanis euaderenequiret,nonnihHnbsp;mutaredebere:refpondit, nolle fe ingratum efle de aUthore beneficiorum,nbsp;hue loci ipfum perduxiffetjVimque eorum verborilm adfucceflbrcs quoq; pefquot;nbsp;tinere veile. In domefticis turbis, inteftinè malis fubortiSjdidum Celebris lUiusnbsp;oratoris,aureis chataóleribus in Regiarum veftibulis notandu, fecütus eft, He-rodrs Græci:Fatendum aliis extremis malis tanto bellum efle grauius,quantumnbsp;bonitate pax effet vtilior:quanto tarnen bello fecurior effet pax,tanto léditioncnbsp;bellum optabilius: Siquidem inremotoafinibusbellolibertatis fetuadx ftudio,nbsp;in ciuilifemetperdendiquemque deâderio peffum irefolcre. idque exeinplonbsp;fingulari docuiqcùmà Principe viro rogatus/ratrum difcordiam,leui decaufanbsp;ardentem, vti compefceret, refpondit: Rotam adcuiusqj comotionem facilcmnbsp;fc præbere,fedab concitato,feruentique curfu, manus omnes libentercohibe-re,non fe tarnen precibus fupplicis,Maieftatique defore. Chymico ineptè exi-guis adminiculis in magnos thefauros verbis effufo, qui x x. flor, in carbonumnbsp;fumptus petebatjfignificari iuflit,mirari fe tantillu fubfidiumtot annis ad Crûnbsp;opes non comparaffe. Symphonia;, hoc eft, vocalis concentionis fodalitateni)nbsp;ea 1 i beralitate in admirationem adduxit, vt ex omni actate earn prxftantiam car-minum haud collegeris : quod ctiam coclum cancre didicerat, amp; à fiderum fci-entia nunquam abhorruit:extremam pnam, amp; difficillimam eorum,quorumnbsp;liberi M^Auia^,K9t{lt;t^«ii;lt;r)a,fecundumMityIencos,cducatifint, iudicarit. Lufores,nbsp;talos eft auerfatus,damnauit,vt infignem humanitatis pcrniciem,nobilem con*nbsp;uidorum mroremjpnarnq; iuftam:quiautem viciffcnt,dedecus,amp;: concem-ptum ad periurium irritamentum paratum. Aftris multa coceffit, vt caufaru®nbsp;quibufdam adiumentis : fedfuperftitiofam credulitatem cuidam Bohemo Cy-priano exprobrauit, quinbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iUi, feculireuolutione vix redituræ, ante paucos
annos omnem diuinamvimagentçmtribuebat. Q^æfiuitenim, quod alius de Cannenfi pugna:fi clo adfeäo, fîderibùsvc compolitis, fidendum prorfusfr,nbsp;qui infigni clade fimul concidiffenq an vt exitus vnus idemque omnium fuHEet,nbsp;ctiam idem vnumque aftrum natalibus comminatum effet? amp; qui ingenio excellèrent, an Ctiam vi variorum fiderum eadem die in lucem fulceptieffent? A- Pnbsp;ftrologo neganti idem, vnumque eualuiffe fidus, vniucrfè refponfum: non effenbsp;igitur opinationi aftrorum amp; fehematibus fatalia adfcribenda, amp; qui in p^iiquot;nbsp;uiis effent diu verfati, facilè eos maduiffe. Quàm piè,amp; fcitê,auditores? Fmnanbsp;noua,qua: in confiliis capiundis multum intérim pollct,non (educebatur, quodnbsp;illamcuiufdamvelocitatiSjhæcConftantiæ, moræquc olficium putarct. Prxffi-giatores femeladmittebat,veritatem imitari fæpc cafus folere cogimi^^' Sorti-bus,quaemanu alicuius duccrentur, non credidit, minus ariolis, auguriis amp; o-mina metuentibus : quod claro exemple die eoronationis VngariXjD. Steph,nbsp;faero, quo Pofonium proficifccbatur,docuit: quo amp; Pofonij incêdium datum,nbsp;mcAiorum Viennæ pars defedit, amp; equi prolapfione nil territus fuit : non fi - 4°nbsp;xahaec clo, fed focordia hominum accidere confirmauit. Confuetas nonnul-lis leges,fed varie ad cafus deflexas, cereos nafos appellabat. Rumufculos ex-ortos,quibus fuamaulâdiffluere querebatur, incertè, cupidiiisve iaiftatos fpre-Uitî feutras,amp; affentator^ neglexit,qui cis caperentur, leues dixit,vt qui Regibus 1 nitio inutiles mifcerentur,pôft ad pcrniciem fuppeterét, vt Alexandre ac-cidiffe Arrianus memorat. Nobilitatem nuper ortâ probauit, locis tamen,amp; hc-noribus etiam caftrenfibus,amp;contributionibus diftindahabuit. De fene quo-damcanoSjbarbamquefuco diffimulante,ad proximo adftantemiquidhunc integra: mentis amp; confilii intus alerc putas, qui patula cundis notaque obfcura-f C non verearur ? H is fingiilis, amp; cundis cùm f cdündarit Imperator,reperias ta* pnbsp;men,qui Cephei aftri modo, ccruiCe ad onus ventris detorto,eiusMaicftatila-beculas afpergere aliquändo tentarint,quorum infaniam Anticyrana antidötonbsp;retuderis; fin non fuffeccrit,fuccedatillud Aufonij; Atqui códiderar,poftquainnbsp;non reppcritaurum;aptauit collo, qucmfcperitlaqueum.Noquidcmfamftiflf-mus Cqfar,fateor,cmcritos beneficiis ilicà obrucbat,Ipe duä;abatlongius,tem-por»
4
-ocr page 865-V N G A RIC APPENDIX. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«if
ï'orcgratiâm rctulit, necobfcuros ftatim illuftrabat remotos tame accicbat,fa öiiliarcs quafi negligeret,ad. tempus traä:abat,nil petenti nil detulif.at fpem po-^oruin illis apud fe referuabat, faluamque tutatus eft. Ncc cuiufuis Scnatus il-^lentêtias arripuit » iudicio fuo experiêtia inftruâ:o, fuft'ragiorum varietati in-^ulût. Pietatis negotium in tanto diuortio ad Chrifti oracula exegitâta eos,quinbsp;^efcio quid in difputationibus diflidentes totis voluminibus fc conciderunt,nbsp;feinperauitjVt turbarum occafîonibus dilutiSjTypicorum, feu fuffiguratorum,nbsp;âlaecianorum, Ariomanitarumqj libellis explofis,Maieftatis nutus amp;guber-Jiationem cundris fanis, èc probioris fenfus,comprobarit. Iniuriarura non facilenbsp;^blitusjvindidam diftulitjtaroque infenfè eft perfecutus: Parentumlapfus gra-^lotes in liberis valere noluit, vitia profufionum reprehendit libidines fregit,nbsp;^otnitatumpalatij fui modeftia inufitata definiuit, vt interdum ad quotidiana-impenfaium indices infpiciendos otium impertieritmil ægrius, quàmter-i norumin agris fraudes, amp; accifos fines exarationésve tulerit jadrecognitio-^'emvocarit, Sereniflîmos liberoseamoderationefplendoris,reüerentiæ erganbsp;^oneosopinione,inomneshumanitateeduxitjVtfcferè eoloco natlis ignora-^*ßt,necante tempus curarint. PromilTa inconuentibus,acnuda,nonliteris,fi-^nisque verba fua munita,vel aliorum Regum, Principûmve diplomatis adæ-^^auit. Régna j fubicdos ad nccefl'ariorum fubleuationem itavolêtespertra-quo plus requifierit, plus dantibus accreuerit, amp; quod fæpe fola Auftrianbsp;tgt;ivno anno ad 700000 contribuifl'et,peregrècum gloriaiadarit. Vngariamnbsp;'^^^partibusfuis adhuc florëtem,eamopulentiamamp;nummorumcopiam nun-^^amtradalTe fenferat,qnam mercatores,amp; vedigaliû præfedi fibi nuticiarint*^nbsp;^æpe ille compreffam annonaab auaris, qui vulgus miferum fame, amp; vrbes fuf-^careconabantur,liberauit, vulgo fumptus ademit: quacda fuis maioribus in-'^^gnitajfed à fubditis concefla tributa,vt ornamenta pacis, belli fubfidia, Reip.nbsp;^^^'^ios,icaexercuit, vthypothecarij, amp; feudi pofleflbres, quorum eius generisnbsp;intererant, plus lucri ex condudione amp;: locatione fibi conflarint,nbsp;h ærarium fitmlatum.Inamicis iungendis,fderibus pacifceftdis,amp;: af-J^itatibus tardus,circumfpedus,in alendis, retinendlsve fedulus, in folucndisnbsp;î^clis,autlaxandis difficilimusfempereft vifus : quibusmultumlicerevidit,nbsp;^mum vt libérer,cautionem exiftimabat. Linguarum proprietati deditus,nbsp;pronunciatione vocum, aut literarum tranfpofitione facile offendebatur,nbsp;J. cnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cum Pcllxo dixiffet, nec vati Ariftandro de aquila fuperuo-
^^nce credidiftet. Nefeio , me Deus, auditores, quid in maximo mortalium °naliamplius formaueritis feu adociumfeu decus, nificlum terra: iunxe-Nam qui diffipatas fententias ita probe collegerit,prauas fuggeftiones ele-aliquado Chriftiana virtus expergefieret, amp; ad comune vinculum exci*nbsp;Scnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;neminem ex omnibus annalibus obieceris:qui ad volûtatem
præfcripta Dei fnos fenfns, cundorumque ocium redegerit, erratis veÂiara,* J^eptum ad frugem adiecerit,tranfuerfa ftudia,ne quid contaminarent, adui-quemnemo cum faftidio audierit,àquofupplices repulfamnunquantnbsp;^rint, qui obfolefcere virtutem in hoftibus fordidis feierit, tumultus amp; ani-os vulgi didis rexerit,compefcueritfurores,morbosfanarit,beneficiorû fern-j. ^^tnam gratiam coluerit,vix vllumlaudaris. Contuliftinimirum te,^aximil-ad locum pacatum,fplcndidum ,ad quem nullæ blanditiæ leucs, non vis,nbsp;A^üsperuenerint,nullaiundorum confufio,rerumqucobitus acceflerit. Nos,nbsp;,.^osinfelices,quostuacuftodianudos defpicis, adfocietatemexpedas. De-|^btamennobis,Maximilliane,tuarumvirtutû imagines expreflas,fubftituiftinbsp;Rodolphum quem complcxi, omni fubmiflareuerentiacolemus, cui niînbsp;Ladionibus redundaruntjvel ad pictatem amp; prudentiam, velnbsp;;^^gritatem,pacem,clementiam,vitamque beatam,longam defiicrit.Sub iuganbsp;f^^Seres,iam barbarus ibit Araxis, Ergens fi qua iacetnafccciconfciaNilo.Eanbsp;jj7^?°pbmi auditores, fände, riteque fuis muneribus defundo, eiusque Ma-' læta, felicia, nullo termino gaudia deferipta, eomprecemini : Rodolphi
1
-ocr page 866-IOAN. SAMBVGIRERVM
aufpicus ,gcnio, confiliis, inftitutis progrefTus vberes jcuentus nullo xuo aüt mora iinpeditos,qui Pannoniatnreftituet,alia régna morbis aut faro laborantianbsp;fanabit,ne perorbem tcrrarumvaftitas,lâchrymç,bella,cçdes vrgeät,prouiden«nbsp;ter curabitmobis ipfis conftantiam, fidém, ocium, tranquilliratem pofterisjnbsp;idque per nomen Ghrifti Iefu,ad eiufdem gloriara,Parris,amp; Spiritus fandi,exo«nbsp;ptemus,Amen-.
ELOGIVM Ei?ITAPHIVM D. MAXI-
MIL. SECVNDBPERSAMB.
IiC funtreliqualmperatorisMaximiliani 11. A.F P. generi,pa* tris,filij,pronepotis Ca:farum.Quemhoftes,amp; amici æquè co-luere, cuius pedus confiliis amp;prudentia nüquamexhaulturn,nbsp;iudicio èc arbitrio certum,attis firmum, cuentis falutarc, vni-uerfa incolumitate diu coftitic, ftabitquc.In quo Maieftas cumnbsp;humanitäre coiit,amor,nonmctus,aut fimulatio onines in olfi-cio,amp; admirationc tenuitjiuifa prooraculis,eifdcm ipfe fubie-
ólus,fanxit. Cuius finutus quidam tulifient,minus domilaborarent. Fidcni hoftibus feruandam duxit, lanienas, inferuos imperium fæuum non probauiGnbsp;multorum faces,incendia fopiit,aliéna non turbaüit, cuiufuis lusloco, apteqii^nbsp;adferuit,ad quietem amp; concordiam, vel impari forte, damnoque proprio cüdänbsp;redegit, iniurias obliuione contriuit. Iberos adolefcens biennio rexit, Impef')nbsp;RomaniMaieftatemvel proxumo capitis periculo in Saxonia tutatus eft,tubusnbsp;diadematis, vno vclut fpiritu, fufceptis, abs fpontealienatos in ordinem adnbsp;Gotham triumphis, vinclisvc coërcuit. Daco iniurio gratiam nepte CHucnfenbsp;aliquando expetita à Ferdinande, confenfufuo reddidit: Galli impeditnentumnbsp;è Polonia excedentis,liberaliffimo hofpitio expediuit. Danum,amp;: Suecum, proprio exitio flagrantes compofuit; FrancifcoMedici, quod patri Coftmonegc-rat,pontificios honores confirmauit,Ianum Balafla, Dobonem comtnunifamanbsp;fufpedos, ê cuftodiaprift:inædignitati,opibùsverelbtuit j Bebecü cura Neme- Pnbsp;thio bonis amp; vita per Schuendium exuit. Solymani ad Zygethuni furores nonnbsp;modo retudit, fpiritusque exhaufit, amp; fpem elufit : fed ipiain è fda coropage,nbsp;membrisque fceleratis animam noxiam, perditamque, validiflimis obicdisadnbsp;laurinum caftris,elifit,pacem à Zelymo,amp; fuccefloribus turn minis, turn blan-ditiis extorfit,quid fratrum amore voluerit,inque rebus eorum cupierir, Carolinbsp;nuptiis Anglicis inchoatis declarauerat. Vniuerfum, amp; facrum illudmariccn-ligatorumfdus, tam prolixe oblatum, fide, fuorumque confeientia, amp; quietenbsp;diftulit. Sarmatarum feeptrum tarn fuppliciter accidens, fpe quadam de Er*nbsp;ncft:(^fubicda,morxfalutaris mcmor, initio quafi diflimulauit, pôft,feditiolisnbsp;^d fanitatë amp; frugem tempus rcceptumque concedens,admifit.C^àm,vc Chri- 4^nbsp;fti,communiaque négocia beate vigerêt,ambitione exclufa,nil vnquameft me-ditatus.vltimodifficiliquc fpiritu Ratifponç idem comprobauitjlongaraproicmnbsp;ad decus,Rodolpho ele^to, amp; imperia dedit. Ecqtiid maximo mortaliümortali»nbsp;pio,iuft:o,fapienti, dementi, forti, fclici, indulgentiflimo P. P. addiuinitatera,nbsp;reb. totgffl:is,morbisqueviól;is, décima amp; quinta prole édita, filiisfceptroido-neis,filiabusmaximorumRegumtædisacccnfis,rehquifuit? Diutiirnaigitutnbsp;podagra confliôtatus,c nephritidcfociaftomacho debilitato, anhelifpiritus of-ficina defluxionc ac fuligine opprefl'a, cordis vieti globo ad fibram dura pi tu icanbsp;obfefTo , bilis receptaculo nimiafolidioréve copia diftento, imæ fedis vafis importune ad ferrum iniquis,viis etiam,quibus in omne corpus cibi diuifi,adqtic f*nbsp;alendum modificati,difcedunt,impeditisî vitiofa inter ventrem, amp; latus, nullonbsp;exitu fcfe prodente,aqua colleda;quorum ergo Comitiaedixerat,iis ad finiumnbsp;Pannonicorum fccuritatem ampliflime confedis, palamqueperRodolphumnbsp;paulo ante vulgo cnunciatis,cupidcquc Chrifti mentis auditis,adraiftîsque : sdnbsp;fedes liquidas,motibus compofitis, euolauit : vbi perpetui comitiatus maiores,nbsp;diei
-ocr page 867-VNGARIC. APPENDIX. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«17
omnes faftij facrisque obeundis idonci. Vixit an. iL.M.n.D.x.Rottiani Itn-P^djamp;Pannonicixn. Bohemorumxx v ii. Obiit Auguft.Tiberij, h .x. a.. m. *i-Eid. iixbr. m. d xx x c v i : ipfo nominis folenni die, tocidefnfere ablunxnbsp;Gabore diebus, quotillahoris obfcurior latuerat, Anno quadrate in fe dilólo fe-Ptinio,eoqueexaao.P.B.M.C.H.V. DVM ARTVS REPOSCAT* .
F I N I Si
lo nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;MaximiLadViatorem*
On mihi,nectibtjedtnihi velneutrii S'at mihi [at tibi^ non (at is efl^ er it aflfat vtriqtte.nbsp;Sum y morior^ viuevt moriar ^viuam merit ar is.nbsp;Non(upefes viuax,fuperata morte (uperfis.nbsp;2(ec(piro,nec mutus eo^ßd vtroque cadauer,nbsp;t^odmutumeßy(piratJoqttitur,neutrumpertJtrumuiiinbsp;Dum ceßb moueor^ dum labor labe re fur go.nbsp;Die cito dum pendes, nec fdo fnmmus çr itttusnbsp;tonbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;C»rßm^quid teneam^ per dam lucrérqueprofe^usî
EPITAPHIVMi
11 lt;lt;V A veteralabisMaximilliani fecundi his cineribus,dum ad contagionem perpetuorum voceturjChriftot^uc pura aniiôlusoc-^^Tatjfunt aboiita.
,0e corona sereniss.
RODOLPHI REGIS VNGARIÆ. amp;c.
ARCHIDVCIS AVSTRIÆi amp;C. S A M B. ORA-tiuncula, Pofonij, z Sept. 15 7 x*
Von optittiocuiqueexanimoeratjfoliciteque.àDEocon-tendendurntid vitro Diuinavoluntas, miferta nominis Pan-nonici,hodie obtulit: fcilicet adfrugemnos denique vt le-digeret, amp;admeliorainuitaret. Quid enim illo cælel^ do-micilio potius Chriftiano effe debetQuid non fufcipiat,au-deat,amoreque communitatis æternæ,no fubeat.Secunduni
fenfuSjtanquam exemplum, amp; quoddam limulachrum^ ^rtate iftahumanæ côditionis,patriçve integritate,q^id cupidius quçramusnbsp;vita pro hifee ab gétilibus,amp; prorfus ignaris pietatis, cum laude,animo-Vulgo profundebatur? Sed hæc publica magis, quæ narro, qu«àigt;fîngulo-lib^ *^t.Qu3e verb priuatim accidunt,quibus quifquefibiplacetj opes,coniüx,nbsp;j^fî^^*jditiones,amp; alia buius generis quam funt,me Chriftus,cbara,quàm ea no-Ç '^5°^atibus intuemur quód hæc tanquamvirtutum frudus, amp; adlaudenlnbsp;?a nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;adiones ornare,amp; feparatim ad pofleritatem foleant fuflra-
*®necommendare. Hxc initio fi quis,cur commemorem, requirat : Vtpu-munere domi,amp; vbique lçtemur,Rodolpbum ex alto miflum ample-p,'^^¦P^bioftris commodisgratulemur: paffim tcmpla,aras precibus,omnes ^^espuluinaribuscumulemus,Maximo Deo grates concinamusiquöd tan-^^fttiorum ferie, perpetuoque fubfidio domus Auftria nos facile, libenterquenbsp;®'tt:Auftria,inquâ,cuius ftemmate nihil in toto orbenobilius, dignitate co-
I
-ocr page 868-818 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;IOAN. SAMBVCI RERVM
pioâuSjprogeiïic amplius, in omni humanitate,geherationefandius eninicritj patrisque more vifcera intima omnibus Regnipericulis ad defenfionem prïquot;nbsp;buerit, nofquc propriis morbis ac diuortio inteftino aliquandiu vcxatos, con-iungere ftuduerit, contineatque, vt adhuc poft Deum Auftriorum benignitatcnbsp;amp;finu refpiremuSjiugumque Afise aucrfati, brcui, procercs, hoc,hocprxcipuenbsp;eleifto Rcge Rodolpho,quem coram fpedatis, iniurias perfécuti, firmiirime in-fiftamus. Idem pater omnium clementiffimus Deus, robur, foei os que huic ad-hibebit) quicüm Venetis Philippum addcdecus, Sc vindiófam Orientis excita*nbsp;uit, qui duiftu lani Auftrij detrimento Turcam muifo inauditoque afflixit, viWnbsp;minasque maritimas compreffit. lam enim videntur mihi obuerfari Angdo'nbsp;rum ctus, Regum Principumque colligatorum exercitus, ad vidoriam acicsnbsp;ordinatac : quae nos ab immani belua eripiant, pulcherrimamlt;|uc Vngaris pol-feflïonemreddant.Itaq; nemo dubitat,diuinitus vosiftudconülio egiUejVtRo*nbsp;dolphum,cuius mentione omnes virtutes nominatas volo, dominum amp; Tuto-rem depopofceritis, honorandumque defideretis. Et verb, quem omnibus adnbsp;tantam Maieftatem conditionibus magis idoneum, propiorem Regno, cono-guum meritis expeteretis: nift ingrati de Deo, obliti tot bencficiorum gt; ftudijnbsp;vos perpetui inimiciefle velitis ? Calamitates Pannoniæ, qux aliunde accerfit^nbsp;fuerint,nouorum peregrinorumque Regum ftudio malahïc nolo commemo*nbsp;rare,odij plena funt exempla: Alias nationes, qu£e eodem morbo fefe perdidet®nbsp;amp;: adhuc laborant, animo reputetismimirumreperietis,nihil ad vires, fincsqucnbsp;tenendoscertius inteftinis velproximis herisdefiniendis:quilonginquiusnoi''
* nullorum ambitione acciti funt,aut fefe ipfi dam ingeflere,vel non obfcurèdo-minandi libidine inuolarunt,non diuturnum fuifle regnum: coniundorum Tan guinc,ac multis nominibus mcritorum imperium felix,amplumqi euafifle. Sednbsp;vno,quod animo præcepiftis,verbo dicam:Quis Regum diffitorum eapotefta-te,,Regulorum acprincipum eaclientela,focictateque fucrit s qui nos extrem^nbsp;in raucibus Turcarum hxrentes,faluct, tarn commode tutari, diutius confer^'nbsp;re potuifletSemper Auftrij nobis, vtvicini, parietibusque intergerinis,nbsp;nitatibus deditiflimi, ita opibus amp; depugnatione fumptuoh, prxientesq; accur- 5nbsp;rere.Plurimum,quodnonncfcitis, ha:c gens propric fine aliis valet. Impct^to-res amp; Reges præterCyprumamp; Scotiam,pcne omnibus, amp; Reginasnbsp;uitquepopuliszfocietate autem amp;:fanguinisamplitudinc omnes facile exceflic:nbsp;vt ad huius nutum amp; amorem,vniuerfa Chriftianitas aduolet,fe fubÜciat, cok-lium accommodet,libentcrque,bono euentu morem gerens,mandata capeffat.nbsp;Profedo bellafuis no comparât,priuatis odiis in diferimen nihil dat, à bello abhorrer, iniurias moleftiflimas procularcet, necipfius gratia pledunturAchi-ui. Ac cum de illuftriflima genre fit fermo (iftudobiter hîc inferam) baud de fu-perimis Pannoniæ aut Marchiæ orientalis Regibus, quos etiam Drufi Tra-uni niifle temporibus aiunr,loquimur, necdeMarchionibus è Sueuiæ ducibus 4nbsp;profe(ftis,quorum odauus Bauariæ quoque Dux fuit creatus,quivc alaudarumnbsp;infigncgerebant,accipicndumeft, minus de quinque Ducibus, quorum hodi-ernaarma fccundus,de Auftrafîç amp; Lotaricis coniunéfa,cxtulit,à Barbaroira,vtinbsp;Bohemiæ Reges,fie Auftriæ Principes mandantc,datis,eft difputandum:fed denbsp;RhenanH vetcrisque, feu occidentalis Auftriæ, adeoqueipfa FrancorumRegum pofteritate,ad Rodolphum primum vfque,eft repetenda omnino,cenfen-daque memoria. Ac fine tot ambagibus,de nomine allatis, remoto^ Auentico.nbsp;Scimus veteris Auftrafiæ,feu regni Lotarici,fub quo Habfpaniaquoqî fuit,do-minoshâcdiuinamfamiliamextitiflb,arccmqiieipfam,vtcaput,amp;Rcgiam,adnbsp;quam Vindonilfenfes vfque pertinebant Habfpurgum forte vocatä,namamp; hunbsp;die , Spanfehafft dioecefim Cum Iuris poteftate intclligimus.nccdubitoanbsp;Gryphone,Pipini fratre,qui Rumcrici,ad anguftias Lotharingicas,vicinavelu-ræ loca infederat, non tantum in Saxbniam vel vltcriorem Aquitaniamconfu-gerat, propius hanc Syngeniam abducipolfe. Applaudite igiturproccres,popunbsp;laresque optimi, pedus amp; areas, viresque, fummo ordini, ac Rodolphe npftm
-ocr page 869-VNGARÎC. APPENDIX.
^onferatisznemo nonadöptatiffimi Regis nome excitetur,ciusque aufpicatum niperium,ple|rumviâoriis, actriumphis exoptet:fi rem Chrifti laluam, négocia patria: tuta,fccuros vicinos,remotos lætos effe velit.Huius enim Regis âlpe-dus iocundiflimus, Maieftas verenda,difciplina, vfibusq; ôâ itineribus progrel-no mediocres, aureamobis fæcula pollicentur,vel potius iam in manibus no-eadeponuntur. Ad cuius imperium amp;iufla quife aggregarint, nunquamnbsp;^déijfadiquepnitere poterit:quód breui omnibus fitillefatisfâdürus. Haiidnbsp;einaiorumhic paternisque exemplis defeifeet, humanitärem amp; clementiamnbsp;'^olet,liberalitatemefFundet,thefauros,vicinoSipropinquos,fratres,vitamdeni-U 'îUeipfam prompte incommunem defenfionemdabit. Hos ifte, abfq; dubita-
^one,fpiritus,amp; animum fouet,Deo amp; omnium bono,fuæ prodigus vitç,vti in-Icruiat,atque diuinitus crefeat. Qui in eins confuetudine,colloquiis funt intimi nunc,amp;primis annis fuere, rationes amp; fermones notarunt, alta amp;fana con-Wiaomnestribuunt, animum adrepcllcndûhôftem,purgandosqjfeditiôfos,amp;: httonesita propenfum,iamq; anhelum;vt modo vos vnitivelitis,nullas iniuriasnbsp;duerfariorumfit curaturus,ac fines Pannoniæflorcntes confenfujmunitospa-^Cjfirmatosquepracfidiiscelerrimè prxftaturus. O inauditosiniuucnefenfus,nbsp;*^cditationes heroicas, planeqj ipfius maioribus dignas, Pannoniæ lebus etiamnbsp;*cceflarias,amp;proprias.Huic diademanon obtrüdamus ? Hune non parrem pa-o canamuSjOmniqi généré exquifîti cultus veneremur? Non ætas,anni,non
®niper quæin oculos incurrunt,quomodo in obfcuris amp; vulgaribus, iri hero-'^tnnatisitafpedandafunt. Eugenia ilia maiorumque virtus, quæ in pofteros^ aquilarum in pullos, pertinere folct, eosque agitate, monere, impellere ad
'^lunus fufeeptum, graueque nomen perfequendum,confîderetis. Nunquid fi* '^cveftro,proceres,Nobilitasque,exemplo hæcrecenfeo ? Quifcintillasnobili-^^fiSjtanquam ftimulos àparentibus hauftos,vcl teneris adhuc annis, amp;:mem-imbecillis cxcitare foletis,vosque ad magna,ardua, præter domi fuæ nato-
*¦^01 morem,vclut eueherc nitimini?Si membrorum decens pofitio^oris oculo-^^piquehonefta faciès, in vobis j veftrisqueantecellit ,profeóló animus defor-^origtiobiliorquerarô contingit:vt amp; mentis indolisquccômcndatione,vitiâ ^ofpotispenfari, perfici^ji amp; fimul temperiem corporis generofi,amp;excclfi ani-*^6116indicium plerumquedicamus. Quare,cùmingenuo,libèrali^ afpedùnbsp;^lolefcehtem,cùmagilcs,moderatos^j artus vidcmus,vel pro dignitate,non fa-5 veftib. decoros: iudicamus nobiles, amabili ingenio,moribus temperatis,nbsp;quamuis laudem natos. Non me cæcüs vllius amor tenet, non gratia exer-^^^teinere defuturis nihil foleo pronunciarc:fed dum huius Regis ego animüjnbsp;^gfiationes,amp; alia colligo: veritas à me exprimit,fateâr,no minus fore hûcortünbsp;^'^elutnouam ftirpis perpétua: Regum Vngariæ radieem, concordia, amp;inli-^rtatedeinceps viéhurorum : quam nullavis peruertat, nulla imbriumdiluuionbsp;® ^^hauriat vei violet: vt Rodolphum tllum magnum, qui hâc feliciflîmam^rofi*nbsp;P*atn in clum, longumque extulit, fubdidifie propaginem Augufto Imperio'nbsp;^ouiinus. Non eft tempus, Pannoniij delaudibus,amp;fpe certa,quam opt. Rexnbsp;tentât, concionandi : fed cuius ergo cofonam recmit,iam quafi præftitumnbsp;*^°itremini.i luuentaplerunq; nonnullismorbis labmat, temerariavulgô hæcnbsp;^f^Sjimprudens cêfetunverùm de hoc nil talc fperandû:ac nuric filc^o,alio temnbsp;pote pluribus again; fi vox me dcfeccrit,calâmo de virtutibus, vtnon præfentesnbsp;odojfed qui annis côfcquentur innumetabilibus, eiüslegant,mirentur dotes,nbsp;^præconio iri omne æüum producant, àgam. illudpræterife nequeo : de hacnbsp;Î6 fnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Auft:ria,quænos hodiernO die beat, amp; qua hora de hoc Rege cogi-
, tis,falutaritercogitaftis: nulla in aliatotlinguarû effloruifle vfum,rnorum, amp; ^rianitatis,traôlandorumq5 fubiedorû j fi ad alios extimes; nulla in aliamagisnbsp;quot;iinam,fandamqj; nulla in aliamaius, ne dicam par ftüdiûiamoremqserga o -^es exteros viguiflezquæ iri noftris periculis amplius voluerit, falute perfcce-'^ptorfus dico nullam extitifTeivtAuftriamperiufobohs Cafarum,ôcRcgum,nbsp;^^tututn,pietatis^domicilium,humanitatis exemplum, ftudiumrei conimu-AA
9
-ocr page 870-IOAN. SAMBVCI RERVM
----- ¦ nis, libeftatis Vindiâam dicas: Rodolphumà vcftigiis fuoru non deeunaturti»,nbsp;omnia loca trophæis, amp;hoftibus captiuis completoru fperemus^Cumque,pro-cereSjhodiernodie Rodolpho infignia, multo intcruallo,decurfuquc annorumnbsp;non vlli alij iteranda(feu magis,eo viuo ne quidetn animo præcipienda}finttra-denda : fauctc,adefte,oro,linguis,amp;animiscelebritaci : qnifquemente,amp;ofB-GÜs animum deditum, amp; gratum A uftriis declaret : in primis Maximil. 11, cle-mentiflimo,deinde Regi filio,eiusque patruis, atque fracribus fereniff. banc fa-miliamin oculisferamus, ab eanullæ nos infidia:,mina:, nullac malcuolorumnbsp;fubiedæ caufæ dimoueant, nulla vis deterreat. Ita enim nos Pannonios Deusnbsp;benigne refpiciet, errores facile condonabit,hocqucRegepriftinis amp;auótisfi-nibus ornabit. Salue,igitur,Diuina proles Rodolphe. Viue, viue, Rexinclyte.nbsp;Benedicat Dominus ex Sion, bene fit tecum nobis in fempiternura, millics libinbsp;Relia oriacur matutina :
Felices populi ,felicia Régna Rodol^hi^
Sinutus prompt iç^iujja fetjttamur Heri.
TuquoqucRexplacidiffime,in cuius animo ruga non eft, aut næuus dc-prehenfus : genus Vngaricum inamore,vti cpifti, amp; dementia ponito : quod tibijVt Macedones Alexandre, periclitationibus conftanter aderit, quoaddidonbsp;omnium eiusneruorum amp; poteftatumomnesferentfrudus. bioncnim fubte,nbsp;vtliberi modo fint,armacapiet,fed maiorum morc,vt aliis imperes, fetuiiutemnbsp;longinquiflîmis minere, integra omnia tibi amp; gloriofaeueniant, plena Ixticix,nbsp;plena obferuantia:,amp;: pietatis,efficient. Vix alia natio, fi frenum habcat, amp; bonanbsp;verba, tradabilior, ab ira ad lenitatem paratior videtur : quod ex magnis duci-bus intcllcxi, amp; vetufta monimentacomprobant, Vngarumn5indiilgcntia,fednbsp;feueritatemolliri: nonclemetia,fed virga ferrea in obfequio retineri.Mutuun'jnbsp;fcis,habent reditum pater,amp; filiusjpatronus, amp;: cliens; Rex, amp; fubiedi : nec wi'nbsp;nus feeptra facilitate, amp;: mitibus fenfibus, quam fatuitia, aut contemptufempt^nbsp;conftitere: In quorum altero eftfuauisamor, amp;reuerentia;metus,amp;turb2innbsp;altcro : quod vclin turpiffimo Caligula extabat. Olim,dum immanitatemTur-cæ, amp; funus proximiVngari vehementer horrebant: diftrado quorundam ftu- }onbsp;dio,ambitioQque voluntate,non omnibus fatisfeccre : fed voragines, amp; fcopu-li quidam,pemiciesque Reip. contra officium admiferunt : fadum nemocxci -fat, autorcs, vna cum poftcritatc extindi, pnas lucre : fed non obfeurz Regic-nes ahac,a:quc,nc dicam grauius,quas nulli barbari attingunt, nullaicai vrfe-re,peccarunt, fpontéquc exitium ac dedecus fibi dicuntur creaiTe : Vtiftius vul-gatx de Vngaris opinionis ac vocis notas aliorum no minus animos fubiille, a'-queexercitos labcfadaffie audiamus. Inexteros Dominos,longiusexcitosin-terdum Icguntur illi fuilTe duriorcs,minusq; dido audientes;ergafuos,amp;:pro-prios,autvicinosnonitcm.Ha;cnonaffede,autmorbo dida,minus in vlliusin- iuflam trahi velim : V eruntamen fubiicio, vt quifque intelligat,dccus Vn- 4®nbsp;garicum non aliquoticuium hominum facinoribus obfeura-ium;fed plurimorum fidorum optimatum in Domum
Auftriam conrtantia,femper valiturura.
atque de his nunc fatis.
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;y I N I s.
-ocr page 871-V N G A R I G. APPENDIX.
DE -CIVLAE, ET ZYGE-
THI EXITV, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;SAME,
I VLAM Bertah Bafla vi fumma,amp;: opc nifus, omnino fibi cx-pugnandamjrebus orientis pacans,amp; adoftenfamnoftracotn paratis, depopofcerat ; itno iam pridemad Zoin ok familiari-tate Kereczenij fpem deditionis, ciuSque pociundæ baud ob-fcure deuoraileratiMoueranc eum nonnullæ ad tantum opus,nbsp;onus^ caufæ: quod multis locis amp; partibus fuos cruentiflimenbsp;paffim acceptos,tradatosqj a Pannoniis cognorat : ac nifi tem-
peftiua expedit i one, qua leuia amp;anguftaqua:daobft:acula,velutauerreret, prx*
I o A N. s A M B V C I R E R V M
pridemfubolfeccrant, csetcrosqj adimmotam fortitudinêfirmabant : fcötke fó qaidemjUefcio quidrelaxionis in præfcdis aiunt, Deo tarnen votum iufiufan-dutn,amp; gloriae, officioq;, quo inautorati cfl'cnt, plus, quam cuiusquam blandisnbsp;óilenibus verbisdebcre,adepugnationene auertifepatiantur,orare. Qiubusnbsp;monitis haud paru profeciflent, nifi cæca quxdâ, peruerfaq; ratio prxfedi, pro-miflaq! vana plus apud imperitiores potuiirent. Semper,vt à multis audiui,Ke-reczeuij ambitus,amp; eapræfeduraGiulæ,totmuneribus precib.oblucriam-plitudinéexpetita,obtentaq;,fufpeólaeire cpit:prçfertim,quôdaffinitateChrinbsp;ftophoriBathorei,cuiusfororem priore matrimonio ßbi adfciuerat, acRegulinbsp;Tranfyluani fefe tueretur. Non obfcurè præ fe tulit: earn eile autoritärem Ba-thoreiapudIoannêSigemundum,huius apud Soly mannum, vt, fi aduerfi quidnbsp;Giulæ ingrueret; iè eorü autoritäre, amp; vinculo,ci tra omnis d.dccorislabcm,a-uerfurumnmö fi vellet,hoftium arma fibi adiundurum, amp; quiduis obtctiiruin.nbsp;Quaproptercùm Giulafirmiffimoequitum amp; peditum vetcranorunipræfidionbsp;munira, cunótisq; adneccflitatem amp;manusaffluentibuscopiofaefietruccali-quid metuêdum fibi miles putaret,quod nullam vim integra interiore arce^fefcnbsp;foris,prærer aliquot locapatefada, confpicerent:tamenperfuadentur, vtinar-cem vetuftilfimam,quadiagularem,tegulis latericeis, vnica pro porta tt.rncufinbsp;prominente,ad nullam oftenfam conftrudam, confugerentnbiq; fccuritaccin,nbsp;fuisq; incolumitatem omnem ponerent. Res omnis lufpicioncm intclligenti-busauxit,digreirusfrequentes,clandellmicommeatus diiplicuere, prælcrimadnbsp;propugnacula ruinis hiantia,itemq; aliquot dierum vtrmque adniiflààviccf-
fatio. Sedpertinaciterprobiores confiant: vita cum hoftefijperniutaturospo-tius,quàm vllo indicio in vllam deditionis rationem dcmifluros, pro/ïrctur, i^; fe dextris comprobaturos.addunt,fefe denuó fchedulain caftrabolbuemiflaranbsp;deprehendific:m autorem lege capitali inquirendum, nee vlli parcendum. Ili-có fadum de fchedula Præfedus excufat, cfle in hofiibus exploratoréfuumtu-tum Nofosky, quem ad colloquium falutare, neceflariumq; acciuerit, ex eo fenbsp;nuncium Isetum accepturum : non vllo dolo,animoq; fimfiro fe idcommifilfe: .nbsp;meliora fperent,fcq;vtpurgaret,ilicct per prçconé horrenda vocemitcrandam,nbsp;quicunq; deditionis vel temcre meminiflet, correptum intra amp; extra inuros vernbsp;berandü,laqucoq;puniêdum,fingit. Cauflas vtcunq; prolixins recitatasahjac-ipiüc,fed inter fe murmure agere,capita,vitam pro patria,Regcdeuouere,cir-cumlpedcagendü.inq; omnes partes amp;angulos oculos coniiciendos diccre.nbsp;Paulo pöfifpargunturvoces, aduenturü Bathoreum, Bertha Balfrniamicitiatnnbsp;polliceri:integram,faluam Giulammanfuram,nec ie cuperc aliud, quàmvtci-tra dedecusjobfidionem laxet : dimifl'um iri præfidiû conditiombus quibus ve-lint.fatis cfle depugnatü : ix feptimanis infanam vim expertos. AmhatumTe-^iefi^rofcripfifle obfidesdentur:cundafaufta, mitiaq; fenfuros. Quibusqui-dem pollicitationibus quid non obiedumfuit? Nihilominusconfciisnonnullis 4®nbsp;etiamGermanis(vtaiunt)res,obfifientibusncquicquampotioribus,in deditio-nem arnatamverbis,amp;cpromiflîistolerabilibus,atpôficçdecruenta,exituqimi-ferabili præfiitis, datur^ Pcrfcribunturmiflis Kereczeniopurpurisamp;aliislite-r.T,legcsq; deditionis àTurca : intermittutur Matthias Kereczeni cum aliis ob-fides, di»n per Bathoreum cunda definiantur. Sed oblata incolumitas me-r.tóprxfedumcumfociis fefellit,exdifciplina,moret]; Turcorum veteri.Naninbsp;vix ad x.M. pairus,reliquiis dimiflïs,rehdis ifiic tormctis,armisq;,farcinis ino-nerarioscurruselatis:eccclaniczarièlatebris nofiroscompleduntur,fanguiric,nbsp;prxdaomniareplenr,paucis admodum elapfis:quos adhuc præfias virtus coin-inendat,inque viuis,vt loannem Gyzi, Stephanum Fewldwarij tenet. Ita per- 1nbsp;fidiapnas in aurores redegit. Nam fccundaSeptemb.arce fuperiorcnullâ vininbsp;expcrta,dedituf cuius exitum quinta póft die Zygethianiifl'io,cumtriduóan-tèSoIymannusibidem animameuomuiflèt, fortiflîmiq; Mcolai Zerin jmorsnbsp;immortali memoria dignaconfecutaeft. Cuius Hcrois exemplum vtinain bonus Kereczenius fibi ad conftantiampropofuifl'et : priftinxque ibidem virtntisnbsp;memur.
-ocr page 873-VNGARIC. APPENDIX. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;8^5
inemor,decusfuorum,fpemquepræmiorumeffetihtuitus. Sed Hmehtanta ia-dura,non exigua parte fubitó,practerquc omnium fpem,per Colnitenr Eccium Salmcnfem reftituta,fattaq; fuit. Is enim cùm lóngius malunï difceffurü,fuamqinbsp;cuftodiamlauriniinanguftiascoaduiriprofpiceret:memorZerinij amp;fui offi-lt;:ij)affumpto Achate fuo,Georgio Tliurio, V efprimium cum Tata ab holle récupérât, vias amp;aditus infeftos,obfeffosq5, ad laurihum celeriter expedir, agrósnbsp;amp; fines culcoribus propagat, ad profpiciendas amp; auertendas infidias, ita inuianbsp;purgatjVtOmni metuagricolaSjSe nobilitatem tot ahnis preffam, öpibus amp; pro-fperitateauxerit. Inrcditu Maximiliani 11. qui iSoooo exercitumex vniuerfinbsp;® Chriftianitatis focictatc, ltalicis,Gallicis prmGipibüs,amp;: Germanis (in quo adnbsp;16000 equitum fuere) inftruxerat j vti Zygethófuccurreret: nuncio cafus dolenter accepto,pra:fedóve Albenfi pauló anteaintercepto ,amp;:capiteZerinij adnbsp;laurinurri in caftra miffo pompaque curato,cùm laur inü rediiffct,per Groatam;nbsp;^tfcrunt, fubditoigni,damnum mercatoribus intendio ad iooooo 11. datümjnbsp;conflagraruntad 100 ægro£iamp; infantuli. Cumquefua Maieftas 14.Aug. hincnbsp;Vienna femouiffet,menfeSeptembrifalua rebus, amp; comitatu, Deo duce, dempen paffim metu,amp;:periculo hoftium,codem rediit. Sed de his,amp;: Zygetho ah-copiofius dicetur. Nc tamenj dum plura Icgeris, ftimina hiftorioJæ hic aptanbsp;f*'aUdere: paucis, quidpropemodumquoq; die per öbfidionéaótumfit.accipc;nbsp;Solimannus vltima fencdavindidam,amp;: aliquotiniurias perfecuturusjHnemvtnbsp;aliquando bello Pannonico imponeret,cùm ei Tranffyluanus in Via, comitatunbsp;*mplo,amp; muneribus,fc vt tutela quah abfoluéret, priftino tarnen patrocinio fo-'^cretjoccurriffec : ecce xooooo exercituad DrauumcÓfiftit: cuius eluuies tangt;nbsp;importuna, vt vitiniam ad M.paflus interdum laeünis, paludibusqucfóedet,nbsp;oundetqj. Ponte igitur ,iamanteamadatuTyranni fubitaiiaamp;promikuafub-mtorum opera,Ióngè ftrato: fexta Augufti,præfcctis caftrorumiMcchmeto,Ha-^onbeco,Karanbeco, Bofnenfi ciiftodci ad Soklohum prius Budenll Orozlam-cco ftrangulatOjapertê ab regiohe S. Laurehtij immihet, Cumqjlocum vdis amp;nbsp;^^dcofisimpedimentisdifficilemprofpiceret: arcem duobus munitisöppidis,nbsp;^fiiburbanis, poft totidem intus latehtibus arcibuSiamp;:pra:fidioZcrinij dudumnbsp;'oti,aliisq; fortiffimisHeroibus ,moleftias fibi prxbituros Mahmeto dixifl'et:nbsp;Premis diebus velitationibus nöftros fatigatitormentisqjcotinuo innouumop-Hüm diredis, ita fepes, amp; cophinos exaggeratos, conCutitj cónuellitqj, vt nö-ficedere, à fe fubieétaflamma, inq; veterem ciuitatem fugeré copuliifuehnhnbsp;vbi fe inicccrunt, ad vim infecuturam depellcndam, mirè fc firmant, ad ó-^^es aditus inftruuntjnc quidfutorhoftiumtemerè noceat. Intereaprdpügria-^J*lüingens,terracffoffa,inq}aceruum congefta^quo machinas fublcucnt,éqücnbsp;^^oinnoftros ardentius agant,Turcæ prociirant: vndc plurimum damnijacnbsp;P^fiea ruinarum manauit. Qu^re lanizari ad infultüs vallo,cratibus, amp; vi^ultisnbsp;P^rpalüdcs ftratisjad moenla interiora, viasq; moliuntur,fæpedimicanr, tamq?nbsp;^ianèconatus vrgentvtdefenfores iam turn loco moturi, vehementer turba-*^^métuqueperculérint; düm 19 maius quoque oppidtim importunitatc, acnbsp;''^bementiafuaobtinucrint,præcipuanoftrorümiaâtgra,quifübljdjjexternio-^^emfpem dudum amp; allcuationis abiecerant. Turn certè præcipùi milites, acnbsp;''^ayuôdæ,vnàcüm omnis generis machinis,amp;: adfuftinêdâmobfidwonem ah-'onacopiofa,periere. Hincfpemaiore aboppüghatöribuS concepta,düm hiïnbsp;fdviétoriam intermittùnt,i6 impetum in arcemexteriorem è propügnäculönbsp;(^°dsemunito,egeftóquc,faciunt: viaminiquam,lutofam, amp;:vliginofam ^qui-bnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iïiodis,ad commoditatcmexplete, Só cönncótcre inftituunt ; cumqi
kanto furore difnicatüm aJiquothorisfuiffetj elufihoftes,Bafl'am,cuminhu-^ptis ahisjduöbusque fignis cöhortium, amifere: fed ahimos noftris addidcrac JiiusZerinij præfentia : cuius dextera Cum acinace cruore hoftium madebat.nbsp; æeviftoriadi quid aliunde fofisauxilij admitti intro potuiffet,noftrosq: apcr-puis iniuriis recreate : baud parum ad obfidionemproducendam, dum Gxfa-** caftra propius aecefliffent, receriti^ militelaffos ,fatigatosq; T ureas autiub-A A- iif
I
-ocr page 874-«34 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;G H R O N O L O G I Anbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'
mouiflent,autprorfus dcpulifl'ent,opinionis, fpeicjueattuliflet. Scd aducrfofit^ to cuiiótaillis moraamp; fatigationibus accidcie : intrépide tarnen Capitanei o-mnem fociis mctumexcutiunt,mortem fibipropoficamaDco, perpétua glorianbsp;enunciarunt. Donee feptimadeniqueSeptcmbris,hoftis numero fuo,amp; recen-tiummilitum manu fubindeobieóla,fretus,amp; quödceleritatcfibi opus eiTcjObnbsp;Maximiliani 11, accurfum,videret : infanis fuiminibus propugnaculum prxci-puummaiorisarcisverberat, partibus difloluit, paffimpertextaamp;: mniafora-mina ad confeenfum pertundit. poftremo ignem iniicit,quo correptis intus fere omnibus Iocis,adpulueris vfque nirrati turrim, Scconfumptis : primumZe-rinio amp; fociis gt; fumusnbsp;nbsp;nbsp;ardor animum infregit : extremoque pcriculo in intc-
riores receptusconfugiendumanimaduertunt. Sedeo quoqueflammapenetrante : tandem fubfidiis cundis, amp; falutis viis remiflis, Zerinius concionefuo-rumpedoribusvltimacorroboratis:exiliendumcx intima quoquearec cenfet, proque portis amp;foflis ibidem fortitcr cadendum. Quern cóftanciflïmè Heroesnbsp;fecuti,paucis fuperftitibus habitu mutato, reliquis : pulcherrima morte, exem-plumpoftcriSjfuiqueimmortale defideriumediderunt, memoria triumphoccc-lefti confecrarunti Ita Solymano, qui triduo ante ftomacho fadoamp; nonnuHenbsp;metu tadojluce excefieratj Zygethum fuorum 50000 occafu, vitaque propn^nbsp;conftitit : cuius obitus tedus, tacitusque adinaugurationem vfquefilij Sclywbnbsp;prudentia cati Mehmeti permanfit.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i
Ï t N I 3,
CHRONOLOGIA PAN*
NONIÆ, PER IO. HEROLD.
SA V D dubiun} eli^ab Adamo omnesßbi nationes ortum fttmerepejie^vel tnbuere-.manifeftißtmeautem àISioeooHdilttuijclademettratactanUar» jönbsp;f...^ r.L: ...:f------------------------ ) nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;---pannes
(uam fibi (jutjefuegeittem^nornenvendicare. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ccc
¦ ,....... ' '
adbuc /nultû Uber is orbe arcumirey in ft mere ab eo edttos qun
i^on fat habuit tribus ßUis or beret terr arum dtmdcre:Jed
arte^quóne ingenio ac iure 'vniuerfi^quos -vna regio non comprthenRebat., 'vttampoffent'vtueretranquiluorem. CumTuyfconeigtiu^nbsp;Semi progeniem etiam ad Arclteum mtfit : ubt nepotis Mefà, Arameifilij proles bann on sdrinbsp;regioneminferiorem acvbcrioremfirtitusprouincianomenfnum tmpoluit.HideindeGTS.*^nbsp;cis Peeones di£ii : poitquam autem Latinis innotuere., Pannones 'vocitattfunt.
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Anno diluuij c l v.
* Bannon primus in Pannonia regnauit^ amp;prouincit nomen deditt Annodiluuij mdccxcvi.
Dareius, Uy da(f isfilius horttm Ubertatiac virtuti inftdiatus eU. Liberos Megaby^, Gu-ropa priifeUo^operam nattante pubegit:fubacios magna ex par te in feruitHtemabegii.Seti no ftatim tertto,ejuum An ft agoras Mileti tyr annus rebellaretyterum in patrtam rediere.
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Annodiluuij mdccccxxxii.
Cum ftnitimisformidolofieffent y Amyntas Macedonumrex ^populiferocitatemperta' fusfellum tllis tntuUtdnfeUciter'ver''o pugnauit: adftipendiumfoluendum adaciusfUisPU-lippurn filtum obfdem dare coaclus ePi.
Annodiluuij mdccccxlv*
Uanc cladem quum Perdiccas Siacedo vlcifci velletftpfeadcaptiuitatemyultirnamy, nP PeriamredaUuseli.
Annodiluuij mdccccxlvi.
Bardyllvs autemobviUoriamelatusMacedoniamtnuadereaufusregemPhi-lippurn, dijciplinamilitariapudEpaminundam^rincipem GraciainfiruUu^clademparen-tis ac tniurtam propt iam qui vindicaretftnuenit:ab eo victus^precariopacem impetrautt.St anntt
fl
P ANNO N î Æ; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'85;
iuftodànde(juifftoPhiUffi,f[i{un{ ùerumrebeUajJètdf^M^ 'A.ucdc'ïii:?}^ Annodiluuij mdcccclxxi.
L A G A R V s njcrojregni Alexandrian,'io-frtmo, Auturit at os, nenegeeium txftdùionem meditanti Alexandrafacejferent,cdomutt. Macedonum Agrtanos contra Tia-ftttmArfarràfiltumfequtiußit : cjuo in bello amp; regiam cußodtam, dtquot; nomen célébré adeftinbsp;{tnt. Vndefacile liber tat cmfuam diu rctinuerunt,ade6 quodSylla cum edomttis Scordifcdfe-^Mftmd,pari delicîo reos,pan vindida caßtgandos cenjebat : tam turpiter ah ipßs reiedu^^nbsp;^^yVt deincepsper lon^m tempus,qui Confulatum apud Romanos tnirent, PAnnonum à be^nbsp;. ^otbfiinuerint.
Hadenus Pannones liberi fuis legibus 'uiuebant:fed Augufli fortuna,eos, vt coïteras or-^iiffattones, Imperia Romanorum adiecit.
ROMANA PROVÎNCIA PANNONIA
Anno ànato Chrifto ix.
'Ctjferat orbis Imperium Augufio: cederet 'vt Pannonia,in falls quoquefuit. Lihcrtatem ^orum repreßtt prtmo,mißo Vibio : deinde per Tybcrium Romano Imperia adteda,jub Galie-(uperiore Pannonia aticia '.fub Probe,vineis confita, legionibus duabus ad Conftantinumnbsp;'^f^tecohercita.
VANDALI PANNONIAM OCCVPANT
Anno anato Chrifto cc c XXX VI.
^xhaufia deinde, pefte ac principiim impietate dilacerata vndique, cum Imper ij ruina à ^ffnanorumfidedetradaefi,posiquam(ubRomanis cccxx v 11 annos degerat. Con-Ifntini ergopermiffu,Wandaltpropriisfedibus àGothis cxpulß,eamper -si l ferme annos i)^~nbsp;^lgt;itarunt.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4
GOTHI PANNONIAM INHABITANT AnnoànatoChrifto ccclxxxii.
^othiautemhos,Theûdofio ImpcratoreOrientaliagrotante,duceAlatheo çfiSafra, expn-Pannoniam exfdere,cum Gratiano iclo,poßidcntes.
HVNNI PANNONIAM INTRANT
Anno à Chrifto nato c C c c i.
K E V A autemduce Hun,/i,Arcadioimperante,G6thisexpulfis,Pannoniam,pugnacru- lllyfici Thetrico Germania prafetlo, coemerunt. occtjo nanq^ du-
gt; C X c millibus defideratis, Romanis vtcloriam r cliquer unt, quod post bac conira Hun-*^[^^ercitus reparare baudpotuere. Pacata deinde prouincta reges habiierunt duo : quorur» ^^usanato Chriflo42S(_yAtila,regnauit2j.deinde4s5.Ernacus,regnauit Redis fia-f^oacciuili bello exbauftis virtbus,tn Scythiam ah Oßrogotbis pellitur,paucisex Hunnis lÀnbsp;^^fionia relidis.
OSTROGOTHI PANNONIÆ IMPERANT AnnoànatoChrifto ecccLViii.
Valamir regnauit annos 4, Tbeudomer ii, Theodoricus $ i, Athalariciis j. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«
LONGOBARDI PANNONIAM REGVNT Anno à nato Chrifto n x x v i.
'lt;-Ando:nusrex, expulfis Ofirogotbis, regnauit in Pannonia annos jj, queminfiquutui
¦ *inus,2 donee à Narfeteinitaliam vocatus,Hunnisveterij^us amic 'tsexpado ceßit,vt î*o tempöre Longobardis neeeßfe foret reuerii,fi{a rurfum artia reciperent.
HVNNI PANNONIAM RECVPERARVNTk Anno à nato Chrifto dlxvii.
duArius,quum regnajfet 2 p annos,Chacant{m hahuit fitceeßorem.
ROMANI PANNONIAM RECIPIVNT
lo nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Anno à nato Chrifto dciiii.
^auricius Imperator Pannoniam recepit, vnde varils caßbusfub Orientale Imperj iti^ annos agit at a est.
HVNNI PANNONIAM TERTIO INVADVNT
. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;AnnoànatoChrifto dccxliih.
E M V s rngarorum, quiiam Pannoniaminhabitant, dux, auitas fèdesrepetens,Sua-bnperio [ubdttum debeUauit. Eius autem genealogiam Ronfinius ex Annalibus Vn-AA iij
-ocr page 876-«3^ CHRONOLOGIA PAN in ONI Æ.' garorum èscifftÂm^quum ediderit, ne Vnguros fu£ antiquitatis fraudAremtis^^'Çnmnbsp;dere.
J 2 iaphetÿ 3 ch Am y 4 Chui^ s Nembroth, è Hunor, j 3orASy Cj/has^ jf Cheledu^y ïoCines-, tiCheary 12 Beier, 13 Radar, i4 0thrnar, JiSarcans,nbsp;t6 Bondofardfùi ijBticenes, iSCanadus, if)Ruldui, AoBe^ur, 21 Micas, 22nbsp;Jces, 23Ompudes, 24Chulchas, 23Leuentas, 26 Lechel, 2'3ZAmbur, 21! Baltigm,nbsp;^(fBulchfts, 30 S»lthânui, 3iBerendus, 32CadtcA, 3 3 Optes, 34EtheU'S, 3jSte~nbsp;^^enes, 36 Turda, 37 Bendecttctts^ 3S Àtila, 3ÿ ChaboA, 40 Edus, 41 Ve^ecus,nbsp;42 Elendtts, 43 ^Imus.
Huius ergoprogenies quumimperaßßet, Panhoniam^prouinciam iieritmpacajjet, tan- » dem tnitofoèâere cum Taßlone Baitaria dtice,clàdem tuLttfdmo/îl?imam,ac ir^pério exctditinbsp;PANNONIA A FRANCIS SVBIVGATA
Anno a nato Chrifto d c c c v.
C A R O L V s nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;w Hunnosadinternecionem vfqtte delettit fermè,fedfub Francis
quumper centum annos,tn CafoliPipini, Lindeuù, Lodûuici, Carlomannifidepcrftitißtnt: [ûbûle aucia, lt;^rnulphoextin£lû, Germaniam Galltam cdlamitofamincurjiontbus fect*nbsp;runt.
PANNONIÆ lAM QVARTO PRÆSVNT HVNNI, AnrioànatoChrillo nccccxcix.
T O XI s nbsp;nbsp;nbsp;Almi nepos,Italiaminuàfit decem modiisargenti fumptis rediit
SAMßltumreliqutt haredemiquiorthodoxafide^qu'ambellociarior,Stephanumprodnxd regem.
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;REGNVM VNGARORVM IN PANNONIA,
Anno à nato Chrifto m.
Rë G V M igtiurrngartsijertes,quorum qutdemannosapudB6nfiniumamp;aliiisifgt;lt;i^ fereltcet^haceFi:
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
^iesi9 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
rladißaum II Ludotticum IInbsp;Ferdinandi.tn
, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp; loannem.
,^idmalt autem inuexerit lOanhis pertinacià, Rejpublica ChrißidnAahimiangereittAßt*^ ma^ifentit:quid(^nceritas Ferdinand i expo[cat,inomnium'uefoeFitnbsp;H A B E s LeFIor humänißime,Pannontci Imperq variationempats^nbsp;cis : imminentem mutAtlonem, quam, ne rnalum aliquodnbsp;omen effuttam,nominare nOn audeoi vt Deusnbsp;auertat,ßipplex ora.
Finis, m d xliiilt;
vnga-
-ocr page 877-VngaRICAE Hl-
STORIAE CORONIS:
AVTORIBVSi
^^^ichaele Ritio Neapolitano¦, Bonfinij Rhapfedo î
Callim^cho E^perienfe: Olah o :
^lt;iAlexandroCorteßogt;.
Michaelis ritii HeapolitA-
NI DE REGIBVS VNGARIÆ
LIBER PRIMVS.
Alen^ in Vrbc rcrûpotiebàtur J amp;Damafuserat pontifex,eins nóminis primus : vel (vtalij fcntiunt)nbsp;Flauij luftini principatu,qui Iuftinianofucceffit,an-no Salutis trecëtefimofeptuagelimotertio, Scythiænbsp;gens Hunni,quos aliqui vocant Vngaros, aflumptisnbsp;ChetneChadichiaq;Germanis,amp;: Bcladucibus,re-lidispatriisfedibus,adarmatorumdccies centum amp;:nbsp;oólogintamillia, ctim liberis vxoribusq;, fupelle-'Â dilijiumentisqjamp;omnipccore,fuperataMæotide,nbsp;.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;J//V quo primùmdeIatifunt,Gothorûfinesoccuparunt.
A fDeinde Befl'os, Sudalos, amp; vtranq; Cumaniam, fci-
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Nigi-aniqH'',qu:E Madouianuncappellatur,amp; Kutenos inditionem
^it ^¦''licélóq; Tanai, iuxta Pannoniam caftra pofuerunt, ad ripas Amis« tHj, / I ^nebant eo tempore Pannoniam Longobardi, quum capti facie loco-^ïjq^^^^'^^errate Hunni,eatnfibi perpetuamfedern defignant. Ea re comper-Pannoniæ, DalmatiæjThraciæque, 8c Macedonia: præerat, isnbsp;imperatore peti/Tetauxilia, DietricliÄs V eronenfis, qui Ger-oriundus f erat, obtinebat,belli focius eidatus cft. Etiamcon- f Ä?r»3.nbsp;Potentianijfecundum fluminis Danubij ripam,ciuitaicm: ^cquera-tçfj A confultando , multos abfumpfere dies, ab bofte nihil metuentes, in-^Pif E^anubio, qui non facile tranfîtum dabat. Interim, difteritis vtribus amp;nbsp;Hun ni Danubium conftrauerant,inied:aque materia, veluti pernbsp;in alteram ripam,acRomanos inopinantesadoriuntur:eo-^^j^'îuernultos.fubitare perculfos,interemerunt. Dietrichus autem Macrinûs-^^lleftisex fugaquæfupererantcopiis,hôfti feopponunt: confertâq; ma-tij Marte vtrinq; acerrime pugnatum eft vfqj ad vefperam, quum Roma-tO(^^'^àras in fugam vertunt,ircrumque Danubium traiieere,qua prius artenbsp;l^lijP^lcrunnamilfo vno ex ducibus Chemc, centumquevigintiquinquemillî-^acie defideratis.Nec incruenta Romanis ea vidoria fuitmam dueentade^
-ocr page 878-M nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;MICH. RI TU DE REBVS
ccmque milliàfüorumamiferünt.Poftridie Romaniis exercitus Tulnamvcrfus iter fecit ; ea re comperta,Hunrii traicdo IftrOj caftra pofuerunt, vnde Romaninbsp;difceflerantj Cöramilitonumpridiecjeforum cadaüera, more Scythico tumu-laueruntinvia militari slocusqueexre,Cheueozadidus,hodiequemutatisfyl-labiSjCheazo nominatur. His rebus Hunni confedis, aduerfus hoftes pergunr,nbsp;inftauratoque prælio fundunt,cædunt^ in campo Chefmaurilis.Tantisquev-trinque animis concurfum,vt Macrinus^vnus ex ducibus RomaniSjBela, Che-mes amp; Chadichia ceciderint,Hunnorum duces. Huiini tarnen exhac vidoria,nbsp;tota Pannonia potiti funt.
Anno Salutis itaque quadringentefimo primo, poft corumque in Pannö-niamaduentum duodetrigefimo, Hunnorum omnium cÔfenfu,rex Atilacrea-tus eft,quem Hunni gentiliterEthelcvocät. Is Hunnorum primus in Pannonia rex,acris ingenij vir,rci militaris peritiflimus,ingentis animi, corpore robuftus,nbsp;in hofte fallendo caUidus,habitu cztcris^ domiforis^ fplendidus : infigne ge-ftabat afturem,ex accipitrum gcnerc, coronatum. Decies centena armatorumnbsp;millia, præter grcgarios, fub eo meruiflc traditur. In epiftolis diplomatibus^i»nbsp;feinfcribcbat: atila, filivs bendecvci, nepos macni nem-broth, nvtritvs in engadüi, dei gr'ätia rex hvn-NORVM, M.E DO KV M y C O 1H OKV DACORVM, M E T V S ORBIS,nbsp;ET flagellvm DEI. FuitAtilzfraternomincBuda,cuiregnipottio*nbsp;ncm conceflitjquicquid abamne Titio adTanaim vfqueinteriacet, cxercituçnbsp;dudojMfiam,Achaiamq}, amp;Macedoniam,ac vtranqueThtaciamrcdegitmnbsp;poteftatem- Motus ea re Gcpidarum rex AIaricus,Marcomanni Sueui^,lt;^^quot;nbsp;dijErulique amp;Turingi vitro in Atilae ditioncmvcnerunt.ExindeGermanixfines ingreftus Atila$,obuium habuit Sigifmundum Conftantix principem,cuinnbsp;valida Germanorum manu,quem tarne ad Bafileam prxlio vidum fugauit, ex-pugnataq; Argentina,muros vrbis diruit, ac folo xquauit, vt inde Strasburgap-pellatafit. Excifx per idem tempus Auxona,Bifontium,Cabilo,Lingonciifisamp;:nbsp;Lugdunum funt ab Atila,qui profedus Aurelios, vrbé circumfcdit, etfi tcrtiauinbsp;copiarum partem miftrat aduerfus SoldanumMiromanum, qui Bechicx finesnbsp;attredabat.Ethius interea Patricius in Atilamcomparaueratingenfes copias,innbsp;ciusq; bellifocictatcmTheodericumGothorüregempellexcrat, Atilaeftüftra-to confilio, qui Theodcricumfollicitabat, omnique ftudio conabatoradfe tra-ducercw V ndecoadus Atila, ab Aureliis abducitexercitum incampumCatha-lonicum,qui Campania nunc appellatur,in quo Cathaloncnfis vrbs eft.Eödemnbsp;duxit agmen Ethius,quipræterlcgioncs Romanas,auxilia Catborum,regisquenbsp;Theoderici, Merouxum tertium Gallorum regem,Saxones Sarmatasq; amp; Bri-tones, aliosque prxterea multos in caftrishabuit. Atilaprimömiflitandis vitronbsp;lt;:itro^ue legationibus, fpecie petendx ^acis amp; induciarum, rem differre tenta-bat,quoad reliquam exercitus partem a Bethicareuocaret. Eins Coniilium non nbsp;fefellitEthium, qui abfeifla pacis fpe, prxlio decernere properabat, antelt;iuaninbsp;omnes Atilx copix cönuenirent,amp; primo leuibus vli certaminibus,iraderaumnbsp;glifccnte,quum non poÄent animi militum contineri,neceflefuit Atilx,prxtcrnbsp;animi fententiam, iniquo fuotempore manumconferere. Q^od vnumlicuit,nbsp;augurio Am Edern fequutus,certamen ad ferum diei diftulit, co quoque confilio, vtfi vidoria penes hoftem fuiftct, nodisintcruentu, fugxdareturoccafio.nbsp;Collatis itaque fignis, diu xquo Marte pugnatur, donee Atilx ccifit exercitus«nbsp;Occubueruntinco prxlio Merouxus Gallorum rex,amp; Theodcricus Gothoru-Publicaopinioeft,ad hominura centumodoginta millia vtrinque cecidüTc«'nbsp;Theorifmundus autc Theoderici fiiius, audita morte patris, ad internecionem nbsp;perfequi Atilamiurauit. Quodv bi Corn périt Atilas,cphippiorumfellarûniv®nbsp;ftruem componiiuflit, imperauitquefuis,vtli quandö confeendereteurogun»nbsp;facem fubderent: malebat euim fuorum manu perire, quam viuus in hoftiu®nbsp;poteftatem venire. ScdEthius,veritus ne Theorifmundus, Atila deleto, defied'nbsp;rctabamicitiaRomanorum, fiiafit, vtantequaTheonfmundusin Atilamgti*^'nbsp;faretuG
-ocr page 879-VN G ARI Æ, LIBER î.
^rcturj regnî rcs conftituerct, in quofratris cupiditatem no iniuria deberet hadere fufpeclaniiQiiæ res eft'ecit,vt Atilareparatis viribus Gallos adoriretur, vr-^niqueTrecarunivicepicin Campania,intra quam dudus cft à diuo Lupo e-P'^copoè Mouebatur enim Lupus Atilæ titulo, quod flagellum Üei fe diccret; Mde reucrfus ad vrbcm Remorum, vaflata pnus omni regione, expugnauit, acnbsp;*}flpuit,ab eoqî Remorum pontifex Nicaflus,ac eius fororEutropia ,fanditatcnbsp;maximi,crudeliter interempti ,raartyrum diuorümque numcrumauxe-Sunt qui tradant, Vrfulam regis Britanniæ filiam, cum virginum vnde-lo ?*^®iUibus, dum fecundo Rhcno velicretur, in Atilæ milites inçidifle, quumnbsp;°rtè Agrippinam vrbemjquæ Colonia nunc dicitur.obflderenr, ab eisque tru-^*lt;latas omnesjidcoque relatas in clum. Subegitinfuper Atila totam ferè Gal -**0,Lothoringiamque. MoxinPannoniamrediit, ciusquefratrem Budamnbsp;J^amanu iugulauit per caufam, quodis in fenouas res mohtuselTet,armisquenbsp;^pofitis apud Sicambriam,quam Budam vocant, quinquennio quicuit. Indenbsp;Rouens per Stiriam Dalmatiamquc populabundus,SalonaSjSpalctrum, lade-^^queamp; Sibinicum,cæterasquc maris Adriatic! vaftauit vrbes* Aquileiam pernbsp;5^ obfedit annoSjdonecedixitjVtequitumfuorum quifqueex quatuor cpbip-P gneis fellis vnam^oniiceret in foflam,congeftoque ingenti aceruo, immit-gncniiuflit,coqueincendio labefadatiscorruptisque iam mnibus, augu-ciconiæ confirmatus vndique inuadit vrbem. Acriter aliquandiu adnbsp;l^'^niapugnatum,fed quum Hunni feflis integri fuccederent,oppidanique nul-fperarcnt opcm,capta vrbs cftiatque in omnem fexum ætatemque;
j(j^'tmn,præterquam li qua præftantiformapuellavidorislibidini feruabatur.
(j Qnum niatronaquædam,honefto loco nata^ pulcherrimaquc, audiflet, ex æ-faftigio in vortices fubicdi amnis fe præcipitauit, ne à turpiflimo bofte ^pateretur. Excidium Aquileiæ,vrbi Venetiarumdéditoriginem. Scribuntnbsp;f- quidam, eines A quileiæ, proximarumque vrbium plcrofq;,dum belli pe-timerent,cum omni familia ac fupclledili, ad Riuum altum traiecifte, fei» ns Hunnorum, quippe quos vfu nauigiorum carere probe feirent. Euerfanbsp;)^Hnileia,Patauium, Veronam,Vicentiamamp;:Brixiam,Cremonam,Bergamum^nbsp;^p^tiiam^, amp; Ferfariam,totam denique ÆmiliamvfqueadRauennam Hun-jj-'^perata faccre coegerunt. Rauelmatcs Atilæ portas aperuerunt,fuafu loan-j ^nrumpontificis. Atilas ab omniiniuriatemperauit,nifiquod vrbis portasnbsp;certamque mnium partem dirui iuflît, qua ingredi egredique poflèt.nbsp;pij/ Mediolanum profedus occifis adinternecionemeiuibus,vrbem diri-âc folo æquauit. ÆquaTicino clades illata,quod oppidum, mutato priofenbsp;ijjP *ne,Papiamvocant. Pofitiscaftrisinterconfluentes,quàMinciusinfluitnbsp;it| , agitare fecum cpit, an Romam agmen raperet. Ardebat enimnbsp;rtibili in Romanos odio, fed Alarici Gotborum regis excmplo tetreba-xJ'lninonitamukó poft vrbemvaftatamdiemclaufit. Intereapontifex^a- nbsp;vidus afliduis Romanorum precibus, ad Atilam ex vrbe venir, quemnbsp;Pçj?nuiam progrcifus bumaniflimèexcepit, omniaquepontifîci, quæcunquenbsp;fis''v^''^trô concelbtûtaquc pontifex in vrbem rediit, Atila Rauennam. Expref*nbsp;f'talnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fexagintamarebis auri, in eum omn?sque Arianæ fedæ ca-
^Pplicio animaduertit. Itaqueltalicapræda,opimisque fpoliis oi^ftus in ^(jl^^niamfe recepit,vxoremquefuperduxit, regis Badrianorum nomine Mil-Pîf \gt;ntfiplures alias babebat inmatrimonio. Quumque nuptiales epulas ap-pç ' niGcclebraftet,liberiùsfolito crapulatus, incubieulumferecepit,erum-naribus fanguine in os dormientis,- extindus eft anno ætatis cente-quarto, regni fui quadragefimo quarto. Ex pluribus Atilæ iaranbsp;1nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;filiis inter fe de regni fucceflione duo certaucrüt,alter nomine Cbaba,
^Cj,^ticisSaxoniæ filia.Dietricbus Veronenfis interprimos Atilæ præfcdos^ omnes Gcrmaniæ principes Aladario fauebant, Hunni Cbabamnbsp;filutaucrant. Vterque apud fuos aliquandiu regnauit, donee magnis
-ocr page 880-840 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;MICH. RITII DÉ REBVS
vndique comparais copiis, inSicambriæ finibus äcri prxlio cxfis externisräi-litibuSjHunni inter fe pugnaueruntaddiesferè qüindecim, cu maxima fua clade. Chaba, quamuis Aladarius in acie cecidcrat, ipfeq; vidor initio videbatur, impar hoftium viribus,cum fexaginta fratribus,amp;: Hunnis viginti quinque reli-quis,ad Honoriumconfugit: apttdquem moratus annis tredeGim,ncglelt;äaiin-perij parte,qua matefnus auus Honorius ei pollicebatur,ad antiques maiorumnbsp;fucrùîïilai'es^iriScythiârediit. VbiBendecucus aui paterni confilioduxitvxo-remex Corofmouorumfamilia,duosq; fufcepitliberos, EdemenSdEd, necitanbsp;multopoft exceflit è vita. Pannoiiiænon magna manus Hunnor ûfubftitit,ho-dieque caufadifcriminis appellantur Siculi. Deinde, fine quod ea regio vacua »nbsp;'' cultoribüSjOb ingCrttes belli clades jfuinfiue quöd Marotus miles PolonuSj bellica virtute clarus,ab Atila Mefiæ Vulgariæqs Santepoluch impoiicus, Vnga-ris imperauit aliquandiu,proprium non habuitregé j donee anno Salutis feptin-gentefimo quadragelimoquarto, relidis Hurini fedibus fuis, rurfus eft'uficuronbsp;liberis vxoribusque omnique fupelledilij feptifariäm diuifi, fub totidem duci-bus in Pannoniam redierunt. Vbi primo aduentu benignè recepti,nihil hoftilcnbsp;molicbantur: poftea,Santepolucharmiseiedo,fines occuparunt, ita tarnen, vtnbsp;quifque partemfuam fortiretilr. Ex feptem ducibus,qu|»s diximüs,vnusSeiii^nbsp;primus adfidemChrifti tradüccre tentauit Hunnos, quum mültos Chnftiau*nbsp;generis homines in exercitu haberet,amp;:inhis Adeodatum ex familia fandiSc'nbsp;uerini in regiio Siciliac nobihflima,qui duo cocnobia ftatuit in Panonia, alteniionbsp;cognomento de Tata,altcrum deParato. Regemque Stephanumeiusnomi^^nbsp;primum,qui poftea confecratus eft, ab Alberto Racenli pontifice baptizatu, o*®nbsp;luftrico de facto fonte leuauit, vndcTataabipfo Rege, honoris caufaappc^^'nbsp;tus eft i etenim Tatam,generaliter illi pattern vocant, ex quo monafteriu, q^onbsp;Adeodatus extruxit,de Tata cognominatu dicitur. Sub eifdem ducibus inOet-maniajGdllia,amp; Italia,plurimamoliti,tantùmpra2das exagrisegerunt.
- llucußjlie prima Bonfiftij decast
I** MICHAELIS RITII NEAPOLITAN!
de REGIBYS VNGARIÆ LIBER IL
» Entvm iameftadannümnoftræSalutisvndcfeptuagefirau fupranongentos,quo Stephanus ex Geyfæ ducis antè^idinbsp;ftirpe genitus,amiflb patre,qui S imingienfis erat dux,o buiamnbsp;CupanprOgreftus, implotato diui Martini nuffline,vidor,i-pnushoftis capti corpus quatuor in parteis fdc diftcrpniin,nbsp;totidem portis vrbium fuis in finibus illuftrium fufpendi eu-rauit,hacdccaüfa,quódis Stephani matrem fecundasadnu-4^nbsp;prias compellcbatjStephanoque perinfidiasnecemmoliebatur.IcaqueSiépEa-nus ômnem,quæ fub imperio eratCupan,regionemrede2it in poteftaceni, rc-giumquc nomen vitro deferentibus fuis accepit. MoX eiedo Giulâduce Vltra-ctiam fui lutis Herdcchelin, qua vocant Prouinciàm, quam Giuhnbsp;J ^°oitamp; aduerfus Sclaudrum Bulgarorumque ducëm,qüenidiflî-I Cl 1 ongoque bcllotandemvicit,abalt;ftaque indeingcntipræda, quendampro-^um fuum gentibtis his impofult. Albenfemque bafîlicam condidit, vbi rcgcsnbsp;ngariæ de mote capitis infigne diademaacCipiüt. ApudBudamprætcrcajCO*nbsp;griomento veterem, cnobium fub titulo Petri Pauli^ue ftatuit Apoftolorum-FuitStephano filius Emerisus, honeftate morum,regiisque vittutibus inClymSi Inbsp;quem^uum fucceftotem fibi ddftinafl'etjintempeftiuo fato fubteptüm patera'nbsp;ccrbifiimeluxit,exeoquc mrore, vitalioquinætaCis ingrauefcêtis, paulop^linbsp;diemciaufit ,quum regnaftet annis trigintafeptem. Nec tegnum Budaconf^'nbsp;quutus eftjEgruth patruelis fiii filius, vtanimo propofuerat. Nam CheilnStc-phani vxor,pratter defumfti viri voluntatem curauit,vc Petrus cius fraternbsp;phäoi
-ocr page 881-VN G ARI Æ, LIBER IL nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;84*
phani tantum confanguineus, vt quem for or eins pcpercratcxGuiliclmo, Sigif-tiundi Burgundionum régis fratre,regni habenas occuparet.
Petrus itaque voti compos, Vngaros omnesiibi alienauit,quumfuperbc,cru-'ieliter, auarequedominaretur. Itaque communicato cOniilio, nobiliflimi qui-vno a'gminc regem adeunt, hortanturque, vt in melius imperandi rationem ^oinmutet,auunctdumque Stephanum ßbi proponat imitandum,cuius dignita-^cniaffèâiaflet.
Sed quum nihil eo quoque modo profecilTentjisque perfeiieraret in propo-to,regem déclarât Abam,cuifororantèdióti Stephani nupta erat, Andrea, B e-h,Leuentâque,fobrinis ipfius regis repülfam paflis : qui quum Cheilæ Petrique ^uitiam formidarent,in Boemiam fe recepcrant. Aba colleclis V ngarorum co-NS in Petrum proficifcebatur. at is hollis adueiitu non expedato, fupplex adnbsp;^enricum confugirimpcratorcm,qui per id tempus erat bauariæ. Potitus Abanbsp;ne cæde toto regno,nihil habuit antiqüius, quàm publico omnium decreto resnbsp;Petro geftas, vt irritas inducere. Nec Henricus hofpitem Petrum neglexit,nbsp;ännoque ex fuga tertio tcntauit eum reftituere. Sed Aba non expedandum fibinbsp;J vitro cumcopiisirruit in Auftriam,fadisque maximis incurlîonibus,o-j ^nftus ingentiprardarediit in Pannoniam. Vnde Henricusinfelliorin eum fa-'nbsp;nbsp;nbsp;. Sapud Agrippinam Coloniam coado concilio, fummo principurn Germa-
'^æconfenfuftatuitvlcifciiniüriam. Sed Vngari per Legatos imperatafefaólu-pollicentur, modó Petri tyrannidemnonreduceret. IntereaGothofredus ^othoringia; dux aduerfus imperatorem bellum mouet. Ad huius ergocona-^^simperatoromnilludio conuerfus, Vngaris pacemdat,hisconditionibus,v»nbsp; armis vtrinque difcederetutj Vngari prædamcaptiuosque reftituercnt. Ex-' ^de metu folutus Aba,quum nihilominus fæuiret in fuos^quam PetruSjin eiusnbsp;multos excitauit. Quorum comperta coniuratione, per fpccicm con-^^ntusChianadunum perduxit ,omnesquequiconuencrant,in cubiculo quo-, ^ninecandos curauit,reliqui confugiuntad Hcricum,apudquem Petrus ad-jj ^cmorabatur. His hortantibusHenricus amp; Petrus cum valida armatorumnbsp;J^^nuaduerfus Abampergunt. Ingrelfisque Pannoniæfinibüs,occurrit Aba innbsp;/^enfeuiuxta Taurinum,collatisque fignis j diu acriterquc pugnatum ell, do-Aba defertus (vt aiunt ) à fuis, falutemfuga qüærens, in villa Scobæ captusnbsp;(J ngaris occiditur,ibique primiim tumulatus,deinde corpus in monafteriiimnbsp;^^aar ,cx eo loco tranllatum fuit. Henricus exercituvidore Petrum profe-j^^ntus, ad vfque Albarn vrbem perducit, folenmbusque de more cclebratis,nbsp;® Phllinum regni falligium rcftituit,ac Vngaris, quoad per eum fieri potuit, o-^lludio conciliate conatuseft. Sed ea gratia diuturna non fuit,quum Petrusnbsp;) g Phorcm vitam rediiflet, Vngarique eius impotentiam non ferrent. Qupm^nbsp;^yiandi StcphanifobrinuSjCalui Ladillaifilius eius,de quoiam dixinv-is jnbsp;f '^Poloniçducemmoraretur,eiusq; filiamcum fumma dote promififlet vxo-^duccre, Belæq; fratrcs, Andreas amp; Leuenta venilTent ad regem Rutheno-j, ^jnonnulliq; nobiles apud Petrum,quöd his lluderent, efl'ent dclati, capita-.^nefiippiicjo Pannones excitato tumultu co^jueniuntad ChanadiAn-^^tnque Leuentam per Legatos accerfunt ad imperium, quod omnes Vn-*^*lummo ftudio deferrent. Nec in iisquicquam mor.T fuir, excejÄrque funtnbsp;^norificc jOmni palTim nobilitate plebéque obuiam efi'ufa, ab eoqtie primonbsp;jj ^^funtjVteis liceretadantiquam patrumreligionemredire,fecus aduerfiisnbsp;' c^^negabantarmafumpturos, nec idxgrè impetratum. Extemplo omnesnbsp;b Kj initiatos ad vnumtrucidauerunt,eorumt]ue cæde bafilicas amp; faCratem-. ^Polluerunt.Q^mque fatis in Petri præfedos vbique debacchatum videre-^^P^^i^Ecti'umverteruntimpetum. is Albarn contendebatj ab Vngarisq;
J,. æ'^entuSjindc exclufus ell, Quumque honoris gratia Andrcæ Lcuenræq; plc-Pontifices occurriircnt,intraiedu Danubij,quern vocant Pellh, omnibus Gerardus cpifCopus Chianadinus,is quirela-^clum,martyrum auxitnumerum. Pettus autemrex^ quu ferecipere ten- .
BB
-ocr page 882-841 MICH. RIT11 DE REGIBVS taretin AüftHanijabitinereretradus occiditur,acin bafilicaQ^nqueccIcficn^nbsp;fi,quam ipfe condiderat,fcpultus cftjanno rcditus fui vigefimotertio.
Ncc ita multo poft exceftit è vita Leucnta, regnumque rediit advnum An-dream,qui coronari voluit ab epifcopis, fi qui fuperfuerant ex cæde, catholicis, apud vfbem Albam,ediótóq; iulfit,vtoinnes Vngari,rclida fuperftitione, redirent ad verum Dei cultû, Chriftiqj fidem, quadiuus Stephanus eos inftituerat,nbsp;vltimumqj fupplicium ftatuit in eos, qui contra facerent. Andreas igitur co nomine primus,amp;in ordine regum quartus,Bclam fratrem ducis Poloniæ generu,nbsp;cum tota familia,reuocauit in Vngariam,regniquc participem fecit, vt ipfe duasnbsp;regnipartesobtineret,BelatertiamDuGisappellatione.SufcepitAndreasexiu- »nbsp;fto matrimoniofilix Ruthcnorum Ducis Salomonern amp; Dauid, ex pellice vetonbsp;Georgium. Belagcnuitex GeyfaPolonix Ducisfilia Ladiflaum, exulapudPo-loniam,poftque cius in V ngariam reditum,altcrum nomine Lambertum.Con-didit Andreas cocnobiumdiui Aniani pontificis Aureliorum,inloco quidiciturnbsp;Thion. Henricus autem rurfus inftaurato bello,petit Vngariam,perfequuturusnbsp;recens illatam Petro iniuriam. Sed eius conatus irriti fuerunt,ingruete tanta rc-rum omnium inopia, vt coadus Andrex Belxque pacem perpetuam dare fue-rit,infc(ft.aque re,rcduótis in Gcrmaniam copiiSjVngariamfratribushabendaninbsp;reliquit,aftinitatc contrada. Nam filiamdefpondit AndrexfilioSalomoni, quenbsp;pater appellari regem feviuetepalTus eft, etfinondum quinquennium puer ex- *.nbsp;ccderet. In quo fratri quoque Belx fecit iniuriam, cui fpem fuccedendi poftnbsp;cius obitum dederat, amp; póft inuitumcompulit affentire coronation! Salomo-lis. Hacindignationc Bela motus, in Poloniam feccffit, Andreas adimperato-remfocerum Salomonern emandauit, vnà cum pluribus Vngarix principibus-IntereaBela,paratisad bellum neceftariis,acceptas à focero copias in Vnga-riamducit. Andreas adnunciumtumultuarioexercitucomparato,accerfiusq;nbsp;auxiliaribusab Henrico duce Boemix,quern mercede coduxerat, obuianiB^-quot;nbsp;lx progreditur. Ad amnem I'itiam collatis fignis dimicatum, donee ad ßelaninbsp;belli Mars inclinauit, Andreas à fuis defertus, infugamfeconiecit,interceptusnbsp;ab infcquutis equitibus occiditur,acin monaftcrio diui Aniani, quodipfe Pnbsp;diderat,humatus eft.
Bela vidoria clementcrvfus, Germanorum duces apudeum captiuo^j hu-maniflime tradatos, gratis dimifit. Albarn profedus, regium capitis infigne^e-pit,regnóque pacato diu potitus eft,omniumq; primus apud Vngaros exargen-to monctamfignauitjformnque amp; precia rebus conftituit,ccnfus actributa minuit. Quumque vno agmine magna vis Vngarorum concurrüfetadeum, dum Albx morabatur, ac infano fremitu flagitaret, vt abiurata Chrifti fide, vetercsnbsp;cxremoniarum ritus inftauraret, ampliationem tridui poftulauit : interea fubi-^iriurg militem iuifit in cos irruerc,multisquc repente oppreffisjhominumvx-cordiam compefcuit.Obiitque tcrtio,exquo rcgnarc ccepcrat,anno,fortepro- 4«nbsp;lapfus ex regali folio, dumius inhominum conuentudicerct. Condituseftinnbsp;cccnobio Saluatoris Zeukzard,ab ipfo conftituto.
Audita Belx morte ^lomon, acceptis à focero copiis, Vngariam petit, vn-de Gey fa Bclçfilius,viribus fuis diffifus,Poloniam fe rccepit ex fuga.Sedvbi Salomon aiÄilia Germanorum dimifit, imperatorque rcuerfus in fua, Geyfarepa-rato bello, contra Salomonern mouet. Sed res ad pacem certis conditionibiis verfaeft,audoréque Defiderioepifcopoconuenit,vtGeyfaDucisappellatio-nc contentus, eadem qux pater Bela polfideret. idumfoedus eftapud vrbemnbsp;Quinquecclefienfem, in qua Salomon prxfenteGeyfadiadema accepir,infe-quentiq; node, ca vrbs incendio fortuito pend tota conflagrauit. Precibus de-indeZolomcri Dalmatiarumprincipis, vterquecopias eóduxitauxiliares,ad-uerfus Corinthos, qui Dalmatix quofdam fines occupabant. Re profperege- (nbsp;fta,rcduccs,quodcccnobium diuo lacobo Palatinus inZechimercxerat,dedi-Gandumcuraucrunt.EtSalomon,eiusq5fratcr Dauid,exfcnullamfobolemfufinbsp;ceperunt. Ipfe verb Geyfafilioshabuit,Colomannumamp; Almum. Qmiraqn^nbsp;Boenfix
-ocr page 883-VNGARIÆ, LIBER II. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«4Î
ßocmi, violate fderc, irrupiflent in V ngariam j ciim magna fua ftrage repulfi cefferunt: Vngarîque Boemiæ fines ingrelfi,ferro ignique omnia populati funtinbsp;Eadem fortuna Chunos excepit, in Pannoniæ fines aufos itrumpere, magnam-Hucabegifle prædam. Mox exercitum Salomon amp;Geyfaduxerunt in Albam^nbsp;oppidum Bulgarie,ex caü{a,quôd hoftibus Vngarorum,contra pacis conditio-portas aperuiflent. Trimeftris obfidio fuit,donee ab Vngaraquadam puel-apud Albanos captiua, inieâ:us ignis aedificia corripuit occafionemque dédit VngariSjVt trafeenfis moenibusjvrbem caperent.Ingcns inde praeda alporta-in quapartiendainter regem ducemqüc diffenfio obortaeft : paulatim^ gli-® fcente ira, re ad caedem verfa, pnmo rex ducempepulit; accedentibus deindenbsp;ßoeinis ad Geyfam,inftaurato prælio, regem compulit in fugam, qui fc recepitnbsp;Û arccs Mofon amp; Pofon*
Dux ergo Geyfa vidoria potitus,regium nomen vfurpauitjäccepto de more diadctnatc,ftatimquc templum Vacienfe conftruxit, Interea Salomon im perä-^orisopibus Vngariam recipere tentauit,irritäque fpeS eius nonfufifetjUifiGer-^atiiae principes à Geyfa corrupti, perduxiflent imperatorem, vt infeda re do-^nbsp;rediret. Porro Geyfa dudus (vt aiebat) confeientia,voluit inZugard e-^^tutn Salomon! regnum rcftituere,res tarnen effedu caruii. Geyfaque tertionbsp;Huaoirexappellatus eft anno,morboimplicitus öbiit,elatusque eft ad bafilicamnbsp;^cienfem.
Succeflitei Ladiflaus frater, eius nominis primus, ab Vngaris habeiias im-P^tij fiifcipere coadus,quum diceret,alterum nefas eile coronari,Salomonc fu^ Pcrftite,qui prior infigne régis acceperat,affirmabätque,fipax inter eos tutafu-^nbsp;'^taeflet,vitro Salomon!regnoceirurüm,duCatu contentum.RegeZolomero,nbsp;^üiuuptaLadiflai foror erat, ab humanis abfq; liberis exempto,DalmatiaCro-^tiaquc Pannoniæ finibus accelfit. Et cum Salomonc rem cópofuitanno,quamnbsp;f^gnarecpit, quarto, padus ingentemannuam pecuniam. Verum compertänbsp;^«omonisin eum conipiratione, comprehenfum coniecitincarccremVifle-^^di j vndc poftca emifliis, apud regem paucis admodum diebus moratus, adnbsp;^'icctnHunnorumconfugit. Hunc ad belli focietatem perpulit,quum fidemnbsp;^diflet, eiusfiliam inmatrimoniofehabiturum,Tranfiyluanamquc prouifi-^^tndono daturum. Itaque paribus aufpiciis in Ladillaum mouente$,ab eo vi»nbsp;j b Higa vix euaferunt. Î andern Salomon vitam agens folitariam è medio fub-^tus eft, fepultusquc apud oppidum Iftriæ Poläm. Ipfe vero Ladiflaus aduer-
Chunos,frequenterincurfionibus Vngariam vexantes, profperà pugna-Rutenos iniuper amp; Polonos domuit. Qimmque bellum moliretur in San-'^Poluch, qui Pragam vrbem occupauerat, vt earn nepoti Chomado Boemo-^^itiducireftitueret,in tegritudinem lapfus,bauditamultópóftobiit. Impe-peruenit ad Almum Geyfæ filium, quem Ladiflaus fucceflbrem fibi ?Hinauerat,fed ad Colomänumfratrcmnatumaiorem, Geyfa ætatis verccun-^nbsp;acedente.
Colomänus ergo ftatura brcuis,lingua blcfüs,amp; altcro pede claudus, ab Vn-ß^tis in regium faftigium euedus eft. Inde inter cum Almumque fratrem ottä *öenfione, audoribus vtriufque amicis, ab acie difeeïtum, ventumqi in collo*nbsp;i^ium j allatisquc in medium cladibüs acceptis à domeftica fedition^ leuiquenbsp;, ^lt;^iufa,patrum memoria fratres inter fc fobrinosq;, aliancceflitudine con-^ftos,paricidaliprælio occubuilfe, placuititaremcomponere; Abelloabfti*nbsp;^'¦fcntjfi quifthaberent inter fefratres,quodeXpoftularent, fingularicerfaminenbsp;conditionibus firmatapace,Colomannüs cXercitum duxitinnbsp;/ütenos ,quimülieri tum parebant. Eafupplexad regem venir, inclementer*nbsp;H'te reieda, à defperationc fumpfit animos amp; confilium ; riam Hünnos eius au-. *^tes,in Vngarorumcaftra repente emittit,hiincautos adorti vertunt in fuga,nbsp;Antique ftrage cxdunt. Habuit Colomannus ex priore coniugeLadiflaumnbsp;^^phanumque filios. Amiflo Ladiflao fuperduxitalceram,quam pauló póft di*nbsp;'tin adulterio deprehefam, quü iam eX ea fufeepiflet filiü nomine Borich, exnbsp;BB ij
-ocr page 884-S44 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;MICH. RITIIDEREGIBVSnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;|
quo natus eft auito nomine Colomannus. Qmimque res nouas fubinde moli* retur,Almum fratrcmjCiusque filium Belam,captos luminibus priuauit.Rumornbsp;eft Colomannu,quum V aradienfis epifcopus eflet inauguratus,a Romano pon-tifice refecratum, eiusque permiffu, depofito faeerdotio creatuin regem. Mißtnbsp;amp; is in Apuliam copias, à Venctis condmfta claflc, duobusq; maritimis oppidisnbsp;occupatis,Monopoli Brundufióque V cnetorum præfidium impofuit.Obiit anno Salutis millefimo cencefimo quartodecimo » quum regnaflet annis viginti-quinquCjmenfibus quinque.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i
Habcnas regni Stephanus exccpit eius filius,qui Robert! Guifchardifiliam nbsp;nbsp;nbsp;-
duxit vxorem. Copiis infuper auxiliaribusin Ruthcnos immifit, vt opem duci ferret,aduerfus fratrem bellum gerenti,fed infeóta re,duce mortuo,rcdiitàprinnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1
cipibus regni coadus. Bellum quoque fufcepit in Græcos,à quibus maximisal-fcdus incommodis,pacis conditiones accepit. Q^umque nihil liberorufufce-pifletjAlmi filium Belam,fobrinumfuum,quem Colomannus (vtdiximus)ol^ cæcauerat, in fpem fucceffionis erexit, in matrimonium datacomitis Scruix fa*nbsp;lia,qux Geyfam filium peperit. Exinde lapfus in acgritudinem,defundus eft anno,poftquam regnare cpit,duodeuigefîmo.
Belxtametfi capto luminibus regnum ftetit,cxeademq;coniuge,cuinoniegt;' Helena,treis alios habuit filios,Ladiflaum S tephanumqj amp; Almum.Crudeliic^nbsp;animaduertitineos,quorumconfilioColomannus Almumpattern,léqueob-*® Inbsp;cæcauerat. Interea Brochus,ex adultcrio fecundx Colomanni coniugis editus,nbsp;affedans regnum, Ruthenorum Polonorumq; copiis adiutus,in Belam fufee-
pto bello,parum féliciter ad locum,cui nomen Sceo, pugnauit. Anno denique principatus fui decimo Bela diem claufit,elatusquc eft in Albenfembalilicam»nbsp;Gey fa patri fuccelfit, in lucem editus in priuata patris fortuna, qui fratres exnbsp;arce Pofon,quameximprouifo occupauerant, res nouas molientes facile pepu-lit. Impcratoremprxtcrea ConradumjLodouicumqsFrancorumregem,copiesnbsp;ad recuperandam Hierofolymam ducentes, hofpitio fufcepit. Exercicuni quoque duxit in RuthenoSjVt illatam focero perfequeretur iniuriam.Quuwque re-gnalTet annis viginti,menfibusqj tribus,ab humanis exceflit, anno Salutis mille- 5®nbsp;fimo centefimo fexagefimo primo, fitus in eodem cum patre conditorio.
it
Imperium Stephanus excepit,conominetertius,Geyfapatreortus.lsàLa-diflao primùm patruo,moxq; co defundo, à Stephano Ladillai fratre bcllo pc-tituseft. Sedacic vidor,amp;fuperato Stephano,regnauit annis duodccim,morte obita,Stridoni condituseft.
Bela, Stephani tertij filius, ab humanis exempto pairc,loco fratnshabenas imperij fufcepit. Hicexternonullo bello tentatus eft,ocio potitus pacis,opibus *nbsp;intcntus,mores acri cenfuracorrexit,infacinorofos animaduertens omnes,vn-decunque copertos habuit ex fuaditione: nec prxtereamemorabile quicquamnbsp;geflît,annisdccêamp;feptem, quibus in vita fuit. Apud Albarn fepultus eft, Erne-rico Sc Andrea fuperftitibus liberis.
Res ad Emericum peruenit, eaque potitus eft ociofe, amp; abfque iniuria belli, annis circiternouem. Deceflitquefupcrftite filio Ladiflao, quemfuftulitex Conftantia Aragonia; ftimulaturque in Agrienfi templo, anno Salutis millefimo duc^tefimo.
Ladiflaus ab co, nomine co fecundus, amiflb patre,regnum breuitenuit: nam intra fex menfcs,adolefcens adhuc,immaturo raptus eft obitu.
Ladillai morte, Andrex fccundo, Ladillai patruo,ad principatum patuit fiditus. Huie ex Gertrudis connubio libcri fuere, Belaj Colomannus, Andreas,nbsp;amp;:Elifabeth,caqux póft,vbihominemexuit,in clum relata eft. Gertrudisau-1nbsp;tem,quum vnifuorumfratrum,quieamvifumvenerat,Bancabanimihtisforo-rcm prpduxiiret,in fecxdemconuertit. Nam Bancabanus, comperto germantnbsp;ftupro,debacchatus eft in audorem,Gertrudimq; itcratis vulneribus interemft-Andreas Hierofolymaduxit exercitum exvoto,quodBela pater fufeeperat. lu'nbsp;deque protomartyris Stephani, Margaritx^ Virginis auexit capita, dexirasqucnbsp;Bartho-
-ocr page 885-VNG ARIÆ, LIBER lî. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;845
BartholomæiThomæque apoftolorum,hydriamque vnam ex fex,in quibus a-Deus nofter in vinum comutauit. Annos triginta iam regnauerat,quum *norbo folutus,elatus eft in cnobiumDeEgfuSjVt appellann
Eius liberum natu maximuSj ab fuo nomine quartuSjimperiu Bêla fufcepit. ex Maria, Coftantinopolitani Imperatoris filia, genuit Belam, qui viuo pa-deccflit,amp;: Stephanum^ Belæ regnojTartari cû maximis Viigariam copiis in-^âdunt. Iis obuiam BelaprogreiTuSjapud flumen Sceojcomifla pugnaviduS,æ-S^epedibus falutcquxfiuit, omni fcrè iuuentute defidcrara. Tartaros Vngarianbsp;j^^^ienniopotitos,infua conuerti cóegiqinopia comeatuumorta,bellis interiun-^âfatione,cxquamultahominû milliâpcriifl'econftat,ctiam poftqüam Tartarinbsp;^opiasreduxerunt. Cum Boemis idem Bêla profperè pugnauic* Apudinfulamnbsp;udenfemfato cônceflit,annoregnifui trigefimoquinto,eiatusinbafilicâ Dei-^nbsp;P^æ Virginis,quae curationiseft eorumflaminum,qùife Minores appellant.nbsp;, Mortuo Bêla,Stephanus eius nominis quartus,fratrum natu minimus, patrinbsp;^cceflit aufpiciis melioribus s nam domuit B oemos, eorum fuperato duce O-^«ocarojiècundum amnemRapcha,Buigaros imperata facere compulit:amp;hæcnbsp;^^ßnia,intra biennium quo regnauit. Obiitamp; ipfe mortem, in qua pater, infulanbsp;~üdenfi,fuperftitibus liberis, Ladiflao,Mariaquc ea, quæ Carolo nominis eiusnbsp;io ^^^*^do,Sicilia: regi,nupfit
Ladiilaus itaque fui nominis tcrtius,anno ab humanitate Dei noftri mille-itnoducêtefimofeptuagefimofexto,regium capitis infignefumpiit, Auxiliari-°'isq;Germanorum copiis,Othocaru bello repetit, eóque inaciecæfo, vertitur ^Cunianos,qui fines Vngarixhoftiliter ingrell'ijpopulabantur duce üldamur^nbsp;Rädern belli Fortuna fuit,qüæ cum Boemis i nam Cumanis adinternecioneca;-*5gt;vix cfFufa fuga pauci elapfi, adTartaros vfque penetrauerunt, eosq; ad repc-^^ndam bello y ngariam facile perpulerunt,omniaque ad viq; locum, qui Pefthnbsp;^Ppellatur,igni fcrróque vaftarunt. Huie Ladiflao,Carolifiliafui nominis pri-^bnupta fiiit,fed ea dimiira,plures ex Cumanis vxores fuperduxit,nec à Legatonbsp;*Qiitificis,eo nomine Vngariam profedo,perduci potuiqvtiniutiofe remvxo-non traótaret. A Cumanis, quorum affinitate czteris omnibus habuit po-^'°rem,miferabilitcr irtteremptus eft,anno principatus ftiidecimoquartOjCxeo-*nbsp;^Ueregni fortunarelabi cpit, quum nullam'fobolem reliquifleti
Unique ventum eft ad Andream nominis eius tertium, Andreæ fecundi ne-P^teth, eius qui fuit Ladiflai, qui nouiflîmè vitafunûuS eft. Vnde fatis apparet, ^^dreamamp;: Ladiflaum fuiflefobrinos. Andreas enim fecundus, dumrediit abnbsp;^^peditione, quam fufeeptam demonftrauimusin Hierofolyma,MarchionisE-cnGs vfushofpitio,eius filiamduxitinmatrimonium,exeâquegcnuitStepha-^^^jinlucem mortuo iampâtre editum, quemvocantPofthumum. HüicVe-^®^*gcneris matrona peperit Andream, cognometo V enctum, quod matre V e-^etaortus,Venetiis educatuseflet. Andréas igitur interemptoLadiflao,dia*nbsp;7ttiafünipfit,annôqueprincipatusfuifecundo,bellodomuitAuftriam. Ve-Bonifacius odtauüs, efflagitantibus V ngariac priheipibus, Carolùm Rober-Caroli fecundi nepotem Manxque,regcm Sicili^qüi Carolo Martello pa-^^tiatus erat, in Viîgariæ regem déclarât ,co nomine,quod Vngarix tegnumnbsp;pgisadCarolum Robertum, quàm ad Andream pertirteret, quonÿm Ladif-?ncrtij foror Maria, fuerit auia Caroli, LadiflausquC nulla relióta fobole dccef-
Sed ca res Andreæ nihilo profuit,na contemptis Legatis,quos ob id ipfum pontifex Vngariamiferat, Andreas,ex quo regimen acCepit,annis vndeciin polo in officio fuâque fide continuitjobitâque die, Budæconditus eft adædcmnbsp;^^tnimMinorum.
^ortuoAndrea,Carolumloco regis habebänt hi,qui cum cUocarat. Verunl ^olocenfis Archiepifcopus,Agrienfis,Varadienfisq;,amp;Vacienfis,Chianadien-Moznenfis,amp; Scepfenenfis cpifcopi,V cnceflaum, qüem genuit O thocarus is,nbsp;Wm Ladiflaus in acie cecîdit, B oemiæ regem frequentes adeunt, hortanturq;,nbsp;» ngariæ regnumcapefTatjquodad fe lurc pertincreti
B B iij
-ocr page 886-§4^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;MICH. R I T 11 D E R 2 Gl B VS
Eratcnîm Venccflaus Annæ,Belæ quart.' £liæ,Vcnccflailt; dequotofies iatn diximus, amita: nepos. Is extra Boemiæ tines dom nollet cgredi, paterno nomine filium Venceflaum regé dedit Vngaris. Eares maxime inouit Vngariacpro-cereSjVtVenceflaummauellent,qtiódverebatu ,nepontifexiusimponédire-gis vfurparet. A.c vt facilius,quo iurc Carolus óc V enccflaus ad regnmn nicercn-tur,omnesintclligantjinfràgradus Aernoia detcriptimus.
Andreas iecundus,ilipts.
rSrephanij.snaft: proximusgt; quot;Ex Siephanos Ladiflaus tine hberis, óc
Iff
CMariareginaSiciliX. t SCarolusRobtitus,
r rinnaBocmiæRegina, Êx Caroio Martello lt; VcncefJaus tilius,
CVcnceßaus nepos^ Contendentibus itaque Carolo Roberto, que m funplici nomine Carolum vö-cant Vngari, Venceilaoq; qui Ladiflaus ab eis appellatus eft, cuius res fiipcriornbsp;fuit, acceptóquefolio, quum nonomnes, criam qui fl;udiofècuocaueraiit,eiusnbsp;imperatafacerent,tn Boemiam fe rccep it ad patrem, cura diademate.
Quqdoccalionem dedit Vngaris, vt Odionem Bauariæ ducem, regem fa- *'* lutarent. Is à Ladiflaocapitis infigni rcccpto, venir Vngariam, annôquea Cbri-fti naciuitatc millefimo trecenteflmoquintoinaiiguratus eft:in regem, à Vefpri-^nienti Chianadienfique Pontificibus, apud Albam. Quumque regioncm pe-teret Cedeln, Belafilio comité, coprelienfus a Ladiflao VaiuodaTranflylua-no,conieólus in carcercm. In fequentiaueem anno milletimo trecentefimo no-no, frater Gentilis Cardinalis, à latere legatus,totum annum moratusVnga-riæ, cenfuras, amp; à pontifice diras in cos promulgauit, qui Carolonon parebanr,nbsp;amp; in Vaiuodam Tranflyluanum, quod ereptum Othom diadema non reflitue-rct. Vngari negledarcligionc, dirarum fecuri fuerunt ad annum milletimuninbsp;t ccenteflmum decimum,donçc in carnpum,cui Raptum nomen,aduocata }0nbsp;vndique concione, omnium confenfus «Sdftudiainclinauerunt in Caro!û,q«cninbsp;recuperara à Ladiflao Vaiuoda corona, de more ornauerunt. Exindequumar-ccin übtideret, eo quôd ab eo dcfecerat aduerfus Vngaros, qui Prxfeetû faue-bant, immite cruentumquepræliumgeflîr, exeo ramen exceflîtvitftor. Vxo-resbabuittreis,Mariam ,Chazmcri ducis Polonorum fiham»deinde Beatri-cem t eui parer, Romanorum fuit Imperator, fororem regis Boemorum, de fa-milia Lucenburgenfi;tertiamElifabetb,alterius Boemorum ducis fiüamLadif-lai. Qquot;æ duos ei peperit filios,Carolum, qui intra annum, diem claufit, Ladif-laum,qucm pater amifit,cxa£lopropèluft:ro, Loyfiumque ,amp; Andream. Qh/'nbsp;®am Fclicianus eques ,rcgi,eiusqj coniugiamp; liberis necem parare per intidias 4®nbsp;aufus eft. Apud Viflegradum prandebantinrcgiaCalendis Maij,quum FcUci^-nus impetu fado regem pereuffit in dextera, quatuorqs reginæ digitos ampura-uitjfed accurrentibus illicoftipatoribus, ipfe trucidatuseft,omnes^coniuraanbsp;per omnia exemplaludiÂriâquc cxcarniticati, fupplicioaffcdifunt. Mouitex-indc contra Bazarad Vaiuodam, Valacborumhortatu, Vaiuodæ Tranflyluani,nbsp;Dionyfiique filij lanchga. Principiôque vitro à Bazaradpacishoneftamcondi-tionem recufauit,eamq5 paulo póft, excrcitu conimeatuum penuria laborante,nbsp;pererc coadus eft. Padisquecum Bazarad induciis, exercitumreducebat: vbinbsp;veto quafdam fauces, prxruptisvtrinqucripis, anguftasingrefluseft, Valachi,nbsp;quifubfidebantà tergofrontéque, repente lublato clamore, farcinisimpeditosnbsp;Vngaros aggrediuntur iniquis locis, omnesqj ad vnum jx:nè trucidauerunr. I-pfcreXjOpefamiliariû ,fubinde mutatavefte trépida fuga vixeuafit. Egitctiamnbsp;cura loanne vigefimofecundo,Romano pontitice, vt Andreamcius filiû ània-ximo natu proximum,Sicili3e regem declararct,3irentiete Roberto, qui tum rerum incapotiebatur, quod Andreæ Ioanna cius neptis nuptacrat. ipfeqjcuni
-ocr page 887-VNGARIÆ, LIBER IL nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;847
profeftus eft adregnum,led infedare,fe recepit in Pannoniam, Andrea fi-Ofine diademate principatuqs fubipfiusRobertipoteftate reliôto.Reuerfusin ttaCarolus ,cum bocmiæ Poloniæ^ regibus inViflegrado in colloquium ve-omncmqj vitam cum iis pacemfeciE.lbiquoque cumCarolo fdus iniitnbsp;^ochka Ruthenorum dux,Chafmiius Poloniæ Rex^anno Salutis inillefimo trenbsp;^cnttfîmonono. regno ccflîtapud Villegradum Lodouico, Caroli üLomaiorinbsp;^atUjCius ex fororc nepoti. Iple Carolus obtinuit etiam à parte acceptum Salerai principatum,inontemq;Garganum,regnâqueVngariac,Dalmatiæ,Croaciæ5nbsp;¦ ^amæ,Seruiæ,Galatiæ,LodomenæjComaniæqj,amp;Bulgariç,quadragintaduo-busannis. Annôque Salutis millefimo trecenteümoquadragclimo(ecundo,de-cuïiofeptimo Calcndas Augurti, vita fundus eft apudVifl'egradû: cadauer Albarn tranflatum,magnified fepultum eft.
Patrifiicccflît annos agens léptemdecimLodouicus. Is in fînibus Tranfiyl-UanisdomuitSaxones, AlexandrumqueVaiuodamTranfrlpinum quifubla-^'Sanimisàpatredefciuerar, imperatafacere compulit. Eliiabeth eius mater in /^puliam venir, indeque Romam, mox in V ngariam, eueftigio relido reuertitnbsp;uincre. Lodouicus impetum loannis Boemorumregis, adueiius Chafmirû Po-loniæregemjper Legatos expeditione fada compefcuit,amp;Tartaros,qui Trant^nbsp;fyluanos attentabantjingenti eorum édita clade. Cum Stephano Bano Boznen-° b rege iunxit affinitatcm,duda vxoreElifabeth cius filia, cuius opibus elatosnbsp;poaciæ principum fpiritascontudit,coegité|ue dido audientescfle.Profediisnbsp;^aderam cum copits,vtearn vrbem eximeret,infeda re domum redit. Quun,-4Ueeius frater Andréas, Sicilix rex, refte fericafufpenfus apud Auerlam fuif-^nbsp;fct,aloannaeius nominisprima Andreæconiuge,Lodouicus nonminus ac de-buir, ea rc permo tus j collato exercitu, Neapolim perfequuturus iniuriam per-Su, vitro expeditioncm fcquutis, Malatcfta Ariminenfi,Philippôque Mancua-principe,amp;Francifco Foroliuienfi. Diffifarebus itaque fuis Ioanna, cûLo-*iouico T arenti principe, cui interempto Andrea nupfcrar, aduentum Lodoui-^inon expedauit, fed tribus tantumlongis nauibus appulfi Mairiliam,inde A-^^uionem fereceperunr. Itaque Lodouicus omnium fummo ftudioexceptus,nbsp;^eapoli totôque regno potitus eft. Habitâque in confeios necis Andrcæ quæ-I ^ohe, Dyrrhachij duccmvltimofupplicioaftccit. DuosqjLodouiciprincipisnbsp;^rentifratresjincatcnis Vngariam deducendoscurauit.eoCarolumquoque,nbsp;^udrex impuberem filiû,mifit. Ipfe paulo pôft,impolitis regni præfidio,Laczknbsp;aiuodaTranfiyluano,Volfradôque De V olfrad équité Germano, cuiNeaponbsp;'Utpræcipuê crediditjin Pannoniam reuerfuseft. Quumq; Neapolitani,Cam-Yolfrado dcfcciflent,copiasqueducerentin Vaiuodam, is ob-^am progrefti-is in agro Auerfanohoftemconfecit. ExercitumquoqueLodo-. B*^iTareniiprincipis,propc mniaNeapolis ipfe Vaiuoda cccîdit. Sed Ioannanbsp;^udouicusque Tatentinus, Auinionc Pontifici vendita, ex ea pecunia répara-^nbsp;^*5 viribus, Neapolim bello répété bant, quum Lodouicus V ngariæ rex, cuoca-vndiqueregni fui Principibus, auxiliisque Germanorum peditumquatuornbsp;^dlium, per Adriaticum mare, copias in Apuliæ littus expofuit ad vrbem Si-Pontum, quam Manfredoniam nunc appellant. Eaq; iTatim deditione recepta,nbsp;^miani milites,quumrex hibernaretapudoppidum Bari,quumdÿ;ipereSi-Pontum vellent, orta inter fe ciuesqs amp; répugnantes Vngaros feditione, in cæ- ni verfi, magna ex parte trucidati funt. Reliquiæ Germanorum à Lodouiconbsp;^niiflæbaclege,ne fe hofti adiungerct. Ex Baro Lodouicus protmus in Canulenbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cuius cxpugnationejdum per fcalas mûris admotas intrcpidogra-
n riititur,iul u lapidis accepta plaga,prolapfus in arcis fo flam,ope fuorum,fuaq} ^^^uteincolumis euafir. IndeNeapolim per Luceriam petit, Auerfam^ftatimnbsp;«dione cinxit,vbi vulnus accepit in pede ex ilt;ftu fagitte,nec co deftitit vrbemnbsp;Puntere, tertioque póft menfecompulitad deditionem,penuriac5meatuumlt;nbsp;^^coppidumfolùm, fed amp; arcis Præfe(ftus,Iacobus Pignatellus, in regis fidemnbsp;nit, AppetenteLudorumfæculariumfolennitempore, quod in meliuscoïknbsp;B B ifij
-ocr page 888-«48 MICH. RIT II DE REG IB VS
uerfo ritu czremoniarum, lubileutn noftrl vocant,quum regnum prxfidio fip mafletjpfe LodoUicus in Vrbem venit,amp; inde paulo póft Vngariam.Sedtrien-nio póft vi(ftus,afliduis efflagicacionibus Clementis Sexti,regno ceflit Eec'efix,nbsp;fratrest|uc LodouiciTarentini j quos apud Viflegradum feruabat in vinculis,nbsp;dimifitjin Venetosfufdeptobellojpro rcCipienda Dalmatia,quam Vngaricon-turbatam occupauerant.ObfeftbqüeTaruifiojquum plura circùm finitima op-pida VI Cepiflet, Legatos obfidioni caftris^ue præfecit, ipfe paruo præftdio do-mum rediit.Etiam non tantum Dalmatiam receperat, fedantiqui quoquc Vc-netorum iuris aliqua redegeratinpoteftatem,fed ea poftea,pa(ftapace cum Vc-netiSjteftituit. Ab incurfionibus etiam Lituanorum Rutenos exemit,eamquc »nbsp;gentem per fuos aliquandiu duces adminiftrauit.AuXilia ter Ecclefiae mifitinl-taliam,contra vim tyrannorum, qui contredabant ea qux Pontificis erant,Bar-nabamqueamp; Galeaz Vicecomites, infcftosBononix compcfcuit. Alberto prç-terea Auftriæ duci fuppctias tulit in Turegienfcs, qui ab eo defecerat: hinoftronbsp;tempore focij funt Heluctiorum. Sufcepit expeditionem quoqs in Vulgariam,nbsp;amp;Strachmerum VulgariXjVtfcmetipfc nuncupabat,Imperatoremimpcratafanbsp;cere coegit,achabuitincuftodiaapudarccm Gamncch, demumreceptaabeonbsp;fide,iuramentoque, fe dufto régis obedientem fore, nec vnquam hoftilia moJi-turum,dimifitinregnu. Mouit amp;:aduerfus imperatorem Carolum, verfus Moran inum,fcd nulla racmorabili re gefta reduxitcxercitu. Eius auunculo Chafi*nbsp;mero vitafundo , Poloniæ regem fege (Tit. Ab omnibus Vngariæ finibusHe-brieos cxegit, hique fe in Auftriam Boemiamque receperurft. Condiditamp;Ere-
mitarum cnobia,facellaque Deiparæ Virginis honori dicata.Lodouiciprinci-patu,coque maxime adnitête,Cumani Tartarorum cæremoniisabiedis, ad verum Dei cultum, Cliriftianumque dogma tranh'crunt. Eorum fcquutiruntcx-cmplumin Bozna Patrini,Sclauique,fedinreligionediu nonperftiterunt. Per idem tempus, OlachiMoldauiam vacuam cultoribus occuparunt. Habuit LodoUicus in matrimonio Margaretam,qux nullo edito partu, mature decelfit,acnbsp;Elilabeth, ex qua tres tantum puellas fufcepit. Qi^rum Catharina natu maximam, virginem, innuptamquc extulerunt, alteram nomine Mariam Sigifmun- }0nbsp;do BrandéburgenfîMarchioni collocarunt, cumijjefucce/fionis inregni'iPan-noniæ.Terriafuit Aduiga, cui Poloniæ regnum ccflit in partem parernichære-ditatis,qu±Principumconfenfu,IaguIîenupfit,Lithuanorumrcgulo,quinupernbsp;acceperat Chrifti rcligioncm cum duobus fratribus, ipfoque dicluftrico facrinbsp;baptifmatis pro lagula Ladiflaus eft appellatus. Obiitaut Lodouicus tertio idusnbsp;Septebris,anno Salutis millciimo trecentcfimo odogehmofccudo. Conditus innbsp;facello iacet,quod ipfe viucns in bafilica diuç Virginis apud Albarn conftruen-dam curaucrat,regnauit anttis quadraginta,mcnfe vno, dicbus viginti duobus.
Hucujquefecttnda Bonßntjdectts.
A morte Lodouici,Pânoniæregnum rcciditinMariam,Lodouici^Iia,quz 40 bienniopoftquam capitis iniignefumpftr,abiis,qui maxime hbidebebat,à Lo-douico patre lummis afteóli beneficiis,inita conipiratione, valde laborauit.
Euocatus cnim Carolus, Andrea: filius,c regno Sicilia;, per Epifcopu Zagra-bienfem,clafle delatus,oram Signia; tcnuit, inde Zagrabiam profedus, Budam transitptr fpeciem componcditumultus, ex commodo fororis, Ab vtraq;Regina,matre fiJiaq;,obuiain progreffis, honorifice exccptus,afcemoccupat. Eli-fiberh cum hha MariametupericuJi cJapfa:,à fugarctrahuntur,Albamquccumnbsp;rege deduót.x funt, vbi CaroJus acccpto diadematc, Budam reucrfus. Hand iranbsp;multo póft FI /abcth,amp;: Nicolai Palatini deGara,perfpcciécolIoquij, circum-uentus inh'd is, aBlafioForgach acc-cpralethaliplaga, comprchenfusincarce-fOnbsp;rem Conielt;ft'.iscft,vbi vel ex vulnerc,vcl indiCo veneno vicammiferabihtefex- 'nbsp;halauit. Ipfx veto Regina: forte extra Budx muros cgrelfe,modico famiharumnbsp;comitatu, vix oppido,cui nomen Diaco,propinquaueranr,amp;ecce Joannes Ba-nusde Horuarh cas adortus,Nicolao Palacino,Blahoq(ue obtruncato, captiuasnbsp;agit. Proximaqucnolt;fte,hlifabcthin proximpm flumen mergitur, Mariam Ba-aasia
-ocr page 889-VNG ARIÆj LI BER I L
ûüS ih Croatia dcduxit,ibique in vinculis habuit in arcc Cupræ, donee aduen-^SigifmundiMarchionis, ipfius Maria: fponfi, quinunciabaturvalidamBoe-®orum manum ducere,territus,adada iurare Reginamjniuriamnon vlturain, ^niifit ad Sigifmundum, B udam.
SaJutis igitur anno millefimo trecentcfimo oéluagefîmo fexto,rcgni Principes, habito conuentu,refercnte Regina,apud Albarn decreuerut, vtSigifmun-iusjcelebrato conubiOjPannoniæ regnum capefferen Ornatus itaque corona, ^ontraólas vndique copias in Banum,Ioannemque DeHoruath,vtiniuriacon-^giSjCædemque focrus vlcifceretur,educit. At ipfe Banus, vbi Pofegheuar op-pidu.quo fe receperat, obfidionc premi viditjamne proximo Sauæ tranato, fu-giperuenit in callrum Dobor. Infequente Sigifmundo magnisitineribus ,amp;nbsp;lampofitis adoppidum callris ^ad folitas artes conuerfus Banus ,clabi tentauit,nbsp;in hoftes incidit,ad Sigifmunduinque dedui^us eft. Qui D obor expugnato,nbsp;^ofnaque amp; Croaciacoadisimperatafacere, loannemBanum, omnibus ex-®oiplis antea cru datum, vltimofupplicioaffecit apud vrbem Qmnquecclciie-^em,c5tcntusEpifcopumZagrabrienfem,quoad vixit,cxiliomuiólauifle.Mol-^äuiam deinde domuit, Stephanoque Vaiuodæveniampeteti dédit, coaólum-^nbsp;iurare in eius verba tributumquotannisdemoreperfoluturum, dimiütinnbsp;onore magiftratus. Sextus agebatur annus, ex quo regno potitus, exercitumnbsp;^onduxitin Valachos,quiTurcas euocaueruntin auxilium, rebusque profpe-Jegeftis, achoftibus profligatis, oppidum Nikodobfidionecinxit, acvi cepit*nbsp;^nterea Regina diemclaufit,amp;: Ladiflaus, cui nuptaReginæ foror erat, Polonia:
V ngaria: regnum iure hxreditatis ad vxorem fuam trahebac, ingentiq; ma^ 1 Vngariæ fines ingrelTumloannes Strigonienfis pontifex,quoadmaiores ad-'^^drent copiæ,moratus eft. IntereaTurcarum princeps Amurathes, quiGrx-inter fe fuper imperio diftidêtibus, ex Afia traiecerat in Europam, magnam-Thracia: partem (ubegerat, obiit diem. Eiusque films Pafahiecs, incredi-oili fucceflu omnem Tliraciam, Theflaliam Macedoniamque, Phocidem amp;nbsp;quot;'^otiamoccupauerat,amp;iam Myfiam,quam Bulgariam vocant, Vngariæ con-^*^^t)utam bello petebat, vnde Sigifmundus ab eo, mifl'o caduceatore petiit, v£nbsp;conatu defifteret. Isaftuto callidoque confiliorefponfum diftulit,quo- totaprouinciapotituseft: poft ar morum varia genera conferri iuflitinquannbsp;^anifuæ domus aulam,accerfitoquecaduceatori, Hæc,inquit,poflidendis My-æ finibus iiabeo iura, arma digito monftrans. Ex quo Sigifmundo ncceffe fuit,nbsp;regni fui decimo,collatis vndique viribus,expeditionemfufeipere contranbsp;i^tcas. Habuitque voluntaries belli focios ex Anglia Galliaque plurimos, illu-i loco natos, amp; in iis Burgundiæ ducem, qui ftudio defendcndæreligionis,nbsp;^fo,fuis fumptibus,ad id bellum properabant.Et iam Myfiæ fines agmen Sigif-5j^^^ditenebat,oppidaqueOrifzum,amp; Biolinium, Turcarumpræfidio firmatajnbsp;^^cepcrat,quumcaftra circa Nicopolimpofuerunt, anno Salutis millefimo tr^nbsp;^^i^tefimo nonagefimo fexto,intraCalendas Oólobris. Earc Turcarumprinci-pnûciata,quàmmaximis potuit copiis,Bulgariam proficifcitur. Ad diempræ-conftitutum, dum Galli primam adem libi expetunt, primumque hoftiuranbsp;^pctumfuftinere,pulclirum ducüt,auidius inchoato^rælio,prius quam omnisnbsp;cxplicaretur,ab equis defilicrunt, vt xquo Marte cumTurcis e^perirëtunnbsp;^^mque equifine cuftodibusincaftrarediiflent. Vngari Gallos ab bofte cx-i^ati,tumultuariccEperunt,ordinibusque turbatis, aTurcis grauiter infiften-j ^üsin fuga conieifti, Sigifmundum quoq; traxerunt. is primo Cöftantinopo-lönbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Rl^odum, demum Dalmatiam Croaciamq; peruenit. IntereaPan-
^niæ qui Ja principes, verfis in Ladiflai iam dcfun6tifiliüftudiis,c regno Nea-f Olis euocant,fed is infelici patris euentu monitus,approperandum minime ra-S aliquandiu rem diftulit. Interim loannis Strigonienfis Pontificis,illorum^ Canufa,loannisque de Maroth ope,Sigifmundus inregnum receptus eft,fcdnbsp;onitamuliö póftaprincipibus in carcerem conieólus,in oppido Soclos eufto-^^ür. TumLadiflai vexillura perVngariamdrcumfercur,lxtisquemultoruin
-ocr page 890-8;o MICH. RITII DE REGIBVS acclamadonibus abfens rex appellaturjadeaLadiflausiterinVngariamcapcf-fit. Interea Sigifmundus fruftratis vinculiselapfuscftj opera cuiufdamvidux,nbsp;quæ Nicolai Palatini fucrat vxor, eorum^ mater, quibus cuftodia Sigifmundinbsp;crédita erat. Ab iis itaquc Morauiam dedudo Sigifmundo,deditoiam luxfugçnbsp;rumore, diuerfarüpartiû fadiones inteftina bella excitauerunt. Ipfe veto Sigil-mundus,exercitu propere coaZIo, popularibus fuis obnixc nauantibus operain,nbsp;fauentibus etiamnonnullis Vngaris,Vngariamrediit, nec multôpoft fuarecu-perauir.Ad earn famam Ladiflaus,quiiam Dalmatiammagnis itineribus appu-leratjè veftigio Neapolim redüt. Sigifmundus aduocato totiusregni conuentunbsp;Stephanum Vaiuoda vltimo fupplicio afFecit, apud oppidum Cheuceufum,fo- wnbsp;ciosqj coniurationis partim egit in exilium,partim capite damnauit, eo^ terro-re continuit omnes in officio,nec inteftino bello follicitatus eft in vita.Qiiumq;nbsp;regnafler annis viginti tribus,Romanorum rex crcatus eft. Iterum^ beliû mo-uet inTureas, obfefla^ arce Chalabocz, accepta clade, multis defideratis, do-mum redüt. Per idem tempus fuperftitio, quam vocant Huffitanorum,in Boc-mia a loanne Hus, in Anglia à loane Viklcff inftituta eft,amp;: ctus Adamiiariim,nbsp;qui primi parentis exemple, nudi degebantinfpeluncis, omnia quærcntes innbsp;commune. Quum^ maximus eorum natu, rem diuinamfuo ritu perfccilftt,nbsp;ad plebem conuerfus, ilia Genefeos effatus verba, Crefciteamp; multiplicaminbnbsp;reftiniftis luminibus, omnes paflim difeurrebant ad amplexus illius, quameun-que fors obuiam proximamqj dediflet. Is hominum furor quum breui tantumnbsp;conualuiftetjVt non modo fe ab aliorum iniuria tueri, fed vitro etiainbellopesèrent eos qui no idem fentirent,Sigifmundus, ex Pannonia Germania«^
dis copiisjineos mouit. Hi verb duceZifcalufco, qui alterocaptuseracocu-lo,raptisarmis obuiam progrefti,imperatorem vertunt in fugam, tanto ardorc impetuqs ferebantur, infigne calicis in vexillo portantes : nam amp; hic error cosnbsp;tenebat, vt contenderent in vtraque fpecie communicandum. Qiium^ Sigdquot;nbsp;mundus concilio Conftantienfi intereflet, hi quibus proficifeens Vngarix gu-bernacula commiferat,aduerfus HeruoiamSpaletiducem, qui fpecie védican-dælibertatis Vngarix,rcs nouas moliebatur,infliciter pugnauerunt. Anno^ 5°nbsp;trigefimoquarto, quam regnare cpit in Vngaria Sigifmundus, infigne diadc-matis accepit ex regno Bocmia:,amp;fi longe prius eopotitus erat, Vencedaofra-tre fublato.Tumultus infuper excitatus eft à rufticis afFedanribus,vt iadabant,nbsp;rcgnum,quidiu vagati longe latequc igne ferroque vaftatis omnibus,a^gr^nbsp;demfuperatifunt. In capita coniurationis vltimo fupplicioanimaduerfum,a-lios effoffis oculis, aut præcifis manibusad vnum dimifit. ExindeSigifinundusnbsp;in vrbem venir, vbi ab Eugenio Q^rto pontifice maximo ,imperiali coronanbsp;coronatus eft. Vngariamque magno cum plaufu quafi triumphans ingrelTusadnbsp;compefeendos Boemix tumultus reda pergit, fubitaque vi moi bi correptus a-^ud oppidum Pragam,grauis etiam annis ,vt Vngaros illuc cum fequutos àfau- 4°nbsp;cibus Huffitanorum eximeret,aggrauante etiam morbo,extra Boemix fines cr-ferri voluit.Sednondum peruenerat in Pannoniam, quumfeflus xtatc,xgf^^quot;nbsp;dineq5,amp; itineris labore|apudZnoimammigrauitc vita. Q^m regnaffet apudnbsp;Vngaros annis quinquaginta vno ,in Boemiafeptcmdecim ,rcxquc Roniano-runi fuifttt annis vigintifcptem,imperatorque quinque, xtatis agens annumfe-ptuagcfimum,clatusquc adbafilicam Varadicnfem,conditusineaiacet. Vnga-rix Boemixque regnum,Sigifmundi gener, Auftrix duxexcepitjElifabeth vm-camSigifmundifiliam,ex fecundacóiuge nomine Barbara, Cilix comitis Hermanni filia,habens in matrimonio, quam viuo patre,cum fpe fucceffionis ad V'nbsp;trunque rcgnuinfpoponderac.
Is Albertus anno Salutis millefimo quadringentefimo duodequadrageu' mOjCalendis Ianuariis,apud Albarn coronatus eft. Eiusprincipatu Panones rcSnbsp;omniumTeuthonicorum, qui negociabantur,aut alia de caufa fedcs habebantnbsp;in finibus Vngarix,diripucrunt,édita ingenti eorum cxde. Copias etiam duxi^nbsp;Albertus in Huflitanos, qui fcreccperant ad oppidum Tabor,abfeconditum
-ocr page 891-VNGARIÆ, LIBER IL
fiatüraloci ic opcremunitifl'imum, quumque tribus mcfibus obfidione fruftra cinxiflet oppidum, infecta re domum rediit. Exercitum quoque numcrofumnbsp;coegit aduerfusTurcas, qui quum diu morarentur, occupatiexpugnandis Ra-^cia,Epiro jÆtofiaque, Pannones longa in caftris expectationegrauati, quumnbsp;bupogentililingua conclamaflentjinuico rege, ad propria redierunt. Albertusnbsp;adueriavaletudine correptus,itincrc nonintermifloquumViennam contende- ^tjinualefcentc morbo,diem claufit in oppido Nefine, quum biennio ferc re-gnafl'et,anno Salutis millefimo quadringentefimo vndequadragefimo, rclatus-Que Albam, ibi fepulturæhonorem fortitus eft.Elifabeth, vxor Alberti, fercnsnbsp;®'terum,poftviri mortem rem tcnuit. Ambigentibus Vngaris ,vtriusfexus cdi-^utapartum foret,Elifabethindeteriorem magisinclinabat,amp; puellamfore eernbsp;argumentis augurabatur.
itaque ea auctorc regni principes miffis legatis euocauerunt Vladiflaum Li-füanixducem,fratrem Chafirrïeri Poloniæregis. Interim regina pucrum pc-perit, cui nomen Vladiflaus etiamfuin Verum feroreuocatisSenatoribus, V-ïdiflaus dux in Vngariam magnis itineribus, rapto venerat agmine, plurimo -^utnftudiis exceptus adregnandum : neceo fecius Elifabeth, cumfuæfadionis ominibus ,infantcm quatuor à partu menfium detulit Albam, coronaque denbsp;1 ^ore ornatum,peraólisfolennibus,Viflegradumrediit.TenebatVladiflaus Bunbsp;Qæ arcem fponte à prxfeólo faóla deditione. Uiadema fecum regina lcruandumnbsp;^portauit,elufisque proceribus, amp; filiumamp;coronam emadauitad Fredericumnbsp;tiriæ duccm,qui creatus Romanorum rex erat,amp; pueri cófanguineus. Qimm-H^evariafortunadiucertafl'entjVladiflaifaóliofuperiorfuit,operaprçcipuèlo-^nbsp;I ^^nisde Hunyad, à quo Matthias Vngaria:rex originemtraxit, Vladillausquenbsp;^^xappellatus, inligne capitis accepit, Pereofdem dies ipfeloannes de Hu-; VaiuodaTranfyluanus aduerfusTurcas féliciter fæpe pugnauit. Age-^'urdeconditionibus pacis inter Elifabethamp; Vladiflaum,perlegatumquen-de latere, quum repente Elifabeth è vita excclTit. Induciæ annorum de-j^^n^,Turcas inter amp;; Vngarospaôtæfunt, quas Vngarigrauifuacladeviolaue-I NamcommilTo prælio ,rexVladiflaus inaciedeiideratus, ipflfuli fu-'nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ma accepta clade vixeuafenmt, anno principatus Vladiflai quar-
, nbsp;nbsp;nbsp;Rebus afflictis,Vngari animum appulerunt ad Ladiflaum pucrum, Alberti
JUni, quem apud Fredcricum cducaridemonftrauimus. Habitoquefolen-''conuentu totius gentis in campo Races,anno Salutis millefimo quadringen-quadragefimofexto, vno cofenfu regem créant Ladiflaum, tutorcmque ^'^puberi dant to annem Hunyad Vaiuodam,modcrarcturomnia,quoufque rexnbsp;eflet ætatis. Is loannes, accepta tutela,nihilhabuitantiquius ,quàmnbsp;takul vlcifci, amp;eumquoqueVaiuodam, qui loannem detinuerat in vincu-^advfquefuperioris Vladiflai mortem. Expletoquecius poena animo,rebus-
pro tempore compoficis,loannes amp; Vngari,à Frederico diadema, rcgemqj * '^i^repofcunt, Optimatesque vna cum loanne, Viennam regem falutatumnbsp;Pfofeéti flint. Ipfcque loannes titulo comitatus Byftricenfis honore iureq; do-à rege, nec non infignibus rubri Iconis in albo campo. Per eofdemnbsp;Nicolaus Qujntus Komanus pontifex omnescru?e fignatoseuocauit,du-loanne Capifl:rano,viro fummæ fanditatis, eius fedæ,quæ Minor^ dicitur,nbsp;N^annoniamfinitimaqucloca mifit, vtbellumcontraTurcasgererent. Namnbsp;^biitnetus Amurathis filius ,obfidioneConft:antinopolimcinxerat, amp; ante-noftri auxilio irent,expugnauit.
Id (, ^^dislaus annum agens quarcumdecimu, Chriftiani natalis anno millefimo ^^dringentefimo quinquagefimo tertio venit in Vngariam,biennioquepoftnbsp;^^^Oürnetus victoria Conftantinopolis elatus , Vngariæ fines ingrelTus, obfi-J^oecinxit oppidum Nandoralbcnfc. Quumque rex Ladislaus, amp; comesnbsp;^Iticus, Ladislai maternus auus, cuius confilio gcrebat omnia, Viennafuga-^dflent,auderctque nemo cum tarn numcrofo horrendoqs hofte congredi,Io-Vaiuoda comes Byftricenfis vitro nomédedit,amp; ab omnibus delperatani
-ocr page 892-8yi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;MICH. RIT II DE RE G IB VS
óucisprouinciamfümpfit, hortatuqj loannis Capiftrani plurimi mor tales euiö fequuntur. Primumq; nauali praelio Fortuna fauit Vngaris, deinde nuchinisnbsp;tormentisque mnibus,intra quindecim dies,ex quo vénérant,adeo concuffis,nbsp;vtleui momentocafuraviderentur,circa arcem acri pugnadiuccrtatumjVerfa-que Fortuna ab Vngaris adTurcas aliquoties eft, ad vltimu fufus, ac infugamnbsp;verfus,omnia opera machinasque aniiiit. Hisitageftiscomes Byftricenfisin-cidit in aduerfam valetudincm,exquapaulö poft moritur, Vladiflao Matthiaq»nbsp;luperftitibusliberisrhauditamulto pôft,amp; ipfe loanes Capiftfanus ab humanisnbsp;exCefllt.Ladiflaus interea, quern Vienrtam cum Vdalrico profedumdcmóftra-uimuSjinrcgnumrediit.Q^mque comes Vdalricus in caput filiorum loannisnbsp;Vaiüodæ nefaria moliretur, ab Vladiflao Vaiuodæ liberum natu maximopras-uentus,in arce N andoralbenfi fufceptus hofpitio,ab Vladiflao trucidatur.Eacxnbsp;des admiratione formidineque regem fimul Si principes Vngariæpercullitjin-decjue ftatim mouetunt vcrius oppidumThemefuar. Ipfeque Matthias Vladii-lai frater,alter Vaiüodæ filius,amp; Elifabeth Matthiæ mater, obuiamprogrelC,rC'nbsp;gem benigno hofpitio fufcepcrunt,ab eotpe veniam cçdis Vladiflao facile im-petrauerunt, affirmante inuito rege fenonperfequuturu comiüs Vdalrici mortem. VerùmquumBudam veniftet,affiduisquorundam£iiafloftibusinftiga-tus^ab Vladiflao pnasfumere ftatuit:fedcxpe(ftabatoccafionem,vtvnocein'nbsp;porc,vnaquc caufatione,amp; Vladiflaum vltimo fupplicio afficeret,amp;Matthiainnbsp;fratrem in carcerem coniiceret. Interea crebris nuttcns afFerebatur,adcfrc Tur*nbsp;carumcopias:ac Vladiflaus exemplo patrisineas iturus, quumbelloncccflarianbsp; pararet,hortantibus iis qui maximè eiusoptabant nccem, dcdit opcram vt Matthias quoque ad regem veniret, vtpcr eins abfentiam vicem perfonamq: fuamnbsp;fuftincret:oblitus mandatorum patris,qui moriens vetuit,vtrunque fimul apudnbsp;regem verfari. Simulac itaque Matthias Budam venit, ambos in vinculacon-iecitjtertioqueexinde dieVladiflausfecuripercufliis eft. aiuntadhuc poft tertium i(ftum,vt crat manibus poft terga vinótis,fefe in pedes erexifle,atque raul-tis audientibus exprefTc loquutum. Commouit Vladiflai cafus multos, qui propere correptis armis, aducrfus fontes infontesqueiuxta debacchati, peruaftatisnbsp;igne finibus, ingentes ediderunt ftrages.In iis Michael Zilagii de Horog2eggt;a-uunculus Vladiflai comitis,Tranfyluanos aggrelfus,omnia breui redegit in pc-teftatem.Quumque fradocarcereeuafifTent aliquijquicum Matthiaferuaban-tur in vinculisicx co,abdu(fto fecitm Matthia,Vicnnam petiit,ibique Matthi^mnbsp;Paulumque Modratcuftodiendos reliquit. Ipfe in Boemiam profcólus eft: Pia-gæque moratus aliquandiu,fubita morbi vi corrcptus, paucis cxinde dieb.obi-it, non finedati venenifufpicione,anno ætatis duodeuigefimo, quoto temporenbsp;rcgnafle dicendus eft : quiapofthumus à partu Alberto patri fucceffit .annoquenbsp;Salutis millefimo quadringentefimo duodefcxagefimo apud bafllicam Pra-genfemfcpultus eft.
Allato nuncio mortis Ladiflai, Pannoncs vniuerflc gcntis indifto conuentu apudvrbem Pcfthenfcm,de creando nouo rege agerccperunt, vnoquecon-fenfu ad Matthiam conuenerunt:acceptaque Michaelis Zilagij fponflone,Mat-thiamfratris Ladiflai n?cemnon vlturum. itaque eumabfentem regem appel-larunt,h^:Icge, vt quinquennio Michael Vngariae remgubernaret,quoufqucnbsp;Matthias imperiomaturiorcflet. AtBocmi Georgium de Podebra regem fibinbsp;creant,eum qui pro Ladiflao puero iam dcfunóto Boemiæ prçfuerat.Hic Georgius,incertum quo modo,Matthiam tarnen habuit in poteftate, feu viuente ad-hucLadiflao,exarce Viennenfldcdudum: flue poft Ladiflaimortem,falfbre-*nbsp;gis nomine fignatis literis. non antea certc dimifit,quam filiam eius vxoremdu-xit.Connubioque iam celebrato, acceptaque à foccro magna pecunia, venit mnbsp; Vngariam : primoq; ingreflus oppidum Straznicc,plura domi forisqueegregiânbsp;edidit facinora.'fextóquc demum,quàm regnare coepir,anno,apud Albarn capitis infignecepit. Oppidum layczaab obfldioneTurcarumexemit, comitatum-que Sirmienfem ab eorumpopulationibus. Boenium quoque Suyhlam, virumnbsp;bellico'
-ocr page 893-VNGARIÆ, LIBER II.
I
1-----------r----------------------r--------------17^------rr-----
oe Olomucefi de Boemia coronatus efti Archiepifeopus interea Strigonieus,
^UicofumtFrcdencumquc Romanoru regemjqni regnum Vngàriae afFeélabatj *^cfuperauit.Tranflyluanos,qui alio creato tege abcius fide defecerant, rece-imperata facere compulit* Stephanum Vaiiiodam,cum magna manu có-venientem,nodis filcntiofudit,fiigauitque. Sumpfit expeditionemcon-Boemos Huflitanos, quibus cum continentef bellum feptennio geflit, ma-^''aiuque Boemiæ partem fuo fubiecit imperio : Boemiæque rex appellatus 5 irinbsp;Olomucefi de Boemia coronatus eft; Archiepifeopus interea Strigoniefis,nbsp;^pontifex Quinquecclefienfis,Cazimirum CazimirijPolôniç regis fihumjpri-bnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;confihjs euocantadVngariç regnumcapeflendum.quipotitus arce Nitri-
®*^û,obfeflus à Matthia,vix fuga in Poloniam euafit.lpfeque Matthias non con-Meatus recepiflefua,miflisin Poloniam copiis,omnia cædibus impleuit.Qiiurn-Cazimirus in finibus Slefianis res nouas moliretur,vtrinque comparacis iri-
Sentibuscopiis,advrbemVratiflâuienfemcaftracaftriscontuletunt. Sedan-^®quam de fumma rerum dimicatetur,agi de fTacc cptumt qua firmata à bello weflerunt Inde Matthias exercitumreducens, oppidum Sabatz ,Turcarumnbsp;præfidio firmatum obfedit,atque vi cepit.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;HucuJ(iue tertià BonßnijDeeds,
herumque bellum contra Fredericumgeffit, multaéjue iuris eius oppidare-^cgit in poteftate,amp; in his vrbem Auftriæ Viennä. Habuit vxore fecudo matri-^onio Matthias Aragonem Beatrice, Ferdinartdirégis Siciliae natu minorem liatu.Q^rnq5Turcæ maritimos Apuliæ fines occupalTent,Matthias auxiliaresnbsp;ûgarorum copias mifit.Obiitnullafuperftite fobole, trigefimofeptimo, quamnbsp;*^egnarecpit,anno.Vngariæ regnucompetitores ad fequifqitrahebant, Maxi-®^iUanus Romanoru rex, amp; Vladiflaus Cazimiri Polonix régis filius, que mor-^nbsp;Georgio de Podebrad, Boemi rege fibicreauerant ealege, vt fineret Hulll-^nosexinftituto viuere,quern Matthias(Vtiâmdiâ:û eft) magna regnifui partenbsp;puliaucrat.Qimmq; ftatim poft obitum Matthiae, Vladillaus Boemiæ regnum,nbsp;^aximilianusque Auftriaoccupaifet, vterque reginæ Beatricis (eius enim ma*nbsp;^'niaapud Vngariæ principes,ob naturæ liberalitatem, audoritas erat)gratiamnbsp;'îptabat.
, Quum vero Maximilianus cundàrctur earn ducere,pr2cuenit Vladiflaus.ad* Wtaque fibi matrimonio Beatrice, fuperior fuit. Ipfeque paulô póft omnibusnbsp;îm pacatis, Vngaria:rex appellatus, inlîgnc capitis accepit ; cum Maximilianonbsp;PiftusjVtfidecederct abfque légitima proie, Vngariæ Boemiæqi régna ad eumnbsp;^Jusque fucceflbres peruenirent. Sedhauditamulto pôftdiuortiumcum Bea-fecit.nam regno priuatam compulit aftentiri futuris cum altera nüptiis, af-y mans nunquam fecum matrimonium traxifle : grandiqi pecunia ab Alexan*nbsp;Jro Sexto pontifice maximo impetrauit, vteiliceret aliam fuperducere. itaquônbsp;Pliant domini de Gandala Vafconisjvxorcm fibiiuhxit.
MICH. R IT I I LIBRI SECVNDI FINIS*
P.
CALLIMACHI EXPE-
RIENTIS ATTILA. ,
O T T H o s, flue agri inopiadotni iabofantes,fiiie benignio* rem clo terraqî patriam quærctes, Berith duce ingenti mul-titudiiie origirïum fuarû infulis audos, excepit prius id lictuSnbsp;Germani Occam,cuihodiequoquenomen Gotthifcantiajnbsp;Qua rcgione etiam poftea improbata,fnb Filmiro, quinto ànbsp;Berith rege pulfis indigenis ,Vlmcrigotum terras occupa-uere.Deinde viribus animisq; adauftis,ca:teras pene omneiS
^srtarumorbiS partes, varia beliorumfortunaeuentuqiperuagati,cùminterini atque alij iugi fucceiTione aptld eos regnatenc i tandem verli inPontü^ internbsp;CG
«y4 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;P. CALLIMACHi
Biccm paludem amp; Boryfthcnis oftia fedem cum ccpiflent, ad fliorQ duCuffl mina fuum accommodantes, qui propinquiora flumini tenuere, Viffogotthos,nbsp;eæteri Oftrogocthos feappcllauere. Vnius tarnen eiufdemqj regis nutuomnesnbsp;intuenteSjinde fubietäis fibi Vandalis,Marcomannis, Q^dorumquenoniin®nbsp;vniuerfo, circumtulcre arma ad Septentrioncm : quo tempore imperij eorumnbsp;fummaerat penes Emenricum Amalum^ Quern pleriquclaudibus Aiexandrinbsp;Magni æquandum putant, gloria rerum geltarum, domitis fubaólisque, duetttnbsp;aufpiciisqueipfiusHerculiSjRoxolaniSjVenetis, Helftoriimquc populis,nbsp;nationibus cæteris, vfque ad glacialem Oceanum. Earn gerendorum belloruinnbsp;audaciam ac felicitatem, flevndiquea Gotthis ingenti nominis fui terrorecir-cumadam,florentibus turn maxime Emenrici rebus prouocata, poftmulcacer-tamina, viciflim aduerfo profperoque euentu commifTa, fubmouere proculanbsp;Bice, Pontique littoribusitenucreq; aliquandiu fub imperio Hunni.De quibusnbsp;traditaab authoribus fummatirlfirepctam, quo vitæ,moribusq; amp; bellis Attilac,nbsp;ipforum quart! à tranfitu in Europam régis, explicandis, fl quahumanx virtutisnbsp;modum in co* viro fupergrefla videbuntur, relato ad Deos originis argumen-tOjfidcmaccipiant.Scribuntplcriq;,FilmirumGotthorumregem. Sedrerumnbsp;antiquarum peritiorcs memorix proditum reliquere, Idantirflim exercitulu-ftrato,nonnullas fminas,alirumnas Scythæ vocant, vitra communem aliarum^^nbsp;fpcciem corpore atque indole auguft:as,Scytharum caftris excluflfle, easq; fub- nbsp;inde in folitudine trans Mxotidem in Afla agitantes, à Faunis amp; Satyris com-preifaSjHunnos genuiflc:quorummox foboles tanta fcunditatepropagata,vtnbsp;^credi par foret, Deorum quoque cuiufpiam ad id opcram acceiflire. SiegemUnbsp;fle propagati,nullius vfquam diuinxaut humanç rei commercio,cum alio quo-piam genere hominumhabito,diunatalialoca, ab omnib.lingua, viótu,habitu,nbsp;moribus diferepantes incoluere,flnc vllis xdificiis, fub diuo paflim, ôc lârùm fe-rarum pellibus, aduerfus cli terræquc rigorem amp; tempeftates circumtet^i uianbsp;gis,quam amidi,finc vlla inter fe cultus iadatione.Capitumtegumcnta,g^fl®^^nbsp;euliincuruiinformesque:acmultoinforniiorescxlibro calcei,fubh(Elt;J'^*^P^^* .nbsp;libus crurum inuolucrum. Sednec vllo colendi agriferendarumvefrugura v- J9nbsp;fu cognito, venatum, paluftriumque arundinum radices (quas regio prxdulccsnbsp;fert) pro cibohabucre: amp;cumquidemncquecodum, ncque faporibusincica-mendsvegulxadulteratum, fedaut in fole,autfub alis calefadum. Non religionbsp;apudeos,numinlsve vllius vel metus, velreuerentia. Corporahirfuta,faciesnbsp;terribilis acminax,defxuicntibusinfiliosparentibusipfonatalidie,mariumici-licet omnium genas candenti ferro infecando, amp; anteprimam alimoniam vul-nerumpatientiamincuticndo:exquo flne formas venultate fere imberbes fem-per, cicatricofa amp; fulcata cute, tempeftiuam pilorum gratiam non admittcrtc.nbsp;Cæterùm ad robur,valetudinemque, cum agilitate admiranda, tanta fltis, ine-%lix,frigoris,ca;tcrarumc]ue humanarum neceflStatum tolerantia, vt vel exindc 4*nbsp;diuini in cis feminis origo arguerctur. Argent! autauri neevfus, nec poflefliornbsp;vilium aepromifeuorum commerciapermutatione exercentibus ,diuitixfolxnbsp;amp; gratixinarmetis, maxime cquorum, quibus infldere iamtuma puentiaho-neftameditatione aflneftentes, facilè poflea nationes exteras obeundis eque-ftridifeif^ina prxliis fuperarunt. Iracundum, fed per fe deferens, nouaruin rerum ftudiofum ,acprxdx immodice cupidum.paulatim deinde aut domi ex-cog]tata,aut peregre accepta lanificij ratione,pauló humaniori habitu fefe cxco-luere.Religio quoque incellitammos ,fufcepta louis,Veneris, Mcrcurij,fed innbsp;primis Martis venerationc : quorum deorumà Scythis myfteria cùm accepif- .nbsp;fent, ctiaScythicisnominibusappellabat.Sedamp;prxdxftudiografl'antesin gen- fnbsp;tes alias,vt quxquc proximiorcrat, amp; minus valida, à faxisfuflibusq; veldura-tis igne,vel cornibus exafperatis, qux telaaprincipio illisfuere, adnoticiapriusnbsp;armoru,deinde ctiam ad vfum pcruencre,arcuum^ in primisrinquibus tantumnbsp;ftiidium cxercenda iuuentute impendcre,vt eos quoq; ipfos,à quibus fagittandinbsp;pcritiam accepilTcnt, breui antcceliercnt. lam tarnen frequentibus incurfio-nibus
!
It
It
I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ATTILA.
rapinisqj, gladiorum ctiamac loricarum ingentem num erum adepti, iii-'^ntutis fuæ maiorem partem prope iuftis armis ad Scy tharum fpeciem arraa-'^erant,cùmBaudetes,poftfegiamftirpemprimæ apudeos nobilitatis, venandi udio ceruaminfequens, fic ante fe fugicntem, vtlaffitudini mox cefliira vide-^^fur,non prius abftititjquam fuperata Maeotide, fe velut in orbem aliu elapfumnbsp;'^*dit. Cum itaq; cerua,quam oculis pedibusq; fubfecutus vfq; adpaludisextre-progredientem nufquam appareret, in campis vndiq; loge lateq; patetibus,nbsp;^^Derabundc fpeciemqj fitum locorum miratus,fimul adoratis Diis,inquo-^iïi tutelaregio foret, necdubius fecum, numinis alicuius dudu fe illuc vlquenbsp;P^ntenifle,retro ad fuoSjferuatis veftigiis,cum gratulatione reuerfus, omnia vtnbsp;^^aerant,amp; quævidifTet,exponit. Quibus auditis, qui ad id locorum paludemnbsp;^peruiam crediderant,eredis in fpem lætioris fortunæ animis,tum verb cupi-^tateintuendi ea quæ à Baudete contra ac prius opinabantur,audiebat,tumul-^'ario confenfu, Velambro regi fuoprope neceflitatem illuc mouedi impofue-Non prius tame mota funt caftra,quamqui exploraui mill!, baud difficiliminbsp;^Dorisrem fore tranfitum retulerantJtentatseque in euentum fortes,flicé fau-^^nique migrationem portenderant. Superataigitur Mæotide, duce Baudete,nbsp;Pofitis^ in Europa caftris,primum impetum vertereinSarmatas,paludis extre-j^^afuboftiumTanais accolentes:quos improuifos,amp; nihil minus quàm bellumnbsp;^Qgitantes adortigt; facili negocio fuperauere : direptisque ipforum curribus, amp;:nbsp;'^gnaiumentorum præda abada, captiuis fubinde armis, quicquidmilitarisnbsp;^tatis irterme inter fuos adhuc fupercrat,armauere.Creuit(vtfit) animus vido-à re bene gefta, amp; multiplicata arma etiam fiduciam augebant. Itaquenbsp;P^rtnediterraneainDaciam, Myfiamque déclinantes, cum Gepidis atque A-j^^tiispariac cu Sarmatis fcelicitatc pugnauere,hoftibus non tarn armis cedenti-^^s,quàm nouum trucemque oppugnatium afpedum non fuftinentibus. Dif-^iliorrcs cum Gotthis fuit, exercitatis omnium fere gentium bellis ,amp; vido-^Urii numero amp; magnitudine turn infignibus, turn fupra quàm vt vinei fe poflenbsp;jjj '^'^^derent elatis. Nam licet primus congrefliis Hunno ex fententia celhfletjnbsp;P^optcrmilitarcmfeditionem apud Gotthos, abSaro atq; Amnio, inter primo-gentis opibus atque author!täte pra:pollentibus j contra Emenricumregemnbsp;'^Uin excitatam, invltionemcotiiiigum fuarum j quas velut ad dominatum vi-incitarent,panels ante diebus, iulTuregiOjequicaudis fuis alligatas,non mi-^^feede quàm crudeliter in partes laceraucrant.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;occafione feruatajCÙm
non minus fenio ( quippe quod vigefimum fupta centefimum annum age-^f)quàm vulnere, quod in eo tumultu acceperat, cortfedus occubuiflet, facile '^nnividores euafere, pulfis Gotthis ad interiora Sarmatiæ, quà maxime innbsp;'^^PCentriortem porrigitur. Sed Vinitarius,Emenrici fratruelis,fuorum reliquiisnbsp;^°iledis imploratisquea Vitulfoauo fuo auxiliis, moxtantaflicitate bisad-vidores copias eduxit,vt maximam gentis partem deleuerit.Tertio pras*nbsp;nipfo congfeflu fagitta tranfuerberatus interiens, non eius tantum certa-is, fed belli etiam totius vidoriam Hunnis reliquit, fuis verb parendi necei-Namexinde Gotthi Hunnis paruere. Inter initia gerendarum re-Contra Gotthos, Mundruth, quiamp; Mazuchus tffdus, mortuo Velambro,nbsp;^cceflèrat illi in regno.poftquemlicetAttilam Bledamque filios rel^juiflet^ta-'^f^cn quia propter ætatem adhuc teneram principatui gerendo impares vide-^^tur,Huhni fuarum rerum fummam detulere adHottarem amp; Rugilam,Ma-' ^^chi fratres, quorum dudu amp; aufpiciis multa amp; praeclarageflerunt : inter quaenbsp;^^niorantur in primis dux in Burgundos expeditiönes^propter vtriufqiiegen-niaxime infignes clades. Q^ndoquidem ßurgündi jpriore bello multisnbsp;^^ftaminibus re maid gefta, vbi rurfus contra fe Hunnutn rtiouiffe fenferunt,nbsp;) ^'^diuinam opemebfugere: Chriftianis^uemyfteriisinitiatijmagno prxliofu-hoftescæfosque finibusfuis exturbauere* Hottari amp; Rugilxfucceflere At-amp; Bleda, ftatim^ à principio dominatus vertere arma in Gepidas,fruftra fç-î'^abHoitare amp;Rugila tétatos.Sedaffuitcptisfortuna : quippe amp;: fuprafp'Êninbsp;CC ij
-ocr page 896-P. CAL LI MA CH I
confurgendi ad arma rurfus,primo certamine cæli, in dcditione venere Attilar, qui cæteras fubindeSarmaticas nationes baud magno negocio iibifubiecit. Eanbsp;dumgererencur, ViiTogotthifercntesindigne Hunnoruniimperiuni, Daciainnbsp;My fiamqj vtramque incolendas à Valente Imperatore Romano impetrauerant:nbsp;qui bus perfequendis dum pararet Attila expeditionem,Bleda interiit. Etnbsp;mors eiusfubita, vulgo didumeft, afratrevenenonecatum, vtautfociurnre-gni, aut xmulum fubmoueret. perfolucis itaque more apparatuque regio iuftisnbsp;BledaZjAttilain Viflbgotthos mouit: viólosqueMyfia, amp; fubinde L)acia,inP^nnbsp;noniam fubfecutuseft. VndefefTos cæfosquemultis ac magnis certaminibus,nbsp;tandem commigrare in Gallias coegit. ipfe verb vitlonailleduSjinThraciamnbsp;amp; Macedoniam trafcendit,penetrauitq; vfq; ad Achxos,ad Ægeum mare.Quxnbsp;res compulit Martianum,qui Orietale tenebat imperium, vt cum Perfis amp; V an-dalis,qui in Afiamfereccperant,pacemfirmaret. volebatenimftabilitistransnbsp;Pontum rebus,Hunno occurrere.Sed Attila,feu aiFuturiMartiani cum ingenti-bus copiis Eima motus,feu territus oftento, quod fereno amp; tranquillo clo, ne-mine impellente,tabernaculumipfiuscorruit,cùmrenunciareturpacatame{renbsp;AG am , Martianumque Conftantinopolim properarc, conuerfo agmine rediitnbsp;inPannoniam, ibique federnfuam poncreconftituit. Simul locorumcaptusa-mnitate, Gmulperfpeótaopportunitatcretinendisfub ditionefua nationibus,nbsp;quasdeuicerat, quodvelut inceruice illarumpoGtus, omnem tumuliuandifa'nbsp;cultate omnibus adempturus apparerctmec minus magnis amp; frequentibus fla*nbsp;minibus vndiquecircumfeptaregione, à fubitisquorumeunque incurGonibusnbsp;^tutum forefecredcbat.Sedamp;cogitationisfuç exitum per fortes explóranti/®*nbsp;licia omnia amp; ftabilia obuenerant. Captis igitur defcriptisq; locis, per quxnbsp;tibusfiiisdiftributis,regioncmmunitam,claufaminfultibus externisnbsp;aliquantulum temporis ftabiliendis rebus ac regno fuo totum fcribendis legi*nbsp;bus,quibusagitarcnt inter fe, abfumpfit. Putabatenim conferi ptislegibus bo-mines Geri meliorcs, cum intuerentur quocidie quæ bene merentibus de com-muni vtilitate propofitacflentpræmia, amp; quæ Hagitiispnaimmineret-rùm principem viuam eife legem, in quo amp; laxamentum aliquod vitiotum vir- Pnbsp;tutumque,pro conditione rerum atque temporum compenfatione. Hox dominbsp;amp; quacunque à Pannonia in Boream amp; Subfolanum Europa porrigimr, paca-ta omnia amp; firma fibi cum intueretur, reputas fecum Gotthorii in italiaamp; Gallia fucceflus, ad Occidentale imperium animu adiecir.Eratcnim gloriicac hello ru m percupidus: quibus gerendis tatundem confilij adhibebat, quancu ftudjnbsp;fufeipiendis Etcummanuftrenuusforet,nonminuserattemperatus.Cxierumnbsp;fupplicib. prope admolliciemfacilisiamp;qui infide femel receptos,inperniciemnbsp;vfq: fuatueretur.Moliendisefficicndisq; rebus mira in eo turn dcxteritas,tuve-locitas, amp; multoadmirabiliorfubeundis pcriculis conftantia. Sedvt dementisnbsp;%nimi in deditos, itainexorabilis in deuiélos. Veftituquàm fplendidiifimov- 40nbsp;tebatur,putabatq; id ad maieftaté pertinere.Inter prandendu raro fedif.in costiinbsp;profufus erat,cibuq; auidiflime conficiebat.Cætcrû carne plurima fe farciens, anbsp;pane fere abftinuir, vt qui inepti amp; pauci fucci alendis corporibus eu arbitrare-tur:vino immodice ciim^ndulgeret in ocio,fcmper tamefibiipfi coftabat.Reli-gioni verb perfuafionibusq; de Diis agentefuafufeeptis vfq; adfuperftinoneinnbsp;addiclus. L)icebatq;,nullo fandius facrificio deos piari.quam fi iufte amp;i, beneficenbsp;inter homines agitaretur. Incitabat autecxcplo fuoscum adcæterasvirtutes ,tunbsp;maxime ad temperantiain bellicisexpcditionibus ,cu plerunq; aquaamp;plebeianbsp;pulte contentus in publico pranderetiexiftimans eamtolerantiahumanarune-ceflitatum, quæ obfidendis expugnandisq; vrbibus, turn itineribus acreliqins lt;gt;nbsp;muneribus obeundis militi eft nccefi'aria,nulla re magisimpedirifrangiq; poflenbsp;quam delicatioris viclus confuetudine. Pecunias, veceri maiorum fuorumin-ftituto,prope cotemnebat : audi tusq; eft fæpe, cum dicerer, plus efle moleftiç innbsp;earumamiflîone,quàm in pofleflionevoluptatis. Armorum meditationcs ad tynbsp;rones excrcendos minime ncceflarias arbitrabatur,quocuque pcriculo fatis cxnbsp;tem-
-ocr page 897-ATTILA. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;8;7
tempore inferendispropulfandisque vulneribus erudiete. Statur a corporis fu-itinfra mediocrem, pedore ac toris fupraftaturam fefe in robur efFerentibus: ^pite autem maiufculo aut erat autapparebat,ex oculorumorbibusjad Sauro-teatum fpeciein paruisibarba illi rara adinodum,amp; iam turn raris adfperfa cams:nbsp;: at Color, qui eius agrefte originis genus indicaret. Ser mo horridus amp; minax,acnbsp;propter barbaram pronunciationemauribusgrauis. Inceflu quoque adeoge-tuofusamp; compofitus, vt vel exinde fuperbiflimi animi contraxerit infamiam,nbsp;^ccedebatvero ad naturalem audaciam,periculorumque contemptumj Mar-j gladius:quoaccindus,fuprahumanaefpeimodumfecurus,certaminibusfenbsp;® **tferebat. Ferunt Scytham ex media plebe,cum res ab Hunnis contra Gotthosnbsp;Bicem paludem gererentur,cruentum vitulæ veftigium retro infecutum, in -*reiiiflegla(jiuni temere in campo iacentem,moxq; ad Attilam detuhfle,cùm illenbsp;per quietem armari à Marte fe vidiflet,itaque plane creditum ab Attila, fi bi de-}rQatum diuinitùs eum gladium,veluti fubigendi à fe orbis terrarum pignusnbsp;^bfidium. Adiedis igituradfuos, quam potuit,numcrofiirimis copiis ex Mar-^omatinis, Q^dis, Sueuis, Herulis,Turcilingis, Rugiis, quas omnes nationesnbsp;^rnpridem dido habebat audientes,vna cum Harderico Gepidaruni, V ala-®rrro Oftrogotthorumregibus nec non Dietmare amp; Vittimaro regulis, quin-Sentorummilliumexpleuit exercitum. In quamultitudine pauci pro numeronbsp;pedites erant. impcllendis enim conturbandisque aciebus aduerfis, efficaciffi-^WnfemperputauitAttila equorum impetum,humanainfidentisratione di-j^^rrm.Caîterùm vt,quod viribus facilè poffe credebat, confilio fine pericu-aflcqueretur,pr2emifit legatos Romamad Valentinianum, qui benignè eumnbsp;^oquentes,nunciarent,fe bello accingi contraTheodoricum,qui V ifiogottliisnbsp;jrGalliapræeratîinftituiiTe delete gentem, publicæ omnium getium pacis per-'rtbatriccm.Nihil fibi rei cum Romanis efle,amp; viros eos fortes ac bonos crede-j®gt;quorutn imperium amp;late pateret,amp;æquiflîmoà fubditisferretur animozpol-eetentur praîterea,fi ex vfu fore appareret,initurum fe cum illis fdus : atque a-^^rtiain,viresque, amp; confilia communicaturum quocunque res ac diferimennbsp;.^caret.HauddilTimilibus quoque madatis inftrudamlcgationemadTheode-'¦uin tnifit in Gallias,vt feparatim poftea eos aggrediens, facilius vtrunque fu-P^^ratet.Tranfiniflb deinde Danubio,per mediam ferè Germaniam inRhenumnbsp;^oiiuertit,tam feueradifciplina militem coercedo, in gratiam nationum qui-imperitabat,vt neque libidinis neque auaritia: tarn diuerfarum getium tan-^^exercitus veftigium poft fe relinqueret à principio: poftea diuina amp; Humananbsp;^riiia,quacunquc progrediebatur,diripuit. Pacato enim agmine in Galliapro-j raturum, conuenerant in fe pleræque nationes, non folum negando comea-^,verùm etiam tranfituarcendo,vtpaludium fyluarumve aut fiuuiorum op-Ic^^^^it^tesretinendi camfpemfaciebant. Senferat Valentinianus aftu fe peti,*nbsp;^^^rconatus Attilae illicretundetentur, mifit in Galliam Etium patricium, qui,nbsp;^ratvir non minus ciuiliumartiumquam bellorumperitus, agendo fuaden-attraxit nationes Gallicas, vt fecum aduerfus tarn terribibs hoftis impe-j^J^progrederentur.Itaque conuenereadeumLuciaÄ,Armorinani,Saxones,nbsp;J 'Pwioli, Bridones,Lambriones, turn Fracorum tex Meroueus, amp; y^anorumnbsp;ç^'^S^^rius. Viflbgotthum etiam mouerat non minus timor hoftis, à quo vin-^öfueuerat, quàm Etij fuafiones, vt percuflb cum Romanis feedere, focias conbsp;« aduerfus Atilam educeret. B is eo anno luna defecerat, amp; freq uens terræ-^jOtusvrbes etiam nonnuUas pene totas euerteraf.amp;cùmcrinitaftellanoétibusnbsp;hnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ad occidentem apparuiflet, vifum eft clum patefieri velut fanguinco
fç^^plririmis haftis igneo fplendore perlucidis,hiatum per tranfuerfum inter-^^^antibus:qu2E oftenta, populotum animos religiofa formidine complétant. I-quo plus diferiminis etiam velut diuinitùs fignificabatur, eo diligentius
A ^°^°ricus atque Etius circumfpiciebant, præparabantque omnia aduerfus uain:quivtterrorefui Gallorum in feanimos à Romanis Viftbgotthisquenbsp;®^^eret,diripiendo incendendoque vicos atque oppidaquxcunq; obuia, traf-CC iij
-ocr page 898-gyg nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;p. CAtLlî^A-CHI
grefl-as Rhcnum,lt;ùnr Gundicatio Burgundorum regi, prjus quàm Edo atque Theoderico fe cum fuis adlugerec,vitam fimul copias adernd et. Perueneratnbsp;iam ad Cathalanicos campos,qui amp; Mauriaci vocantur. quo mloeocumvidil-fecex aduerfo hoftem tot fortiflimarum nationum auxiliis iaftruclum, appare-retquead id peruentumeiTc diferimen, inquo non vnius tantum modo pixli),nbsp;fed totius belli fortuna periclitaretur, Attila de vidoria cxtaconfulens compc-ritjfe pugnaquidem inferiorem futurum, led cum qui fummus erat in hodiH a-cie,cafurum.ltaqi conuerfo in Etium animo, cuius virtutem atq; ingenium cff-pris fuis maxime obftiturum fentiebat, etiam cum fuorum clade pugnare cofti-tuit. Non tarnen prius,Iicethoftis explicatis ordinibus pugnain expofccrer,fuosnbsp;in aciem eduxit,quàm fol vergeretin occafum, vt d vinci cóc:ingerer,noxprxli-utn dirimeret.fccutusq; eilcon/iliumeuentusineo.namnoxquidem, aniino^nbsp;Inbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;amp;viribus magnisaccenfumprxliumdiremit.Cæterùm nonEtius,iedTheodc-
I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ricus interiit.Parum tarnen præfidij,fuds fugientibusq; Hunnis,fuiiret in node,
f nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nifi fe ad caftra currib. obuallata recepiffenc ; tanto enini ardore à vidoribus v-
biq;cçdebantur,quôd aäutn crâcde A[cila,û autabeflemunitioncslógiuscon* [igiûcc, aut aggredi amp;c demoliri nodu fine oppugnandum côfafionc pocuiffèn[gt;nbsp;Tradunt quidam, fupra centum feptuaginfamiJJia,eainpugna ex fa. Àlijànu-mero exprimendo abUinenc, fed augendacædisfpeciefcribunt, riuulum ,qti3nbsp;modicè inclinanccampfaîlabencemjocciforiim fanguineauâüin,faxaenaianbsp;cadauera enoluiûe. Sed vc vincentiû numerus maior fuerit, armisq; amp;i. mtlicsrf
bus artibusinftrudior,nihilmagis ad viftoriam fecide creditû, quam guôdAe-cila,vbi fiios ad fugam inclinaturos vidit, velud fato cedens,prxliû dciertiif- fOquot; flridie cuThurifmûdus Theoderici âlius,fimu} doloreamiûi pai:ris,ümuJnbsp;ria iuuenilem animum ilimulace^cadra oppugnaturus copias admouerct: Aid-guod vbi ad arma difcurricoeptUf ^^mrcnilongê,guàm pucareCyliragemrànbsp;dam animo adnerceret, equorùilratis in cumulum congefbsy ingeneem vcliatinbsp;pyram exckamf^cui fuppo/îco igné, fe fuperinÿcerct, ii cailracapi conngider:nbsp;ne cottancaramqiiegcntiumamp;nationum vidoiympocekaremeorum, quibusnbsp;vitro bellum inferebat^viuus veniret.tubis tarnen mpartiscaniprçccpibvt erigt; )onbsp;pcionis expedationehoaem einderee. Cxtcrùm Erins forfan non reprebêder.'nbsp;da,fedparûflici fnfpicione veriens, nedcletoHnnno, Romanis fiibindediiiî-ciliorres foretadnerfus Viûbgottbos, Thurifmundumab inkitutoauernrpro-poïlto et confilio, paternû regnnm, antequam frater funs Vabmirus cómnnirenbsp;iJIicièpoiret,prxoccupandi.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;monitione percitus iuuenis,ciifnfuolt;^^^^
quiasfecum trahes adeampartem GaUix,quam paterhabuemt, ciratißimo it.'-nere properalfet, Attilanoua fpe eredus, folenne facrißeium celcbrauir,
vouitqj in annosßngulos,rogansqj, ää veniampetens, vtqux hellogeßui us fub-inde erar,propitio amp; volente ipfo ex animi fui fententia tranfigercntur. Moxq; in Tungros mouir,quorü metropoli expugnata^promifcuèin omnem ièxu xra- 4^ tnbsp;temquedefxuicSjaavnüomnesdeleuits quiaeùmprxmißßetquideditjoneninbsp;nbsp;i
pcrercne,nonimpetrauerat.Nihilxquèadmiratu eum fcrunta principio, quain / tormenta bellica, quibr^grandiores lapides excutiûtur. Nam qui ad id locoruin /nbsp;midilia ^plla node f,prxtcrquam qux altera manu tradar^ mittiq}poß'ent, vbi nbsp;vidit ingentibus faxiSfViresq; humanasexccdctibus,non ßägulos milites, fed fe- nbsp;re toros fxpemanipulasproßerni,cum terrore admirabatur. Et vtcunq; feu ch-' /nbsp;ulna ope, feu huinano torquerenturingenio,deteßabatub,quaßiniußum geniu nbsp;auxilij, faxa vadiora quam vt vnum corpusautferret,autrmtteret : moxtamciJnbsp;nbsp;'
iHis afrueuit,nec expugnandismodó vrbibus, fedcampedribus ctiam certatni' nibusplerunqueadhibuic. Profedus ex Tungris Trecas venir, vbiLupus epfnbsp;fcopus,faccrdoabus omnibus comitantibus,cam facris, folennioriappararaamp;inbsp;cercmonia,admillepadus obuiam progredus, venerabundèpcr frenü cqaiat- ,nbsp;repru,fuis ad vim armatisindrudisq; eum fubfequentibus,in ciuitateperduxi gt;nbsp;amp;: ta pacata omnidleneio,perporta altera cduxtt, vt tenuerit famt^ captisnbsp;perluminibus,dumprxtcrirct, nÓ vrbê,non circunfufumadfpcctandup^^^^
-ocr page 899-ATTILA.
witnaducftentcs, fe per vafta folitudinem traduci exiftimaffe. Dimiflus à Lu-pOjpaulopoftaflecutuseftinviaplerofque, qui ciuitatis direptionemtimentes, cuinliberisamp; rebus charioribus ad fyluas propcrabant. inter quos mulierfuit,nbsp;decern filiarum mater,minorem,quae bima erat,linteolo ad collum fuu alli-gatam apportabat,ftimulans (imul iumcntum,cui ex reliquis tencriorcs duas fu~nbsp;perpofueratjfubfequentibus adultioribus cæteris,non tantu forma, fed quadamnbsp;etiam inter fe fimilitudine infignibuszquæ armatorum fuperuenientiumterro-re exanimcs,matri fe circumfuderant. At illa,iam pride m fuorum patriaique ca~nbsp;^Ujquam captam euerfamqj putabat, adflióta, turn verb ad praefentem fortunamnbsp;'' cxanguis,amp;: vix animi compos, omnia calamitofa amp; fda de (e ac liberis animo
;urans, in flumen, cuius in ripa fubftiterat, præcipitcm fe datura vide-
1*0' nbsp;nbsp;nbsp;'nbsp;nbsp;nbsp;1nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'ll
oatLir. Cùm qui circumfl:etcrant,admiratiindolemamp; numerum filiarum,abo-nini abftinentes iniuria ad Attilam perducunt: mouit fuapte naturamitcmRegis annn.um,etiam fæuiflimis ingeniis fpeólaculum miferabile, cùm mater, amp; per ætatem mala fua fentiebant filiæ, pedibus fuis eftufæ, lachrymis ac vo-cibus, quas inter defyderitunamp;txdium vitæ dolor mctusque fuggerebat, mi-fcticordiamcaptarent. Itaque dementer matrem eleuans,bonoanimo elle iuf-fit, à fe quidem ac fuis inuiolatam fore : mox data ci non mçdiocri pecunia, vtnbsp;exinde quoque animi eius fenfus, in tarn naturæ raro, fortunæ verb iniferabilinbsp;exempleindicaretur. Ad Alias matriliberatas,adiecitetiamalios,quivnàfu-giebant,amp;: quo veilent,omnes redire permifit.Interea Tliurifmundus, compo-Afls rebus domi,cum Romanis iterum feconiungere pararet, Attila nouas copias ad Veteres adicclurus,rediit in Pannoniam. Et pbft paulb, ne ocium dette-*
ßoreac periculis traólabilesmanfuetosque reddi compererat, turn reimalc gc-æ in Gallia pudore ftimulante, viribus amp;: copiarum numero longe quàm prins yalidioremexercitum ducens, per Notices amp; Rhetos, licet afpera pleraq; amp; fa-
^0 adfliélos habe bat,vt conuertcndi agmen iraqs amp; tædium fæpe impetum fug-Screrent,feditiofis vocibus, vt cuiufq; fortuna crat,inter milites erumpentibus.
Attila, vt crat difflcultatibus interritus,vbi defperttiomaior immineret,ac-^ürtens docebat ad fine fimul montium laborumq5,peragratis Noricis amp; Rhc-peruenifle. lain inde Italiam perfpicigt;paruo impendio fui illuc pefuenturos^ leflcntterrarû orbis præmium habituri. Mox tarnen cùmrcnunciaretur,Va-^nfinianiAugufti copias in ipfo Italiæ aditu anguftias infedifl'e, tranfitueû pro-biturasjconuertitfc adlllyricumac Dalmatiam.- amp;Tragurium,Sibinicû, ßel-lo ^^^^^^4^d.ram,Scgnam,Polam,Parentum,Emoniamcxpugnauit, amp; diripuit.nbsp;ctfusque iterum. in Italiam, occurrentem fibi Romanorum exercitum, baudnbsp;PïOcula Terireftino (înii.nnn virir mndb. fed erinm nrnne deleuit. Ettandê Der
Perfeueurit. Erat maiorobfidentium numerus, quak vt tamdiu vna in '¦^gione ^i poflèt, cogebantur^ ta homines quam iumenta infoliti^^ci a^^imennbsp;nbsp;nbsp;q
-ocr page 900-86o nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;P. CALLIMACHI
resdiuerfa morborunigeherain corporibus excitabat,vuIgabatque.Etcùmob-fcfli etiam frumeflti inopialaborarent, non fames modo, fed valetudo etiam ad-uerfa,defperatióqüe amp; t±dium viótoriaï,Hunnicinl tolerantiam vexabat.Etiam prope mmultumamp;J feditionem rés eraCjindignantibüs vociferantibusquemiliti-bus,Minime fefendum/e bellicofarum nationum omnium domitores, in cur-fu viôforiæ fuæ, circa vnius vrbis mnia, cum foueis turribusqs amp;lapidibus pu-gnando confenefcere, vbi neque premium neque gloria laboribus ac periculisnbsp;par foret. Si,quacum pofletaduerfus inanima,vulneribus amp; ferro imperuia,ho-minum vidor exercitus experiri placeret duceretur faltem ad vrbem Romam,nbsp;quae operæ precio imperij totius Italiae expugnaretur. Praeter id quod parti mo- lOnbsp;menti aut adlaudem,autad praedam,in direptione Aquileiae ; cedendum necef-fitatibus humanis, illicque pugnandum, vbi ferro, virorum more, non fame acnbsp;Jailitudine,veluti debilibus pecudibus,occumbendum.Nec inftationibus mo-do hxc, fed paflim per exerci turn, vt referentium exquirentiumq; fua mala tur-bas fortuna congregabat : cum infpeda ciconia, quæ pullos fuos ex arcis culmi-ne,in quo nidum fccerat, afportabat, capiendæ vrbis nouam fpem omnibus in-gelfit; affeuerante Attila,futurorum praefcias aues iamiam cafuram arcem relin-quere. mox omni expugnadarum vrbium apparatu murum aggreifus, tanto ar-dore obfequentes adprimum impetum milites habuit, cùmipfearmisadhorta-tionéque infignis progrederetur,vt qua: triennio fe defenderat,triumhoraruinnbsp;fpacio ciuitas capcretur. Direpta à militibus præda: amp; praeter paucas foeminas,nbsp;beneficio formx adlibidinem referuatas, in omnes fa:uitum, pfopemodum ra-^iofèpropterea,quöd tam obftinatè fe defenderant. Traduntur caefaillic fupranbsp;trigintafeptemmilliahominum,amp;tademvrbs etiam incenfa, fimul vt delcreturnbsp;ignominiofum monumentum tarn diutumx obfidionis, limul vt caeteris metusnbsp;incuteretur. Fuit in ciuitatc digna mulier,forma amp; diuitiis infignis,fedpudici-tiaelaudeinprimisvenerabilis, quævbi barbari hoftis iramq; amp;libidinem,pernbsp;omnia fceda amp; immania,viótoria abutentem vidit,vita potius fuo fcclere,quàmnbsp;alieno pudicitiam amiffura,domcfticaturrim,praeterfluentj Natafoni imminentem, confcendit,obuölutóque capite,infubiedum turri gurgitem fe praccipita- Pnbsp;uit. Perfeuerante verb obfidione, Attilamuros plerunque circuibat folus,muta-tis veftimentis, expugnationi opportuniora delignas. Itaque cum folitudonbsp;lentium inuitalTet aliquando,vt muro fuccederet, incidit in armatos, qui longenbsp;venientem confpicati, propere elapfi per cloacam fub mnibus dudam, in in-fidiis expedabant, ignari tarnen eum rege elfe,fed cupiebant exquirere per tor-menta ab hoftium cxploratorc, quid confilij in exercitu, qua:ve capiendæ vrbisnbsp;fpes effet. Exortiigiturfubito Attilamcircumfiftunt, amp; dum viuumcapere ni-tuntur,abftinentvulneribus:at ille,cuifugainterclufa,defendiquefeatammul-lés haudmagnafiduciaeffet, vtfaltemnoninultus moreretur,præruptafoueænbsp;/ÎC occupauit,vt à tergo tutus,cum aduerfis tantummodo rem gereret,fcd vt vi- 4®nbsp;dit velutparci fibi ab bofte, amp; prope negligenterinfultari,ratus timoré, magnonbsp;impetu amp; clamore proftliens,duos obtruncat,illatusque in alios,vt via ferro pa-tefa(fta,fuburbani cuiufd«n maccriamfaltufuperauit,prçpetîque deinde curfunbsp;ad fuos fe recepit. Fertur cos, qui capturi ipfum circumfteterant, retuliffe fuis,nbsp;cum Attilnbsp;nbsp;nbsp;invites collegit circumfpedans, qua impetum faceret, apparuiffc
in oculis nitentis clamantisque clefte quiddam,amp; fcintillas igneas quàmfimi-limasvigori, qui deorum oculis ineffe creditor. Dum oppugnareturAquileia, Taruiftumac Verona,fponteimperiuHunni fufcepcre,illudauthore Helmundo Antiftite,hæc Diamerico.Cptumque præterea Condi Vtinum ab Attila,vtnbsp;fireinfelt;fta, ab Aquileia bumanæ neceflltates difeedere coegiffent, earn muni; f*nbsp;tionempoft fe relinqueret,velutiliberi regreffus pignus ac fubfîdiu,fî quid præ-ter fpem fibi in Italia contigiffct. Digreffus inde Concordiam, cuius muru primus infcendiflecreditus,mox Altinum, Patauium, aliasq; nominis amp; momentinbsp;minoris quam plures vrbes captas,prope funditus dcleuit. Vir enimnatus edu-catusque incaftris,amp; campeftribus afluetus munitionibus, muros, vrbanaquenbsp;ædifi-
-ocr page 901-ATTILA. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;8^1
^lificiaitcbeliandi animos opportunitatemque ciuibus függerere arbitrabaturs * enit ad cum poft viótoriam Patauium,Marullus Calaber, Poëta eius temporisnbsp;^gregius, compoiitumqueinadulationem carmen recitauit. In quo vbi Attilanbsp;per interpretem cognouit fe Dcuni, amp; diuina ftirpe ortum vanillime prædica-afpernatus facrilegæ adulationis impudentiam, cum Authore Carmen exu-^iiufleratjàquafeueritatefubinde temperauit,ne Scriptorcs cæteriab laudibusnbsp;Jpûuscelebrandis terrerétur. Par fpecimen magni amp; fcueri animi dederat paumante,ab Aquileia Concordiam petens, medio ferme itincte, in vico ignobili.
lo nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;plxrique xtate ac viribus integris,fpe mcrcedis illeéti, per infeftos
®mfes nudi miris flexibus agilem faltationé coram ipfo quum exhibuiflent, ca:-ludicro cu admiratione exhilaratis, Attila indigne ferens, tarn robufta cor-Pmra,amp; quæ omnia militiæ decora implere poiTentjCircumforanco mendicabu-^ *madnlterari ac proftitui,muenes ad fe vocat,ftatim armari facit,tum armatus i-Pæjfaltûque in cquum receptus imitari fe iubet : quod quum armis infucti effi-non poflent,rurfus prouocauit fagittando. Sed cum neque arcum tendere,nbsp;^mque fagittamneruo applicate fcirent,tamdiu viélu tciluilTuno tradiditmace-^^ndos, quam cibum longiflimointeruallo propofitumfagittacontingerent ,amp;nbsp;in equum dextralaeuaq; tarn facile, quam pauló ante nudi per gladios fa-'fent, vfusque eft eis poftea fortiftimis commilitonibus ad pleraq; difficilia ob-^nbsp;^ünda. A Patauioper Venetiam ducens ad læuam, Vincentiamprius, turn Bri-J Pergamum velut continuato impetu expugnauit, ac diripuit : fed ab ignenbsp;miqne temperatum,quanquam portæ infultans,cu capcretur Brixiajvulnus ac-^^pic, cuius dolore accenfum vix retinuere amici, cum inftituilfetinclufum po-lt;nbsp;Pmliim vnacum ædificiis incendio delete. Sedamp; Vincentiæ adfoueam, quaci-ainbitur, cæteris tam altitudinc aquæ incxplorata, quàm lubrico per pro-'ne defeenfu terri tis,hçfttantibusé]ue in margine,præcipiti curfu dciiliens ina-H^am,papillis tenus cxtantem,admurumeuaferat, recurrcnsqueadaccliuum^nbsp;^recundia fuos adegerat.vt muro fuccederent tanta feftinationc, dum quifquenbsp;J ^mris tarditatis pudore,primumdefccndendidecusexoptaqquodplerique at-^f^hendoqj impediendo fc vicilfim, à cliuo in profundiorem aquam dilapfi^nbsp;J^ulqj implicit! tenentium eludantiumqi fpecie, fubmerft funt, priufqua in ci-'Utein tranfeenderetur. Circumuaftataexinde Æmilia,pluribusq5folo æqua-'^tDibus,cùm Rauennam obftderet, T ones Epifeopus cum vniuerfo populo,nbsp;mdidatus acfupplex,fufceptoimperio,vtciuitatiædiiîciisqueparceretur, ob- nit. Vidoriæ tarnen ingentem îpeciempræbuere fores vrbis avidisdepofi-pedibus intrantis, amp; per aduerfam partem excuntis excrcitus fubiedæ amp; cal-Moxineoloco caftrapofuit, vbiMintius amnisPadoillabitur. Nametfinbsp;ad imperij caput Romam feftinabat, anxius tarnen erat fecum,propter
J ^dci Gotthorum régis euentum,qui captæ direptæque .à fe Romæ baud mul-^ Delibcranti igitur, fuam ne fortunamad excidium Vrbisfe-jHneretur,anilIius fatum deuitans, per Picenum in Samnium, reliquamque Ita-!nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;vfque ad fretum Siculum vidorem exercitum prius circumduGeret,accur-
! nbsp;nbsp;nbsp;Leo Pontifex inaximus,dodrina amp; fanditate inligiÿs,qui pofitis pontificali-
Jisornamentis,orationeatque habitumiferabili, pacem Italiæimpetrauit, Fe-Attilam, dimiffoabfe Leone,ciim interrogaretura fuis,cur hoftife tarn fa-'æni præbuiiret,afteueraftc vifum à fe iuxta ilium, cum pacem peteret, huma-^^pecie auguftiorem iuucnem minari fibimortem, ft paci aduerfaretur. Qui ^cto miraculumexcludentes, rationibus coniedurisq; humanisfadumexpen-ÎQ ^ntjputant Attilam,auttradabilimitique natura fua infuppliccs id præftitifle,nbsp;^^ingenio Leonis amp; dodrina vidum.Cùm ille omifla Iralia,qua: fponte vido-^nutiunfpedatura efl'et, fubigendos Viflbgotthos in Italia perfuafiiTet,quænbsp;'Ingensin toto orbeHunnici imperijæmulaatque boftis effet,id vtiquenonnbsp;p^bigue intermibtes ioculariter iadatu : Hand immcrito Leoni ceifiire in Ita-f^qui Lupum in Gallia rcformidaftet,plusq; cobibendo Attila moméri babercnbsp;^^nruin nomina, quàm boftium armatas acies. latcreaHonoria, Valentiniani
-ocr page 902-36z
P. CALLIMACHI
principis foror, cum feuere admodum à fratre vitra legitimos annos domifer-uaretur, per Eunuchum fuum clamab Attila impetrauerat,vt fein matrimoniü peteret ; itaque cùm firrnata pace,iii Pannoniam retro fe couertiflet, Legatos adnbsp;V alentinianttm mifit qui füafionibus minas adiicientes j concedi fibi poftulatanbsp;peruicere. Habebat Attila, moregentis fuas vxores plures. Cæterumpriufquamnbsp;Legiti Roma reuerterentur, captus fpecie puellxjfamaac no bilitate inter fuosnbsp;cximiXjCui Hildico nomen fuiffe traditur,eam quoque fibi coniugauit,haufl:ó-queimmodicè vinoinnuptiali conuiuio j cumfüpinusobdormiuilTetjfanguisnbsp;pernäres erümpens,vitaliumfpirituum meatus interclufit,fubitóque extinâusnbsp;eft: quanoóte Martianus ImperatorCönftantinopolis perfomniumviditjar-1®nbsp;cum illius fradum quo genere armorum Hunnos maxime excellere dixitnus.nbsp;Poftridie cum Rex praeter confuetudinem ad diei multum conquiefcere vide-retur,miniftriidprimumnouimatrimonij voluptatibustnbuebant,indulge-bantq; : qui mox in fufpicionem verfi,intimo cubiculi referato,mortuum inuc-nere j puellam verb fie iuxta eum iäcentem, vt qux timeret dormientem exci-tare.Öiai cùm renünciaffeütjplandu lachrymis vniuerfaregia compléta,va-rixque erantaccurrentiüm acclamationes, inter mortui Regis laudes amp; defy-derium : femitonfis deinde capitibus laniatóque more fuo vultu,elàtû corpus-Vbi eqiieftres ludos concelebrauere,fepulturx mandarunt,no fine paludarocu-tis,phaleris,fignisq5, amp; aliis militarib.imperatoriis^ornamentis,qux ille vario '®nbsp;exhorte atCulerat. vixit annos fex amp; quinquaginta. Signa verb mortis prxcef-ferant,qubd reuertenti ab Italica expeditione, in tranfitu Lici amnis, qui Rbe-
tos diuidit à Vindelicis,mulier phanatica ternere in equum inuedaclamauit ter, Retro. Equusq;, quem prope in deliciis habebat, ipfo nuptiarum die, nhllo ac-gritudinisfigno prxcedente, fubitb interiit. Etnouænuptæcubiculutnintran-tis pes dexter,fic limini impadus eft,vt prx dolore aliquantifper aflederit,audi-taque ert eins vox dicentis,Si tempuseft, veniam. quibus verbis mortem innbsp;lore compellafle credidere.Sed amp; clo eius viri curamfuifle teftatus ert comètes, qui ante obitum ipfius, ter feptem nodes ad vernum folis eXortum app^^e-re perfetierauerit. Surit quiferibant Attilamreuerfumex Italia j iterum contra jonbsp;VhTogotthos armamouifle, varioque praeliofum euentu bellum intereos ali-quandiü extfadüirij fed tandem in eifdem campis, in quibus ab Etio debellatusnbsp;priusfuerat,vidumjfugatum,ôipofteaà Viflbgotthojcxitu, quo deferiptumeftnbsp;îuprà, interiifle.
P. CALLIMACHI ATTILÆ FINIS.
.NICOLAI OLAHL ME-
- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4»
TROPOLITÆ STRIGONIENSIS, PRI-MATIS H V N G A RI Æ j L EG AT I S VM MI ET SE-cretarij amp;^^ancellarij S. Cæf RegiæqjM.acLo-
GUmtenentis Regnijamp;c. viri doóliflimiji
A T I L A.
A T I L A.
tureertior à fuis faéhis, Hunnorumgcntis antcaincognitae multitudinem intra prouinciam fuam magna vi in ripa T ibifci caftra pofuilfejftatuic Detrici, qui idnbsp;temporis non minima: Germanise parti præerat, quod fe obiicerc tantæ barba-torum multitudini vereretur, auxilium implorare. Is cÔfcripto ccleriter magnonbsp;vicinarum omnium gentium vclut ad commune extinguendum inccndiû ex-crcitUjin Pannoniam aducniens,in eo qui nunc Zaazhalom vocatur campo,nonbsp;^ongè à meridionali ripa Danubij confedit. Vrbs non multum ab co loco abe-tâtPotentianajinter campum memoratum, amp;c oppidum Thethem, ad eiufdemnbsp;fluininis ripam fîta,Ioco aliis^ue commoditatibus memorabilis.Hîc quum Maternus ageret, copiasque ad arcendum repétinum hoftium adueniûconfcriptasnbsp;®3oerct,cô profcàus eft Detricus,vt quid faéto opus effet, cum eodcm conful-taret:decernercntq;,præftarétne traiedo Danubio Hunnos incafttis imparatosnbsp;^tlonri, an aliam rationeeos opprimendiinire, quisve modus cum hoftib. tamnbsp;ttiopinatis atq; incognitis effe deberet pugnandi.Q^ re per exploratores Hunt's nunciata, dum confultatio iufto diutius inter impera tores protrahitur, rcli-^oincaftris ad vxores amp; res fuas tutandas præiidiOjHunni cumcçtera militumnbsp;tuItitndinCjTibifco traiedoad loca Danubio propinquaperuenêrc.Licetau-t^m ßetricus amp; Maternus ab exploratoribus accepiffent,holles appropinqua-lo = arbitrati funt tamé inter eos murum fortem intcriedû effe, Danubij flumen,
^^em Barbari non facile effent fuperaruri.Hacdudi fiducia,quû fegnioresinre curandaeffent : Hungari, hand multi laboris effe rati, poft tot arduos pluri-^tgt;sq5inuios montes,præcipitiaamp;fluminafuperata, Danubio trâfuehiivtribus,nbsp;^ttorïi magnû numerû ad vfum caftrorum habebant, Danubiû, prçter fpë hoftiunbsp;ha Budam ciuitatê traiecêre.cui loco,vbi nûcoppidum eft,ob hue traietlum *nbsp;^oitea Hungaricè Kelenfe'wlde,ideft terra traiedus,nomeeft inditû-Hîc coa-tsScin ordinem redadis militibus Maternumamp; Detricumintentoriis advr-^tti Potentianam tune quietos, fomnoque deditos node intempefta fubitonbsp;'^^lere.QuiinfuetisHunnorum,quos moreScythicoedebant, clamorib. ex-û^î^^ttlfacercnt,quà erumperent, quà hoftibus refifterent, non fatis feiebant.-¦ lites quoqucamp;; focij eorum non minus quàm duces ,tamrepentina hoftiumnbsp;^tptione pcrculfi,arma amp; caftra deferere.Hunni fugientes perlequi, totano-^^5ædere,trucidare,amp;: ferro omnia delete.Lucefeente die infequenti, Hunni^nbsp;amp; milites cæde hoftium nodurna iam fellos reficcrent, in valle Tharnok,nbsp;J tt longe à Potcntiana vrbe, caftra metantur. Hac clade amp; internecione fuo-ttDetricus Maternus vehementerperturbati, verfabant dies amp; nodes a-ifr.Qtio modo accepta ignominiâinfignialiquo facinore delerent. Cotradisnbsp;bf P*'Htû adhuc à clade lupererant militibus, amp; his ac omnib. aliis quoq: qui innbsp;fç *tdio vrbis atqj aliis in locis erant^ in ordineredadis, antequam Hunniviresnbsp;j^'^^titi cæde f atigatas recuperate polleni, eos in ipfa valle Tharnok inuadunt.nbsp;y ^tini turn clade nodis præteritæ,fine magno labore hoftibus à fe illata, anima-*nbsp;Ic^ ^^°^^^^tiltitudinecÔfifi,ftrenuo animo contrahoftestendere ,acriternbsp;Inbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Duces partitis inter fe excrcitus ordinibus,quifque nunemonen-
îcj.- °^^^ndo, nunc hoftium impotentiam amp; paucitatem eleuando, vt milites fortiûsve hoftibus infifterent,fummam operafti nauare : nunc vbi ho-^t-hementius vrgerent,etiam ipfi concurrêre,ftrenuè fe gerere, pi^nare, amp;nbsp;i(ii ^^^^tiæfacinoraedere. Contra, Romani quoque haud lègniter I-wnnorumnbsp;propulfabanj:,fe vitamque tutabantur, magnamnollrorû cædemlira-f^cultatibuSjimperio, ôô falute fua ineo agicer-
''da ^^f^higituratroxpugna,magnavtrinqi ftragesxampus vtriusq; partisea-etibuycôfternitur. A prima luce cçdes ad folis occafum protrahitur. Q^aex '^triufq; popuU,quantum quifq; manu amp; robote valcret,poffct^, fatisnbsp;iam fole,res Hunicafit inferior,ob prçteritæ nodisnbsp;æ^^^^^^^'-^^b^hibores. Dantigiturnoftri terga.Quos,quiaiampugnadonbsp;erant, Detricus amp; Maternusperfequi nonpotuerunt. Hungaricaquanbsp;celeritate Danubium traiieientes, ad caftra, quæ vitra eum reliqueranc
-ocr page 904-NICOLAI O L AH I
8lt;gt;4
amnem, rediete» Cehcüm amp; vigintiquihque millia Hüiiriorum ïn ea pugnadé* fiderata cfle traduhturiinter quos ctiam Keuuc vnus ê ducibus intcrficitur.Ho-ftium vcró ducenta amp;£. décémillia dicütuf cxfa,prxtbr eoS qui in caflxis perierc.nbsp;Funeftafanè pugna,ói niemóratu digna. Sequêti die Detticus Maternus, ctfinbsp;vidores j noluerunt tarnen Hunnörum reditumeólóciexpeélare: acprxliufe-quens, quod futurum effe rebantur,tanto füorum periculo committere. Cuninbsp;militum igituf füorum feliquiis Tuliiani oppidum vérfusj quod à Vienna, nuncnbsp;Auftriæ ciuitate,olim non mülturn aberat, celeri itinere fefe recipiunt.
Caput II,
T_JVNNi acceptahachoftiumfuga,incampumvbiératpügnatumreucrtun lo tur. In quo conquificis fuorum cädaucribus, maxime verb Keuue ducis, canbsp;(efttUa. viam publicam more Scythico magna pompa fepeliunt. in loco fta-tuam ponunt lapideam, return ibi gcftarum apud pofteritatem monunaentum.nbsp;HuiclocoadditumnomeKeuehaza, ideft domus Keuue: qui nunc mutatisSCnbsp;deträiäis literis Keazo äppellatur. Poft, vbi fuorum funeribus Hunni morefuonbsp;parentarunt, nonmulto tempore omnemPannoniæ mferioris regio né qux circa Danubium eft,partini vi,partimdeditione fubigunt. In qua Vxonbus,liberi$nbsp;amp;omnifamiliacollocatis,fortunävlterius experiundamrati,magnoeXercitu,nbsp;quem ex omniplebc iam rurfus Validum conlcripferant,vi(ftoria fuperiore eh'nbsp;ti, Tülnam oppidum verfus tendunt. Detricus Maternus poft prxliumanteanbsp;confed:um coaólo nouo milite, in campo Kefmawr eis occurrunt. Noftrinbsp;tuunt prius mori,quàm pugnam detreótare,ac loco cedere,amp;: virtutis fuç ptilb'
nx, tot lam laboribus amp; periculis partx,gloriam obfcurare. Primi igitur acieio inftruentes, in terrorem hoftiu clamorem terrificum edere, tympana morep»quot;nbsp;trio pulfare,iaculis ac telis hoftem eminus ferirc,ordines turbarecperunt: vb»nbsp;turbata omnia vident, impreflione faóta cominus pugnare. Nee Detricus cumnbsp;fuis rem fegniter gerebat. Qua impetus amp; vis maior ingrucrat,ea noftris refid^*nbsp;re,amp;: fefuosqueftrenue defendere. At Hunni in quam partem incubucram, o-mnia cxdibus profternere. A primo diluculo ad horam diei noiïam ac^rrimenbsp;pugnatumeft. Ad extremum, hoftes multis acceptis vulneribus cergavertunt. 50nbsp;a Hunni,quofcunque fugientes confequi poterant,paflîmomnes trucidant. Ma-ternus ea pugna obtruncatus eft: Detricus in fronte fagitta grauiter vulnefatus,nbsp;vixeuafit. exquovulnereægrc tandem conualuit. Obquod vulnusacccptum,nbsp;cognomen Detrico ab Hunnis inditum Immortalis. quern in huncdicm Hun-gariinfuis cantionibus,more Grxco hiftoriacontinentibus, Detricumimmor-talem nomiiiant. Telihuius quo fronte iófus erat partem j vt plagse accepts amp;nbsp;cicatrice amp; teli fragmente fidem Imperatori faccret, dicitur Romam tuliflc.nbsp;Tantum fanguinis in loco pugnxftuxit,vt campus fere totus cruorc maduerit.nbsp;Nec Hunni lætam amp; incruentam vidoriam funt confequuti. nam qiiadraginmnbsp;Millia ex eis occifaeffe dicuntuninter quos Bela, Kerne,amp; Kaydicha,duces oc- 40
cubuere. quorum corpora ad ftatuamlapideam,de qua fuprà diximus, in
chro Keuue,tradita fcpulturæ funt.Hoftium maxima pars concidit,prxterpau-cos qui clabifugapottiere. Nihilpofteampugnamtentatumfuitcôtranoftros, nec à Germanis,nec ab Hiis hoftibus : ita duorum prxliorum ftrage ac calanu*nbsp;täte virey orum fuerunt débilitât« amp; Concifx.
Caput III.
O TI TI hac Hunni vilt;ftoria,iam vniuerfx Pannoni«,amp;regionibushisqux
Materno fuberant, libère imperitare cperunt : nec erat quifpiam,qui arma illisobtcndere auderct. Ita magnum imperium ftlbita fortunxmutationc, breui tempore,de manu in manum venir. Igitur amiftis, vt diximus, quatuotnbsp;aliis dueibus,arbitrât! funt Hungari,imperium magnum,laboribus,penculiSnbsp;vi partum, ita demum duraturum, fi illius gubernationi quifpi2amp;animiamp; Corporis viribus prxftans prxficiatur. Memores namque erant, ad Conferuandanbsp;non minore virtute opus eire,quam paranda régna. Diu itaque inter fe primùtnnbsp;agitant, qulfnam potiflimumpar effet tanto oncri fcrendo, amp;: tantx multitu-
-ocr page 905-A T I L A. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;è j
j ^jnijiam profpcris rebus magis quam anteaelatæ, è bono publico regêdæ.Tan-
«cm fententia omnium, Anno incarnacionis Domini quadringetefimo primoaliter^ Athila, quifolus è numero dücum Hunnörum cum fracre Buda adhuc füper-^ratjuex creatur. De cuius natura,moribus, amp; corporis habicu, non abfurdum tfßtffe. nonnbsp;^ideturpaucareferre. Athila, HugariccEthele didus^ftaturamedia fuit^ pedo-humeris latiSjCapite ad membra Cçtera çquo,fiifca fàcie,oculis nitentibus, Starura Q-iplb intuitu feueritàtèm quandàmpræ fe ferentibus, rarus barba, fimo na('o,in-yefliifuperbus, pronusinveneremi corporelaboris, inediæ, vigilie,amp;frigorisnbsp;uxtaaccaloris patiente: magna vianimijcohiilio bono,audax, manuilrenuus,nbsp;amp;in rebus militaribus exercitatus ,cupidus gloriæ:inhoftibus fallendis, dolis,nbsp;infidiisque ftruehdis j vitätidisve, amp; ingeniofus, amp; callidus: in prxliisomnianbsp;circunfpicicns, nunc militis ftrénui, nünc ducis öptimi agens officium i vt illudnbsp;Homencùnii
^etitô ei conUeniret. erga fuperbos ferox , fupplices verb facilis amp; mifericos. Hac ipfe corporis amp; animi vi præditus j imperio accepto,agitabatur indies magis ac magis cupiditate regnifui proferendi: amp;reos populos,quorum auxilio Manbsp;ïcrnus contra fe ac fuos bellum geflerat, inuadendi, iniuriæque accepta: vin-dicandx. Statuitigitur Illyriam,Myfias, Achaiam, Macedoniam amp;Thraciamjnbsp;4ui Maternomilites auxiliares antea miferant, primo quoque tempore adori-Verùmne domi imperio fuo aliquidfe abfente decederet, Sc vtcifet qui fuonbsp;dominerégno prxeiTet, Budamfratrem totiilliregioni quæàTibifco vfqueadnbsp;fanaim amnem, ad Septentrionemprotenditur, præficit. lubet barbaras o-^nbsp;jnesnationes quæ Hungarico iamfubiedae erant imperio,illi parère : ipfe ve-
exSicambria ciuitate,quam fibiregiam delegerat, cumexercitudecies cen- AthiUafflt Jamminiummilitum(hunc enim copiarum eiusnumerum, prxter nationcsil- cr «-asquæadeumvndiqueconuenerantjChronicontradit Hungaricum) in Cam-pumprogreditur. Apparatum ipfius belliCumtalemfuiire,exfcriptoribus com-périmas. Tentoria habebat varia, ex more regnorum quæ antea fubegcrat,nbsp;^itaarte contexta. ldquoipfemetvtebatur,exferico,auro,gemmis intex-^amornatumque erat,preciolis interiedis lapidibus i huius rnali aurei,quorumnbsp;^ommiffiones arque iunduras vniones fplendidi ornabant. Aliud,in quo equinbsp;Ubülabanturj fericéü totum. Lcdus quo cubabat, turn menfæ amp; conuiuiorum;nbsp;P'^ætereaculinæinftrumentum,cphippia,phaleræ, amp; aliaeqUorum ornamenta;nbsp;auro gemmisque décora. lam ftatim ab initio Imperij, vt erat eaium rerumnbsp;bello vfui funt ftudiofus,tOrmcntoirum amp; mathinarum bcliicarum,adm-*'iadiruenda,amp; ad vallum cahrórum fuorummuniendum, nonparuam vimnbsp;^ompararan Conftituerat ad bæc, decem millia curruum falcatorum ; quibUs clndim À-cafttorumfuorummunitionemveluti muro cingcret. Gladio Vtebatur, vtnbsp;Putabat, diuinitùs eimilTo. Naméjue dum quadam node per quictèm vidifletquot;'^*^'nbsp;CaMartearmari, poftero die quidam cxgrcgariis milicibusderulit ad cum en-^tn,incampo patent! dum veftigium cuiufdam vitulæ faüciaræ infequere-^^r,fortefortunârcpertum. Quæres fidcmpræcedentis fui fomnijnonmodiccnbsp;^onfirmauit. Inlignetamin fcuto qüàm velis gehebÂf Ailurem auem, coro-Flamincapitegeftantem.inilitum fuorumarmaerant ex Scyrhiafexf^rrata: clynbsp;Peds coriotedus ,férroque politofüperindiidus-.arcus Cum fagittis, làncëæ cii-Pidibus aciiminatæ, amp; enfis feiiiori accindüs. Habitus corporis non adeô ma-g^us,atvültu afpeduqshorridusibarbaprômiifajcrinibusq; incôptis.Indumen-k ^.^^pellëshiffutæ,môreScythico.His ornamenti$,populis omnibus terror! e-^^bt. quem Hunni cultum vfque ad tempora Geyfæ ouciè, filij Toxon ( dé quo,nbsp;galijs etiamHurigariç ducibus acregibus,fi per occupationeslicebit,aliàs for-dicemus)in omnibus fuis expeditionibüs feruarùnt. Deos colebant,Iouem,'nbsp;Partem, Mcrcurium, amp; V enerem: quorum aufpiciis omnia lîbi prôfperc fuc-^cffiiraarbitrabantur. Titulus Athilæ,quo vtebatur, erat : Athila filius Bcnde-^^^2,nepos magniNemroth, in Engadinutritus : Dei gratia Hunnörum, Me-
DD
-ocr page 906-9g6 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;NICOL AI TÎI
dorum,Gothorum,Dattorum rex ,metus orbis. Cui pofterioribus temporibujgt; propter verba Eremitæadieeitjflagellû Dei:de quo infra fufius dicctur.Inhuncnbsp;modum comparato inftruóloque exercitu,non modo fuis, vcrùmetiara omnibus mortalibus Athila admiration! at que terror! erat.
Caput 1111.
E M o R igitur Ath!la,niyr!cos, Myfos, Achiuos, Macedoncsamp;Thraccs, '*aduerfum fe fuosque,Materno non minimo antea fuifle auxilio, horumqjnbsp;ope magnam gent! Hunnicæ ftragem illatam: eorumprouincias fumraainua-dens alacritate d!r!p!t,vaftat,aclate populatur.IamByzantio victor imminebar,nbsp;dum inter belli apparatumTheodoHus imperator moritur. Sabellicus tradit,nbsp;Hunnos à Theodofij ducibus vno prxlio fuperatos. At vetus noftroru Chro-nicon, nulla accepta aut clade,aut damno,viólores lætosque magnaprxda cumnbsp;Athila Sicambriam reuertiflc refert. Theodofio fuccellit Martianus, qui vires Athilæ, multorum iam regnorum imperio auCtas veritus, ne fcilicet quatuor limul potentiflîmi populi, ab Oriente Perfæ,ab Occidente Viffigothæ,ab A-phrica V andal!,à Septentrionc H unni,eodcm tempore bcllo fe premerent,cumnbsp;Gcnfcrico Vandalorum rege j cura Perfîs in certum tempus inducias paci-fcitur:ratus,h!s qu!efcent!bus,fefacilius armis Hunnicisobuiamiturura.Duinnbsp;Athila,fiuemetu venturi contrafeex AfiaMartian! Imperator!s,vt quidam tra-didcredîuetentorij fui,ferenoclofubitô prolapfi,portentoperculfus,S!cain'nbsp;briam reuerfus fuifTetidimiflb exercitu ad eaPannoniæ Ioca,quacillis ad curan-da corpora, quietemque aliquantifper agendam diftribuerat: !pfe neidquo-
que temporis quod à bello fupererat gerendo,!nut!l!ter,ac prçter publicum fu-orum commodum abfumeret:ftatu!t,regnumlegibus ftabilire : arbitreras leges regno firmando non minus neccflarias efle, quàmarma. Igiturquum legibus ex æquo Sâ bono publico confcribendis, fubditis in ordinem quo viuerent redigendis, operam daret : reges amp; populi complûtes, partim nominis, forti-tudinis,ac in rebus militaribus gloriæ ipfius fama, qua: totum ferè iam penetra-uerat orbem, pelledi;partim exiftimantes,depofita priore prxfcroci natura,e-um iam ad mores ciuiliores conuerfum iri atque regnum fuum legibus firma- J®nbsp;turum, hacque re aliquam præbiturum amp;;continentiæ amp;iufl:iciæ fuæ fpeciem,nbsp;ex diuerfîs orbis regionibus indies ad eura confluebant. Qtms, vt externoruranbsp;animos fibi conciliaret, bcnignè excipiens, liberalibus donis onerabat. Internbsp;quos ValamiruSjOrientaliumrexGothorumiHardericuSjGepidarumrexftre-nuiflimus,amp;obrespra:clarègeftasinfîgnis :nec nonDictmarusamp;Vittimarusnbsp;ex Oftrogothorum regulis : præterea populi Marchomanni,Sueui,Q^di, Fle-rub, Turing! amp;Rugij,militari virtuteomnespræclari, regis Athilæ imperiumnbsp;atque focietatcmvitro fubierunt. Athilaplurimisiam audus viiâoriis,regura-que ac multorum populorumclatus imperio ,arbitrabatur non magni eflèla-
*boris totum Occidentcm bello fubiugare. Quivt partim opumfuarum often- 44 tatione,partimhumanitate, beneficiis,amp; munificentia eos qui nondum infuinbsp;admirationemexciti erant,fibiconciliaret,diemftatuit,quo non modôfub-diti, fed etiam alij cxterni, quorum eflct id faciendi animus, præftita eis fide Sinbsp;fecuritate ad fe venirent* Quæ res fecit, vt multi mortalium ex longinquo populo ad ÿ^fum vitro commearint. Dctricus Veronenfis, quern cum Mater-no contra Hunnos reminfelicitcrgefliire,fupradocuimus, cum plerifque Ger-maniæjCuipræerat, pnncipibus, benignitate admonitus Athilæ,fponte ad e-ura venir. Qmbus Athila fumma humanitate ac bcneuolentia appellatis,nbsp;cxceptisque, magna muncra largitus eft. Detricus animum Athilæ infeamp;nbsp;fuos comem atque beneuolumefle animaduertens ,eum belli amp; rerum geren- f*nbsp;darum fuapte etiam natura auidum, ad arma fuperiori primum Germaniæ,nbsp;deinGalliæinferendaaccendit. Qimd eô facilius illiperfuadet,quódamp;Ger-maniæ amp; Galliæ populos præfidio vacuos elfe, certô affirmât. Igitur Athilànbsp;ingcntiamp;fuorumamp;externorum, quiadeum confluxerant, amp;quorum bene-uolentiam atq;fidemiam fibifatispcrfpeda elfe arbitrabatur,confcriptoexer-cira,ex
-ocr page 907-A T 1 L A. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'867
cltu, ex Sicambria caftram'óüit. Exercitum'eius adqùingentàmillià armató-tum,Sabellicusfuifletradit. Duâ:o igitur milite per Auftriamj Baüariam ,Sue-uiani,amp; eas Germaniæ, quæ Rheni ac Danubij fontibus iricliifi funt,regiones: feàitione. atque interim omnibus quæ ei obüia erat oppidis, partim propter rebellionem,nbsp;amp;quödcommeatu prohibebatur, viarumque anguftiis vbique intercludeba-tur,funditùs euerfis, partim in fidcmacceptis,Conftantiamverfuscxercitum yrnbsp;ducit.SigifmunduSjCius regionis ea tempfcttäte prihceps,nohlonge à Baülea,ad ^rexTdß^i.nbsp;Rheni ripamfita, magnis copiis illi occurrit. Quem Athilacum exercitu pene iegt;tmab a-oinnifacilè profternit, atquefugat. Hic fradiisprælio, pofteaquam videtfor-0 tuna ac viribus Athilæ fe effelongé inferiorem: non grauätim cum regno in de-
ditionem eins concedit. Hine audus indies vi amp; opibus Athila, Argentinam; adRhenum pariter fitam, obfidione circumfcdit. Eavrbs à nemine ante idnbsp;tempus imperatorum vi capta elfe traditur. Hæc non multis poft obfidionemnbsp;diebus expugnata,inprædam direptionemque datur militum: omnibus ftrüéhi-tis,quæ in modum munitionis in ea erant ædificatæ;dirütis amp; demolitis. M-niaillius in multis locis folo qquata funt,vtiin memoriam nominis Athilæ cun-öis mortalibus aditus libéré pateret: Promulgatumque eft ipilus iuflu per præ-conem, he muros demolitos viuo fe incolæ reficere auderent. Hane ob rem Urgent,mnbsp;Vrbi Alemanico vocabulo Strafpurg nomen iriditum efle dicitur, quod fonaqnbsp;^0 Arxviæ. Pofthæc,traieä;o Rhcno,pcrTulingos,Heduos Sequanós,quino-ûta State Burgundidicuntur,exercitumduólat, Gûdicarium eorum regem iamnbsp;tum magnis viribus fe Aetio amp;Theodorico coniungere volentem, cum omnibus fuis copiis iufto conflidu interficit, deletque. parta inßgni vidoria^nbsp;tUultasSequanorumamp;Galliæ munitas vrbes,opibus viribusque præftante sinter quas Lixouium, Befontionem, Matifconem, Lugdunü, Cabilonem, amp; Lin-^onum vrbem mcmörant)funditus euertit. Autor eft Sabellicus, eum in Gal-quot;^Rhemenfes primo adortum effe : amp; Nicafiuin eiusvrbis epifcopum, de quonbsp;pauloi poft dicemus, viriim rhohbus, vita amp; fanditate illuftrcm,ibi iiigiilatum.nbsp;ycrum fatis cohftat ex hiftoria noftrorum Rhemenfium expugnationem, amp;nbsp;Nicafij mortem,poft pugnam Catalaunicani cfl'e fadam.
Caput y.
PA V L o anté quam Athilaintima Galliæpenetraret, videhs fortunam refum omnium dominam,quoquö verfüm tenderet,rebiis fuis vidoriam polliceri:nbsp;umul etiam arbitratus,neminem in Gallia obuium libi futufum,qiii foftunç amp;£.nbsp;yttibus fuis refiftcrc poffet:rem fuam fegnius folito agere, multitudini fuæ plusnbsp;ttlfto fiderc.Haccx re, quöniam nondum de Aetij copiis aduerfum fe iam con-^fiptis certi quicqüamacceperat, minore exerCitu fatis fe munitum efle reba-eaquæ animo cönceperat perficiehda. Tertiam igitur cöpiarum fu-partem ad fines Hifpanicos difipichdos, depÖpulandoscjue mitcit. Rc^nbsp;/tt Chromcon nöftrum hos Athilæ milites, Hifpaniæaliquapartèfcrroigrié-^ucvaftata, vfqùe ad regulumBæticæ prôuinciæ,cui nomen Miromanno fu- ,nbsp;^t,penetraüiffe : eumque terrore Hunnorum, omhia cædibus longé lateqùe **nbsp;y^ftantium, vehementer perculfum, ex Hifpali, vbi degebat, per fauces Gadi-fretiin Africam elapfum fniffe. Id tarnen pro^omperto affirmaie nonnbsp;ytifim, quum amp; Galliam Aquitanicam, amp; Hifpahiam eo teihpore Aiifigothosnbsp;P^ffediffe conftet. NunC tempus admonet vt quoniam ih Aetij mentionemnbsp;^^cidimus , quæ de éius origine amp; fortuna acceperini, qu«àm pauciffimis rc-
Aetius ordirie patricius,ex Dóraftaha Myfiæ eraÉ oriundus. Is initio trtc^érigt b i ,'^tttutem , amp; rei bellicæ artes, ab Honorio imperatore in locuru Cohftan-
j Copiis fuis p'ræfedus ,multa præclara contra Burgundos, Francos, Hala-
gt; virtutis fuæ ediderat facinora. Poftremo quia Halanis, Vandalis amp; Sue-qui ad Emeritam , quæad Aram fiùuiùm fira eft, confederant, viribus t'Par, ad interiorem Hifpaniam, fiué metu hoftium, fiiié quod tantæ multi-uini fuos non putauit temere obiieiendos, exercitum iiium fetraxerat: e-t'Honorius imperio copiarum' priuauit.- In cuius locùm, Caftmum queri-
DD if
-ocr page 908-NICOLAIOLAHÎ
Hunnis charus erat, tam ob infignes animi vircutes, quam quöd omneinl-talicarum rerum ftatum Hunni ab eo didicerant. Hic igiturHonoriomor-tuo, amp; in locum eins Valentiniano fuftedo, Romam reuertitur. Vndeduótus ad Valcntinianum, Placidiæ matris fuafu, gratix amp; amicitiæ Cæfaris ( Caftinojnbsp;quem in locum eins furrogatum Rüfle ante memorauimus, incxiliummiirojconbsp;reftituitur. Huie Aetio Valentinianus Galliamtuedam committit. pollicituse-nimcifuerat, fefacileprohibiturum Hunnos, ne Pannonixfines egrediaude-rent. Igitur Atbilacum bis quos fupra diximus regibus amp; populis, Galliänijnbsp;Aetio magidratum eins gerente »primiim inuaderc ftatuit ifiue quodActiusnbsp;promifla, quxHunnis de rebus Italix olim fecerat,minus feruaflet: fiuepotius,nbsp;quod Gallia deuióla, Italia, ad quam diripiendam iampridem Aetj hortatunbsp;animum intenderat,minori poftea negotiofe potiturum fperaret. Occifoigitur Gundicario rege, ac euerfis, vtfupraretulimus, oppidis Burgundix,fecusnbsp;Rhodanum flumen progrefltis, omnibusque locis qux occurrebant demolitiSj
contendit Aureliam,vrbem adripam Ligerisfitam,eamque obfidct. Cuiusop-pugnationiquum totis intenderet viribus, tum primùm certioreft faä:us,Aeti-um follicitare reges amp; populos ,vti magna vi contra fe tenderent. hares
^x prxter expeótationem accidit. Quare veritus ,ne Actius, quod iamfaiäuni
erat,Theodoricum Gothoruni occidentalium regem,cum quo iampridemgraue fufeeperat bellum, fibiconciliaret : ftatuitanimum Tbeodorici, Hifpania-rum amp; Gallix Aquitanicx tenentisimperium,an ad fepellicere poftet,iollici-
't'\d*Theo nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;igitur adeum legatos, qui dicerent fe venift'e inGalliam,magis vt
doncuM re tcgum populotumquc amicitiam, quam inimicitias quxreret. Nihil aut prx-ffz». nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;clarius, aut ad imperia diu conferuandatutius fibi vifum,quam beneficio amp; bc-
neuolcntia,vbi eins fit facultas,animos regum fibi fauentes facerc. Igitur in pri-mis fe cupere amicitiam amp; fdus cumeo inire, ab omni bellorü motu eumab-efle:libi cum folis Romanis belli elTe caufam, qui ab initio Hunnis infenfi fem-perfuiirent,HisTheodoricofruftrarccitatis,legati reinfedareucrtuntur.NatW' iam antea Aetius fufpicatus AthilaniThcodoricifocietatcmaftelt;ftaturutn,ipfcnbsp;prior in amicitiam fuam, belliquecommunioncm, ilium traxerat, partim pro-miftis,partim antiqui inter Hunnos amp; Gothos odij commemoratione: Gcnteninbsp;Gothicam magna olim ab Hunnis contumelia ,fimulque ignominia efte aftc-gt;lt;-¦7 t d '^ä^**^ft^ris.Maiores ipfius à fuis fedibusilloru rabieexpullos: Hunnos feciftcjnbsp;rifoXr/f/^vt excorrcs Gothi patria virtute nouas fibifedes in Gallia Hifpaniisque qux-rat/t. rcrent : iam inftarc iterum, vt bis quoque quas olim virtute pararant fedibus,e- 40nbsp;OS deturbarent. Venifle nunc Atbilam eo confilio in Galliam, vt amp; Gothorumnbsp;amp;: Romanorum imperium per fummum eorum dedecus,ni rebus fuis vnàpro-fpiciant, fimul armis occuper. ProindenuncelTeà Düs datam occafionem,quanbsp;antiqua Gotbis illata à bÄbaris iniuriaamp;: calamitas vindicetur, qua Hunnorumnbsp;ferociaa^uefuperbiarcfrxnaripoftit. IdautcmfaduelTefacillimum,fiviresnbsp;Tbeodoricus fuas, viribus Romanorum coniungat : fc omnibus modiscuratu-rum,nifolus fibi declTc malir,vtfe ducc,vcteresmaiorum fuorum iniurias, Düsnbsp;f-iuentibus fit vindicaturus,atquc Galliam à barbarorum tyrannide liberaturus.nbsp;Hac oratione Tbeodoricus rex, fimul memoria antiquxetiaminimicitixper-motus,fc Aetio bellifocium contra Hunnospollicctur:bisqueconditionibusf^nbsp;firdus cum illofirmat,vtparibus viribus, communique impendio bellumHun-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;h
gt; nicum fintadminiftraturi,amp;: confcóluri.
Caput V T.
Oste aq^am Atbiladc Tbcodcriciamp;Aetijfocderea fuis legatis ft teer'* tior,putauit vltcrius nonelTe fibi cunótandü: fed fine moraboftibus obuiatn
pro-
A T I L A.
^^odeundümjnemoraamp;cunftatione inimicorumVirëS ek firiitimis populisma ^'^acmagis indiescrefcerent. Igiturfolutaobfidiohé Aurcliana, cumexercitünbsp;^^Uerfumhoftcsireproperaneofretus confilio, vteos incautos j imparatosquenbsp;'^oriatur.Dum iter faceret, rcpertus à fuis in præcipitio ardui cuiufdam nion-^^Eremita quidam,qui,vtà mundanis procultumultibus, in Dei minifterio vi-tranquillam ageret, eö loei tuguriumvileextruxerac, ad Athilam ducitur.
^uius aduentu rex multumlætatus, feifeitatur quis nam hom inuni effet, cuius luesduaui-, ^ei cultum obferuaret, quid in loco afpero vitam libi agendam decreuifl'ct?nbsp;QüemfibiDij euentum belli promitterent is poftdiuturnumfilentium j velütinbsp;J^uininc afflatus diuino,regi refpondet:Sc hominem Galium efre,amp; cultorem il-Eus Dei, quem Chriftiani in perfona trinum j in fubftantia tarnen amp; diuinitatenbsp;Unicum,verc amp; fände colorent :ac ilium, vnde a b du dus efl'et, elegifle habitation's fuæ locum, vtàterrenis tumultibus feiundus, Deoipfî,cuiusnomehprofî-^ci^etur, carne rationifubada,amp;: vigiliis,abftincntiâve macerata,quictiori men-
fatnulari,illiusque legem meditari, amp; præcepta feruare poflet. Quôd veto, y^ttiriniS n'quit,fortifflmercgumme cogis,vtDci voluntatemtibiaperiam ,tuiquecon-ijeuentum; etfi illius, quires mottalium omnesmanufua continet,mini-'nus fim vermiculus, vt non fît poffibile quempiam illius immenfa cofiliacom-P^ehenderc:tarnen ne arbitreris voluntatis Dci mej,quem tu ignoras, cuius re-''8'onem,populos cultui eius deditos,perfcqui in animum induxifti, me, qua-^enus eius finit benignitas, exomni parte elfe ignarum : non fis nefeius, Deumnbsp;^pfumob flagitia fuipopuli irritatum ,qui vteosàiuftitiaamp; verareligione adnbsp;nnpietatem prolapfos, ambitione, fuperbia, iniufta imperandi libidine aceen-®nbsp;Qs,pauperum opprcffioncplenos,nullimagisreiquàmbcllo inteftino dedi-^°s,voluptatemamp; corporis delicias ratione ncgleda quxrentes, turpislucrinbsp;^uidos, proborum virorum conteniptores,adulatoribus, perniciofis turn Prin-'quot;pum turn regnorum proculdubio euerforibus,aliisque aurium oblcdamcn-ns plufquam veritate amp; honeftis ftudiis gaudentes , aliis ctiam facinoribusnbsp;æ^^^ft'scontaminatos,amp; rebus omnibus impiis obnoxios, ad modeftiam, hu-niilitatem jtemperantiam, iufticiam,charitatem,pacemt|ue mutuam, conti-nentiam, liberalitatem in pauperes,ad æftimationem proborum, ad veritatemnbsp;(QUx amp; Regum amp; imperij eft conferuatrix) audiendam, amp; ftudiaredajaliast|Uenbsp;'^quot;'tuces amp; verum fui cultum (qui præcipuc in fide èc charitate erga ipfum at-^neproximum noftrumconfiftit)iuftamt]uevitam te flimulantereducat, gla-nuinifuum in manus tuasnuncdedit.Tuenim Dei es flagellum, ad vitia Clin- Deinbsp;naui populi corrigenda miffus. Hune «à te, rcuerfo ad fanitatem fuo popu-dum volet, rurfus auferet, amp; altcri pro fuo arbitrio trader. Te tantilper
^nahac potcntiatcrrenavti patietur, dum eivifum fuerit : qui vteertus fis, co-ê'tatusjconfilium vires tuas,præter Dei arbitrium, nihil roboris habitu® omniaque non modo terrena, fedetiam cleftia in ipfiüs nutu effe pofi-aftrorum portenta te animaduertilfe exifiimo. Hoc prælio, quod contranbsp;Romanos fadurus es, eris inferior. Noil tarnen potentia amp; imperium tuumnbsp;® manibus tuis mox elabeturifed eo ad id temporis vélirus es, quoad Deus, vtnbsp;P°pulus fuus ad nieliorem te vrgente redeatfrugem, tibi eonflituit. Athila v-'Eremitæ verbaaccepit, admiratus homunculi huius tam fapicntenfcloqucn-inopinato tarnen perculfus nuncio, iubet eum amoueri, amp; in euftodia obnbsp;prudentiæ reuerentiam honeftaferuari î donee ab arufpicibus, vatibusque fuiSjnbsp;Quotum magnus apud eum id temporis erat numerus, de rerum fuarum enenja certiora intelligeret. Accerfitis igitur illis, qui de prxlio futuro fcntiantj
P^rcontatur. Hi cxtis pecorum pro fua difciplina infpedis, vaticinia Eremi-æveraeffe affirmant. Adduntadhæc,duccmhoftium præliocafurum. Pro-quot;'îe licet Athila animo erat follicitus deaduerfo futuriprxlijeucntu,maluitta-fortunæ fe committere, amp; extrema omniaexperiri, quàm terga verte-
1 ac virtutis fuæ gloriam fda fuga dedecorarc. Eremita donato, amp;£ in tu-îquot;riumfuum,ex quo abdudus crattemilfo,cüm toto exercitu fuoc^mpum D D iij
-ocr page 910-NICOLA I O L A H I
Catalaunicum vcrfiis ,vhi Aetius amp;TEeodoricus cum Sangibano Alanoniiö^ Meroueo Francorum regibus,atque populorum,Burgundorum, Fracorum,nbsp;quibusMeroueustexpræcrac, Lucianorum,Armoricorum,Saxonum,Ripario-liorum,Brigonum,Lambrionum,Sarmatarum,Lutetianörumamp;Britannoruin,nbsp;odio potius Atbilæquàmamiciiia Aetijconcicatorum, magniscopiisconuene-rantjceleri contends itinere. Quo dum peruenic, edodus hoflium nuinerumnbsp;longe quam antea crcdidiflet,maiorem efl'e.rum primum fadi fui pcenitere cee-pic, quod exercitusfui terciam partem Hiipaniam verfus m Jiifet. Duin igitucnbsp;haefuæ copiæad fe reuerti poflent, bcilumduccre,trahercqucconibmic. nanbsp;caftris fuis,decern illis,dc quibusfupra diximus, curruum falcatorum nullibus, («nbsp;è difciplinamilitari firmacis, prxtexcu pacis niutuó tradandæ legatos ad Aeti-
^thiu lega uni, inducias petitum mittit. Is turn quod conlll j Achilæ non omnino ignagt;
tt^äAetui. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quod totregum, populorum acnationum viribus plus iufto fide-
bat,induciasfevllasdaturum negat. Animus Athila:,etfi interfpemamp;metum varie agitabatur, reuoluens identidem fecum, fuorum præ hoftium multicudi-nepaucitatemdimuletiaraErcmitxac arufpicum fuorum vaticinia: tarnen duels hoftium interitu, quernvates praedixerant, femet confolabatur, animum-que fubtrepidum fpe aliquafubleuabat, arbitratus Aetiumproculdubioeapu-gna interiturum. Itaque exercitus etiam fui quouis diferimine, belli fubirc
fortuiiam eonftituit, modo Aetium, vt ipfe fperabat, interfedumconfpiccret ößetaitjut Multa prodigia huius prælij atrocitatem pracnunciarunt. Lunabinam co an-/»/»Æw ca iiQpaßa eft eclipfim : plurimæ vrbes repentino terrxmotu corruerunt : cceluninbsp;frtetjicrü^ crucntohiatu apcrtum,mutuis haftisignitis id obliquéfeindentibus. vifusp'^*
terea cometes aliquot nodibus radios fuos Occidentem verfus porrigens.Qi*' bus oftentis multi mortales terrebantur: amp; non Athilam tantum, fedetiam Ae-tiumamp;Theodorieum magna inceflerat cura,resl'uasquamdiligtnciflïincfie-ri poftet, ad futurum conflidum prxparandi, vtrifque vtpote rem fuamnbsp;norem futuram fperantibus. In campum igitur Catalaunicum fiue Mautia-cum,quern hand proculà Tholofainlongitudincm ducentis, in Jatinidineranbsp;verb feptuaginta portendi leucis Sabcllicus tradit : magna tendit felbnatio- pnbsp;ne. Qim dum perueniflet,concione conuocata, hxc ad milites hortandos verba loquutus eft.-
Caput r I T.
T? E s ipfa hortatur, commilitones amp; focij fortiftimi, hodierno d/c meapud Eicerc. Eacnimtarnarduaeft,amp;nccciraria,vtmfi vclmusopes,nbsp;facultatcs,amp; falutemnoftram in apertum diferimen ponere, fuinniameius cu-Uumeum. ram nos habere oporteat. Nam quod omnibus ætatis noftræ temponbus, a- vtgcntius amp; periculofius propofttum fuit nobis negocium, quàm nunc,nbsp;^vbi de regno, fahne amp; vitanoftra agitur ? Non fum dubius de veftra, milites o-
ptimiamp;focij fi'iilli.ni,in rebusgcredisfortitudine, animiconftantia, omnium- 4»
^per/on» dum crat,non forti animo fuperauiftis ? Licet autem id veftrapte virtute effece-ritis ,nonnullum tarnen etiammeapr.rfcntia,amp; rerum omnium difticilium pa-tiendarum focietas, ftimulum virtutis edendæ vobis addidetunt. Quid enim vnquam curarum, quidlabons, quid periculi, ft quod nobis omnibus fortunanbsp;obtulerit,non pari animo vobifeum vna fubierim? Quæ res me vnquam pro- fnbsp;fpera elatiorcm fccerit? Non vt ducem amp; Impcratorcm iure optimo facerenbsp;conuenit, me vobis prætuli? fed in omni vtriufquefortunæeuentuæqua vobifnbsp;cum fum vfus conditione. Quarum rcrumcaufa non arbiiror opus eft'e,nc-quetempus patitur,multis me vos ad eahortari, adquæipfancctftitas, diiriimnbsp;mortalium telum, vos ftiaptc natura impcllere debet. Quàm potens hoftiS
focj
A T I L Ai
«71
focij fortiflïmi, nunc riobis obiedus üt, qua multitudinc, quitus apparatibus, prefaßtit. conliderate. Qind opportunitatis conimoditatisve hoftes ad pugnandum ha-beant,omnium maxime videtis:vtpote intra regnum fuum, in parria, in dome-fticisfedibusconftituti. Contra,quo nospræillisfimusnumero,quam dubi-üm fit in folo hoftili manum confercre,quemque veftrûm animo bene perpen-
dere necefle eft. Hodierno die vel vidoria diis bene iuuantibus præclara no- ^*lt;''0 Lnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I«nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i*nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;t
bisacquirendaeft ,ni inferuitutcm morte acerbiorem deuenire malimus : vel omnibus ad vnum vfque moriendum. Eo loci progrefli fumus, commilito-nes integerrimi, vt non nifî virtute amp; armis bine euadédi detur nobis poteftas.nbsp;Afronte hoftes nos vrgent: àdextra Ligeris flumenobftat: àlæuaRhodanus:nbsp;poftnos oppidani,amp; reliqua Gallicanæ gentis colluuies, itinera, per quæ veni-Jîius, ârda obfident, atque prælij huius exitum prarftolahtur, præda: noftræ in-biantes. Q^od fi perfuafum efiTet ammo, intra munimenta nos contincre, amp;
ordinibus noftris bene firmatis,paulatim retroccderc ; quid ca
fia: noftræ iam multis maximisque vidoriis partæ,efletindignius ? quid inho-iieftius? quid nobis turpius ? quid Scythico nomini,vniuerfo orbi fornndabili, fiiinus conueniens ? quid inaiorum noftrorum virtutibus amp; fortitudini magisnbsp;®duerfum ? Satius femper habitumeft, amp;pulchtiùs, cum d;gnitatc goriaquenbsp;J^ori,amp; maiorum noftrorum manes inuilere,qùàmimbelhumatque focorui-ümmore, hoftes noftros turpi fuga deuitantes, infamem amp;: dedccore plenam a-gere vitam. Si forti animo conftiterimus,hoftibus obuiam progredientes,fpe-^andura eft Klartem belli,pcculiarc gentis noftræ numen, nobis propitium fu-
^üantamadfcret opibus noftris accelfioncm ?quantamvitæfclicitatcm ? Qmd ^diisimmortalibus commodius, fortunatius amp; felicius nobis hoc daripoteft?
NICOLAI OLAH I
fi viderit noftro dudtu vos fibi occurfuros. Deniqueinducite in animunij ^uoS ducat milites: nempe Gallos,nontamarmis quam ocio aptos : corporis quidemnbsp;proceritate præftanteSjfedlaboris impatientes, poft primum armorum concur*-^^m oblanguefccre mox folitos. Quum igitur,focij ôc commilitones prxftan-jorumentt- tiftimi, hocprxlio de honore, gloria, falute amp;L vita omnium veftrûmfitdepu-tnerat/one. gn^ndum : quum regnum ampliffimumnobiliflimumque hodierno dielmpe-rio noftro non difficulter adiungi poftit : quum vobis cum eo liofte fit congre-diendum,cuius maiores e fedibus fuis facile expuliftis, atque ctiam cum popu-lis quieti potius quam bello deditis manus fids conferturi, quorum imperator
non minus quam quiuis ex commilitonibus veftris, vobis fit cognitus:forti amp; lo conftanti decet vos efle animo, omniaque bona amp; Felicia fperare. Deos innbsp;primis immortales, quorum aufpiciis in hunclocum falui perueniftis, deindenbsp;meiSi ducem amp; commilitonemveftrumfequamini. Adiuuabunt dij fortunaninbsp;veftram,augebunt vires, gloriam opes. Ego verb nufquam fumvobisde«nbsp;Futurus:vobifcum vna omnia pericula, fiforsita'ferat, conftanti animo fubitu-rus: vobifeum vnaamp; vicfurus, amp;moriturus. Me igitur proponite vobis ob o-culos:perficiam,vtmcum prius fanguine hoftili tepefaótumgladium,quamve-ftra arma cruore refperfa, confpicere poflitis. £t vos mea fada imitemini:^''nbsp;dum me ftrenue rem gerentem vidcritis,alacri intrepidoque animo hoftem^^'
gete, profligate, profternite. Non magno periculo viftoriam co:
mus, fi pari virtute, vnoque animo cumhoftibus depugnauerimus. His ab Aquot; thilarecitatiSjtantum animorum milites fumpferunt, tantus ardor pugnampUnbsp;eftentium eft excitatuSjtanta vndique omniu acclamatio faifta, vt fua iponreho-ftemprimiinuaderc optauerint. Verum Athilapræmiffis aliquibusfairem prx-curforibus, qui tenuia primum futuri confliótus cdcrent præludia, iuftx pugnxnbsp;committendæ quarrit tempus amp; occafionem. Q^m in folemiam declinatcmnbsp;confilio differtjVtfi pugna(ficuti prædidrum ei fuerat)hoftis fuperior eifer futu-rus, noótis aduenientis prælidio fibi fuisque profpicere poiTet. Dum igitur folnbsp;in occafum vergeret, exercitum Athila in locum aptum deducit, atque aciemnbsp;itainftmit. Oftrogotthos, cum parte fociorum, in dextrum cornU colJocat: pnbsp;iubeteis Valamirum regem prxefle. Siniftrum cornu ex Gepidis ,amp; parte rc-liqua fociorum efficit : quos Ardaricum regem curare iubet. In acie alios rc-gulos cumarmatis militibus locat. Ipfe cumrobore fuorum, propter fignacon-fiftit. Exercitus poftremampartem delcifto iuuetutis roborc ex ordinefirmat,nbsp;ne hoftes multitudine freti,à tergo circumuenire fuos poifent. At ex alia parte Aetius cum Romanorum viribus finiftrum tenet cornu : Theodoricus cumnbsp;Wiflegothis, dextrum. Sangibanum regem Alanorum, quoniamiamprideranbsp;in fuipicioncm vcncrat ad Athilam deficiendi, amp; vrbem Aureiianam, regiamnbsp;^iam,in poteftatem illius dedendi, in medium agmen includunt. Ita inftiuftonbsp;vtrinq; cxercitu,Athiladie iam aduefperafeente dat fignum. Acies paulatim v- 40nbsp;trinq; incedit. Vbi intra tcliialt;ftum ventum eft,Hunni, hoftesiaculis, quibusnbsp;maximepoiTuntjCminus feriunt : cquos virosquepalfimfauciant. Hoftes contra adproperant, vtà iaci^orum fagittariorumque vulnerib. libcrati, manugla-diisque,queis plurimiim fidebant, prælium cominus conférant. Valamirus exnbsp;dextro cofcucuni Oftrogothis,Aetium,Romanumque roburacriusvrget.Necnbsp;minor Ardarici Gepidarum régis in T hcodoricum V/Üfegothos fit incurfio.nbsp;Pofteaquam omnes vtritifq; partis vires, honorem, fortunam, vifam amp;falutemnbsp;fuam ftrenue defendentes, cxdibus atque fanguine permifta; fuiftent : tanta v-trinqueinferturamp;accipitur ftrages, tamatrox Äreruenta, vtvixvlJahominumnbsp;memoriaatrocioris vnquam meminerit. Cadauenbus itacampus repletur,vtf(nbsp;fuper occiforurn cadauera poftremo fucrit pugnatum. Tanta visfanguinisamp;nbsp;hominumamp; equorumeftufa,vtriuiikim,qui in campi medio labebatur,torrcn-Ktfmfrtu tis inftar,fanguinefubito aiuftum, intcrfeiftorum Cadauera deuexifl^c, autorcs
cctum amp; otloginm millia hominum vtrinq; ca in pugna dcii
dcraca effe dicuntur. Theodoricus rex,Trafimuudipater,dum equo circumuc-
du»
-ocr page 913-A T I L A. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;87J
ftusfuosadpugnam hortatur, deiedus per quempiam Hurinorum in térrahijà pugnantibus conculcatur. Sunt qui dicant, cuiufdam Audagis Oftrogothi telonbsp;confixum, exhalaffe animam. TrafimundusTlieodorici filius, dum intempe-ftanodeerrorc viarum inHunnorumincidifletcaftrajUeceflitatem invirtutemnbsp;Vereens, fortiter dimicat. Quern capite faucium, equoque ob id delapfum, fuinbsp;«grè libérarunt. Actius etiam, cladefuorumturbatus, vixad fuos errabundusnbsp;tediit. Variant fcriptores, Hunnine an Romani fuerint fuperiores. Sunt quinbsp;foipfere, Aetianos,cognitaTheodorici morte,primos fe fugæ comißiTc. Non-flulli contra,inter vtrumque diu æquo Marte pugnatum, ac poftremo Athilamnbsp;** cæde proftratum, fe in munimenta curruum falcatorum contulifle. Vtcunquenbsp;fit,facis certcconftat,hancpugnamexcremo fere vtriufque populipericulo,cæ-lt;le ac internecione comparatam.
Caput VI li.
*pRAsiMVNDVS Theodoricipatrisinteritumaccrbiflîmèferens,poftero die inuento inter c^forum cadauera patris corpori,regali pompa,Hunnis idnbsp;ex caftris infpedantibus, iufta primumfacit : tumcaftra Athila: cum copiarumnbsp;^üarutn reliquiis j dato tempore commodo inuadere ftatuit, mortemque patrisnbsp;Hunnorumfanguine vindicate. Athila veró,amiiropræcedentis diei pugna örz;?/sgt;-öilitum fuorum robore, cognitaque per exploratores Trafimundi voluntave,nbsp;febusfuis pene defperatis,militcs fuos conuocat:orat,monet,Scobteftatur,poft-HUana tot Bella obiuerint, magna vbique fuæ virtutis teftimoniaedidcrint, re-ac régna complurima cum fumma virtutis ac fortitudinis fua; gloria deui-eerint : huneque eundem Romanum hoftem,qui nunc caftris eorum fuperbusnbsp;^ftaret oppugnandis,amp; quern hefternadieinligniaffecerint clade, vires amp; a- nbsp;refumerent : meminiflent maiorum, fuæque tot ram annos partæ virtu-^*5ac viôloriæ. Si hoftes erumpere, eosque inuadere auderent, quum nullaa-Pes falutis adfit, gloriam laboribus ac periculis quæficam, manu, ferro acnbsp;^iftute alacres conferuarent. Hoftium vires priftinas eft'e fraiftas, vnicam no-^eninon multum roboris atque animi addere illis potuiife : ciim liiscerramennbsp;®*^forc,quos hefterna die magna ex parte debilitarint,fugarint, amp;pecudumnbsp;'iftar proftrauerint. Sibi vitra animum inuidum, vires quoque, ad extremanbsp;oinia fortiter perpetienda, magno iam rerum militarium vfu corroboratas:nbsp;eö tutiorem efle, quód caftris, rebus omnibus belli abundc munitis, vel-^^'fortiffimo muro circumuallati eflent. Itaque nihil formidinis adefle, for-^^'Uineis futurampropitiam :feducem fequerentur, ineum quifque conii-oculos. Eo die fe fadurum , vt aut hoftium copias, Hunnoriim virtutenbsp;psfaüentibusprofterneret:aut moremaiorum fuorum,qui femper vincere fo-fuiffent, non vinei, gloriofam eis infpedantibus mortem oppeteret. Hac
° nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;-i- -1nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp; r -1 -1 r nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,1*nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cl^dan Ca-
^nortanone recreatis parumper multibus, ipie ninilo lecius Huduans animo, *'3:oriam, ii ingruant hoftes, defperare, omnia timere : fuis rebus, ft quid ad-^'^fticontingat, prouiderc. Paucis, quibus magisfidebat, conuocatis, docer,nbsp;^^Hunnicamin dubio eirc,fc vereri hoftium multitudinemmefi fortius con-^t^tiusque infteterint, fuorum hefterno die debilitatam vim profternant. Atnbsp;Hium fortuna belli gloriam euentumque in fua hab^t manu, fe cam fequu-
: ac vna cum eis omni cura, labore, virtute enifurum, ne hoftes vido-P^potiantur. V eriim 11 fortuna ira fcrat ( quæ varia atque dubia eft, a Aon me-*'^ribus femper fauere folet) vt caftra fua abhoftibus expugnentur : fe malle manu interire, quam in hoftium deuenire poteftatem, atque histotnbsp;lo rebus fortitudine corum præclarè geftis darum, per fummum dedecus ef-Udibrio. lubct ergo ex equorumephippiis,acaliisimpedimentis, quæ tunenbsp;Dianum erant, in vnum coniedis, tumulum parari. Amicis, quorum fi-^^ei magis notaerat, cæteris remotis, confilium fuum dam aperit : fe,fi hoftesnbsp;¦ ^ihisexpugnatis fuperiores futurifint, fupra congeftumephippiorum cumu-^^fftafcenfurum.Proinde monerc eos, hortari, orare,vtignem illifubiiciante-^S^fle fe, fuorum magis opera mori, quam per fummam ignominia in hoftium exfeüartx
-ocr page 914-«74 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;NICOLAI OLAHI
venire feruitutem» His ira fieri,arque'etiam tübicihibus tubacanerc iuffis,nca-liquam timoriä afe fcócepti fpeciem hoftibuspræberetj fed potiüs quôattentus eile,amp;:pUgnam iterùtn repofcete veile videretur ,höftiuni irruptionem,info-mnem dücehs nodem j præftolatur. Nee minus etiam focij amp; milites atten-ti, promptiores eraht ad ömnia, quxcunquc fortuna ferret, forti animo perfe-renda. Dum amp; Hunniin caftrisamp; Trafimundüs cum fuis fluduarent animo,nbsp;confultarentque quid eifer commodiüs fadu : Aetius confilij Trafimuhdi nonnbsp;ignarus, verebaturj ne fi Hiinnorumcaftrispotirentur Gothi, amp;resTrafimun-di fuperiores forent, ferox iuuenis vidoria recehti tumidus ,Hünnis dclétisinbsp;fidem vioiaretj ac omhem militum fuotum vim contra fe ac Romanum popu-19nbsp;' lum verteret. Itaque aliis remotis arbitris, huiufeeraodi orationem ad Tra-aà, fîmundum habuit : Fdus'j amicitiaiamp;: belli primùm focietas, quæ mihi curanbsp;Theodorico pâtre interceiferat : dein tua virtus ac fortitudo, quam amp; anteanbsp;fimniMto- in multis rebus cognoui ôc heri contra barbares, communes bonorum omni-nufienK. holles, omnibus nobis cirCumijpedantibus intrepido animo declarafti,menbsp;hortantür, rex Trafimundeivt quod tu ob ætatem iüuenilem,ahimumque licetnbsp;füapte etiam natura indüftrium j tarnen accepta recenti patris clade inagis af-accenfum, ferocémvc, parum animaduèrtere nunc potes. Id ego tiWnbsp;in mehioriam redigam; Holles inuadere,caftra eorum expugnare j moliri, adnbsp;intcrnecionem vfque delere, magnæ funt virtutis, generofique animi indicia- tönbsp;Nee aliud ambos curare, conari, agcretjue licet, quam acceptam iniuriain fer-to vindicate: holles, vbi adfit opportunitas, inuadere, expugnare, delere,nbsp;præciaris faólis dumpolfis augete. Verum li vires nollras j magnafuped*
oris pugnæ attritas calamitate : fi belli fortünam, qüa: nori valentioribus au-dentioribusve j fed quibus ex libidine fua fauet j vidoriam plerunque præHa-re foiet, diligentius animó reuolueris : fi denique rerum tuarum priuatarura amilfopatre conditionem circumfpexeris : difficile deliberatu eil, qul^^nbsp;lius vtiliusquefitfadü ; nobishe niincaliquidtentandum,agenduravc,acco-piartim nollraru reliquias, amp; eas bellö diiiturno viribus exhaullas j fortunæ te-nierc committendüth, an in futurüm belli vfum conferuaridum. Holles ctfi jonbsp;non minimum amp; ipfos hellerna clade frädos : tarnen praeter multaeorumfa-cinora, quae in hunc diem ediderunt,etiam ex magna nollrorum ab eis accepta llrage, pro cömperto habemus, elfe feroces, fortes, llrenuös, amp; extremanbsp;'nbsp;nbsp;nbsp;prius pari omnia qiiàm vinei folitos. Si tibi ell ahinuis cos inuadere, aut vin-
cent,quod dij auertant: aut ad vnum omnes morientur. Horum mors nequa-quam nobis erit incruenta. Si contra vicerint, in earn res noftrx communes redigentur difficultätem, vt de tuo ac Romanorum Imperio gt; non minimumnbsp;fitfuturumtimoris, difcrimmisacpericuli. Magnx femper virtutisamp; cohlilijnbsp;fuit,res futuras pracuidere : pcricula quac euenire polTunt, prüdentia anteucr-tere : confilium, vt res pofeit, pro tempore mutare : atque dum tempus adhucnbsp;cll,poffisquc, omnia anitrio circümuoluerc, ncpolleare deplorata, frullra fa-pere, conliliümve mutare veile videare. Equidem intua focietate, amicitia,nbsp;fide,cönllanti permanfurüsfumanimo:atque,lieutifortemdecetvirum,eilnbsp;animus me omnibus paticulis inurcpidunl obiicere, fi quidgloriæ extemèfi-^^te conwarari poffit. Vcrùm maiorem nos non modo vtilitatem fed etiamnbsp;OOTWJ»nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rortfeqiiuturos exillimaucrim, fi hollibus iam fufis fugafisque, acin
callra per fummum eorunï dedecus hellerno die compuifîs,militumnollrorum reliquias in futurum nollrum vfutn,Imperijqüe hollri tutelam intégras conferuauerimus. Ad haéc Tralîmunde rex, priuatis etiam rebus tuis (quafnbsp;vtintcgræ fint,proamîcîtiaacfocietatenollramutua,riohminorimihi cura;nbsp;funt, quàrrimeæ)maxime conducere arbitror, fieas omnibusaliispraetulcris:nbsp;amp;falutem tuorummilitum,qui adhuc fuperfunt, qüiquetibituisquefebusv*nbsp;fui elfe poterunt, non pollremo loco habueris. Pater tuus te,amp; Valamiruinnbsp;fratrem domi nunc agentem, regni fui reliquit hærcdes. Frater regnandi cu-pidus,audita patris mortc,quiddomi te abfcntc moliatur, non fatis comperturanbsp;habeS'
Z
-ocr page 915-A T I L A. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;87;
^abcsi Pauci mortalium priuatam neceflitudinfcmjfanguinis Vinculumjdomi-^^ndilibidiniprxponunc. Q^d fi is rebus nouis animum incenderit, cupi-'itateque imperandi vidus, Imperium pateriium teexclufo fibi vendicaueritj domefticas manibus implicuerit, populariumammos ad omnem fortunacnbsp;^twmprocliueSjbeneuolcntia, munificencia,aliisqueillecebris fibi conciliaue-f't-quidtibifortunareliquifaciet? Quidfupererit,nifi vtius tuumàfratre bellonbsp;^®petas? regni imperium,opesque,magno variantis fortunaî periculo armis vin-'**ces? Deletis autem, aut faltem artritis in præfentia militum tuorum viribus,nbsp;J Huid tibipræfidij forejaut quid domifperandum cenfes ? Age igiturTrafimun-délibéra, vtra res fit vrgentior : fratrisnc tui confiliis obuiandi amp; rcgnumnbsp;P^^ernum in ius tuum integiis adhuc militibus vendicandi : an Hunnos dubionbsp;^^*te,inreancipiti, inuadendi. Simeamexpetisfentcntiam,fuadeo ,noftra-^Uiucopiarum reliquias faluas conferuari ; amp;te tuispotius rebus,dum tempusnbsp;potes,confulere, quam in nouam bellifortunamnos conijcere : ne,dumnbsp;Uta confequi velis,etiam à maioribus tuis maximo labore parta,turpiteramit-Qü^ndo hoftes adhuc fuperefle nos viderint, nihil aduerfum nos ( vt ar-Utor ) molientur noui. At contra^ Temper aliquid gt; nobis integris j verfabiturnbsp;^*^ante oculos,quodvereantur, formidcnt,fugianti Hac Aetij fimulata be- J''#««»-^^Uolentia, orationeque,T rafimundus facile perfuafus j dimiflb confilio oppu- fusar^ehtnbsp;^ationiscaftrorum Athilæ,conuocatisfuis, quipatremfequuti,ineamvene-belli focietatcm,Tholofam reuertitur. Cuius profeótione amp; Aetius, amp; hi *quot;'quot;*''*nbsp;I^^puli qui Romanis auxilio vénérant, alius alio dilabuntur. Famahuius Cata-Unicç pugnxjtam atrocis ac cruentæ,vniuerfum iam peruagata fueratorbem:nbsp;jtertia etiam ilia exercitus Athilæ pars, quam ad Hifpaniam miflam fu- nbsp;UjCxrelatione Chronici fupra memorauimus, non eratignaraj Qj^re veritinbsp;^'lites iram Athilæ, quem fuprà quam dici poteft timebant,nunquam ad eumnbsp;Pannoniam reuertere,ne moramfupplicio luerenn Verum poft ipfius exnbsp;P^Uipis Catalaunicis profedionem, circa eiuscampi confiniaconfedifle, acanbsp;^^ducibusfeu præfedis,quiHungaricè Hifpani appellantur (vt abaliis,qui denbsp;^°*'üna fcripferunt origine,difrentiam)regno Hifpaniæ(ficuti Chronicon referr,nbsp;P^ues quod ftdes fit ) nomen inditum eile, à noftris nefcio quo argumente pu-Junquatimis Trogus Pompcius, eamquæ antea Iberia ablbero diceretur, abnbsp;y upali Hifpaniam cognominatam efle tradat* Aetius non multo poft temporenbsp;f ^entiniani imperatoris iuflu Romæ interficitutj fiue quodinfufpicionem af-i^atæ tyränidis vcnerit:fiue potius, quod accufatus fuerit, præbuifl'e cauflaminbsp;i^od Athila,qui cum omnibus copiis poft pugnam memoratam modico nego^-u deleripoterat,manus Romanorumeuaferit;
Caput IX.
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Âetiumamp;Trafimundum,aiiosquehoftes Àthiiaaliuma-
liodilapfumcognouit,fupràquàmpareratfuperbirecpit:ratus,Romaho-t,. . exercitumin pofterumnon fibi obuiam venire aufurum. Dixifle igiturnbsp;®ftur,fuperbumillud didum:Stellasprxfe eadere,terram tremere,fe malleum^quot;**nbsp;æ vniuerfi orbis. dein in idarrogantiæ proceffit, vt iuflerit, ficuti Eremita di-^^fat, flagellum Dei adijci fuo titulo'.ac eo epitheto fe^nominari, amp; in literasnbsp;^eferri. Profedus igitur ad locum pugnæ, aliquot ibi dies, vt milites quiete acnbsp;reficerentur, commoratus eft. Vbi facrificio Marti pro more gtntis fuænbsp;^«OjVotisquepluribus pro profperis fucceffibus rerum féliciter gerendarumnbsp;^ænniternuncupatis, exercitûfuum adreliquas Galliæ ciuitates,maiore quàm 'nbsp;Wüs terrore inuadendas,ducit. Primùm igitur omniumTrecaffiorum vrbemnbsp;'flüæôiTrecæ ,amp; interdumTroiadicitur)infinibus Senonum, adflumenSc-Huanam fitam , venir. Callimachus refert, eum primùm adTungros profe-eorumque metropolim expugnafle, ac ciues eius fine vllo fexus amp; ætatisnbsp;æhmineadvnumomnes occidifle. Verùmfi quis redè perpendat,Tungrînbsp;'Jit Eburonum populi, non longé à flumine Mofa in terra Leodienfi, longénbsp;' hoc itinere Athilæ diffiti. Superflu! igiturlaboris fuiflét, à Tungris Trecas
-ocr page 916-NICOLAI OLAHI
DimuLu. euni reucrciïïè.ficuti Calliitiachus dicic- Huïüs igitur Troix antiftes diuus Lii-
nbsp;nbsp;nbsp;I------A ! nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;./'I
CLimiCUCiUUl'jiiVUH ^***xx**. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1 A 1 «ï 1
pus, habitu indütus pontificali, cum mültitudine den A Jdæ aduenientifc ob-'lt;irbigt;a». üius. Is fâââ falütatiööe,interrogat Athdani,qiusnanieflet, qui cotregibus de-uiiäijs, natiönibus ac populis próflratis,vrbibus euëriîs, Cuhóla vi fibi (ùbderec. Cui Athila:Effó,iiiquit,fumrexHünnoruin, flagellum Dei. Qqa voce Lupus
quos volet, f^uiatgt; Veniigitur, vt dicis, Dei mei flagellumïquö liber proûcifci- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;J
re.omniatibi,vtDei miniftro, menón répugnante parebunt. lubet inde portas vrbis referari, ac Atbilam (frértum eqüi honoris caüfamanu tenens ) fumma veneratione introducit. Qui ûae hümartitate duótus epifcopi fiue Dei vo- lenbsp;luntate fine vllius esede amp; de trimento, pervrbem mediamcum omnibus fuis 'cnbsp;copiis progreffus, altera vrbis parte egreditur. Chronicon Hungaticüm tradir,nbsp;eiimhirtcTholoiam vrbem verfiisprofedum, eamquein tidem SâamiCitiàninbsp;eius deditam. Sed id vix vefilïmile eïTc Videtur. Tholofa enim per id tempus Tralimundi regia, ad fines Galliæ Narbonenfis, non procul à radicibus Py-renximoncis,adripam Garùmnæ fluuij fuaeit: ciüitasadhucopulenta populo,
erexit. Q^mamplilis deinde doniSjVtAliolâsnutriret,Sâmaritisàollocaret, in donaram, domum redite iabec. Paulo poil Athila Rhemenfes obüdec: con- 1nbsp;cepta iarndudum in eos ira t quod^ dum ad campum Caralaunicum (vr faprànbsp;nbsp;nbsp;1
memoratum ell)properaretmagna Calamitace, muhisqae malismilites aire-
ceranc. Horum igitur mémor, valiacaigné ac ferro vniuctfaRhcmenfibus ad-
mentorumque frequentesiaculationes, turn ob inllantis mukiiiidiniscrebraia
oppugnacionem, nemo morcalium ad mnia defendenda accédere auderec. t C^o factum cil, vcciues non modo formidate, trepidare :fedomnia malorum 4^ ,nbsp;genera, quxin obfeffafolencctfcciuitace, tolerare, pari : mulicres,pucri Sâpu- hnbsp;ellx lachrymari, eiulate, voces ad cceliim tollere : alij volaentes animo vidons crudelicatem qaam eic confeientia factoriim àntea in Atlulanos a feperpe- nbsp;tratorum, aduetîum tè^tcurammctuebant,omhcsvias^ occaûonespercenca- jnbsp;re,vtpericulam vicarcpotfenc. Eracea cempctlaceciüs vrbisepifeopuS beatüs J
Nicafni?, vir iun:icia,morum incegricate, fanâimoniainûgnis famp;obEdem, vi-puritatcm, Dco acceptus. Hic cum Entropia ibrote^ virgine a teheris annis H^^dtcata(qux no minuspulchricudirle corporis,quàm omnib.animidotibusnbsp;inngnis eratltotohoc auo ohddebanturccpore.aïliduis vacabancôrationibusivtnbsp;Deiiram,
Husmifericordiam,fupphcibus omnibuspraefentem cofcd^crentur. Aanunc, quum tniJa obndioni vrbis vehetnentias intenderct, nallaq, fpes eßbcreJiaiianbsp;i-----,¦ L___
faluris, ducs,parsalta expcdorcccabcntes fufpiria,parslacbrymal^^i, utni lesconfugiunt.Quemeo tempore orante,bis verbisaggrediuntur. iicompenbsp;vitoptime, DcûOpt.maxûnuidgcatîxacmifcricor
A T I L A. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;877
P^ttitum efle, vt tuae apudilluni prcces ob vitai iritcgritatcm fintgratiflimx : at-hane omncm calamitatcm propter noftra fcelcra nobis ab eo immtifamzäc in mcliorem viucndi ordinem nos couertcrimus, holies à ccruicibus riir-noftris Deum aut depulfuriim, aut placabiliotes humanioreslt;^ue red dit u-
: non elTct nobis integrum deliberatu, vtrum ad te confugiendum j vel ex '^Iperatione (qua mails iam quanlpluriniis crudcliter afflidi, vehementer de-^'fiemur) aliter rebus noftris prouidedum nobis elTct. VcrCim quumamp;sDciclc - SeneHelen^nbsp;^^ntiam praeter omnes res mortaliurn omni tempore arftimauerimus : amp; te exnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'f'
compluribus, pater optime, comprehcnderimusilliefle aceeptum : nöni^. poitauimus adte venire, cuius confilio patrocinióve amp; viuereamp;mori iam-conftituimus. Qux fit hoftium multitiido, vides : quae in omnes cru-^litas, amp; tu amp; nos fcimus. cuius multa circuraiacentium vr biu cadauera aper-^'^liintdocumento. Tantæ barbarorum multitudini diütius propriis Viribusnbsp;^^ûftcre nequaquam polîumus.autfponte nos dederehoftibus oportet,amp;fidcmnbsp;profelTi fumus mortis terrore abnegate : aut,ne vim éorum, tyrannidem-H^cexperiamur, voluntariaeft hobis mors confcifcenda. Aterum horumper-Pfiendum erit, ni aut diuinitùs adiuti, aut tuis,pater optime,confiliis Ipes ali-'î^apropulfandi à nobis periculijob oculospropofitafuerit. Honeftas quidemnbsp;Pf» induceret, vt ad extremum fpiritus halitum hofti tam crudclirefiftentes, anbsp;^^tiftantiàj fortitudine, fide noftra, metumortis non auocaremur, fi quidfpeinbsp;t conferuandæ vrbis. Nequeetiamignarifiimus,fore nobis vtiliushæcob-/onis mala ad breue aliquod tempus perferre, dcuorarequc, vt pace pofte anbsp;pubertate cumconiugibus amp;liberis fruercmuf optata : quàm perfocordiamnbsp;^^gnaniam, hoftibus non repugnando, infdam nos coniiccre, camque per- *nbsp;P^tuam feruitutem. Sed quid remedy huicmalo adhibendum,quid longis iamnbsp;^boribus, vigiliis,inediadefatigatis faciédum nobis fit,vt mortem immaturamnbsp;^^cnius, nonplanè confiât : vtpotc quibusiampræter fpiritumlongainquietu-haud bene fpirantem,ßiofla,cutemquediuturnafame corrugatam,pa-j^^btndecoris (vtvides jhumani fiipereflcvideatur. Tu,quèm Dei voluntatisnbsp;omnino expertem efle credimus, confüle, vtrum ex malis nobis impen-
^titibus deligere debeamus. Si dediderimus hofti ciuitatem : facultates,falu- '' P ^jVitam^ omnium noftrûm in difcrimen hatid dubium dederimus. Contra,
^iexpugnati fuerimuSjqux nonmalorüm genera nos manebuntQuibus cru generibus, quorum hacc tua plebccula impatiens eft, in nos miferos ànbsp;5^barisfæuitum non fuerit? Efto fint noftrûm aliqui maîorumcruciatùsve pa-^^tes. At longe plures fiint,qui llumana viôti imbecillitatCj hofrorCjViqs tor-,^nti,Deumabnegent,fidem profelTàm déférant, animæ fuæ detrimentum fa-Tuum igitur eft, vir Dei, nobis his malis vehementer afftidis prouidere,nbsp;^^gi tuo tremebundo confiilere,remcdium fi quod potes pro tempore adhibe-ab eo quodhoneftum eft, amp;pium, malis coaóli præfentibus, auocemurj®nbsp;à Dei optimi maximi voluntate defeifeamus.
Cà^ut Xi
hacc Nicafius,iam ante exitumreturn oraculo cdo(ftus,ita paucis rcfpon-ûct:Tametfîno multum, vt vos cenfetis dues optÄnijineflemihi video vir-: quicquid tarnen eft Dei donorumin me collocatum, id omne acceptum ^fetö illius in me charitati, mifericordiæ, beneficio.qui non meis meritis fednbsp;qopria fua benignitatc, nie fuæ gratiæ, fuorum inæftimabiliüm bonorum par-^^ipem elfe voluit : cui quicquid in me eft ,totumadfcribo. Nec efteur vos,nbsp;Dei donum eft,meis tribuatis viribus. Illcvim,potcntiâm, bonitatemquenbsp;''^inmeexerit.Mihi eius fpiritui,afflatui voluntati çft parendum. Cüiuslinbsp;P^Sîccptis obferuandis toto quo polTumus animo incubuerimus, prömiflaqücnbsp;cleftisfpe iiidubitata expedauenmus, nibil in rebus his mundanis tamnbsp;nobis obuenerit,quod non in illius fide conftanter perferre polfirhus : ni-tam arduüm,tam hoftile, quod no peruium, toleratuq; fit nobis facillimum.nbsp;^^ultitudinem, tyrannidemque barbarorum, Rcmenfes viri, iampridem amp; no-EE
-ocr page 918-îyg nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;NICOLAI OLA HI
ui,amp;cxtfcma vicinorutn populorutn calamitate cxploratam habco? Quæ cc^ tê ipfa ex Dei proccdit permiflione. Athila vobis obefle, vimque fuain contra VOS exercerc nonpoffet, ni noftris delidis Dcumm nos concitaflcmus. A-pud quern nunc ftatutum eft, quod mihiillius oraculo iain diu iatis conftat, vr-bemhancin manushoftium poftremo venturara : vosque mccum vnatyranni-di barbarorum deftinacos, vt delifta carnis, quibus fumus obnoxij, raomenta-neis his nunc crucianbus expiantes,ad vifîonemdiuinamgt;cleftemquevitamnbsp;læciaduolemus, atque illius beatæ iimus participes. Agiceigttur, fracrescha-nftîmi, quicquid vos manebit calamitatisatquepericuIijCOijftantiamp;fortiper-ferte animo. Me fequamini amp;paftorem Si patrein veftrum, me oculis veftris r»nbsp;proponite ; vt vos /piritu failli fitis, me primu obiiciam periculis. Breuiaeruntnbsp;qax3. barbariis patiemur tormcnta. IJJacceleftia, quæ Deus nomen fuura innbsp;fide amp;:charitatcprofeffis ab initio conftituit praemia, vt fenfibus incomprehen-ûbiha. funt humanisiitafclicia, immortaIia,acnuIJis vnquafeculis rinienda.Nonnbsp;igitur VOS corporis tcrreat aut malum,aut cruciatus : qui initium eft, fi confiantes in fide fueritis vicx perpetux. Neclicethis qui vos perfequuntur, malumnbsp;precari : fed imitati Cbrifii Ie s v amp;dodlrinam Si fadum, pro inimicis veftris,nbsp;vtad veram Dei cognitionem, redamque vicam reuertantur, mecum vnaiu-giter deprecemini. Nihilo fecius Eutropia etiam virgo, ciues adeafortiani-mo perferenda, quxiamiam aduerfa imminerent, intrépide hortatur; fefe,Ji-i*nbsp;cetfminam, ramenante eorum oculos conftantiingenio Dei auxiliodecli-raturam: hoftes, edamfi corpori rormentaintendant, non menti ramen coftan-tiam, ac in bono perfeuerandam adimcre poife. His diuorum admonicio-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i
nibus, timoré paitliipcr ciues depoßco , quxuis adueria alacriore iam animo nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I
fudinendaexpeâabanc. Interea Hunni fiiperatis mcenibus, aliisquedcmftis I munimentis , vrbem fubito ingrediuncur lèc vbiquemilitum armatoium«? Inbsp;bidus difeurfus. Hi obuios trncidare, puberes Si impubères necare : non Inbsp;parccre. Nicafias Si Eutropia virgo tantæhoftium [rucalcntix Inbsp;aä milites duóiiadmiratione,ad xdem beaeç Virgiais.quam bcatashicepifcopuscxtruxc- Inbsp;hymnum canences Ixtiprofugiunt, eoconiiiio,vc vbirebusprofpciispre- p nbsp;cesfuderant,ibiin extremis quoqueanimamDeoredderent. Hunairabienbsp;pcrcitif ad xdem etiam ip fam concurrerc. Q^s NicaEus,manibusiiJ£nri-um indicans,paucisalloquitur : Video ego,milites fortiHimi, vosaverorumnbsp;fortiumque militum fanguine longé dcgencrauiûè : ac manfietudiuis, quxnbsp;plcrifquc etiam feris animantibus natura iaefTcfolet, omnino cifeitnmemo-rcs. Cuius fl vcl minimam partem aliquam haberetis, non certé vielori.i,nbsp;qux viâis fxpe parcere,ôiin folos fuperbos fxuire confueuit,infolefccretis:nbsp;nec eo crudelitatis progrederemini, vt omnia ferro delete, quam in vfiitnnbsp;veftrum conferaare malletis : quad alterius, non vedrx iam ditionisfnt, qvx
^nuncnon viribus magis vedris, quam Dei permidione confequuti edis.Prx^j fubito furore baud animaduertitis, Sipopulum omnem in feruitutem, Si opes,nbsp;aliaque omnia nodra in vedrum ornamentum ,potita vrbe, ceffide : Populiisnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;(
Chridianus fupplex ad genua vedra accidit, falutem à vobis precaturus. Cx-tcrùm vos obuium queAque ftcuti pecora trucidatis,prxter omnem pietads humanxtnoremi Si nullum vedrx ferocix modum datuitis, fedpietatis Sinbsp;commoaorum vedrorum obliti, crudelitate omnia implere vultis : in me,nbsp;qui illortim fum pador, vedram con uertite (milites) rabiem. A pemicie dra~nbsp;geqiie borum vedras continete manus : parcite bumUibus, fupplicibusque:nbsp;fuperbos Si contumaces, qui vobis reddunt, prodernite. Me prxfuleni,iinbsp;crudelitas magis, quàm pictas vos excitât, me inquam, qui vedram bade- lt;?nbsp;nus remoratus fum viStoriam, inuadite, petite, condcite : meam, quatenusnbsp;Deoita vifum ed, eripite animam: his meis ouibus, nullum commeritis ma-
¦ him, vitam donate. Quum bis hortatibus Hunnorum fcrocia nihilleni-^ retur, fed in omnes, etiam in xdem facram congregates fxuirent, diuusnbsp;cadus preces lachrymis plenas ad Deum , vt antea , fundere eoepit
-ocr page 919-A T I L A. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;879
y^iillud Dauidicum carmen, Anima mea adhaefit pauimento, pfalleret, mox ^Huodam ûtrapa gladio edudo inuafus, capite truncatur. Cuius caput à mera-etiam auulfum, diuinum canticum non intermiiit : fed illud protulit PfaUnbsp;Viuifica me Dominefecundum verbum tuum. Hoc modo bcatusnbsp;®c vir inter diuinas laudes in coetum martyrum gloriofus aduolauit. Poftnbsp;æc Hunnorum milites, fine modo furentes, Eutropiæ Virginis pulchritudi-capti, vimilliintentare.quæconftans in pudicitiaeiampridem Deo deuotænbsp;^ûftodiajad Nicafij interfedorem conuerfa: Crudeliflime omnium,inquit,nbsp;^uos terra genuit, barbarorum, an ignoras in quern Dei virum, innocentia acnbsp;^ftitatevitx infignem,manustuas facrilegas extendcris? quern nihil malime-^eûtem, impie vita priuaris : merito te, ob tale facinusfceleratiim, iuftum Deinbsp;*^änebit indicium. Nonfatis tibiducis, te virum pluriniafanditate confpicu-intemplo Dei trucidafle : fed amp; me tux fpurciflîmælibidini inferuire co-Cæterùm, Deus virtutis amp; pudicitix vindex, hoc tuum facinus temera-impiumve, me miniftra,inultum non patietur. His didis Entropia innbsp;J^apillos tyranni inuolat,arreptisque magna vi illius faucibus, oculos moxeuel-Alij milites, quifortitudinishuius teminex fpedatores adorant, commi-litonisfui periculo commoti, Eutropiam virginem, amp; alios qui intemplo erantnbsp;Chriftianos, furibundi inuadunt,amp; ad vnum omnes trucidant. Euere feripto-f^hqui tradiderunt,Hunnos,pofteaquam in omnes vbique turn in templo, turnnbsp;itialiis vrbis locis repertos, truculenter fatis fxuiifent, atque prxdx,ac direptio-
Vrbis animnm adieciflent, terrore clefti fubito fuifie perculfos. Vidifle sign^piu-^nacre cleftes acies dimicare, audifle fonum fragoremque tcrribilem tem-piutnederc. Qmbns fignisexanimatos,à prxdaabftinuiiTc^amp;ad diuerfaquem-H^eloca extra vrbem tremebnndos fugifle, Vrbem deinde din vacuam ftetif-5 gt; tot martyrum cxde confccratam. Faces ardentes fupra ciuitatis verticem ac din vifasicantus cccleftes auditos : eines plcrofque, qui mctu tyranno-f^tnaufugerant, vifis tot fignis diuinisque prodigiis, ac cognitahoftiumabitio-vrbem tandem renertifle:amp; Nicafij ac Eutropix, exterorumq; martyrumnbsp;'wpora magnis lamentis atque lachrymis fepulturx tradidifle.
Caput X
JjV M hxcadRemenfem vrbemitavt memorauimus aguntur,interea Ä-thila quondam exercitus fui ducem Giwlam, vel (vt quidam volunt) luli-nomine, cum parte copiarum mifit, qui Coloniam Agrippinam, ciuitatem j^^^cquoque ( vtnune) infignem amp; amplam, obfidcret. Is, vt iufliim erat, vr-^gt;n forti cinxit oblidione Ea tempeftate Æthereus Anglorum regis filius,nbsp;P't'chritudine, virtute ac moribus diux Vrfulx, Britannix regis filix vnigeni- ^rßdaSri-^ægt;ardenti(fimc commotus, eins per legatos apud pattern ambire coepit con-. °um. Quern,quum follicituseftet quidrefponfi darct legaris, Vrfula an-/'^^*nbsp;¦Um mftumque admonet, vt depofita animi follicitudine, Ætherco earnnbsp;^^ipondeat. Oraculo cnimfe accepifle,nc id detredatura effetea lege matri-^onium,vt triennium illi confummando concedcretur, quo peregrinationemnbsp;^'^otamintereaexequi poffet. Hanc autem cam e^e,vtvrbem Romanam,nbsp;'^tnitata decern millibus virginum, inuiferet. Proindc ipfe amp; Æthereus procusnbsp;^^tarentpari opera, decern fpeftatx pudicitix virgines conquircrcdwrumlin-oytis mille,amp;fibi quoque totidem fubdere,quarum fpedata effet omnium pro-*tas ac pudicitia. Legati accepto à patre Vrfulx hoc refponfo , Ixti redeunt. oiua rrßt-thereus Britannix rex Vrfulx pater, conferipto vt defignatum erat virgi-
Io {Ç ^gtnine, eas Vrfulx fodalitioadiungunt. Qux accepta hacnobili focicta- »»«»»e.
gt; atque comparatis vndecim magnis nauibus, aliisq; rebus in peregrinationis ^nineceffariis, ex Britannia ad oftia Rheni, vbi nunc HoIIandixpars eft, ap-f 'cuit. Vnde aduerfo flumine Coloniam, cum magno ciuium applaufu ac Ix-Colonia Bafileam,peruenit, Ibireliólis nauibus,cum alijs impedimen-^pedeftri itinere Romam proficifeitur^ Qux tandem fanâoi urn rcliquiis, amp;:nbsp;omnibus locis,vt eius etatvotum,Romxpcrluftratis,Bafileam reuertitur?
E E ij
-ocr page 920-S«o nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;NICOLAI OLÀHI
Cyriâcô papâ, cuius alij ( prxtcr fcriptorcni Hiftofix ccclefiafticac, quod fciatti| autores nullam faciuntmentionem) earn ftimmo vbiquc honore profequente.nbsp;Confeenfa igitur adBafilcamnaui, fecundo Rheni flumine Coloniam deuCnbsp;hitur. Qiw: egrefla in continentem, nihilque hofl:ile,fed omnia (vt aïitca) tu-taelTearbitrata, vbivrbiappropinquate cpit, mox ab Hunnis vndiqueinua-CUomni focictatisfuæ turma crudelilïimè trucidatur. Itafan-iecKmji diflimaVirgo, fuoÆthereifponfî (qui accepto Vrfulx reditu, cum matre,amp;nbsp;^ctnbsp;nbsp;nbsp;core Fiorentina, nonnullisquealiiscpifcopis Coloniam vfque,eiobuiani ve-
fXizr»«- nerat)atque Cyriacipontificis ac exterarum virginumfanguine,pudicitiamfu-am Chrifto Domino, virginitatis vero fponfo, confecrauit. Harum rcliquiis c® illuftris eft Colonia. Inter fcriptores non fatis conuenit,de huius necis tempore. Verum quoniam Chronicanoftra hoc tempus virginum trucidatarum tra-dunt,creditunon abfurdumeft,pcrid tempus quo Athila erat in Gallia, Vrfu-lam cum fuis vitginibus fuifle ab Hunnis nccatam. Athila Remenfibus ex-pugnatis,peruagataGallia, ac Flattdriadircpta,depopulataque,in Thuringiamnbsp;proficifeitur. Hie volens declarare,fevniucrfx Gallix totiusque Occidentisnbsp;la in viótorem,folennem (vt vocant) curiam in Ifinaca vrbe fe cclebraturum in-Tnnngta dixit.Plcriquc vicinorum regum ac populorum,partim metu,partim quodnbsp;eiusqueapparatumvidere optabant,eoconfluxere. Q^s Athilamagnisone*nbsp;ßu^curtam flouis, libcros remittit. Erant plerique populi circa littora mans Britan-niciamp;Balthici,flue Germanici, degentes: quibusnon adhuemagnxeraefor-midini Athilx potentia. Igitur vtij qUoque eius arma fentirent, delegû ali- quot duces : qui cumexercitu Normannos, Caletcs,Mörinos,Tungros,Phri-fos, Cimbros amp;Pruthenos inuadant, omniaque (ni eiuspareantimpcrio) ^ccconbsp;igneque vaftent. Hi omnes aduentu hoftium timorc perculfl populijHunno-rum imperium vitro accepere. Athila interim certior faftus, Romanos ac Go-thos conferibere milites,comparare exercitum,bellum contrafe renouaretpro-inde veritus, nc ipfe fuique tot laboribus, tot bellis geftis, vitftoriis variaior-tuna partis, vehementer defatigati, circuraueniri ab hoftibus poflent : reli£tisnbsp;Galliis, Sicambriam, regiam in Hungaria fuam, vbi Budamfratremrelique- J®nbsp;rat, reuertitur.
It
Captit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;/ .
Ufr^ér^ c V p A T o Àthila in bello Gallico, Buda frater, fiuC quod de vidoria «to-jÿ cades. vitaque Athilx dubius eratefiue potius, quod regnum duos vix admitterenbsp;foleat, imperium Hungaricum, cxclufo fratre,oCcuparc in animum induxit;nbsp;quodhac ex re ,c libidine fua, domi adminiftrare cpit. Cuius rei indiciumnbsp;erat, quódamp;: arcem illam, quam Athila prope Sicambriam vrbem xdificarinbsp;à fc cptam, iuflerat Athilamnominari : ipfe fpretafratrisvoluntate,è fuono-vocauit Budam. His nominibus Buda infimulatus, quum Athilapropter audam iplius potentiam, mahum ei palam iniicere non änderet,infidiiS 4^nbsp;adortum capit, trucidatque: accadauer in Danubium, ad cuius ripam Sicam-bria amp; Buda, fedes régis Hungarix, fitaeft ,detrudiiubct. Sunt au tores, quinbsp;Budamantepugnam Cjialaunicam interfedumcfle,fcriptumreliquerint.E-go tarnen fequutus Chronicon Hungaricum , poft earn pugnam id fadunlnbsp;effe credTderim. Buda interfedo, ittbet edido, vteamquifque arcem ex A-thilx nomine appcllet, Budxmctnoriaabolita. Id tarnen (vtvariafunthomi-num ingenia, ad prohibitas res magis tendentium ) non fuit à plerifque obfer-uatum. Hungaricamarcem,amp;vrbemetiaminprxfentia,Budam :Teutonesnbsp;verb, nuncEczelburg,id eft arcem Athilx i nunc a furnis calcis, quxolimex nbsp;abac lapidibusillic coquebatur, Offen vocant. Q^cxrefatisconftat, AlemanoS, gt;nbsp;veluti iure belli ab Hungaris quxfîtos, ea quoque tempeftate Athilx fuifle dido audientiores. Poft necem Budx,rebus omnibus Hungarix pacatis,amp;nbsp;in ordinem redadis, Athila quinque annos Sicambrix commöratus eft. In*nbsp;tcrea temporis milites ipfius, rapinis prxdisve afTueti, Myfiam, Macedofli-am, Achaiam, ThefTaham amp; Thraciam infeftare ,prxdari^ diripefe : quinnbsp;amp; vrbes
1«
A T 1 L A. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;88i
vrbes quoqueac populos Hungariæ,Athilæfubditos,dainhô iafficere,vexare, adeo vt coloni plerique impatientes tantarum direptionum, derelidis pccori-amp; armentis fuis,impetrata primùm ab Athilà ad id fàcultate, alio migratenbsp;coadi fuerint, ad ea quifque quæ maluetuiit loca. Ipfe veto Athila, vt returnnbsp;in omnibus orbis regionibus agerentut effet confcius j quatuor vetedati-örum conftituit ftationes : primam in Colonia Agrippina^ alteram ih ladcra ci-j bitate Dalmatiæ, tettiam in Lituaniajquartam ad fluuium Tanaim. Ex bis lo-^isfingula totius ferè orbis ada, per mutatos inlocis fuis nuncios, Sicambriamnbsp;^lt;iemn deferebantur. Contra, ipfe quoqUe illorum quosllbet voluntatis fuænbsp;ccrtiôres faciebat. His ita compofitis gt; turn opportunitatem rei contra hoftes ànbsp;bene gerendæ obferuabatitum quid illi aducrfum fe aggredi vellentffatis ex-nbsp;Noratum in tempore habebat»
Caput XI lî.
J^Îcambriam vrbemjcuiûsfrequentemfecimüsmdionem,traduntfcri'-ptoreSjGalloSjPannoniaduduAntenoris Troiani vaftata,in fuinominisme^^ '^^oriam olim condidiffe, amp; in multos annos habitaffe. Hanc Athila, poffea-S^am Hunni Pannonias (vt fuprà docuimus) fubegiflent,inftauraüit,legiam-4üe libi delegit. Qu^ hue à Sicambtis popülis Germaniæ Rhcno finitimæjnbsp;olim Galli infellabant gt; iiue alia ex caufa Sicambria vocata iît, non fatisnbsp;'¦oiupertum habeo. Hic licet corpore Athila quietem agere ftatuiffet i gloriænbsp;^^en atque ambitionis cupidusvoluebat indies animo imperium propagate»nbsp;f^gtium regno adiicere , populos quofuis fuæ ditionis facere , gloriam bellonbsp;®^gere. Simul memoria repetcns ftragem fuorum Catalaunicam » ea volue^ nbsp;^^animo,mcditari,adidtotis viribus incumberc:omnes vias attesquequa:-quitus iniuriam illius cladisvindicatepoffet. Interhaicacceptode Aetijnbsp;^orte nuncio, ratus ad eaquae animo iamdudum conccperat, commode cxc-H^enda» diuinitùs datameffeoccalionem i atque neminem iamfuperftitemef-qui fuis viribus par effe poffet, ftâtuit primo quoq; tempore Italialn inuade-vt ea dcuidta, pugnæ ad campurti Catalaunicum funeftæ memoriam, no-virtute, nouaque belli gloria abolerct. Igitur conuocatis regibus ac poptl-
*s,qui per id tempus figna fua fequebantur,huiufmodi verbis differuit. Q^n- braw a. yo virtutem veftram, animi ad res belliCas alaCritatem, duces optimi, munes-ftrcnui,mccum ipfe conddero : dmulque,quot populos, nationes, prouin-^^^jtegna,virtuteveftra,viribus,focietatefretuSjineo imperio fubiccerim*.
1 H^antumdeniq; vidorix vbique terrarum peperetim ; nonvidetureffe operx^ Z.
P^eciuni, me VOS multis ad caquxveftrapte natura, confilio ac virtuteducimi-'')authortari,aut excitare. C^andoquidem ad omnia ftrenua ac militatiafa-^Oora, qux fortes decent viros, intrépide fubeunda, quam ptopenfi ab initio , ^^sritisjte ipfa compertumhabco. Enitendu modo eft,ac fummis contenden-*nbsp;^ui viribus, vt rci bene geredx occafionem, qux terum omnium apud morta-prima habetur,dum occurrerit,haud grauatim capeffamus. Quam fi ample-^^biniur,focij optimi,res omnis demum in promptunobiserit. Si contra ncgle-^^rimus, quid non lab oris ,curx ac folicitudinis antànobis fubeundum erit,nbsp;^^inica fe nobis rurfus offerat? Romanorum vires imperiumque magnum,amnbsp;HUtn, magnificum amp; memorabile fuerit, vniuerfumcompledens tetrarum or-^^^jiarapridem vobis fatis eft perfpedum» Id qüo latins, ill uffcrius amp; excellen-J^antea fuerat,eo maioti nunc obnoxium eft prxcipitio,ruinx,pcriculo. Si e-jj '^'^diligentius conditionem illorum confideraueritis,quid non detrimenti at-i generis malorum, due fato noftra hac tempeftate paid funt, due viribus e-°^^uiiamcófenefcentibusac debilitatis Vandali,Vidgotthi,Britanni,Germa-Romanorum imperium fua ex libidine inuadeiites, funt nobis documento,nbsp;^'¦amfintillorum vires nunc tenues,attritx,exhauftx. Africam, Iberiam,Gal-^ænon minimam partem, Britanniam/»qtix omnia Romano parebantimpe-jtiiinc hoftis habet. Pannonia, My da, Thracia,Macedonia,Illyria, ac alixnbsp;E E iij
-ocr page 922-8S1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;NICOLAIOLAHÎ
Orientis regiones,virtiite (milites ) veftra Romanis ademptæ,nofl:ro parent im* perio.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;igitur iam aliud reftat, quàm vt Italiam, omnium regionum qua$
dixi principem,inuadctes, noftræ fubiiciamus ditioni ? quod ni occafionem di-uinitus vobisdatam (milites) c manibus ignaue turpiterque emittere malueri-tis, fadu erit vobis baud difficile. Nam quxoppida, vrbes, qui denique popu-li,quxprouinciæ,quæ regna,armavcftranon timuerunt,fenlérût,expcrtaluntî Q^d vnquam vifum ell (milites fortiffimi) vobis tarn difficile, quod veftranbsp;virtus,fortitudo,inrebus omnibus conftantia, non facile reddiderit ? Quodfi innbsp;regnis amp; prouinciis, quas memoraui, fuo imperio antea parentibus refiltere ve-ftris Romani armis, virtutiaepotentiæ haudquaquam potuerunt,quid nunc lonbsp;contra VOS viribus integros, temporis quiete corroboratos, multorum focio-rum acceffionc auólos,Romanum imperium iam fraâ:umpofle cenfebitis ? Pu-gna Catalaunica ( ne noftram eriam cladem, dum mala commemoro aliéna,ft'nbsp;Ictio præteream ) licet aliquam fociorum commilitonum noftrorum ftragem,nbsp;Aetij olim virtuteintulerit: fi tarnen hoftium creforum numerumnoftrisamiirisnbsp;contuleritis,ludumiocumque,quæ paffifumus, præ his iudicabitis. Nechancnbsp;etiam pugnæ practeritæ, fi quam accepiftis, calamitatem, ignauiæ atque focor-diæ veftræ expêfam ferre debeo. Q^otus enim quifque veftrûm fuit,cuius mantis fanguine hoftiumnon maduerit,vitamque hoftis noneripuerit? Verùmnbsp;quicquid nobis illatum fuit malorum, id cuenit Martis vario euentu, ac fortu-næ: quæ viros fortes amp;ignauos, finediferimine, detrimentoplerunqueaincerenbsp;folet. Nuncigitur,focijamp;milites ftrenui,tempus eft, vthanc quoque olimac-^ceptamclademnoua virtute vindicemus. Q^d fiet proculdubio, ni ignauianbsp;torpere, occafioni præfenti deefle, quàm earn profequi, malueritis. Aninnisnbsp;meus,earum quæ fequuturæ funt rerum vates, mihi præfagit,!taliam breui nonnbsp;magno laborenoftram futuram. Q^a in poteftatem noftram redada, qnidnbsp;r/z/oj«». j-gß jyj jn£^fopJ^erit, quod non facile lugum veftrum admittere cogacur? Agite igitur, focij optimi, vt alia in hune diem omnia, ita hanc quoqueexpedit o-,nbsp;nem Italicam alacri capeffite animo. Non defitis fortunæ, opibus, dignuatinbsp;veftræ. Quæ Vfui funt bello, nunenune parate. Mecum vnàprofequimini for- }onbsp;tunam. Equidemnonlabore,nonpericulo,no aliis quæ in bello accidefsfo-lent rebus incommodis, à veftris opibus augendis, ab amicitia focietatequenbsp;colenda,falute veftra tuendaauocabor. Omniavobifcumvnàfubire,iraô antenbsp;vos experirivoloane modô,Fortunamatquc Occafionem,quæ fol« res inbei-lo primæ habentur,fequamini. Faciam,Diisvolentibus, vt italiænon minimanbsp;'nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pars vcftro ante pareat imperio,quàm Romanorum vires vobis occurrant.Hac
oratione Athilç principumacmilitum animi concitati itafuere,vtmagnaac-clamatum fit læticia, fe non modo ad Italia cumeo profeduros : ftd in omnem .orbis partem, quam Athila iubcat, illius figna intrépide fequuturos, iuflaqi.enbsp;igitur Athilafuo,amp;Oftrogothorum,EruIorum,Turcilin'4®nbsp;ftdtua.nbsp;nbsp;nbsp;gorunijQuadorum, Rugorum, quos ab initio in focietate bellihabuerat, ex:r-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
citu,quum itineri accindus equum confcenderet,diciturcoruus ab orienread-uolans, humero eius dextro infedilTe ; ac deinde tantifperinfublimc volalfe, dum vifum omnium effilieret. Hocaufpicio lætus Athila, moxiter capit : pri-inumqu^Stiriam, Carinthiam, Illyriam amp;Dalmatiaminuadit. Qmbus depo-pulatiSjSalonaque acSpalatovrbibus incenfis,adlittora Adriatic! maris perue-nit : dein Tragurium, Scardonam, Sibinictim, laderam, Nouam Segniam,Po-tentiam, Polam,Tergeftum,Capiferiam,vrbesopulentiffimas iuxtà acfortilfi-mas jdiruit, amp; in prædam fuorum vertit. Nonnullæ Valentiniani imperatorisnbsp;copiæ in ipfo Italiç ingreflu, fauces viarum obfederant, conati Athilamà c- fnbsp;pris aucrtere. Dum tarnen co properarct, fubito omnes metu diftrahuntur.nbsp;Annus,quoinuafit Athila Italiam,erat«anatali Dominiquadringetefimus quin- X z»«^- quagefimus. Eufebiusvnum, Sigebertus veto quatuor his fuperaddit. Veneti,nbsp;jcut.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quos rege PylcmcneadTroiamamilTô,adintimumAdriaticimaris finumdu
ce Antenorevenifle jfcriptoresmemoriæ mandarunt,eatempeftatc circa A-diiam
-ocr page 923-A T I L A. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;88?
driam habitabant. Hi cum plerifque Aquileix ciuibus, aliisq; vicinaiu vrbium ^ccolis, metu Arhilx fedibus fuis reliótis, primum ininfulamquandam Aqui- p-encti^rSnbsp;leiæ vfbivicinam:deinrati, coquoq; Athilx vimpenetraturam, in aliaminfu-btn à maris xftibus tutiorem, cm Riuo alto nomen eft, migrarunt. Quo tn lo«-lt;^0 hanc,qux nunc V enetix dicitur,vrbem xdificare cperunt.
Cafut XIIII.
J^Irvtis memoratisciuitatibus,dum Athila Aquileiam verfuspergeret, occurrit eià finuTcrgeftino Komanorum fans validus exercitus.Quqpro-ftratOjdeletoque, Aquileiamvrbem obfidet. Ealicetdifficilis effetexpugna-^u, partim quod eius accolx audito iampridcm Athilæ aduentu, earn omnibusnbsp;rebus ad fuftinendam oblidionem, amp; fe defendendum ncceffariis, fatis muni-rierant:partim quodprxiidiumnumerofum firmumque eo collocauerant: ta-^cn ne vnica hxc régis tam magnanimi potentiam viresque non perfencifce-ret,Voluit extrema quxque fub eaexperiri. Igitur admotis illius oppugnatio-rimachinis beilicis, quas complures fecum ferre cratfolitus, quum resnun-îuam ex animi fentcntia cederet, triennium in obfidione fruftra abfumir. In-rerea omnis circumquaq; ager depopulatur. Qjqx res fecit, vt in caftris Athilxnbsp;^nopia commeatuum non parum lit laboratum. Eaque ex caufa tarn hominesnbsp;quàmiumenta infuetis vefci cogebantur alimentis, varia morborum generanbsp;oferentibus. Eo iam dcuentumerat, vt amp;: Athilam oblidionis eius vrbis tæ-deret: ôc militum animi turn malis diuturnx obfidionis,tum penuria rerum ne-ceffariarum vehementer fucrintconfternati, amp; corpora admodum debilitata.nbsp;^ampailim murmur Ôé fremitus incxcrcitu audiebatur militum indignantiun^nbsp;^enon cum hominibus iufto Marte, fed lapidibus amp; munimentis vix expugna-bihbus,rem iiabere : cuiuslaborisamp;tolerantixnecgloria, necprxmium vllumnbsp;effetfilturum. Ethoneftius amp;vtilius libieffe, Romam caput Italix ftatim pro-ficifcijfiobfidio vrbium Athilamdeleélarct:quaexpugnata,cxterarumciui-tatutn deditio facile fequeretur, atquetotius Italiæ opes Hunnis accederenr.nbsp;Ad hxc,perpetua gloriarcs eorum geftas,capta Roma abundè cumularet. Hasnbsp;ûiilitum vociferationes promifeuas, tametfi Aihila iniquo ferret animo : nenbsp;r-iinen vnicxhuius vrbisfortitudo,gloriamfuam mukis rebus prxclarcgcftisnbsp;per totumorbem iam florentem oblufcaret, militum animos partim fpe iam-*ani potiundx vrbis,partim pollicitationibus magnificis demulcendo, libiquenbsp;*^ecouciliando, ftatuittantifper inoblidione pcrfeuerarc, donee eius vrbis quo-modo potiretifr. Quod vt citius fieri poffet, neque fuo ipfius periculonbsp;parcebat, obequitans frequenter vrbis muros,vtvbi illius expugnandxfaci-^gt;oreffetinfultus,experiretur. itaque quumquadam die taciturnitas obfeffnbsp;forum, amp; muri folitudo inuitaffet eum propius mnia accedere, armati qui-4c damhoftium per cuniculos amp; cloacas fubterraneas, fub mnibus ad Huif*nbsp;nos fallendos produiras, clanculum erumpentes, fubito eum inuafere. Athi-
J quum neque in fuga, nec in alio fuorumprxfidio,præterquam fui ipfius ro-bore amp; virtute, fpes vila falutis efl'et : ne inultus moreretur, intrépide eos ag-greditur : duobusque interfedis , quum reliqui vif»eius audacia non iam te-niere eum muaderent, faluus ad fuos remeauit. Dicunt, milites hos vrbanos ^etuliffetandem fuis,ex huius,quiconque fuerit(ignorabant enffh Athilamnbsp;^ffe)militis oculis, fcintillas veluti igneas, quum eos fremebundus circumfpi-neret,emicuiffe. Altero dein die , dum mukis fruftratentatis oppugnationi-bus Athila anxius amp; curarum plenus, more fuo mnia vrbis circumequita-^ec, vidit ciconiam auem in fummo cuiufdam turris culmine nidum habere: exnbsp;quo auis ipfapullos adhuc implumes.vnum poftalium,inarundinetum vrbi vi-oinumroftro deferret. Cuius rei fpedaculo quum Athila diutius cogitabun- txdeanUnbsp;dus conftitiffet,tandem adfuos dixiffe fertur : Auem ruinx ciuitatis iamiam im-*ninentis prxfciam, pullis fuis præpararc fecuricatem. Nam quod in arundine-^Utn cum pullis migraret,portendere vrbem propedie inraanus fuas deueturanu
Ê E iiij
-ocr page 924-884
NICOLAI OLAHI
vellcque ciconiam mali futuri præfciam pullos fuösgt; ne fîmul cum vrbe Inccfi dio aut ruina pauló póft abfumerentur,liberos efle. Hoc igitur augUrioadrao-nitus Ar hila, vrbis ipfius oppugnationi co ipfo die Vehementius inftare cpit.nbsp;Verùm quumres tunc quoquCjVt antea,minus fuccefliflet, pofterodie iubete-phippia quart! cuiufque equi, ex omni fuo eXercitu conferri, in foftam vrbis,nbsp;cxea parte qùamurus eratdebilior,cóijci,incêdive, vt munis ardorc ignis con-fedus, aut fponte decideret, aut tormentis pofteapetitus ruinam daretfacilio-rem. Interim Athila inftrumentis adquatiendum murumGompoIitiSjmiliti-busque adinuadendam vrbem admonitis,expetabat tempus, quo ,fopito in-cendio,mniaaggrederetur. Confilium hoceum nonfcfellit. nammuruSb I»nbsp;gnis vehementiaconfumptus, fponte ruinamdedifl'e traditur. Athila, vifa hacnbsp;capiundæ vrbis opportunitate,milites hortatur, vt pro Virtute quifque fua adni-teretur mnia fuperarc ,vrbemqueingredi. Hi magna alacritateidcäpclTen-tes negocij, in vulneraac armatos muri defenfores ruunn Necarmaticiues,nbsp;nec vllum periculumeos abincptis arcebant,fedintrepidoimpauidoqueani-mo mnia fuperare quifque contendebat. Nihilo minore animo obfefliquo-que ftationem quifque fuam,vrbem)fe,fuamque,coniugum acliberorum vitaranbsp;defenderemon ignari,nullam aliam fupereffe fpem vitæ, quam fihoftem longonbsp;iam laboremalisque defatigaium repellercjac vrbem vivirtutcqueconferuarcnbsp;polfent. Quod Athila videns, vulneribus confeótos ad Caftrâ referrl, amp; feffisnbsp;nouos fucccdere iubet. Ipfe (quæ res etiam ignauos milites in re quoqiie dubia accendere,ftrenuosque facere folet)fpedator cuiufque facinotis atque virtues adeire,quemque nomine compellare:hortari,rogare, ne a cptodefiftant:nbsp;%iaximu, quodfuerit, oneris acpericuli iamfuperatum : exiguumadhucftiper-eife vrbis potiundæ laborem,cuius magna cuilibet apud fe parata eflent prçmia.nbsp;Itaque milites fumma vi mnibus annixi, trium horarum fpacio vrbemcapi-unt,diripiunt:iuuenes,viros, fcncs paflim trucidatmon ætati,non fexui parcunt:nbsp;paucis,quibus decor ac pulchritudo inerat,fixminis exceptis.Omnia quç in vrbe erant,in prædamdantur militum. Vitratriginta feptemmilliahominumtra-dunturilliccæfa. Erattuminciuitatefmma, nonreligioneamp;pudicitiaini- pnbsp;nus qu«àmeenere nobilis : forma veto ram infirmis. vt nmne? alias eins vrbis
con tarnen HtingaricH^
caibAta ' lare conaretur : Digna in fluuium Natifonem, fub xdes defluentem, fe prx-cipitauit .ita pudicillima fixmina,militisfpurciirimiturpemlibidinemmorte troptuépo r *nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;/*nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*
' nbsp;nbsp;nbsp;'nbsp;nbsp;nbsp;. lt;n « i 1 n r
rroptutpo p nttnf^nami' Hlâ CLlullC#
4®
lam veniunt, inter gladiatorum artificiofos fl'cxus mira arteagiliter faltitaii-tes. Aliis fpedatoribus in rifum hoc fpcdaculo folutis, Athila turpe ducebatj tarn valida corpora, militix potius quam huiufccmodi quaéftui circulatoticijnbsp;amp; rebus inanitcr ludicris conucnientia , ociofam atque inutilem agcrevitama Pnbsp;lubecigitureos armari, aefe quoque armisindutum cquo infilicnremimitarfinbsp;Quod quum propter infuctudincm præftare non poflent, amp; neque afeuttinbsp;tendere , ncque ncruo fagittam adhibcre feirent : corpora fuperfluo prius pernbsp;ocium paftu faginata, eo vfque tenui cibo extenuari mandat, vt poftca abfti-nentia amp; exercitatione, optimarerum omnium magi lira, edodi, vtramqi rem
faeJc
A r I t A.
ficilc przftitcrint. Quotum tandem opera amp; fortitudinc in plunbus eft vfus re-^Us militaribus. Igicur dum Goncordiam peruenic,eam cum internecione fe-fteinamp;deccm millium Hunnorum, cuius moenia primus ipfe infcendit, expu-gnauit, diripuitique. Cxteris itém vicinis vrbibus partim vi captis, dirutisque, partim deditis Athila primùm Patauium ( vbi Marulli Calabri poetæ carmennbsp;dclaudibus fuis confcriptura, inignem coniici iuflit j quialicentiapoëtica ori-giöem Àthilæ ad Deos rctulcrat: arbitratus impudentem efle impudcntiam,nbsp;^iuiumortalcs homines fc à Diis immortalibus traxifle originem confingerent)
deinde Vincentiam, Mantuam, Bnxiam, Bergamum, Creinonan), Fetrariam, ^rbes munitas amp; opulentas, vi cepit, amp; in pra:dam conceftit militum. Qiu busnbsp;omnibus turn propter magnificentiam aedificiorum,tum amicoru retenais precibus,pepercit,neigneabfumerentun VnicamBrixiam,obvulnnsinnbsp;porta vrbis, dum acrius illi expugnandæ inftatet, hbi inflidum vnà cum ciui-bus omnibus eo inclufis, incendio funditus delete dccteuerat : fed ab amicis^nbsp;eo quoque propoßto fuit reuocatus. In Vicentiae quoqtie oppugnationenbsp;^gregium fortitudinis fux teftimonium ptæbuit. Quum enim milites pro-pterobfeflbrum vim amp;aquæ profunditatem,propius möenia acccdere cun-^arentur jipfc infoftamquavrbsambitür^præcipiti curfu defiliens, per aquamnbsp;papillarum tenusaltam,ad murum euafit. Quoiphus fado excitati militesjnbsp;concitante eos verecundia, certatim murum fuperare tontendur.t,nonnullis e-jnbsp;nbsp;orum altitudine aquæ fubmerfis. Hine Rauennara verfus caftra mouit. Erat
i ^atempeftate huius ciuitatis prxful loannes hærefeos Arriana: defenfor acer-I inius. is opibus iam olim congeftis prxdiucs, non minus in a:mulationemlt;®^'»^=-^iiam contumeliam Romani pontificis , dliodecim crearat epifeopos Arria-hærefeos profeflbres, vt eorum opera amp; adminiculo haerefim fuam latitis Italia difFunderet. Hie Athilæ Rauennam appropinquanti, cum multi-
^'idine eleriac ciuium obuiam profedus, eius indignationem fupplex depre-^atur : pollicitus fe elFedurum, vt fi Athila ipfius profeflionemftifeiperet, eos* ^^eqm Romanæ ecclefiæ dido audientes furit ,pcrfequeretur, breui Romananbsp;I ^tbe, totaque Italia, Africaque fine labore ac periculo potiri poftet. Ad quernnbsp;j^thila: Huniilibus quidem parcere fe, ait :amp;promifta,fîeapræftarepofîct,li-^onterexpedaturum: tametine intefea{inquit) pofteritasciuium tuorumpadonbsp;Potius quam Vi vrbem hanc à me deuidam efle glorietur 5 omnes vrbis portasnbsp;j^oxdetrahi volo,acp2r certammniorum partem dirutam,eqiiorumque no-^totum vngulis attritam, cum vniuerfo exercitu noftro armatüs ciuitaté ipfamnbsp;^ftoris inftaringredi. loannes cpifeopus^ tiuesque, accepta Athilæ voluntasnbsp;portis vrbis refignatis, læti iuflafaciunt, ac regem gratiilantes in vrbem de-^cunt. In ea, cum omnibus fuis copiis Athila, tanto tempore quo voluit eft
^^^oinmoratus. Ticino deinde,quæ nuncPapiadicitur,Placentia,Parmaamp;:Mu»'^i'X^'X ^tiadireptis, Mediolanum vi expugnat ; cities trucidât j vtbemdiripit, foloquenbsp;æQuat. Militibus hinc eo loci vbi Mincius Padum ingreditur,in ftatiuadudis,
: nbsp;nbsp;leliberare fecum cpit, an exercitum fuum Romam duceret;cafu Alarici re- lt;jutdfece
Gothorum permotus, quern ea vrbe ante fe expijgnata atqiie direpta, ino - nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;-
PHato fato defundiim fiiiftc acceperat. Igitur dum animo dubiùs in caftris hæ- exfugaatuf-^^aret, procercs Romani veriti ne Athila ad vrbis Romanæ oppughationem Ptoperarct, Leonem pontificem adeunt, orant,obteftantur,ad Athilam fupplexnbsp;Proficifeatur ,irameius depreretur,falutem Romanispetat: fc fperaré, id eumnbsp;^otigrauatim ab illo impetraturum: quiloanni Rauennæ vrbis archipræfuli adnbsp;Pedeseiusprouoluto,veniamlargitusfuerit. LeotumROmanorum precibtis,nbsp;^^iiti periculo Ecclefiæ fuæ indudtis,Oonftîtuit fe idfadurum.Tradit Sabéllicus,nbsp;^^Onem ad hoc indudum Valentiniani imperatoris hortatu. Dum hæc ita ai-guntur, interea Athila,ne laboribus ac rebus femperagendis aftueti milites j o-'*0 Sc quiete torpefeerent : quendam Zowar exercitus fui ducem deligit, quinbsp;P^rte copiarum accepta Apuliam, Calabriam, amp; ea Itaîiæloca quæmari ad-*^ént Adriatico, depopulatur. Sub cuius tandem cum ingenti præda redi-
-ocr page 926-88lt;f nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;NICOLAI OLAHI
turn,Leo pontifex, vti conftituerat, cum mâ^gno cleri agmine jfacri.S ornatife* 9ratia Le- ftimcntis, ac ( vt Sabellico placet ) altero Confulum, magnaque parte fenatusnbsp;I^omanijadrcgemvenit, quiab Athilaobuiameiprodeuntc ingentiacceptusnbsp;ta(uf{iex^ honore , haie Verba habuifte dicitur : Magna olim, rex inuidiflinae Rotnano-hlm, totius orbis vicforum, erat gloria. Romani dare viélis ve niam, fiippli-ces in fidem amicitiamq; recipere, vidoriam miferiCordia Icnire folebant. Qd-bus rebus Imperium, opesque augebant î famam verb ac glori am nominis luinbsp;immortalem faciebant* Hæ, dum vfus ferebat, Romanorum erant artes, mores, ingénia* Cæterùm mutata rerum vice, quod nobis eripuit,idtibi,rexnbsp;Athila, nunc fortuna tribuit. Quantum nobis detradum eft, tantum tuæ vir- lonbsp;tuti accreuitgloriæ. Multa licetoppida, nationes amp; régna deuiceris, prxcla-rosrerumate geftarum triumphosegeris, omnesfere orbis tetrarum regiones,nbsp;virtutis ac fortitudinis tuai famaiam occupauerit: non tarnen hæcomniama-ioremlaudem, fi rem animo bene perpendas, tribuere poftunt, quàm dies hæenbsp;hodierna apud omnem pofteritatcin eft tibi comparatura. Populus Koma-nus olimtotius mundi dominus,a quo multi antea populiacregesiuraleges-quepetebant,nunc tuadudus potentia, fupplex adte venir, pacemàtepetitu-rus,amp; omnes quas velis foonte fubiturus pacis conditiones, modo tua nos di-gnos putes mftèricordia,nde,amicitia. Non necefle eft te af mis Rómanam vr-bem, amp;: ea quæ illi parent, tibi vendicarc. Suafponte tua eft Roma, nos tuifii*nbsp;mus : tua omnia funt, quæ noftra. Omnia ex tua fac libidine, fruere tuis Ic-gibus:fingulatuonutui parebunt, verbis pro armis vtere. Ageigitur,rexpo-^entiftime, qui in hunc diem alios vincerc folitus es, nunc tu te Vince.-animumnbsp;offenfum reprime,iram contine,qua forte contra nos feue/rior efte conftnucras.nbsp;Nullare propius immortalitati accederc potes, Deoqueeft'e fimillimus,qüatnnbsp;parcerehumilibus,amp;mifericordiampetentibus impartira. Pofthæcconiülamp;:nbsp;Romanns fenatus ad genua Athilæ lachrymabundi accidunt. Quibus Athilanbsp;afliirgercjbonoque animo elfe iuflis, veniampacemque fe; daturum,aceos in fidem, focietatem amp;amicitiam recepturumaffirmât. Acceptaigitur conditio-netributi à populo Romano deinceps Athilæ quotannis jjcndendi, Leo pond- 50nbsp;fex omnia quæ petiuit,voiuitque,liberaliter ab eo impeti.auit.Dimiffis Pontifi-ce amp; Romanisfenatoribus, duces qui fub eo militabat, interrogauere Afhilaæ-Cuius rei caufa,præter folitu, tarn facilis amp; indulgens erga Romanos fuilfet: at-^nbsp;que Icnibus illorum motus lachrymis ac precibus, tarn certam cmanibusemi-fiflet vidoriam,totiusque Europæ imperium,in omnibus rebus Pontificis con*nbsp;fentiens Voluntati ? Qffibus Athilarcfpondit:Itafadum conuenilfe, amp;opor-tuifle. Satis efle,fupplices adfeveniftejpedibus fuis totius mundidominos pro*nbsp;ftratos:Romam,quævniuerfo orbiolimimperitabat,fe vidamfateri, fuonunCnbsp;^bditam imperio-.tributum Romanos imperatum fpontc fufeepifie, omniaquOnbsp;iulTafaduros. Q^od verb omnium maximum efl'et, fe fupra caput Leonis, qui 40nbsp;adeum venerat,vidifte hominem habituauguftiore,vcQeranda canicic,ftridónbsp;enfeaffiftenrem:fibique,niillius votispareret, mortem minitantem. Hincnli-litum iocofum didum vu^o iadabatur: Athilam plus tirnerc fcrarumimmani-umfola nomina, quàmeXcrcitum armatum:qui in Gallia contra Lupura, inItalia verb »duerfusLeoncm,fuo non vfus fuifletimpcrio.
Caput XFI.
A Th IL A RauennamrcuerfuSjIoanncm archipræfiiîemiri vinculaconiicit: quot;^acceptisquc ab eo aca ciuibus Raiiennatibus fexagintamarcarumauritnibnbsp;libus,ipfumamp;eos qui Arriana infed^i cranthsCrefi trucidari iubet: fiucquodnbsp;pontifex id ab eo impetrauerit : fine potius, quod aliquideo abfentc fini- pnbsp;fMexerci- ftri Contraipfiim moliti fucrint. Poft hxc conuocatis excrcitus fui regibus acnbsp;rwy««« (]ycibus,breuitercnumerat,qùæbcllajpforumvirtuteconfecerit:quàmpotcn-let tn Httn-
gar/^tn cJt
Caput xri.
A Th IL A RauennamrcuerfuSjIoanncm afchipræfilîem in Vinculaconiicit: quot;^acceptisque ab eo aca ciuibus Raiiennatibus fexaginta marcarum auri millibus, ipfumamp;eos qui Arriana infedi cranthsfrefi trucidari iubet : fiuc quodnbsp;ftricontraipfummoliti fucrint. Pofthæc conuocatis excrcitus fui regibus acnbsp;tes reges, populos, vrbes, oppida ditionis fuæ fcccrit : quibus laboribus aepc-riculis, vt illis gloriam immortalem parcret, fæpe fc commiferit. Nunefe ina*nbsp;nimum induxifte,omnes mortalcs eblaborarSjVt vitra pereunem gloriam,qui*nbsp;cxictiam
-ocr page 927-A T I L Ai nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;887
^dctiam corporis non diufpirantis, quantumliccrct^ poft duros diuturnosque ^shores bene confultum efle velinc. Proindc fi nomen laudemque à fe eis ha-^enus partatn,fatis fibi ducerent-.fe conftituifte in Hungariam, deftinatam fuxnbsp;^ipforum quietis fedem,poft tanti temporis moram amp; labores reuerti:fatis iamnbsp;®Piim,fatis triumphi gloriaeque ,fatis ornamentiapud omnes genres eile parfum. Decere quietem laborumcomitemelTe,bisque illam fuccedere,poftea-omnia cum fummalaude peregerint. Omnes homines exanclacis labo-bbus ocium ampleóti folitos,præmium fcilicetcurarum jfolicitudinum, ac in-H'detudinumantcad:arum. Gomprobatoàd^cibusconfilio, AthilainPanno-^ianxredire properat. Valentiniano imperatori, cuius fuprameminimus,Co-erat Honoria. Quæ clàmfratre,mifló nuncio Athilam orat,vt fiid non de- rnjororHs-^gnareturmatrimonium,fe duceret vxorem.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ei videretur, aut rediret,
^ütad Valentinianumfratrem mitteret Legatum, iuumconnubium Athilae de-pofcentcm. Icaliæfines rexiamexcefteratjquumnuncius adeumperuenic.Li-^etautemgraiüeieratdetamhonefto infignis pudicitixac nobilicaris fminæ ^atrimoniOjdelatum ad fe nuncium : maximi ramen turn laboris ciTc, turn eti-dedecoris arbitratus eft,exercitum fuum iam ab Italia amotuin, amp; tot itinc-^ibus laiTunîjamp;qui Pânoniæ iam propioreflet quam Italiæ, vnius mulierculæ a-^ore reducere. Itaque miflb Legato ad Valentinianum, Honoriam fororerànbsp;cum Imperij parte fibi depofeit : quodnifaceret,reucrfurum fe mox ad Italiamjnbsp;ilium vniuerfo imperio ptiuaturum, fororisque vipotiturum minatur. i)i-nuncio, ipfemet inPannoniam regreditur. Dura Sicambriæ in regia fua
''icam degeret,etfî(vtfuprà diétûeft)ociumagere,poft tot bellacx animiiuifen-^ ^entia iam confeda, ftatuerat ; non facile tarnen fit, vt animu s ad aliquid fem-Pcr agendum natus, bello inftrudus»raagnarum rerum cupidus, quiefeere pollet- Non contentus igitur parta tot iam rebus geftis gloria, contra id quod pri-militibus approbantibus decreucrat, cogitabat dies ac nodes, vt deuida iamnbsp;Europa, vires fuas in Afiam, Aflyriam, Ægyptumconuerteret.-arbitratus pa-^^tnlaudis impcrijque à fe quæfitum,nifi illse quoque orbis regiones fortitu-^iuctn ßc arma eins experirentur, eique parèrent. Tradit lornandis, Athilamnbsp;id tempus mifilTe Legatos ad Martianum Orientis impcratorem, qui dice-^eut,ni Theodofij præceflbris promifla fibi feruaret,fe illius imperium vaftatu-Hoc autem Athilam eo animo fecifle dicit, nc Trafimundus Vifigotho-turnrex conatus ipfius prxfcire poflet. Nam paulo póft Alanos populos, quosnbsp;Ligerim flumen fub Wiflegothoru imperio habitafle teftatur, Athila fub-EÙ inuafiflet: quern Trafiraundus nihilo fecius præueniens, iufto prælio deui-dum coegiflet in Pannoniamturpiter refugerCi Regem Ahilam in Galliam fe-^undó reuertifi'e,amp; cladem à T rafimundo accepifle, nonfatis memini me apud
I dioscomperifle;reuera neq; Chronico,neq; aliis autoribus, alioqui rcticetibu% longam eras profedionem, amp; dedecus acceptum, fl quid certi de co cofti-^^ffec.Dum igitur animo,vtdidum eft, fluduarer, impotetia amorisvidus,nonnbsp;j ^^Peftato Valentiniani refponfodeHonoriæconnubio ,filiamregisBadhano-'''lIn^vlycoltham nomine vxorem ducitjVirginem omnibus corporis dotibus il-?'drem,cundisqj aliis fccminis pulchriorcm:in cuius î?uptiis regali apparatu ce-^brati s, quum folito largius fe vino ingurgitaflet, node infequeti ilia tgt; eompri -'^etiSjVenereis rebus plus xquodatoperam.Quibusvtrifque,vino fcilicet amp;: vc-ittunodica,etiam adolefcentibus periculofis,ne dura feni,quum fanguis innbsp;^^iuetfocorporcefFerbuiflet,naris profluuio,dura altioretenetur fomno,fufïo-knbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;anno Domini ( vtChrorticonteftatur Hungaricum ) quadringentefimo
'l'^uàragefimo quinto: non,vt Eufebius ac Sigebertus tradunt, hie quadringergt; ^.^Htno quinqu agefimoquinto, illc quinquagefimo quarto .My coltha fanguinisnbsp;fuum profluetis calore experreda, maritu attredare, excitareyc cecpit.
I uiüs corpus quu exangue frigidumcjj tadu fcnfiiTet, ac nihil in co fpiritus in-i ^ùnopinato malo territa, cos qui adfores cubiculiaccubabat,magno eiulatU I ^^btnat. Qra excitati reginæ clamore,facibus^ incenfis, acdes Aihilæ interior
»
-ocr page 928--Z*
888 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;NICOLAI OLAHI
res ingreffi, ilium animani cum fahguinc iamdudum cfflaffc comperiunt. Fit mox clamor omnium,vlulatus ad clùm vfque töllitur. Sicambria tota lamen-tis cxcitatur,quifquc tariti régis mortem magno fmguku dcflentes. Fama de e-ius morte pertotam Hungariam breui diuulgatadugubrcm quifque induit ve-ftem : mroreque ita omnia complenturlocaj vtdiu ab omnibus læticixfîgnisnbsp;fuerit temperatum. Faótis igitur more Hunnico luftis : ludisquc Circenfiumnbsp;more cquedribus circa cadauer celebratis, atque catu funebri qui laudes amp;: resnbsp;regis geftas continebatfolenniter decantato, tandem At hila regal iapparatufc-pclitur in maiorum fuorum fepulchro in valle Keazo, prope lapideam colu*nbsp;mnam: vbi Kerne, Ke we,Cadicaamp; Bela, vtfuptà mcmoratueft, fueranttumu- (Onbsp;lati. Noótc ilia qua Athila extindus ftierat, Marti anus iniperator Conftantino-politanus, vidifle dicitur in fomnis,arcum Athilç fradum eflc. Memorant,A-thilameo die natum fuiffe, quo C. lulium Cæfarem : Idibus Mardis niortu-um, quibus ille in Capitolio tribus ac viginti côfoffus erac vulneribus. Vixit au-noftracradunt Chronica, centum amp; viginti quatuor annos. Sabclli-sAtUict. eus dicit j eiim mortuum anno ætatis quinquagefimofexto i quod non videturnbsp;efle verifimile. nam fads confiât Athilam inter alios Hunnorum duces vnuinnbsp;fuifTe eatempeftate, qua Hunni expulerunt Gotthos è fedibus ftiis, amp;pofte3nbsp;ingreffi funt Hungariam. Non abfurdum autem efl creditU', cum id quoqtienbsp;temporis ætatemegifle virilem : qui fcilicet è tot millibus hominumà gendbus i9nbsp;ad bellum nads, ob animi confilium, rei bellicæ pe ri dam, amp; corporis vigorem,nbsp;in numerum aliorum ducum fuerit deledus. Ingreffi autem fucrunt Hun-
3 7 3«gari Pannoniam, vtfupramenioratumefl, annoa natoChnflo, trecentefimo feptuagefimo tertio : poft quem annum cledus fuit in regem Athila, vigefirao-odauo anno, qui erat annus Domini quadringentefimusprimus : à quo re-gnauit quadraginta quatuor annos. Si Athila, fecundum Sabellicum, anno x-tatisfuæ quinquagefimofexto mortem obiiflet, quumcledusfuitinrcgeni,a-gebat annum duodccimum : quod vixeft ration! confonum. Nam non facile a populo bellicofo, ac multis rebus geftis tunc quoque claro, rex iinpubis, Scnbsp;non mode* rerum publicarum,fed nc fuarum quoque priuatariim adminiflran- pnbsp;darum peritus, maxime in initio regni armis acquirendi, amp; ftrepitu bcllo-rum fuifiet admiffus. Secundumigitur fupputationem prxdidam,quxveri-tad magis eft conformis, dum creatus fuerat Athilain regem, feptuagefimumnbsp;fecundum agebat ætatis annum. Hine ergo liquet, cum co temporis quonbsp;Hunni Scythia egreffi fuere, natum fuiffe quidquagefimumfecundum annum.nbsp;Qüæ Cl in numerum redigas, Athilam vixiffe compcries centum amp; vi-gintiquatuor;non,vtSabcIlicustradit,quinquagintafexannos. Prxtereatamnbsp;Eufebius quam Sigibertus in fuis Chronicis concordant, ab Hunnis profliga-tos etCe Gotthos, Sc Hunnicum imperium inceptum elfe anno riad Domini inbsp;trccentefimo oóluagefimoimortuüm autem Athilam quadringcntcfimo quin- 4lt;J inbsp;quagefimoquarto. Quorum temporumannos fi contuleris,cognofcesAthi- Inbsp;lx vitara fuiffe feptuagintaquatuorannorura : ctiamfi turn fuiffetnatus, quum 1nbsp;Hunni Gotthos regno piiuarant. Sic Sabellicus conuinci edara horum duo-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j
rumteftiraonio poteft. Quod autera totannos cxegiffc traditumfit,idniiiil I mirum vWeri poteft. Nam inter multos, quos nunc cOnfultôprætcrco, edamnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I
Emenricus Vifigotthorum rex, de quo in initio Operis mentionem feci, tan- j tundem fere annorum tranfegit. Præterea parcius mirabimur annorum vitx Inbsp;Azhilx multitudinem, Ci in animum induxerimus, Hunnos quoqj anni tempusnbsp;nbsp;nbsp;I j
potuifte brculori fpicio computare,ficuti Arcades triumj Chares amp;Acarnines I j fex, Ægyptij in initio quatuor nicnfium habucrunt annum. Aut quod Athila jnbsp;ob naturx fortitudinem, bonamque corporis tempefaturam, tantum annorümnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;|
Prttiigta^ /blarium, vralij,facile conficerepotueric. Plürimämortemciuspfodigiaprx- I fignaucre. Nupciali eius die, equus quo in prxliisScopdmo amp; fibi fidiffimo inbsp;ttjferMt. tebatur,nullo figno prxccdentismorbi apparénte,fubitóeft raortuus. Mycol- jnbsp;fha cdam fponCa ingreiCura cubiculum, ram fortiter pedera dcxtrumliminiim-
-ocr page 929-A T I L A.
pcgit jVtex dolore nimio aliquandiu defidere fuerit coafta. Comètes ante eins 'ortein viginti circiter nodibus ad ortum folis vernum vifus. Ad hoc, traditurnbsp;^^ædam mulier fanatica,equo iniieda, Athilæ redeunti ex Italia in Pannoniam*nbsp;traiedum Lyci amnis,inter Rhetos amp;Vindelicos defluentis,terfreniëti vo-acclamauifle,Retro Athilai
I . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Caput xrii.
I M O K T V o rege Athila j duo legitimi, amp; aninio amp; virtute nofchis filiis prïe-ftantiores (alterChabä,ex Hcrtiche, Honorij Græcorumimperatoris fi-
Iç : alter Aladaricüs, ex matre Krcinheiltz, filia ducis Bauariæ,genitijde impe- ^lad^rtcM ^ocertabant. Detricus à Verona,qüincptemAthilæ exfororCjVxoreUi duxitnbsp;^dicitur,cuius fcilicet fupra mentionetnfecimus,princeps militiæ Athjlæ,cuninbsp;i^liquis Germanorum amp; aliarutn êxterarum nationumprincipibus, qui Athi-^yifequebantur,Aladarico àdhæferat: vtpote exgenere nationis fuæ Aleman-c« orto.Chaba maiorem Hunnorum partem hbifauentemhabebat. Hi dtionbsp;iuuenes dominandi libidine perciti, quifque imperium Hunnicum pro fenbsp;^ccüpare ftudebat. Comparato igitur vtrinquemagnoexercitu,in campumnbsp;^cambricumcaftrapofuere. Vbi aciecollata,tantacommiflaeftc£edes,vtDa-aqua, à Sicambria ad Potentianam vfque vrbem, mixta fanguine deflu-tradatur. Durauit hæc pugnaad quintumdecimum dicmmecfinis eiusnbsp;fuir, quàm mâior pars externorum militum ab Hunnistrucidata fuerit. A-^daricusin prxlio cecidit. Vidor primùmChaba: poftremoDetriciVeronen-Sartc Vidus,cum fexaginta fuis fratribus,nothis Athilæ, ac vigintiquinq; mil-*ous Hunnorum,qui ex clade adhuc fupererant, in Græciam ad Honorium im nbsp;Pctatorem,auunculum fuum, confugit. Apud que tredccim annos commora-'^Sderelidaearegni partc,quæ ex materna hxreditateeumattingebat, in Scy-' itinere vnius fere anni reuerfus eft. Nondum Bendegicz auus ipfius pa-'^rnus,vita(vt Chronicon traditjpenes quodfidcs fit)defundus erat.Cuius,ex-iam fenio confedi, confilio, duxit vxorem ex genre Corofmanorum,
/ythiat vicina,ortam. Ex qua duos fufeepit filios,Edemen amp; Ed. Qui memor amp; ^^ilitatis regni Hungaria!, fiepe filios admonebat, vt dum perætatem liceret,nbsp;^¦^nganam repeterent. Cuius admonitioncm poften corurxl poftea obferua-^'^^nbsp;f'^t.namamorte Athilæ poftannumcircitertrecentefimum,Hunni exScythianbsp;*'^noexercitureüerfî,Hungariamfecundô occupauere. Is Chaba nonita diunbsp;Scythia viuens,faco conccllit. Non défunt aurores, qui à Chronico diflenti-de Hunnico poft Athilæ mortem in Pannonia imperio, vfque ad Mauri-Wiperatorisferè tempora, meminerint. Non tarnen eft inftituti noftri, hi-^tiam vitra Athilæ mortem in præfentia producere:quam iequentem, his quinbsp;^9plus amp; ocij amp;L virium habent,relinquo defcribendam.
PO s T pugnam in agro Sicambrico commilTamjprætereXcrcitum Chabaê^ qui in Græciam erat profedus,tria milliä Hunnorum cædem elapfa,in cam-Po Czegied,vbi nunC oppidum eft eius nominis, confédéré. H i metuétes De-Sealiorum Germanorum potentiam,in cam Dac^ partem quænoftrahaC
I ?^peftateTranflyIuania,fiueSeptemcaftra(àfeptemducibusHuniiicis,qui '
I ''^ccundoingreflu Hunnorum in Pannoniam, caftrafuaeo loci fixeiét) deno-^gt;ftantur,celeriitinereappulcre. QuivtfaciliusperfuaderentfcnonefleHiin-
i 'orunireliquias,mutato agnommeHunnico,fe Siculos dcnominarunt.Hic po-
gt; P^lus etiam nunc a. noftris putantur vetuftiores cfle Hunnorum, qui in Hun-^^S^tiaremanferint. Suntin eumhi audi iam numerum, vt dum bellumeis in^ , facile ad quinquagintaamp;amplius armatorum hominum millia conferi-^%in campumque educerepoflint. Graüatimpatiuntur fuam familiam, do-^uiqtie,externæ natiortis mifccri connubio: moribus,ritibusac legibus alio-Hungarorum funt longe diflimiles. Ad explicandam animi fui fententiamnbsp; voluntatem quotidianam,præter vfum papyri amp; atramcti,aut charaderis ali-»nbsp;^uilinguarum, notas quafdam bacillisligneis inciduntjaliquid inter fefigni-»nbsp;F F
-ocr page 930-890 Nicolai óLA HI AT I Là:
Stcaferum fit Tranjîÿlnbsp;U jimA mo
res.
ficantcs : qüîbus itaincîfîs,apu.damicosac viciaos vicenancij,cpift:ôlxvcvtüh-tur. Hi Siculi in hune diem credunt, Chabani non reuertifle in Scythiam, fed in Grxciaperemptum.Cuiusreigratiajinhoniincmex aliquo loco remoto nun-quam rediturum, hoc veuntur diderio : Eum tune reuerfiirum,dura Chaba exnbsp;Grxcia in Huagaria. Volant fe omnes haberi ingenaos, vtpote qui fiat veterunbsp;Hunnorumrehquix. Nec abs rceavti curant libertatis prærogatiua. neminemnbsp;cnim patiuntûr inter felibertate eflefuperiorctn. Minimus eorum eam habetnbsp;inter eos immunitatera, quam maximus. Suntdiuifiincomitatus, Czik, Gyr-gyO, Kyfdy,Orbay,amp;alios aliquot:quos ipfi regiones,vel potius fedes vocant. Innbsp;quibus, ex his qui funt vetuftioris familiæ,diciores ac potentiores, coftnuuntfi-bi capitaneos hue patronos, quos lingua fua Lofyfekel vocant. hosobferuant,nbsp;verentur,atquccolunt,SiquidcontraeosexcitatLimfuerichofi:jle,horumfignanbsp;fequunturi Hi poteftatem fummam habêt eos iudicandi,conuocadi,amp;dc fum-ma totius rei eum eis vnà decernendi. Tributum nemini nec régi nec aliis pen-dunt,prxterquamquôd,quumrcx coronatur Hungariæ, aut vxorem ducit,autnbsp;nafeitur ei filius,viritim fingulos conferuntrégi boues. Verùmidquoquenonnbsp;fine magna difficultate plcrunque faciunt; quodmeaætate, non fine partis meinbsp;incommode,euênit. Nam quum Paulus Thomoreus iuffu Vladiflai regis,fubnbsp;tempore natiuitatisLudouicifilij,ad hos boucs Siculos ftigmatenotandos(cau-tcrioenim boues régi donati,inuruntur)ciim ahquantomilitumnuméro nuifus r®nbsp;fuiiTct, atquc in eius auxilium fedecim équités Stephanus Olahus pater meusnbsp;mifiifet,Paulus ipferepetens boues regipromore gentis debitos,quumillifeeanbsp;J in re difficiles præberent,amp; contra eum tenderent,coaâus eftcumillismanumnbsp;conferere.QuijfortioribusmultitudineSiculiSjCum fuis copijs,quas adnumerunbsp;quingentorum amp; vitraequitum habebat, vidusjproftratusque, vigintifauci-atusfuit ( fifatis memini)vulneribus. Quo in conflidu multifuorummilituninbsp;fuerunt occifi : maiorpars rebus fpoliati, ægredomum recurrerunt : inter quosnbsp;ctiam mei équités très occubu£re,reliquis femilaccris redeuntibus. P-CrX'w/- hacinfuos delmquentes vtuntur:Quum quempiam eorum contra Rem-publicambonumque commune aliquidperpctrafle,autcontraIibertatê,quam }®nbsp;vitra res omnes mortalium merito çftimât,clàmmoliri fenferint.-autadedidumnbsp;eorum publicum contra hoftes nonalTurgerejComparereciue viderint : direptisnbsp;ipfius facultatibus ac rebus,domumfunditùs demoliütur. Et ii eius copiam habere poffimtjoccidunt. Parent,poft rcgem,nemini quàm Vay wodx T ranifylua-notqucm rex Comitem eorum,dum hanc Vaywodatus confert aut mutât præ-feduram, fempcrcreaL Verùmhuicquoquefæpefuntinobedientes. Supe-rioribusannis,quum dido loannisà Zapolyaftûc comitis Scepufienfis,amp;Vay-woda: T ranflyluani, ac Siculorum comitis:nunc verb, regis) minimè parèrent,nbsp;^oadus cft cotra illos excrcitum compararcjarma fumcre,vi eos perfequi. Hicnbsp;viriliter anteaciem exercitus fui,aliquot faltem fuorum ftipatus, omnibus in- 4*nbsp;fpedantibus præcurrens,cum eis conflixit : ac eos profligatosdidonbsp;audientes efte coegit. Ita hac quoque tempeftate Siculinbsp;veterur^morum ac libertatum Scy thicarumnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1
nec dum funt obliti.
I N I Si
ÖRNA-
-ocr page 931-OrNATISSIMO VIRO D. SEBASTIA
NO HaLLERO, LEGVM iMPERIALIVM
DoôlorijVincentius Obfopus.
Ts i ferinißimtiirexVngariieMatthtasCorMnuSyplurima'virtutum ßarttm monument a poflerts reliquerit, vt non admodum earnndeprlt;e-conem drteflemrequtràt [nAm virtùiper fe (àtis cl at a dr AternA eïi}nbsp;tAmen cum inter alia liter Arum egregiA monumetA, ex tilings bibliothe-CA AdmAnuimeoiperuenerint^mAximè beneßcio illußrißtmi Princi-pis Georgij MArchtonisBrAndeburgen/is, Princtpis no fin clementißimi^nbsp;h U tus eximij Poet a T. Alex Andri Corteßj verßculidn eiut lAudem con-
nopAßusfiim^vt illi ipfidiutius in tenehris dehtefierent^cùm luceßnt dignißimi,cttm ^Anti Principis er bello pAce mAximi immortAltinglortorn turn iftius Poetx mtrificAmnbsp;^lMdionem,(iringeniumßngulAre. Puit hic'units ex numero, ejuosfelicißtmumillud(fi'po-yimum Angeli PoliÜAnificttlum produxit, ^uo nunquAmfelt ci um ingentoru vbenor pro -extitit. ^ßt,ßAd iufiAm ingenÿ mAluritatem perucntßet,num prijcis Poet is immer i-^^numerAtits eßet fut us lucubrAtionisfturA documente est, HosAutern verficulos,or-SebaßiAne,meritb tibi die Are quot;videor, no t Ant um ob id quod hommes mußcos mere-quodAm Amore complet Aris ,fed quod tpfe inter extmios Pottos honefitßtmum lociiob-: hoc ePi,quod omni humAnitAte,amorefiuAuit Ate,lepore, grAiiA, 'uenere,facettis, 'ur-, *'^^ßte,comitAte,ciuilitAte,neque non erudittone,dpntultArum rerum cogntttone,'unÀ cumnbsp;^'^^^tiuilüacpontißcq prudentia, omnium mort ahum es exculttßtmtts éP excellentißimus.nbsp;^^propter hoc AmorisergA temeipignitsnongrAUAteAccipe,cr vale exJententiA. Exodi- nbsp;'^^ßrisOnoltz(Jgt;Achq,tdibusluniis^ \_Anno M» d. xxxi.
T. ALEXANDER CORTESiVS,REGÎ ^UttHIÆ CoRVINO, IoaNNIS CoRVINI FILIOjnbsp;^ngariæ,Boemiæ,Dalmatiæ, Croaciæ, Ramiæ,Seruianiæ, Gallitia:^nbsp;Womeriæj Romaniæ,BulgariæiDuci Aull:riæ,Slefiæ,Luccmbur-genfis: Marchioni Moraüiæ,Lufatiæ. optimofortinimoquePrinchnbsp;pi,obreiT)publicam Chriftiahamconferuatani,amp; imperiumnbsp;regni V ngariæ propagatuni infignibus vircuti-buseiusôomiforisq;, S^ P*
T s I nihiidifficilius videtur, optime Rex, qua de te fcribere,in qud omnis eftlaus imperatoria, amp; dignaPrincipe virtus: tarnenquunjnbsp;exiftimafem, 11 nonfacultatem, ateeftevoluntatem hanc optimumnbsp;qucmqueprobaturum,mouereique admirationererû ategeftarum^nbsp;fcripli de tuis laudibus libros duos. Et quum bello amp; pace çque cla-fisjvno res bellicas/altero pacis artes fum pcrfequi^us. Mitto priorem hune ;
^^cundum, quiadhuceftin manibus.paulo pöft milTurus. Nam ne hune ipfum Wemnunc mitterem,nifi indignumputaremjquæ ab aliis Icgerenmr, eatibijnbsp;'^ui dicatafunt,elTe ignora. Leguntur autem^non quia fint feripta eleganter,(pa-enim aut ingenio aut dóólrina valeö ) fed quia tuas amp; veras continent lau-'^^s,quæ ita palfim amantur, celebranturque, vt amp; quoquo modo feriptæ dele-^ent:amp;qui easfcripferit,charum omnibus reddânt. Nam quum omni es laudenbsp;^ütnulatus,tum maius quiddam atque præftantiüs in te eft,quam quod ætas no-ftra pati vidcatur,amp; plane cüm antiquitate confereridum.Quate vrbs nofl;ra,deânbsp;(''t ita dicam) terrarum ac gentiûRoma,vnde tu ofiginem ducis, tùisgeftitvir-^übusjtibi gratias agit.Ipfaq},cüi natus és,Refpublica Chriftianaiqüo frequen-^'isglorietur,in quôve magis conquicfeàt,habet neminerai In tanto itaqueto-FF ij
-ocr page 932-9^2, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;MATTHÏÆ CORVINI
tius orbis tcrrx coiifenfu,cgô quoquc abfcns atque ignotus fecihoc fquafcEUn* que eft) poema, vtfimul immortalem tuam gloriam meis verfîbus venerarer, 11-mulegregiamin te oftendercmvolunuatctn.Tuverô,fi nunquam ab liisftudiisnbsp;te auerti t cura regnorum,lcgc ( oro ) atque cognofce : amp; fi merui, in tuorum nu-mcrum adfcribe. Vale.
AD L I B R V M.
chare lib er ^magnum ^üiiam volitareper erbenti
Notfts argutû auribm eße cupù :
^jii cupis Ar£ioi teSiisfuccedere regis^ Numinis propim or a viderer^ei:nbsp;,^ali[cuf](jue^mihi multo 'vigilate labore^
I felix Genio candidiore liber:
Neu blatta informi Ixdat rubigine^^néi/e
Tempus edax noceat neu mala lingua îibl.
Sic faueant Muß : amp; ftudiisÇeruata nepotumt canis^hxc oltmfeclafutur a legant^nbsp;^uantui eß Alcides, eß quantos nomme Achilles^nbsp;^Matthias hominum peruolet or a meus.
^Matthias,Romanos honos,cui 'vertice(acro Pierias lauros bellica fert heder as.
T. CORTESII DE MAT-
T H I Æ CORVINI REGIS V N G A-
RIÆ LAVDIBVS BELLICIS
Catmen.
LI A c A s alÿ flammas, Thebanaquefatrum \^rma,eß lafoniô infignem heroibos Argo,nbsp;K^ßrorum curfus,eßDitis inaniaregna,nbsp;Pi£ldque Pier to référant miracula cantu:nbsp;Nos proprtls IpeUanda o cuits, nos inclyt a dextranbsp;P ad a tua canimos,quibus aurea fidera uiuusnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i,
Tangis, amp; a there asfama pet is ar duos ar cet.
Sedßne te, nunquam tenues adcarmina tanto g Sub fi fiant vires onert .Tunuminetoto
Dexter ade s : da Maoniam tua fall a canenti Matthia Coruine chelynfî Delphicaparentnbsp;Templa tibi,fentttq^ frequens tua nomina Cyrrha^nbsp;Si Muße ,fiPhbos aman^oc tempore folos .nbsp;Carminibusfdignafacô,qua nulla vetufiasnbsp;Deleat ^nnorumquegraui fit os obruat auo,nbsp;.^uamque abfèns tanto rerumfilendore tuaruntnbsp;Excitor,alfenfu laudum procul omnia plauduntnbsp;Portuna momenta tua,neque dar tus axenbsp;Lumen ab Arctoo micuit : fonat omnis vbiq^nbsp;Nomine terra tuo,(ßfamam vaga gloria clonbsp;Terminat,immen[ùmq^ ingens accedit Olympum.nbsp;Non hac ingenio compledi, aut verfibusoptemnbsp;Poße mess, cupido nonfi torren tia vati *nbsp;Pieridumfmt or a nouem, fit ahenea lingua.
Ltttoreat
E N C O M I V M. -
aliquis citim numcmbit arenas ^^ruâqtteper denfum volitantia corpora mundum^nbsp;tenues per inane globos, quam ßngula ver(unbsp;^^pediam. Potui ßatittstacuijfejurentemnbsp;dulcis raptar et atnor, quifiena pudorisnbsp;^uinpit ynbsp;nbsp;nbsp;immenfo cogit decurrere campo:
^^nueniunt omnes quando^ iua cur a,poetry ^^t-tutifn^ nouas cont en dunt fcribcre laudes,nbsp;bene Romano de nomint Mufa merttur^nbsp;tuafa^afilet. Regum tu matàmus ille es^nbsp;^t maris (ß- terra domitor : tua fulminapafiimnbsp;^^yret Hyperborea regio Maotica brumx.
duce tut afides^ tibt relligiofa parentum ^thetur pietas ; in tefiducia dur isnbsp;^^ilitibus fit a, Threicqfera munera Martisnbsp;quot;^^penes^ in te anceps belli for tuna recumbit.
quot;kalium Italia^ Romana palatiaferuas.
^pia t U gentis contundis monfira profana, ^filtamque,Scythâmque ferum. TuPloricavincisnbsp;bellacem non tino Marte Roemum.
mer es hominum domitas, amp; iura per 'urbes ^uttuis, lapfis^ potensfuccurrere rebus,nbsp;anttqui mutas mala tempora cultus.
^fum ego non Hydra magis indelebile collum, ^^^ndum^ue iecur Tityi confumere pofjenbsp;^(^^rem, aut Ixionios firmare rotatus,nbsp;'^tndoquidem primo tant arum in limine laudumnbsp;dec us,hinc rerum incertamfert copia mentem.nbsp;quot;Veluti rubra dubitat rimator arena,nbsp;pfius è variisgemmam legat,ardet hyafiis,nbsp;^et onyx^ viridi radiatfulgore (maragdus,nbsp;dubium varias,^fingula circumnbsp;^tn agit har entern fie£landt immenfa voluptas.
l**tdprincipio refer am P vnde exordia (umam ? prius répétons exempla tuorum,nbsp;^^^uos memorm,ftirpémquetogatam,nbsp;tuum magnis genus eil auèlortbus ort um ?nbsp;Pg Hunniadatotbellaexhaufta totannosnbsp;loties difiecerit ho fies,nbsp;Taurini admotnia Turcam ?nbsp;n fi^bam appellant) albent quando oßtbus aruit
^eq nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«umanopinguefeunt(anguinegleba^
tarnen Matthiam,gloria maior, (eptembellisdomui(fetriones,nbsp;^ltumvicina fronte Rootem.
H^ttniada memorabilegentts, ^^^^°ttiumpufiauitfidera nomen.nbsp;Plj^ ^*^de,pater,nullis^triumphû,nbsp;^uln^nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;debent,quam pignore tanto,
ta nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;belli populo rediuiua Latino,
^ato nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;commoda rebus,
quantumquepriores ^^^tum Vincipatiarisab illo.
^Eacidem proles PeUaa Philippum
-ocr page 934-8^4 MATTHÏÆ CORVINI
fortior^df igt;{llo P de umfuperanit Achilles.
Sic vinei Anchifes natogauifus, dr AEgettf Magnanimum letto mir At its È heÇea vultu.nbsp;Atque equidem^nafci RomAnofemine, multumnbsp;Matthia armipotens: audorum fortibus aSiisnbsp;Et genus drfAmam renouare^ amp; fuorum :nbsp;Scilicet ante alios curfu Neptuntus aurasnbsp;Altiùs efflat equuSyvirtus^ immijfa prepagatnbsp;Indole, dijfufas cognât a in peÜora vires.nbsp;I» te creuit honos rerum (uceeßtbus auEtus^nbsp;Et noua maiorum virtus tua nomen obumbratfnbsp;Sela bonis contenta ptis,nihilindigapatrum.nbsp;Te varie caßi venturum carminé vates,nbsp;7e cecinit multo quondampius ore facerdos.,nbsp;^ique auium cantus,quique ardtia fidera norunt.,nbsp;^Siat qui diuinum ffirant [uh peSlore numen.nbsp;Turn clum fua ßgna dedtt,Phbeâque lucemnbsp;Natalem pradixit auù,quum decidit athranbsp;f^nnulttsßngremium matris de lap fus Ely fa.nbsp;Ipfa (ub vmbrofa,fatorum nefcia,quercunbsp;Carpebat placidam (eclufa in valle quietem :nbsp;Hutcpuer in Jomnis, vtero quem languida plenonbsp;Geftabatßubitbfta circum vbera viÇttsnbsp;Luder e,(ß infant is fado velut agminein ora,nbsp;Plurimapracipittlabentiaflumtna curju,nbsp;P eElore fub magno,diEiu mir abile,condi.nbsp;^ygumfiibitb gemmam,dtgitis qua lapfa,iacentinbsp;Err abat,roßro prapes librauit acuto,nbsp;Inq^finum cel(a demißt ab arbore cor uns.nbsp;Et leuiter molli dißinxit lumina penna,nbsp;Excidit extemplo fomnus: turn latafalutansnbsp;t^ugurium,verbis fupplex his Diua precaturtnbsp;Coruefacer,longa fuperisgratißime vita,nbsp;S eu tu [ponte venis,noßriprafagtts honoris,nbsp;S eu Pater altitonans clo te mifitab alto,nbsp;Adßs,nbsp;nbsp;nbsp;tantofortunes ominenatum.
Tugen tills honor,cognomen nobile noßri Tugener'is,te noßraferent infignia femper,nbsp;Parq^ aquilis toto venies viElricibus orbe.nbsp;At tu Rex fuperüm,primis cuipugnat a b annisnbsp;Hunniades,cuifefe vitro deuouit, çfp omnemnbsp;Progeniem {quando eueniuntßnenumine nunquaninbsp;jßa^tuocharum felicilumine ftumnbsp;Aßice, çfr außieqs infoi^ia latafecundk inbsp;Vt quot ab innumeris manabantfonlibns amnes,nbsp;Tot (int régna meo lateparentia nato,nbsp;Vndique caruleiscircumdata régnafluent is.nbsp;Hac ait, eß tac it is veneratur Pîumina votis.nbsp;Pannonius quo morefinex,aut Dalmat afueuit,nbsp;^yii deflderio clfterrâque, mariquenbsp;Longum iter emenfus,tandem peruenit ad arcesnbsp;CMaxima Roma tuas, eßflexopoplité fupplesenbsp;^rdua clauigeri fuccedit limina Petri,nbsp;Ipfepius tremulis titubantia murmura labris^nbsp;Intégrât ipjepreces : eß canaßonteperaEits,
-ocr page 935-È N C o M I V Mi
Concret Am votk exemit pe£Ïore labem : aliter caelum dines^precaiur Ely fa.nbsp;pater omnipotensyneltoris conditor aui^
^^oxima maturi repetent tam temporapartutt ¦^ique animum cajiaprecibtts commoim Elyfe^nbsp;tncorruptam compellans vocibiu vitro,
'^ffatur Mariam : ^uanquam faèla impia cogttnti ® friater^diropnoi de fangninefumam,nbsp;^^mittdmqtieglobosfammarum in vifer a terra^nbsp;genus hiimanum deletof miné per dam,nbsp;pudet tn noflras armari Mtimina vires,nbsp;fperis depitlfa poris,damnaiiimtts OreOinbsp;^wpus fera bella tient,rurfitsGigantes,nbsp;^onflra^ue de fuperis attdent deternere regnls.nbsp;^^gt;'s cjuota terrarum refiat mihi ,pofidet orbemnbsp;^*'£4 ferox,Eurumy^premit Magmedusnbsp;nbsp;Aufrumi
^lt;^patriam tantiim Solymam,nee Athaita tantim ^^^^^fedlllyritum tenet,Epirumfuperbus.nbsp;f^^gtifto vixtutafeto Roma intlyiafiuiimnbsp;^*a lotus, Roma imper ijpultherrimafdés.
memorem infandis tót dtr ut a templa ruin'is, ^jetiu in noflrum,verfumfasj^ omne,nefasj^,nbsp;°^^amcjuefidem, ef temer at as tadibus aras ?nbsp;Tfuftra ignifera torquemusfulmina dextra,nbsp;tauis horrenda tonttrua nymbts ?
j,^^^^en Hunniada pietasmouet,a^âque bello fa rfguis.
^id nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;emeritum iampridem fède lotare
^^^f^Aertum eEi,efiam nuntfiliusilli ; hufif. ydjKs bellantem imponere fefisfnbsp;J^uos du£l ore par o tompeftere Tureas.
jj nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^u Lutinapar ens,tu maxima luno
jatties matripartus,natumque rubentem
^'^^pe; quumj^ fuo votem for mauer it ore, p^^J^'*turum çf ferro,terr dque marfque.nbsp;Is-b ^^^^^^^(^^^^magnis viresfirmauerit außs^nbsp;^^''^anes inuiLto milite gentes,nbsp;Pj Arclois tomponat fetula terris.nbsp;Ti^ll^^.^i^^^gt;P'^^^^^^^muit,treniueretauernlt;tnbsp;^aua,^^^ fonitum maria alt a dedere.nbsp;impexus trinib us ora,nbsp;^iul ^^^^^^^^^^^^atuit Magmedus auerno:nbsp;pauidus fuh gramine ferpens^
^at f^^^amnat'isrimatur,^ atres 1denbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fonos,fuper aera rapt us :
tnt^f^'^^f^^^^^^^ilt;gt;rpet,latebrasq^propinquas fiß abdit arena.
^°^tin nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;languor e parentis,
Ipfp ^'^^^dioi openuminis editusauri^, '^agitibus enfes
'-Miiij- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;repfifliparuulusarmis,*
manibus,plaufuq^ fauentum, *^isnerojpirabaspe£iore Martern:
f
-ocr page 936-.^alis vbi in cunkgcnitus ïoue moüihw infani^ 'ELifit gewinos ntAnibm Tirynthitu anguéLnbsp;tibi najcenü Tortunä. innéxia plaaßt,
Permulfit^manti blandum Rhamnufia. festut i dfuit ABneadum genitrix formofa Dione
Gradiuw^ farens^ at^ vrbii Rontulus author : ExoriarCyinquit^noftro defanguine tandem^nbsp;C^ïagne nefos^f atria decusnbsp;nbsp;nbsp;tute la ruent is.
^anta tibi placidi fauet indulgent ta cli, ^ualdous AEgoceros radiis, quo lumineM.auorsnbsp;Projpicity (ir quanto rutilus louefulgurat at her ?nbsp;Ingens A Et naisflridetfornacibus enßs,nbsp;Ingentem Siculi formant thoraca Cyclopes^nbsp;En tibi iam rupes Vulcania tot a remugit.nbsp;Incipe diue puer tenero vibrare lacertonbsp;Tela 'Virumfam nunc animos oflendis auitosznbsp;^uippe his Scipiades oculisßoc paruulus orenbsp;Ca far eratyßc Coruinus mihi riferat olim.nbsp;A/picCyiam noßri quantum flat roboris inßar^nbsp;Erontettbiytß patries effingit imagine njultus :nbsp;.^^aliserityquummæflusArabSyquumterrituSlnduSnbsp;Cernety adhucfupereße mca degente nepotentynbsp;(,^ußt qui damit is totiens tuga ponere Dacis ?nbsp;Perge modoynon hac equidem te oraculafallentynbsp;Oßes Außonidumy eß Pomani nominis hares.nbsp;Dtxerat, ipfa fouensgremio Tritonia PaUa^nbsp;Haft am infert abat dextray eß Phorcynida laua^nbsp;Et paruo aurai um capiti diadema locahat.
Ter lauro cinxere comamyer blanda dedere Ofculayterlata cecinerunt omina Parcrt.
Tix fari poter as, breuibus quum longa lac ert is Tela dari toruus,pâtre exultante,petebas :nbsp;Aßuetus clangore tuba,atquehinnitibusip(isnbsp;Lat ariyeß galeaflammis ardore corufca.nbsp;At non armor um fonitum, pugnaue ßagoremnbsp;Conferta horrebas,gemitus 'uecesq^ cadentumnbsp;Auribus intrepidis, torment aque pe Storefite tusnbsp;Audire imp auido,quum ßtxea fulmints inftarnbsp;It pilayflammiferifonitusq^imitatur Olympi.nbsp;Non amnis tumidi murmur,(pumantidque vndisnbsp;AEquoraynon rapidis terrebantßamina ventis.nbsp;Stc tn Chaoniis generofieviuidus aruisnbsp;Putlus equayVifof. truci 'venaiicus apro.nbsp;In do lis ante annos catul^b datßgna Moloffà.nbsp;Polt T^i paulattm creuit robußtor at as.nbsp;At que met us expers adoleuit corpore ntirtus,nbsp;Tfon tergOyfedßonte vago nottßimus hofli,nbsp;lam 'uolucresfolitus curfu prau er tere ceruos,nbsp;Elammea vel celer isfaltu veßigia dama,nbsp;Telâque nunc arcUynunc faxa cmitterefunda,nbsp;AErea fulphureis tor ment a inc en der e tadis,nbsp;CMurorumque ßequens lapßam ingeminareruinam,nbsp;Ac 'velut Heßerium Pnus quum preßot'at orbemnbsp;Hannibalyaeriasq^furensanimofaper alpeSynbsp;Et Pyrenaosraptaueratagmina fait us y
-ocr page 937-Equaties Aufusvaflosvmbone molar es (llere^centents ejttoties occurreretelis^
^»^sacias (uper irt niuesjluuios^ minactSi tuvtidum andaci pelagus tranare natatu !nbsp;trefidumgenttor caßris educeret agme»^nbsp;author pugnxflabaSy^terga daturisnbsp;^trma bas dubium rerum dißrimine fe^lus.nbsp;per inßdias à ter go inuaderet hoßif^nbsp;mi(ßas tr enter et procul AlbaphatangeS^nbsp;^^ftebas ftriiid pauidas niucronibus alas.,nbsp;feras AEneades.premerct dum Nerutus arces^nbsp;^^dius emicuit^raptaeiae à militeparmanbsp;flit uitfufos media tnterßgna maniplos.nbsp;q»od dcfixam esi Othomanni regts in ore^nbsp;( ^tdnere quo turbata acies} tua dexter a telumnbsp;'^^'{erat : außicio parta ed viEloria tanto.nbsp;^^de chorus diunm^ cltque exer citas omnis-,nbsp;^^0 te bella manu te lis infefta ciebant.nbsp;^tflpat er ßuperümßummo tibi Chriflas Olympsnbsp;'^ptsgnator erat : iam tum pia numina vocesnbsp;^^^diueretuasynbsp;nbsp;nbsp;voiis annuit ather.
SH nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Soniasfummerfitflucltbus alas^
2) ^^^gifiro Mofa Deus adfuit^ 'undas y^sctens ^medium que viam patefecit in aquor.nbsp;\ssnirtffn Macedum populi^ at que Alemannia pugnax^nbsp;^duent U tremuere tuo., reßonfa^ diuûm
Hypanis proculhorruit 'undu, Hunniaden^referentemfigna cruentitnbsp;^f^'^ß^um(pollis yie quid mor tait bus vitranbsp;2unbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;snaius,reuocareparabat
terra decus addere cceloi ^sbentes art us drftgida membra
^i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;animafugienteiuuentamt
fatur moriens^ dtStisq^ it a perfora firmat ;
^se miht vit a (emper tucundior ipfa^
s S'egufn^nate Aufonidum luménquefuture, ''^?^-gt;amp;kacmemoripraeeptainpeôlorefige.
1 ipipra eli ann'is^ dr quot;vertice toto, comitem dant mortts acerba:nbsp;ruit, quid la£îea colla,nbsp;fiSsos calido conlper(osfanguine crinesnbsp;^ro's' Houtenero(anguismeusoccidisauo^nbsp;dol^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;f^s'ro,ceu viHima,corpus,
l'u nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^^shryma,dulcis Lade lae,tu or um ?
i stife lices oflendunt numina curpSi fldorS^ ttoflrum^nbsp;^sta, nec fdi career is horrornbsp;^¦^^i^peyittfn crudeletyranni înbsp;'^^^^AJtHôrque redtbis,nbsp;ß^seHa per oppida currUinbsp;^yfi^ à* ait a,nbsp;^ccefrnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;mundus venerabitur orts,
tuo,^^ caput efferet aflris, regnumfamâmque relinquo^
-ocr page 938-Duratum éaflris I 1 annum a^ueïumj., pèricLis.^ ,^i nuUi inferior genti fietate 'velarmüynbsp;tuis nun quam defit conattbus audax.,nbsp;i^ude omncs ten tare vias hoc milite, çfi omnesnbsp;Uis belli contemne minas puer indy te dextris.nbsp;Debellanda manu variarum horrendaferarumnbsp;ij\ïonfira tibi, çfi^f*i't^^iuerfisfnibus vrbes'.nbsp;\^ugendum bello de eus, dt (udore parandanbsp;Gloria, nam magnosfortunant Fata labor es,nbsp;Brgö nee fomno indecofi,nec temporafegninbsp;Ferdefitu, putrem dur is imiiaré (ub armis.nbsp;Incumbent alÿSarranO mollius oßrd,nbsp;Ar gut as tenui ducent degutture voces,nbsp;Pulfibunt c it har am melius, filtuque choreasnbsp;Jntexent agili, dp conuiuia laut a parabunt:nbsp;Ttt bellarefiequens, dp vincere nate memento :nbsp;Hoc tibi er it [iudium, regnique extenderefnes,nbsp;Fxercerefidem, dp contingereßderafaciis.nbsp;Ingredere, dp tantosiam nuncordtrctlabores,nbsp;lam noua perlent ant moribundumgaudia pedus.nbsp;Hac memorans dulcigenitor dedit ofiula nato.nbsp;Etfimulaftrigeris confiendit in athera bigis :nbsp;AElius vt Solyma vates leuis excitus aura,nbsp;Egit fidereo candentesigne quadrigas.nbsp;Obßupuit medi'is agitant em in nubtbusaxem,nbsp;Sublatum^ polo nequiequam exclamatElyfi :nbsp;^uo ruis, efi dulcem linquis crudelis amicum?nbsp;Sic pater Hunniades ccelo (efe intulit alto,nbsp;Tum dtua immenfi regnumparitura laborenbsp;iJMatthiaEortuna [uo,fratremimpulit acrem,nbsp;Vlcifiipatrium ferro decus, hofleperempto.nbsp;Jpfius ante oculos Agelai regts, dp ot'ct,nbsp;Enfe vir um necat indomitum,patrtque parentalnbsp;i^udax Hunniada natus, nie iura, nee arma,nbsp;Regale mve manum veritus,fafiéfie tremendos,nbsp;Sumer et vt méritas hofiili à finguinepnas.nbsp;At rex Pannonia tremuit Germanus in aula,nbsp;Infontemq^ dolisiuuenem, dP nil tale ver enternnbsp;Orcupat.ac mulio foedatum vulnere (auusnbsp;Imperat intonfacaputa ceruice reuelli,nbsp;Heu piet as ; haret vind is podtergàlàcertisnbsp;Infcltx puer, dp crudeliafata moratur,nbsp;Terf, quatery^. ferus nequicquam fortia lictornbsp;Gollaferit, crebrisq^ amit fitperiStibusidus,nbsp;Puri^treoniueos humerosdumcaja eruorenbsp;Inf seit ceruix, d^ptdehros abluitarlus.
Tfon lachrymas pueri, non pl£bs,pairiufnefinatus Continuit, trifhscy^ necemfleuei e caterua,nbsp;Turpauit fintor fqualentes puittere canOsnbsp;Danubius,gcmitere allo fubgurgite Nympha,nbsp;Et Rtphaaiuga, dp Borea glade obft a tellus.nbsp;Sed non tile dtu cafu Let at us acerbo esi :nbsp;Dum noua regifico célébrât connubia l^txu,nbsp;Interit intervina mi fir It bat a, dapesy^,nbsp;Lataquelugubriturbat conuiuia plandu.
-ocr page 939-E N G Ö M I V M.
^iladeo certi rnifer'umortalihtts vßjuum eit. '^gt;*-gt;'velut Alterna Polluàs morte redemtusnbsp;^^Itor^^^myclxum flellis oHendit honorent-^nbsp;certAm nAutis trAnquillA lucefAlutem'.
'^gt;'lis Ades regno eaerJo,pAtrix^ ruenti. primtim lap [as miles tibt viSlor hAbenas^nbsp;regni vAgA frena dédit ^ceruicibus ipfisnbsp;folium regaleferens,fractis^^ cAtenis^nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;f
'^'Adidit \_yirllox late moderaminA gentis: ^^incipio infenfas Acies^populosgue rebellesnbsp;^^pianongrAtiperiuriA militisvltuSynbsp;^lib iuga deprejfo mißlii regia collo.
^f^cdum etiamprimo 'veltibat ßore nitentes ^^^ba genas,quum lata tuos Vilioria currtisnbsp;virides (ubßrauit Gloria lauros'.
^^^atriumphalesfronti conceßit honores ^^^iopacAta tua,prima impulit armisnbsp;y^ordes late ge nt es [fenarefeueris.nbsp;^'^»iora,Sidonio longe[pectabilis oßro
^^^^facis,facrâs(jue Deum 'ueneraris ad aras . ^^alem velutifama elî Dautda tonantemnbsp;jß''*^ijfe Deum, tenerifundamina regninbsp;tacù, pur am facris fert currtbus arcant.
*c7e anima, (ß chare tuis cceleßibus Heros, f^f^Haimperÿ piet ate exordiafir mas.nbsp;fnagis,legùm'vepoteflas,nbsp;^^^one'valent: mundum terrorefubaHuntnbsp;[anas moderatur numine gent es.
t^fi^^i doc es 'vinci cert amine Tur cam.
J. ¦ f^^nsindomitumfugientia ver tere cogâ bellt vis vllA,nec vllusnbsp;auertit dura obfidioneprementemnbsp;donee patefialta ruimsnbsp;'lictorfublimis ouanti,nbsp;^^ß^dis rapuifli ex hoßibus vrhern.
Pit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;viciricis pramia pugna,
1,,^^^^^^ahis iürata adpralia diuos, inuafierat vrbes :nbsp;huic auctor quondam,nec templa, nec aràâ
droiuaconfirucia manebant-, Tfîa-^^P^^^dfffiilix: aepefie cruentanbsp;^^^^^^^^^^^oulauitmniâPraga,nbsp;tiinnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;demensinfianda canebat:
^^^ft^^^faoiesßacchatä^ue pafitm TiQjP^'^^^^^^oisnon contemnenda lacertiSinbsp;zVfO'traßimulis accenfafremebant.
^^^P^'^demfinibus ingens inuoluerat ambas :nbsp;î tnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;d^^f^orant,çfi cornua mille,
^.pu nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;armabat colla colubris.
^art obfejjàs regni ctrcunißicis arcei ^^^^^ß^^bistabo,ßcprotinusorßts: *
'^os t nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;indomitaSjAra bumj. phalanges,
vafiis dirimit marefiuctibus ait um ?
-ocr page 940-CHonftra domî vincenda mihi maiofâfuperfitnt^ I fite ft mâ méipb^ulaitir vifiera regninbsp;Sacra lues^propiui^ fedens in Umine labes.nbsp;Indfgetes diùi,patrie tutamina. noftr^^nbsp;tu (anSiorum columen., Stephane inclyte^regum
Sime cana ftdes, piet asilUpa ciere
'Bella iubet,medtis atius opponere tells,
Hune precor, o Superi,ßntte hac mefternere dextra ProdigiumßiroqUe manusfædare cruore.nbsp;Hune finit e h is terrisfteleratàm àuerterepeftem.nbsp;H is diSiis,monftrum p atria 'uiperderè adorfus,nbsp;Hon elaua acetnclus,non in certamina pellenbsp;Venifti: rigide pugnatum eltvndique ferro,nbsp;Vndiq^ eommifa cumulât os ftragis aceruosnbsp;Cernere er at. Tepidas Oderlt;e cruor infieit vndas,nbsp;Inuoluitq^ ruens labentta corpora Vertex.nbsp;Pars ftammis ambu ft a fonat^piceôque eremat utnbsp;Jgne lues,nigris lucent incendia bu ft is,nbsp;rapiunt einer es in nubibtts Puri.
Prgo vi£ta tuis port enta Boemica tells, TemporaviSirici flauentia fronde coronant,nbsp;Praceduntf^ duces oner at i colla cat en is,nbsp;t^tque facer do tes ctu comitantur honôronbsp;Flor en tes 'vifèntem vrbes, df 'vota facrantem.nbsp;^^urea cafaries humer is 'volitabat eburnis,nbsp;Lxtaque purpurea flagrabant or a luuenta.nbsp;^^aiis aibi auricomos eduxit Lucifer ignés,nbsp;Ferenotto rofèus rutilo Solenitet aftro:nbsp;Sic formaftlendore nites, claris^ erendanbsp;Virtutis be nique not is, o nobtie Hart isnbsp;Humen adoratum, o terra deCus omnibus ingens.nbsp;Jura manupacémquegeris,'uirides^triumphos.nbsp;Ft fcelerum vit or es educis in agmina dtuos.nbsp;Imperium ttbi grande comes,tibi regna,laborq^nbsp;Clarus, (ß infignis generofo vulnere mortis:nbsp;Bello iura Get is, bello data iura Britannts.nbsp;Parta quiespopulis,^ vita gloria maior.nbsp;i^dde tot ereSias vrbes,pofitosq^ colonos.nbsp;Tot pacata fero late loc a va ft a latrone,nbsp;AFquoraqueinueêias quondam per in h off it a mercei.nbsp;An memorem iunSîas dtuerfo à littoregentes.nbsp;An notas rerum caufas, [edesq^ locorum.nbsp;Ft mores hominum, çf- ^ria commet cia lingua ?nbsp;Hoc calum Alciden, viaoque Oriente Lyaumnbsp;Fxttitit,hoc Per fas, Pnos, Gallumq^ potentem,nbsp;Romanosef ttios : eß tefortiftime Pr inceps,nbsp;^ui nunc extremis Europa vtSlorin oris.nbsp;Immanent auertis Tyrrbenis vrbibus hojlem.nbsp;Salue cert a falus rerum pater inclyte Slauors,nbsp;Cert a virum : tibi nunc at erna latidis honorem,nbsp;JnuiHumquecano Romano carmineregem.nbsp;.^t)d finafeentts vix dum Corte/ia.Mrfanbsp;Or fa iuuent,dictquemeo dignabere vePfunbsp;Matthia,incipiam rurfum, dr primordta lauduntnbsp;F.xequar,exemptus vulgo,doÊîasf^ per aures
-ocr page 941-encomivm.
virum bngos viuax volitabit iff annoi» . ^ox calum interetf nigris inuoluerAt alànbsp;^^placido miUsUxAbAt coK^^orAfiffffffftnbsp;^^rataque f er terras Affifffalia fejjaiacebantinbsp;^ex vigikiAftimo curas,cafw^futuroSt
^crum ifjgentem voluebat peStore molem ; ^xtemplo Laük iuuenis cui fulgidtts artnisnbsp;adeffeprocul, Martéwque accendere diUts inbsp;^bare nepds,fotes hoe tar dare wgentia cur frnbsp;^atatjue^FortUffÂwijaeftibi ^ua traditaeufios ?nbsp;^^ferio frperùm,wagnisaccifigere rebus :nbsp;^^^»Afîdum weliore Deofrruafida/iue rurfrpnbsp;^ofnA tibi, ^^eneri rurfrw data gloria no/îr o.nbsp;'^l^ice r»e,tanti qui fum cognominis auStor,nbsp;quondawgalea coruus confedit in ifia,nbsp;^^ofuigerûmque altequatienS caput} eta age fegnemnbsp;fnoram^ó tantisfanguis meus Vtere fatis.nbsp;^^fatus^crifiisfulgentibus exuit arma,nbsp;claque terrihilem no dis ac viribus haß ant,nbsp;^^¦inémque enjem,atque iterumfic oreprofatur inbsp;^ipe digna tuis tandem virtutibus arma,nbsp;tiki tant multos olimfruata per annos,nbsp;^ytherea fuo quondam dedit aurea nototnbsp;^'^flitigeft are patres, his for titer lt;vft,
^^ftetit imperium : fedpo^quam à culmine lapfa ruit ,paßim^ omnem diftra^aperorbem eif,nbsp;f^tilui mecum Elpfijs arma inclyta campis.nbsp;^^y^odbSicanqs iterum Fulcanusinantrisnbsp;^^auit^craftum^orisßtperaddiditaurum.
dg, ge tier iS lux è clariftima no ft ri : J ^^^bitet acres inpraliapofiere Turcoi :
Aufoniam fa£ïisfer adatherafamam.
^a narrabat, croceo quumflaua ferenum d^xrora dtem,puljAbat Olympum :
'ftamp;ambroßoreßerfumrorenepotem cteca no^ifeimmifcuit Heros,
^tthia^ monitis tant o munere lat ut, ^^^ba miratur rutilis radiant iaftammis,
^^leam clypei longe venerabiletextum. illuftre caput veftit, nunc brachia,lat osnbsp;^^^quot;UmeroSyaptatq^altisaccommodamembris,nbsp;ito ntagit armorumftremit excitus «ftro :nbsp;is vbi Hetrufeis Kolat erra inftnibus vrbis,nbsp;Fie ftamma iugo, de rupe cauatanbsp;forte,Hotus^'.
firegstufft terra vomens eruHat aceruos ^ibA^'nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;magis per nubila fiamma : J
latrantibus efferafaxis.
d^risfiatuifti incumbere rebus, ^^blt;^s,dant arma thoros,placidumqjftporemnbsp;^^y?^^indóque in cefrite carpis.nbsp;CQ,^^^b^^^^^^fifi»^referam,fomnumque,fAmém^nbsp;(^omasfrretósque calores,nbsp;^slongisfrperatoslolibusaftus.
GG
Frigordque ^rcîondeuicÎA rigentubrumis? C^lollities aIiös^ turpique ignauiA luxttnbsp;Lent A iuuet/eneris^quiesingloriA plumis:nbsp;i^t te artes traêlare tuuAt Mauort 'is. anhelumnbsp;^uis melitis teß-enat equum^ quk fleSiit in orbesnbsp;Ocyus ? Hisflimulù agit Ari mallet Arion^nbsp;feroxpenjaret Cyllarus acremnbsp;Cafiora,penfarettePer(ea Pegafitsales.nbsp;^uem Bellona magù rutila tegit hor rida parma?nbsp;f^Egide quem tantum Pallas fulgente tuetur ?nbsp;Cuive ^uum loties Gradiuus commodat en fern ?nbsp;^uis dura inui^adextraquatitacriushaftanbsp;Rûboraicui peclits thorax animofius ambit ?nbsp;x^Eneas non maior erat^non diutss Achilles^nbsp;Ambo anim'is alacres^armis clefiibus ambo.
.^is vaga caflra local te cautiua^ opprimit hoflem I}urius,aut cingit melius munimine uallumnbsp;Aut premit o bfejfas bello conf antius vrbes ?nbsp;^uis patrio latosde more agitareper agros^nbsp;P oner e quis iuniios fciat aptius or dine currusnbsp;Scis torment a hofli ^enturo aduerfa locare.nbsp;Et loca fluminibus'uicinaeirpinguibusaruisnbsp;Deligere^d)quot; duplicem cafiris deducerefojjàm.nbsp;înquamcunqflibet faciem componerepugnanbsp;\_Agminafluc tua place at feu lege prior um.nbsp;Omnia militia calles documenta feuer a :
^uin genus armor urn varium, d^quoquifq^fuperbit En[e minax,qua vi telum,qua torqueat haflam,nbsp;PeEtorafl^ dr latos quo tegmine muniat armos.nbsp;Cat II da Ser tori, dr régis mens vafra lAoloßinbsp;Tails erat,'virtusvefenis matura Camilli.nbsp;t^n tu Cantabrie is Cimbrorum flptamaniplisnbsp;Caftra perhorreflas : aut iunEio Gotthus Alano,nbsp;Aut coniuratofi Vandalus ajfera Pcenonbsp;Bella tibi moueant An quifquam eludere teil isnbsp;Latetur te poffe dolis,terisq^ fugare ?
Firmior Tandtfonisfcopulis,quos impeteflanguni ^ufl er,dr infanisnequicquam fluSlibus aquor,nbsp;Ohßflit bellis animus,cafusq^ futuresnbsp;Prafaga cum mente Tjidet, vis corporis acresnbsp;Strenua heiliger a fl er nit virtute cohortes.nbsp;Ac velut obflura den fus caligine nimbus,nbsp;^ui varias atra concept nubeprece/las,nbsp;Poilignesrutilos, dr crevra tonitrua,pracepsnbsp;In fyitamper inane ruit,magnóque fragorenbsp;Frondtferas auium fedes,atque alt a volucrtimnbsp;Culmina,perpetuum geminans quatit iSiibus imbrem,nbsp;Ft rapido tonfos pro fl er nit turbine ramos.
Nulla equidem rara monument a ingentia pugna Egregiateclade latent. Marathonianoflinbsp;Bella, Saguntinasqßaces, C annas Padumque,nbsp;Et quanto Leucas, quanto Cathalanica tellus,nbsp;AEmathq quoties rubuerunt fanguinfeampi.nbsp;Ergo rudiment a,dr corruptamuneraflrmasnbsp;CMilitia, vt bello t ener is aflueflatabannis.
-ocr page 943-E N C O M Î V M.
/eß Ad VAriumfingAt certAwinis parère duc um diSlo matura iuuenîttsnbsp;iniuffafugiat dtÇcriminApugnA :nbsp;^^//a eadem infefiis ho fit concurrere telù^nbsp;lt;gt;irdeat ireferex^ curuo /eu tenderegyro,nbsp;^ut fit opus reólo aut firmo decerneregre//ù,nbsp;^iue ijrgere proculiaculis^ [eu comintu en[e.nbsp;^^lt;^-iduccm^^fi:qui legio per vulnera difiat^nbsp;pedes,ßue a fier equo procedit anhelo,nbsp;'^entarit[eu valle viam/fiueardua mont'tsnbsp;iugayfieu clt;£cisfiyluarum an[ra£libu6 err etnbsp;'^fî»o/um velutt ceriti ramofia ferènteninbsp;^ornita, StrymoWisq^ gruesfiuper atra [equunturnbsp;^^bila duclorem,^certo proculordtne àngunt.nbsp;aßen[u felix exercitus alte
^^i^clamant varto : DubU tam nulla ùmemus ^^i^tunii te rege mala,nbsp;nbsp;nbsp;te extrema iubente
^^hiopum facile impauidipenetrabimus aruA, capita obieSiarepericlisnbsp;pigeât,tccum dir is obßfiere mon ft ris,nbsp;proprio s piceis artus opponere ftamm'is,nbsp;^^t qu,i let ht feras murales machina glandesnbsp;P^^rgit^ çfi excttßis creber fonat aere tellsnbsp;^^^piu-s, innitmerxq^ volant perfiicula mortes,nbsp;fa magnanimofundebantpeclore dicta :nbsp;^ffocunqucruas,penittistequi/queruntem,nbsp;^^dtgii^ fiyiPle^ anima comitabitur enfes.
tener inftetas iuucnis cuipe^ore [lammas Mimis in virgine fixes,
f,. ^^.^^^ifpffftfftiußit Amor,quumqßmpulit aß ets: ^fjetet duleem per mille pericula vit am,nbsp;domina placuifß ruinAinbsp;^ffontam/olers vires induftriaßrmat,nbsp;rrtda cont inuis exerces corpora bellis,nbsp;^^^ridofilueretubæ, vallóque refixonbsp;[edatis iam captant ocia rebus,nbsp;^ffatum interea ftudiis fiagrantibus itur :nbsp;^m miles poßtis vibrât venabüla pilis,nbsp;nemortim canibus [altus,atqueauia leeßrunbsp;Irnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;f^aftisfigit p ec or A ab dit aßluis,
alto cert amine bellum.
ftf' 'faa cuus,pacatis vrbibus,intrat,
Aut nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;laelligeris editftgt;e£îacula ludis,
vir cominus,aut petit haft a ainus: armor um conßi^u perfonat ather,nbsp;^^^'^q^proculfßua,montesq^reclamant.nbsp;'^aliter indomiti longisper compila taurinbsp;trahit implicit os laquets Romana iuuentunbsp;^j,fnine cum tot o Capitoliin vertice pugnant,nbsp;latum cornibus alte
^^^tire piU[uper athera ia^ant, Innbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;animis ARneia pubes
ttrtplent clAmoribùs 'vrbem, ^agaperfeptcm refionfant murmura monte
GG if
^04 MATTHIÆ CORVINÎ Prêter ca validofrangunturrobora ntxu^nbsp;lêiibfn dr (ànipes tant is collifus vtnnqucnbsp;Ingemuit/ufis équités labuntur habenis,nbsp;Semineces rubrique lauànt fora lata cruore»nbsp;PaSta 'virûm trépida mirantur fortia turba^nbsp;Peclordque inuadtt pauor^ amp; miferabtle murmuhnbsp;Martta ceu magnis vrbs quondam eÿu(a theatrunbsp;In ferrum audaces vidtt concurrere turmas.^nbsp;(_Auertit largo mflosà fanguinevultus^nbsp;Plurimâque exanimi matrona expalluit oréinbsp;.^ifquefibi dttbqs bine tefortißimus optainbsp;Rébus habere ducem, tecum maioraque bellonbsp;i^udet^ dr in pugnam violentiùs ardet RrtnnySynbsp;Pt magis horrendo duce te Marsintonat ore.nbsp;Nam quidlePia canam generofe roborapubis ?nbsp;^utfquis Parrhaßafama celehratur ab ÀrÜo^nbsp;Te colit : dr wulto compuljus nomine^gaudetnbsp;In partes tranfire tuas^tuaque arrna fouere.nbsp;Haitd equidem defunt^magna qui S tentara -voce^nbsp;.^^i curfu Aiacem,qui utrihus tiePtora vincanttnbsp;'vnus tibi Tydtdes^non vnus Tlyjjèsnbsp;tJMilitat : Hero as poPi bac venerarida vetufasnbsp;P ardus, Heroumque duces extollat At rides.
nbsp;nbsp;nbsp;Non bis Matthiamodo formidabilis armis,
C^tilitihus^ venis : nec te folertia tanturh Vidtorem,aut durisfacit experientia rebus.nbsp;Sed quodprifa fides,pietasq^,Aflradq^ -virgonbsp;In pugnas te laja ciet, quis iußius armanbsp;Induit, autpacts ftudio mage bella capeßtt ?nbsp;Cauja, Deoprafente, ipfo fiat in agmine 'uiSirix^nbsp;Vna tibi quando ante altos défenditur omnesnbsp;Relligio,fequiturque ducem feltcibus außs^nbsp;Conatus c omit at a tuos : ipfa vnica bellis^nbsp;Vr bibus,ip[a tibi prafes,tecum tpfa volefitès^nbsp;Signiferósq^ in bella trahit memoranda Penates,nbsp;.flippe aliquisfuperûm turmas circumuolat ordo^nbsp;(^rms inter : fiunt ignés,flagrantia fiuntnbsp;Fulmina,grandiferis ventique imbresq^ proceüis^nbsp;Frgo numtntbus fidens, dr nobtle vaftonbsp;tJiFunitus patriat/irtutis robore pedlus,nbsp;Cundiatuis'veluti fubfidant 'utribus arma,nbsp;Tpuda oblata feridetrellaspralia Martis,nbsp;Et nullum pugna vitas genus aceriniquà.nbsp;Oc currisho fit, velinui^ent milite montes,nbsp;Obuiavel denßspeditum fegeshórïeathaftis.nbsp;Ec ce aUtem à Stygio Furiarum prima barathronbsp;Bellaferens,flammas^, Afiam bacchata peromnerA,nbsp;Threicium iuxta demtßis Boßoron allsnbsp;Confiitit : vrbs magnis vbi curiib in litt ore fat Unbsp;Spartano fundata ducifefe erigit : iUicnbsp;Genseßrena,fero quondam cognata Gelono,nbsp;Maßageta,Turcaq^ horrendo Marte fi-emeb antinbsp;Impius, df Graioperfufus fanguinepedius,nbsp;Arcem infiaurabat domita iam vidiorin vrbenbsp;Magmedus, quemfuccejfu Fotitinafecund»
-ocr page 945-E N'C O M I V M.
^ofperat ignauo capt am corrumpereluxtt. iuuenem trift i virgô Cocjtica ^ultUynbsp;Matris Amuratha infacient mutata labantemnbsp;^^crepat^ dr^auas diüii it afufiitat iras :nbsp;^gt;^góne^quem neque beUa -valent ^neque nate laboreifnbsp;fuperare,quies atqtte otiafrangent ?
^on it a te cades inter ^pugnasq^ cruentas ^rudq attritus galea pater, eripepadnbsp;n at e^dr lgt;dlis imm antbus in fere beUa.
tibt bellorttmpreciunt fit vile, Corinthus, quot;^^rtditur Euboico qua^ inclytamarmore Chalets,nbsp;^^odraque Dalmatia pudor? Enproculafpice, inarmisnbsp;'^Emulus AEneadum quantus tibt fanguinefttrgatnbsp;bias : httitts fat is contraria no ft risnbsp;^ata vides ,fauo iuuenem prias opprime ferro,nbsp;^^»n o ni am patrio quam firmet roboregentem.nbsp;^olui hic infirmopoterit,ni fternis,ab auonbsp;^rtuna promiffa tua refeindere fiita,nbsp;aujpiciisfufum te vidtt, dr ar mis :nbsp;^trinum vidit, cuiusfiat fronte cicatrixnbsp;f-^^,an hoc vnquam vulnus patteris inultumnbsp;^^d^patfy Hunniades quant is meaffieceritoltmnbsp;-faibtis, dr dira memorem difertmina mortis ?
iam fadis lacer urn crudeltbus hoftem, fimulpatrémque tu'tsvlcijcere bellis,nbsp;^f^itura tnfenfó Maiorum fanguine manes,nbsp;^'fiarum fite Vila mouentpraconia laudum,nbsp;,^^^idrardentes oculos fujfufa cruore,nbsp;^^arias intofixit dea pellore flammas,nbsp;fie hls drgeminos per vifiera concutit angues.nbsp;^^^P^f^fiis inuiEta atris,fuper agmina belltnbsp;^enis inferno fignum canit improba cornu,nbsp;i ^rebifibtto fe reddidit vmbris.
^trox mediis r ab tes infueta meduU'is Stygiusfuror aft uat tgni,
^^aque lethiferum fudant pracordia virus, praceps Othomannus habenis,nbsp;o ^^vtcacisventosemittitabantr 'ts,nbsp;pert erras efiundit, dr omnia latenbsp; tta ferox animis numero fo milite complet,nbsp;quot;^elut obfc a^nis Maurufta terra loctiftisnbsp;*^Si^etr,nigróque alarum obducitur imbri,nbsp;^^^l^^^'°^glomerata omnestot milliavaftant,nbsp;lt;V/rnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^^^fi^pepulanturgrandinemejfis:
littoreTurca.
^'^^^derim iuuenum tarn mult a fèquuta ^^^^yft^'-^^g^^^ief^egna furentem'.nbsp;flac ' ^^^^^^^^^^^i^fi^^femverberaPonto.nbsp;^^fihica rex implacabilis iranbsp;pehloraLydi,nbsp;Bocchoconcepit Ama'^n,nbsp;illidedit Ombrima nomen.
genus, indyte bello, mnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^^^y^°^lt;^^e,meisfidifiime regnts,
' dmaticonequicquamScodratumtibu
G G iq
9c6 MATTHIÆ GORVÎNt Inf dix tenet, ifæuis tu lunnonas armis^nbsp;Coruinùmque impelle ducem : licet ille (uperbotnbsp;lAciet auos,patriii^ injultet -viribui hoßisynbsp;Tft iuga Danubio~Breucis^ impone fubaôîis.nbsp;Uouiego^quos animos ingentipeStoreverfes^nbsp;Tftrcarum dectisdfnper^ ßes maxima noßriinbsp;1 ce 1er dt ßoliis rede as ornât us opimis.nbsp;Extemplo lllyricu duel or fe Lydius orùnbsp;Intultt^aut Euro y Icarits cjuum pugnatin Undù^nbsp;(^ut Coro ßmilis^magnoejuum murmure ßangitnbsp;Herculeam Calpenferpentiferûmve Atlanta :nbsp;Non iliumaertymontes^nonaltatetardantnbsp;Elumina^ conceditMacedo,Myfuf^,Triballus^nbsp;Impiger, amp; Turco calcantur mtliie Garni.nbsp;Ver um ubi collât is actes Corutnafurentinbsp;Obuia proceßitßgnis, ateyue agmtnacontranbsp;Matthias Tyrio emicuit Romanns in oßro :nbsp;Tum primùm t repi dare antmis,at(jue auertere vultunbsp;Duöior Amaz,ontM,cpit(f indigna [uorumnbsp;Fata ejiieri. Bi^^ infaußis ajfultibus amens^nbsp;Vtx ce 1eriperueilus e^uoffeagmtnefu/onbsp;Proripuit,bis tergafugadedit obrutushaßis.
Vt (e relUquias inter collegit, dr omnes Palantes tr epi dus toto videt a quor e turmas,nbsp;tJVlultagemens,c£clumqueobteßans,'voctbusinfitinbsp;^uis Ileus his Magmedepater, qua tanta tueturnbsp;CiMatthiamfuperum factes,quidnoßra reltnquisnbsp;Sign a,quid in primo mentem cert amine turbos ?nbsp;Non hoc außiciiselimßerareiubebas.
Heu heu,quot periere vtri,quot dar a meorum Lumina^unt extinda ducum : da dedecus tßudnbsp;Vlctfci pater, amp; dignas me Çumere paenas.nbsp;Hocfat us,toto vires parat acer ab orbe,nbsp;Et maiore virûm vi percitus,emtcat ar dens.
c veluti primi vlHus cert amine cur (us Acer equusyurßm curaßrmatusherili.nbsp;Car pit iter,mediis^ eßiert (efearduus aruis.nbsp;Et palmam,^ raptostneafum expoßit honores:nbsp;Tails ße bello Maandrius intulit heros,nbsp;^uo vefane ruis fat is malefetus auitis ?nbsp;Mat thiaflernente cades,nec mater Amazon,nbsp;Corniger autgenitor morientem iuuerit Euan.nbsp;Interea magno cel(am muniuerat arcemnbsp;f.^ggere Taurinum ci^ra,curuamq^ bicornisnbsp;itle f^ui murts ripam firmauerat alits.nbsp;Non his audacem paffus conßßere Tur camnbsp;Finibus,ob(effas admoto milite turresnbsp;Vt capis, dr captas radtetbus eruis imis.nbsp;Nec te Mat thia belli vis vlla,nec vllusnbsp;Impetus auertit dura obßdtone prementem,nbsp;Mtenta detelhs donee patefada rutnisnbsp;Intraßi^curru vid or (ublimis ouanti.nbsp;Et validamtnfandts rapuißiexhoßd^usarcem.nbsp;Tum vere obnixisanimis Baßernaiuuentus,nbsp;Ante arcem toto concurrunt agmine ver fam ;
-ocr page 947-E N C o M I V M.
qttâtdr^^ àucts ineunt mAla præltA Turci^ retro impellentedederenbsp;^Annone : tum difieBa acies,re(olutaphalangiinbsp;trißi comp Ago ruit per vulnerA caju.
^riclinAt turbAtA cohors,vndAnttAque vrgef lt;^gminA^per medios nJolitAns rex HunnicUs hofies^nbsp;^gminii ip fe infl Ar totiw, milliA let honbsp;^ulta dut^ V aft Am diuerfuft r Age ruinAm.nbsp;po^tquam extreme pro ft exit a b agmine duSîornbsp;^ydiui,nbsp;nbsp;nbsp;ver fis ne ft itjuccurrererebftSy
^^cuneum coiere duces.,nec iAm Amplitts vlU ^urafug£ e^l.fædAftquAllent aruA omniA clade.
'^ur» demum iubet ira^truci decernereferro, dectts^ çft ch ar a mortis pro lAude cupido.
^uolat infelix, clum diuos^ precatus t ^acche pAter,mundi quondAm regnator Eoi.^nbsp;^ifquis eSy cfi cli quACunque trf-parte m or ar isnbsp;^^tremamfi megenuifti,hanc Aceipevocem.nbsp;^on ego tam vlterittsgenitor^non vlla repoftonbsp;^ff^gfaft}Audftperejje velim tot cadtbus vnusnbsp;quot;^^ftist çfiin patriamgentem pudoripftreuerti.
quot;^^ley tique ipft ttbi capefttnere tant o euotum hoc Magmede caput: iuuatireperenfts^nbsp;^^S.^^erem necmevlla olim damn'auerit at as,nbsp;lemorans flenfttm proper at merit urus in agmen^nbsp;^^^rea niy'o quantos demtttit Auerno
'vflos ? quot calcat equo ? quot tra flit haft a ?
'^is mihi flux inui^eyua nuncfortia dextra u canat ? Stupuit mediis rex Martius aruisnbsp;ia miftc ent em, amp;geminantem vulneraferro,nbsp;enter gemit US magno ftc ore minât ur :nbsp;te dira lues,vertque ignara tonant 'isnbsp;*^io,^miftrum qub te rapit improbe,lethumnbsp;ttepotiusfugis?atq equidem iam ftptima prompt umnbsp;^°^»itfecijjefuga : autfi tanta cupido eïtnbsp;tgt;t^te tuosmaiore ftqui,ftqttere,inquit, ejr enftmnbsp;mineum afturgens adigit per pérora eiextra.
^l^^^^eienis t anti proftratus mole lacertit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;\
^^fe^toodontiaco refterfttfanguine terram,
1 f r nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;animam vomit ore cruento*
manent incendia fontem, tra ex er cent in te torment a ft r or es,
^tac Stygias dextrafugis iôius ad vmbras. orttur cadesfacies^ miftrrima pugna,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;®
^^ttrubent alto latè ftagnata cruore, Ë^^^*^^^ttneis creftunt torrent ia riuis,nbsp;ttca corporibuscomplenturtriftiatrunc 'is:nbsp;gr ais genitor Saturnius aruisnbsp;Cor^^quot;^nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fratres ftetit,atqueflagranti
^^^^^tidum,fimul ad Sty ga trufit
X ^^^treum Briareum,ftmulanguipedem TyphonA, '^ttrcarum millia campo^nbsp;^tpr ^^^l^^^9i^t*t:entdatapabuladiris. nbsp;um conge ft a ftrage cadauer,nbsp;t}te magnanimus vidit ft éjacula Princeps,
c-r
MATTHIÆ CORVINÏ
Vti^ itruo lietit in ntedio Sat char a [iipérijuê Sdiuitum e^i ^clamât digionbsp;nbsp;nbsp;nbsp;parctte viSi'u.
Si qui^quant cladi fuperefi,ßntte illefuperfit Nuncius^ (ß Scythico refera tmeafaóia tyranno.nbsp;Tumgenibiti terrat» amplestens ; Tibi maxime votAnbsp;Chrifte deûm toto folnam non immemor xuo :nbsp;Tpuer um regno infignem^ claris^triumphûnbsp;Auxißi : tortuna mihi te praßde lait a eït:nbsp;Succeffuinterea tait da [ancîe(uperboinbsp;Bxcutere Außniis longe cerutcibus ho fies.nbsp;Hxc ait y çf- magna re(pon(ant ''voce cohortes.nbsp;Vt prim km lantte cladis per nubila rapt fisnbsp;Peruenitpauidas Othomanni rumor adaures^nbsp;\yic 'Velut in far et tergo^ eß iam caflra teneretnbsp;Pannon^ab lllyrico properansiaólantior ifiro inbsp;O nimiurn Turc is Ùatthia nate ruinis^nbsp;Exclamat.,qHanta fraudas me a nomina laude?
Tum (ecum illachrymans^ Scodram obßdioae repenti Liberal, eß Graiisfubit'oß reddidit orisznbsp;^ualis Hyperboreumpenna crépitante columbanbsp;Accipitrem fugit, eßpracepsinteLlareuertit.nbsp;^(odnifi ctuild reuocajßent fata tumultus^nbsp;Nunc tola imperia pareretSiyßanoftrO^nbsp;Sub iHga Tur ca fer ox nee tot gauderet adaâÎA,nbsp;Trbtbus in fuit ans mißris,necftrage cruentanbsp;Tarn mult^ vacuas 'uiduaßet regtbus or as.nbsp;Seit Car nut US ager Tw cam feit lAypia tota^nbsp;^uum premereSiquanto torquebas turbine telum^nbsp;Eattfero cadens dißeLtas enfe cateruas,nbsp;Ceu [ecatincuruus flauentes meffbr arifias.nbsp;Talern heiliger a mfeentem pralia mala,nbsp;Crinibus eß vaßisfretum Samjona lacertis.nbsp;Sape Palaßtnasfama ePt maiiaßephalanges.nbsp;Ipf ruens rapido per ftrata cadauera curfu,nbsp;Caßorum informes cumulis addebat aceruos,nbsp;Pulfabatque acies mala flridente corufas :nbsp;.^ot natosfleuerepatres, eß dulcia matresnbsp;P Ignora ^quot vidua rapt os in be Ila mar it os?nbsp;^uid modo,quàm cautè noßi duEiare cateruas,nbsp;Commemorem,autpugna qua captas tempora,qudiienbsp;Componis cuneos,quâueinfruis artemaniplos,nbsp;Seu denfds campo explicuitfeu totus apert onbsp;Ordinibus longis fefias exercitus alas?nbsp;Tt flet accliuem per co9em ponere vitetnbsp;Agricolainnumerosyum reEîo limitepaßimnbsp;iJMtile vias, ß mille vias [ecat, omnis in vnguemnbsp;StruEtus ager [udibus,cannisq^ paluflribiis horret.nbsp;Hine fregiffè mor a nemo eEi teprompttor hoßem,nbsp;F ar tit er eß duri to 1er are incommoda Martis.nbsp;Infomnis cel fa qualis de puppe magi fier,nbsp;TeliuolifluEfus pelagi qui nouer it omnes,nbsp;lateatrupes,vbiferueat afiusarenis,nbsp;Vnde ruant imhres,ventorum vndeigt;^ruatagme»inbsp;Sur da prius tacit i [crut at ur murmura Ponti,nbsp;oliamfj auras captandoproutdet iram.
-ocr page 949-Arm At amp;yAd ejitæcunquepArentarpralia, feß. ^^pe nemusßuuiumque,nbsp;nbsp;itièxuperAbiU dorjufttf
^ntano quÀ prejß, pede vefligtA non funt^ viarn factente (»bis-.properAnddejueßetiUnbsp;^^turAre,hoßem ßcuro tn liminefegneiit^nbsp;expe£iatum vicino Marte laceßii.
^'go 'udgus toto peragrat quem Sarmat a tra^îu, ^^em Geta,quémque Aquiloglacialibus ùbraitalûfnbsp;^*pyoculinßnuit Coruini nuncia latenbsp;duels, linquunt taUros amp; aratra coloni^nbsp;'^uiaque äuerßßefe in defer ta r elegantnbsp;^ftor es ^errant incuflodita per agrosnbsp;^^gt;»enta at euruis trahitur caß pendula plaußris^nbsp;Laresßugesque focus^, (ßparuaßpellexinbsp;puer ehara nutricis ab vbere pendennbsp;^^^gt;iuit querulos audit o nominefletus,nbsp;^^netiam fubito partum elangore tubarumnbsp;nur US edidit aluo.
»0» nbsp;celeresraptantem in pr^lia turnt as
^barum Regina maritum : decus^cutluce micantei
^^^a flagrant oeuß vt epuum dulee decorü ^^f^btosformo/a genis^ velut atberepuronbsp;^bdapufiiceis oriens Aurora quadrigis.nbsp;y^ß^is eïi eaßa mores,fludtümqueMinerua^nbsp;fatis ambroßos Veneri rapuiffi capillos^nbsp;P »OSpuer0pharetras(ßluminaPhcebo^nbsp;p^^^^^ßuiturdonis^ decimum^ßdilenbsp;^^iAmagpnios audax aquare labor esnbsp;Zornes armatos it tecum fldaper hofteS.nbsp;denßas acies Mithridatica coniux^nbsp;^^^^anirnu^ßquiturque ijirum, tergoque recept Anbsp;At tendit^ arcuSycßßiculavibratynbsp;cir cumulât omniaßlumnbsp;oculos in coniuge flxa^nbsp;ß^^ba^o timet illa marito.
laudumqueprioruMf P^ohnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;mediis ar dens pbaretrata Reatrix^
jfj. ^^^gonium tenerofub pePlore verjat^ ^^t'^esflngentiafa£ia
''^^tordque 'viribus audet. degéner armis^nbsp;^^bte 'viölornbsp;Phr^nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;crudelem expellere Turcam^
tcla vocatis, Aufiria regnisnbsp;accingier ar misnbsp;quot;^id^ ^b'oeonuertereferruni.nbsp;moraris ?
^^id nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^^^{ultum rebus Fortunaßeundis^
^a nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ineatßicßeeflera Cafir^
dum p atria iurafuperßnt i ditione par auf
^^^Ita t'egna mihi. lam nulla reeußni '^^^^»ecisfatlquehorrendapericla.
-ocr page 950-J)io MATTHIÆ CORVINI
lb 0 per Ambracios nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ponîica [cindam
k_^Equora,dr Argolica committamßgnafttb iflhnto. Proflernensq^ truces Dacosnbsp;nbsp;nbsp;lazygas armis^
CM.mAtormentis quutiamByz.antiA noftris. TepulU moru ePi, gelido tr emutt cont err it a, -vultunbsp;^uarngeflas Por tunafinu nihil hi (cere contranbsp;Au(ayuamgeminis ceruicem amplePfitur vlnls^nbsp;Occult urn animis pugnandt injpirat amorem,nbsp;\_y4tque nouum molitur opU'S^noua bella miniftrat.nbsp;Heu^quantum infelix lachrymarurn^at^ Au(lria quantumnbsp;Sanguinis epff^undes,quid helium tn(ana lace(?is ?nbsp;Num tedefidia tadetyvitaq^ prior is,nbsp;Otia degenerifugis illaudata vet er no ?
^us) ducefi mentem bellor urn gloria tangit, Tu mehiss toto fieripotes indy ta mundo,nbsp;^yiamfuerat (atius, vidorem admittereregemnbsp;fJPLntbtis, dr nullos contra tolerare labor es Inbsp;Ecce triumph at a iam nunc ceruicerecumbis,nbsp;Etpigetingratistantiimdurajjèpericlisinbsp;Scilicet ilia tu'is Mat thia oh (iß ere demensnbsp;Pirthus optabat,quem non compage ntualinbsp;Cauca[e rupes, Rhodopaaq^ faxa ruentemnbsp;Su(ltncant,cui terra pat et,cm pandit ur ather,nbsp;Chi via per medios aperitur tn aquoreßuElus.nbsp;Pone modum lachrymis,nec (olum Roma .^irites,nbsp;Marcellos tad a, dr Fab f os, dr nomina pri[ca :nbsp;Coruinos, Mariosq^ refer t cn magnus auttosnbsp;Matthias virtute duces, drfortibus ingensnbsp;Patricios aquat fadis bellator honores.nbsp;Nam velut exarfit rapt a pro coniuge in irasnbsp;Taurus,vbi dr dur is acutt fua cornua (axis.nbsp;Et pedibus iam(pargit humum, iamq^ ora cruentus,nbsp;Terrifico terr am mugttu dr(idera complet:nbsp;Tailsfinitimos bellum molitur in hoßesnbsp;Matthias : qudquearma trahit, quaque agmina aucitnbsp;Omnia débilitât a labant, ceu mnia vaßisnbsp;Artet ibus conctiffa. ^uid aut caßella relid anbsp;Aut deÇolatas verßu nunc proßquar vrbes ?nbsp;^uidmemorem euerßas acies,pugnataque heda,nbsp;Germanosq^ hono fuperatos milite montes,nbsp;Nee non Danubqvidricia figna ferentisnbsp;Mille,altum,ingentm, contedumnauibusalueum?nbsp;Aut quid marmorea dicam expiignata Viennanbsp;GAÎnia, dr oppreßßas^antis conatibus arces.nbsp;Et longa infignempartum ohßdione triumphum ?nbsp;Atffhenouam ntiper tam magni nomtnis vrbem,nbsp;Ardiia diliedis curliantem brachia mûris,nbsp;Adqciam, ia m mine(polit s veßlFe de cor isnbsp;Et poßes,dr templa,ttiuat ,iuuat humidaferrenbsp;Sert a coronalis vidrici (ronde capilUs.nbsp;Vrhs equtdem vigili ntincprimum libera curanbsp;Soluitur,drfeßis ornât deltibra corymbis:nbsp;Ipfaq^ lethifertnutrix Germania belli,nbsp;Palladia crin es ramis pracingit oliul^.nbsp;Inceduntpatrioprinceps de more (enatus^
-ocr page 951-E N C O M I V M.
plebs, nitiea veUtus 'veflefacer dos, ^xemplócjuettiofiluuntpiavotaperaras,nbsp;^ffiicro vnigeftaperagunt ßlennia Chrifio :
fora,per^ vias paßim diffufa iuuenttis ^^greditHrjCeJfant^operum artificumq^ laborednbsp;^Pje triumphales iftter viöla agmt/ia pompasnbsp;agens,currtt(pue rotis inuelÜus ahenis,nbsp;^adryugo procedis ouans ,plaufiia^fi-ementesnbsp;^^ctpis : tngenti quum te clamor efalutatnbsp;^^tles, armifonis complentur voabus aura,nbsp;videor rutilas auroße^lare curuUs,nbsp;tegale aurofolium, argent óque (ùperbum,nbsp;medio populis te dantemiurajubaólis.
^^anta quies animo,diris circumdatus armh ^^'^emfrontegeris. ,^uam formidabele nomen^nbsp;^^flis eras : tam dulcis adesprafentia charinbsp;ftneipis, in te omnes,intemirantiafguntnbsp;^mifta, oblttis immoti fenfibus harent 2nbsp;^nitet exaSii per tantapericula Martis,nbsp;^fclintantz faltdiscuipropugnaculamurisnbsp;^^ufimtis, duras ar at o car dine portas ?
^uer» tam multos bellumproduximus annos ? ^ttnam vaHo trepidam quum cingeret vrbem,nbsp;^ta ducts piet as placidi,fgt;e£iatafuijfetnbsp;'^^teßas vult us : vltri) infua caflra ruentesnbsp;tantisßimmißicollatrophais.
vbi di£iA, citos Virtus auriga iugalei p *^floraferens, dr lato cand^a vultu 2nbsp;^^^(equens Tortuna,deam comitatur ouantem '2nbsp;eodem Fas at que Pium ve£lantur in axe,nbsp;knbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;(ß niueis volitans Victoria pennis,
lt;^borus /lonidtim,cithara modulatus ehtirna înlnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;vertunt à fontibus tmis
fumina Dtrces.
^^omet vario laudum diftraSlus honore
^uor, çî^ capta blanda dulcedtne mentis jt(gt;ssßupeo,nec (um [mihi er ede ) fur orinbsp;^^^^éi(^^^,cun6lûs aquarePoetasnbsp;Pnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;çif. Au(onqsfiperare APneidapleSlris,
quota (ed rerum,Matthia,eït illa tuarum
V ^fuperant caeptis maiora audacihus, (ß qua amp;qfia venturos moliris in annos.
^r nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^ttisftudeat cohibereSumentem
fip^^^gtminus quum creuer it ifier, dies incuruas aggere ripas,nbsp;tnetuensfeltcibus aruisnbsp;îliinbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;circumdatflumina vallo 2
ff^fiperant molem 2 campôquepetiti, bacchantur in aquore ruptis,
^ic nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;delcriberelaudes
^^^it^a nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ß tip et ille labor e,
^aI ^^'^^t^^^^^^tirumexordiarerum. ê.^'^lt;^^^t,pul(ataq^ crebrisnbsp;tnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quadrupedumpedibus,vitreasq^.per vndas,
-ocr page 952-,1!. MATTHIÆ CORVINI
Candidaflufninibu^ tentoriafixa gelat is i^utperl»firatas référant tot cuifibits oras.nbsp;Tot loÉàytant niultis ünlgo exornata tropais,nbsp;Âc varia late fufotdifcrimineDacoStnbsp;lllyriosy Myfos^^feciériferdt^ Tolono snbsp;Et domitum fi a^'isianifrident cornibus Albint lnbsp;An frociilexfiulfis Nontadai,fèras^ Inentesnbsp;pffiûres rufto Siettlos profædere fcenós^nbsp;Trina:cria Siculoi Quondam ^Scythu^ colonos^nbsp;Portia ntagnanintOs frabentes coUa fialachos^nbsp;referunt prifca Eontanant ab origine gentent ?
Tur car um anfiruile iugum^populisig^ paratum^ Proh dolorßefieriis^domina^minantia Eomxnbsp;FraPla tua tot tela manu^gentis^ nefandanbsp;^ddam Ptalmaticistot firatacadauera camp is?nbsp;ijriagnanimtis n)elutiLibycis regnatorin aruu^nbsp;^um dirumfiemit ore leaf forti lacefiitnbsp;Penator,fiu dura fames impeUit in iras,nbsp;Dant ejuercus, dant faxa locum:fugitaquoretotonbsp;Segne pecusyrepida^ ferafielaa reipuirunt znbsp;AE/luat ipfi fui vindex^ac cade craentusnbsp;Ma£fat apios^ijario lacerat certatnine tauros,nbsp;Tnguibusnbsp;nbsp;nbsp;valuer es lyncas difierpit aduncis^
Ora madent fanie,cfifiiluos cruor irrigat armos. Mirafides/riftis ejuotiesflagrantibus ardentnbsp;InuolitaSyCelfa^ micas ceruice tremendus^nbsp;Vt (juum terrifico Mauors horrentia cur ftnbsp;EifioniUterit arua rotù, viPlricia tecumnbsp;Eat a trahis^ diuumque omnes hominumquefauores.nbsp;Jpfeferox oculis valueremfiirantibus ignemnbsp;InftruLlos late cuneosfnuatdque lufirasnbsp;Cornua^ difionens peditumque equitumquecateruas znbsp;Turn tepuifa tremit magno cum murmure tellus^nbsp;Eellatorum auidum ftimulantempelius equorum.nbsp;Nec mor a, terribiles quum primiim adfidera toruumnbsp;Intonuere tuba, quum fi clangore vicifimnbsp;Increpitantjprior aduerfius ruis acer in hofies znbsp;.^aque inuadis atrox^ dt' qua viferuidus inft asnbsp;Nil te ferre valetztanto conamine praceptnbsp;Pundit its obtritas actes proculimpetus aufert.nbsp;Thracius baud aliter Sor ea quumfiiritus atr'isnbsp;Nubibus^ (fi pelago incubuitfiridentibus alis^nbsp;Fitftrepitus: qua parte ruitysoelumquefietumqutnbsp;ProripiuntyCeduntq^ mmis: illeagminisinfiarnbsp;Dirip^t horrifero ^olitantemfamine mundum.nbsp;At que vbi crudefeit Euriarum ver here cades^nbsp;Et fera vipereofeuit Bellona fiagellOynbsp;Non ficus aggeribus ruptisyorrentia torquentnbsp;Saxafimul, fimulomnepecusftyluasq^ natantes.nbsp;Non impune tibi quifquam venit obuius vltro^nbsp;Irritatque acres animosÿrdmque laceftit.nbsp;Namq^minaxvultuyequièmquemoràmqueptrofùt)nbsp;Sanguineum perrumpis it er,per tela,ptr enftSfnbsp;Sternu agros,quatis infenfas terroribus vrbes.nbsp;.^ale viam rapidum mediis vbi rupit ab ajlris
-ocr page 953-E N C O M I y M.
aeriûs âifitcù turbine mentes^ ^oncujj'x reboant turreSj'vrbs^ alla remugit^nbsp;^^frecibus pauida cumulant ait aria matres.
fiuncy fecli laudatrix Fama prieris^ ^^J^eriam mir are fidem^atque ingentia regumnbsp;domina G aller umnbsp;nbsp;nbsp;raptes Orientis honores,
^onAtiU fortunaprior^no» Gotthica laurus^ ^^^ntanûmque decus,nec viFlo maior Oronte^nbsp;^atthia^Saladinia er at : nee Gracia reges^nbsp;Babylon quos alla tulit^quos^ horrida laudatnbsp;^phrica^quostepidimiranturjiumina Nili.nbsp;l'egiolaudumy Maithiadgnaratuarum,nbsp;locft} eïi vfquam? Fanais te fentit^ amp; ArSlos^nbsp;Gades Scot us fonantye cæbfer At las
^^^0 turbatur nomine Ganges, quot;^»proftrata ducum concédantfaFla priorum^nbsp;^^perio quemeunque fuo Byzsantia tellusnbsp;Bomana dédit fret us 'viÔlricibus armis^nbsp;^^^ßerit licet Euphratem^ çlrfrperauent indum,nbsp;'n erb A Egides tant is (eß ext ulit aSliSfnbsp;^,^t auras ferro^ Lapithas,nbsp;nbsp;Creßta quamuis
^^aElarit monfira^eß Stygtum concujferitorbem : '^lt;^Eibycamfscuit qui Gorgona^quiq^ Chimaram,nbsp;^tuo»:o rapidasef(îantem gutiure flamm as inbsp;qui Colchtacum nudauit 'veUere Phafim^nbsp;inaflueta primùmfreta flindere puppe,nbsp;^lt;eferfi iam nemo poteii ttbi iurejùperbisnbsp;^^^^tos armis aquasnbsp;nbsp;(olus in omnes
Ittxtemporishuius^ j » ^^^^parenSycß belligloriaynagnis
'veterum miracula rerum. '^^lAartis honos^Martis genus ^optima bellenbsp;Q ^^^.^^^¦iBoman'is maioribus amula Kirttfs,nbsp;quot;Jgnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fûbolesfleliciaquate
^^pora : qtt,e talemyantumyulit inclyta tellus F magù aut Pheebo Delos ^aut Creta Fonante,nbsp;Eacedamongaudeat ouo.
l^^taprorumpensflptena per oflia magno ^^^ite dum fiu^us ifler turbabit amaros^nbsp;^^patriis Latia Mufis memorabtle linguanbsp;nullo Diui péri turns in auonbsp;l^efinbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;neenominis vnquam
^enumenta (acri^venturaque quondan» delèbunt nulla triumphos,nbsp;fltbnixacolumnis^nbsp;^'^t'nent^alîos^aquantta montes^nbsp;srrriQra pyramidum (cindetlongaua vetuflnt.^nbsp;Carnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'vatumcelebratanepotes
: ejrfero traditus auo^ Chrnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^'^^^bus, decus exemplar^futurb,
quitanttoraulaes^ eßLatialemre(picisvrbem^nbsp;^'ßanbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;»ant^ eß nominis vllus auiti^
l^on nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;numina curflù
in lucemeras^placiddmque qalutems
9
t
-ocr page 954-Tiraptaimperijrcfrentem feptraLatini, Neprohibetelialas Oriente imponere le pes.nbsp;^fiänpuam ft eilt peri totiesplapa Candida clinbsp;Te reuocat, cupide iampridem cel fa moranturnbsp;rift ra, nouum Arcloofidusfaciuratriont.nbsp;T/i potius prüfens hominumlabentia curanbsp;fatadiu, lentóejue leuispetefidera preffitynbsp;Dur» mapnus maioraparas intcxere rebus,nbsp;(^ffeólasf^ viam merit« publimis Olpmpo.nbsp;^ippe'ubitotterrereltalasfticceßibas'vrbesnbsp;Per pit, tarn mu It is elatus Turc a triumphis,nbsp;Claffe natat tantavidiorßeta,maximps orbentnbsp;He/feriurntimorinpentiformidineptllftit.nbsp;In teffes arredfie hominum, cura^repofta:nbsp;Tt ep uurn caruleis temp eft as imbribus or tanbsp;Col/edlas ftomerat nubes, ac turbine niaronbsp;Pracepsiamruitura fitis/fluis^ minatur,nbsp;St fax difteclosrutilu Titania nt mhosnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
Ceepite^uisafftare,neque irritavotaferuniur.
FINIS.
A BRAHAMI BAKSCHAY
SCHEMNICENSIS P A N ri O N 11 s E C R E-TARJI IL L V S T R I S S I Ad I D O M I Isi [ PaLATINI ' Syradienfis,Chronologic de Regibus
Hangaricis.
I NG KE S Sy S N NN NO K KM IN Pannoniam.
Y NN o R V M Gue Hiingcrorum decies centena 3^ odhiaginn millia exAGacicaScychia,foliGenliEatetnpopulorumqueniul-[icudinem caufata, fub fex ducibus, Bela, Kemeamp;:Kadicha,G-lbs Chele, degenereZemen orcis:icem Athila, Keweamp;Ba-da, Gibs Bendeguz, degenere Kadar,inEiiropam traiecerunr,nbsp;amp;lin Hangariam(quam cuncdbierGenacionesprxbdequodamnbsp;Matrinexalias Martino,diHo de Sabaria,propter fob fcccundi-fr^fesPau-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;colebant/peruetmcntcs,ad TibiGtiamnisripam caGraGiaGxerunt.Ma-
ennus augito ignocx genas Scychicx aauentn, Thcrncide Veronavniuca:v Germanite ex Romanorum gratia prteGdcntis,petiuitauxilium :amp;:Gcart-,bo,co-. aâo ingenti exercitu, ad Potentiänam vrbem, inter Theten äz Zazhalom G-primart- ram, confcderuntjvbiprimo pcrHunnos,qiii Gib Sicambria Uamibiam adhi-bids inGatis vtribus tranGiatabant, intempcGa noäe miferrima c^deaGcéb,nbsp;Gintfugati. In agro deinde Tharnokwelg,eoGiem HannosGiperionhus vighnbsp;liisSilaborib. exhauGos, vicilGm in Gigam conuerterunt:quirenatatoDaniibianbsp;ad Gios peraencre. In hoc conGidta, exHnnnis cum vno ducum Kewe, bomi-nam centum Se: vigintiquinq; millia cat fa : e RomaniSfaliisq; nationibus, fyaternbsp;eos qui in caGris Giperiori nodle ceciderant,ducentaamp;r decern millia dcGccratanbsp;Gint.Deindeprope Thulna,nuncAuGrite,olimHungarixciuitate, Matiinus.i
* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Humus
Mafrtnm
fn
r/unniln-äe.
REGVM VNGAR.
^uhriiscxfus óccubuif.innumeramultitudo adinternecionem vfqueprofliga-^^¦^Thetricus verofagittain fronteidus,cüpaucis euafit. Hunnoruni quadra-
ßiQtaniiiliainhocpraliodefiderata : tres etiam duces, Bela, Kemeamp; Kadicha n/tnn»-^ottem oppetierunt : qui tandem folenni pompa ad marmofeamcolumna Ka-diéfam,penesducemKeweprædiûûfepultifunt. HacHunni pocitiviélo-
^*3,viuucrfæ Pannoniae cum imperio prxellc cocperunti
AtHIL A,omniumcófenfuinprimumregêHunnoruraeligitur,amp;decIa- fr!-^ lo ^^^^bAnno mundi 4361 : anno Ghrifti 401. ingrefltis Hunnorum in Panoniamnbsp;^^Hicimperijfedem pofuitin Sicambria ciuitate-.amp;profedurüs cum mnume- nbsp;j^^copiarummuïtitudinein bellum, BudamfratremfuumvniuerfæPannoniæ,nbsp;luijpræfecitjvfurpatofibihoc titulo : at hila bendegvz filivs, tititnbsp;*^Agni nemroth nepos, in engadi nvtritvs,dei gra-
REX HVNNORVM, MEDORVM, GOTHORVM, DACGR'VM, ^^TvsORBIS, FLAGELLVMDEI.
Adoriturinprimis vtramq; Myfiam,Thracjam,Achaiam,Maccdoniam,amp;:Il-vfiam : redit vidor. Sicambriam,quö etiamThctricus Veronends, accrrimus QiitnHunnorumlioftis.cumfreauetilTimis Germanorum oroccribusbeneuo-
^aniam mifcet. Sigifmundumjcius regionis principê,cum magna manu occur *^entetn,interGonllantiamamp; BalileamfunditjfugatqjjArgentinam per eum di-*^^ptâ,dirutisiâmnibus,Polyodopolim,id eft Strasbürg,edixitappellari.
^'^oto exercitu. Gallias vaftatamp;fubuertit : ac in Hifpaniasvfqi, Betieamamp;Hi-JP^liirijViiftricibus armis penetrat:amp; in cap is Catalanicis cum rege potentiftimo * neodorico,amp; Aetio Romano fenatore,crudeliflimo omniu prtclio cofligit.Ex-^^gnatisq5multisvrbibus,Sicambriamregreditur:vbi Budamfratremfuum,eonbsp;bnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Budänöminamusjvocabulo füinominis ^thih
'titnô Sicambriâjtantorum iamlaborum pertæiLis,virginem Hildico,aliâs My-^O'thjBadrianorûregisdliani,invxoremducit.incuiusamplexibus, dumvino ^venere corpus eius inflammatueflet,no(fte,fanguinecopiofo ènaribus infaunbsp;exündanrc,extinctus eft : Anno mundi 44O7.Chrifti 445. Ingreflus,/!. Im-
Defundo Athila,imperium penes duos filiorumfuorum, quorum alter Ala- alada-'*îrius,Chaba alter fuit,cæteris ætateamp;r fortitüdineeminentiores, remanfit. Hi ntu c Chti ^iinidcfucceflione inter fe perlongumtempus diftiderent, rex Gepidarum Ar-^wicus bellum aduerfus Hunnos mouit: amp; trUcidatis multis Hunnorum milli-®^s,filio itê Athilæ Aladario,potitus eft optima parte regniPannoniæ. Alterau-frater Gbab a, ante iftamcladem,cumfexagintafratribus fuis natuminori-
bonaparte Hunnorum in veterem patriam reftiit. Pars quæ m Pannonia, ^^fitjfubquamplurimisamp;diuerfîs principibus,peregrinægcntis inPanno-propter regionis fertilitatem,amp;opportunitatem,infufç,multipricë exper-fortunam. Ideoque oratoribus fuis in Scy thiammiflis effecerunt, vt longenbsp;teûtes prioribus denuà egrederentur;
SECVNDVS I N G R E S S V S HVNNO^
mundi 4706, Gbrifti 744, obitus Athilæ 5 o i, fub feptem capitancis :
Quorum primus fuit Arpad filius Alini, qui eft prognatus ex Elendo filio Vgefc: ducetuk HH ii
y
-ocr page 956-C H R o N o L o G I A
V gek ex Edo, Edùs ex Chaba filio Athilæ. Secundus'Càpicancus fuit Zaboich, à quo amp; nunc locus comitatus de Zaboich.Tertius Gyula,à quo amp;hodie fanulianbsp;propagata extàtGywlay. Quartus Kewndjà quocàpitaneo Kendij familiade-ducitur. Quintus,Lehel. Sextus^, Berbulcho. Septimus capitaneus fuit Wrs. Hinbsp;Hunnis Pannonicis adiùnxeruht-, amp; confederuhtin Tran/Tyluania, pofitis ibinbsp;kenburg. fcptcm cafttis : vnde etiam ipfa prouincia Sibenburg, id eft feptem caftroruiùnbsp;nomen habet.
A didóautèm Arpad, capitaneo fcilicet primaria, profluxerunt duces complures eiufdem gentis, qui Pahhoniam vfque ad tempora diui Stephani régis-, cruèntilîïmàfaipiflimè cum aharüm diuerfatum nationumgenerationibus pu-gna interueniente,poftederunt,amp; gubcrnarut. Ëx Arpad enim dux Zultan pro-ceflit :ek quoToxon, pater Gayczæ amp; Michaelis. Gaycza genuitdiuu Stepha-chnfliantu uum rcgcm: Michael verb genuit Ladiflaum Caluum,amp; Waful. Ladiflaus Cal-ÜUS genuit Andream,Belam Leuente. Gayczaprxdidus,primus inter Hun-garos fidem Chtifti amplexus eft,fuitq; baptizatus aS. AdalbertoepifcopOiMo-ntur Anno muiidi 451 y p, Chriftivero ^^7.
S E QJV VNtVR REGES
Christian I.
i. S. StephanvsI. filius Geycz£é,nafcitur Strigonij, amp;à S.AdalbertoPràgeniiantiftite,amp;nbsp;Adeodato comité, defacro baptifmi fonte leua-tun
Totafere Hungarixpàrs,intehtiflîma cura GeyeZæ amp; S.Stephanijad fidem Chrifti eft con-uerfa,circa annUm.In regem,omnium miro to-fertfu amp; applaufu coronatus, Stf igonienfem ec-clefiam metrópölitanam amp; Colocenfem bafili-cam,âlia^ tepla fundàuit,amp; thefàuris dotauin
Sufeepit geflit^ bella aduetfus CupamSimi-gienfem ducem: item contra Giulamauunculu liium i præterea contra Bulgatoruamp;: Sclauorumnbsp;ducemCeanum.Horum autem fufeeptotii bel-lorum eaiifas iuftiftimas fuifte, Hiftorici Annales tradunt. Moritur infefto afliimptionis B.nbsp;Virginis Anno Mundi yooo,Ch risti verbnbsp;millefimo amp; tricelimooótauo : Regiminis fuinbsp;Hungarici tricefimo ftptimo: ebuerßonisHun-garorum ad fidem Chriftianam,qüadragefimó-nonofepultus in Albæ regalis bafilica, ab ipfonbsp;eöftditäi Hicgenuit filium D.Émehcû, qui de-Ceflit ante obitum patris.^
1. Pe TR vs Aiemanus,filiusGuilhelmi,fra-trisSigifnünndi Burgundiorumducis, exforore S.Stephani nepos ; eligitur in regem poft S. Stephani obitum. Cûmiuperbèjcrudclitet amp;auarcnbsp;dominafetur, fuit è regno expulfus.
5. Ab A Hungarus,foronusS.Stephani,expul-fo Petro eledus amp; coronatus eft in regem. Hic qUo'que crudelis amp; iniuftus fuit, idcoque propenbsp;amnem Tibifeunï occifus.
Scpelitur infpcriobioSaar. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
P E T R V s Alemanns mox poft mortem Abç viribus Hcrici Imperatoris redutlus in regnum,nbsp;denub
di
4931
49yo
49^3
ÿoo3
yoolt;gt;
Chri-
A
9^9
98p looi
1041
1044
Cen-uerfio »ù
minû
REGVM VNGAR.'
dcnuo Albæ coronatur: Sc tandem occiditur.
Scpelitur in Quinquecclefienfi bafilica,quam ipfecondiderat. Eo tempore magna pars Hunga-rorum à fide Chriftiana defecerat.
4. Andreas I. primogenitus fupradidi Ladif-Ui Calui, eligitur amp; coronatur in regem eodê anno, Genuit duos filios,SaIomonëamp; Dauid. Salomonern,quintum ætatis annum agentem,corona-fifecit in regem. Tandem in bello contra Belam gefto occiditur: amp; in monafterio diui Anianiinnbsp;Thihon iuxta lacu Balathonemabipfo extructo,nbsp;hutnatuseft, Belapermittentc. ,
Bela ].frater Andreæprçdiôti,deuidoamp;de-funélo eodem Andrea,çgrê tulit Salomonern ele-fuifle in regem (nam ideo bellum contra fra-irem geflerat)in regnum fuccelfit. Habuitfilios, Geyczam,Ladiflaum amp; Lampertum.Hic rexmonbsp;netam argenteamcudi fecit : menfuras amp; pondera conftituit:preciarerum vcnaliü ftabiliuit.Hun-garos ad idola colenda regrelTos, ad vnum interfi-ciiulfit. Struxit celeberrimummonafteriumSal-natoris in loco Ze wkzard,vbi poftea mortuus de-fiinâus eft.
Salomo N,filius Andreæ regis prçdiôti,de-funóto Bela,ope Henrici Imperatoris (cuius filiäin VXoré fîbi deftinatâhabebat ) Hungarorumqj fuf-fi'agio Albæ dcnuo coronatus eft.Hic cum Geyc-^aôcLadiflaopatruelibusfuis,adhucducibus,bel-^a geflit acerrima contra Cumanos amp; Bohemos,nbsp;regnum deuaftantes. Qjnbus perdomitis, auxilionbsp;^orûdem Geyczæ amp; Ladiflai Nandor Albamim-perio Hungarico adiecit. tandem ab eifdempa-rruclibusfuis fugatus,regnôque exutus eft. Inha-oitu religiofo diem fuu obiit Polæ, oppido Iftriæ.nbsp;7 G E Y c Z A I. primogenitus regis Belæ Lfilius,nbsp;^ügato Salomone, rcgiam dignitatem adeptus eft,nbsp;Genuit duos fiIios,Colomannum amp; Almû. T empote huius validiflima fames Hungariam afflixit.nbsp;Obiit,fepultus in ecclefîa B .Virginis, V aciç,quamnbsp;pfe conftruxit.
S. Ladislavs I.fraterGeyczæ(queHû-gari propter vitæ fanditaté,fan(ftum regemnomi-nabant) demortuo Geycza,amp; viucnte adhuc pulfo Salomone, inregnumfucceflît. HicDalmatiæ amp;nbsp;Otoatiæ régna, Hungarorum regum lunxitimpe-rio. Geflit multabellacotra Tartaros ,amp; alios ad-'^erfarioSjæ mulos regni. Deceflitabfque liberis 5.nbsp;Oalen.Augufti. Sepultushonorificcntiflimis exe-^uiis in ecclefia V aradienfi,ab eo extruda.
5- CoLOMANNVs, filius Gcyczx regis, fuit (opinionequorundam) primùm epifcopus Wara-oienfis,deinde per difpenfationem fucceflît S. régi adiflao. Sub eo Hungari multa grauia, Deo^nbsp;'^raortalib. quàmmoleftiflîma pcrpeflifunt.mul-ra cnun inique atquc crudeliter geflit. Exca:cauitnbsp;HH iij
|
yoos |
Chri- ^lt;gt;^7 |
Cz?»-uerf. 61 |
5 |
|
yoti |
10^9 |
75 |
II |
|
yoi4 |
io6i |
7^ |
15 |
|
^02.7 |
lo^y |
79 |
5 « |
|
5035 |
1077 |
90 |
II |
|
yoqz |
1080 |
55 |
5 |
|
| |||
|
5057 |
1055 |
108 i |
ry 15 |
CHKONOLÔ6IA
fratrcirifüùrti Almumducem ,amp;:filiueius Bclam, tandem amp; ipfum Almum interimi fecit, in eecle-fiaDemcfienfi. Habtiit hic rcxfilios duos, Ladif-laum amp; Stephanum. Obiit diem impie,vt vixerat:nbsp;fcpultus in Alba Regali.
10. nbsp;StephanvsII. eiusfiliuSjàdhucadole-fcentulus regno præficitur. Cognominabatur is ànbsp;vulgo fulmen : propterea quod non confilio fednbsp;fubito animi fiirore cütta faciebat.Cum^j ex -vxo-rc nullos fufeepiifet filios, moriendiq; fibi tempusnbsp;adefle animaduertiflet, regno fe abdicauit, acce-ptóque monachorumhabitu decclTit. Corpus exnbsp;Agria in V aradienfem ecclefiam tranflatum, ibi^nbsp;reconditum.
11. nbsp;B E L A 11. Cæcus appellatus, filius Almi duels, cuius oculos Colomannus eruerat,regalia fee-ptra adipifeitur. Regnum prudentiflîmè fandif-îiméquegubernauit. Genuitfilios quatuor,Geyc-zam, Ladiilaum, Stephanum, ôâ Almum. Bori-chum filium Colomanni régis, natum expellice^nbsp;regnum fibi vendicare contendentem,infugamnbsp;vertit, fuumque numerofilfimumexercitumpro-fligauit. Hungaros autem, qui illius fauerant par-flbus, interfecit. DeceiTit Ghriftianiifime : fepul-tusellAlba:.
12,, Geycza II.filiusBelac;fecurtdi,fratrufuo-runatu maximus:adolefcefitulus Chriftiana picrate infignis, adrcgnifaftigiüetfertur. FuditTeuto-numac Saxonu Auftrenfiumqjamp; Bauarorum copias,qux PofoniooecupatoHungariäinuaferant, horumqjexuuiisteplaper Hugariam ditauit. Secundum hoc bellu Pannonias {vt Annales memo-rant) fxua fames inuafit. Genuit filios quatuor,nbsp;Stephanum,BcIam, Arpadamp;Geyczam. Migrauitnbsp;c vita,mira cum religione : Albæ fepultus.
15. Stephanvs III. filius præfati regis Geyczz fecundijtex declaratur amp; coronatur.Multa contranbsp;Vcnetos in Dalmatia, ac contra Emanuele Imper.nbsp;Græcorûgeifit:multaquoq; à Ladiflaoamp;: Stéphane ducibiis, patruis fins,filiis videlicet Belæ Cacci,nbsp;perpcflus:quibustandcextcrminatis,deceiritè villis abfqj Iiberis:fepultus in ecclefîa Strigonienfî.nbsp;14. Ladislavs 11. filius BclæCæci,viuentc ad-hueStephano III. vfurpatq^bi reghi potefi:âte,fexnbsp;mefibus imperauit : mortuus cft,amp; Albx fepultus.nbsp;ly. Stephanvs IIII. Ladiflaihuius frater,amp;nbsp;Beîæ itidem Cæci filius, mortuo eodem Ladiflao,nbsp;amp; viucte adhucStephane tertio, vfurpatacorona,nbsp;potirus eft eaquinquemenfibus. Tandem àregenbsp;Stephane tertio acie vidus, in caftello Zemlinnbsp;mortuus cft, code anno quo amp; Stephanus : fepultus in Alba Regali.
16. Bela HI. Stephani tcrtij frater,Geyczæitidem fecundi filius,poft Stephanum reghauit.Is rc-gnuin fuuiu latronibus amp; furibus quorum ingens 1 ,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tum I
yo76
yo^5
5103
yii3
n34
P34
P3y
Chri^ fli
1114
1131
1141
llél
1171
1171
75
Cöfi-aer/.
mt-ftii ^9
141
Iff
i8^
186
187
10
io
li
REGVM VNGAR;
^itMferat intotaHungaria capxa,intehtuamp;iûàcura J/z Purgauit. Hic füperftitibus ßliis duob. Emerico amp; âinbsp;^Mrea, diem obüt Albæjvbiamp;fepuitus iacct. 51nbsp;*7- E M E RI c V s , filius huius Bclæ tertij ritenbsp;^Ueecdcns præfuit regno:amp; relido filio vnico La-^*flao,mortuuseft,Agriæfepultus.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I
|
1104 |
|
Ladisl Avs IIl.eiufdêEmericifiliuSjre-gnauitpoftpatris obitumfextantumcnfibus.nam I i^ïiinaturo rato fur rep tu s eft,fepulcus Albæ.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;l
9. An D R E A s 11. filius Belæ tertij regis,omniû l ßiffragiisrexoptatur,amp; Albærcgiisinfignibusdo- lnbsp;^atur, Vxoremduxit Gertruden!, nobili Germa- Inbsp;ûorum genere natam : ex qua liberos fufcepit,Be- Inbsp;lato, Colomannum, Andream amp; Elizabetha j f- 1nbsp;^inam præ vitæ fandimonia omnibus perpetuônbsp;cclebrandam. Hic didus eft Hierofolymitanus,ex lnbsp;^0 quo d in terra Sanda,commifla atrociflimapu- lnbsp;S^aaduerfusBabyloniorum Sultanû,vidorglo- lnbsp;bofus euaferit. Antequamautem idem rex conti- lnbsp;ôuaturus eo itcr, copias fuas Conftantinopoliin Inbsp;ATiam traijciendas curarct : Gertrudis regina à Inbsp;^ancbano locumtenente regio in Hungaria, pro-pterea quod vxoreraeius, fratri fuo, ex Germania 1nbsp;I *îtùaduenerat,violandâtradiderit,lctliali vulnere Inbsp;conficitur. rex in reditu à terra Sanda,filiam He- lnbsp;^Wismarchionisalrcramduxitvxorê-.cxquage- |nbsp;¦ JiuicStephanûjpatrcAndrex Veneti. Hicrexpri-^ilegia libcrtatis optima Hungaricæ nobilitati co-ad cuius etiamdccreti obfecuationem,vni-^çrfi. Hungarix regeSjtempore coronationis ipfo-, '^utn, (oient iurare. Exceflit è vita rex, in cno-quodEgres appellant,conditus.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1
1135
^0. Bel A II ll.Andreæfecundifilius,natuma 'or ,ab Hungaris omnibus rex confalutatur, amp; exnbsp;^orecoronatur. poftpatremregnauit,multisaf- .nbsp;^l'âusincommodis.cius enim tempore tota Hun- 1 yiÿynbsp;S«ia per T artaros crudelitcr incendiis, ferroque |nbsp;dcuaftata: per quos etiam Rex ipfe expulfusnbsp;f^itadinfulas maris Adriatic!: vnde poftTartaro- lnbsp;îuin in Hungaria triennium confumentium abi- lnbsp;'üin,auxilio RhodianorumCrucigerorûamp; Fran- lnbsp;S^panum comitvim fuit inHungariam reftitutus. 1nbsp;^quo poftbac non folùm amplilf. priuilegiis fed lnbsp;^Ppidisamp;cpagishonorificèdonatifunt. Obiit, fe- lnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.
MtusStrigonij apud fratres minores. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1^37 112-75 1 189 1
St EPH AN V s V. filiusBel3equarti,hære- | I l 1
^ßatio iure Pânoniæ regnum accepit : fuit^ in ar- I ^bplurimufortunatus. Hic fuperato rege Otho- 'nbsp;'-^OjBohcmos domuit. Bulgarorum regem cumnbsp;^ninerfa My fia ftipcndiar iu fibi fecit. Superftitib.nbsp;'-i^erh Ladillao amp; Mana, ea quæ Carolo Glaudonbsp;Sicilia^ regi niipfit, ex qua illc genuit Garolu Mar-Mlum , qui filiu Garolum quoq; nomine genuit ;nbsp;®xcefrithumanis,fepultus ininfula Bud»nfi.
Ladislavs IIII.Stephaniquintifilius, HH iiij
-ocr page 960-|
910 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;CHRONOLOGIA |
ÿ'. | ||||
|
qui Kwnlazlo nominatus eft,fucceffitpatri.Cuius |
Tfiun- |
Chri- |
uer/. | ||
|
tempore 1x8 Tartar! infeftis armis denuo Hun-gariam ingreflifunt gt; qui omnia pene longe Jateqj, |
di |
fti | |||
|
ff ff nii | |||||
|
vfque ad Pefthum, direptionibus atque incendiis abÏumpferunt. Anno deinde i.ab eorum ingreflu,nbsp;no fine maxima præda exceflere.Hic rex à Cuma-nis, baud procul à caftello Kerefzeg, mifcrabiliternbsp;interfedus eft. Sepultus iaeetChanadini. |
PB | ||||
|
X3.« A N D R E A s 111.filius Stephani,filij Andreç | |||||
|
fecundi, qui amp; Venetus eft cognominatus, eletftus eft amp; appellatus rex.CoronabaturàneceLadiflai. | |||||
|
Auftriam hic in poteftatem fuam redegit. Obiit, Budæfepultus ,in æde B, loannis euangeliftæ, a-pudfratres minores. Legatus pontificiuseotepo-re profeétus eft in Hungariam, commêdaturusinnbsp;regem,Carolum filiumMartelli. 14, V E N c E s L A V s, quem Hûgari Ladifiaum nominabât,filius regis Bohemia:,indu6tus fuit pernbsp;quofdam Hungaros cotra Carolumpronepotemnbsp;Stephaniquinti,intenera ætate exiftentê: proquonbsp;fcilicctànonnullisprocerûregni miiTuscrac. Hicnbsp;VenceflauS, aliter Ladiflaus, propter dilfenfiones |
yx^3 |
1301 |
31^ |
II | |
|
Hungarorum (habebat enim pars Carolum, pars gpfum, pars etiamtertium regem, Othonem fcili- | |||||
|
cet Bauariæ ducem ) reliquitregnum, amp; redudus fuitper patrem in Bohemiam. xy. 0 T H 0 dux Bauariæ,fimiliter perfadioncs quorundam Hungarorum induôlus fuit, Albïequenbsp;coronatus : regnauit annis ferè tribus, fed per La- |
yx^6 |
1504 |
3^^ |
3 | |
|
diflaum WayuodamTranflyluaniç fuit pofteaca-ptus,fpohatus,amp; è regno expulfus. 2.6. Carol VS I.CaroliMartellifilius,puerex-iftensjinrege HungarixannoDominiijio. coro-natur. Genuit plures filios, qante eu mortui funt. Poftremo genuit Ludouicum, Andrea amp; Stepha | |||||
|
num. Hic Matthæum Trintfchiniêfemcomitem, armis opibusqs potentem, amp; illius îngentë cxerci- | |||||
|
tû, propeCaflbuiam prælio vicit. Regnû non modo fortiter tutatus eft, fed amp; plurimû auxit. tenuit |
Î2-74 |
1311 |
X |
f | |
|
namq; fuaditione Dalmatia, Croatiam, Seruiam, | |||||
|
Lodomeriam, Ruflîam, Comania, Bulgaria, Bof-nam.Felicianus quidam aülicorum,in die Pafehæ, regem Carolûamp;: rcginam,cum eorû liberis, men-fæ aflîdëtes,inarce Wiflegi:ad,enfe interimere co-natur. pro quofcelerc debnas deditpnas. |
152-9 |
19 |
1 | ||
|
Dux R]jtenoru venit ad Carolû, ad WlTegrad. |
noi |
135^ | |||
|
CafimirusrexPoloniæ, amp;Ioannes rex Bohe-mix, venerunt Carolum in uifendi gratia, ad Wd-fegrad. Loeuftarumpeftis Hungariam inceifit. Cafimirusrex Poloniæ Venions adWiflegrad, refignat regnumPolonix Ludouico, filio Caroli,nbsp;ex forore Cafimiri fufcepto:carebat enim alio hç- |
yyox |
1340 | |||
|
rede. Mortuus eft autemxvii.Calendes Augufti, fepultus in Alba Regali, |
5304 |
134^ |
3f7 1 |
3^ | |
|
/ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;X7. L V- |
1 |
1 | |||
REGVM VNGAR.
¦7. Lvdovicvs I.filius Carolipraefatiifuccef-fit patri. Multa Bella féliciter geflirjniultaque regno fuo recuperauit. Prxter alios rebelles'amp;æ-öiulos regni , qui in Croatia amp; Dalmatia motus Bagnos exciuerantjMoldauos amp; Rutenos per-loniüit. Gentern Coinahorû, ritu T artarico in-,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;noluta, adfidem Chriftianam couerti procura-
iiit,ÈxHungaria vero ludçospcpulit.tleélus amp; corônatus ïuitPoloniæ rex. Hæredes mafculi-*ios no habuitjfed îîlias genuit: Maria,quæ tandênbsp;Vngariæ:amp; Hcduigâ,quæ Polohiç forti ta eftre-gnum. Ôbiit mortem die x.Septembris. Sepül-tnseft Àlbæ,infacello quod viüens extruxeràt.
M À RI A, filia Ludouici primi, poft Ôbitû pattiUn regem coronatur,decernitur^,quæ Manbsp;fuit poftea nupta Sigifmundo; filio, Carolinbsp;qnarti Rom. Imperator is. Cum Èlizabetha,ma-fua,regnauic annos quatuor : amp; contra banc;nbsp;^dhuc fine mânto,admodum iuuenem,à plerif-ine introdudus eft, amp; coronatus
C A R O L V s 11. cognomento Paruus,rcx ^capolitanüs, Ludouici primi ex fratre Andreanbsp;^epos :quiin arce Budenfi exvo lu ta te Elizabe-^æreginæ, procurante Nicolao de Gara, iegninbsp;Matino,per Blafium Forgach occifus eft. Annonbsp;Dominica: incarnatiónis ijSy. Maria poft hæcnbsp;^dhucviuens, iu's fuumfegiumSigifmüdoma-fpontê cëlfit,ac mortua eft,fcpultain cccle-^^Varadienfi.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.
SicisMVNDVS, Mariæ fponfus, anno j æUtisfuæ XX fuit per dominos regnicolas ritenbsp;' ®^cétusjamp;regni corona donatus,in fefto Pentc-'¦oftés. qui poftea amp; Imperator Romanorum ôinbsp;¦^xBohemorum fuit. Hic rexgloriofus,viriliter,nbsp;intelicjter,cum Bayazite T urcarum impe-¦^fÖtCjapud Nicópolim vrbemconflixit.
, ^oftquam cladem Hungarici proceres éuni *®caftrumSokioscaptiuitati dederut i4or.Brc-Urnen clam emiiTuSjprudenter amp;forriter re-S'^a^bernauit, ac in faófciófós graüiter àriimad-Blasko quidam Boemus ,humili gènerenbsp;*'?tus,cóaéto facinÓroforüm excrcitu,Tirnauianbsp;^utïi intrauit : viribüsque militum fuorii fretus;nbsp;haud parua ciüiüni mükitudine,in potefta-^^niiuamvrbemredegit. . .
; y on mülto ante tempore,duplex rufticórum ^nuni iri Hungariai emerfit. cæfis autcfeditio-^sauthóribus,agrcftis quoq; multitudo grauesnbsp;P^nas dedit. Hic imperator amp; rex tredecim co-¦nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Scepüfienfis oppida,Poloniæ régiæ Ma
dtulo pignoris infcripfit. Obiit autcdicm .'^nin annoætatis lxx i. in Moralula Znoimæ,nbsp;conceptionisMarixvirgiriis. *
r ^n Varadiehfi ecclefia honorificè traditus eft ^Pultufac.
|
5gt;2.J » | ||||||||||||||||||||||||||||||||
|
9
1
-ocr page 962-CH RO NO LOG I A
31. AlbeRf Vs,Romanorum Imperator,8c archidux Auftri^,qui Elizabethafiliam Sigifmun-di régis amp; imperatoris in vxorehabebat : ipfis Ca-Icndis lanuariis Albæ rex falutatur, amp; coronatur.nbsp;Duos in regno annos clauderenonpocuir: fiqui-dem exceflit humanis in fineOdobris, Albæ fe-pultus.
31. Elizabetha regina,mortuo Alberto rege,remanfit grauida : amp; dumnefciretur, an filium vel filiam eilet paritura, proceres regni miferuntnbsp;fuos oratores proiuuene Wladiilao Lithuaniçdunbsp;ce, regisqs Poloniæ fratre. qui antequa inducere-tur,rcginapeperitfilium Ladislavm: amp;con-tradixiteledioni,de Polonofadæ : fecitqj moxin-fantemcum bona parte dominoru regnicolarumnbsp;Hungarorumcoronari, amp;coronam regni fecu innbsp;Auftriam ad infantis patruum FridericumRom.nbsp;Cæfarem,archiducem Auftriæ,afportauit.
33.\ Wl ADI SLAVS introdudus, cum corona regni nonhaberetur, diademate quodareliquiarunbsp;de capite fandi Stephani defumptD,coronatus eft.
Sub huius imperio Amurathes Turcarum imperator fubegit vtramque Myfiam,moxq5ingredi parabat Hungariam.
tempore loannes Coruinus, Huniady di-dus, intra paucos menfes cotraTurcas, multas vi-dorias,magnacumlaude,airecutus eft.
Cuius etiam virtute caftrum Zenderew, regi Wladifiao,ab AmUrathereftitutum eft.
Rex hie magnanimus, amp; bellicofus princeps, perfuafus à legato potificio luhano Cæfarino,cru-entiihmo illo amp; maxime memorabili præliocon-flixit cum Amurathe,apud oppidum Varna: vbiamp;nbsp;cum Cardmale periit,in fefto fandi Martini.
Agens annum xxi ætatis Joannes Cor-uinus Huniady didus,comes Biftricienfisamp; Vay-uoda T ranftyluanus, poft Varnenfem cladem La-difiao puero in manibus Friderici Augufti exifte-te, pronunciatur à regni optimatibus in guberna-toremHungariæ.
Qm gt; cum Fridcricils Ladiflaum puerum, tan-quam legitimum regni regem, cum corona regni reftituere recufaret,infcftis armis per Auftria,Sty-riam, Carinthiam amp; Carnftlam, multaruciuitatiinbsp;amp; villarum agros, incendiis amp; ferro vaftauit. Moult As bellum aduerfus GeorgiumSeruixDefpo-tam,quod amp;:ad extremum féliciter confecit: itemnbsp;cotra Bohcmos,qui duce Hiskra, aliquot in Hun-gariaarces expugnauerant, atque occupauerant.nbsp;quibus recuperatis, no modo hoftium exercitumnbsp;profligauit : fed amp; multa caftella, oppida amp; pagos,nbsp;illis ademit. Deinde amp; cum Amurathc Turcarumnbsp;imperatore Rafciam inuadere parante ^commiflanbsp;pugna,vidoreuafit.
Ladislavs V.filius Alberti régis fupradidi, circa
y4oi
1402'
1402-
5406
1407
CÄZ-/-
1439
1440
1440
1444
i44y
410
4yx
411
R E G V M VNGAR;
îîrcà xiï .îctatis annû Vienna in Hungarian!,circa feftumPurificationis beatx Virginis,reduö:us eft*
Quo tempore amp; loannes Coruinus officiu gu-tgt;crnationis depofuit. Vrbs Conftantinopolitana, olim Byzantium diifta, à Mahomethc, filio Amu-^atliis, ex Othomannigenerc, feptimo Imperato-^eTurcaru, feria tertia poft Corporis Chrifti, ca-pitur.
loannes Coruinus, dux amp; miles folertiflïmus, ^nàcum Capiftrano,qui fuis Cruciferis fignficru-ois præferebat,Mahumethem hunc,captaia Con-ftantinopoli Nandor Albarn vrbem, à Ptolemæonbsp;Taurinum didam,cum excrcitu quadringétorumnbsp;Gillium, honiinumlediffimorum, propriainper-fona obfidentem ( quod nulliin Europa regu con-^gfjparua manu fuditamp;fugauit:ereptis amp; adem-ptis illi æneis tormentis plufquam centu, raræ ma-gnitiidinis ,machinis ingeniis bcllicis maximinbsp;^aloris. Deccdit Coruinus ex hac lachrymarumnbsp;^alle,cum perpetuofuidefiderio Zemlini: quartonbsp;^^lusSeptembris.
Corpus inTranflyluaniadclatu: amp;inxde Albæ Ciuléfî ,per cum fundata, magnificcfcpultumeft.
Comes Ladiflaus,filiusIoannisHuniady,cu ^itthia fratre ftio,iuftu regio in carcerem conijei-
: tcrtióque die Ladiflaus comes, annum ætatis agens,ob cædem aduerfus VlricumCiliaenbsp;comitem patratam, de mandate regis, Budæ ob-^riincatur. Id autem contra regis gratiam amp; iura-^entum,Tcmefuarini Ladiflao fuperinde præfti-factum eire,Bonfinius Decadis tertix libronbsp;oftano tradit. Rex Viennam,moxq5 Praga, relidonbsp;Hennæ fub firma cuftodia Matthia, proficifeitur :nbsp;''bi dum nuptix appararentur,cu Magdalena, Ca-foli régis Gallorumfilia,obiit, no fine veneni ad-^iniftrati fufpicione: çtatis amp; coronatioms xviiinbsp;, fepultus ibidem more regio.
14. Mat T H I A s Coruinus,eo quo rex è viuis ^oceifit icporc, Pragam ex Auftria aduedus : in^nbsp;Cgt;eorgij à Podebrad, qui tadcm rex Bohemix de-'^laratus extitit,poteftatem deuenit.
Hie in regem Hungarorum eledus declara-'oSjàGeorgio rege non prius dimiiTus eft, quàm Catharinameius filiam vxoremduceret. Dehincnbsp;Matthias à Bohemis vfq; Strafniczam, areem mu-^tilTimam ( nunc generofi amp; magnifie! Domini,
. Bernhardi à Serothina, lib eri Baronis, amp;c. po-'-'llatoris Cxfarei ) Morauo circumfluam,vbi vni-quot;orfa Hungarorum nobilitas conuenerat,deduci-Vnde, rege accepte, longis itineribus Budam properant. Hocamp;fequctibus duobus annis,mul-'a domi forisque prxclara facinora edidit. Etinnbsp;^lt;!pcteda corona regnif qux annos multos fub Cç-ateapoteftate fuerat) non deftitit, donee earn re-^abuerit.
|
'Mun |
Chri^ |
Qz?- |
ke- |
|
di |
uerf. | ||
|
1414 |
I4H |
IX | |
|
y4'y |
1455 |
4^4 A |
13 |
|
HI? |
1455 |
46^6^ |
15 |
|
1418 |
145^ |
467 |
16 0 |
|
Hip |
I4F7 |
468 |
17 |
|
54x0 |
1458 |
4«^^ |
18 |
|
1458 |
4^P | ||
|
| |||
|
| |||
|
H2lt;4 |
I4(5x |
473 |
1 4 |
|
1 | |||
Z
-ocr page 964-5i4 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;CHRONOLOGIA
Ciultatem amp; afcem Iaycza,ac feptcm vigin-ti circum finiüma oppida, vi amp; armis à T urcis re-cepit.
Mahometes Othomannus,axidicalayczç capti-tiitate,cuiningentiexercitus moltitudine vieiflim oppugnare layczam adoritur. Audito aute folùmnbsp;rumore aduentus Matthiæ, foluit obfidionem.
Ad die Parafceues, AlbæRegalifrequetiflîmus indicitur conucntuszvbi Matthias facro diadema-te cum incredibili populorumplaufucoronatur.
Appropinquantcautumno,rex, vndecunq; po-teft,auxilia cogit : traieótóque flumine Sauo^ My-flamfuperioremingreditur.vbiZrebernicû,quod ab argentifodinis nomé habet,arétaobfidione pernbsp;eum circumuêtum vno atque altero prælio capit.nbsp;Zoynichum verb Rafcizoppidû, in arduo montenbsp;fltum, acerrimè obfefliim expugnari non potuit.nbsp;namMahumetemcum quadraginta millibus ho-minum,inhoramadfuturum, audiebatur. Itaquenbsp;folutaobfidione rexSauum reméfus, in Syrmien-fem agrum rediit. In oppugnationc autem nouifll-tna, Emericus cornes dcZapolia, emiflaab oppi-^^ianis fagitta,oculo altero præfigitur.
Segedini cÔuentus generalis indiciturzvbi Michael Orzag, vir fub quinq; legitimis rcgib. Hun-gariæ,fapientia, probitatcamp;: felicitate conipicuus, à rege Palatinus declaratur.Duoque oratores Ro-mam,amp; in reliquas partes Italiæ, pro auxilio contra T ureas impetrando,mittuntur.
Rex in Croâtiam caflra mouere decreuit. cum-'que vix Z agrabiam forte veniret,informatur,qua-litcr Swehla Bohemus, vir bellicofus, immemor fideIitatis,caftelIumregiumapudTirnauiam,Co-Rolian diôtum,occupaïret: amp;: coadaingenti præ-donûmanu,inrapinas effunderetur, pagosamp;op-pidaincédiis amp; ferro vaftarct. vnde rex eueftigionbsp;pedemreferens, Bohemumobfidione incaftcllonbsp;cinófum,cocpit,deque co atque fociis eius fuppli-ciumflimpfit.
Rex in Tranflyluahos, fequenti anno (qui, fua-^dente amp; hortante quodam Benedido Rufo,Ioan-nem comitcmfanâi Georgij, ctiaminuitu, in regem declarabant amp; falutab^nc,facræq; coronç ob-lt;equia detredabat) expedinonem decreuit : amp; rc-liclis inregpo, adprotcgédosaduerfus Turcas re-gni fines,Michaele Zylagy auunculo fuofqui rege expeditionempropofitam cotinuante,infeliciternbsp;çum hoftibus cogrediendo capitur, amp; imperato-ris TurciciiulTuConftantinopoli capitis fuppliciûnbsp;fubire cogitur)amp; Nicolao 'Vi7ylaky,cum numero-fiscohortibus amp;curmis:ipfe odomilliacquitum,nbsp;amp; quatuor milliapeditû fecum duccdo, inTranf-fyluaniâ contendit. Ad que ïoannes ccxnes Way-uoda cxtemplo cum vniuerfis prouincia: iudicib.nbsp;occurritjfupplexque veniam exorauit. Rex omni-busve-
Mttn-di
CAri-
14^3
1464
Cûft' uerf.
472- i
* \
-ocr page 965-REGVKÎ VNGÀR.
svcniam, præterquairi perfidiai ac defedionis ^ütoribus,dédit.
Tranffyluaniâ itaq; pâcatàjrex cumMichaelè latino, NicolaoBamphy,Stephano Batori j cæ-P^QCeribus in Moldauiam(vbi Stephanusnbsp;^ayuoda j qui Tranflyluanäs quoqifaótiónes fo-'^^^atjlatè dominabatur) caftra mouit. Primo igi-^^rimpetuoppidû Romanuafâr occupât i quoin-^*^^0 j pagos amp; oppidula igné ferro^^ palïim Cun-^avaftat,abigitpecorà,in captiuitatéomhe genusnbsp;Q^iuum cum ingenti præda miles alTerit.T ertionbsp;die^ adciuitatemMolduabaniadidamper-JJenit : Vbi rex in prima vigiîia nodis, cû infîdiofonbsp;jacerrimoamp; atrociflimo prælio congredi amp;nbsp;cogitur. Vbi, licet ipfe eanoôté cirCànbsp;P'nâdorfî fagittaGctica confolTus fit:miiitis tamenbsp;ûiperatoris optimi præftitit officium feque ôânbsp;^^ercitû feruauit : graUiffimas è rebellantibus Valois pnas exegit, amp; ad internecionë tune feptênbsp;'*da Valachorum cecîdit. Sicqj Stephanum adnbsp;^equia grata legitimaqj præftanda adegit;
^exigiturpacata vtraque prouincia,inHunga-tediit : traiedôque Tibifeo, Agriam ouans ^üenitjamp;conuentumnouumindixitjinquodenbsp;/^phcifufcipiendobellotraélandûcenfebatzquo-p ^alterumTurcorum, Bohemorumalterum,ànbsp;^ülo videlicet Rom. pontifice, Friderico Im-P^fatorc Rom. deiegatum.
Pj/n hoc conuentu honorificc adduârifuere per j H \^ylachy,tunc prçfcdum inferioris Pan-: IJ !^æUegatiTurcorum,quiMahumethisnomi-Mucias inSenatupetebant.
eos nunqua ad fe iritrodüci imperauit,quin p^^^ulam, queni captiuum habebat, acerrimumnbsp;^^carumhoftem, illis femper obiieeret : confir-^J^diqj metus gratia,rex inducias illis abtlegat.
. eo quoque conuentu n,tmulli proceres ( vt j '^hael Palatinus,Nicolaus Banffij,amp; reliqui,quinbsp;^oldauiæ bello fe optime geflerant) à regema-^'^'ficèdonatifunt.
^exÀgriamouenSjBudam venir, amp; Pofoniunî J,.^fendit: regiq; BohemiæGeorgio bellumindi-quod amp;profccutus eftperfeptenniu) optima-*Qterimamp; auxiliares copias Pofonij expedans.nbsp;Intégras Kiorauiæ (præternobililfinîamciuita-Hradisht,quam propugnante fortiter vetera- ¦^nimilitum virtute atque præftantia,etiamobnbsp;( ^^*ones fiuui/Moraui,expugnare non po-. J Silefiæj, Lufatiæque prouincias, fibi eu ni im-fubadas reddidit.
deoq; in regem Bohemoruni, amp;marchionem çj ®*^âuiæOlomutij in frequenffimo côuentu de-j^^^atuSjCoronatus 8û falutatus eft. quo etfam titu-^ta comite,honorifîcè eft vfus.
Georgius rexBoemiæ moritur: amp; Wladiflaus
II
9^5
Re-
minis
Chri^
Con-uerfi
Mundi
14^7
47S
1468
47^
10
480
481
14^9
1470
II
12.
CHRONOL0ÖIÄ Mundi
9^6
V ix qu indccïm ânnorum, filius Cafi tniri rcgis P o-loniæ,in Cuthna Bohcmiç ciuitatc,in frcquentifT. conucntii rcx declaratur. Rex Matthias ob id innbsp;Bohcmos vehementer, excandefccns, è Morauianbsp;ere bris incuffionibus igne amp;gladio Bohemia longe laréque vaftat : tamq; affiduis rapinis Sc popula-tioni bus regnum Pragam vfque afficit, vt oppido-rumac ciuitatumpars magna pacé mercari, mul-tseque fefe dedere cogerentun
CafimiruSjCafimiri régis Polonix filiu^j àpon-tificibus nonnullis ac proceribus Nitriä vfqj intro-ducitur,vt eo rege declarato,copiis eiufdemMat-thiameiicerent. Re intelleïla,rexre(3:àcû fuis, a-liisq; auxiliaribus cohortibus Nitriaverfus caftra mouit : Cafimirumq;,inhibito prius cômeatu,oh-fidione valida circumuenit. Cafimirus Hungaro-rumfacinore euocatu fe ingenue faffus, per internuncios clàmcû rege agit : impetratq; vt intêpeftanbsp;node fibi egredi,amp;:tutô inPoloniam redire liceat.
Copiarum rex Matthias magnam partem mit-titjVt Polonix fines omnib.quibus fieri pofTetmo-dis popularentur.
NunciaturregiMatthiÇjCafîmirum regem Po-lonorum,adiunäo fibifilio '\S/ladiflaorege Bohe-morum ,numerofiflimum parare exercitu,infuo-ram Vngarorum exitium. Alterum itaque Matthias, hofti tame numero multo inferiorem, cogit exercitum,Wfatiflaiiiamq; inSilefiapetit: ad cu-i as vrbis agrum Polonus quoq;, cu Bohemo, paU-c s póft diebus caftrametatur:amp; quoniaeiusexer-c tus maioriabundabatmultitudinCjideo ftatarianbsp;collatis figni$nunqua, tumultuarix verb frequen-tiftimæpugnæ committuntur/
Interea quoq; temporis clam in Poloniam Stephanum de Zapolia, cu expeditiflimo vexillatio-numequitatujvtomnemregioncmpopulareturd-gniferroq; omniaabfumcrct,mifit.EareefFeduqj| cft,vt vtrinque proceres pro pace amp; concordia in-terceflerint. Data acceptaquepariter fide publica,nbsp;ad prçftitutum diem, poft multa vitro citroque di-da, pax amp; concordia benigna atque honeftainternbsp;tres reges componitur,amp; proraulgatur.
Stephanus'comes de ^polia,ob egregia fuafa-cinqra,in Bohemica Sc Polonicaexpeditione édita,Trent^bhinio à rege donatur.Rex Nagmibal Sc Homonna à Polonis récupérât. Anno eodem ca-ftruSabaczmunitiftimum,Turcicisq; prçfidiisre-fertiftîmùm, Matthias rex vidoriofifl'. expugnat.
i Exercitus regius Alibechfi Sc Xenderbechum, caftris exutos, ad internecionem confecit, ad oppidum Pozazyn.
Beatrix regina,fponfa régis Matthii^.in Hunga-riam dcducitur. Sc Albæ coronatur : tranfadaque coronatióne,Budaadnuptiarumfolenniaducitur.
Mahumetes T urcarii Imperator,dumrege cum tota
tt-ÿ: ml-ttii
Cüii' uerf.
Chrt-fii
1471
481
Î433
14
483
y434
1472«
y43y
1473
4Sy
y43^
1474
48^
5437
1475
18
5438
4S7
H7lt;5
18
487
5438
!
-ocr page 967-REGVM VNGAR.
ÎJota Pannonia nuptiis occupatum efl'e intelligit, I^almatiam Croatiæ fines populatur : nec nonnbsp;^^iacaftella adSynderouiamfadaexpugnat.mox-Valachiani fläma ferroq; vaftat, inqj Myfiamnbsp;prædaoniiftus rediit* Exadis nuptiis, rex belluad-^etfus Fridericum 111, Rom. ImperatoretTi,fufce-pit- Huius autemfufcepti belli caufae, in Epitomenbsp;^anzanij indice xxxvi. amp; Decadis quartæ rerumnbsp;^ngaricarumlibro quarto apud ßonfinium,recennbsp;^entur. Mouetigitur ex Vngaria cumvniUcrfoin-fttudoque excrcitu, Germaniæ fines ingreditur:nbsp;^Xcurfionibus,quicquid occurrit locorum,popu-^atur i inuaditjdiripit, vaftat, incendit.arce Trout-^anfdorfF expugnat,Petersdorftium capit: No-^^mque ciuitatem amp; Viennâm interiacentia op-pida numero quatuordecim, vnodie (qeratxviinbsp;régi deditionem vitro deferunt.
Clauftroneuburgu intempeftanode adoritur, ^^pugnatqj XVIII lulij.
Corneuburgum x obfidionis die à tegc capi-Hir.
Tulna in régis poteftatem peruenit viidicob-dionis. Interim etiamClircmfîum,Stan,prçfedi obfident:omniaqi circumftantia ilia loca ter-^°recomplent,obuios obtruncant,incedio amp; fer-'^ocircumfufam regionem vaftant*
Ad hæc imperator Rom. Chremfienfium pcri-ac commiferatione, nec non Viennenfiu ob-^dione commotus, legatos fuos pro componenda P^ce,amp; percutiendo cum rege federe,in regiaca-^ramificia quibusrexexoratus,Cæfareç Maiefta-^Cünda quæceperat, fponte reddidit. Ceflit Au-reuocatisqj in Flungariam exercitibuSjPo-°nium defeendit: ac vn.i cum maxima aulicorumnbsp;*^anu,reginaque Beatrice fuaj animum recreandinbsp;S^atia,per regnum vagatur,vrbes,locaqî præftan-^^oraluftrat,vxorique oftendit. Ciuitatesmonta-vbi educed i è fodinis metallicis auri amp; argen-molendi, diuidendi, conflandiq: modum,nbsp;^unquam antea ipfis vifum,admirantur:præcipuènbsp;^chemnicijjciuitate iufticiajfide infuUmregem,nbsp;^®nftantia,opibus, audoritate, gloria amp; dignitatenbsp;^^^ebri.Cuius quidem vrbis prçftantiam,Gymna-literari um j redore D.Thoma Fabri Panno-^OjViro vndiquaq; dodiiT. clariflimóq;,nunc ad-^ct,amp;niuftrar.
, Eo tepore,^ra^ftituta Matthi^ regi à Rom. port-^*dce,VenetoqueSenatuftipendia,abrogatafunt. d autemfadum,ne aduerfus Rom. Cæfarê, Mat-opem adferre viderentur. Turci re cognita,nbsp;pet Dalmatiam Carnoscmenfi,Foroiulianumnbsp;^?*'uininuadunt,fluuios tranant,montesfuperantjnbsp;^itiVenctorum prouincias defeendunf, vigintinbsp;^jiilia hominu ditionis Venetæ inferuitutem re^nbsp;dgant ; caftellanbsp;nbsp;nbsp;arces j oppidaque munitilfima
11 ij
V.
CH R O N Ö LOG î A
cxpügnando diripiunt. Hxc autctn mala aliquo-ties reiterata,è deftituta bellicofi régis Matthiç fo-cietatc promanarunt. ideoq; Veneci defperata régis reconciliatione, cùmfe Turcis tune temporis imparcs efle cognofcerent,fub certis coditionibusnbsp;cum Mahumete fdus pcrcuflerei
Rex Matthias cum rege Wladiflao Olomutij fdus repercuflit,focietatemque,amp; fraternitatemnbsp;redintegrauir.
T urci abfente rege Pannonias inuadunt,ad ca-ftrû vfqî Ferreum amp; in Stiria difcurfant : in pagos, hommes amp; pecora iuxtà defæuiunt: xxx hominûnbsp;milia, cum ingentipræda, incenfîs vallatisqj pro-uinciis,fecumabducunt in Bofl'enam vfque.
Rex, Romanorum Imperatorem crebris lite-ris, multisq; legationibus ad promiifa perfoluen-da, padâque præftanda folicitat : nihil autempræ-ter verba impetrat. Idcôque cum duobusrerum humanarum Imperatoribus, vno eodemquc tempore dimicare cogitât, bellumque duplex fufeipit.nbsp;Turcos cum expeditiflîmo exercitu, vfque ad am-pliffimum Illy r ici oppidum, quod Wer bos nomi-nantjinfequitur: maxima ibicædes oboritur, mi-*ferrimè T urci trucidatur,omnia diripiuntur:præ-davltimô onuftiHungari, in caftraredeunt. panels^ pöftdiebus, quæcunque ditionis Turcoruninbsp;in lilyricofuere, ab Hungaris ignifcrróq; crudeliter vaftantur.
RexZagabriâmfe è Boftena, accepta vióloria, rccepit Rumor eô adferebatur, exercitum Impe-ratoris, Rom. Hungariam laurinum vfque longenbsp;latéque vaftarc. Rex ira inflammatus ( præmillisnbsp;copiis ill Stiriam, qui dudu comitis Stephani denbsp;Zapolia,amp; lacobi Zckel,Petouiam, Rakofpurgu,nbsp;amp;pleraque oppida Caefaris,in regiam ditionemnbsp;coegerunt) Zagrabia caftra mouit, ditiones aliasnbsp;Imperatorias vaftaturus. Ad quemlegatus ponti-ficius Profper Afculanus anti lies, cum oratoribusnbsp;Cæfareis occurrit,per hos Cæfar excufatur,culpa-que omnis in quofda magnates, qui infciolmpe-ratore in Hungariam defeediffent, deriuatur. k exnbsp;Budamproficifeitur. Turcarum triginta circiternbsp;millia, cum infigni régis vidoria, capitaneis Ste-phano BathoryTranll'ylÄinixVaiuoda,amp; Paulonbsp;kynify, ^ortillimo amp; robufti/fimo milite,in Ke-nyer Mezeyc ( V aiuoda vulneribus fere confedo )nbsp;profligantur.
Mahumetes Cæfar Turcarum, non fine veneni fufpicione,quinto nonas Maias,feptimo amp; vigefi-mo Conftantinopolitani Imperij anqo,item memnbsp;fe vndecimo, amp;die quinto, moritur: relidis duobus libcris,Baiazete amp; Zoliabo.
Rex Matthias Hamburgum, in Hijngarix Au-Rriæque finibus fitum,pridie Calcn. Odobris cx-fugnac.
Eodem
M»»* âi
y44i
5442-
^443
7444
Hyp
1480
1481
4PO
4Pi
4Pi
4P3
N
-ocr page 969-REGVM VNGAR. , Eodem menfe Turcarumtrià tnillia in Càmponbsp;eezkereke, Synderouias proximo, dinäii Paulinbsp;^ynify Defpotis,amp;: Petri Doczy in àcie,prçterca-ptos amp; faucios multos,cum præcîara viôtoriacæfanbsp;^uingentis ex Hungaris delideratis.
Rex Pruck ciuitatem prxterit, amp; Viennenfem ®grum adoritur, infeftat^, nonullis in fuburbanisnbsp;^aptis.fînitima quoq; circùmoppida(vtS.Vitum,nbsp;Eodonam,amp; alia) in fuam ditionem traxit. mox amp;nbsp;^ouamccclefîâ, item Kewzegh, alîàs Guncz, oppidum baud procul à Soproniofîtum,amp;aliacir-^utnftantiafortalitia, fine magno negotio obfeditnbsp;amp; expugrtauit. Sæuienteergo bruma, in Hunga-Copias adbybernandumreducit.
Clauftroiieuburgum,amp; oppidum fan£ti Hip-Polyti, âb infigni equitum præfeélo Thobefch à Hcherny hor, à rege Matthiamiflb, occupantur.nbsp;^rukhciuitas,quamCçfarvalidiflîmo prîefidioamp;nbsp;îiiauisarte muniueratjiuflu regis Matthiæ àSte-phaiïo Dauidhazy obfidetur, magnaqj cûdifficul-^te eJtpugnatur, præter arce. cuius ptæfedus poftnbsp;Unfern,inédia coaduSjdcditionem fecit.
Gorncuburgum, ciuitas amp; amniflîma amp; mu-îiitiflima,acerrima obfidione circumducitur.Ob-fidio autem vt repente foluatur,c Noricis Vin-dclicis auxiliares copias inftruôtiflïmas Imperator ïïiittit, manus collatis vtrinque fignis conferitur,nbsp;forciter pugnatur. Germanorum vltimo equita-inclinatüri
Eodem tempore,feptem T urcarû equitum mil-iiapcr Croaciam,Carinthiam amp; Carniola,ad diri-Pænda quædam emporia, eruperunt. iu reditu ad Oon^Kyzc amnem Croatiæ, abdudis dccem mil-i'bùs captiuorô,amp; i ngenti præda, à nonnullis pro-^inciç ducibüs,vtpote Defpota Lupo,comité Ber-^dino de Frangepan, Gcreb bano, adinterne-cioncm cæfafunt,amp;: omnia recuperatalt;
Rexpotitus viétoria,Corneuburgenfestam diu obfedit, donee defperatis nouis Cæfareis auxiliis,nbsp;inedi a ferc abfumpti deditionem vitro face-Similiter amp; alia oppidorumamp; agrorum pernbsp;cam Auftrix partemloca,in ditionem regiam perlenere.
Rex V iênam obfidione circiimueherat xxv i i i laiîüarij: prxripiunturab eo pontes vrbis,amp;pötifinbsp;fitnus reifrumentarixaditusobftruitur: fuburba-ftaacritet opptignat amp; diripit : eximias, amnilfi-masque villas,curias, hortos, alodia, miles igni amp;nbsp;lerro proterit. Viennenfes tandem omni auxilionbsp;deftituti, execrabiliq; fame adadi, baud fine per-petuo regix vidorix monumento deditiohem fe-Cere,Calendis luniis.
ConuentusBudx frequentiffimus, Vieniia capta à rege indidus, celebratur Calendislanuariis. Rcfpubiica optimis legibus amp; inftitutis inftaura-
II iij
|
Mandi |
Chri- |
Cöz?-uerf. |
Re- rni' nis |
|
5447 |
1483 |
^9^ |
2-7 |
|
544^ |
4484 |
4^7 |
lt; |
|
^447 |
1487 |
4igt;^ |
'^1 |
|
7447 |
1487 |
4j?^ |
^7 |
|
7448 |
i486 |
45^7 |
z8 1 |
|
1 |
1 |
1 |
CHRONO LO GIA
CdZ?- Ki-
mi
nis
tur. Quibus babitis, in alia Auftriæ locarex profi-cifcitur: CzifterfdorfFumnobiliflimum oppidum obfide£nr,amp; infidem rex accipit. Mods hincca-ftriSjLauam conceflic : ciuitas ea cu arcCjiioninfif-mo præfidio munira, inclcmenter à rege quadtur.
Conuentus Iglauiæ celebratur generalis, quo Bohemorum Sc Hungarorum proceres cum vtri-ufqueregni regibusconuenere. Tertio repercuC-funi hice fententiafdus, Sc priftinaconfirmaba-tur amicida. Wladiflaus in Bohemiam, Matthiasnbsp;ad obfeflam Lauam fe recepit, eamque in fidemnbsp;acceptauit.
Ciuitatem Sc arcem Auftriæ Rhecz, accrrimc rex oppugnat. Rhecziani vltimo quoque in fidemnbsp;accepti.
Egnburgu,ciuitas munitiflima Auftriç,xxxviii obfidionis die in ditionem régis peruenit.
Noua ciuitas, vrbs Auftriæ,regi Mattbiæ arte Sc viribus per anni fpacium obftinatiflime refiftcns,nbsp;à rege accrrime oppugnatur : incenduntur circumnbsp;oppida,pagiq5,S«: omniadiripiuntur. Schadwiennbsp;continuo capitur;amp; patefadis anguftiis viarum,innbsp;Styriam regis legioncs eruperunt,Só oppidula cir-Pltervicenaeotempore ceperunt. xvii tandemnbsp;die Augufti vrbs regi deditur.
Î44P
45
Capta ifta Neapoli, proxima hycme apud diuti Hippolytum conuentus indidus. eo rex cum ora-toribus Cæfareis, Si cum duce Saxoniæ Alberto,nbsp;conuenientesjinducias fecerunt.
Rex ad venundandas varias vrbes cum muni-cjpiis,itemdominatus inSilcfia Sc Lufatiaf loan-nis gnad fui,exillegitimo thoronati,grada)proce-rcs nonnullos prouinciarumimpulit, cuius imperium eô vfque in Lufatia propagatum efte dicunt, vtduorumdierum innereSarmadeum Oceanum
1488
atiingcret.
Hoc quoq; anno Styrij Sc Carinthij, ob frequc-tes Pänonum incurfioncs pacemfæpe àregemcr-carifunt adafti.
Rex modbus prouinciarum omnibus compofi-tis,podagra in tantum corripitur, vt nunquam pc-dibus vitra conftiterit.
to anno multi ex vniuerfo orbe oratores ad Matthiamconfluxcre. Re:ictiam,quamuis Vien-næ, ingraucfcente in dies aduerfa valetudine,fen-fim extcnrftretur, nunquam tarnen à curandis rebus domi vel foris ccflare vifuS cft. ruinas paflimnbsp;mniorum vrbisreftitui Screparari fecit, Tademnbsp;Matthias, princeps inuilt;ftilfimus,feriatertiapoftnbsp;Dominicam Palmarum, ætatis anno quadragefi-mofeptimo, no fine maximo Hungarorumluäu, I4Pnbsp;moritur.
Corpus Albam Regiam deducitur,inq; regum conditorio magnifice fepelitur.
3y. Wladi SLAVS II.rexBohemorum,ftlius
Cafimiri
1485)'
^450
yoo
yoi
|
REGVM VNGA |
R; |
951 | ||
|
^afiniiri regis Polonix,defunóto Matthia,ab Hun |
lAun- |
Cö»- |
Re- | |
|
garis infuum regem dcclaratus : venir in Hungarian! cum oratoribus Pannonicis, amp; primo in arce |
dt |
uerf. |
/»i- | |
|
^chcmpte confedit. Maximilianus Rom. Cxfar j ftib id tempus re-^rperauit ViennanijNouam ciuitatem, Prukh, amp; ^otam fere Auftriam. Hoc etiamanno Alba rega-^'SVcfprimium,vnacum aliis caftris fortiflimis,amp;nbsp;quamuis oppugnationem infeftis, à Carfare f nonbsp;^nccæde fuorum) expugnatur. Hxc tarnen vicif-fiin àrege X/ladiflao obfefla,breui cun£la refti-^riuntur. Rex Wladiflaus vndecimo Calen.O(3:obris,de |
1490 |
5^^ |
fits | |
|
cornmuni conienfu Albxrite coronatur. |
1491 |
yoz | ||
|
Horrendum illud rufticanumamp;fcruile aduer-gt;us Nobilitatem beliu in Hungaria exoritur: quod præ carteris loanncs WaiuodaTranflyluanix,nbsp;præfedis eius feditionis captis, maximaque partenbsp;cæfa rufticorum,fedauit. Montur Wladiflaus rcx, Budx. Sepelitur veto |
5478 |
U14 |
5^5 | |
|
in Alba Regali. 3^' LvdovicvsII.filiusWladiflai,viuoad-huc patrCjinipfis cunis rexHungarix creatur.Ra-gnauithic ad inftar patris fui,in ocio,vfque adex-peditionemMohaczienfem. SoIymanusTurcorum imperator Belgradum, alias Nandor Albarn, maximum regni Hungarixnbsp;propugnaculum,capitjin fefto decollationis loan |
147^ |
iyi6 |
52^7 |
z6 4 |
|
ers Baptiftx. Hie etiam Sclauonix,Croatix amp; Hungarix ma-rnnatn partem fibi fubada reddidit : Moldauiam * i ranialpinam iibi tributaria régna fecit. Eodem anno Maria neptis Imperatoris Maxi-^ilianijfilioWiadiflai régis Ludouico in vxorem natur. Contra foror Ludouici Anna,Cçfaris nepo-E erdinandö defponfatur. Solymannus Turcoru imper.Iunio menfe,ma-gnavi amp;copiisRhodum obiidere cpit:ac tanvena feptimo menfe,Decembris die ay, deditione ^npit, anno Domini Solymannus idem,Hungariam redapetit,prx-lioque decernitcum Ludouico rege : qui in cam-po oppidi Klohacz,in fefto decollationis beati lo- |
kS? |
lyai |
132. | |
|
^nnis Baptiftx vilt;3;us,in fugaperiit. Cadauer eius in riuulo Czelepataka, intégré poft duos mefes inuentum: amp; in Alba Regali per-1^0 nofifice,fum ma cum Indus omnium contefta-^ione,fuit fepultum. Io ANNES de Zapolia,''^/aiuodaTran^^yl-naniæ, amp; comes terrx Scepuficniis, poft Ludouici ^egisfuneftumamp; calamitofum occafum, fuapo-*inntia fretus, à nonnullis fadiofis proceribus amp;nbsp;nobilibus fegni, éi adhxrentibus, rex falutatur,nbsp;fefto Martini i y a6 : palatino regni Stepha-^0 de Bathof, atque faniori dominorum prxla-II iiij |
gt;488 |
iya6 |
137 |
IO |
CHRONOLOGIA
332.
torum,baronum amp; maghatum atque hobilium re-gni parte non confentientCi
38. Ferdinand Vs Infans Hifpaniarum, archidux Auftriæ j in regem ßohemix 14 February coronatus,fdere connubialijmaiorumqj fuo-rum padis amp; eonuentiohibus, hire Optimo rcgninbsp;gubernacLila exci pit, amp; facro diademate Albæ co-ronatur,die x8 Odobris.
His rite peraftis,WayuodaTranflyluanic contra vim Ferdinädi régis intutelä SolymanniTur-carumlmperâtoris confugit
Solymannus folicitatus à Ioanne,cu numerofif-fimo exercitu Viennam vrbe Auftriæ, ad Idus Se-ptembrisobfideti Sedcunihilproficeret,tandem poftridie Idus Odo bris foluitobfidionem,amp;fuganbsp;hbi confulere cogitur: multisqs Ttircaru millibusnbsp;in reditu dcfideratis,Buda redatediit : ibi^ loanhem regê conftituit,amp; cofirmaUit. ßudam autemnbsp;Wayuoda vfq; ad morte poffedit.Mortuus eft Anno Domini iy4o, méfe lui. relido infante filio lo-ahné 5 ex Ifabella Sigifthundi Polonia: régis fiha.nbsp;Hunc,tutores patrocihio impcratoris Solynlanilinbsp;tommendant. Memhetbeck Bafta terram Mathy-ftusfetuulde comburit,atque proterit. Regius ex-ercitus ductorc loanne Koezian, in Sclauonia in-cidit in aduerfarios Turcas, ex quibus magna exnbsp;parte cociditur. Ibi magnificus D. Paulus Bakythnbsp;de Laak, Vireximiè bellofortis, cùmacerrimèco-tra Turcas pugnaret,extindus eft. Solymannusnbsp;imperator llluftriftimum amp; clariflimurn difeipliriçnbsp;militaris principcm,Dominum Hieronymu à La-fco,Wayuodam Syràdienfem,amp;:c.felicis recorda-tionisjquem Ferdinadus, vt ipfum placarct, Con-ftantinopolim anno Domini iy4o miferat, in viri-culis detine t, (dchuius Lafci illuftribus amp; ptoba-tiftimisadis,PaulusIouius libro 31, loanncs Slei-danus libro 13, Andreas Fricius de Reub. in Orat.nbsp;depcenahomicidijjRoterodamus paftim) fimulqjnbsp;auxiliares copias pupillo loanni mittit, atque ßudam amp;: Pefth occupât.
Pefth à loachimo Brandeburgenfi marchione fruftra tentarur.
Eodem anno Hieronymus à Lafco, ex veneno fibi à Soly mano in dimiftioSe ex T urcia ad biben-duadminiftrato, moritur:amp;in bafilicaarcisCra-couienfis h^norificc* fepeliturlt;
Turcain Hungarian! iterum irruiticaftru Wal-pö^Suklos,QuinqueccIcfias, Stridonium, aliaque infignia regni loca capit, amp; Albarn Regalem ex-pugnat.
Hungari, dudoreilluftriDTetro Bakyth^ bcl-lo Saxonico occupantur.
Sereniftima princeps Anna,regina yuhgariæ, moritur ex partuloanna:,!/ lanuarij, iy47 Salut isnbsp;anno,Pragæ fepulta.
Rè-
Winti
Chri-ßi
M«»-di
CûH' uerf.
40
lO
5^39
ï4
55^
yyo3
1341
1342-
no4
noy
IÎ43
n/
no8
iy46
Locuftx
I
REGVM VN6AR.
^55
Re- I
Locuftx Hungariam peruolitanc, amp; inficiunt. Lewa,Zythnia,Czabrag,Muran,amp;:aliafortalicia dinbsp;cxpugnata ab exercitu Ferdinandi régis, impera-torelupremo Nicolao comité à Salmis, fumma innbsp;quaquefortuna præftantia confpicuo viro. The-mcfwaFj Lippa, Zolnok, Czanad, amp;quædamalianbsp;caftella, à Turea capta. Themefuarimagnanimusnbsp;nicamp;fortiflimus Stephanus Loll'onczy, a Turcicanbsp;Wimanitatc periit.
Chri-
Con-uerf.
IZ
îyi4
Exercitus regius, dudoreErafmo Teuffel, que Hungari Ordeg Matthias nominantin Palaft,aliasnbsp;î^leflbuicz , circa montanas ciuitates, à BalTaHer- Inbsp;felt dido, ad internecionem conciditur. in quonbsp;Hungaroru acerbiflimo cafu præter multos returnnbsp;bellicaruminftrudiflimos reuerediflimus amp; am-pliffimus przful, Auguftinus Sbardcllatus,antiftesnbsp;V acicniis interiit.
yp4
1^2-
ylt;^3
Turca vidoria potitus ,arcem Drcgelt, item GiarmatjSzeczen, amp; alia adiacentia loca capit.
Agriaardiflima obfidione ab Amhatbaifa, Ba ^ibafla,Beglerbego, amp; Kafzonbego, fruftra circu-Mcnta : propugnantibus fortiter magnificis militi-ou?D.Stcphano Dobo, Stephano Mekezey, Ste-PhanoZolthay,Gregorio Literato,amp; loanne Fi-gedy. Eamhiftoriam.lo.Sambucus diligenterco-^criptamedidit.
yn4
Poft grauiffimam Agriç obfidionc, totius Chri-ftianitatis voto mternucij amp;pacificatores adTur-'cain Byzantium deliguntur,reuerendifl'imus D. A^nthonius Vetantius, epifeopus nunc Agrienfis :nbsp;^magnificus Dominus Fracifeus Zay,Cæfarcusnbsp;Cafibuiæ capitaneus.
yyi8
lyjó
Zygeth arx fruftra àTurcicis copiis obfidetur, propugnantc fortiter D. MarcoHoruath. Deeanbsp;S^ioqueD.Ioan.Sambucus.
Sereniflimus amp; illuftrifD archidux Auftriæ Sc
Hornes Tyrolis, See. Ferdinandus, F e r d i n a n-régisfilius, validilFimiscopiis pro têporecon-
^radis, in Hungariam defeendit, hoftem aggredi-^r, amp; cum immortali przclaræ vidoriæ monu-^ento reprimit,anno eodem. De his clariiTimuy ^Petrus Raymundus Amadonus,Medicina: do-^orjn ea expeditione phyficus.
Eodem anno Tranftyluanijàdiuo Ferdinande, cgc fuo, ad loannem filium régis loannis nupcrnbsp;Mudum,deficiunt.
yyio
\
31
iyj8
Ferdi HAND vs Rom.Hungariæ,Bphemiç, ^c.reXjamp;c.ImperatorChriftianorumdeclaratur,nbsp;2-4 Februarij.
yy2.i
I5Î9
yyo
Zakolcza ciuitas ignememorabilicoflagrata. Albertvs a Lasko,amp;c. lacobum He-raclidem Bafilicum Defpotam, in Moldauiam in-trodiicit: amp; Alexadrum,eius locicrutklemprin-Cipcm, fuumq; numerofiflimumexercitum, par-^3:manu, i8 Nouemb. fundit, fugatque : atque
3i
!
-ocr page 974-reghum ip Cum ampliffimum,locupletiflïmum,di-
uerfisque populis refertiïîimum,vfque ad vltimos fuos termines viólrici fuàfortitudine adeptum,in-grato Defpotæ fubadum reddit. De hac gloriofanbsp;viâroria, Andreas Tricefius, Adamus Schfotetüs,nbsp;loachimus Tannebcrger,amp; alij, copiofius.
59. Diuus Maximilianv s II. Romanorû Imperator Auguftiffimus gt; corönatur Pragæ in rege Bohemias, Septembris, Anno Virgineipar-tus I y 6 i.Francoforci in regem RomanorumjOo-dem anno j vltinio Nouembris : denique Pofonij,nbsp;in regem Hungariæ,die natiuitatis gloriofæ Virginis Marias. Sequêti die,qui erat 9 Septembris, Se-reniflîmaprinceps Maria Imperatrix, in Hungaro-rum reginam rite coronatur.
Dignetur Deüs opt.max.huius ChriftianüTimi principis imperium, infuinominisglonam, Chri-ftianorum falutem arque incrementum, liberati-onemq; caîamitofæamp;afflidiflimæ patrixnoftræ,nbsp;fortunate, amp; diutiflîmc conferuare.
Defpotaàfuis Valachisdolo aftu circumuê-tus, V Nouemb.occiditur. Dux Demetrius Vifno-uecius ab eis vocatus,Solymanno vindus Coftan-nnopolim, crudcliflimo mortis genere extinguen dus traditur. Intérim loco huius Thomfla j prin-ceps àfaftiofis falutatur. hic breuifllmo fui regimi-nis fpacio exaélo, ab Alexädro in Rul lia vfq; fuga-turiac tandê Leopoli, primariaRoxolanoru vrbe,nbsp;iulTu SerenüTimi régis Polonias,capite pleditur.
Auguftus,pius,flix,pacificus Imperator Chri-ftianof urn, diuus Ferüinanövs,?. P. vitam fliciter cum morte commutât Vienna:, ly lulij,nbsp;hora fexta pömeridiana. Sepclitur Prägte^
Arces amp; dominiaampliirima,Thokay,Zerencz, Zathmar,Erdeud,Kwar,Bathor,V/ybania,Zen-dereu, aliaq; infignialöca,nominefacratiir. Rom.nbsp;Cæfareas Maieftatis, à generali exercituum regninbsp;Hungariæimperatore D. Lazaro de Swendy, co-filio,prudentia,celeritate ac militari difciplinain-cly to viro, expugnantur.
Palotha fruftraa BudcnfiBaflaoblidetur: refi-ftertte bellicofo viro GeorgioThwry,eius loci capita nen GasGreo.
mitem Ec(J^ium,fupremumIaurienfcm capit^ne-um, amp;c. bello Sc pace de regno optime meridim, vi armis recuperarttur.
Solymannus Turcorum Cxfar ad Flungariam vaftandam, quotidianis irtcurhonibus,amp;rapinisnbsp;infcfi:andam,fuoquc imperio fubiug3ndam,in re-gnum propria fuaperfona venir, arcem^Zygethnbsp;arlt;3:iflimaobfidioneadoritur,amp; non abfq; cruen-tiflima fuorum cçde expugnat. Vbi fortiter,cö bo-rnbsp;na Hungaricæ nobilitatis parte,occubuit herosnbsp;perpétua memoria celebrandus, comes Nicolaus
à Zrinio,
REGVM VNGAR. t gënere, opibus, dignitate, animi^j forti-^ine amp;conftantiailluftris.
Chrî-fli
Mu»-ài
Con-uerf.
^f*lymannus Victoria ifta potitus,moritur. ' ^iiltanSelini,anno ætatis 42ImperatorTurci-fredecimuSjde domo Othomannica(quæ 2,66nbsp;^os durauit) âicceditpatri,i6 Sepcembris,annonbsp;®dein.
P, Gyula, Bafla: Pertano Vezirio deditionem T nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;¦
P 3rtari, gens immanitate barbara, fuperioris partes vitra amp; citraTibifcûlatè difeur-/ ^prædas abigunt, omnia flâma,vaftant, omnis-iti f fexus homines partim cædût, partimnbsp;^uitutemperpetuam abducunt.
¦'^xiMiLiANVs Czfar cumnumerofiflî-Chriftianitatis exercitu ge-Vf nbsp;nbsp;nbsp;parato, in regnum Hungariæ Komaron
vbi hoftium vim reprimendam, defeendit: Hicnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;regnihuiuSjfedamp;totiusChriftia-
Un P^opugnacula j contra hoftiles incurfîones ^Hs eft.
Gombazzek, Krazna-^^^ici nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;âlia circumiacêtia caftella amp; for-
Kj, H,per Schwendium expugnata,eodem anno, tifjj^^^^^badiundo Turcorumvalidiflimomuni-equitatUjamp;innumera laniczarorumnbsp;» animis obftinatiflimis arcem Tho-lacobusRaminger, fidenbsp;confpicuus vir, arcis capita-
^j^^^^ïHtosque animis ipalantes fugauit, Modern.
generis amp; vir clarifTimuSjSacræGæfareænbsp;Hungaricæ confiliarius, Orator ànbsp;^^periori anno ad Solymannû Byzan-beneficio nobis optatiflîmè exnbsp;^¦^^ittitur jin fine Decembris, annopræ-
T a^cem munitiffirnam Georgij Bebek, ^^P^^H.toria deficientis, T ureisq; adhxren-ÿ^^ndiuscapit.
^6?
^îikacz forti obfidione à Cæfarianis, ca-pitanco S chwendio cinda, expugnatur.
FINIS.
ILLVSTRISSIMI DOMINI
ALBERTI A L A S C O gt; P A L A TIN I SYRA-
DIEN-amp;C ÉXHORTATIO AD MILITES, IN EXPE dicione Moldaüica,cùm lacobum Bafilicum Dcfpô-
tam in regnum introducerec. Anno Domini 1561,
O N T A M datum animum, ncquetam fuperbam metem Dij immortales dedere mihi, Milites,vt auiditate dominâdi,in du-bium Martis difcrimert vos hue,in alienam, amp; nobis omnibusnbsp;prorfus incognita terram,cx pâtriisfedibuseducere,coniilium lonbsp;habercm : neque tara diuitiarum cupidam, vt carum ftudioamp;nbsp;vitammeam ,amp;fanguinem etiam veftrûm, periculo obiieerenbsp;vellem. Si enim nullum vnquam trifte imperium , ineos quos
mihi natura fubiugaüit, exercui:amp;; fi tot ditiones y iure hæreditario ad me deU-
uururus. Antiqua fecula Herculcm non modo laudibus amp;gloria
tem imperia,vel auarè ambientem diuitias,aut die exiftimet, aut me hue ven»' fe proptereaputet? F a m a ,Milites, famaatqueimmottalitatisftudiumeonienbsp;pertraxit, vt oblitus quietis domefticæ arque vitx priuatæ (quam hi tantùm fcquot;nbsp;^em putant, qui fub diuo fomno fe dare inhoneftum exiftimant : iniuriasnbsp;vcntorum,niuis,frigoris,algoris, inediæ acvigiliæ fubtcrfugiunt) vobifeum vna tonbsp;hue meme contulerimnniquiftimi ac crudeliftimi tyranni vitamfalutemq; pefquot;nbsp;ta funtjfed etiam in numerum Deorum immortaliû retulerunf.propterea quodnbsp;is contra Diomedem Thraeum regem ( qui carnibus hofpitum, amp;fangumei-pforum,equ:os fuos pafeebat) belluminftituiflet.'deuiiftumque èc infruftadif-feclum, in pabulum præbniflet. Philantum quoque, Dryopum regem, Apol-linis Delphici templum violate aufixm (Deûm hæciniuriafuirj regno fpoliauit,nbsp;illudque Melienfibusincolendumdedit. Qncxlabcofadum cflè,multiautc-fes funt,non vt regnum affe(ftarctîfed,vt iniuriam Diuorum,hominum dengt;nbsp;que,vltumiret,amp; famam virtütis fux æternitatirelinqueret. Is animus mihi eft, pnbsp;Milites.Bellum enim fufcepi,gloria magis quàm diuitiaru m aut imperij cupidi-tate du(ftus:amp;fufcepi contra eum,qui nec Diis,ncc mortalibus vnquam peper-cifle videtur : amp; cui præter inferendas iniurias,amp; cxercendam crudclitatem,ni-hil penfi vfquam eft. Non veretur, homo omnium quos terra fuftinetfcelera-tiflimus,in dona Deum auaras,in fanguinem autem mortalium cruentas manusnbsp;iniicere.Qimd enim fanum ab illius auaritia intadummanfit ? Taceo hominesnbsp;ab illo contra ius,fasque violenter trucidatos, quorum fangtiine hie fluuius fx-pc inundauit: cadaueribus autem hxfyluæ,ha:cpratarepleta,amp; volucres in acrenbsp;volitantes paftx funt. Hæcgfua voluptas eft:in confpedu vxorum maritos, antenbsp;octilos liberum parentes vita fpoliare. Inhunc modum iufti principis officio fe 4^nbsp;perfungi e»iftimat, vbi fana amp; delubra Deorum fpoliauerit,liberosinpræfen-tiaparentum trucidauerir, in iuftum æquè aciniquum fæuierit',neniiriemnifinbsp;fraudis amp;: cædis alicuius rcum in fuis repofuerit. Ad quern vindicandum hxnbsp;arbores,quas cernitis,Milites, hi lapides,qui pedibus veftris teruntur, hie fluuius, qui equos veftros Vosqj metipfos potat,hic locus denique,qucm occupaftis,nbsp;hi etiam montes quos cernitis eminere, fi fenfus illis inelTet, confurrexiflent:o-ftenfuri,tamatrocemamp; crudelem tyranum' nequaquam ferridebere. Qui cumnbsp;alienam patriam fraude aftuque occupaftet, indeliciis idvnum habere videtur,nbsp;vt earn fanguine humano confpergat : efftendens nimirum, fchicaduenticiumnbsp;amp;peregrinum,non hxredem : tyrannum,noniufte dominantem efTe. Namfi Pnbsp;patria eilet hæcfua,num neceffe haberet,vt patriumfolumita iramaniterdepo-
-ocr page 977-H. * nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;-------I---i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;¦
^'^s,admirabitur,amp; in clum ferct. Hi autem quos è tyrannide, vcluti è fauCi-
ftudio amp; vos eduxi in h'anc prouinciam, amp; me îpfum omnibus penc difcri-'^^inibusobieci)curæeft,oftendatis vos cos efle ^quibus nihil a:què difplicct,
quàm vitam fine gloria amp; bellicæ artis fama tranfcgifle : nbsp;nbsp;enitami
nijVtcgo veftravirtute vincam. Namvt Vosmeoconfl-lio falui fltiSj ipfe opetam dabo«
ÖE TRIBVS SVMMIS IN
IMPER. VIRTVTIBVS GNOMÆ GENERALES AD INVICTISS. Cæ-
ACcip. E nonnuÜos canoneijBellator in armb) Hoßes vt norma J ßihijcioiqHe manu.
Alte animo Cajar, Gcthicos exjcindefurotes^ in rabiem gelido 'verßaquemonßrapolo :nbsp;^^Ijere PannoniaSj tiiaque incunabulaßerua^nbsp;Sic Patria Pater, ^gratus alumnus cris.
Qms potis e^l melius î cui ccelum^ terrajßetum've .^rrident,proprium hoc munu^^onusque tanunt
^}8 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;V I R T V T Ê S
hliîanimum vertat,licet ar fer it ante Come tes
, ^litù at ernafnb regione minax. certe e caußis qui taliafußitat a^iti^jnbsp;Q^i precibus veniam pandet^eritque Deus.
Si quid in his nugis fuerit^quodforte mouerCf .^utmonuifequeatjfufcipelenisopus.
Sum maiora breui^rebusqueaquaua daturus : Sis modo Macenasfulgeat aura rati.
V. Cæf Maieft.Clientuiu^
amp;C Confi amp; Hiftofi
loan. Sambucusj
PRVDENTIA SEV SCIENTIA REI
MILITARIS, APPARATVSVE-
E V M cum tuis rite timeto.
Intellect US aliorum modiceco^ito. luflam caußamfoueto.nbsp;J^biparuifii, imperato.nbsp;Proculapenatibus beüató.
^micis quafî hoßemjhis vtamicum te prabeioè, Honorem virtutum pramium extimato.nbsp;Dignioraatatene concupißito.
Ingenium ^animumque comis habeto. Euentu caufam^exordioßnem ne metitorinbsp;Herbis dies rerum ne terito.
In aliéna cupidius ne inUölatö. Cupidinis morbo nilferuentius ducitoinbsp;ReSjnbsp;nbsp;nbsp;occaßo praeant^nonfequuntor.
Heceßitati cum conßlio manum p
orgiio.
In fubitis aberrationes vitato.
Non pvtäram,numquamdicitäj HimjVtfemper in metußs^neßacito.nbsp;//liluem legit o^no^mito.
^nnona tempore abundatd. Reißumentariafufßocationem caßigatoinbsp;Fdera cum remotis pacifcitor.
PaSla,(^ conuenta colito.
Domi morborum mala ante curatOi
Bellumfeditione optabiliusßitoj
Conßlia multorumßugito.
Imperita multitudini rariusßeruiio.
Landern ad détériora par at am ne obliuifiitor.
Dolum
I M P E R A T.
E)olum virtutif/èdloco^aquatô, Patriam ciuibus tuetoY.
i_ydduentîtiûi proxumè amato. Fortnnam cul^am habere ne queritoY^nbsp;J^irtutem prtcfortunapêîator.
Semel infamesfaélosarcetô.
Kdtngratos aliquando laudato. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'
Jdoneosmagej quàm charos deligitû.
Aduerfa diu tecum ne coquito. Claßem terra^ hanc iüa ob tine to,nbsp;Ext er nos prouentus re familiar ifuppleto,nbsp;.^lienis neruiS)amp;poÜicitis belîa ne con/cifcitonbsp;Ex rumore nilflatuito.
Eriumphaturus aprumanteuortito, ^etu te adularier ne finit 0,nbsp;d^daleficiomodumfiatuito.
ni liceat, libère tibi adfueficito. rediturus es, ml vafiato,nbsp;Egt;omi quid in omnes euentus habeto,nbsp;^ubditosfiepe lufirato, cenfeto-ve.nbsp;Q^bufuù animum leuiter ne contrahitô,
NÆ, fempermemento, ^^egario tefiamiliariusne propinato.nbsp;b^^cationes 'venales auerruncato.nbsp;Qj^oddiuJuffccerit,perlicentiam ne prodi^ito.nbsp;E.etine quidpotius, quàm totum per dito.nbsp;Elonfilia cum paucis inita,multis expedite.nbsp;E^umerofiummam ne tribuito.nbsp;Ecenarum metum ad defieclionem lubricumfcito.
tueriSyUti confient,amato. Faut è, rarô've tribunis diffidito.nbsp;EEilitemfine -vxore efie patitor.nbsp;Enieritos confultatione ne priuato.nbsp;Eortiorem,nifi vicinorum animo explorato,ne lacefiito.nbsp;^^ucos,ac fecurosfines comprendito.
^oxumt^flammlt;iefuccurrito.
¦^nipla pedetentim, anpufia celeriter wgeto. ;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ncviolato.
itn ad perfiuadendumpofiideto.
quàm iieEligalis,efficitor.
-ocr page 980-V I R T V TE s
^4®
CASTRA SEV VIRTVS; ET
AVTO RITAS, amp;C.
A Sociorum teéîtijnifihyemkperfit^ioj ahfiinetô, Exercitumfeuer it at e continetû.
Itinera eer ta prafcribito.
Eorundemmotus 0^moliminaceîato^
Dißidium in hoflibu^fer ito,
Im^oßibilia ne molitor.
Autoritatem vir tut ethane ilia praßaiö.
Fam opinione cogito,nonmodô terreto.
Plui à milite^quàm hoße,timetor.
In aliéna caßra meditator.
Eorundem,vtvrbiumyformàrn quadratam laudato. Extra eapro latifßoßunbsp;nbsp;nbsp;vallo velites locato.
Pramium nongenerisfed vtrtutü eßo. /Aercenarios larpttionibui obßringito.
Tui contempt U cunAa dißlcilioraßore creditor Loca munit a copioßs anteponito.
Caßra lata aquationi, apgeßui accommodatOi Deliberationes in manibus ponito.
Ediclaferio^ne vileßcant^, aßerito.
Secundis acjuisj fyluisgaudeto.
Si hoßis altiortacjuai deciduoi declinató.
Edita edit'Uyhumilia paribus vexato.
Qjm palamJunt^ opportunitati captanda ant eßettOi
In hybernis aßiua comparatOi
Q^uis i^odo^quam pralio,boßem compeßito.
Ad opus lixis amp; htachinis te inßruito.
Ploßem in ßcco deßituerefatagitó.
Edauibus ad iungendas ripas abundatOi Domi antea dijcordibusßoris cautè v tit or.
Caßris opimis interim cedito,^^ egentem concipiio» Flumen tralfcere, minus vt elabatur ßußinetOi
Qb paucos velites 'i^iuerßa ne mißeto.
Seditiones ilicet deieto.
Leftiores mora caftigatdi
Si^na pro pratorioßgito.
Qui eaprophanat^eum multató.
Ob contumaciamfolus miles pgt;leciitor.
Cohortes crebrb aUoijuitor.
Fecialesjólidosallegato.
Pnam ad paucos, ad multos exxmplum extendito* Exercitationesßriis ne capeßito.
-ocr page 981-I M P E R A T.
^41
Sordespfocuîàcaflrisamouentor.
2^ilitem Animï er^ longius eua.^a,YÏ prohihcto»
Si 'viribtis dif^daiyinui^os ne admittito, ^ntc iÿnemfumum ne [ufcitato.
QbßlJus arcana ne aeri cjuidem creditO).
ün^nam 'variaritßßendito. b^lctts vbi coaluit,ne reßicato.nbsp;dvletum 'velÿrauem premitOi,nbsp;it er um ne delinquito.
Locis a/l^eru acdeßrtu tuosßlator.
lt;^d Diéîoriam anguflias amp; 'vaßitatesfugitOi d^ilitem ociofum ne fuflineto^
Sußgt;icione nil infelicius arbitrator. Fideles^non perßdiaßrenuotßoueto,nbsp;i^iuneris oblitumflatione amoueto.nbsp;i^ecentibus excubias committito.nbsp;Q^o -vi nequii arteßiltem irrepfatö.nbsp;d^iobiem^ne roboreturßatigato.nbsp;i^ßmnia concoSia ne i^ernitOinbsp;^yapulam, talos tolltto.
^(eli,ßolive ho ft em inßetumj mora ßangito. induciisj ac b^epacis ne langueßito.
^cbus debilitatis ipfamala^non remedia dijfterto. ^^bf^rasalu^uandoßgnajue mut at o.nbsp;i^ducias 'vicinisrarb^pacem dißitts conceditoinbsp;ibidem hoßi^ nißcreßceretßruato.nbsp;i~^c abßentibus maiora njul^arinotato.nbsp;i^malo ciuilißingulorum audaciam 'vitato.nbsp;iti eo plus militi,(juam duci Heere mementotnbsp;i-a.rpß ex me tu promißis neßditOinbsp;^^ndiólam citra damnum 'verßtOi
Dei,publicdve cauftaperßtjuitor. ^^pedimenta in uia retroftn periclis media concluditOinbsp;d^^pnambjgt;e potiundij non fame agpreditor.
FELICITAS SEV êON-'
G R E S S V S, amp;CCi
J AZ lußis vi opprimi turpe ne ducito. ^ilarduum numini cenßto.
^^^^ftraveoccaßoninepreeferto.
°ti^ (juam turpiterfupereße mauultö.
^^ütum iridagine uias aper ito. *
ordinatoi
-ocr page 982-Mi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;V I R T V T E S
Mißexpertosprodiicito. Signiferum in medio locato.nbsp;Sißcalis euaditiprimum mittito.nbsp;J-lofiem prior^ßpotif^adoritor.nbsp;Moram tarnen tutam ne pracißttatd»nbsp;Hoßem cjuemuisne contemnito.nbsp;Stratagemata parihns eltidito.
Ordinum conßhumgregarium celato. Si potiijinßdüsinUadito^ac premito.nbsp;lnßenfos,ßprofugiantjnè cufato.nbsp;Ne ejuid conßundasproßicito.nbsp;Tironibusaliquandoßontempertentato.nbsp;CóngrefJuruSitiios ne dißrahito.
Grandibtis terreio,paYUulis niachinii conßcito. De viafeffosßatim ne infiruito.nbsp;Globatosßugejdiuiß ne coeantjdißfalato,nbsp;Laßosß dijßdantjd pugna arceto.
Kecentes potittsßfficc, quam territos reuocato^ Sufl^ebloi emittito, rediturosßc excludito^nbsp;Superfluos extraaciem habeto.
Poßerioribus mage,quam confligentibus terreto» Tor ment a editiore loco,'velante aciem duclato.nbsp;Pramia detatorum^rutijceleraiinuijaßnto.nbsp;Pedes in plano reßßito.
Si torment a deßntj te équité tegito. Pedites locis denßs,équités Iaxisflatuito,nbsp;Eojdem circa cataphraólos imper at o.nbsp;Nbi minus periculi, inßonte cogito.nbsp;yndiq; denßus terga^ ßontem, lat us que ipfe tuetor.nbsp;Equisceleribusquidcommoueto.nbsp;Sape commouendo hoßem minuito.nbsp;In piano eques^ambagibus pedes agito.
Imperator in dextro,int er équités,pedites,quandoqii^^^ Graues à latere equis munitißquuntor.nbsp;Sißons tutior^ robufiioribus latera quatito.nbsp;^iles debilior co^udebilius inßefiato.nbsp;P^des cuneoflet, aut in cuneumßorßce ruito.nbsp;Imbeiles,ßb^eElosm medio colligito.nbsp;Qggos promißu corrumpis,prabitor netnaneto»nbsp;Si potis,aciem vcrfattlemßormato.nbsp;Trigonaßopus,'XJti quadres,accurato.nbsp;feiern humiliorßecus,(equus,a:quc moderator.nbsp;niuerßs citius impellipoUe,qjiàmßngulos 'uitartißtnbsp;Equis circumuentus,pedes remgerito.
-ocr page 983-I M P E R A T.
Firmior cominui,debilioreminus pugnató, Arma, vel inßieta^ß meliora^capeßtto.nbsp;Fundisßa^tttii^haßis, ßorpionibi/s inito.nbsp;Sub pttgnam in ordine nil moueto.nbsp;Ecjuitigraai expeditum mißeto.nbsp;.Ab alatcornä'veßniflro neßußrator.nbsp;Friariis cum accenßsreliquum permittiro.nbsp;QUmoreSini extreme decernUjinhibeto.nbsp;Fugituroi ad anguflias pellito.nbsp;Fu^atosleutbui infecjuitor.
Deditionijß 'vel ariesßuerit admotus^ conniueio. Fugattrs ipß^ad prima^ßcunddue redito.nbsp;F'ißbiedlos ocio torpejccreßnito.
Fradli Tyr annuli ne hijcant^ cohibeto. expugnafii ad ignauiam ne delcto.nbsp;^ntiejuos poffelßret loco ne facile traducitó.nbsp;Ferra motu conuulßpratergreditor.nbsp;C VIV s 'virtutißortuna^elsf'vidloriaparcitOinbsp;Locaßcra,amp;publ.priuu ne poUuito.
alij auarè tollunt,tu ne (juidem adßicito. Sceleratum^ njt diu inuißum, vel ab aru auellito,nbsp;Fidem in viiloris libidine ne inßnuato.nbsp;^uperatu noua praßdia imponito.nbsp;^iliti conÿum,donatiua élargit or.nbsp;dus hafla.jeilionem ne toUito.nbsp;^b (^uafiumnoxiosminimelaxato.nbsp;Flojlicaßsne recufato.nbsp;Q^s deßderaSyhumandos dato.nbsp;Finem laboribus tuis deßnito.nbsp;Kebusgeßis pacem^poßeros intuetor.nbsp;Famam integram tranfdito.
^uod vegetus obtinuifi^ laf us ne perdito, F'iuus vti partisßuare, adnititor.nbsp;Fits Flixnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;or nominator.
FINIS.
-ocr page 984-RERVM IN HIS CE BON-
FINII DECADIBVS ET CÆTERIS
NOTATV DIGNIORVM InDEX, epitomes vicem præftans»
A FngariitRex pAg. j S9,'verfu 4^^ 341.^8. Eins bellum cum Petro R. Henr.Imp. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;190,10.192^16 abacusprecioßts nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;5,53.730^20 ^bArisphiloJophia caufa peregrinatus 9,3 t ^ba^^^Hflefifiiconuentusnbsp;'^^bfyrtÿ coiiditofnbsp;'^^ohtleiacaptAnbsp;'.vleierurn infiruBio ^7,42 6 2 2^3 inbsp;^43^,29 '^dalbertusdux Auftriæ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;203,12 Adalbert i Roemu antiftitls 'uitd,cuius operu Geyfd ad f^fjgaros conuertendos 'vfus 167,nbsp;46. peregrinAtio in Prufiiam,^! martyrium in Liuonianbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;2-31,11 ^^amitarumharefis nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;38 9,20.8 30,16 ^diuga Polonia regina,Lituauta prtncipi co-352,14 ^lt;logita populi ^dotnus Longobardorum rex Pannonias in-gr edit ur nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;212,32 ^^doloaldus Longobardorum rex declaratur 220,48. abdicatur 122,14,13nbsp;aScythisvicli ^Rm-fhanus Myßa prafeRïus Imperium in-ttadït ^Rnoas Syluius nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;438,32 usgrauißimus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;261,29 ^^2ÿpat ricÿ origo 867,43. fuga in tiun-gariamSâ8,3. apudTheodoricu R.ora-tto S68,34. oratio adTraßmundLi 834, 21. interitus S75-d3. 'videEcius.nbsp;^githyrfinbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;2,43 2^gdulphusTaurinenfium dux 118,38. Longobardorum rex declaratur 119,8. fee-^us curnnisegr Francis init 119,41,43. ^bitnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;122,12 ^gflulphifilius 120,33. filiacaptai20,12. reddita,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ibid. 43 ^gpesHenrici III. lmp. vxor i93^ 8. imperium pro filio adminißrat ^grandus dux Spo let anusnbsp;^gridijrbinbsp;^griafitus 391,4S. prafeciorum cura cIpnbsp;jollenudo 393,2. obfidio 39 5,18. libe-rationbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;802,10 ^grienßumßdeseßconfiantia nbsp;nbsp;nbsp;477,43 ^ioBcncuentanusdux à Sclaun obtrunca- *22^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;2 23,3 n ibid. 43 im- 203yI$ 230,4^ 4.lt;f |
^..ylïadarius Atila ßlius 10 5,3. 889,9, i^ JeditionecaJusnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;203,38 i^lamanntcumbellum,eiusy^caufe 383,1 ^lamannorum bellum in Fngaros 239,23nbsp;\_AlamannorumRudafeditio 410,10nbsp;^.yAlanorum 'ütrius^ Scythiafacinora 31,4^nbsp;2d ^^laricus Gothorum rexcreatus 43,6. fe-des ab Honor io poßulat 43,28,30. Roma occupât 44,19. mortuus tnfiuuij al-ueo fepèlttur, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ibid. 4 0 Alba Graca à Eurcis obßjja, eß à Contino de-fen fia 488,36. alia eiufidem oppugnatio 209,38. 210,32 Albaluliametropolis6,23.26,32. Eiuscon-ditor nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;234,4^ t_^lbaRegia Sigifinundo R. donodata 400, 38. àMaximilianoexpngnata 6S3,16,nbsp;ab Hngarisoppugnata eßrecepta 696,10,nbsp;691^^5 Alba regalisconditor 134,3i. baßlicaa H, Stephano R.condita 1^9,43, eß à Matth.nbsp;Coruino iaflaurata 180,14. adißcium 632,49 Alba cur tot in FngarU nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;2 3,3 S Albanorum regio,mores eß nominis rat to 17, Albenfis bafilica a Car oio rege exórnata 31 S, 6. incendio conflagrat, ibid. 3 9 .^Ibenfis conuentusnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;23,29 AlbericusHetruriaprinceps SaraceneseLa-tiöpeßit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;155,48 Albertus Auflria dux Morauia donatur392, 4 i. parère recujjantem domat 395,34. resi eß Imperator fioceri (uaju jalutaturnbsp;40^,3 S*^rimiim N aas A, deinnbsp;Roemia Kereatur 409,28,34.850,3 t.nbsp;Praga coronatur 412,12. flt^auàus4i3,nbsp;23. Eius expeditio Boemica 41t ,10,33.nbsp;Turcica 413,33. obitus ex dyfienterianbsp;414,26 Albertus Bauaria rexBoemorum regnu ob-latumabnuit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;420,30.421,9 Albertus Brandebur^fis Alberti Tng. R. au-xiliariùs nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;412,43.413,13 ^(..^IhertusPolonorum regis F. bellum mouet inßatrem Fngaria R.632,1 S. ettm eo-dem inÿratiam redit 633,36. caftra innbsp;LL |
|
I N, D ï).iN!tbijripaponit '675,t. p^ünoflatnbsp;684^6. pacemdenuopetit 6g 2^7. ler-titrinarmùcontrafratrent 6 (gt;7^35,50,nbsp;viêJu'sfugitnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;701,42 Alberti àLajco exhort at io ad milites 936,1 Albricus Pragenfls eptfc. infignitcr au ar us 3 S 6,2 s Albuinusflrenutii iituenis,rex Longobar do-ram 113,29. primiim Gepidas, mox Go -thosadoritur 113,45- Panoniis emigrat
Foroiidtanosoccupât 115,11, coittgisin fidiis interemptusnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;116,3 Alcinum etterfum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ÿi, 13 Aleco Bulgar or urn dux It alise partem impe-trat Alexander dux Lituanise Alexander pont.max. Alexander 11 i.papanbsp;Alexander Scythas fuperat ï26,4î 72S,44 206,3S 265,17 15,55 (I Alexander Palachise dux Lodouico regt fup-plex nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;327,9 Utlexandriavrbs 14,18,47.16,45. Ptole-mato Exopolii, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ib. 3 3 Alexiagyri pop. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;22,8 Alexius puer Fenetorum Gadorumy^ atixiliti implorâtnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;274,33 Altbechicladesefrfuga 612,21. 613,4,51.
Almericus Hierofllym. R. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;26 5,36 Almus Geyllt;e F.regno legatofratri maiori cedit 232,40,34.fitfupple.x 244.52. uena-tioni dedttus 245,8. fratrd tnfldiasfugit 243,26 38. etdemreconciliituf 246,1,nbsp;23. excsecatur,tb.25. Conflantiusdiólusnbsp;cilnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;251,45 \_Alntus P'ngarorum dux nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^55,54 \.^lmi duds genus amp; profiapia 132,46,52.
Amalorttm mores dr txotdium 32,26.33 37 Am anti urn cxemplum memort^tle 407,43nbsp;Am.tTpnum origo,resgeßa! dr reginse 30,8nbsp;i_AlmbulaclAs Saracenorum rexnbsp;nbsp;nbsp;147,15 ^.^mhat Baffa nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;80 9,28 Amphridus ob defiedione oculis captus 127, 45 AmurathesprimusTurcaruimperator376, 37. inMyflseDeffotemmouet 476,13 Amurathis Tur car û imp. expeditio in Cortii- niprouincid440,37. legatio adFladifiait p'ngaria R.44 3,3 3. pax cum Tladtflao *nbsp;Rege 436,26.expeditio inChrtftianos per-iuros ed^ 12101 orta 462,i9.'verbaad Chri- |
flit de 'ulcifcendii pcrfldia 464,j. expt-dtttoin Coruinu470,4.dr 'uidertacrtt' enta 47 2,30.474,49. obitus 486,35nbsp;Anacharflsphilofiophus 9,31. vnuseGra-ciafiaptentibusnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;10,8 t_Anacletus antipapa nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;258,57 Anaphritusffe fuafiruftratuscseditur 126,32 K^naftafiius imper io puifus 128,49nbsp;Andreas Caroli Fng.regisF.Ludoiiicifiraternbsp;310,43. in Apuliamadfleregni mtflus,anbsp;RobertoR.adoptatur322,31, 33. Pont.nbsp;Rom. filicitatpro corona 327,43. paPlAnbsp;pecuniacoronatur 329^2,24. Jericoh'nbsp;epuco necaiurnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;335,2^ Andreas cii Bela dr Leuent a fratrib. D. Ste~ phani regts monitu infidtasfugit 18 3,49nbsp;Andreas dr Leuenta pro exploratorib.captinbsp;194,55.adregnum Fngariareuocantotnbsp;193,16. 841,43. Eorumedtclaethnte^tnbsp;195,42. parentesnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;198,9 Andreas i. rex Fngaria 842,3. regndunt 197,45 Andrea i. régis bellacumfinitim 'ts 198A2. 199,1- bellum CÛ Henr. 111 .trap drfotdus 199,35- diflidium cum Bela fir Are, amp;nbsp;opt io huic data 201,28. bedurn cum Betanbsp;firatreao 2,36. edictum chrifitanu 197,nbsp;45. 'vxor 199,28. obitus 202,55nbsp;Andreas li.rexTngaria 277,53.844,48- Emericofratriregnueriperejludet 275^ 48. imperator fiera expedntonis deed-ratur 278.42. Damiataobfidet280,27. paceiniyuis coditionibus à Soldaneimpe-tratain Fngariam redit 283,33,38,45-Plefienßs principis filia in iixorem duett
duxfialiitatur 306,2 3. cur Tenet us dill us 307,8. Eiusorigo3o6,27. expeditioinnbsp;Auflriam307,i9. obitus 313,37nbsp;Andreas Paumkirchernbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;47 9-5 0 436,33 i^ndreas Taurinenfis i_Andreas Vaiuoda regni Apulia prafieclus 358,52 i._/nianus epife. Aureliana vrbis liberator, eitisy^miraculanbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;60,36 i.^ntespop. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;21,43 Antharis Flauius Longobardorttm rex 117, 4 7. Antheriand Longob.tr dor u imperfi terminumflatuit 118,52. BauariciregtSnbsp;filiam in uxorepetit 118,2 6. vencno ab-(umiturnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;119,3 ^.^ntiochiaconditor 16,50. deditioinex- peditionefacra nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;136,25 \.yintoniy Bo.fi.aduentus ad iJTAiatthiam R. eius^ |
IN BONFINIVM.
^itssf^ fcripta 636,41. epigramma, 632,
16 fcripta 404,22. Uber depudicitia co-iugali 383,2.liberdearchitedlura 6 33,34 cAntonitss rußicortim dudlornbsp;^periafcium captumnbsp;lt;Aiqua mir a natura
40 lyio
437,32
S,30
'-Mquileiaab Atilatriennioobfeffa 90,33.
883,10. capta nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;92,4.884,26
'^quileiaßttts 8g,44. ortus 90,24 Aqutleienßiifides90,29.ßrategema 92,46nbsp;lt;Mra Flauiana Viennanbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4,24
^fagony legati ad comitia Vngarica 661,14 \Mrgentina ab Atila occupât a, urbisy^nome
mutât um 38,33,41. curStrasbtirgdtcla 838,24.864,11
'-Mrgentinaadesfitci'aabHenr. ii. Imp.in-
fiituta nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;173,34
lt;MrichisBeneuentanorumdux nbsp;nbsp;nbsp;120,11
i^timaT^tis Sogdianus ab Alexdndro vidhts
13,8 ^ripertus Longobardorum rex 124,13. cuni
Longobardorum rege confltgit 124,3 3.
128,40
122,18
in Tictno amne mergitur '^r'toldui Longobardortimrexnbsp;lt;gt;inttlfhui Sfoletantfi dux D. Sabini auxi-liU7n exfertttsnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;51
'^yirneßides dnx ab Jannis cttfia nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;52^4.1
^rnoldus Bauaria dux,Italixrex falutatua ^i7,3S
'yirnul^hus Bauarus Conrado imp. rebellis adKngaros cofugit i $6 ^2 6. Henrico Caßnbsp;recenciltalttrnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i sjj
^rnitlphiss Imp. phlhiriafi interit 152^2 p '-.Hrpadus ynnorum dtix 132145. Panno-niasinuadit
^ßliusmortuus, in vitamreuOcatus 3,g ^ßandri opus in ißhmo
^dricusuirpinHus^ad Rom.pont, legdtus à D.Stephanenbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;144,21,40
'^yißulphus Longobardorum rex cælo taHus ^31,9,23
AtaulphusVifigotharum rexHifpanias do-mit is Vandal'ts occupât nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;44,43
'^Athalaricus Italiarex 111,16,3! ^dianaricusGothorum rexChrißianos in-leHatur41,44. ByTantyobit 42,13nbsp;!iilamus,Tartarorumdux 330,16nbsp;^tilaHunnorum R.4S,31.S63,2.grattasa-gitpro oblatoregno4g,3y. Romanaspro-uincias adoritur 32,11,2 6. ßalre obtrun-cat,faciumß^pro condone défendit 33,3^
füllt 62,44.63,22. actesinßruitin cani-pis Catalauntcis militesß^ hortatur 64, 13,33. cumhoßibusconcurrit 66,4g.nbsp;fandis 'viris [ape vidius 41,3. Gallios 'va -ß^i 7 3,30.7 9,11. in Turingtam ß recipitnbsp;34,3,2 3, inpatriam (econfcrt,'ubtyuin-yuennium moraiur S3,3. Italiam adori-turuspriusmaritimam Adriattcißnus 0-ramexpugnat 83,4s in lapygiamcafiranbsp;mouet88,36. Ayuileiamobjidet,(ßex-pugnat 90,33. Padudeuertit 94,4. Mediolanum auaritia aßuans diripit 98,49.nbsp;Honoria ralentiniani for or is coniugtumnbsp;petit 104,1 o .ßagelium Dei didlus 86 9,33nbsp;Atilaresgeßlt;e8 38,10.8 i 3,33.atas 10 3,8.
8 8 8,14. arr Ogans dictum 84 ^,41. artes adlrnp.Rom.euertendum 3 3,4. auguritinbsp;ex ciconiis 91,43. dementia in fugtiniesnbsp;colonos^ dr mulierculam probbus onera-tam 846,20^ conuentus tn 'Purtngta 8 80,nbsp;14. corporis dtanimthabitus 49,1. 31,nbsp;13.863,3. deßieratiopod cladimQata-launicam 64,3i.843,3S.exercitns3i,4nbsp;863,24.gladius49,16.863,39. inßgnianbsp;^infcriptio indiplomatisvßtata 32,6,nbsp;8. 838,16. 863,34. legatiadAetiu S}0,nbsp;i I. ad'Theodoridi R. 868,2 3. oratio adnbsp;duces [uos reuerjurt ex Italia tn Hun gar ianbsp;886,31. oratio ad milites 840,34. 843,nbsp;18. 88 t,3i.fauittainSalonen(es84,31,nbsp;veredary 881,4. 'uicuspracellens31,21.nbsp;exitusterribilis 104,44.862,3. 884,46.nbsp;exeyuianbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;103,2
Atilam à Roma obßdsoneduces dehertantur 100,10. item Leo pontifex 101,4nbsp;Guares'vndeficdich 131,30. prius Vnni,nbsp;pod Bauartdidi 113,42.131,33nbsp;i,^uarum excidiy cauftnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;22,20
Allants duro in os infu(o necdtus 402,23 Aiierfa obßfio di dedttio 338,20,40nbsp;Augußa rindelicorii ab rngarisobßffa 138,
Augtißtis G^f.Ayiiiteienßiireßitutor 90,3 i y^alicortim auaritia tudtda diffcrri Jolentnbsp;829,3nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*
Attrana Prioi' loaniti C oruinofauet 663,3 6 i capitur 424,43. tntertt 430,44nbsp;Aiirelidna'vrbu obßdio ab Ai:la 6 o,g. 868,20nbsp;AußrandusLongobardorurex 124,32. adnbsp;Batiaroriimdticemfitgit, 128,6. italiamnbsp;in;iadit,regnumf Longobardoruaßetjui-gt;j -nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;---------/.......htr nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;128,33
2o.lllyricum,Germaniam,Heluetiam^ i^ußaebfeffitdreuerfa 393,,4,i4 Gallios'vaßat 38,14.866,33.eremitam t_MHßralesabImperatoredeßciiint 449,33nbsp;eir arujficesde bellt Catalaunici exitti co- ^..^ußralium Boemorum dtjßnßo 211,34nbsp;LL ij
I
-ocr page 988-6oOyj 59h34nbsp;^^3,30 óo-g^ó Äußria Frid. lmp. ref ituîa Aufirialaus 5SS,6. fitutnbsp;Aufiriaducum origonbsp;Außriacum bellumnbsp;Außriacibellicau[anbsp;quot;D A B AI snbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rex àTheodori- CO obtruncatm nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;103,13 BaFlria Macedonum imper io fubdita 16,33 BaFlrianipop. Baiazethes Turcorum imperator (J^Fyßam inuadit Balamirus Vnnoru rex Oßrogothasfuperat 40,43 Balduinus 11. Hierofolymarex 253,42 B aid U musnbsp;nbsp;.Hierofolymitanus R. 262,12, 26 3,21 Balta Gothisejuid nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;43,9 Ban Geyfe regis auuncultts nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;260,53 Bancbanus regno Tngaria ab ^^ndrea ii. prtefeclus 233,3. obillatu woridedecus reginainterimitregem indicépoßu- lat 233,3. regis iudicioabfoluitur2S4,i2nbsp;Bannon Pannoniaprimttsprinceps S34,4 0nbsp;Bannontainfulanbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;3,24 B arauienßs conuentus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;23,17 Barbara Sigi(mundi R. coniux ob noua confi- lia cußodiatradita4O5,15,41. liberata 410,5nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;{479,t7 Barbara imperatricis impudicitia dr Bartholomaus ^uinqueccleßenfis antißesnbsp;236,4 Bartholomaus '^aiuoda Bardyllusnbsp;Barficnfis conuentusnbsp;Bafilea Sigifmundusprincepspacem cum A- iafilienfis fynodus indicia 335,42.lt;puaBoe- misindulferit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;403,43 Baffeorum Turcicorum dignitas 440,50 Baßernapop. Bathonis Pannoniorum régis ßt^iti 20,52 BathorOpospraclaro facinoreinßgnis 203, J5 Bathus Tart ar or um rex in Vngariä irrum- pit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;233,3,15,34 Bauaria à cfuibusßc diFia 115,2 5. olim rin- delicia appellata nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;183,53 Bauart ad internecionem caft 113,34. Vn-garos ad[ocietatem bellt inuitant contra Carolum M. Baudetcs Hunnus Bazar adus falachus 7^5,82 ^34,53 J37,53 ^55,3 S20,lS,27 |
Beatrix Matthia R. loidua, Fladißai màtri-monium expettt 6 84,13,30.634,40.302^ 42. Bius virtUtesnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;532,53 Beglerbekus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;808,38 Bekefienfis conuentus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;26,18 Belai. Andrea R.fiat er in Poloniafugit 134, 3.pro Meßoneftngulare certamejubityb.nbsp;13. redux in Kngaridi33,10. rex rngarianbsp;approbatus Cfiifiiana religionem reßi-tuit203,31,55.842,32. Btusalterafugo.nbsp;inPolonid,(ß bellumcumßatre 202,21.nbsp;. décréta de rcrtim prédis efiargento 203,nbsp;38. vxorefiliberi 134,31. cbttus204,nbsp;80 Belau. Cacus,rex Vngarorumcreatttr254, 26.844,18.0. Colomanno excacatus 246,nbsp;30. à Stephane 11. adoptatus 2 52,l,I2nbsp;Eius vxor 252,22.libert 254,4 0 .tnßttdnbsp;didla 2 54,48,55. bellum in Ruieaotnbsp;efi Polonos 255,32. cacitas vxorts fiiajnnbsp;vindicata 255,8. temulentta efrnalain-de orta 258,12. obitus,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;thtd. Bela III. Tngariarexeligitur 270.2 0.844, 3 6.primuspetitionum (fiprecamfirmu-lasinßituitnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;230,40 Bela III. expeditie in Dalmatian! cotraj'c-netos 231,32. jeueritas infacinorc/es 230,36. interitusnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^75-,5 Bela 1111. rngariarex286,32.S45,4-bcl-luminTartarosfufcipit 232,28,53- cum Tart arts congrejfurus exercitum deßrttnbsp;235,14,53. Außriaduci ingentcmpecti-niamnumerare cogitur 233,5. Cuma-noshoßitio excipit, vndeßbi maximamnbsp;conßauit inuidiam 290,31,44' 231,8.nbsp;in Dalmattamfiigit 300,13' nga-riamredit 301,15. exercitum duett innbsp;Auflriadttcem301,33. in Boemicobelle caditur,ac tandem obit 302,13,50 Bela 1111. vxor ac liberi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;302,48 Belgradum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;761,39 BeßifariusRomam capita 2,12. contraGo-111,41 424,46nbsp;d7, )7' thosmißas Bellum ciuile inter Fngares Bellum inter Fngaros (jr Francos ^39,rlt;l-,37 Bellt indicendiformula Bendegicz, pater Attlanbsp;BenediFîuspont. max. 592,33 SS lt;),2$ Benedict us RufusTräffluana no uit atk au-Ulor nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;542,5t' 546,25 BenediFii cno bium in Cafino monte ÙLon-* gobardisfpoliatum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;120,3 BeneuentumàSaracenisincenfùm 156,49 Beregen fis conuentus 2(gt;,2S Bercnga- |
iiî Vngartam irrumfunt ^tze» Butenorum duxnbsp;bibliotheca 3^7,27 539,1$nbsp;400^S0nbsp;vide Buda. 226^1 i 20,2 s berengariiti Italia fr incep s 1^2^16. abyn-garisprofligatur i $3,$ 4.. malorumoti-o[uslpeà:ator nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i$tl,i$ berengarifis il. Italia rex 136,31. regno eieclui Kngaroru opera implorât 137,23nbsp;berengarifts iii.inItaliamredit is7,4$.nbsp;ab Othone cum filtofuperat'fisi6o,s ,161,2nbsp;bergonti opp. origonbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;96,18 bernardui dar auallenßs Abbas nbsp;nbsp;261,33 btrnardus Italia rex fecuribus capts 148, 33,48 berofus ^Egyptit^à Scythisfugaius 28,48 bertharitus regno fugiens Gallos in Logobar-doscocitat 124,1 s,$4. Garimbaldo regnum aufertnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;126,32 bßenorum pugna cu Salamone rege 220,13 ¦nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1^1,4 249,42 $95,19.6 31,40nbsp;bigaab hominibuspra iumentorum tnopianbsp;traHanbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;306,13 bihorienßsconuentus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;26,16 bladißaus Boemus rcgali dignitate donatus blaßus Forgach Carolu regem cadit36 4,41. 363,1,10. pnasluit blaßus Podmaniczkinbsp;blafius rebellisnbsp;bledaAttilaßater 8^3,34.nbsp;blondi error 276,33. vannasnbsp;bodroghienßs conuentusnbsp;boemta regnu fit 247,40. in ducatum re-ciditnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;248,38 boemiejuales nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;$ $2,3 3.6 0 3,6 boemitn Fagariamirrupentesrepreßi 208, 10 boem or um ad Cafitrem defcóiio 440,10 .ßa-Ilio dereglseleFiione4i3,3.418,13.420, 3 7. legatio ad Imperatorem,de reddendo Ladtßao 478,49. legatioproreglse-leHione 661,21. legattoadVladißaumnbsp;732,47nbsp;boemorum^Auftraliumdtß'enfio 211,37nbsp;boemica expeditio principu Germania 3 93,3nbsp;b oemica comitianbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;$59,32 boemicafr at emit at es ex Fngaria eielîa 319, 4^. 524,5,29. 528,21,33.339,9.541,7nbsp;boemici regni competitor esnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;504,20 boemicum bellum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;143,41 boemicum bellum aduerßts Georgia regem 54^,38. 333,43 boemundus Antiochia princeps nbsp;nbsp;nbsp;233,16 boetius exilio mulllatus, detnde reuocatus^ occiditurnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;111,22 bogdan Falachorum princeps nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;330,33 |
IN BONFINIVM. Bofi aDacisdeleti Bo le (laus 111. Boemiadux Bonifacÿ v 111. anathema in Vngaros 313,1 Boremundus Gothusnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;46,23 Bor ich US adulterinuS Colomanni filius 24 3, 47. Vngariamtnuadtt 233,40. inpra-lioßiscafrsfugatur 237,34. Eiusfortu-naextremaefrexitus Borifihenes ß. BorßusFfienfis Borfodienfis conuentus Borfus Gomes rexdeclaratus exilio punitur 232,36 Bojßena Lodouico regi rebellis Boßenenfis clades Bolnanotto Bofrorifretum quotfradiorum 20,17 tÿ2,4S 20^,23 il,3 0.11,7 569,41^ 20,Ii 34^,36 397,30 330,38 Bothondi Fngari monomachia cum gigante Graco nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;239,13 Brati(lauia 338,1. videFratißauta. Brattßauienßum fides in lAatth.R. 370,44nbsp;Bratißaus Boemta princeps fratrls ßauitiamnbsp;fugitnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;198,2^ Bratßaus Boemus Auftrales fundit 211,37 Brattßaus prtmus Boemia Poloniaß^ rex de- claratus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;212,24 Bratißaus Morauia dux, Boemia ducat it af- Jequitur nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;207,23 Brixia ab Jannispopulata nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;96,31 BrodaTeuthonica 390,30.391,16 Brunna à Pragenfibus expugnata 390,47nbsp;BrunnenßesIdatth.R.ob(equiumpollicentur 335,18 Buda Atilafrater, regni conßirs 32,23. ab Atilainterfecîus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;33,3.880,33 Buda arX nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;880,49 Buda alias Ofen 880,30. fedes regia tn Fn-garia nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;27,34 Buda vetus çfr noua à Budinis diFla 24,10 Buda vetus,olim Legio Germanica 182,3. d Carolo (JM. obfejfa nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;141,29 Buda templum à D.Stephano regeinchoatu, àLadi(lMperfeFlum 182,4. D.virgintnbsp;ades à drffa (fr Ladi(lao condtta 220,10nbsp;Buda legattjceleratißtmumfa^nus 18 3,3 2nbsp;pnanbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;189,33 Buden fisfrditio nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp; 410,10 Budinumfitccenfum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;477,3 Bulgari Auarûm hab it um vßtrpant 22,13. (JALyfiasoccuparunt 22,3. Italiaregio-netncolunt i2 6,43. à Conftanttno Imp. proßigati 137,9. d Lud. Pto repreßt 149,nbsp;29. catholicafidei dogmata recipiut 131,nbsp;13. Fngaror um tributary 133,3 3. d D.nbsp;Stephanafußnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;181,34 tL iq |
E X
ab mgArisrex cifrobatay 317^i Cmlâ f. rngArilt;e re gem conßiiuttnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;321^47
Carolus tj^artelli F. yngarite regno fotitus 30 7-gt;3h4330{i^9. 843^31. Eiusorigonbsp;307^38. 'vxorejrliberi 310^23,317^33^nbsp;5gt;30y4Sgt; 321^41-
CaroliFngariinregis bellum cum^MatthAO principe 317^^4. pietas amp; religio318ßinbsp;j6.319^32. periculumafamtliari31nbsp;3. expeditioinFalachos320,10. ftudiunbsp;de Neapolitano regno Andrea F. cofiquennbsp;do32i,44.322,28. rijfegradenfisgacinbsp;ficatiocum'uicinisprincipibus 323,23.nbsp;munificentiainexteros principes 324,3,nbsp;obit usnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;324,49
Carolus Paru us rex Neapolitanus 333,8. à Proceribus Angaria euocatur ad regnumnbsp;3 3 lt;1,16. negleSlo 'uxoris conßlio in Fti-garidpfoficifcitur339,10.360,9,21. be-neuolentiam ßmulat er ga Elifabetham dnbsp;rJPÆariamreginoi361,7.363,17. rexVn-garia comprobatur 3 62,16 .abdicatuMa-ria inaujpicato coronatur 363,20.3^nbsp;mißerrime inregia trucidatur 3^4',37nbsp;363,10. Eiusfilßnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;3à^dj7
Caroli lapis, caftellum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;39^A^
Caßmtrus Polonia F.323,23. Lodoutco V1-gariaregisßlioPoloniareguu légat 324^ 28. obitnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;349A7
Caßmirus Polonia Regisßater, Eoemorum rex declaraturnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4eiA4
Caßmirus Cafimiri PoloniaR.fdiut ab con-iuratoribusrex Fngaria deßgnatur 3 64, 20. venitinVngariam 366,1. Nitrianbsp;obßdetur à CMlatlh. Rinbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;$67,26
Caßmirus (andlus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;7^^ )47
CaßmiriPoloniaregisoratio adtj^atthiam
R. 373,27. obit us Caßipfameßenesperimuntnbsp;Caßioniavrhsnbsp;Caßtouiaobfißßtnbsp;Caßitatis conßruanda exemplumnbsp;Caßrtferrenßs conuentus
I N D
Bulgaria VfjgartstribiitariafaTla 303,20. rebellis aEodouico regeadfidem redact anbsp;34S-,47
Rulgaria termini
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' -j ,¦
Burgundiones olim Fandali Burgundionum origonbsp;Bjfzetiflaus Boiemua duxnbsp;c
'¦ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;449,27
Burgundia in ius Imper q concedit 188,33 21,31nbsp;38,34
193,49,33 A D A N F art ar or um rex Rodanam ex-' pugnat 293,22. Varadinum occupâtnbsp;297,40. Croaciam^vtramq^Myßamnbsp;300,21nbsp;13^,38nbsp;430,32nbsp;234,i6
25,17 471,19
populatur
Calceorumßolea come fia Callimachus poet anbsp;Caloioannes Grac. Imp.nbsp;Camarienßs conuentusnbsp;Campus Merulanbsp;CandolusaGalliS pont.max.creatus 206,16nbsp;Canidij centurionisfiratagema ad terr endosnbsp;fjofiesnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;21,32
CaphaGenuenfiumcolonia nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;12,20
Caput cadaueris loquax nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;398,42
^arambus AßaprafeEtus 430,43. inpralio captus Coruino'venditur 431,8,31.432,nbsp;8. ifitriumpho ducitur 434,17nbsp;Carafusfi. Fnganca clad 'istefiis 231,40nbsp;Cardinalesculeisinfutiacdemerß 334,47nbsp;Carmficts cuiujdam pium commentum 246,
30
C ar ni0 la va fiat a nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;3^9,33
Carolus Balbus Vngarùßape bellum intulit 130,34
Carolus Caluus reruin Francia potitur 130, 47
Carolus loannis Boemiarégis F. 3 23,2 3,34 Carolus i, Sicilia R. quos Comités er ear itnbsp;312,28
Caroli i. Sicilia regisgenealogia nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;308,1
Carolus 11. Sicilia R. quos Comités crearit 312,3 2.Eius liheri3O7,48.3o 8,43,309,32nbsp;Carolus iri. Siciliarex,Fngariaregnopotitur 312,13.quos Comités ordinarii 313,12nbsp;Carolus Magnus Italiam à Longbard is aßß-rit 131,28.133,28.136,2. inHißaniänbsp;cum exeitfitu contendit 136,43. bellumnbsp;in Fngarosmouet 139,43. à Leonepont,nbsp;coronatur 144,36. imperium cum Irenenbsp;dtuidit 143,16. cdftitutßimperij rebusnbsp;obitnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;147,38,32
Carolus Martellusregni Fngaricihares307, 43,49- rexFng.creatus3 08,47.3 09,4.nbsp;313,23
Carolus Martellus difficult er regnu affoqui- /zzr 313,23.314,34.316,3 0. auclori-tate apoßolicatandöadipißcitur 316,32.
704,19 j8aS
4,49
436,3 121,33nbsp;24,32nbsp;Catalaunica ptigna acies, ducum exhortatEnbsp;onesadmtlttes, cßexitus 64,13,33-66,nbsp;30.838,2.872,21,34
Catalaunicicampi,rJA7auricidi7ti 63,42
Caucaßasmons 14,3 9- aScpthisGraucaßus dißlus
Caußdicorum numerus Ceas Bulgarorum dux caßs
17,26
630,10
281,44 Cedoaldus Saxonum rex Roma haptizatas
^^^'65
Ceruivehictdis iugati nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;27,10
Chaba Athilaßlius 103,3. 889,8. in Graciant
IN BONFINIVU;
c'tâfKfagiî nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;io^,6
^haba. citm è Grtecia r ettert et ttr^ tue redeas :
frotterbtumVngaricum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^0^2
^haha Vngaroritm rex a Carola M. obféffiu
^bacAfsnu-} Vfinorurex Torum luliu obßdet t2/^ï. Foroiulianostnuadit i26.,i4.
^bacanni Vnnorum regisfdtii cum Agilitl-
pho nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^19,41
^bncttarumopp. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;134,40
^baleedonen(e conciliu cy::x.yi.patr» 10^,21 ^bnlcis à Tureü occupât anbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;S^ 3,^
^baritü'uirgo nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;186^26
^bena Vnnorum dux cam centum amp; 'uigtn-ttquincjue mtlibus cafu^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4Ó, so
^beronne(u6 Dromos Achilleus dicta 4.,
^3
Cbeßnarchum proditione occupatum4s6^2o ^biaciorttmfarnilianbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;13 4,3 7
^^tldepertffs Vrancortirex tpuater cuLongo-
bardis bellugerit $2.118^6^22^40 ^bingifa primus Tartar orum rex 2S 6 ^s2.
23S^(f
^bi ongradienfs contient w nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;26^21
^bremefumopp. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;59lt;3^S
^brtflianortim clades ad T^ßopolin 376^
2^.37S,is
^brunnus Bulgar or urn rex à Leone Imp. cat-fiss nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;147.^20^46
^bttndus Vngarorttm dux nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;134.^ s 4
. ^bunorum bellum cum Vngaris 2 0 S.^2 0 ^butiorurnin Vn^^ariam irrumpentiu cladesnbsp;226,so. clades altera multo maior 22 S.,nbsp;14. clades tertianbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;229.133
^bunorum infolentia ob Vngaroru regis in-dulgenttam nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;232.^48
^lt;^Ciconiapræfagium nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;SS3,4^^
Cirnrnerictisfintis nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;12^27
Circulât ortbus AtilaiudiciuS6i, 9.884.^43 ^iuporis interittisnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;378.^2.^23
^izuicomes nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;231.^34
^laud^ fircntia faLta in Gothos, eim^^origo
amp; honores nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;3 7, lt;3,4 3,3 3
^lauflrumburgtim expugnattim 393^14 3-lementis pont .auarttia fr (oltcitatio de pace inter loannam Apuliareginam frLo-douicum Vnga ria R.nbsp;Clodia Venetis ablatanbsp;eßeorum mansnbsp;Cedaorus Longobardorum rexnbsp;Colecenfts baßlicainflitutanbsp;Coletta metropolis
Colomannta facerdotio definatus in Polo-ntamfugit 232,23. LadißaoinVngariä regno fuccedit 234,8. 843,42. Venuesnbsp;Caimanappellatus 234,13. delatitfacranbsp;expeditionisimperiuabntiit,ib.2 9. fheranbsp;expeditionis exercitu tranßtu prohiberenbsp;nititur233,9. fiatremouens eidem re-conciliatur239,28. à Rutenis frChtinisnbsp;fere ad internecionem cafiu'S,tb. 3 3. fr at rinbsp;rebelliigne/cit 244,39.243^1. fratremnbsp;eiusj^filittm excacatnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;246,23.
Colomanni R.fdus cuVenetis 238,43. bellum cum VenetU 240,3. bellum cuHenrico N. 243,48. altera vxor adultéra 243,44. liberi 238,40. fomniu244,2i.nbsp;morbus lethalls246,39. mors 249,34nbsp;Colomannus Belan n.ßater ex praltofugitnbsp;^9S,47,SS
Colomannusmartjr nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^^8,49
ComesPalatinus aTartarisfufus 292,31,32 Cometa 119,13.130,33. 324,44,47^323,nbsp;42.332,2,383,42.493,40. 302,46
Cometa duo ßmulvif Comum colonianbsp;Concordia ah Vnnis dirut anbsp;ConfliHusadSant Peltennbsp;Coniuratio in Matthiam R. 364,18t coniu-r at er urn epiflola ad Cafimirum Polonumnbsp;3(gt;5,^4
Coniuratorum poena inaudita nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;713,11
Conradus Dux Boemia eiicitur nbsp;nbsp;nbsp;13 2,10
Conradus Imp.principes rebelles adobfequi-umredigit i36,i7.eius res gepai8 2,28. morsnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;sS 9,3
Conradus Imp.Sueuus facram expeditionem fufipit 261,3 9ßccie ßipendyfacri Vn-gartamjpoliat,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ib.43
Conradus CAIorauia dux nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;211,48
Conradi cuiufdaminßgnispoenitentia 19S,
ConßansImp.Longobardis belluinfert, Be-neuentumß^obßdet nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;123,8
Conßantiaair Atilaoppugnata 38,29 Conftantie^s conuentus 386,47nbsp;Conßantinaconditor nbsp;nbsp;nbsp;231,30
Conßantinopolis aTurcis occupata 489,3 Conflantinus Imp.parta de Bulgar is 'uiHo-ria,elephantiaßm oritur i37,9nbsp;Qonßantinus vi. SpolctaniBeneuentanif^nbsp;due at us fines populatur 138,30. amatrenbsp;excacatus in careers obttnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;143,2 3
Qopulchus dux cum Chtinis adinternecione cafitsnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;228,14
Qorbulus oculispriuatus ob lafàm regia maie fiat em nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;128,22
LL iiß
CWkm»/ » «'»?».'» V piltf 4^*8^
340,10,SS
347,21,33
201^2
I0S^t2 ^74,3S
23,S3
*5^
V'?
INDEX
Cordula virgo nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;78,43
Corthutus Beemiagubernator 392,10 Cornamburgiobfidio 621,29. captioóag^nbsp;16
Cornuburgum captum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;593,30
Coronacolonia nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;86,13
Corona Vngarica amiffa ,diuinitus firuatd 316,4.à regtna bisfubtraSla 413,32.418^nbsp;2.dffurtumdeprehenfum423,32. fru~nbsp;ftrafipe ab Imperatorerepetitur 46 31,13,nbsp;523,53- 523,32. tandecertispaSi'isre-dimitur amp; redditur 332,11. 333,3,33).
I 633,30. Budddefertur676,33. dno-bditate repetitur Coronandi cieremonia
Coruacia undediSla Coruacum opp.nbsp;Coruina domus monument anbsp;Coruina familia 'vetufias etpropagatio 313 jnbsp;Coruorumauguriumnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;364,26
Corycianum bellum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;611,8
\ Coldroas P erf ar urn rex dtu graffititss ab He- radio vindtur nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;122,26
Craccouia d Ladtfiao Vngaro obfifia 130,44.
phtra in Grace out a.
Crafiinus magnorum malorum autor 45,49 Cremona d Longobardis dirut a 120,33)nbsp;Croat.e trecenttnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;607,30
Croaticuiufdamfortitudo 712,23 CroatiaVngariaadtecla 224,44. Lodoui-eo regi rebellis 330,24. d Sigtfm. R. rece-f2anbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;372,53
CrOatiatitulus d Venetts vfurpatus 140,13) Croia captanbsp;Crue is figura in lunanbsp;Crupa, Maria regina careernbsp;Cumani in Vngariam migrant Bela 11 r i,nbsp;coceffit2^0,36. ab VngarismaletraSia-tiadTartarosdeficiunt 294,3 2.43. dnbsp;Ladiflao iit.fufi304,41. adChrifiiani-fmumréuocatt 'nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;350,43
Cuniculorupellicula tributt loco data 273,10 Cuno Bauariaduxnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;203,13
Cunt pent Longobardoru régis monomachta cum Ha^rinbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;127,13
Cup a Simigienfium dux, coniurationis in D. Stephanum regem autor 17 2,33). in quatuor partes dijjecl usnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;27^,33
Currusffonte ßpromo tiens nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;133,14
CufidiVngari le gat io ad Suathem Sarmata 133,21
Guten Cumanorit rex in Vngariam migrât 290,36.ibidemobtruncatur 23)4 12,23*
Cut he feus Chunorum princeps Cyriafius infuperandis Sac is
po 1)^26.710^21
67^,23
^27,20
527,22
52 ()-,24
(gt;03yi) 206,1^nbsp;3 lt;gt;^,$2
220,S 2
25,43
' »Milt 4
Cjridcue fepóntificatu abdicat 75J. eSvir-ginibus faCris cddttur
Dacia eiiPspnecipud vrbes acpopuli 5,25 Dada vafiatanbsp;Daci adem cum Dauisnbsp;Dacorum nomen vndenbsp;Dacornm iftrianorum or tui
5^4',4-7
6,44
6,47
27,24
Dalmatdâ Mario, Afinio Pollione, Vibieop-pugnati, tandem à Valerio MeJJala domi-ti 21,14. pitatica aßtteti 267,7. ad Grdcos deficiuntnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;267,48
Dalmatia ab Atila vaftata 86,14. d Vene^ tlsad Vngar os deficient, liber täte à Co lorn anno donatur 13lt;),6yio,52. aVene-tisreceptai40,3, cum Croacia Vngarianbsp;adieUa 2 24,44. db Vngaris recuperatinbsp;242,49. a Sigifinundo regerecepta 372,nbsp;53. Venetisvenditaa Ladißao ^.^pulo,nbsp;fecundumalioiuosnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;382,23
Dalmatid pars Coruatia appellat a
Dalmaticdres vt in Venetorti potefiate per-uenertntSigifmundiR.tempore 401,28 Damalciohfifiio
Damafipont if. iniqua tempora nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;42,3 7
Damiata â Chrifttanis obfeßa 280,27-pugnata 282,1. Sarracenisredditd283, gt;
Danubius fl.7,4 3. iflerdiSius 7,55 Dapho Longobardorumrex 216,39nbsp;Daui pop.
Dealbatorum mirabilisperegrinatio 383,28 Decius ex Pano ni a oritindus, 122 Chrifiianosnbsp;crudelisyideof^ interfe£}us 20,46-35,49,55nbsp;inDelatoreslexnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;22,28
D.Demetrij oppidum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;7^4,46
Demeßppus duxfuoriiteporufiriptor 36,47 Derbicum firiel urn ius,item crudelitds in finesnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;18,22
Deßderius 'vltimusLongobardorurex 131, 26. indeditionem a Carolo M. aceipiturnbsp;236,37
Detricus, fiue Dietricluft Veronenfis, aliis Thetricus,auxiltdriuscbtra Hunnos 863,nbsp;2.837,27. imrn or tails diSius 8 lt;54,34.nbsp;^..^tild fe tun git eumfi^ ad bellum Germa-
¦ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quot; f 866^45
23.8 564,51.732,43
32,47 884,311
7.8
msinferendutfiififii^al
Diacenßsepifiopatus
Died
DiceneusGothortnn Jux
Dip^ndfæmifjdpttâicitid DionPrnftus
Dionpßus i^eechptiel/ttmrege coronai 417,
40. paci^fequefler
Dtopht»'
4^ 9-,2
ii2,44 i9gt;53nbsp;6o3,iOnbsp;io,4nbsp;iiS,}nbsp;103,3.106,27
IN BONFINIVM.
^iopbantes nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;13,1
l^oblaloloa^uatA nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;617,18
igt;ominicie faient is vxoris prudetia dr vir-tus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;41,32
i^ominicus Albenßsprapoßtus 646,31. dr eius oratio 698,7. faradienßs epifc.pro-nunciaturnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;730,10
l^ominicus Maurocenus Tenet or u dux 267,8 igt;omitiani Imp. du£ expeditiones in Dacos
7,22 itraco medicusnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;246,44
igt;iaculaTalachia princeps Turcica expedi-tioncm dijßtadet 460,41. Coruinucapit 467,6. capitepuniiurnbsp;l^gt;'i(fdr inaudita crudelttasnbsp;i^rauu/- fl.nbsp;i^riuaftumnbsp;l^romicheres Get arum rexnbsp;l^rucihulphfss Sueuuanbsp;i^urichus Atiltfiliusnbsp;P'Berstorphii expugnatio 6 24,31
Eccius Salmenfis Com. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;833,2
I'etjpatriciy Rom. fas dus cumTheodorico R.
46,34. induftriaindefendendo Imperia amp;folicitandis auxiliis contra Attlam 36,nbsp;1.37,10.60,23. confticlus cumAtilainnbsp;campts Catalawnicis 63,43. 66,49. in-teritus 103,28. quareAetius.nbsp;i'ddr Edemen,Chabx Éinbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;889,29
lgnhurgfobßdio nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;6 33,4 9.63 6,11
^ledoratus imperÿ inftitttius 16 3,37 ^¦lifabetha And. is.F. eiusfi^ faniiitas dr mi-faculanbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;284,20
^lifabeîha Coruini vxor pro filio apud rege int er ceditnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;496,23
i^tßbethaLodouici regis mater in Italiam proficifittur 327,21. in Tngariam reditnbsp;'¦nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;328,39,48. Eiuspietas 328,2
8'ltlabethaLodouici R.vxor Palatino ßto ni-miurnfidit 333,19,23. Eius miferandu faiumnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;367,12
lilfiabetha Sigifmundi Rßlia, Alberti vxor,
Regina(alutatur409,28. corondreTiam Jurripit413,3 2. posiAiberttmarittmor-temgrautda regni conforte petit 413,2 2,nbsp;4 o. edito puello pet it tönern irrita cuptt,nbsp;fedfiufira 416,31.417,24. infant e quadrime fl rem c or o nar i curat 417,37. pue-rtim dr coronam furrepta Frederict Rom.nbsp;imperator is fidei tradit 418,2. ßlio Boe-micum regnum recuperare findet 418,13.nbsp;à maxima Fngaroriipartedeferitur 422,nbsp;19. Pifonianamarceobßdet 436,27. adnbsp;cert a pads pad a r edigit ur 439,10. obit
440,2
Blmichm partem Tjeneni proptnati bthere vxorem co gitnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;116,20
'Emenricus Amalus Gotthorum R. nbsp;nbsp;S 34,6
Emericus D.Stephani regü filius 17 6,^j .pie~ tati religioni dedtttßtmus 177,13. ca-ftitatem pratflare diutnttus iubetur 177,nbsp;33. inter dtuos ex miraculo po7i mortemnbsp;re lat usnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i7Si3lt;f
Emericus Jßtxßor regni, dux cTitra Boemos 32p,2o. caflradeferit 343^32nbsp;Emericus Vng. R.patrtfuccedit 273,14.844,nbsp;42. per fyncopen Henricus dt^us 273,23nbsp;Emerici R. bellum cum Venetts ad ladramnbsp;273')3o.iraternumbellum273,46. mater 27 3,23. obitttsnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;277,10
Emerici Drenceni prxlium for tuna 706, 43.708,28,38
Emericoprincipi bonis priuato, omnia ref t-tut a nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;26,30
Emmanuel Imp. Gr^cus Rom. imperium d Pont.petit 269,34. EiusfceduscumSte-phano iss.Fngaronbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;266,34
Emmanuelis 11. Gr^c. Imp.fcelus 262,27,4^ Epidauriorum legatinbsp;Epheßna (ynodus
Ecjuipedum tenus iubati Erdßburbanum
709,21
103,19 301,47nbsp;762,39nbsp;Er emit à vat es ad Atilam dull us ,eiusy^ va-ticiniumnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;S6f),4
Ermanfredus Turingortim rex 110,49 Ernacus Attllt;eßlius 10 3,3. caditur 106,23nbsp;Er nefi us Sueuorum duxnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;188,30
Emeus pacts amator 213,31. à Eadtflao le-pulturatraditus Eruit Italiam adoriunturnbsp;Erulorum etymonnbsp;Eßfedones populinbsp;EtheriusFrfuht dttcis ffonfus 73,30.77,43nbsp;Euchin.1, Oflrogotharum rex à Romants du-cibusfapius reieitus,tandem Philippopo-limcapttnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;33,23
Eucrattsregniauilor,a filio interfecius 16,
Eudoxia Genfericum in Italia vocat 103,40 Eugenius in. Pont.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;262,23
Euryali dr Lucretix Senenfis amor 407,4 3 Euryphilus Gothorum rexnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;3 2,34
EutropiaNicaß] fororismagnanimitas 39, 19,41.870,3
Eutycheshareticus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;103,16
Excrement a humanain hoßemijfa 392,20 ^xpeditiofacra Clemetisßaju ftfepta 272,nbsp;8.278,11
Expeditionts/acrteprincipes 134,34. i35,' 48
218,2 S ^07,47nbsp;3S,4-4nbsp;2,27,42
INDEX 761,14 261,27 ^30,49 ^^h33nbsp;Fafitda Gtpidarum rex mitior reddittts 3 3,6nbsp;Feltdanttndignumflelusnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;3^9,3 Feltheus Rugorumrexca(us 208,4 Ferdtnandui Vngaria R. 774,30. in dusnbsp;obitumordtionbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;775^6 Ferdinâdi Archiducis Auflria amp; Anna La-diflaiF.contraSlttsmatrimonialis 738, i Feràulphus Foroiulianus pra fell us à Sclaaîsnbsp;cafiti Flammacleflis Florentinum conciliumnbsp;Fminei imperÿ incommodanbsp;Foroiulienfls Fenetis tribut ari^ T,' 2\ M E s /'» Pannoniù Farinæ wcns effeSlusnbsp;Fa,rnAldns dax Sfo Ut anus 322,33.323,33 ä/7,2f iaS^iS 34^21nbsp;409,1snbsp;357,4nbsp;267,20nbsp;Fr and ex Fngarids facultattb, dùati 139,nbsp;13 Frando equituni wagt fl er obfeffus 11 S, i g. Fr act flus Batthiani, b anus FiaLmatia, Croa -tia Sclauontignbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;7 57-,33 ^rand fl us Perenni eptfl. Varad'tenfis767,s4. Francifius Petrarcha Franciflus Phtlelphusnbsp;FranctflttsZaynbsp;Franconia â Gûthisfpoliatanbsp;Fragepanuw famtliawalè excipit Gelaflumnbsp;pont.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;2 s 4,1 Frangepanuwregultin Fialwatta regnant 301,21 FratresBoewiflatrones nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;478,18 Fridericus AEnobarbus Papafit fltpplex 271, 6. inexpeditione/acraobit 272,20,^2 Friderîci AEnobarbi lmp. Rom. gefla in Italia 264,40.26 s-,21,49.268,36 Frtdericus Auflria duxTartaros injequitur 294,4. Bêla 1111. trescomitatusextor-quet 297,s,i8. Fngariam'uaflat,ib.27.nbsp;tn monomachia occumbit 301,40 Fridericus 1, Rom. artathemate feri-tut nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;282,4 3 Fridericus Imperator Poemia^uberhatione renutt42i, 17. ne^vi^ne^precibusadnbsp;reddenaaw corona adtgi poteïi 46 9,12.nbsp;47 8,44.313 ,s 3 .Romacoronatur 47 9,26nbsp;Fridertcus Saxoniadux, Alberti R. auxtlia-riu8nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;412,43.413,4 Friderici i n. nbsp;nbsp;nbsp;bellum in Matth ta Corui- num 320,11,49. padficatio 323,93. ei-dem bellum à Matthia indicium 392,38. legatiopro pace 3 96,20. noua molitto in^nbsp;tJTIatth. 610,1.618,22. renouatio bellinbsp;tn eundem 643,13. legatio pro pace 647,nbsp;33. fduscum Matth. R.63 3,30. Uga- |
tio ad comilia î'ngarica 660,3 F çfiquot;Matth. R.di'ierfimores 5^7d3 Friderici sïi. amp; (jMaximiliani concordta cum Fladtßao R. Frigihechus Fur car um pra feel usnbsp;Fur to Scythis nihilgrauius A B R, r EI, Agttenfis Gaidulphusdux Bergamenfis Gallipulcbroftrategemate elußnbsp;Gallia t^riana h are fiinfectanbsp;Gallus eß Folußanus Impp.cafi 742,3 t 476,19 29,11 57F5tnbsp;119,17nbsp;124,55nbsp;73,4^ - - - LZ............ri . GarihaldusBauarorumrex 118,27. aScla uisprofligaturnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;121,32 Garimbàldus Longobardus regno exuitwa Berth ar it 0nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;126,3 t Caßar Slickius trium CafaruM fecretarim 406,41 Geberid Gothiciregisbellu in Fandalos 3^, 19 Gelaßuspont.Rom. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;233,4t Gemerienfisconuentus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;26 y Genouepha virgefacris initiata ptA^' (anFiitas eßmiractila 79t24 G enfer te us Fondalorum rex^ualU 45,45* Romam occupât nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;103,42 GenuaàSaracenisexpugnata 157,52 Ghiokapertinax fides in dominum 376,4nbsp;Gijera Eliflbetha regina dédit us omnia de-pradatur 426,30.0.puero regefl^num-misdonatus43o,47. aFladtßatfalUo-ne oppugnatur 433,3,21. Polonosinfi^nbsp;ßni 437,32. èpertculo, FladtßatR. opo,nbsp;liberatusnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;453,5 0 Gifcraconcordiacum Agrienßepiflopo 438, 2. 'vide loan.Gifera Gifulphus Beneuëtanus dux Eat^ oppida occupât nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;128,27 Gifulphus Foroitilienßs dux occumbit 121,4 Giulaarcisexttusnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;831,1 Giula, tertiusèfeptem ducibus Fngarorum, Giula Fnnorùm duX,idem gui IuliuS 76,7' 'virgities [ocras caditnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;78,24 GeorgiusDeßotesmagnificèàSigfim R.do-natus400,37. in Fngariam fugit me-tu Turc arum 413,40. f_^murathis in-ßdtis petit us ad Pladißaitm R. fl c on fed 431,14. Coruinofit[upplex 476,1,34-Et Roflia regnum à Turcisredditum 460,nbsp;6. Eiufldem ingratitudo ß perßdta innbsp;Coruinum47o,27,34. 473,30. libed 534,13 Georgfus Pogiebrachtus Ptatfeonis fllfHO^ 412,33. Boemia gubernationemnbsp;adept USnbsp;nbsp;nbsp;421,43. Cafori opent frgt; |
IN BONFINIVLI. fert 480,3. cum Ladißao congrediturnbsp;4pp,4t. deneceLadifairégisjtilpeclissnbsp;30 2,p. rex Roemix declaratur 304,7,nbsp;34.832,46. inarmiscontra Matth. R. 553,46 ^eorgij Pogiebrachÿ pälta cû Matthia rege 310,30. colloquium cum Matth. R. 3 3 6,nbsp;21. obilttsnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;359,19 ^oorgiusraidaffiiisvafer 373,23 ^eptdarum etymonnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;33,3 ^^Hrdiepißopi eß focioru martyriu ip6,2 ^^tmanimores,eßmiraculaab eo édita 71, 34 ^(r manieur Hngaris mixti ^^ctrudis reginx facinusnbsp;fits quid ^lt;:caßaa Sicilix regina ^etxvndedteii Metarum orioo 107,40 27 9,0,17 7,1 74,35 ^,55nbsp;^,4t .....quot;'6' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. ffatfry^KgartTe R. 219^47. S4}^ i^. Maqnf'ti ex cognorKento dtultîsnbsp;222^38. fairueU regno csdere cogitans obit 223,8,2 p. Pius fuga in Polonia 204, 44. fædt4s cum Salomoner ege 206,^0.nbsp;ditcordta cil codent 211,18,33. 212,43.nbsp;réconciliât io 213,2 p. difcordia iter at.tnbsp;213,^0. pugna cumSalom.R.wclorianbsp;21^,48. ediclainfacinorojos 220,12,nbsp;libcrinbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;20 8,3 11. rngarortlrex cligttur2SP,i4.844, 23. Hiiiu/. bellum cum Alamannis 2sp,nbsp;23. belltimin Rtitenos 264,15. libera-litas inßatres 264,8. obit tu 266,13nbsp;^ey\a pyigaroruprtnceps, alter Numa Pom-pilius 163,24,31. ver am religione propagate inter fuos ßudet 164,16. mori-ttlr 166,2.171,2. eifiliiareligionis re-167,28 I op,31 124,13 formator promittitur ^^ycerius Itdliie prnfeôîusnbsp;^odepertus Longobardoritm rcxnbsp;^oihi ninde progreßi guas regiones occKpa- fint31,$2.32,2s. pipientia amantes SS- diiplices 32,22. a Romanddefici-«nt 34-31. à Martiano 011011 patrio, re-¦ pet tint 3tf,34. o Clotidto nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;oiicli 3 7, S. iternm vt£ii Aiireliano imper an te 3S, 4. ßngiilifîngulU atireis ojcnditi43,24.nbsp;in tres partes dtuifi 1015,47. Rntios fiiisnbsp;(edihuecijciiint 108,26. Suciiosfuperantnbsp;ciimScjr'is 108,34. PannoniæincoUnbsp;^35,24 ^othicornm herottmprOjdpia 33,24 ^'Othorum (ßGcpidarum bellum inteßintim ^othorußttccejßis paieriani et Calient Impp. |
tefnpcribi:s nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;36,8 Gothi/ßediis rex Hies ißlyniitantis declara-tus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;137,^9 Graccouia 3,4 r. Polonoru^regumfedes27, 33. obßßione abFngaris Uberata 32p,nbsp;43,49 GrxciprimiTurcasin Europa eiiocant 376, 30. in Italiam migrantprxTun tumnbsp;tyrannidenbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4i3,t Grando infanxmagnitudinis 36 3,13.14 p,3 p GratianiisTheodolium imperq coportem facit 41,3 3. in Gallia cxdittir 42,34nbsp;Gregorius Croacttsrebellis bis damitus 330,nbsp;26,32 Gregorius 11. moritur nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;130,44 Gregorius x.pont. Rom. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;163,30 Gregory Dialogus de vit is ßanliorum,Ten-delindx rcginx dicatus iip,i8 Grimoaldus Beneuetanusdux 123,3 3.Longo bar darum regnu occupât 12 4,2 2. rti-pta vena interit 126,47. Eins common-tiiminrecenfindoexercitu 126,27nbsp;Grimoaldus dux Beneuentanus Carola M. tributarius nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;147,33 Grimoaldi pueri facinus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;121,1p Gutltelrnus Hetrurix princeps Apulta poti-tur nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;188,12 Guilielmtis Sicilix rex d Papa excommuni-catus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;264,33 Gundipergx reginx pudicitia d feruo defen-ditur nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;124,7 Gtinßtim obfejfum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;620,4p Gypfusfarinximmifius nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;262,8 Gyßx D. Stephani régis vxor 'isfacinus 183,3 7 Gyula H. Stephani régis auunculus 181,12nbsp;1_T A D RIV s mons vnde diclus 21,4nbsp;^Halarts Brixiantts dux ingratus,d Cut-perto rege inmonomachiacxditur 127,1,nbsp;14 HalibechusMyßi feSlus Hamburgum obßßum Flamburgi de^itio iyßa prafeet us duplici clade af-531, 617,43.618,43nbsp;620,16 Hamon dui^Allobrogu pacts [ceptießcr inter p'enetos çf Gentienjes acLo^u. Regemtnbsp;34S,5 Hemusmons nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;449,30.462,6 Plenriciis ^tifria dux cognomento Rebellis f63,42 Hericiis Außrix dux bellum in Hngaros moult 23p,24. cafusfugit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;261,12 Henrtctis Goth or urn re.x nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;106,16 ^Henrietts Imp.Siciltam occupât 272,39,44-273,23 ¦ Henricus ii.Impi 7!,31 |
1 T) Y. yi
Henrtcus 11 s.RetrumVngarùmiAregnum reßituit, commißa ingenti pugna eu Ab Anbsp;190,10.191,24. 192,31
Henriet 111. bellum cum Odalrico Boemia duce 293,38. expeditio in Vngaria 199,nbsp;36. fæduscumÿngaris2oo,3j. morSnbsp;203,24
Henricus i v.imp. Salomonern in Hngarià regnum reßttuitnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;204,38
Henr. in. amp; Gregory v i l.pont.feditio 212,10,30
Henr. 1 v. bellum cum pont. max. 233,20-expedttio in Vngariam 221,32. vxor 206,40
Henricus n. cum Colom anno R.bellum gerit 245,48
Henricus LippA nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;34 9,3 3
Henricus Saxonum dux Imperator creatus
257,3- ^.^rnulphum Bauarum adobfi-qutum reducit, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ibid. 11
Heraclius Per fas aliqttoties fundit ,t andern X, Coldroa regem ßngulari certamine vin -citnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;122,23
Heraclio eqtio portam ingreßitro ,diuinitus eaobßriiiturnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;223,13
Hermanarieus Gothorum rex,alter Alexander dtHus38,40. perfideinterfeHus 40,
Hernoia Spalethq dux Sigißnundo R. rebel-
397,30
Heroldus Hanorum rex in regnum reßttu-tus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;248,19,36
Heuefienfis conuentus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^6,13
Hiereßaifiribx infeltx exitus 623,6,38 Hieronymus Hußt dtfcipulus 386,31nbsp;Hieroßolyma recept a 13 7,7. à quibits çfr quo -tieseuerßa 137,16. àSaladtnocapta27t,nbsp;30
Hierofolymitana expeditio 273.30 Htldtco Attl-e ßonfa
Htppolytus Aragonius Herculis ferrart-e duels F.
HippolytusEßenfis 641,31. 6S^2,io. Car-dinal'isfit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;721,26
HtßaniavqßediHa nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;873,29
Hiß no num duorum monomaebiA 356,38 Honoria Valentiniani imp.for or 887,10nbsp;Hontenfis conuentus
Hoßitius monachorum pntfeHus ,irtuptio-nis Longobardorum vates 217,2 Hottar Hunnorumprtneeps 833,47nbsp;Hugo Arelatenfis prtneeps Italia imperia polit nrnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;2 37,3 5»
Hun ß. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;623,2.760,13
Huntmundus Sueuorum princeps captuS
208,35
Hunnorum ortus amp; resgeßa 834,13. émigrât iones 83 7,12. aduentus in Panno-niam833,28,43,3i. 836,28. mutoA cadesnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;889,17
Hußita monaßeria eßtempUdiruunt3871 13
Hußitdrumortus384,34.830,13. dtßri na383,38. legattoadBafiltenßmlyno-dumnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;396,1
Hußon CaßanArmeniaR.338,49.377.44 Hydruntumcaptum
HyemsfauißimA
Hypanis fi.
Hyperborei
616,49 2$3,i2.690,56nbsp;3gt;6-
Hyperboreoynin montium accoU 13,3^ HyrcAnix oppida dr fertilitasnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;26,3 S
1A c O B V s PicensCafiftramcotlegA43l, *¦nbsp;nbsp;nbsp;2S.494,iii
tacobus rerneritts nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;611,2 i
lacobi regis CyprimorS nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;577,4^
lacobtZtke/ltj defeèiio nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;634,3
ladra anaLadißao Âplia RxaytA 332,23, 3t
Jadrse col. Rom. [itus S7,33. eins ducs cori-trA fidem dut Am Ab r»i2Arts cAdûtur 3 3,
lAdrenfesLAdißAum AgitltA R.honorificeeü-cipiunt nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;33 0,4
lAdrenfes exules pelagusinfeftAntes doman-tur nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;2 J 3,2
lAdrenfesfèptiesAd K/îgaros deficittnt,^ tones à Vnet is adfidcm rcdiguntur 13 9,7, 4Sgt; 140,9- 213,43.241,49-267,26,43.nbsp;27^,34-274,27.323,42-324,4- 332,nbsp;3-332,33-343,33
lAgttla LithuAnorum regutus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;3 43,33
lAmir Boemus fumuli operA e periculo crept us,À fr at re oculis priuAtun 92,33.193, 29
lAromirus Bragenßs epi/copus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i oy,éd
lAunenfisconuentus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;23,1
i^2ty'il^fitus 334,8. c^eius recuperAtiû per cÀdatth.R.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ibid. 2 3
ÎAzygespopuli 4,3i quibus nomittibusAppellart foliti
IglauH conuentus Jgnts 0fient umnbsp;ikach Turcorumtegulusnbsp;lldico eitilxprimarta vxornbsp;lllyrica gens à Romanis gtAuiter fapius at-tritA
Imper at or es Rom. nindique malis preßt 46, 42
Impcratoria praCepta
il,21
2S3,4^
399,2 i
104,42
^Î,Î3
Im^t*
IN B O N F î N I V M. ifftperiumi» Francostranßatum 13 i^iq. Francis in Germanos nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;s ^6 ^^perÿ diui/io ab Irene amp; Carola M. facia, i»tper^ inttafores alicpuot caß nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4 S ,,3 S Ififantes ojagientes ad mentionem Stephani regis conttceßereßlitinbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;230^30 lgt;^fidelitatispunitx egregiumexemplü 31^^ 3,37 libres Mediolaniconditores $6,3 3, 'voîis ftiisfruflrati à Romanisfubigunturnbsp;loanna Ladißaißror, regina Fieapolitana 40^44 loanna Siciliæ i'egina^Andreæ vxor 310,^33^ 45 epuosComitésconflttiierit 312,32.nbsp;mortes Andren mariîi catefa 333,21^33.nbsp;inGalliamfugit 333 ,iS. cum copiés ennbsp;Italiamredit 337,12. Clementipontiß-cifipplicat pro regno recuperando 3404.nbsp;Feus mariti prater Andre am 31 i,i S ^2 S,nbsp;32.333,40 ^^^nnes Alemantts Strigonienfis metropoli-570,3. fit Saltz,purgenfis lo^nnese^ragonius Beatricis reginafiat er 6og^2 2. Strtgon.metropolita 616,36.nbsp;^2a,3i ^^^nnes A/eraneß ftrentiè gerit in Albade-fenfione nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;427,26 ^lt;gt;iinnes Boemiarexeitescp^res gefta 322,1 g. 323,24,27 ioinnes Bornemiz,z,a nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;7 3 S,g loan. Captftrantes e-xpeditionisin Tiercas co-citator çfiCoruinicollega 4^7,24. Eues luciiis ob Corteini mortem, amp; ex mrorenbsp;ohicusnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4^3,26.4^4,3 loan.Corothna nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;475-,2 loannes Coruinus HunniideS Fladtßai partitem fecÏator 422,33. 423,30. Ladtßai ptieri partes [uperat 423,2. ex aciefu-lt;^3464,3^.463,21. it Dracula captus,nbsp;moxdimifius467,6. GubernatorFnga-ria creatur 46S,30.S3t,23.pnasà Dra-culaexigit 46^,2.fit Comes Bifiricienfisnbsp;4S2,Sfialfis crimtntbees apud regem one-ratur 4S4,3 o. Cilia Comitis infidiis peti-turnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4S 4,4s. 4S 3,23 loan. Coruinielogiiem 496,2g. 314,23. ex-feditiûtn Atiftrta 469,33. inBoemosla-trocinantes477,3. expeditioinTtercas 470,4. clades (fi fuga 474,13,3 4.expe-ditiopro De[f Ote 476,13. filij493,43.nbsp;infigniaaucia 4S2,17. morbus491,32.nbsp;oratio ad Ladtß. R. cpua obfecjuiumdefertnbsp;4^0,40. oratioadmilites 441,30. 471,nbsp;47. parentes,mores cfi in creme ta 423,3, |
P atria 318,36. reiptiblic a Optima admi-niftrdtio469,48. resgefiainFureascum Capifirano486,29.487,38. (entetiadenbsp;concordia inter Vladißaum fi Elifabethanbsp;R.43 9,24.fioliatio alationibus, cappiui-tas fi redemptio 473,9. viFlorta de Durcis 429,2 3.431,3 0.448.26.4SÛ, 27.nbsp;46 7,3 6. de Car ambo duce Fur carie 431,1.nbsp;de Sciabadino BaffeO 440,24,34.443,11.nbsp;vindicfa de Defipote 47 6,1. de nattuttatenbsp;dus fabula 319,3. morituri oratio adnbsp;arnicos fifidios 492,13. obitus 493,3nbsp;ioannes Coruinus Matthia R.fiiltus, nouer canbsp;ßipplex630,33. regrtlFngartcicompetitor 6 3 9.40. Et U s dijciplina 6 33,39. de-fionfitto 637,43.643,34.fuga 666,46.nbsp;prtmum certamen 649,9. dijcordta cuninbsp;Zagrabicnfiepifi.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;713,38 loannesCi'OaCiaBanus 363,33. regianecii luindex acerrimus 3 6 7,2 0 .tandem dirt finbsp;Jnnum jttppltctumfia crudelttatis penditnbsp;372,18.373.2 Joannes Dyrrhachip dux nbsp;nbsp;308,3 1.309,4^7^ Ioannes Fnnus Fcneiorum orator 337,21. 53S,4t IoannesEuthuesindignifiimecafitis 410,23 Ioannes Frangepantisnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;611,8.706,39 Ioannes Galcarus Polonorumdux contra Gi- ferarn nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;436,4nbsp;nbsp;nbsp; Ioannes Gara fi dus compedes nbsp;nbsp;nbsp;3 98,10 loan.Gifira Coruinum cladeafficit 477,16. culpamdeprecatur,fi Matthta R. recon-ciliatur nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;530,9. 'VtdeGifcrai Ioannes harefiarcha nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;94,4^ Ioannes llardek nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;7 73,t4 Ioannes Hierofolymitanus R. 282,31. affini-tatemcum Friderico 11. mit nbsp;nbsp;nbsp;283,30 Ioannes Htis gymnafij Pragfifisprinceps 383, 8,21. in patriaconcionatur 386,7. ad (ynodum euocatuS comburtturnbsp;nbsp;386,31 loan. Palaologus, fi légat 10 dus ad Fngarta regemnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;454,55 IoannesPereausGifiranosprofligat 433,21 loannis Pramonfiratenfis cades vindicata 391,24 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp; Ioannes T^iincpuecclefienfis antificS,cbniti- rationtsprinceps 364,30. obit 369,2 2 Ioannes Robacius pr adat ornbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;405,1 Ioannes RocheT^anapàcisficjuefter 393,39. perfidtts404,2. fugtt, tb.31. Pragamre-tierfistn Pont.Rom.concionatur413,11. indtgenamregern eligendumcelet 304,31nbsp;^'Ioannes Srniriftheus captt epunit us 48 2,31nbsp;Ioannes Faradttfiseptfi. Cortnnt filtoruma- gifier capitur 4 97,47. priftina dtgnitati |
9-eciptf 4P^,2,22. Coruiniorator 66o,q. monachatumamplexus682,21. Etusmnbsp;legationepompa 637-i7,37nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Vladtl-
laum R. oratiogratulatoria nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;66p,41
Joannes rayuodaTranßßuania rex creatur inuitus 342, 32. 343,42. [upplexve-niamoratnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;344-)3^
JoannesViteßus ComitatuBihorienfi dona-tur 336,34. Strigonienßs metropolita pronunciatus 333,30. coniurationisinnbsp;Matthiam R.princeps 364,30. reconci-liaturregi366,22. obit36^,4. Eiusoratio 311,22. defedioadMaximilianumnbsp;686,1,1 lt;f
Joannes-x-xit.pont. Rom. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i33-,33
JoanesZapolyaScepußenßs regnum affedat
7 3 3,3.724,36. TranßyluaniaVayuoda 757,26
Joan. ZechelCoruiniefororefiater 473',i.
474,24
Joannes Zißa Hußitarum dux 3 87,4 0 .plu-rimaoppida occupât dr Tabor codit 383/, t. Prägte poteftatemnadus templa euer-tit 3 po,8. lußusaltersimquoqueoculumnbsp;amittitnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;3 3)0,42
Joannis Ziße calliditas in abigendis prédis 3 3)2,3 3. tnßlentia d)feritas3 3)3,i4.ex-trcitus diuijus poli eius mortem 394,7.
. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;83gt;3,52
Irene Conßantinumfilium excecat 14 3,23 Jßach Tur cor um prefedus à Coruinofu^usnbsp;429,26
Jßri oßia ßeptem jßriaab Vnn'isinuaßtnbsp;Italia magna
Julius Vnnoru äax à Romanis inàtatus,, VÄ* decim mtllium 'virginuagmen cedit j6,nbsp;4-7^,24
Jur amentum regt um nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;6 79,3
Juflinianus Imp. Bellißriu aduerfus Gothos mitttt 111,41. Vandalicus,Aphricusdnbsp;Gothicus cognominatus eJi 112,26. Bel-lijarqoperamultarecuperauitnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;46,3
T^Aiazo nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4^,S
^^Keazo nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp; 364,13
Kelenfeld nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;47,13.3 6 3,23
Kenezij Tngaris à Tart arts prefedi 299,3 Eeua Hunnorum duxnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;333,30
Keuicaßellum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;523,3t
Komorotzkiusfiatriarum Boemicarum co-ryphus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;324,43
Krajfo palus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;765,33
r Adislavs Apulie J^. ad Pannonia regnumrecipiendumfiimulatur 37!,nbsp;38. Tngarix rexdeclaraiur 379,44. innbsp;JJalmattam'uenit380,2. ßeßußratotnbsp;in Apuliamredtt 382,43. medicaiopn-elleconcubitunecaturnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;333,2 3
Ladißaus Cantja486,20.490,47. capitnr 497,51-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;79!),P
Ladißaus CaroliParuiF. in Neapoliinnü regnum reßituitur nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;366,7,2!
Ladißaus CoruiniF. 493,43. Eiufàeser-ga regem ,d)iurgium cur» Cilia Comité 493,7,48. captiuitas4 97,t3 indignif-ßmumfupplicium 498,21- corpustranf-latumnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;3^0,42
Ladißaus Egheruari nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;724,52
Ladßaus Gara à Coruino fufus423,17-2 Ce-Jarecaptusplurimirediwitnr 43 3,34
Ladißaus Gerebus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;711,20
Ladißaus Hederuaracaptus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;477,40
Ladßaus Hederuartus dux contra Boemos 324,8
Ladßaus i. Geyfe 1. ßater, ex cognomento Sandus,(euPius, rexTngarie 224,20-343,2i.J9uxpronunciatus2i9,49.Ftal-matiamdr Croatia conßquitur 224,44,nbsp;Chunoscadit 227,4.223,14.229^3.nbsp;Rutenos in deditionemaccipit 23'- , 22. innbsp;arm ts contra Polonos 230,31. cotra Boemos 231,26. expeditionisfacreduxcon-fiituitur 231,43- obit 232,34. tresannosnbsp;deploratuS233,24- poJiobittinbsp;233,11
Ladtßai t.il,a.5la,f,t;233,3 2facinusegregiu)» 209,8. fortitudo in Uber an da virgintnbsp;230,20. laus 223,30. prodigiu 216,38tnbsp;piet OS in fr at rem 217,11.1» cefos hofeS,nbsp;ibid. 3 9
^,^4
. - nbsp;nbsp;.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;S3iy26
lta.ltAÀdufltàgnte dilAnUta. in fri/lina mala recidttnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;22
in Italia quxßgna apparuerint anttLongo-hardor um aduentum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;114^11
ItalorumÇauitia in Vngaros nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;3 3 7-, 3
Juan rex de dar at us capitepleditttr 232,317 ludai ex Vngaria exadiinAußriadrBoe-miamßcontulerunt *nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;330,26
Judaorum Tirnauienßum facif/lts nbsp;nbsp;nbsp;18,p
ludeorum i^rbx nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^^2, j p
Jud-torum Tridentinorumfacinus 380,1 y ludiciorum bontuordo apudVngarosintro-dudusnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;2'20,46
Julianuspontißcius legatus Fladißau Eli-ßibetham conciliare nititur 438,18. ad bellum Turco inferendum horiatur 44nbsp;30. 433, /2,37. fduscumTurcaini-tum,'vtolandumjuadet 437,30. Eiusexi- nbsp;tusnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;463,1
Julius AEmilius medicus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;47i3
Ladißaus
ÎN BONFINIVM. l^^dißatts 11.Bebe CaciB.ßtrre^tacoronare-gnopotttarnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;26(f^2o
Ladißaits III* Kttgaria Ri nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;844^46
LadtßaM rf .Chunus dibdm 3 0 3^31.843^20.
vnde hoc nomen adepltts 3 0 3^30. in Boe-mummouèt ßnito fderecuRodolpho i. l»ip.303,3lt;ty33. Cumanosprofligat304,nbsp;4c. aCumand[udinterßcitur 306.^4.nbsp;jnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Biusaffinitas cum Carola Sicilia R. 303,
12. impudicitta déplorât a nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;30 3., 2 4
h^dtßaui N. Alberti F. poßhumies, nondum quadrimeftris Fngaria rex coronatusnbsp;4t7y3g.S 31.^14.^4 p.Imp,Rom. cußodianbsp;comißu^ 418^10. qui eiits (eèlatores 424,nbsp;47fiigammolitur 4'jpy32. inComitilsnbsp;yOgar ta rex déclarât ur 468.^38. reftitui-inrd Cafare480^ 8. Pifonq excipitur482.^nbsp;23. Pragacoronatur483,1 p. Corutnonbsp;inßdiMtendit 484,46.4p4,13. cum eonbsp;tranfigit483,30. Coruinifill01 infratretnbsp;adoptât 4 p6,2g. contraßdcmdatamLa-dßaum Coru. F. capite pleFiit 4 p 8,2 tnbsp;haliißai Vi animus inf eft us in Htißitas 483,
2 3-30 0,10 .legationes-varia 3oo,i4.ßon-J^49P,32. repentinamors 300,4p h^idtßausPolonorum rex Fngaria iure vxo-1'tooccupareconatusnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;374,33
hadißaus Salcanus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;7 38,13
hadißaus Sicilia rex, (ß Comités ab eo infti-y*ti nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;312,23.313,20
hadißaus Vayuoda Othoncm Fngaria regem in vincula conftcit 313,32. anathematenbsp;firiturnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;316,4 p
hadtßiuis yerncrft F.pr.itor rrbanus in Boe-miam captiuusducitur 314,48.liberatus in B ttdenjesfauitnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;316,13
l^^tdißaicurrus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;306,14
^tgaritsdux nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^35,3
I haicusTaiuodaLodouica regi rebellis 34^^
26
bamifß) Longobardorum rex Bulgar os cadit
112,31 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;{127,34
I nbsp;hifnpertus Longobardoritmr^um inuaßt
i nbsp;nbsp;Lance regina Rutenorilfupplex à Coloman -
i3S,3 20,S4
340,30
324.9
654.9 ^34,36
Laurentius dux 370,48. eiusfacinus 377,4 Laurentius dux loannt (J54atthia F. ftudetnbsp;63,31. facinorofuseßrebellis 717,48.
Laurent ft duels diFlerium
Bazar us à Sch-^ende,Fokay enpugnat S i
52
Begatt a pontif. Rom. in ßngariam mißi ad Çedandas ftditionesnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;43 S,10
Begatio ad G allia regent praßantißima 300^
23 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;{^5^,32
Begationes quinq^ ad Fngarica comma mißa BegationumfiequentiaadiJ7[4atth.R. 646,nbsp;46.647,P
Begat us prater mandata ages occiditur 124, ip,2p
BehelFngarorumdux nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;33 5,¦i
Behelisfacinus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;153,47
Beo lmp. diuorum itnagines comburi iubet
12 P,4 0. Eiusdißidtum eu Gregorioponti ^^33,9
Beo pontifex confulitur de auertendis malis ab Italia P3,i7. Atilam à Roma obftdio-ne dehortatur 101,4.886,4. orthodoxamnbsp;fide abhareßb.afferit jo3,ii.aGenfericonbsp;vrbisfaluîem impeîrarc nequit 103,45nbsp;Beoni pont, oculi eß lingua crept a reftttuun ¦nbsp;turnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;144,7
Beopoldus Au ft ria dux 197,7. d Boemisful^ fus 211,37.in Imperatorechiurat 212,3 3.nbsp;fdus mit cum Salomone rege 220,23nbsp;Beopoldus Au ft ria dux F enet or um dttionemnbsp;populaturnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;346,33
Betice infula eiusq^ etymon nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;10,20
Beuchouia conuentus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;714,3
Beuenta, Andrea régisfat ris, mors ip 8,3 Bibonianbsp;Biciiis Afiulanus aftronomusnbsp;Bigtirum infelix pugnanbsp;Bindeutus Fngarus rebeUis Jmperatori 14 p.nbsp;Bintpertus Bogobardus in balneofuffiocatusnbsp;127,32.128,3
Bintprandus ab Ariperto liberiate donatus J 28,13.adB ongobardoru regnu eucBiusnbsp;128,48. Bauarorum régisßliam ducit innbsp;vxorem i2p,23. AFmyliaoppidacapitnbsp;i2p,37. vitaexceditnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;131,^
Bintprandifdicitas in be F is aduerftis Romanos 130, pt fdus cu Romanis 130,28,46 Bipna fiacris vtebaturex D.Hteronymt inßi-tutionenbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;* 350,30
Bipßnßs academia initium nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;33 3,18
Bis de argenteapatinadiuinitus dirempta 133,34
Bithuanta nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;3,46.27,12
Bituanus Bodouico regi rebellis nbsp;nbsp;nbsp;344,2 t
Boch a dux Ruthenorum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;324,23
focufla nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;11 P,i4- 324-A9.341,25
BodomeriusRutenoriiprincipatum afeéîat 264,1p
3,43
323,37
347,49
tio Vngaro repellttur ^ifithttab Augufto domittnbsp;^'itrones 2 s 0 pfjjgt;enßnbsp;tatrunculorum tabulanbsp;taua vrbsnbsp;Liuaobfejfa
ft'
E X ,
Utdouici I. prafecîi trienniunt bellâi lü lU- l^udouicw II. Vngar'u R. resgejl^nbsp;754-gt;4i7iJti' Wiferabtlis£xiti/syjó,nbsp;}2.77hi7
Ludouici 11. mgariæ R. c^ Mdriæ Hijpani F. wntrtmoniorum contract wnbsp;nbsp;nbsp;jiSyi
Ludouicua Plus lmp. van is motibus agita-turi^-S^ij^2S. admodumdedtttisRoînt ecclefitenbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i4947
Fudouicus Thuringius Landgrauius 284^ 22,4-1
Lugdunum ab Attla expugnatum nbsp;nbsp;6 2^3 0
Ltiptcinus amp; Maximus obauaritiam caß4tf 10
Lupus animalfidetußorem rémunérât g 0 ^13 Lupus Foroiultanorum dux à, Chacanno Vtt~nbsp;nocæditur
Lupus pontifex profinLîo habitus 7h^ Lupus S.Trecarum antiftes ^7^'»^nbsp;Lyptouienftsconuentus
Lyfium nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;603,95
M/^ckï-s31 drThetrici prali^ cu^^ fronts
fj\ïachintirum transferendarum lt;^ommen~ turnnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4SS,47
Magnus canis Scythix dominus 15,97 Mahumetana cLißis-aaufragium 555,54nbsp;Mahumetes TurcorumiwperMor 486,99nbsp;Myßarn çf-F'ngariaminuadit 487,46nbsp;Mahumetis clades adAlham Gracam 49^4-mairorexCoruinimorte 499A9- igt;^2»tsnbsp;taFiantia 48 g, 3 4. bellum in Matt biantnbsp;R. S31 2. incur fus in Dalmatia 58 3,31nbsp;CMahumetus nafcitur n9,44ß^^^ religto-nemßargit 123,41. aßHaminit, ib.4Snbsp;cJTïLahumeti morsnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;618,6
iJiPainardus maximam Hußitarurn partem delet 396,10,33. Roemia gubernatornbsp;créât us 421,3 9. in carcerem conicctusnbsp;422,12
(JiPantua à Longobardis expugnata 120,41
I N D
Lombardia olim cifalpina Gallia nbsp;nbsp;nbsp;151,90
LongobardiRugilandiamoccupant ioS,ii-vt in Italiam traiecerint 114,10.115,3. quando Pannonias ingreßt fuerint, eßnbsp;quamdiuincoluerint 114,7.835,40.defem annos fine regtbus viuunt, ductbusnbsp;tantumv(iii6,44. Gallios traiiciut 117,nbsp;I. inltaliamredeuntii7,3i. Jßriampo-pulanturiiS,i2. adveramfidemredaLlinbsp;II9,20. in Italia deleti 131,30. eß quam -dtu ibidem regnarintnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;131,94
Longobardorum ortgo ßmigrationes 112, I 36. habitus 120,22. fduscum Auaribusnbsp;120,28. reliquio in Italia 144,49nbsp;L ongobardorum reges Flatt ij dilli 117,49nbsp;Longobardorum regnu diufum in Beneuen-tanosreciditnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;124,15,32
Lorandifortitudo nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;304,49
Lofcordia lllyricogentis caput 89,8 L otharingto nomen vndenbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;150,21
Ltidoniciis Bargunaid^ R.periurutS oculis pri-uatur nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;156,32
Ludouicus Gallorum rexexpeditioncm Plie-ropolymitanam [ufeiptt, tinsf^ continentia in innerenbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;156,20
Ludouicus Germaniarexmale cum Vngarls pugfiatnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;152,35
Ludouicus, Ioanna Sicilia regina mar it us 311,18
Ludouicus I. CaroliF.Vfigariarex 326,9.
847,13. PolonLa regi contra Lituanos eß ,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Boemos auxiliatur 329,25,41. Sicilia ac
Hierofolyma Rfalutatur 3 3 5,3o.Romam inuift, ß oblatdRom. reipiibl.furnmamnbsp;renuit 399,4,34- Polonia rexcoronaturnbsp;349.17,25. Aftronomia deditus 350,15.nbsp;Sigifmundum Imp. F. adoptai 3 51,34nbsp;Ludouict I. bellum in Fenetos ob Dalmatiamnbsp;391,5.341,90.342,11. belluminSaxo-nesTranffyluanos 326,50. inTar tar osnbsp;3 2 9,5 3. tn Croacos ß Daim at as rebellesnbsp;330,23. tn Carolum Imp. 349.2. expe-ditto duplex tn Apultam advlcfccndamnbsp;fratrlsnecem333,1 S.337,^. m Lituanos 344^1.in Boßenam34S,36.in Bulgari am, ibid. 47. in tranfilpinam Fala-chtam 349,26. terna expeditio in Italiamnbsp;344,38.f^aiduscumGenuenfibusßCar-rariiscontroFenetos346,^2. ßrccon-ciliatto cub fee 3 48,17.pax cum Fenetis,nbsp;eius/f violât io 343,43.344,2. periculumnbsp;338,1,20.piet AS ß religio 350,25. tranßnbsp;aFliûcumloannaregina 340,44.341,6.nbsp;vxores ß Itheri 310,38.3 51,7. obit usnbsp;851,41.952,9,37
(JMargianavrbs nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;16,49
CAParta Ludouici Rßlia Sigifmundo de/fon-
fata35r,i9,47- 9S4,5i- rex^ngarit
prontinciatur 3s5,9 848,40. contfiralio
Maria R. amp; Elifabeiba dolls certat cü Carola ^mitlo 361,3,16. regnocedereiuben-111x362,2 3. coronationiamuliinterfunt
(J3Parix regt »te mißnafortun a amp; ca pt tuita8 367,12.3 68,24,52. Itheratio 369,13,3 t-oratio
Oratio pro corona Sigifmundi manti 370^ 3S. obit us ^lt;Marienpurgum ^aromortt(ienßs conuentusnbsp;^ïars Scytbarum Detanbsp;^artianopolü condita occaßo 374,50 Ó lOytfnbsp;2lt;f,47nbsp;2,53nbsp;34,43nbsp;^arliantes Imp. contra Attlam vires tnten-dtt 32y32. Gothis donamitttt 108^16nbsp;GMarttntes N. pontifex Hußitas opprimerenbsp;findetnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;394,42-395,5 GMarttnus rufticanaßedttionts autor 40 18 GMartinus Zo bar le gat us nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;703,10 '^Martini Pannonicivita,fan£litas drmi raculaSlyiI. morsnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;83,34 lgt;lari(llus poeta exuri iufius ob adulationem 861,2. 883,3 Marus arnnis nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;614,46 I6afiageta nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;2,23.13,33 'GMtaternus prafectus, dux contra Hunnos ^^2,32 flaterni cades nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;864,3t l^athildèsin [taliafloret 20 3,19. muit a Ec-cleßa Rom.legat nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;233,33 lgt;lalrona (puadam cgrcgiu pudicitia firuan-daexempliim nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;92,37 Matthaus Petri TrincheniF.regirebeUis317, * 4 l^attbaus Steinbergus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;34 9,3 3 l^atthias loan.CoruiniE.493,45-tn vincula conieclus 497,18.4P p,ii.tn Pogiebra-ch^potefiatemdeuenit 304,13,53. Fn-garia Rexdeclaratur 3 o p,26.832,41. in rngariamè Boerniaadducitur 309,33.nbsp;Defpotis gnata defponflitus 473,3 3.a/iun-'culumvincftlis conftrtngit 3 26^1 o. eidemnbsp;reconciliatur 328,36. coronatur 336,nbsp;3. Roemia rex drMorauia marchiofa-lulatur 337,44. redintegrat bellum tnnbsp;Imp.607,3.610,1.628,33.cumBeatri-cevagaturnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;600,27 ^atthia R. adificia 631,36. apotheofis633, 7. bellumin Georgium BoemiaR. 3 48,nbsp;38. 333,43. bellttmBoemicum S7o,ii.nbsp;bellumPolontcum 364,16.370,11.377,nbsp;3 3. bellum in Er id. Imp. ciusfl^ caufà 38 3,nbsp;i- 590,53- 392,20. collopuiumcumnbsp;Caflmirodr'^ladiflao Polonls 373,4.nbsp;décréta drfanLliones 626,41. diflordi.tnbsp;Cum GaßmiroPolono601,22.encomiumnbsp;633,10 î'iitthia R.expeditio in Attftridm 628,4 62i,4,inAuflriamvlteriorem 634,29.nbsp;inCorualiam 338,43. infratriasBoemi-cas 5i9i4S-524i5}2p.32S,2i,33.inFre- |
dericumlmp. 3r9A6- 520,4p. 322,361. inTranflyluanosdrM-oldauûs 342,4Pinbsp;346,40.tnFurcam 319,46.331,11.334,nbsp;4- 537^^0.378,46.607,21.612,pnbsp;MatthiaR.fduscumAnconitis 644,34inbsp;cum Frid.Imp.fæderis^ conditionesfp p,nbsp;18,36. cum Fladtflao Boemofdus confirmât umnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;633,13 GMatthia R.htimanitas 630,33. laudes bellica 8p2,2 3. legatto ad Rom. Pont, de Turcicobello 538,33.541,9. legattoobnbsp;mairimonium Beatricis 377,2 0. moresnbsp;aduentureginamutati 630,18. nuptianbsp;cumBoemtaregisfilta324,21. nuptia cdnbsp;Beatrice 38 4,p^uptiarum cum B eat rice apparatus 380,38. oratio adproceresnbsp;de bello in Boemos harettcos (uflipiendonbsp;3 30,24. origo è Romanis deduct a 314,nbsp;21. pax cumLadtfiao Boemo confirmât a,nbsp;604,10. paFta cum Frid. lmp. 63 3,30.nbsp;fimultas cdFladißao Boemo 646,13. fits-dium er ga lit er as dquot; tJita cuit um 631,181nbsp;triumphus Neapolitanus 643,10 .vitiumnbsp;623,34. morbus 647,3. 64p,33.obitt^rnbsp;630,24, fiunusduplex 631,30nbsp;inter Matthiam R. amp; lmp. Rom. ac Georgid Boemumejuerelamutua 542,21 (JMutthias Theiflnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;793,17 CMauricius Imp.Francorum regem adtnfe-rcndum Longobardis belldhortatur 117, 32.118,6,22,40-. à PhocainterfeFtiisnbsp;120,35 Maximilianus P'iennam recipit 676,12. in armiscotraFladiflaum 684,17.683,34^nbsp;6 87,2.pro pecuniafo hei tat principes 6 p3,nbsp;47. patrifueceditnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;706,33 Maximiliani cum p'iadifiao R.concordia Fn^ garica742,31. nuptianbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;710,29 iJM.aximiliani11. laudatiuncula 816,i.elo-gium epitaphium nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;82 6,9 Maximinus Imperator an Gothicus, dvt nd imperium per uener it 33,46. G other umnbsp;auxtltis 'i^us Maximus Entdoxiam rapit Mediolana plura iSyiis 103^39 96-,4 9 Medio land à Longobardis ex^i^natu 113,41nbsp;Medtolani initia dr increment a 9 lt;^,33nbsp;iJMediolanenfes AttlafideiÇecommittentes^nbsp;ßolianturnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;p^,2 3,40 Meduacum opp.nunc Bachilio 9Sttt3 Mercurius Albenfis baßlica adit tin s y D. Stephani regts dextra cum anulo dtuinttusnbsp;iS7,2[nbsp;192^4^nbsp;r2iy49 äonatur Me[co Polonorum dux Mezentius Imp.clt;xjui |
|
CMezethtisTurcarumduxcxJtM 43iy33gt;. 433'i4-3 CMichael lmp. pacetn cum Carolo Id. conßr-mati4y^23. Jeabdicattmperio^ ib.41 t_MichaelOrßighPalattntts 33S,22. Etusnbsp;siiciumfaptensnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;564-i24 CMichael Venetor um dux nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;243^53 (ydichaelZtlagifts Coruiniauuncultts 490, 47. CMatthia Coruino incomitiisfiudet 303,40. gubernator Vngarix pronuncia -tus309-,so. duxbelliinTurcas320,jy.nbsp;324,1^. in inuidiam addu^us à Mat thianbsp;rege capitur 3 2 6,io.coqui opera è car cerenbsp;fugit 32y,4t. auunculo reconciliatU'S in -feriorem Vngariam à V»reis defendendanbsp;[ortitur 323,44.331,23.0. Turcis capiturnbsp;amp; obtr uncat urnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;$4 3,31 Michaelis Zilagiy oratio pro Matthia eletlio-ne nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;506,34 Militär is difciplina nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;628,12 Militum licentia nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;693,22 Minoßaus Rutenorumprinceps,Geyfx ii.fi-cer nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;264,16 iromanntts regulus Bxticx 86^,41 MifiaPolonusChriftianusfacfus 174,30 Mohacztenfis cladis defier ip t io 757ytnbsp;¦nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;761,8.763,23 350,7 6,18.27,29nbsp;206,13nbsp;27,21 Mohacz^fitus Moldautfop. Idoldauia Monflrumnbsp;Morauia vndeßc di£ianbsp;Morauia à T art arts vafiata 2 p 3^20. Aufiriænbsp;duct dono datanbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;392^42 T^loßnienßs conuentui nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;23^31 Mulierdecemfiliabftsonerata ^39,3. 24 Uundo latrocin'tts grajßitur C^lunulphtts tnßulx S. Iuliani duxnbsp;CMufelumopp, CMuPlela viiloriam portendit tjMycoUha Atila'vxornbsp;tJM.yfilßrtaccoU 110,32 JI 9,16 216,41 ^87,43 tJ7\/[yfita 'a Turcis defenfia Nicolai ducts opera 399,9 CMyfiafiperior aTurcisvaßata 413,37. 414,48 ¦^AndoR/^Z^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;7lt;ti,43 Narfes Longobardos irt Italiom accerfitt 114,33. Romxmoriturnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1J5,34 Natholia nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;774,23 Neapolis oppugnata nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4.7 9,44 Nteapolisdefiriptto 638,4 3. obßdio 623,32. 63 9,12. deditio 643,4. defic^tio 676,20 Njcapolitanafiditionbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;336,11 t^apolitani reges cur Hieropolymitani regni |
INDEX titulumufurpent N.cßorius hxreticusnbsp;Neugradienfis cOnuentuSnbsp;D.Nicafiius epifi.Rhemenfis 103^13 26 Nicajtj potificis uatictntum deRhemenfiium excidto, dr magnanimitas in appellandisnbsp;hoflibus 39,8. 877,43. 878,28. Cadesnbsp;878,53 NiceaobfieJJadrdedita nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;135,5» Nie eph or us Imp. Italiam inuadit 146,2 t. d Bulgarisfiperatus occumbit nbsp;nbsp;nbsp;t47,J7 Nicolaus Drugethus Auerßxprafiettus338, 55 Nicolaus Gara Palat inus in magnaautlori-tateapudregind, indeq^ conflatainuidio 355,17- Eiusfidesinreginam 361,47.nbsp;367,30. confilium de Caroliregis nece,nbsp;dr/uccefifiuS364,32. mifiera cades 367,nbsp;i6',3o. Eius coniunx SigfimundiR. libe-rattonifiudet 380,28. ßlqprafietiicuflOnbsp;dia Stgifmundi R.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;379,4» Nicolaus Gtngi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;618,28 Nicolaus Olahus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;79^,3» Nicolaus Petri Macedonis p. T'ticas bis in-genti clade afißeit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;399,12 Nicolaus Romana libertatis vindex 334,53 Nicolaus Vilach 422,43. loannts Coruininbsp;collega 423,3. Eius infiidia in Coiuinifi'nbsp;liosnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;498,^7 Nicolaus VilachUS azMutthiaad Cafiarem deficit 320,11,44. promtßisAdfidemnbsp;reditnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;522, iJ Nicolai Zeriniymors Nicopolis mator amp; minornbsp;NicopolisobfiJJ'a 832,53.834,12 377,34 Nigrortim exercitus 666,34^ clades 704, 3à 7^U inundatie infititä T^itriA oppugn at anbsp;Nitrienfis conuentus Noruegta Chrtflißdem fußipit Nyrprouinctanbsp;ISIyr oppidum Octaux inßitutx OctaumniiS papa 280,30
Nobiles Pannonia adrufiieandum redatli 306,11. 379,4. caßaTurc'is 474,nbsp;8^ Nomadum mores nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ii,33 Norimbergenfis pacem d Boemtsmerc^ntur 395,2 NortmanniEialmaliaminfeßant 138,42. Gallia 'uaßata in Aqliitaniaßbifiedesßa~nbsp;iuuntnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;150,46
213,12 16,22.17,35nbsp;626,47. 670,34nbsp;263,19nbsp;odalrici |
ÎN BONFINIVM. Odalriii Boemix ducts bellum cum Henrico 'txi.eiusq^occafionbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;t93-i9',3S (gt;denatus Perjxs proßigat , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;36,30 (^doacer Frulorum Turingorum dux It a- Hamadoritur 109,49. (xpius oppugna-tus,t andern cxditur 110,18,32 Olbta metropolisnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;11,11,42 ^IdamtrCumanorumprinceps 304,43 ^lomutium opp.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;3 39 ,i 6 ^Imutij conuentus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;604,33 ^picergiumab Atilaeuerfitm 9i,i6.dLon~ gobardis dirutumnbsp;Opus Bathor, miles audaxnbsp;Opus (jni:artiniP.nbsp;Ordephalus Venetorum duxnbsp;Orphanorum dux amp; excurßonbsp;Orphanorum dr Faboritarum dijßenßo396,nbsp;^5 Orohitarum exercitus Orodienfis conuentusnbsp;0fient urnnbsp;Ofirogotha rex Ofiroguthi Pannoniximperant Ofirogothorum etymon 123^40.126^41 221,43 2tSyI^ 24O-gt;7nbsp;394,9yt3 394-,^^ 26,19 926,10 3S^J0nbsp;^3S,37nbsp;33.,42nbsp;^fialdus in ar mis contra Coruinum 713,38nbsp;Inbsp;nbsp;nbsp;^lualdi oratio ad Fladtßaum R.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;74, t ^thardus Saxonum duX nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;193,42 ^thoBattarixdux nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;206,41 ^tho Bauaru dux Fngariarex coronatHs,e-^^fiifortuna nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;315,37 S46,i6 ^^boBoemorumdux nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;219,3 ^ibo Imp.çireiusvirtutes 139,32. resgefiæ 160,10,30. coronatio 161,33. tnors 162,31nbsp;Imp. çfi- res ge fix 16 2, 33. obitusnbsp;^^3,J3 ^tho 111. Imperatordefignatus 163,2i.Ro-mam obßdet nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;16 3,16 ^thecarus Boemix rex Aißriapotitur 301, 33. Belx 1 V, obStyriam bellum indicitnbsp;302,10. Imperium recußat 302,36. ànbsp;Stephano VngaroviFlus303,16. aduer-fits Imperatorem Rodolphum bellum mo-uet 303,41. lepidocommento ab Imp.nbsp;Rodolphoeluditur 304,3. inprxliooccinbsp;ditur,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ibid. 2 9 ^xifiuu^latitudo nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;16,31 P A c I s f «/« Matthia, Cafimiro ^la-dißao regibus leges nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;376,i 9 faduaolimqual^ 94,9. ab^tilaobfijjd, I ibid 4 ^allant'is corpus integrum inuentu 199,23 Pacratius PolonicxfaFlionis ajfertor 433,4 3nbsp;^anis tributumnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;269,21 Pannonia à Sarmatis ^Squadisdepopulata 20,31. Romanaproutncia S3 3,12,4S, |
^9,35 I2y3lt;gt; à Francis fubiugata nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;836,1 i Pannonia fiperior Ladißai pueri partes de-' fendit contra Polonumnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;42 3,3 3 Pannonix etymon 18,31. prifiipopuli drop-pidaifi,!!. chronologta 83^,23 Pannonix regnum à Lodouici R. morte pau-latimimminutumnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;366,34 pannonix titulos aonde Germaniimp, vjur-pent nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^^^^,3^ Pannonij à Hibio drMefidla Corutno domiti 21,8,18 Pannonius mons Panticapxa ciui Papia nuncfiorentißimanbsp;Parentiumab Vnnis dirutumnbsp;Parfi latrones à Romanis domitinbsp;Pari fades rex inter deos relatusnbsp;Parrhißum Genouephxprecibus ab Atilxob-fidione liber at urnnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;80,1 Partheniumpromontorium nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;12,6 ParthiScytharum exules,eorum^ resfire-nux nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;29,43 Pat ha latronum cafiellum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;3 2 8,2 3^^ Patariniadfidem conuerß nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;3 30,49 Patauium à Longobardis igni abfumpturn 120,26 Paulus Aquileienfis metropolita nbsp;nbsp;nbsp;n 3,14 Paulus Chupor bouinx pelli infutus 3^8,13 Paulus Kinißj, alter Hercules 334^43. eiusnbsp;resgefix6i2,i3.6 20,21.904,3 3.912,9.nbsp;919,11. oratio de bello Alemanico 3 89,nbsp;31i faltatio 616,18. mors 720,39nbsp;Paulus 11. Pont,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;348,46 PaulusTomortj 939,39. 769,18.992,33 Penne Foroiulianusprxfeclus 128,23. p^t-cem cum Sclauis contrahitnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;129,27 Penno munere abdicatur nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;129,30 Pertdeus infidiis circumuentus regem tnte~ rimere cogitur 116,8. cxcitatem fiuamnbsp;'ulcifiiturnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ti6,32 Per fixfide Chrifiiana initiati nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;123,8 Perßcum bellum cum facrx expeditionis dull 6,43 119,23 632,44nbsp;296,3nbsp;23,33nbsp;324^43nbsp;333y44nbsp;3,20nbsp;393,18nbsp;719,40 ^ortbus Peru fia ab ^ilulpho obfejj'anbsp;Peßanihortinbsp;Peftanorum cxciditimnbsp;Pe/benfis conuentusnbsp;Peftis Flor ent tie fiættànbsp;P eß is ^er'vniuerßem orbemnbsp;Peftum oppidumnbsp;Peterfiorphum opp.nbsp;Petri Varadinum opp.nbsp;^Petrus Antißodorenßs imperator Conft.defi^nbsp;gnatus2yS^3o. incarcereobit 232,^9nbsp;PetrusColocienfisepifiopus 6o9,i}. capt- |
index
gat io ad c omit!a regalia nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lt;1^0,3^
PoloaorumIcgatioraitoadBoetnos $60,1^ Pomerani Polonorum veSîtgalesnbsp;nbsp;nbsp;t p4,11
Pomge^ Magntiterex lheriain Pont a 1^,2 y Pontificumcreandorumfan^io 203,24nbsp;Pontifie um Rom. dtßtdium ^03,^nbsp;P or cor um x 11. tribut um 264,21nbsp;Poßganenfisconuentusnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^344
Präilium triduanum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4733
Praltum 24horarum' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;49ti4^
PragaobfeßaaSigifmundoR. 3^9,47 Prague liberale arttum ftudia cgtd 323,40nbsp;Pragenfegjmnafiumdejertum 3^3,1nbsp;Prägen fis arx Hufittis dedtta 39o,iSnbsp;Pragenfis tumultus ob interfeFios fedtttojosnbsp;330,34.391,24
Pragenjes confulesinteremgti nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;3 3^,3 4
Pragenßsà Sigiimundo rege defieittnt 333,
30. ad Rom.ecclefiamreduPii nbsp;nbsp;404,22
Pragenfium cades nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;393,13,^0
Probi Imperator is res praclara 20,33 Procer um Vngariat in (.ypiariamregem con-iuratio
Procopius Morauiaprafe^us Pro fier Aßulanusnbsp;Prucchi obßdio çfi expugnatio cruenta 621,
730,33
^1-7.13
tur623,i6. liberatur ^^4,37
Petrus er emit a expedittonis fianäta Joltctta-tor nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;231,14
Petrus'M ore nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;720,24
Petits odronanfiinus Polonoruntdux 436,
53
Petrus Pokius fiipglicium luit
Petrus Ranzanus
Petrus Tribunus Venetias contra Ungaros
munit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;733,^
Petrus TrafienfisnJtrius^ fiecieiin Euch ar i^ ßiaaß'ertornbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;3 3 6,13
Petrus Venetus quamdiu regnarit 201,26 Petrus Engartarex 341,3. EiustjrannU
194,43. procerumineum confiiratio
139,12,42. fuga 139,32. irruptioin _____ rngartam 190,10. reftttutioinregnum
19 2,31. fuga in Auftrid,d2mors 296,39 Petrus rrßolusnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;22 3,37
pbtltppopolis Thracia récupérât a monumen tum
Philippus Imperator Conflantinopolitanus
321,33
Philippus princeps Earentinus 308,30.30p,
24. eiusfilq nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;311,12,18,3 3
Phocas Imp.cæfus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;122,14
Phænices cymbse inuentores nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;20,34
Phrigiternus infidiasfibi à LupicinofiruClas retorquet
Pilifitenßs conuentus
Pipinus Romanusrex declaratur
Pipini Francorum regisfortitudo
Pipus Florentinus in fines Eenetos
Pfianorum expeditio in Saracenos
Pißnenfiis conuentus
Ptßntana arx ob/eßfii
Ptjontum airbs4.30. à Geyfa regeobfefium
222,42. à Germantscaptum 239,36
Ptus pont,Rom. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;503,14
Placidia Honorfi foror Conflatttino defion-
Pola à Pt fan is occupât a nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;242,30
P o la coloniaRom. conditores eß euerßo S 9,
23
Polonia S ar mat ta pars 3,43.24,24. imperio
à Tar tar Is vaß:at a
vectigalis 193,40.
293,13. 299,34 Polonia oppida Itgneanbsp;Polonicum heliumnbsp;Eolonorum'voluntariamilitia436,31. le- RauennatesAtilaßdedunt 93,11.
355,51 392,54nbsp;610,24
r )
4. defe Fl to nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;646,23
Prufita Sarmaiiapars nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;3,45
Pruteni nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;604,18
PtarßofaFlionis Boemica caput 411,11 ar-mis agit 412,14. regalia Comitia aiceie-rariiubet 418,36. Boemiagubert.aior crcatus42i,39. obit,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1^.43'
Pudicitiæ excmpltim nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;860,26
Puella fubulca regq eXercituS duFlrix 303, 27
Pyrifea D Ladißaifilia, Imperatorts Cofian-tinopolitanivxor ' nbsp;nbsp;nbsp;230,34
QN x.s'VQi^v.^regqocciß 717^2 ^^uinquecclefienßs vrbs olim Peuce diFla
.^intilius ob feueritatem cafus
D A c H I s Foroiulianorum dux 129,53 Rachis Logobardorurn rex monachasfitnbsp;131,8
Radulphus vltint us Erulorum rex 223,23 Ra^ißnorum mannanimu usnbsp;Ragußumii Eenetis recept urnnbsp;Rapoltus miles Germanus 2 39,39.26r,t 5nbsp;Rafcia,oltm fuperior My fia 300,22.413,38.nbsp;inEurcaditioncmredaFlanbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;534,24
Ratianorumfauitia nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;593,22
372,44 Rauenna dignitas à Ealetiniano amphfica-
5^4,16.340,11 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tanbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;103,33
883,21 Rt belli ut»
4-,20
24,S I3ly2tnbsp;12^,16nbsp;402,6nbsp;253^23
4S,S3 43lt;3.,27
43iyi4
277,i^
IN BONFINIVM. ^doellium captorum pertinacia dr irr euer en tia erga regemnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;373,43 ^^dagajus Gothictcs rex d Romanis obtrun-43,io,x8 1^7,49 67^,23nbsp;880,8nbsp;23,32.24,33 catus ^^gix dextrsabbatia coronandi csremonianbsp;hianipgp^ ....... ^bemefesab Atila expugnati 3 8,44.83^,3 2 ^bemenßüad Nicafiumfupplexoratio 836,nbsp;31 ^betia dedita ^bodui obßßa ^bombitesmaior dr minor fl. ^iciâriui Sueuorum rex ^fl^num amiflttm 633,23 6 0 3,16 18,44,31 103,46nbsp;618,43 RobertCalabris dux dr Sicilis rex 303, 3,2 2.EccleßsRom.fauet 322,48. quosnbsp;Comités crearit 32 2,42. Andres drlo-annsfilis regnum legat 322,23,33 Roderic tts Brugenfis epi fl.or at or nbsp;nbsp;423,23 ^odoaldus Longobardorum rex in adult er io deprehenfds tnterfleiturnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;124,4,11 Rodolphi Hngaris R. corona,oratiogratu -latorta nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;82'3,30 ^'dulpbtfiBurgundisrexreru in Italtapo-titur nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;133,26 ^odulphus Hahsburgenfis, Imperator 302, 33 gt; Eins bellum cuOthocaro Boemo 303, 42 ^odulphus Sueuis dux vAirpati imperq débitas pnas fl lucre fatetur nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;222,22 ^ogericus Gothorum rex nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;43,20 ^ogerius hifioricusfuga ßbi conßulit 233,33. 238,32.233,3,28 ^okoflurgum opp. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;622.32 ^oma capta à Vißgotthis44,2 3. a Genflrico iO3,42.dBellifario 2 22,22. ab Henrico IV. 222,30. à Saracenis obfljfa drnbsp;flburbia'vaftatanbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;243,46 Roms S. Stephani sdls conditor 280,22. Inclus ob Aquileis excidium nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;9 2, s 4 Romana eccleßa 'vt ester arum caput effet, quandô conftitutum Romanafldes diu ojacat Romani ad Bononiam csßnbsp;RomanoruimperatoruinScythasgefla 33,3nbsp;Romandiolanbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i48,3 RomoaldusBeneuentanusSalentinortioram occupât nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;123,38 Romoaldi Beneuentani duels nixoresia 3,44 Roßmunda Turifindi Gepidartim régisßlia 223,46. maritum tnßdi'is interimens, deinde alteri venenupropinans, ipfla partem haurire cogiturnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;216,3 120,s 3 322,3 130^13 |
Rotharitus igMwiwA net at us obit 128^3 Rotherius Logobar dorunf rex Arianus 122, J jj, multa in ^uam ditionem re digit 123^ 3 Longobardorum leges in codices co-git nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;124,2 Roxani nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;11^26 Roxanorurn bellti cum Ladißao Pio 230,22 Roxia L odouico regifubiecia 344,22,23,3 xnbsp;Rugi ad internecionem cafinbsp;Rugila Hunnorum duxnbsp;Rufciaalba dénigranbsp;Rußia ¦ Rudtcorum bellum in Fn^aria -1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;O Rujlîcortim motus compreßus hi,47 n,2i) 3,i^ 27,4 40i^S 204,4 Ruteni,olimRoxani3,3li Vngaroscxdunt 137,33 Ç A B A C 2 caftellum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;362,34 Sabaczium à Matthia R.expugnaiit 33 S, 46. àTurcisobfeJfuntnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;633,1 Sabariaciuitas,D.Martinipatria24,32. a* miJpióS3,33,44. recepta Sabinus, militum patronus Saburusà Romoaldofuperatusnbsp;Saclt;e pop. 1696,43 120,3 ^^6,34^^nbsp;13,22,38^ SaladinusTwcorum rexUierofolymam ca^ pit Salardus J^ngarorum dux Salinum mtrabile Salomon Fngaris R. 842,43, Henriet 1 v. operainregnumreftitutus 204,38. matrem increpimte'm puflare conatur 228^nbsp;34. lmp. opemimplorat 222,3. obflde-turPiflnipnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;2 22,3 y Salomonis R. coniugtum 202,23. bellum cum Chunis 208,20. cum Bulgar is acnbsp;Beßis 20 P, 3 3. fdus cum pairuelibusnbsp;206,30. pugna cum Beßenis dr viHorianbsp;220,13. fterilitasnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;203,33 Salomonis R.cum Geyfla fratre dißordia222, 28,33.222,43. reconciliatio 213,23.nbsp;diflordiaiterata 213, 30. prslium cumnbsp;fiatribus224,48. 213,46. fuga223,32. 223,23 Salomonis gt;fædus cum fi/atre Ladiflao 22 3, 2. flxderisuiolatio drcaptiuitas223,22,nbsp;33. liberatio 226,3. ftuftum in n/lci-flendisiniurits ib. 42. pcenitentia inß-gnis drfubitadiflariiio 223,40nbsp;248,2nbsp;S6,i8 8,8 27/,2lt;f,jû ^^7,30 gnis drfubitadijpariiio Salomonis candelabrum Praguenbsp;Salonsßtus,obfidto dr euerßonbsp;Samaria Danubg inßlanbsp;SamfènisconuitiatnRegem,drpna 236, SanLiorum reliquis in f^ngariam allats 2^4,3 |
EX
Scylurusamp;fil^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;12,8/
Scythalcus Gothicusrex Macedohiam vafiH 32^43
Scytha ab Alexandra vilii
Scytha Afiatici Europicis priores
Î N D
Sandarobechus Albanenfium princeps, Cor-uinifociuscontraTurcas nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;471,7
Sanguine pluit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;243,i3
Saraceni'vndediSli 123,47. Siciliamin-uadunt223,s2. d CaroloMartello cafi *127,4. Italiam Siciliam populanturnbsp;247,44. Fenetos[uperant23 0,22. Cre-tamadoriuniur 231,22. Dalmatiamnbsp;infe/lant2 3i,22. dSclauisdrOttoneexnbsp;Italiapulfi. 262,3,2 2. Italiam repetuntnbsp;288,32
Sarienfis conuentus
Sarmatia Europica defiriptio Sarmatarum mos
Saroltha Gey fia vxoriSteph.protomartyr ap-paret nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;268,42
Saros caflellum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;724,28
Saros oppidum latronibus pur gat urn 327,32 Sauoceus Dalmat as ad Zladtfiat [idem reuo-438,7nbsp;SauromatavndediSlinbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;2,20
S.iuusfl. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;17,47
Saxones cum Longobardis in Italia migrant 214,48. patrias[edes repetunt 117,32.nbsp;CaroloM.rebelles 236,41,33.143,10,27nbsp;Saxones Tranffylnania incola, regi rebellesnbsp;326,30
Saxones Zngarici nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^^4,27
Saxonum co Ionia in Daeiam Pannoniamfi^ deduSlanbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;243,21
Saxonum (edes Sueui occupant nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;224,4 7
Sbtnco Pragenjisantifies, Hufittarum anta-gon i fl a nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;386,3,22
Scaa Ziennacapta nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;641,^7
ScanciaScythtain[ula,eiusfifincola 1,13 Scar dona ab At Ha euerfianbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;86,3
Scelus fcelere puniri, egregium exemplum 388,33
Scepuffenffs conucnttu Schithniza fi.nbsp;Schyttisfi.,
2S,6 471^20
Sciabjdif2 Tvrcarum Bajjèus in ralachos Tranff^luanam froutnciäni^us 440,^,nbsp;wilites ad lignant hortatur %4},2S. ànbsp;Coriiino cnmexercititprofligatus 44^,2nbsp;Sclatti Forctulianorum veóiigales 221,43. ànbsp;Bauariscteß221,33., ijuasgentesprodu-xerintnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1^2,3
Sc lau is à Car oio M. bellum indiSlum 237,3 Sc lau ont pop.nbsp;Sclauonianbsp;Sclauonicum be Humnbsp;Sclauorum origonbsp;Scodræobfidionbsp;Scordifcorum merest etjmott
^1,4 f 132,2.7lt;fO,IÎnbsp;^45,¥r
07,^7 30,7,2lf
Scytharum contentto cum AE^ptits de antiquit ate 2S,20. ßdes de(eruttio in altera vita 138,34, mores 7,37.2 3,3.2 $,4.ori-go 27,47. resgeftitnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;2Si4^
Scythia duplex nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;2,t
Scythtie Ajiaticæ deßriptio nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;23,23
Scythia extra Imaum fit a popuU nbsp;nbsp;nbsp;15 ^23
Scyihiatntra Imattm montedefcriptto 13,2s Sebaftianus Rcfgonius 486,2 0.470,.47.ca'nbsp;pitur cum Corutnißltis 477,30. efitt^dnbsp;477,7. dux hcHi contra Boemos 320^61nbsp;324,3,4s. 328,22,48
Sebafliano StrigoniefimetropoUta vifust'C' ßitutusnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;¦nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;277,7
Segefiadcleta Segefio pagoortumdedit2e, 26
Sempronienfisconuentus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;24, ST'
SeniaabFnnisdirepta nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;88,37
Senonls diaconifidelitasinregem 227,^^ Sentapolux tyrannidem in Boemia occttpalnbsp;232,16
Septem caflra 26,47.vndefic dtHa 232,42 Scruatius Tungrorum cpifiopte^ dtila irnma-nitatemprauidit 73,42. inter dittos re-latusnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;79,2lt;8
SePualdifidelitas erga dominum 223,24 Seuerinum opp. 3,40. inflauratttm 347,88nbsp;Sicambria opp.24,16. impcry Fnnorurnfides,[eu f^tila regianbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;32,23-88i,t3
SicenßumfaSiiones nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4'^c,33
Sicult Dacia incola 232,21. ffungariapopuli 887,46. vulgoZckelnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;780,48
Siculi qua pæna tn inobedientes vtantur 870,28
Siculorum mores nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;887,47
Sigifinundfts Brandeburg. Maria defionfi-tus334,31. praCarolifaSlioneinBoe-miam[ereciptt 360,47. coronaturRex Fngaria 372,6.847,3. obimprobucon-filitim no talus 388,7,44. Boem.a rexnbsp;pronunciatur3 87,30. Imperiy elecloresnbsp;euocat addomandos Boemos 3 70,33. Zi-fiam largitionibus[uperare findet 3 73,nbsp;42. Boernisfinodumoffert374,28. ex-ternis auxiliis contra Boemos adiutus pa-rum proficit 374,47'87 8 A-inltaliâpro-ficifiitur corona gratia 373,43. Romanbsp;coronal us Bafileam venit diffident es patres concil/aturus 3 76,44. in Zngariantnbsp;reuertitur 3 67,2. expedtlioncpro Marianbsp;iiberanda
-ocr page 1007-liberandahufcipit,ib.ii. Boemicó diadern at e coronatus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;400,12 ^*g/mundi R. expeditio inFur cos amp; clades 377,17. fuga 378,16. reditus in regnuninbsp;posifugam 379,lt;I. captiutias,tb.22,3S.nbsp;liber atto per Ntcolai Gara contugem 3 So,nbsp;2 7.3S 1,12,47.nbsp;nbsp;nbsp;regnt recuperatio3S2, 10. 'vindiclacontinentia 383,55 ^lgifinundt R. encomiuntnbsp;nbsp;nbsp;400 ,i6.407,3 ^Igi/mundt R.expcditio in Boemos hareticos
proceres de fyilberto in regem a/jnmendo 40 s,44. pacificatie cum Boem is 403,3 5.nbsp;'vindicÏadeprocertb. fibi df regina olimnbsp;infefiis 373,11. morsnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;406,48 ^lgi/mundo R. amultss fufiitatur à facliofis , 378,25 ^Igifinundus Cornes de S. Georgio Caf.partiu fi cl at or 520,15.5 21,2 5 .Matthiareconci-liatus Cafarianos proflîgat 522,32,44nbsp;^g/mundus princeps ad Baßleam ab Atilanbsp;'viciiisnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;86'7,7 Sgi/mundus .^yànquecclefiëfis Coruinifau-tor nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;664,42 ^Igffinundus ,ßuinquecclefienfis epi/c. regni quafiûr7J 1,16. peculatusretts 733,6nbsp;Slgi/mundi ^tiinquecclefienfis/ides 6 S ÿ,i8nbsp;, ^f8y35 Sigilla regalia fubtra^a Signinorum fæmina auriganbsp;Stlefia à Tartarisdireptanbsp;Silefiacum belluninbsp;^Irnigicnfisconuentus 348,43 lS,2Ónbsp;29?,55nbsp;645^44 . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;23,2s ^^»tigienfes D.Martino décimaspendere co~ 174,7nbsp;^Simonnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;sSOjij ^ifnon exercitus imperator aduerßti Frede-ricum Ca/. 320,37. à Cafirianiifugatur 521,40.in eo(deféliciterpugnat 522,45nbsp;tinton milespro Coruino fatum [ubit 433,1nbsp;^imonRofgon aregina fide deficit 422,4/nbsp;^imonis Rofgon/ Agrienßi epifc. dißidtumnbsp;CU Coruino 462,29,42.cades463,14,33nbsp;^irmienßs regionbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;7^ 2,25 SinderouiaTurcicum propugnaculum 5 So,2 Sogdtanipop.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;16,21 Soldantis Turcorum imperatorfugit 2Si,i i. adbellumredit,ib.34.joliSccltpßs IS 9,1.nbsp;6 24,30. foies duo aiißnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iSS,io Soltham VngaruSfeditionu artifex 24S,46^ Solymannïirruptto in fingariam 75 5,55nbsp;Sophia Henr. Imp. filia Fngaro deßon/ata |
IN BONFINIVM. 200,44.201,13 Sophia luflini lmp. 'uxor^ malorüm in Italià caufànbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;114,22 Sephiavrbs nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;447,48 Spilbergum 55 5,21-. dédit uni 5^,43 Spit amenés adplacàndam ^^lexandri iramnbsp;cafus Spitigneus Morauia princeps,eiùsfi^impietas in matremnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1 ÿ 8,18,50 Statua Uteris càpiti infcriptis repertà 1 lt;17, 32 Staurarius lmp. Gracus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;247,21 Stephanus Andrew l'L.filius, Ànd. 111.pater nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;3 0 6,48 Stephanus Banffi firenuus 473,7. eius cades 474,26 StephanusBathor 46 5,2. expeditionis in Boemos/ocius 529,24^ duxbelliinTur-cas 612,13. eius oratio ad milites 613,2.nbsp;oratio de bello Alemanicö 588,20nbsp;Stephanus Bathori comespalatinus 7 57,22nbsp;Stephanus Bo/fonenfiumprinceps, Lodoutctnbsp;régis focerçfi auxiliariusnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;330,33 Stephanus Boßbnienßu rex citte exutus 5 3 Stephanus Broderith 756,54. cancellarius 758,3 Stephanus Conthus rebelliu coryphaus 375, i9,53 eius/^famulipertinacià 376,4 Stephanus Crißus 623,26.648,37 Stephanus Dauid Haz,ynbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;6 21,8 Stephanus Hobo 794,6. fitVayuodaTranf 802,43nbsp;54d,38nbsp;617,22nbsp;840,34 Stephanus Fy zinger Stephanus Frangepanusnbsp;S. Stephanus i. Fngaria Rexnbsp;S.Stephaniregis genus i67,4.natiuitasi6 8, 52. baptizatio 169,2. educatio drinfii-tutiO 16p,i6. eleliio in regem 170,47. diligentia efi aquitas 171,5.ßudium re-ligtonispropaganda 17 2,13^ njicioria denbsp;hoftibtnperpreces 173,3 5.legeS efiedi^anbsp;variaig5,24. vxorefilib^t 176,21,32.nbsp;pietas in Mariam virgincm 17^,43. liber alitas in pauper es efi Calamitojos 180,nbsp;29. mosvifitaditemplacnobiaquo'nbsp;tannis 182,16, conluetudo inpartiendonbsp;tempore 183,48. animaduerßoinlatro-nesi84,8.aduer/a valetudo 184,34,54.nbsp;infidia ei ten[a a proceribus 18 4,42.morsnbsp;efiexequia 185,15,20. fuceeßor 185,32nbsp;S. Stephani régis vxores dua Gyfia diuerßsnbsp;mortbusnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;186,2 if |
INDEX
Sueropilus Dalmatiarex Chrijliana fide ini-ttatur nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;151,id
Suettia d Got his dir ep ta nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;10 p,p
Suohla Boemicam ficietatem in Vngariam concitat 539,7- vinElus adregem mißttsnbsp;drlußenfus
Rupplicia inaudita Synderouia à Tur cis captanbsp;Syr menfis conuentusnbsp;Syrmium nande diElumnbsp;T
S.Stephani regis bellum cum Btjfis 161,1. cum auunculo,ib.ii.cum Bulgaris,tb.34.nbsp;cumConradolmp.163,14, adetuscor-pus qua miracula éditanbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;286,32
Stephanus 11. Vngaria rex 248,6, 844,p. ^us belluin Polonos dr Boemos 248,34,nbsp;38. helluminPolonos 230,24. inRute-nos 243,41, dira crudelitas 2 31,41. ex-peditio in SlyßAm,Thraciam dr Graciamnbsp;230,2 p. legatioad Vr on Macedonia prin-cipem 232,18. morbus dr inter it us 232,nbsp;44.253,10
Stephanus 11 i. Vngaria rex 266,28.844, 32. regno exuiturdnepotibus 26p,20
Stephani 111. fee dus cum Emmanuele lmp. contraVenetos267,i. mors 26p,48
Stephanus i v. Bêla CaciE. quiny^menfium rexnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;26P, 3 6
Stephanus v. (aliis 17- ) Vngariarex,eiusf^ res gefianbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;30 3,10.843,14
Stephanus Lofioncius Valachia prafeElus \ 398,24
^ephanus Lofisnczius Ternefiuaripropugna- tor 808,12. eiusexitus 811,16 Stephanus Mecz,key 791,41.794,7. eiusin-felix exit usnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;80 2,3 0
Stephanus Olahus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;890,21
Stephanus Palatinus rébus nouisfiudet 710,
30
Stephanus Pont Rom^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;131,10
Stephanus i v. Pont. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;148,26
Stephanus Scepufienfis cornes 690,2g. Eius facinusnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;619,4
Stephanus Syrmienfis epific. dradAlbertum ducem orationbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' 672,32
Stephanus Vaiuoda exercituiprafeElus 333, 31.336,38. abdicatur 338,23nbsp;Stephanus Valachia Vaiuoda rebedis 'venianbsp;petit 37 3, J 3,3o.in Sigifmundum R. confinrat 376,23. pnas luitnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;3 64,12
StephanusVaiuodarebellisßtßtpplex 346, 42.348,18
Stiliconis artes ad eccupandumitjpperiu 42, 46.4 3,38 perßdia in Gothosel^aena 44, inbsp;Strabonis err^nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;19,30
Strategemata 130,49.293,1.399,33 Stratimirus Bulgaria princeps 348,48nbsp;Stridonis oppidum à Got his, dein ab p'nnis e-uerfiim
Strigonienßs conuentus Strigonienßs eccleßa ereElilnbsp;Strtgoniumd Tartariscaptum
3^3y44
13,S2
i6,S4.iS,îo
3^4^
irdcldti
Tatd drceregldinßgnis
Tdtddrx
Tdtd cnobium
Tatd quid
Tiurtcee peninfulee mediterrdntd.
TduriÇcid Ddcis deleti
Taurißum àLodouico R. obßeßurrf
exitns
Tetnefudri drcis expugnaüo Ten de ld P tus S pole (anus dtixnbsp;Tendeltndd cumßUo regndtnbsp;Tendeltndeereginit^dtßia
^Sgt;i40
2S, 27 300,2,2s
Suat hes rex Sarmatacallide delujus,tandern 'ui regnopeilttur 133,28nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;(72,6
Sub ulcus ob hoffitalitAtem regnii affe quitur
540^19 706,13.713^3nbsp;414,3,20
23,3 20,3tnbsp;Hußitdrumcdftellum 3Sp,i2nbsp;Tdborùdrum Orphanorum dißcnßonbsp;396,1s.
Tdborùis quinquennylibertas cojtceßd 404, 46
7 dmburldnus T Art drus
Tandis ß.
Tdpyrorum mores
Tart art a 'vera,item falfa
Tartarißgtllo regio inuento ad Tngaroruttt perntciem -viuntur 2$6,3p. Lodouicirt'nbsp;gis außtctis cafinbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;32 p,33
Tartarorumtrruptio in Vngariam 2p2,2^» S 0.2P3,11. immanitastn Vngaros 2P^inbsp;17-30 0,4p, commentumadcircumiit-ntendes Tngaros2pS,46. abttusexVn-^nbsp;gart a 3 01.S. fecunda irruptio tn T^g^ridnbsp;303,7
Tartarorurrt reges in VngAridmittiiiiip^^~ tesnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;2P3,6
Taßtlo Bauarorumdux ab 'vxoreßbi tmpeni finitnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;137,47 '
Taßo dr CacoToreiulienfis duces ßacinorose 'nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;121,40
25,24 ^33,11nbsp;16P, I onbsp;640,25
12,1
20,7,17
342,22 Telephus Caßtouiefisprafidyprafeiius 4.37,
13
Telephtts Gothorttmrex nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;32,26
Teleph us latronumprinceps 523,42. Eius 531,3nbsp;^07,1
120,p 122,14nbsp;120,16,20nbsp;Terbalus Rulgaroru dux,dr eius leges 22,14nbsp;Terchumcafiellumnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;349,55
Vergeß a Rom. colonia dir ept a 69,42 Tergeßinorum def eElio à Tenet is 343,26.
347i54
Terna-
|
Ternauia Rlaßj opera pericalöliberata 339, Terramyfiita propane(f loco euchariftia
Terramotus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;47,39 Teutana mutier legatos Rom. -violât 88,32 Teuthonum (ß Fngarorum militum Jedtttonbsp;337,40 Thaleßris Amaz^num regina ex Alexandra graut da 17,3. -vlttma Amazonum reginanbsp;30,44 Tharnokvatlis nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;863,33 al har Chunorum dux Stephane 11. mire acceptusnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;232,30 'Fbemefienfis conuentus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;26,23 '7beodaeiingratitudo 111,3 3.eß pcenaii2,6 ^beodepertus Franc. R. à fratrib. cafus 12 2, 10 'i'heodoricus Gothus Sueuos in Hifiania fiu-perat 10 3,44. obtt nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;106,13 quot;^beodortcus rex Gothoscogit contra Attlam 36,12. inpugna Catalaunica cafus 67,
'^beodortctis Thindimeris filius Gothorurex déclarai US 109,47. Italiaregnopotiturnbsp;110,14,33. diemobit 111,20. Eiusaffi-uitas cum -v ar its principibusiio,34.for'nbsp;7unitfelicitasiii,3. egregta opera, tb.27nbsp;quot;^beodoßa vrbsnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;12,2 9 ^beodoßus Imperÿ confors,prottincias amtfi fas récupérâtnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;42,4,38 quot;^be odoßus imper io eiertiis nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;128,30,33 ^betricus AtiUfamiliarißimus 37,48.'vide i3etricus. '^betrici eß Macrinipralia cum Vnnis 47,1 '^^ibanpeninfulanbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;24,3 '^bindimer cumfratre imper iti fortitur 109, 24. lUyricurninuadit 10 9,38. moritur,nbsp;ibid. 46 '^indimeris expeditie in Sueuos nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;to 9,2 feinen fis conuentus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;23,28 ^flofe regia fedis fitus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;70,2 3 ftus Dragt ^fTnas feribanbsp;f Omas Zechetnbsp;fomaszeechnbsp;^bori7 ^oorrtas copiarum prafeSius , fenetis infe- ¦ 343,2,17nbsp;626,29nbsp;377,1tnbsp;486,19nbsp;423,39nbsp;'orifinundus patrem demortuum procon-7ionelaudat68,24. regnuminit 69,33.nbsp;quot;^holofiamregnifedern confiituit 70,24. i 03,3 9 26,21nbsp;26,44nbsp;2,34 cenfoditur ^^orontalenfit conuentttsnbsp;'^^irocenfis conuenttts |
IN BONFINIVM. Fihtfeusfl. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;760,28 Ftctnum,nunc Papta,ab Tnnis occupai is 9 9, 16. à Longobardis trienntoobßjfum 113,nbsp;46. abFngariscaptum Tirnauia ludaorumfacinus Tokay arcis expugnationbsp;Tomtlda feemina audacia eß Itbido punitanbsp;121,10 Tornenßscenuentus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;26,4 Tottla cum Gothis deletas nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;114,3 Tox 'tsfiue Texus Fngarorum R. muneribus ab Italia inuaßone reuocatusnbsp;nbsp;nbsp;139,30 161,7 86,3 ^57^3 s Si2,5 ab Italia inuafiene reuocatus Toxisexpeditio Francicanbsp;Fragurium ab Atila dirutumnbsp;TrateFium ab Attla crudeUtate Uber atu 79,nbsp;13.84,22 ' Tranfimuhdus Spoletanus dux à Logobar- 230,20 342,30nbsp;26,48nbsp;132,22. 7^7,23 Tranfiyluaniadeferiptio 3,48.760,44. en^^ comittm 343,23. oppida 6,21 quot;Xrafimundus patri parental 87 3,14.ab Ae-tioperfuajusdomtimreditàbello 873,18 Traufila Falentiniani interferier T rauterfiorphum expugnatumnbsp;T rebyez^um expugnatum T renchinienßs conuentus Trtbalüpopulinbsp;Triclinium Fitefifnbsp;Triumuiri creatinbsp;T rincha praferiuinbsp;Tulnadedttanbsp;Tungripop. dis deficit Tranjjyluani à regia fide deficiunt Tranjfilitanienjis cenuentu-snbsp;Tranfiyluania extrema Dacia era Vngaria regno adie^a 103,30 393,13 333,3 2lt;7,39 7,7 3lt;f9,^nbsp;432^2 onbsp;643,43nbsp;396,7 Turci Afiatica Scythia oriundi 31,37. Hie~ rofiolymam capiunt 188,37.à ralachisiitnbsp;Fn^arid eitocati 374,23. bisingenticla^nbsp;deaNicolaoaffe^inbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;399,9,43 'T ure or u clades 133,6.427^18.381,9.612^9, 620,21.622,3 3.700,371702,17.712,6nbsp;Turcorum e^curfio in Alemanta amp; Italiam 6 o 2,1, in Dtgariam 606,33. eruptie con^ tra Venetot 602,30. oratore^dfiladißa»nbsp;728,4. legatie adU[4atth.R. 647,22nbsp;T urcarum (eptendecim millium int er it ui innbsp;cuniculis T uregienfis Heluety T uringi It alt am adoriuntur T urrii Dattid^ T «X lanus Fenetiasfugit y her is inundatie Hyraa fl. Tiyrus obfiejfia 42^,3,41 107,47 737,13 t09,44nbsp;i23,iznbsp;lOylS 244,7 kn |
INDE '^KciRaTartarisobßßa.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;293,32 Vacia du. origo nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;213,49 Vadem c^uidamße conßituens pro lupo 90,13 Vadna latronumcaßellu eXpugnatum 324^ 5à Valachia 2oS,22. duplex Valachiamontana Valachia principumßeditio 760,33 27,2s 393,23 Valachizindeßcdi6li277,32. iniußebellonbsp;petitiingentem Vngarorumfirage eduntnbsp;3 20,10 Valachorumßedes nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;277,26 Valamir Gotharum rex ab Vnnis deficit 106, 21,4s. cumfiatrtbusregnat 106,47.10 S,nbsp;13. occumbitnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;10 3,49 'Valconenfis conuentfss nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;23,3 Valens Imp. incendia cum caßuld crematus 41,27,32 Valentinianus Imp.de impendentibus Italini mails (ent endos rogat 93,6. cum Theodo-ßo (ßEdo contra Atilamßparat 33,40.nbsp;tnterßeiturnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;203,30 ^^laleriayejUx nunc Sclauonia,'vnde di6la 21, 20.224,30.317,3 Valeriani eß Galieni Impp. tempor um gefia 36,9 P'algathaBoemtcorum latrenudux 324,43 Valia Gothorum rexfeedus cu Romanis init 43,21. obitnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;46,3 Vandali Rurgundiones d Druß (ß Ty her io in fuasßedesrepulfi 21,31. ßapiusnominanbsp;mut ar unt 43,13. cum Longobardis de tri-butispendendispugnant 112,43. Pan-noniam occupantnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;335,iS Pandalorum 'varia nomina 21,26. 'varix ßedes3S,2S. imperium Genßricoregeau-Flumnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;45,44. Varadtnum.Dadxopp. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;6,32 Varadinum Ladifiai régis ßpulcro nobile 2 6, 16. conditum 131,10.0,3 ar taris expu-gnatumnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;2 97,42 Varadtnum Petri nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;761,33 Varna ßtus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;462,12 Varnefis Chrißianorum clades ob 'violótam Turcaßikm nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;462,3,1s Vafon opp. recept um nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;6 96,4 0 Vatha deßelfionis à religione Chrißiäna au-tor nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;295^29 Vatiavrbs nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;3,S VaTul immanißime traSlatur nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;32 Vencelltnus ^^lemannus Vngarici exercitus prafellusnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;273,20 Veneeßaus Roemix rex Pragx inßaurator* 924,23 Veneeßaus, VencefiaiRoemixrégisF. Vnga- |
y. riterex elecius 314^2.S45,5i renceßaits vino/tis Imferio abäicatur jSi,nbsp;37-5^4,42 Venetix in Vngaria. conditores Venetie Pipino dedite Venetiarum origo 3h5O t46,Vinbsp;Venetiarum origo 93,2g^47.^S3,inbsp;Veneti adConftantinofolitanufn im^.reci-dunt J46^6. vndi^ tmfetunturà vicinttnbsp;principibm 3 46 ^4^. Lodouico regi -vtcii-galesnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;34^,2'J Venetorwn artes ad recuperandamDalma-tiam }4Sy2o. bellaobDalrnatta 26j^Sgt; bellum cum Colornanno obviolatum fr-dtes 140,3. cum Carr arils 306,3s. cumnbsp;Francisco Carrario 343,41. pax cum eo*nbsp;dem 346,2p, bellucum Lodouicoregemnbsp;Dalmatia 3 3i,3.34i,3û.343,20.cladesAnbsp;Saracenis 130,31. expedttio ad ladramnbsp;recipiendam 271,44. 2-^3,2j.nbsp;dus cum Colornanno Vngaro i3S,43-fduscum Matthia R.337,22. legatio adnbsp;Colomannum de pace 242,13. legatio adnbsp;Matthiam 601,41.64j,iS.paxeU'Turnbsp;cisnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;é 03,45 Venetorum duels epißola gratulatoria ad tydatthiam R.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;60 0,43 135^4 J#/ 4-^ 95,2Î CMatthiam R. Verbulchus Vngarorum dux Verona ab Vnnis obßjja dir ept à 95,^9 Veßrinienfis baßlica edtficatanbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;17^,45 VeßrinienfiSconuentus V?/ar ins Foroiulianorum dux creatur 12 6, 36 Vez,ele captuni Vgocienfis conuenttisnbsp;Vgolinus Colocienfis metropolitanbsp;Vitalis Michael Venetorum' duxnbsp;Vicentitèfitus,ortus, amp; interitusnbsp;Vicegradusolim oppiditm,nunc vicus 24,46nbsp;Viclorinus Roemte R, ßlius 3^1,33. inar~nbsp;mis contra cTHatthiam R. 3 33,31- captusnbsp;'vitadonatur 33S,3o. fua[uimperatorisnbsp;Matthixrebcllatnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;643,20 Vidi in (tminandis dißtdiisßudittm 212,30. 213,30. cades 2i7,3.incadauereiusße-ttitum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;2iS,4g Viennx deferiptiö 3^3,41. cbßdio d C^ltaV thia rege 3 93,30. altera ohßdio à Matth.nbsp;624,20. deditionbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;623,21 Viennenfi incendium nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;6 31,32 Viennenfes Matthix R. vrbem offerunt 339, 33 ViennenßumdefeUioabVngaris 673,40 Vinitarius duxnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;S 3 3,3 s Vtllxnouxexcidium nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;299,26,40 Vilnaßdes regia in Lithuania 27,33 Vm delict |
IN BONFINIVM. ^iitdelici fiandaloYum reli^uia 122,7nbsp;PirhtnainSaxonia finibus à Sarmatisoccupât anbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;189,2
Ptrginum vndecim milUuîTi peregrinatio d expeditie74)3. martyru.m 78,13nbsp;Pirtutes imperatorianbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;95 7,32
Piftgoth.e à Valente Imp. JAiyfiam Thraci-amfiimpetrant40,30. a Siiliconemalè traàatiin Rom.imperiumirrumput 43,nbsp;3. Romam capiunt dirrpiiintj^44,i6,47nbsp;Pißgotbamm fidtsnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;33,44
Vlies ingen. is rn.ignitudinis nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;16,3 2
Viiigis Gothorum rex Romam obßdet 112,
3)18
VitoldusLituaniadux nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;392,6
f^ladtßatis i.ßne yßladtßans.Lituaniadux, Polonia R. frater, Vngarorurexdeclara-tur416,16,23.831 )i3. coronatur 424,nbsp;27.pacißrdct 433,59. pacem mit cumnbsp;¦Elijabetbai egina 439.39. bellutn Tur-cas redintegrat 434,43.in acte caßtS466,nbsp;7,35
Pladißait.encomium 422,23. expeditie in Turcos 443,49.447,19 fedittiS in Vnga-riam 433,7,26. drHinfuf^i^^ 454.2inbsp;altera expeditio tn TurcaS)pacis interuen-turemoratanbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;456 9
^ladtßnt I. R. pacificatie cum Turcis itreia-randoconfirmata 437,6. fcs dem v 10 latte dr indejecuta clades4 37,27 439,46. 462^18. 464,13. lucitis ob hiijtibcthanbsp;regina mortemnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;440,4
^ladißata n. Caßmiri Poloni F.rex Boemia pronunciatur362,10.370,13. Vngarianbsp;rexdeclaratur 6 6 8,33.833,23. Buda in-greditur673)49.^lbertopaternum re-gnumremittitnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;704,24
Pladißat n.belluin Turcas 702,3.703,41.
71246.717,11,34.719,6. bellum cum CÄtaximiliano 6 84,3.6 8 6,42. colloepuiiinbsp;cufratredrpii^67 3)19.6 92,36.714,3.nbsp;concto ad Vngaros 6 80,37.6 91,17. con-cordta cu Frid. iii.dr Maximtliano 742,nbsp;31. coronatio (ß pompa 677,21. diß ri butta magt fir atuum 682)10. expedittoinnbsp;Afi)erturnfratrem672)i8.700)4i. expeditio tn Laurent tum ducem 7 20,4 6.le-gatio adfratrem tertio r ehe Hem 698,2.nbsp;legatioadMaximilianu 676,42. nuptianbsp;tum Annd 736,18 .pacificatio cumtßHa-ximiliano 699,7. paxeum^atthia R.nbsp;604,1 o.feditiocumprocertbus 729,28.nbsp;fponfaliacumBeatrice 684,30.683,23.
757,58
i 02,16
Vlpianumopp.
Vincuä CiUæ Comes pro pitero rege i/t toro-nationeiurAt4ij^^i. PAnrmniitsbelio laceßtt42jy4. Coruiniopera adobjeijuiilnbsp;redtgitur46Syi4. ^ußraltum deftciio-nemadiuuat 4}9^3S. Ladißitregisgii-bernator4S 0^32. Auftrix trtumuir ere-'nbsp;Atus4S 2 y 21. omni poteßate abdicaturßb,nbsp;S2. in Citfarisgratiamredirefritfiraco*nbsp;natur 4^3-,45' Ladißaoregireconciliaturnbsp;4S43. Coruinotnßdiasßruii4S4y2$,nbsp;4^5,23
Vlrici Ciliæ Comitis^ Boemu regno prxfeüi iniejuitas413^12,2j. tnfefius animusinnbsp;Coruinum eituj^ liberos 4^4^ 13). c^edesnbsp;4?i,3iy55
Vlrictis Ey zinger defeótionü Aufiralium au^ tor 47!)^3S. Ctlia Comitiparparirefertnbsp;48 2,32. Ctlix Comité ingratiam recept o 3nbsp;Jponte in ex ilium itnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4^ 4 yi 6
rngfiria à quibus posi Fnnos ^7' Oßrogothas ûtcupaiaii23j. guasregiones comple-Élatur J 3 3)2 o .in fide Chrifiiana inflttu^^nbsp;ta[ecundo 16 S)3S.dr tertio 204^27. tri~nbsp;ennium pullata ob Lodouici régis merteninbsp;352)23
Vngariæ conuentus feit c omit at us 233. de-fcriptio 7 39)47. etymon ominofiumi89^ 38. fines2233.27)24. latitudo 18)43.nbsp;leges 67 0)3. opes
Vngari.« regum feries rngaricuiufidamf-tcinus
671,22 S3lt;i,2inbsp;535^23
Vngarifeptem, Lazari dr mendici appellate 101)193 2.
rngarifunt penitifiimi Scythe 18)41. primo C^ÏeótiS)deinde Danubÿaccelie 22)io.nbsp;Vnnorum cognati 3^)43. cum Vnnis d*nbsp;Auartbusfe coniungunt133)13. à Carolonbsp;id.fidem Chriflianamfufapere iubenturnbsp;142)18. aCaroloM.dejictentesiterudo-mantur 143)29)42. rebelles aLodouiconbsp;fubimperiuredalli i49)i. abArnulphbnbsp;Imp.defic^nt) Germaniam d Pt'anciamnbsp;immaniter'vafiant 131 )24.tn Pannonianbsp;teuertuntur 132,32. in Gnecdfexpedttio-nem fujcipiunt 133)13. in Bulgares armanbsp;^ertunt 133)34. Italia ador tunt nr 133,nbsp;31. Italorum verbis irrttatt penè^ omnesnbsp;cxdunti34.27. P'enetosoppugnant 133,nbsp;2. euocatt tn I tall am cum exercttu einen-dunt 13 3)31. Al/attdd'^axoniävaßan-tes ab Henrico rege caduntur 13 6)42) 31nbsp;^ngaroru Annales266)40.307,46. cladesnbsp;296,12.706,33. coUatiocumBoemisnbsp;603,6. dtßipltnatnilitaris 644,28:
7S^3O. obùut
dißidium obreguéleTîionem 314,7,42. 417,32. legatio ad exploranâam Pan-noniaru'ubertatem 133,21.natura 671,nbsp;40. prada ex expedit tone Germanica (ßnbsp;trfumphûs 132,43,50. variaincurfio-nestnextercisgentesnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iiS,i
Vngaricum bellum eu Carolo }d. 1311,16,37 Vngenßs conuentusnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;26^11
Vnni ex Aßa primùm pro dierunt 23,2 2. di-uino prodigio ad emigrandum ada^i 3 g, 31. quandoef tpuibus duetbus in Europanbsp;traiecerint40,10. Pànnoniasoccupantnbsp;fidnonßnefuorumfirage 46,32.48,46.nbsp;quidamfe Siculos nominarunt 10 7,14.innbsp;Francos be lia mouent 113,18. curßAua-resnuncuparint ii3,23. Turingiamin-uadunt Fracos 1131,30. è Scythia emigrant Pannoniasrepettturii3i,4 0.132,8nbsp;Vnnis Pannonia à Longobardis emigrdtibusnbsp;reltéFanbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;114,41
\VnnorumbellumcumGothis 38,33.40,32, 43. intefiinum bellum ob regis eleFiionemnbsp;poPi Alt la mortem 106,3 0. crudelitas 88,nbsp;4Ç. origo 23,43,30.38,33. fucceffustnnbsp;propagande imperionbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;42,23
fiolfardusTeutho Neapolitana arcisprafe-éfus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;335,58
Fradtßaus primus rex Boemia declaratus 247,40
Fratißauia à Fartaris direpta nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;2 p 3,131
Fratißaiiießs fenatus à plebe trucidât us 388, 47
Frbanus qua fl or 6 0 8,2 8.6 23,30,41.641, 6. 674,30.fitAgrtenflsepifi.638,i3. co-mitia regaliaindteit 636,44. Eius orationbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;674,30
Vrbaniponiificis honores amp; moreS 4,10 Frfula Britannia Rßlta 879,37. vndeetmnbsp;milliumvirginum duFlrix 74,6,p
Frfula conflantiainobeundamorte 78,3, fionfusnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;75,5087p,38
pyos Macedoniaprinceps nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;232,1p
INDEX IN BONFINIVM.
Zrfus Zngarorum dux y fines pt feesnbsp;Kylakumopp.
200,it 72I,337lt;gt;3,24nbsp;^tcleffi Libriin Boe^iadelati3SS-,4' ^^2-gttcombußlnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;3^6,^
quot;^tnuli appellants Longobardi nbsp;nbsp;J 12,3$
conuentus 26,14. Zacharim Gractts,pontifex maxgt; 13(gt;gt;nbsp;45
Zagabria olim Kicus Italiens di£îa 1Sgt;,1 S Zagabrite conuentusnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;23,16
Zagabrienßs anti fies legatus ad Carolu Par-uumR.Neapol, 3ió,20. dieatus
Zaladienfis conuentus Zamolxtspro Deo habitusnbsp;Zancz.yakus Coppanienßsnbsp;Zaradienfis conuentusnbsp;Zathmarienßs conuentusnbsp;Zelomirus Dalmatia rexnbsp;Zempiinienßs conuentus
epifiopatuab-37317 24,3nbsp;9,^nbsp;So4,iS
26.20
26.21 224,45
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;26,46
Zeno Imp. 7heodoricum mult is honoribus ornatnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;to 9,4 9
Zeurinopp. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;320,22
Zigethi conditor fitus So3,i3. obßdto S 03, 10. exit usnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;S3i,t
Zobolchus'vnusefeptem ducibus 17'ngtreru 334,37nbsp;Zolienßs conuentusnbsp;Zolium latronum aßlumnbsp;Zolnocenfis conuentusnbsp;Zolnok obfeßa
2S,4
47S,S3 26,15
Zolomirus Dalmatia rex Zngaroru opeCa-rinthios pellit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;207,41
Zothmundi opera egregium firatagema edi-turn
Zottus Beneuentopraßet us Zo^ifarduxexercitus Zttl^
Zoynichum obfi/Jum Zuardorumfamilianbsp;Zult an Be fie nor urnprinceps
s Si, S3 537^39nbsp;i35^3nbsp;2^0,23
^ Indicis in
Boni. Finis.
DEGRE-
OECRETORVM
SEV I
articvlorvm aliqvot
PRISCORVM VNGARIÆ REGVM.
AD CONTEXTVM BoNFINII I L L V-ftrandum,foriq,- Pannonici vfum neceflariorum,
LIBER, primùm tjfisprodituf.
FRANCOFVRTI
Apud Andream Wechelum,
¦ M. D. L X X X I.
Cum priuilegio nbsp;nbsp;nbsp;o^aiefl, ad decennium^
-ocr page 1014- -ocr page 1015-Lectori singer o, ac
VETVSTATIS AMANT I, S.
N Honfinij his narrationihuSiConfiliorum publicorumdecretorum^ff'e^isens occur-rit memoria:cum(j^ nemtnifit obfcurumidenbsp;re^j^onfisdcgibusjjiatufisjpinitiombusjnonbsp;uellisfrefcrtptis cuiufiiisamp;tatisitemporum,nbsp;Tlt;^rum(LpHb.normam,^ regionum fact-em deprehedhprofero ipfi aliquot pot io-rum K.egum Vngarù articules ^fiu confii^^^nbsp;¦nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tutiones^adillußrandamultahtfioriarum
'f eorumq^feculorum repramp;fintandamformam : quorum le-muit is grata eriti adeoe^ edit io à noßris caufarumpatronis f^itpridem depderata.ßlHpdenim adr cliques articules^ad ^Ti^anbsp;^^rntl. IL ^ßjue pert inet: hoc eLt^ quibus pamp;ne ßngulis annis 'velnbsp;^ddit ur^ ^jelaliquiddemituri iußum volumen debetur, ne que adnbsp;quot;^onßnq pertinent pronuctationes,ßdfon at que iudiciorum Li. e-l^Qrum potius difieptationes.nbsp;nbsp;nbsp;Gß^odßforte leLlor ^elformulis
^^Hßitata:,velprims, rudis^ religionisfufieptsz^elo nonnulla^ne ^^^camßiperßitione,adßerfa,qus necleroipfi vßjuequaquehodienbsp;C^^isfecerint,occurrennL neminiprsiudiciumfertur, nee religionbsp;^^portatur: qutsq^ duntaxat ^üt hißorica accipiet. LJale^j^nbsp;^^tdquidhoeauLlario comparuerit: tnprimis erudtto oAntißitinbsp;quot;^acienß, ZacharUMoßouio, confiliario Csßaris, aut ori^^cohort at ori acceptumfera^-.cuius momtiSi^c (ubfidioßuius ar gument i reliquaßreuißparatim^fiioq^ loco prods bunt,
^ienns ICal.Decemb. iy8o.
æ q
-ocr page 1016-ALIQVOT INSOLENTIVM
V o C V M IN ARTICVLIS PAN N.O-
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Nicis INTERPRETATIV N CVLÆ
Sambvci.
|
A AG APE,eleemoßna confraterni-tatum. Allodium, respro^riaiVe^i^alis tarnen. AmfsLtejß^nificare, B BanderiumjCoAory j^Qo.militum. Banus, re^ius ïn réunis l^nga-ria adtunâîii qui 'vexillo ahos o-mnespr^eit. anfolmora, marturinorum penßo olim. Bicceiiißa/lula amentatlt;ie. Brachium lèculare, pladius ciuilis.nbsp;Breuia, circaßeßum Georgq indicianbsp;curtarnm^ amp; liquidiornm canÇa- rnm. Calculatio, inquißtionis commnnn teßium ßtppntatio. Ctdcndxj/odalitates adpiascanfas. Cambuca, pafloralis clana: alindefi camhucca. Cancellariusaulicus, quifequitur principem. Cancellarius fummus,R^w per-foncepraßntia cuius 'T^carius eß perjonalispr^eßentia. * C^petïxf quinden^e alias, aceruuU mampulorumßumentariorum. Caucarij,fey?f j ohdu^hfalß. Comes liber,T'f Fre^pani, Kßni, hoc eß Zlunq,Blagai, amp;c. Comes päroci\ia.iisjpraßsparted^ ßu Comitatus. Coode[ceoCio,citatioirrita,'vellitis in alios tranßatio. |
Coniurati, quißmuliurarunt teßei* Conferuatorium,y4cny?/4. Continium, pratuita: adfinesrnft-niendos operiC, amp; militum ßüF mißio. Corpora, collegia [acra. Cribriones, in Zala executores,^« miniflri iuridici. C\tn2.,tahula,ßeu indicium regium. D Depilare, ad dedecus räderequot;, de-coriare, loris c^edereßorte. De plano, citraambages, eZproceß Dica, exabBo publica. Dignirates, offciolatns, munia publica. E Educillare,a?z«//w2, vaßa delinire, amp; vendere fub hedera. Effeólui quid manciparè, iudica-tumßacere. Eipericus, aßurco,pullus equitijge-neroß. Fm2n2.re,edi,exire literas. Emcndare equum, licitari,empti-tare. Emendalinguæ, eins lapßes onus ßi-beratioß Eo Ç^CtOjfiatim, ext une. Euiótor,qui cauct alicui ab onerCiVeî expedit. Euocareßnius 'vocare. Exerc[m2n,cafira ßequi, conßeribe-re militem. Exdomarij, ßine domibus, ßorit quot;verßuntes. Expeditor,^«/ libérât ab onere» ExpreiF2.Z3,,expreßßa, Ë^rckj |
VOCVM INTERPRETATiVNCVtÆ.
Ewocck, oppidanifVel viüani.
E wrijj, ßnium olim cuflodes^ 'via.riim-
(jtieobfcTHatores,
F
Eatigiæ,
Ferton, 8 4 denarij yngarict. aliud
verton.
Fidefragiumj/jfrzz/rzÄw.
Formata, clericatm litera. ForcnfeSj exteri^^vel nundinatores.
G
Gallicia, b^alachia. Gentes, milites,excrcitus.nbsp;GY3L\\\[co,^enroßts,Nea^olitanu5 e-
(jUttS.
Gialnifco, marathana^ clauflrapi-ßatoria.
Groflus, ntinc quinque dcnarq, olim ßx,amp;y.
H
Hydria^ metreta ßumentaria, inter-dum liquidorum,^ vini. Vxder.
1
Immediate pront, eß,paulo ante, gemmât a monilia.nbsp;^QCQztd.c^y,ßurtorum collcSîores.nbsp;ludiciaria deliberatio iudicatum.nbsp;Indicium ferri, loco iuramenti adnbsp;candensferrum examen, quot;vt aqu^^nbsp;adaquam,credo,feruentem.nbsp;Indices ordinarij, 'vt Palatinus, Iudex curilt;x, Cancellaritcs, 'vel eiufnbsp;dem perßnalis pr^efentia.nbsp;Indices nobilium, Zolgahyro, 'velnbsp;quatuor deleóli in Comitatu ad iusnbsp;perßquendum,
K
Kalcndæ,y««r collationes ad pias cau fas, quas conßaternitates loco fa-crol^onte deßinarunt.
L t^ïuzjperfonafiéla, obclullaadfal- .
lendum iudicium.
metaUorum.
Litigiola, controuerfa bona.
Literatorie, inßriptis.
Locumtenens regius, pro rege, vt palatinalis, pro Palatino.
Locate(iimoni2li2,Conuentus,Ca pitula.
M
Magifter, iudex, aiel protonotarius iuridicus.
Magnus Schenefcalcus, prafeólus palatio.
Manus, Jro tcfle aliquando.
Manfiones, locaßßionum. Id[2l[[^i^,peruilesmulta,^ facinora.
Mega, regio,dißri6lus, Comitatus. Mercipotus, pignus contraclus,'velnbsp;emptionis.
MemumcauCx,ßmmaßatu^s.
O
OGt2\ix,funt conuentus iuris dicun-di, oólo diebus ante Georgij, CT ÎVlartini diem: nunc Luc^e.
P
P alatinus, fummus regni curator vi-carius, qui prafert coronam Prin-cipi,3trigonienßm fubfequens.
P2\\i2rQ,fucumfacere, leuiter excu-fare.
Paflagia, telonia vi^e.
Perfona regia, vt nobilespoßeßiona-ti, amp; notarßregß adexecutiones mißi.
Per perimitionem,?e-rɦwforzè.
Piietum^z/Ziy Strigonienßin 'vrburis auraT^s.
Po\yclt;\ro,tenellusequus9.ndomitus, Populofa domus, habitata.nbsp;Poilergarc, reqcere, négliger e.nbsp;Pofleflionatus,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bonaßlo.
Pofiellionum ius,T'f caßrorum,op-pidorum.
Prædium, nobilitaris locus deßrtus.
VrxdicA\xrc\,curianobilitaris,'velß% colonorum.
æ iij
VOCVM INTERPRETATIVNCVLÆ.
Priftaldi, cxcctttores iudicü nobiliü.
Proclamata congregatio, oZzw ïii-dicium in Zala^igidum, ^aucis àicEcefihtii.
Protocolum, lihripuhlici, amp; auto-ritates.
R
Rakos, campus ad Peßum regime ele-élionii,amp;pro dixtapenerali.
Ramia,
Reftollare, retardare^ impedire.
Reuifio, atatis pupiüorum cenjus in capitulis.
Sarkas, iudex olimßc diólust tn So-moph.
\Sc\i\ndc.c\ir\^/uilispromißcut!emone-genus. ' Sc^met^ 'vt decimusß, decimus metnbsp;iurat.
Signor, dominus.
Solatium facere, heneßacerefuis ex Jacris reditibus.
Scdû^XAZïQjannulopaôlum matrimo-nium.
Supportarc,parcere in onere.
quot;îi^XïQdw^fQleri conuentus.
T
Tenuta, telonia, grauamina itinerü.
T crragium,/?fz^o, wy}^«£Zz,
T axa, É«o pro Uteris edit is, item a~ nata Komana, njt forte hodie fol-
Tinnien. r/o.
Strigonien.adyoQO. ducatofU-Telles collaterales, quos quis cauß mortis,^el abfenti in futur um'V-fum cogit iur ament 0 profefos.
Thanya, ßnus, pifeatura, ftus vd brachium ßuuij.
Thauenicalia, iudicia dicuntur de Uber ar u ciuitatu controuerßis,(jii^nbsp;remitti ßlent adperfnalem pr^efnbsp;T ranfmiffio,Cti/^lt; 'vitro d Capitula,nbsp;'velper appellationem ad tabulantnbsp;regiam,^c.
Trinoforenfe indicium,o/z)« terms citatione in nundinis contra alhnbsp;e^uem,procelfus iuris.
T rium phare,c4z^»2 sincere.
T rucina,fezwerzflt;i^, infultatio,peYti-nacia.
Turris manca, Buda,career.
V
V did^jitinera, 'veóïigalia.nbsp;V2.dï2,pignorationes.nbsp;Vagiare, pecus ob damna in fatis abi-
gere.
\ cagus, fruusfugitiuus, neciuam. Vayuoda, Prajes loco Regis, vt in
Tranfyluaniai b^alachia, gu-bernat ore infer tor.
V duornicales, auUci,^d (juiddam
obligati.
y n\^2ns,colonus,plebeius. \ici2n2,'vióluaUa.
Vicecomes, dißridluu vicarius nd-, mini/lrator.
Vzbek, facinorofus,fed aliquat diebus Uber.
Wey z, Zoezzj;ßagenis aptus, fecretusa-,.
requa^
|
Hunt PralatU | |
|
.^grienfis |
400a. |
|
Zagrab. |
2400, |
|
Nitrien. |
2-7S^ |
|
Vacien. |
Sao. |
|
Kefjirin. |
900. |
|
laurien. |
Soo. |
\EqrM VNqARIÆ ET
oA L to-
rum décréta m hoc libro contenta.
Pag.
I
II
11
S. Stephani I. decrctorum lib. II.
S. Ladislai I. dccretorum lib. III. , Colomani Regis decretorum lib. II.nbsp;Capituladelynodalibusdccretis Dn.archicpilcopiLaurcntij Strigo-nienfis Metropolitan! amp; dccem luffragancorum fuorum
5« 3Î
38
Andreæ 11. Regis decretum anno 1211 cditum , helæ IIII. priuilegium
Conclufio confirmationisLodouici I. decretum Andrea: Regis con-firmantis nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ibidem.
Atticuli nouiterconcept! perLodouicum I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;39
Cratia per Sigifmundum Imperatorem infidelibus amp; rcbcllibus fuis faôtaAc.
Sigihnundilmperatorisdccrctum fuper donationibus poflciîionum infidelium
Sigifmundidecretum Pofonij anno 1435 editurn
^igifinundi Imp.decretum fupermodo exercituandi
Alberti Regis decretum
Ladislai V. régis, Alberti F.decretum
Llatthiæ Regis confirmatiofandionis Andrea; R. temporc coroha-tionis
71 7^
74
75
78
81
85
88
nj.
Michaelis Zylagij GubcrnatorisVngariæ decretum ^oannis CoruiniWayuodæ articulinbsp;^rticuli de officio Palatini
quot;prim urn iccundum
^atthiæ Regis decretum 5 tertium f quartumnbsp;Lquintum nbsp;î^c vrburis ex vct.codicc
-ocr page 1020-Z
(
s*-
»
-Ù:-*
r -
'I
y-quot;
¦î-nni
.¦gt;
(
!?
'¦ 1-
'gt;
¦* ;:lt;4nuj
I
.y
Vi' r
r
2
quot; i' t-
' J
L.' -
^?7 C'quot;'
.
quot;.elf.! } .'P JI
¦ ;} ,
¦ J-
Afffnj
\ * '
¦ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. ,'i;ô !¦- '
'}
X
. 'I
f'
i'.
V rî
/¦¦s
lt;'T
t
VîU'f.
' lt;? if^rn
;.S;.O£A- ¦
JîCI iG
MTV-
¦
».
}*
T !-
' . VCAV
X4
gt;
quot;X
k
« quot;A
'V
SANCTI STEPHANI PRI-
M.I REGIS HVNGARIÆ DECRETVM
IE LI CITER IKCIPIT. OBIIT IO47,
VM cunda Dci nutu condita,fuâque euidentiflîma præordi-natione difpofica,tam in aroplitudinecceli,quàm iniftisaptif-fimis terrarum climatibus ratione intelligentiaî funditus fen-tiam vigere,arque fubfiftereicumque affatim vniuerfa huius vitæ vtilitati, dignitarique,gratiaDeiconcefià,fcilicetRcgna,nbsp;Confulatus,Ducatus,Comitatus,Pontificatus,C£Cterâsquedi-gnitates,partim diuinispræceptisarqueinftitutis,partira legali-
bus,partira iuridicalibus,fiue iurifdiâionibus,partira ciuilibus,acnobiliorura, ætatéqueproueâ:orum,confiliis,fuaConibus regi,defendi,diuidi,coadunari vi-dcam:amp; cùm omnesordines vbique terrarura,cuiufcunque fint dignitatis,nonnbsp;lolùm fatellitibus, amicis, feruis,praEcipere,confiliari,fiue conlulerc,fuadere,fednbsp;etiam filiis pro certo fciara : Tune me ne pigeât,fili amabiliflime,bac vita comité,nbsp;tibidocumenta,praecepta,confilia,fuafîones parare, quibus tuæ vitae mores, tibi-que fubiedorum cxornes,qu3ndoquefumma concedente potentia poftmercnbsp;gnabis. Teautemftudioscadhibitaaudientiapatrisprxcepta,iuxtadiuinæfapnbsp;entiæfuafum,condecetobi£ruare,dicentisperosSalomonis; Audi fili mi patris nbsp;tui difeiplinam, amp; ne dimittas Icgem matris tuæ,vt multiplicentur tibi anni vitae *nbsp;tuæ. Ex hac ergo fententia animaduerterepoteris,fi ea,qu£cpaterna pietatc tibi nbsp;præcipio,contempferis fquod abfic) quod iam amplius amicus Dei amp; hominumnbsp;non eris. Audi veto inobedientiam præuaricatorum pr£ccepti,cafum amp; præcipi-tium. Adam quidem,quem Dominus conditor,totiùfq; creaturaeplafmator,adnbsp;iuam formauit fimilitudinem,eûmqucvniuerfalisfecithieredemdignitatis,vin-culum fregit praeceptorum,ftanmquedignitatum fublimitatcm,acmanfionemnbsp;paradifi perdidit. Antiquus quoque populus à Deoeledusamp;dileduSjquiali-gamina mandatorum,digitis Dei condita,difiecit,idcirco diuerfis intcriit mollis, partem quidem terra deglutiuit,partémque exterminator mortificauit,amp;nbsp;pars inuicem fe interfecit:filiûfqueSalomonis,abiicienspacifica verba patris,acnbsp;fuperbia elatus, minatus eft populo percuflîones frameæ,pro maftigiis,idcirconbsp;luultamalapafluseftinregnOjamp;advltimumdciedus.Hoçtibi neaccidat,obcdinbsp;fili mihi,puer cs,diuitiarum vernula,puluinaris accola,fotus,educatûsquoindc-ficiiscunâisjtotiusexpeditionum laboris atque diuerfarum gentium incurfionisnbsp;cxperSjin quibus ego iam ferè totam meam contriui a:tatem,iam tempus adeft,innbsp;quo tibi non femper puluinar mollitiei,quæ te hebetem amp;delicatum reddant,nbsp;adhibendae funt,quod eft diffipatio virtutum,amp; vitiorura fomentum,atquecon-temptio mandatorum,fed interdum afperitas tribuonda eft,quar tuam intelligen-tiam ad ea, qux praccipio, reddant attentam. His itaque præfatis redeamus adnbsp;propofitum.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
Qjtoni AM adregalisdignitatisordinemnon oportetnififidelesô^catholi-ca fide imbutos accedere,idcirco fandæ fidei in noftris mandatis primum daraus locum: in primispraccipio,confulo,fuadeo,filichariffime,fi regalem cupis hone-ftare curiam,vt fidem catholicam,amp;apoftolicaro,tali diligentia amp; euftodia con-ferucSjVt omnibus tibi à Deo fubiedis excmplum praebcas,cundiqueEcclefiafti-Jo ci filij merito te verum Chriftianae prqfeflîonis nominent virum, fine qua (pronbsp;ccrtôfcias)Chriftianus non diceris,velEcclefia: filius.quienim falsecrcdunt,vclnbsp;fidem in bonis non implent,amp; ornant operibusfquiafides fine opéré moritur)necnbsp;hîch'^neftè regnant,necçterno regno vclcoronaparticipatur.Siveroftatumre-
Àaa
¦I
X nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;S. STEPHANI REGIS
tines fideijiabesetiamgaleasfalucis.hisquidcmarmainenciscontrainuiflbiîes amp; vifibilcslegitimcdimicarcpoterisinimicos-oamait Apoftolus:Nocoronabicuf»nbsp;nifi q ui legitime ceriaucrit. Fides ergo de «qua loquor hxc eft: vt patrcm Dcum o-mnipotentem,£aâoreinto£ius£aâurx,amp; ynigenitum eius Flium^dominum noflrum lefum de Maria virginc,Angelo annunciante, natum,amp;prototius raua-di ialute, in crucispatibulo paflum,amp;Spiritum iandum, qui per Proph etas,amp; A-pofloloSjamp;EuangeiiftaslocutuscftjVnamDeitatem perfeótam,indiflolubilcm,nbsp;incontaminatamelTefirmitercredaSjamp;fineomniambiguitatetcneas.Hafc eft fides cacholicaj quam fic Atfaanafius dicit: Nifi quis fideliter, firmiterq; credidcric,nbsp;faluuseflenon poteric.Si aliquandoinfra tuam inucniantur potentiam(quod ab* idnbsp;f rtwwu- fic)quiiianctcollationcmfandxTrinitatisdiuidere,velminuerc,fiucaugereco-jpfosfciaseflehxrefiarchz leruoSjamp;nonfandzEccl^zfilios.Talcsnbsp;veto nec nutrias,nec defendas,netuetiaro videarisinimicusamp;vltor.huiufmodinbsp;enimvirifandçfidei filiosomninoredduntmorboros,amp;:iflanoueilafanâçEccle-flçplebêmiferabiliterdcflruuntjacetiâdiflîpabunc.hocnefiatjprincipaliter curxnbsp;Cap. IL Decontinendo eccleßaßicoßatu.
»0
In regali quidem palatiopoft fidem Ecclefiafecundum tenet locum,àca-pite noftro fcilicer Chrifto Ecclefia prius fcminata,deinde per eius membra, vtwÿ Apoftolosjfandosqs patres tranlplantata,amp;:firmitcr£Edificata,atq5 per toturanbsp;bemdiffufa,amp;quamuisrempernouamhabea£prolem,inccrtistamcnlocis,quafinbsp;^^kantiqua habetur. Hæcautcmfilichariffimein noftramonarchiaadhucquafiiu-Tlenis,amp;nouellaprzdicatur,atqueidcircocautioribus,euidcntioribus^nbsp;ftodibus,ne bonum,quod diuinaclementia per fuam immenfam clementiamno-bis conceffic immeritis, per tuam dcfidiam pigritiam atque negligentiaindc-ftruatur Sâ annihiletur. Nam qui minuit autfdatfandzÊceleûædignitaceo!,nbsp;ille Chrifti corpus mutare nititur. Ipfe cnim Dominus dixit Petto,quem cuflo-lt;lcm_,magiflrum^ eidem pofuit fandzEcclefiz:Tu csPetrus,amp;fupcrhancpc-tramzdificaboEccIefiammeamjfeipfumquidcmnominabatpctrainjtioi^g^'^''nbsp;am,vel lapideam fupcrfczdificatamEccleîïam dixit,fedpopulumacquifitionis, -gcntem cledam,diuinam grcgem,fide dodam.baptifmatc lotam,chrifmatcvn-gt;nbsp;dam,fandam fupcr fe zdificatam Ecclefiam dixit,amp; appcllat.Si quis infelixhuiusnbsp;land« Ecclefiae membra,vclparuulos fcandalizat,iuxta Euangclij przccpm«di-gnus cft,vt molafulpendaturafinaria incollocius,amp;demeigaturin profunduranbsp;mariSjid cft,eiiciatur de potcftatis dignitatc,amp;maneat extra Ecclefia iuftoruiB,nbsp;in ilia mundiali miferia,ficut ethnicus amp; publicanus. Acpcr hoc fili tni ficructi Audio debes inuigilare in fanda Ecclefia,de die in diem,vt poti us capiat augmcntu,nbsp;quam detrimentum patiaturunde quidem in primis reges Augufli diccbantur,nbsp;quiaaugebantEcclefiam. Hoc amp; tu £acias,vt tuacorona laudabilior,amp; vitabea-' tior^amp;prolixior habeatur.
Cap. III.De impendentlo honorepontißcihu^.
RégiVM foliumornatordopontificum,acpcrhocinregalidignitateta:-tium pofitdent locum ponciaces^chariflîme filixfeniores illosita cuflodias,ficut o-culorumpyillas. Si illorumbencuolentiam habes, neminem aduerfariorum ti-mebis.Illisquidereobferuantibuserisfecurusinomnibusjillorumprccatiocom-mendabitteomnipotcnti Deo. illoscnim Deus diuinigeneriscoflituitcuftodcs, fecitque fpeculatores animarum,actotiusccclefiafticxdignitatis,acdiuinifacra-mcnti difpofitorcs,amp; datorcs.Sinc cnim illis nec conflituunturrcgcs,ncc princi-pantunperillorum interuetumdelida delenturhominum.fi illosperfedc amas,nbsp;tcipfum fincdubiofanasjtuumq-.rcgnuhonorificcgubernas. Inmanusenimillonbsp;rum pofita eft poteftasligandi nosin peccatiSjamp;àpeccatisfoluêdi.Tcftamentum'^nbsp;veto fcmpiternu ftatuit illis Deus,cosq; £egregauit ab hominibus,amp;: fuinominis,nbsp;atqjfanditatisfecitparticipeSjamp;abhumanodieinterdixit reprehendcndosefle,nbsp;per Dauiddeificum rege:NolitetangercChriftos mcos,amp;c.IllccnimtagitChri-ftos Dei,quicontra diuinum,atquc Canonuminftitutum,facri ordinis virosfalfisnbsp;criminibus fcedat, atqj in publicum protrahit. Quod tc omnino,fili mi,agerc pro-hibeo.
ft
DECRETORVM LI3. L nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1
hibcOjfi vis bcatus viuere,amp; cuum regnum honeftarc : quia in his rebus in primis oHendicurDEvs.fi accidente cafu,culpa,reprehenfionedigna,fiiper aliquetnho-funijdc quibus fermo eft,ccciderit(quod abfitjcorripe euro,ter,quaterinter te,amp;nbsp;gt;pfucnfolutn,iuxcaprxceptum£uangelij.Si tune fecretê renueric aqdircmonita,nbsp;^dhibenda fibi funt publica fecundum hzc:Si te non audicrit,dic Ecclcfix.^ananbsp;Hcuordinemferuabis,gloriam,tuatn penicusexalcabiscorpnam.
Cap.111 l.t/e honore Principum mihtttm.
A R T V s decor regiminis eft fidclitas, forcitudo, agilitas, comitas, confi-
Hentia Baronum,Comiriim,milicum;illi enim funtregni propugnaculutn,defen Hires imbecillium,expugnatores aduerfariorum, augmccatores monarchiarum.
Hlienim tibi,filimi,fintpatrcs,amp;fratrcs. Ex bis verb neminem in feruitutem rc-digas,vcl feruum nomines,illi tibi militent non fcruianc,eorum omnibus fine ira fuperbiaacqueinuidiapacificè,humilicer,manfuetè dominare,memoria reti-Oensfemper,quodomnes homines vnius funt conditionis,amp;quód nil eleuatnifinbsp;butnilitas,amp; nihil deficit nifi fuperbia,amp; inuidia. Sierispacificus,tuncdicerisnbsp;régis filius,atque amaberisàcunâismilitibus. Si iracundus,fiipcrbuamp;,ingt;nbsp;oiduSjimpacificuSjfupcr Comités amp; Principes ceruieem ercxeris,finc dubio for-htudo miiitum hebetudo erit regalium dignitatum, amp; alienis tradent regnumnbsp;ïuiwn. Hoe timens, cura régula virtutum dirige vitara Comitura,vt tua dile-âionc angulati, femper regalidignitati adhacrcantinoffcnfi,amp;vttuum regnurhnbsp;per omnia fit pacificum.
Cap, K.de ohferuatione iudicii amp;patientiit.
Patientiæ amp;iudicij obferuatio,quintaregaliscoronaeeftornatio.Daui^^o2voa ^exarque Prophetadicit:DEVs indicium tuumregida.Et idem alibi: Honor re-gis indicium diligit.Depatientia Paulus ApoftolusloquitunPaticntcseftote ad o- ftitnenbsp;öines:amp;Dominus in EuangelioiInpatientiaveftrapofiSdebitis animasveftras.nbsp;Au hoe tende,fili miïfi vis regni habere honorem,diligeiudicium; fi animam tu- debat.nbsp;301 poffidere vis,efto patiens. Qimticfcunque,fili charfifime,caufa digna iudicarinbsp;jo 3d te venerit,vel aliquis capitalis iententix rcus,noli impatienter portare,vel cumnbsp;Oraméto firmare,illum punire,q uod inftabile amp; fragile debet efle,quia ftulta vo-tafrangenda funt,vel per teipfum diiudicarc,ne tuaregalisdignitasvfurpationenbsp;oferiorum negotiorum fdetunfed potius huiufmodi negotium ad indices mit-
quibus hoe commifliim eft, quod ipfi fecundum fuam hocdifcernantlegem. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
^unc effe iudex gaude,verè rex efle,amp;nominari.Regesvero patienter regnant; Oipatientes verb tyrannizant,quandoquidem aliquid,quod tux venitadiudi-^audumdignitatijtibi venerit,cum patientiaamp;mifericordiafiue roiferantiahocnbsp;Mica,vttua corona laudabilis fit amp; decora.
Cap.KI. Dedetentione nutrimento hol^itum.
lt;0 In hofpitalibus amp; aduentitiis viris tanra ineft vtilitas,vt dignè fextoinre^ galis dignitatis loco poffit haberi, vnde in primis Romanum creuit Imperi-^oi,Romanique reges fublimati fuerunt,amp;gloriofi, nifiqubdmultinobilcs,amp;nbsp;Hpientes,exdiuerfis iliac conflucbantpartibus,Roniavcrb vfquchodie efletan-oilla,nifiÆneadesipfam fecfiTecliberam.Sicuteniriïexdiuerfis partibus prouin-eiarum veniunt hofpites : ita diuerfas linguas amp; confuetudines,diuyfaqj docu-oienta amp; arma fecum ducunt,quxomniarcgiaornant,amp;magnificantaulam,amp;nbsp;perterritant exterorum arrogantiam. Nam vnius lingux,vniusqucmortalisrc-goum imbecille amp; fragile eft.Proptereaiubcote,fili mi,vt bonavoluntateillosnbsp;Oütrias,amp; honeftè teneas, vt teeum libentius degant, quam alicubi habitentSinbsp;lo enim tu deftruere, quod ego xdificaui,aut dfifip.are,quodcongregaui,ftuductis,nbsp;fine dubio maximum detrimentum tuum patietur regnum. Q^d ne fiac,tuumnbsp;^notidie auge regnum,vt tua corona ab omnibus habcatur.
Cap. VII. De rnagnitudine conßlii.
. In tribunalibusregum,confiliumfibifeptimuravendicatlocuzconfilio cnim ^onftituuntur reges,gubernantur regna,defendicur patria,com ponuntur prxlia,
Aaa ij
-ocr page 1024-S STEPHANI REGIS
, futnitur viâ:orîa,propclluntur inimicijappcllaniur amici,ciuitates conftruuntur, cadra aducrfariorum déftruuntur. Quando vcrô confiliis incft vtilicas.iam ànbsp;fie/it/iutaS ftulHS,amp;arrogantibu$,acmediocribus(vt roihi videturjnon valent componi vi-melioribus, fapicntioribusquc,achoneftiflGmis fenioribuJnbsp;expiimidebenc,amp;poliri.ldcirco,filimi,cumiuuenibus,amp;minusfapiencibusnolinbsp;confîliari, aut de illis confîliutn quære ,fed à fcnioribus ,quibus illud negotiumnbsp;propter ztatem amp; fapientiam fît aptùm. Nam confîlia regumin prxcordiis/api'nbsp;entum debent claudi,nô ventofîtate ftultorum propagari.Si enim gradieris cumnbsp;fapientibusjfapicns effîcicrisifî vcrfaris cumftultis,fociaherisillis,fatenceSpiritu
ranâ:o,perSalomonem:Quicumrapicntibusgradicur,fapiétumerit amicus,nec 10 ftultorum eritfîmilis.Et Dauid pfàllitzCumfanâofanâus cris,amp; cum viro innocente innocens cris, amp; cum eledo eleâuseris,amp;:cumperucrfo peruerteris. Âdnbsp;hoc quioquid negotij vnicuiq;conueniat2tati,inhocfeexerceant,fcilicet,iuue-ncs in armis,fenatores in confîliis.-omnino tarnen iuuenes nonfuntexpellendi ànbsp;confîliis.Quotiens vcro cum illis confîlium inibis,etiamfî fît habile,tarnen fempecnbsp;ad maiores différas,v t omnes adus tuos norma fapientiz menfures.
Cap. VIIL De executione perjilios.
lè.'x.tC'VTio maioruminregalidignitate odauumpoffidetlocum.Regale ornamentum feito cfTe maximum,fequi antecefîbres reges,amp; honertos imitati 20nbsp;parentes. Qui enim anteceftbrum décrétafpernitpatrum,diuinasnecprocurâtnbsp;ieges,peribit. Patres cnimidcircofuntpatres,vtnutnantfilios,ideôq5funt ûlij vznbsp;lt;)bediant patribus: qui patri fuorefîftit,inimicus Dci confîftit, Omnesenimin-obedientes Deo funt refiftentes.Spirituscnim inobedientiædiipergitflores co-ronz. Inobedientia enim totiusregnicftpeftilcntia. Proptcrea,fîiichatiffîme,nbsp;edidâ patris tui fempertibifînt promptuofa,vt profperitastuavbique regalibusnbsp;dirigatuc habcnis.Morcs quidem meos,quos regali vides conuenire dignitati,nbsp;ftne vinculo totiusambiguitatisfequere. Graue enim tibiefthuius climatistc-rtiîrercgnum,nifîimitatorconfuetudinisantc regnantiumextiteris regum.Quisnbsp;Grzcusregeret Latinosgrzeismoribus,aut quisLatinus Grzcoslatinisregerct 50nbsp;moribus.? nullus. Idcirco confuctudines fequere meas,vt inter tuos habearis prz-cipuus,amp;: inter alienos laudabilis.
Ob SERVATio orationis maxima acquifîtio cft regalis falutis,amp;ideotor-uum amp; nouaria regiç dignitatis,canit rcgula.Continua oratio cft peccatorum ab-lutio,amp;:rcmiflîo.Tuautem,filimi,quotiefcunquead tcmpkim Deicurris,vt Deu adores,cum Salomone filio regis,amp;ipfercxfcmpcrdicas:EmitteDominefapi-cntiamdc fede magnitudinis tuz,vtmecum fît,amp; mecumlaborct,vtfciamquidnbsp;fit coram te omni tempore. Et iterum: Domine pater,amp; Deus vitzmez,nedc-rclinquas me in cogitatu maligno,extollentiam oculorum meorum ne dede-ris mihi,amp; defiderium malignum meum auerte à meDomine,3ufer àmecon-cupifeentiam, amp; animo irr^uerenti amp; infrenato ne tradas meDomine.Hacjtalt;pnbsp;oratione antiqui vtebanturlt;egcs.Tuquoq} haceademvtere,vt Deus cundavicia à te auferre dignctur,vtinuidiffimus rex à cundis nomineris. Ora etiam vtnbsp;defidiam amp; hebetudinem à te dcpellat,amp; fupplementum omnium tibitribuatnbsp;virtutum,quibus vifîbiles amp; inuifîbiles vincasinimicos,vtfecurus,amp;cxpeditusnbsp;ab omni incurfione aducrfariorum, cum omnibus tibi fubiediSjCurfum ztatisnbsp;tuz vitz cum pace pofiîs finite.
netate (bquot; mijer virtutibm.
It
MoDvs virtutum ornât coronamregum,amp; inprzeeptisponiturdeciraus. Nam dominus virtutum ipfc eft rex rcgum:ficut fuuscxercituscleftisplenitu-do,indcnisconfîftithorisîfîctuzvitzconuerfatio in deeem perfîftat mandatis.
Oportet regem cfrepiuro,mifcricordc,amp; cçtcris vittutibus imbutum amp; ornatum. Rex
DECRETORVM LIB. II. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;y
Rex cnim impietate amp;crudelitatefdatus,ihcaflum fibivendicatnomenregis, quia tyrannus eft dicendus.Obhoc ego, fili mi amabiliflime,dulcedo cordis mei,nbsp;fpes futuræ fobolis, precor,iubeo, vt per omnia,amp; in omnibus pietate fukus,nonnbsp;foliim parencel£e,amp; cognationi,vel Principibus,fiueDucibus,fiue diuitibus,feunbsp;Vicinis,amp; incolis fis propitius, verum etiam extraneis,amp; cundisadte venftnti-bus.Nam opus pietatis ad fummam te ducit beatitudinem, fis mifericors omnibus vim patientibuSjfemperilludDominiin tuispræcordiis habensexemplum:nbsp;Mifericordiam volo,amp; non facrificium. Patiens efto ad omnes.non tantum po- v.rtutesnbsp;tentes,fedetiampoteftatecarentes. Sisdenique fortis,ne te profperitas nimis e-0 leuet,aut aduerfitas deiiciat. Sis quoque humilis,vt Deus te altum faGiat,hic,amp; innbsp;futuro. Sis verb modeftus,amp; vitramodum neminem punias, veldamnes.Sismi-tis,amp; nunquam iuftitiac répugnés.Sis honeftus,amp; nunquamalicui fpontaneumnbsp;inféras dedecus. Sis pudicuSjamp;cundos libidinisftores,ficutftimulum mortis,nbsp;euites. Hæc omnia fuperius libata regalem componunt coronam,fine quibus va-letnullus hic regnare, necad a,ternum pertingere regnum.
LIBER SECVNDVS.
Cap.1.Deflatu Ecclcßaßico.C de'veneratione domus Dei.
^0 Regn ante diuina dementia, opus regalis dignitatis alimonia catholi-CÇ fideieffedum amplius,ac folidius alterius dignitatis foietoperibus efte,amp;quo-niam vnaquæque gens propriis agitur legibus,idcirco nosquoquedenutuno^X ftram gubernando Monarchiam,antiques amp; modernes imitantes Auguftos,de-cretali meditatione noftra,ftatuimus genti,quç quemadmodum honeftam amp; in-ofFenfam ducerent vitam,vt ficut diuinis legibus funt ditati,fimiliter etiam fecula-tibus fint addi(fti,vt quantum boni in his diuinis ampliantur,tantum mali amp; reiinnbsp;iftis vilitenturquae autem decreuimus,in fequentibusfubnotauimus.Quifquisnbsp;Faftu fuperbiæ elatus,domum Dei ducit conteptibilem, amp; pofleffiones Deo con-Fecratas,atque ad honorem Dei fub regia immunitatis defenfione conftitutas in-^ohoneftc tradaritjvelinfringere præfumpferir,quafi inuaforamp; violator domusnbsp;Bei excommunicetur.decet enim,vt indignationemipfiusdomini regis fentiar,nbsp;cuius beneuolentia£contemptor,amp;conftitutionispratuaricatorextitit: nihilomi-nus tarnen rex fuæ conceffionis immunitatem abhominibus,ditioni fuatfubie-^iSjillacfam conferuari præcipiat,aftenfum verb non pracbeat improuide affir-tnantibus,non debere elPe res dominicas.id eft.dominodominantiumtraditas.nbsp;ïtaque fub defenfione régis,ficuti fux proprix hærcditatis,magisque aduertat:nbsp;9uiaquanto Deus excellentior eft homine,tanto prxftatior eft diuinacaufa mor-^aliüpoffefsione.Quocircadecipiturquifquispltisin propriis,quàm indominicisnbsp;tebusgloriatur:quarumdiuinarurerumdefenfor, amp;cuftos diuinitatis ftatutus,nbsp;diligent!cura,non folùm eas feruare,fed etiam multiplicare debet, maglsque il-^a,quçduximusprçftantiora,quàm fuadefcndereoportet,amp;augmentare.Siquisnbsp;gitur infanus importunitate,im probitate fua regerr^à redo propofito peruerterenbsp;tentauerit,nullisque remediis mitigari pofTe vifus futrir,licet obfequiis aliquibus,nbsp;tranfitoriis fit necefTariuSjabfeindendus abeo,proiiciendûfqueel^iuxtailludnbsp;Euangelium:Si pes,manus,aut oculus tuus fcandalizat te,erue eum,amp;proiicenbsp;cutnabs te.
Cap. II. Depoteßate Epißoporum ßuper res eccleßaßicas.
V T Epifcopi habeantpoteftatem resprouidere,regere,amp;gubernarcatque difpenfare fecundum canonum autoritatcm:volumus,vt Laici eorum minifterionbsp;'^bcdiantEpifcopis,ad regendasEcclefias,viduas amp; orphanosdefcnfandö,amp;vcnbsp;^bedientes fint eis ad eorum Chriftiani|atemferuandam,confentientesqucfinenbsp;Eomitesamp;IndicesPrasfulibusfuis adiufticiasfaciendas,iuxtapraccepta legis di-nullatenus peraliquorum mendacia,velfalfumteftimonium,neque pernbsp;pcriurgt;um,autperpraemiumlex iuftarn aliquo deprauetur.
A a a ii j
a
-ocr page 1026-S. STEPHANI REGIS
Qip-II I. Q^les debeant e^e acculatores, ôquot; tefies clertcorum.
Testes autcm,«amp;accufarores,fi aliquafitinfamia,vxores,amp;filioshaben« tcs,amp; omnino Chriftum prædicances,teftimonium Laici adiieifus Clericuin ne-morecipiat.Nemo etiam quemlibet Clericum in publico,nifiin Eccielia excom-municare præfumac.
Cap.IIII.De labors Sacer datum.
S c IT o TE fratres cundi,quöd fupra omnes laborant Sacerdotes.Vnufquif-que enim veftrum fuum fertlaborcm proprium,ille verb amp; fuum fingulorum. Ideo ficut amp; ille pro omnibus vobis, itaamp; vos omnes pro co (ummoperclabora-re debetis,in can turn, vt fi ncceffitas fuerit,animas veftras pro co ponatis.
Cap. J/, de conceßione regalipropriarum rerum. ff^cAndre-. D ECREviMVs regali noflra potencia, vt vnufquifque habeat faculcatetnnbsp;luadiuidendi,tribuendivxori,filiis,fïliabusq5,atqueparcntibus,fuieEccleûç,necnbsp;LodotttCKt poft cius obitum quis hoc deftrucre audeat.
Cap. yi. de retentu re^alium rerum.
NMvs quidem,vt ficutcæterisfacultatemdedimusfuarumreruma'tâ ctiam res, milites, feruos,amp; quiequid ad noftram regalem dignitatem penißct,nbsp;permanere debet immobile,amp; à neminc quid inde rapiacur,aut fubtrahatur,nccnbsp;quifquam in bis prædidis fibi fauorem acquirere audeat.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lO
Cap. Kll.de objeruatione dominica: diei^Tt abflineant à laboribus.
SI quis igitur,Presbyter,vel Comes,fiue aliqua alia perfona fidelis,die dominica inuenerit quemlibetlaborantem,abigatur;fi verb cum bohus,tollatur fibi bos,amp; ciuibus ad maducandum detur.Si autem cum cquis, tollatur equus,quetnnbsp;dominus boucredimat,fi velit,amp;idem bos manducetur,vtdiäumeft.Siquialiisnbsp;inftrumentiSjtollantur inftrumenta,amp;: veftimenta,qua: fi velir, cum cute redimat.nbsp;Cap. KII I.de eodem die dominicaltj'vt concurrant ad Eccleßam.
K Sacerdotibus verb amp; Comitibus commendetur omnibus villicis.ita vt ipforum vifu omnes concurrant die dominica adEcclefiam,maiores amp;minores,nbsp;viri amp; mulieres,exceptis illis qui ignés cuftodiant. Si quis verb obftinatusrema-nebit,propterillorumnegligentiam vapulentjamp;depilentur.
Cap.IJC.de obferuatione quatuor tempor um.
SI quis quatuor temporum iciunia cundis cognita camera manducans violaucrit,pcr fpaciumvniushebdomadæinclufusieiunet.
Cap. JC.de obferuationefextaferine.
Si quis in fexta feria ab omni Chriftianitateobferuata cameramanduca-¦(tmetrft. ucritjpervnamhebdomadamtlucaî inclufus,iciunet.
Cap.JCI.de bis quißne confeßione moriuntur.
Si quis tarn obftinatuseft(quodabfitomniChriftiano)vt nolitconfitcri fua 4° facinora,fecundum fuaium presby teri,hic fine omni diuino officio amp; eleemofy-nis iaceat,quemadmodum^nfidclis.Si autem parentes proximineglexerintvo-care(miniftros) presbyteros, amp; ita fubiaceat abfqj confeffione morti,ditetur ora-tionibus,ögt;confoletur eleeinofynis,fed parentes luant negligentia ieiunüs fecunnbsp;dum arbitrium presbyteroru.Qhi verb fubitanca periclitantur morte,cum omninbsp;ccclefiaftico fepeliätur honore.Näoccultaamp;diuina indicia nobis funtincognica.
Cap.JCII. deobßruanda Chrifiianitate.
SI quisobferuatione Chriftianitatis ncgleda,amp; negligentia,ftoliditate ela-tus,quid in cara commiferit,iuxta qualitatem offenfionis ab Epifcopo per difcipli / nam canonuraiudicetur. Si verb rebellitateinftindusrenuerit.fibiimpoficutnnbsp;a:quèfufferre,item eodem iudicioreftringatur,amp;: etiam vfquefepties: tandem finbsp;per omnia refiftens amp;abnucnsinuenietur,rcgali iudiciofcilicetdefenforiChri-ftianitatis cradatur.
Cap.JCIII.de homicidio cafuali.
St
DECRETORVM LIBER II. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;7
S I quis autem cafu occidentaliquem.duodecim penfas auri perfoluat,amp;: fi- Penfa dici-cut canones tnâdant.iciunct.Si veto liber alicuius occident feruum.reddat alium
- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;9nK4
lcruum,vel precio coiuponat, amp; fecundum canones ieiunet. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;defiar, 40.
Cap. JC IIII.de bis cjuißdas occidunt vxo res.
Si quis Comitum obdnratns corde,negligens animamfquodprocuFfit à cmnf: cordibus fidclitatem obferuantibus)vxoris hotnicidio polluer, lecundum decre-tum regalis fenatuc cum quinquaginta iuuencis, parentibus reconcilietur,amp;nbsp;fccundum mandata canonum ieiunet.Si autem milesalicuius virvbertatisean-dem culpam incident,iuxtaeunaemfenatumloluatparctibusdcccm iuuencos, qttàmmthnbsp;° ieiunetmvtdidumeft.Sivero vul2arisineodemcrimineinuenietur,cum quin- .
que iuuencis cognatis concilietur,amp;:iubdaturprxdictisieiuniis« nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iHuécùcSfli
Cap. JC C. de periuriis. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;¦nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;***:
Il nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pro homag/o
Si quisfallenciumfîdecommaGulacuSjCordepollutuSjiuramentoconfradus, nobtiu, periurioaddidusinueniretur,perditas manusperiurioluat,aut quinquaginta iu-uencis manum redimat. Si verb vulgaris periurusextiterit,manuamputatuspu ortK/n est.nbsp;uictur,autduodecimiuuencisrcdimetur,amp;ieiunet vccanones mandant. ^^7nbsp;Cap. JC Kl. de homicidiis 'voltintariis.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cam df.fljioc
Si quisaccenfusira,acfuperbiaelatusjfpontaneurncommiferithomicidium, 4oEciat fe fecundum fenatus noftridecrerum,centumamp;dccemdarurumauripen- ^o.f.icsxntnbsp;fas.cxquibusquinquagintaparentibusdentur,decem autem arbitrisamp;raediato-ribuscôdonentur.Ipfequidéhomicidafecunduminftitutioncmcanonû ieiunet. fl.
Cap. Je K1 Lde libertate leruorum. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^am»atur.
S t quis mifericordia duôtus,proprios feruos amp; ancillas libertate donauerit cum teftimoniOjdecreuimuSjVt poft obitum eiusaudeat inducere. Si autemii-tcrtatempromiferit,amp;:mortehancimpietatemeandcmlibertatem teftificari,amp;:nbsp;agapefacere pro animx redemptione fui mariti qualitercunque velit.
Cap. JC Klll.de conuentîi ad Eccleßamyamp;de bis qui murmurant
30 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;boramijße^'vel loquuntur.
Si qui ad Ecclefiam venientes,ad audicndumdiuinum officium,amp; ibidem hora folennitatis miflarum interfe murmurant,amp; exteros inquietant,exponen-tes fabulas ociofas,amp; non intendentes diuinaslediones, cum ecclefiaftico nutri-Oieotoifi maiores funt,increpati cum dedecorcexpellanturdeEcclefiajfiverônbsp;Uiinores,amp;vulgares,in atrioEcclefiç.pro tanta temeritate,coram omriibus ligen-tur,amp; corripianturflagellis.
Cap. JC 1 JC.de non recipiendisferuis,^^ ancillisfln accußationefluel teflimonio,fuperdominosjuos^'veldominas.
Vt gens Monarchiæbuiusabomniincurfuamp;accufationeferuorumamp;aO cillarum remota amp; quieta maneat,fecundum regale decretum concilij penitus ,nbsp;interdidumeft,vt nullius caufa culpæaliquam feruilem perfonam,contradominos veldominaSjinaccufationem amp; teftimonium r^ipiar.
Cap. JCJC.de bis qui liberos inßruifutem redigunt.
Qvoniam igiturDeodignumeftjin hominibusoptimum vnufnquemquc hix induftrix libertatisvitæcurfumducere,fecundum regaledecretum ftatuen-dum eft,vt nemo Comitum,vel militum,pofthac aliquam liberam perfonam, fer-uituti fubdere audeat:quod fi eleuationis audaciafuæftimulatuspr.'rfumpferit,nbsp;feiatfetotidc ex proprio c5pofiturum,quæ verocompofitio inter Regem amp; Co-mitesdiuidaturjamp;cætera.Sed fi quis hadenus inferuituterctentus,prolibertatenbsp;fuaemendaiudicium regale faciens,fecurusextiterit,tantummodolibertatefruaTnbsp;mr,amp;illcàquo in feruitutc tenebatur,nil reddat.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,
Cap.JCJCl.de bis qui diterius militesßbi tollunt.
V OL VM VS vt vnufquifq; feniorffeu dominus)fuum habcat milltem,{id eft fer-uienremjnealiquis alter ilium fuadeat antiquum defererefcniorem,amp;: ad feveni« re:indeenimlitigiumhabeatinitium.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Àaa iii)
-ocr page 1028-s. STEPHANI REGIS
Cap. JCJCIL De recipiendisho[lgt;itib(if.
SI cuius müeSjVcl feruus,ad aliumfugerit,amp;is cuius miles vel feruus fuga clapfus,fuum mifcrirlcgatumad reducendumeos,amp; islegatus ibidem àquocun»nbsp;que percufTuSjac flagellacus extiterit,decreuimus noftrorum primatum conuen-tUjVt ille percuïïbr decem foluaciuuencos.
10
Cap.JCJCIIILDe 'viduii orphanis.
V O LVMVs quidemjVtviduxamp;orphanifintnuncIegisparticipestalitcno-re.'V c fi quæ vidua cum filiis amp; filiabus rcmanferit,atqî nutrire eos,amp;: manere cum quamdiu vixerit, promiferinhabeat poteftatem à nobis fi bi conccflam id fa-decurit fit- ciendi,amp; à neminc iterum cogatur in coniugium.Si enimmutatovotojterumnbsp;nubere voluerit,amp; orphanos deferere,dcrebus orphanorum nihilomninofibinbsp;vendicet,nifî tantumfibicongrua veftimenta accipiat.Si autem viduafineproienbsp;remanferitjamp;feinnuptam in luaviduitatepermanerepromiferitjvolumusvt poteftatem habeat omnium bonorum fuorum, amp; quicquid indefacerc velit,faciat.
Et poft obitum autemeiuseadem bona ad fui redeant parentes mariti,fi prüfen-tes habet; fin autem non,Rcxfitharres.
SI quismilitumimpudicitiafdatuSjpuellamaliquamfineconceffioncpa-rentum fi bi in vxorem rapuerit,decernimus puellam parentibus reddi,etiamfi ab illoaliqua vis fibi illata fit,amp; raptor decem foluat iuuèncos pro raptu,licet pofteanbsp;reconcilieturparentibus puellæ. Sivcro pauperquis,autvulgahshocaggredia-tur agere,componatur raptum quinque bobus.
Cap.^JC nbsp;nbsp;nbsp;De Uherisfornicantibui cum anciîlii altering-
V T liberi fuamcuftodiantlibertatcmincontaminatam,volumusilHsponc-rc cautionem,ne cum aliis fornicentur ancillis. Si quis autem improuidushanc 3®nbsp;cautionem tranfgrcdiens, fornicatur cum ancilla alterius,fciat fe reumeflecri-minis,amp; pro eodemcrimincdecoriari. Si vero fecundocum eadem fornicatusnbsp;fuerit,iterumdecorieturamp;depiletur.Si autem tertio,fitferuus paritercumancilla,aut redimat fc. Si autem ancilla conceperit de eo,amp; parère non potcrit,fed innbsp;partu morietur,componat cum cum aha ancilla. Seruus quoquealicuius ficumnbsp;ancilla alterius fornicatur, decoriatur amp;:depilatur,amp; fi ancilla de co conceperit,nbsp;amp; in partu moriatur,fcruusvcnundctur,acdimidia pars pretij feniori ancilla: dc-tur,altera pars verb feniori feruifemper remaneat.
Cap. JC JC Kl I.De hii qui petunt ancillas aliénas in vxores.
nbsp;nbsp;¦ r rnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;...nbsp;nbsp;nbsp;40
V T nemo eorum qui libero nomme ccnfcntur,facerecuiquam iniuriam
«»/«^/w/eraudcatjterrorcm amp; cautionem impofuimus. Quiainhocregaliconciliodecrc-'^*'®quot;'*'tumeft,vt fi quis liber connybium ancillx alterius feiente domino ancillæelegc-
VT genusvtriufqucfexus certalege,amp;abfqueiniuriismancat,amp;vigeat,in hoc regali decreto ftatutum eft,vtfiquisproteruitate pra:ditus,propterabomi-nationem vxoris,patriam effugerit,vxor cunâa,quç in poteftate mariti habeban-tur,poffideat,dum velit expeôlare virum,vt nemo in aliudconiugiumcogéré
miftis cæteris bonis,ad connubium ire:amp; fi vir hoc audito redierir,ne liceat fibi aliam ducere,præter fuam,nifî cum licentia Epifeopi.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'
Cap. JC JC I JC.Defurtifmulierum maritatarum.
C VM igitur cundis amp; omnibus abominabile fit virilem fexum repertum fecifle furtum,amp;: magis magifque fexum fmineum,fecundum regale fenatumnbsp;cft
-ocr page 1029-DECRETORVM LIB. II.
cd dccrctutn,vt fialiqua mulicr maricata furtum commifcrit,à marito redtmatun fi vero cerciojvcn undecur.
Cap.JC^JC.Deincendiitmanßonum.
Si quisperinimicicias alterius xdificiacrémauerit igne,decreuimus,vtædigt; ficia redituat,amp; quicquid fupelleâilis arfum fuchCjinfuper xvi.iuuenco^quinbsp;Valent ix.folidos.
Cäp. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I. De flrigiSé
Si quaftrigainuentafuerit,fecundumiudicialem lcgemducant adÈcclefi-
am,amp; comraendeturfaccrdotiadieiunandum,fidéq;docendum;poftieiutiium *0 veró,domumrcdeat.Sifecundöincodécrimincinucnietur,fimiliieiuniofubia- SiLaJiilai.nbsp;ccat:Poft ieiunium vero inmodutncriicisinpedorc,amp;infronte,atqjintetfca-pulas incéfa clauieccleßadica,domum rcdeat.Siverócèrtió,iudicibustradacur;
Cap. XII. de maleßciiiiamp;'veneßcnSjamp;ßrtilegiis.
VT creatura Dei ab omnium Ixfione malignorum remota, amp; à nullo detri-tnentum fui palTura maneat,nifi à Deo,à quo amp;augmentatur:fecundum dccre-tmn fenatus ftatuimus ad magni cautionem terroris,vcneficiis,amp; maleficiis,vt nulla perfona malcficio auc vcneficio quenquam hominum fubuertere à ftatunbsp;mentis,autinterficere audeat.Aft fi quisvelquzpofthac hæcpræfumpferit,tra^nbsp;¦ datur in manus maleficio la?fi,aut in manus parentum eius,fecundum eorum vel-le adiudicandum.Si veto fortilcgio vtcntes,vt faciuntincinere,amp;hisfimilibus,nbsp;ab Epifeopis flagcllis cmendentur.
CapXXXIII.detnuaßonedomorumjamp;depUgnaibidemfectitä.
VoiVMVS,vt firma pax,amp;: vnanimitas fit inter maiorcs,amp;minores,fecun-^ dum ApoftolumzOmnes vnanimes eftotc.nec alium aliquis inuaderc audear.nbsp;Nam fi quis Comitum,poftdefinitioncmhuiuscortjmunisconcilij,tamcontu-maxextiteritjVt alium domiquxrat,adpcrdcndum,atquefuasdiffipareres,amp; finbsp;dominusdomieft,amp; fi fccumpugnaucrit velinterfeceritjuatfecundumlegero,nbsp;de euaginationegladijconfeétam.Si aqicm idem Cornes ibidem occubucrit,fi-jçj ne compofitione iaceat. Si veto miles quis turrim veldomumakcrius inuaferitnbsp;militis,decemiuuenciscomponatinuafioncm.Si verb ille nonfupcrueneht,fednbsp;fuos milites miferit,centum iuucnciscomponatinuafionem.Sivulgaris quidem Ycr^fd'îiw^nbsp;alterius fui fimilis manfiunculasinuaferit,quinqueiuuencosfoîuatinuafionem. nafirutdi^
Cap.XXXIIlI.de adißcatione nbsp;nbsp;dote Ecclefta à
'viüis compoßta;.
Decem villxEccIcfiaro xdificent,quam duabusmenfistotidetBqjmanci-piis dotent, equo amp;iumento,{ex bobus,amp; duabus vaccis,triginta quatuor min u-ds beftiis.Veftimenta verb amp;corporalia,öc coopertariaRexprouideat,prcsby-ïerum,amp;:Iibros Epifeopi.
CoNSENsiMVs igiturpetitionitotiusfenatus,vtvnufqui(qj domincturpro- ridedfcrt-ptiorum fimiliter amp; donorum Regis,dum viuit,exÿeptoquod adEpifeopatum pcrtinet,amp; Comitatum:ac poft eius vitamfiIijfimiWdominiofucccdant,necpronbsp;nullius caufàjcatus detriroentum bonorum fui patiatur quis,nifi confiliatus motnbsp;tem Regis, aut traditionemregnifccerit,velinaliamfugeritprouin?iam,tûc veto bonaillius in regiam veniant potcftatcm:ipfc verb fubiaccat fententix,filiis in-nocentibus remanentibus.
s. STEPHANI REGIS
Cap.JCJCJCKIII.De 'uindiSla nïtentïum acqttirereli-bertatemalienisjèruis.
SI quis alicnis ferais libertatem acquirere niteretur,quot ferai crunt,totidcffl
IC
Htrte MA ton/ktttnl»,
m in mdi-tia duaint fartibns m- mancipia folaac,ex qaibas dux partes régi, tcrtia feniori feraorum.Rcx autcxn cînbsp;parte tertiam tribaat Cotniti.
far^.dän^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Cap.^^JCI X. Dc futtoßruorumfcmel commijjo.
Jidhncia SI qais feraoramfemelfartumcomniiferic,reddatfartum,amp;:rediniatnafuiQ fUrnifjiactt quinoac iaaencis: fin autem non,abfcindatar.
Cap.JCL.devindi^aßmelabßißfurtiiamp; tertio committentif. lo SI furtam abfcifas nafocotnniiferit,redimat aares qainqae iaaencis,fipotcft:nbsp;fi aatem non,abfcindantar.Si tertià comtniferit fartan],careat vita.
Oj!?. JCLl.deßtrto liherorumßmekhis nbsp;nbsp;ter commijß.
yidtdtfli»- SI qais liberorum fartum commiferit,hanc decreaimas legem comparcrc» rcdimatfe,fîpoteft:finaatem non,vcnandetar.Si idem venandatus,fur-crtt. s.La- tam commiferit,legibas feruoram fubiaccat.Si fecando,fimili legi fubiaceat.Sinbsp;quot;hb'l'amp;finnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tertio,difpendiovit«diiadicetar.
/u»fr»bS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Cap.JCLII.de recall portione à Comitibtis deßaudata.
3i quis Comitum partem Regis defraudauerit,reddâc fraudem,amp; duplo «oraponat.
X, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Cap. JCLIIL de[j)retioneiußiibidicij Comitis.
Si quis militumiudiciumàfuoComitéredèiudicatumfpcrnensadRegc® appellaueritfCupiens Comitem fuumreddere iniufium,fit debitordecempeo:nbsp;farum auri Comiti.
Cap. JCL IlII.de redditione rei à Qomitibns iniufiè ablatis.
Si quis Comitum inuenta aliquaoccafionequid iniufièmilitiabfiulerit/olt;l' dat,amp;infupcr ex proprio tantundem.
Cap. JC L K. De mendacio dontßontefa^i.
De ininßi $ I quis autem militum,fuum fpontaneum donum dices fibi vi ablatuni)®®^* t^^**quot;** dax cxtitcrit,amp;: hoc careat,amp;infuper tantundem foluat.
Cap. JC L I.de hifst^ui hominem gladio occiderint. Si quis hominem gladioocciderit,eodemiuguleturgladio.nbsp;Cap. JC LJCILde dehilitatione membrommgladiofaéîa.
SI quis autem gladiocuaginato,alium quemlibetdebilitauerit,vel ÎQ oculogt; velinpedc,velin manu,confimilefui corporis patiatur.
Cap. JC LJCII I.De^ladij 'vulneratione.
Mec eff,in- S i quis vcrogladiovulnerauit aliquem,amp;vulneratusdceodcmvulncrcfi-nusamp;incolumis euaferit,homicidij compofitionem vulnerisillatorcoinponat. 40 Cap. JCLI JC.de^ladii etta^inationeßne vulnere.
Si quis furore repletus,cuaginaueric gladium,8c tarnen non lzferit,pro fob cuäginatione,homicidij compofitum foluat.
^ap. L. De teßimonioßruorum regali ctirLe vel Co-mitù prapoßtortim.
SI quis feruorum curix rcgali vel Comitis præficitur, eius ceftimoniuin inter Comités recipiatur,fi feruus feniorem,vcl feruiens fuum Comitem inter-fecerit.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;p
Cap. LI. De conßiratione re^it amp; re^ni.
SI quis in regem aut regnum confpirauerit, refugium nullum habcat ad Ecclefiam. Si quis contra regis falutenfl aut dignitatem quolibet modo ali-quid confpirauerit , aut conipirare aliquid tentaueric, feu tentanti feienternbsp;confenferit, anathematizetur , amp; omnium fidelium communionc priuctur.
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Vel
-ocr page 1031-DECRETORVM LIBER H. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;n
Vcl fi quis huiufmodialiqucmnoucritjamp;probare valons non indicauerit,prxdi- PMibcScrî. ^æfiibiaccatdamnationi.
fndicAr^f^ netftr^
S 1 cui Deus decem dedcrit in anno,dcciniam Dco det:Et fi quis decimam
'.LI I. De decimat tone
fiiamabfcondit,nouera foIuatîEtfi quisdeciraanoncraEpifcopo fcparatamfûra- lus fucritjdiiudicctur vt fur,ac huiufmodi cÔpofitio tota pcrdneat ad Epifcopum.nbsp;Cap. L111.t/e 'verjittia Comitum.
Si quis verfutusalicuiCoraitura,velaltcriperfonaefidclidixcrit,audiui rc-gctnadpcrditioncmtui loquijamp;hic inucntusfucnt,pereat. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;terSfaM.
Cap.L III ï.dehii,(^uimendaciainterdttosprofèrent Comités.
Si quis inter duos Comités mcndacia protulerit, tacere easquædcpreca-lus fuerit,vt aftutia diaboli ab inuicem eos fepararetyfoluat duas corapoficio* Ucs fallacislingu9r,pro reatu mcndaciijfi vni (oli adulatus fuerit,priuetuc lingua.
L K. deßfrto ydvornicorum.
Si quis illorum,qui vulgo Vdwornyck vocantur,furtum eomrai(êrit,lcge llberorum diiudicetur.Tcftimoniumautemeiusinteripfos nonrccipiant.
Explicit âecretum lanSfi Stephani Regis, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.
lo
PRIVILEGIVM DATVM PROTOABBA-
TiÆs. MartiniPannoniæ.
In nomineDominiDei fummi. Stephanus diuina prouidenteclementidy Bungarorum Rex. Credimus Se. y/ctè fciraus,fi locis diuinocultui mancipacis,nbsp;puieftates, atque honores adaugraentauerimus, id non folùm laude humananbsp;prædicanduro,vetùmdiuinamerccde rcmunerandum. Qiwcircaoroniumfan-Dei Ecclefix fidelium noftrorum,quod prxfentiumatquefuturorumfolersnbsp;^omperiet intentio,fignificamus,quôd nosinteruentu,confilio,amp;conlenfuDo-*uiniAnaftafij Abbatis,tnonafteriofancli Martini in monte fupra Pannoniam filo,à genitore noftro incepto, (q uod nos per Dei fubfidium.ob anima: noftrae re-iuedium,pro ftabilitate regninoftri,ad finemperduximusjtalem conceflimus libertärem,qualemdetinetmonafterium fandiBenedidi,in monte Cafiino:quianbsp;propter orationes fandas fratrum eiufdem monaftenj,confihante domino Ana-^afio,pr«fcripto Abbate,amp; iugiter adiuuante,confortati,amp;:laureatifumus.fin-gulare nainque fufFragium,quod per mérita beati Martini,in me àpueritia ex-pcrtus fum, memoriae poftetûm tradere curaui. Ingruente namque bellorumnbsp;ictnpeftate, qua inter Teutonicos amp; HungaroSjfeditio magna excreuerat,praE-uipuè quod cùm ciuilis belli ruina vrgeret,volenteComitatuquodam nominenbsp;' Sitnigenfi paterna me fede repellere,quid fiuduanticonfîli)darem,quoqueroenbsp;verterem,tanta tadus verecundia,aftantibus Ducibus,videlicctPoznano,Cin-cio,Orthio,dominôque meo Arcbiepifcopo,votun» voui fandoMartino,quodnbsp;Il de hoftibus interioribus,autextcrionbus,eiusm%ritisvidor cxifterem,fupra-Uotninati Gomitatus decimationi,de omnibusnegotiis,prxdiis,terr^,vineis,fe-getibus,vedigalibus, vinûmque hofpitum,quod in praediis eorumcxcrefceret,nbsp;ueparochiano Epifeopo pertinere viderctur,fed magis Abbati eiuidem mona-fterijjfub teftimonio præfatorum Ducum,multorumquc Comitum,abfque vllanbsp;luora fubiugare.Dûmquepoft cogitatum,vidoriapotirer,quodanimoreuolue-liU), operis efficacia complete ftudui, nec dum etiam Epifeopatus, amp; Abbatiae,nbsp;pratter ipfum locum in regno Hungarico fitae erant. quod fi vos fideles licuit mihi,nbsp;quo volui,loco Epifeopatus amp; Abbatias ftatuere, an non licuit cuipiam loconbsp;quod voluijVt faceremamp;neadbucEcoiefia fandif Michaelis vacua efle videre-lutjVcl Epifeopus Parochianus iniurias querimoniasque incolledionedecima-iutnpatcretur,ei Cutten,qua: vocatur Cortcn,cum hominibuscodera pertinen-igt;bus,iradidi :quód fiipfi, contra mea ftatuta,quid inique agere, vel acquirer«
I
-ocr page 1032-11 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;s. LADÎSLAI REGIS
volueric, ante Deum iadicem viuorum amp;: mortuoriim in diciudicij fe contendc-rc mecumfciat. Adhucautcmfubiungensdicojfic ipfummonafteriumabotnni inquietudine feinotum,habeantque Monachi poft tranfitura fuicuiufqueÀb-batis alium Abbatem fecum eligendi,amp; àquocnnque velint Epifcopo coale-
craffdi eum,fitque illis licitum ordines acciperc,quouis locojamp; à quocunque Epifcopo; ante neminem veroAbbatum capiUaincedat,nifî ante patterneiufdem monafterij, propter reucrentiam,amp; fanditatemipfius Ioci,moréqueEpifcopi innbsp;fandalibusmiflamcelebrer.Praccipirausitaqjfubteftificationibusfaluatoris Domini noftri lefu Chrifti,vtnullus Archiepifcopus,Epifcopus,Dux,KlarchiOjCo-meSjVicccomeSjfeu aliquis homomagnus, fine paruus,deiamfacômonafterio lonbsp;aliquo modo feintromittere in mancipiis,terris,vineis,decimationibus,pifcatio-nibus,ripis,placitis,finc conceflîone Abbatis eiufdem monafterij audeat;quodnbsp;qui feccrit,componat centum libras auri optimi,medium Camerx noftr«,a6nbsp;medium pra:fato monafterio,finfquc reâ:oribus:maledidionifque perpétuas vinculo æternaliter feriatur. quod vt verius credatur,hanc pàginam manu proprianbsp;roborantes figillariiuflimus. Datum Anno looi. regninoftri feeundo,in-diiftione décima quinta.
INCIPIT DECRETVM SANCTI RE-
G I S L A D I S L A I. O B I I T I O 5,
Recnante Crcatorcamp;SaluatoreDominonoftroIefuChrifto,annoin-carnationiseiusmillefimo nonagefimo fecundo, xi n. Calend. lunij,in ciuita-tcZabolchij.fanjftafynodus habita eft,pratfidente Chriftianiffimo Hungarorum Rege LadiflaOjCum vniuerfis regni (ui pontificibus abbatibus,ncc non cunfti*nbsp;optim3tibus,cum teftimoniototiuscleriamp;populi.In quafandafynodo canooi-CCamp;: laudabiliterhasc inuenta funt décréta.
Cap. I. De bigamisprefyterii nbsp;nbsp;diaconie.
BIG AMOS presbyteros amp;diaconos,amp; viduarum vel repudiatarum mari-fresbyeri tos,iubcmus feparari,amp; perad:apoenitentia,ad ordinem fuum reuerti:Etqui no-lueritillicitaconiugiadimittere,fecunduminftitutaCanonis,dcgradari.Separa-tas autem fminas parentibus reddi iubemus fuis,amp; quia non crantlegitimx,fi volucrint,liceat eis maritari.
Cap.II.DehiijCIuiancillam in locumßtrro^auerit 'vxoris.
. SI quis autem presbyter ancillam fuam vxoris in locum fibi aflbciaucrît, vcndat,amp;: fi voluerit,vcnuodetur,tame preciumeiusadEpifeopumtransferatur.nbsp;Cap. Il l.De indulgentia preßyterorum 'vxorum ad tempus.
Presbyteris autem,qui prima légitima duxere coniugia,indulgentia ad tempus datur,propter vinculum pacis,amp; vnitacem Spiritusfandi,quoufque 4°nbsp;nobis in hoc Domini Apoftolicipaternitasconfulctur.
Cap. 11II. De c^fenfu Epifeoporum nolentihus feparari al illicito coniugio.
Si quis autem Epifcopus,aut Archicpilcopus,abillicitisconiugiisfeparari nolcntibus,fpreto iynodali dccrcto,confilium confcnfumpræbuerit,autEc-clefiam dederit,aut aliquid quod ad ordinem pcrrinet,agcrcpcrmiferit;aRege,nbsp;amp; coepifeopis fuis,fecundum quod ration! rationabile vidcbitur,isdiiudicetur.nbsp;Si verb Archipresbyteri caufa ignorantiacEpifcopoconfenferunt,aut presbyternbsp;per cofenfum illius in tali vitio permanferit,iudicio Epifeopi volun tarie fubiaccat. pnbsp;Cap. K.De dote Ecclefiarum non expleta.
EcclefiamDeoasdificauerit,amp;dotcmnominaucrit,nomi-natum verb non dederit,ad illud explcndum tranfmiflb nuncio,pratualcatepi-fcopale iudicium: cui ft quis concradixerit,amp; contradiccndovcrbcraucrit,ipfc regaliiudicio ftibiacebit.
Cap.
DECRETORVM LIB. I.
Cap.KI.de er dit lone rerum Ecclefiajiicarum ob fàcer-dotis incuriam.
SI quis presbyterorum res Ecclcfix ad propria loca duxeric,amp; ibi vendide-dtjvel per incuriam fuam perdiderit,tripliciter Ecclefiæ reftituat.
Cap. KI l.de reflauratione defolatarum Eccleßarum pro- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*
pter feditionem.
Ecclesias propter feditionem defolatas,aut combuftas,iuflu Regis pa- Uf^ref.s. rochiani reftaurcnt,calicesamp; vcftimentaexfumptuRcgisdentur,libros Epifeo- steph^ni
pus prouideat.
fiani antiquam,percircumcifloncm,redifrc inuenti fuerint,a fedibus fuis fepara-ci,ad alias villas remoueantur. Illi verb qui inculpabiles per indicium apparuerint, in propriis fedibus aut ædibus remaneant.
Cap. JC.de coniugio ludaorumi^ Chriflianarum mulierum.
10 Si ludæi vxores Chnftianorum fibi aflbciaucrint,aut aliquam perfonam Chriftianam in feruitio apud fe detinuerint,ablata ab eis libertatc,reddantur ven-lt;iitoribus,eorum preciumtollatur,amp; infumptumEpifeoporum veniat.
SI quis in dominicis diebus,aut in maioribus fediuitatibus, ad Eccleßam non venerit parochialcm,verberibus corripiatur: Si verb villæ remotx fuerinr,amp;:nbsp;ad Ecclefiam fuam parochialcm villani venire nonpbterint; vnus tarnen ex eisnbsp;domine omnium bacuload Ecclefiam veniat,amp; tres panes,amp;candclam ad altarenbsp;affcrat.
jQ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Cap. JCII.de njenerationefupra diCIarum dierum.
Si quis in his diebus venatus fuerit canibus,equocareat,fedequumboue Décrétant reditnat. Si verb presbyter aut clericus fuerit venatus,ab ordine defeendat vfq;
I adfatisfadionem.
Cap.JC Hide interfeéîione adult er
31 quisvxorem cumalteroviroadulteranteminuenerit,fpontepuniar,dc fe tationem reddat,amp; fi voluerit,aliam ducat.Si verb ex propinquis fminæ aliquisnbsp;in eum infurrexerit,qubd interfeciflet iniuftc,iudicio difcutiatur,amp; illud à vicinisnbsp;corum omnimode inueftigetur; fi in defpedione amp; contemptu apud virumnbsp;iuumeflet prius,aut aliqua fufpiciofornicationis illius prius orta fuifletramp;hocnbsp;40 iecundumquod rationabilevidetur,diiudicetur.
Cap. JCIIII.de ßubtraClione IC^endarum abfq; licentia.
SI quis de Kalendis presbyteri fui amp; fracrum»Iicentia fubtraxerit,manum
Si quishofpes clericus inhancpatriamfinecommendaticiisliterisEpifco-pi fui venerit,ne forte monachus ac homicida fuerit,vixqj alicuius ordinis fe con-effus fuerit,iudicio vel tefiimonio difeutiatur. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
Bbb
-ocr page 1034-14
S. LADISLAI REGIS
Cap.JCKIII.de coharentia cleric or um.
Si quis clericus inpatriamiftamveniens,alicuiEpifcoporumvelComituin adhxferit,amp; eura dominus fuus bene habuerit,amp; fecundum quod eum conuenir,nbsp;velcertaucritjfi difcedere abeo voluerit,nequaquamdifcedec,donecpriusdcinnbsp;^uftifiafibiillata.audicntia régis declarauerit.
Cap. JC l^.del^retione propriarum Eccleßarum.
Sj dcrelidaEcclcfiavinaniadaliastranficrint,pontificaliiure,amp;regaliman-dato vnde tranficrintf ibi redire cogantur.
Cap.^J^.de muliere in adulterio deprehenja. snfràe.ii. SI quis vxotem fuam in adulterio deprehenderit,amp;in indicium ftatuerir,nbsp;^'^quot;^Jquot;^(ecundum inftitutacanonum,pnitentia imponatur,amp; perada pnitencia, iinbsp;tim tablet- matitus volueritjitcrum rccipiatzfinautcm non,quàmdiuambo vixcrintjinnuptînbsp;pcrmaneant.
Cap.JCJCI.de procuratione dibbatum erga proprios Epifcopos.
A. SB Arts, fecundum décréta patrum, in procuratione Epifeoporum fuo-rum,in cuius territorio funt,humilitcrpermaneant,amp;: non femel in anno,fed fa:-pe monafteria eorum Epifeopi vifitent,amp; rcgaliter vitam amp; conuerfationem fra' trum difcutiantjConuerfi monachi,cui monafteriovoluerint,fe cum rebus iuisnbsp;commendent.Similiteramp;fandimoniales inmonafteriofanftimonialium.Dein'nbsp;ceps autem aliquis Epifeopus aut Abbas,fine titulo certiloci,monachum,aut fflo-nacham non audeat ordinäre.
*quot; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Cap. JCJCII.de ritupentilium infacrificiis.
NQjvE ritu gentilium,iuxtaputeos,facrificauerinr,vel ad arbores fontes,amp; lapides,oblationes obtulerint,reatumfuumbeneluant.nbsp;Cap.JCJCIILde donatione propriarum rerumalicui EcclefitS.
Si quis res fuas,aut prædia, vni dederit Ecclefiar,nuna interuenicntccaufa, fubtrahere ne audeat,alii dare.
Cap.JCJCIIILdeinuentionererumeccleßa[licarum. jo Res Ecclefiarumvbicunqucinueniantur,fiueapudEcclefiasalias,vclapudnbsp;dominos,ad priorem Ecclefiam fuam redeant.
Cap.JCJC K.de negligentiaßdelium cadauerum.
f'tdedecret. 5 j jg dominicum diem non obferuauerit,amp; dies feftos non fcruauerit,aut 8% fouu quatuor tempora,amp; vigilias nonieiunauerir,autmortuosfuos adEcclefiarçnonnbsp;iepelicritjduodecim dies pane ÔC. aqua pniteat in cippo.Si dominus ferui fui cor-pus,aut villicus pauperis villani.vcl hofpitis,ad Ecelefiam non detulerit,tantun-dem pniteat.
Cap.JCJCKI.de laborihui ludorum inßeßiuitatibus.
Literi erat jtdci comißinbsp;Cr tn elee~nbsp;tnoßttamnbsp;doitittt.
ferntta-
SI in die dominico,aut aliis maioribus feftiuitatibus,Iudxum laborantem 4® aliquidinueneris,ne fcandalizetutChriftianitas,cumquibusinftrumentis labo-rauerit,illaamittat.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*
Cap.JCJC Kl I.^e decimatione liber or um ^^bbatum.
Abbati^ s de li beris fuis dent decimationemEpifeopis. Cap. JC JC Kl 11. de teßibus iudicijßerri 'vel aqua.
Qvotiens vel aqua,vel ferroiudicium faä:umfuerit,interfintibi tresido-nei teites,iurandoiureprobati,qui amp;innocentisinnocentiam,amp;econtraculpa-bilis culpabile perhibeant. Presbyter de ferro duaspenfas,amp;: deaquavnampsn-famaccipiat. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;p
Cap. JCJCIJC. de celebratione mißa extra Eccleßam.
Nvllvs presbyteraudeatmiflamcq|cbrareextraEcclefiam,nififorteitine-ris caufa neceifitas cogat eum.Si vero à Comité fuo coadus fuerir,quinquaginta quinque penfas foluat. In itinere vero diuinum officium celebrate liceat in ten-corio.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
Cap.
-ocr page 1035-DECRETORVM LIB. I.
Cap.\ X. X.De decimations liheYorum,amp; de emancipations eorahdsm Ecclsßisfaäla.
Episcopi deliberisaccipiancdecimas.liberiquoquequicunqueEpifcopo, Vél Comiti adbçferint,ficut eis placuerit,ita habeantur,falua tamcn libertate.Quinbsp;autem pro animarum falutc liberati,mancipati fuerint,eo tenore tamcn vt EScIe-»nbsp;fiæ feruiant,ipfinemini,nifi folilibipresbyteroadminiftrent.
Cap.X XXLde carnis dimißione.
L ATiNi,quiHungarorum confuetudinilegitimcconfentirenolucrint,fci-Jo Hcet,qui poftquam Hungari carnes dimiferunt,ipfi iterum in fecundaamp; tertia fe rttH tn hoe ria comederuntjfi fe noltraï confuecudinimeliori nonconfentiredixcrint,quo-cunque vo!unt,eo vadant:pecuniam verô,quani hîcinquifierunt,hîcrelinquant,nbsp;öifi forte refipuerintjamp; carnes nobifcum dimiferint.
Cap. X X X11. Dsidata'violentia'virginis'velmulisris.
SI quis virgin! vel mulieri de villa in villam cunti,vim intulerit,quantum pro homicidio,tantundem pcenitear.
Cap.XXXlll.de decimationspecorum in alio Epißopatu naÇcentium.
Episcopr,qui dccimationempccoruminalioEpifcopatuaccipiunt,quar-tampresbyterisin fuo Epifcopatu mancntibus tribuant.
Cap. XXXIIII.r/e fatißaclions msretricum 'velftrigonum.
Mekbtkice.s,amp;:ftrigx,fecundumquodEpifcopovifumfuetit,talimodo stephaa. diiudicentur.
Qip.XXXV .ds yihhatis'vslmonachioßculoerga E.cgem'vslEpißcopum,
Si contigerit Regem vel Epifcopû ad quamlibet Abbatiam venire, Abbas vel tiionachi ad Regis vci Epifcopi ofculü in Ecclefia non accédant,fed egrefli in cîaunbsp;ftrum ordinatim liantes, Regis vclEpifcopiofculumpræftolentur. Regem aût,amp;:nbsp;Epifcopum,cum quotamp;qualibus fibi placuerit, Abbas claullrüintrare permittat.
O^.XXX nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fatisßaElions Ahhatis'vslmonachi ettntisad Èe^em.
5° Si autem contigerit Abbatem,vel monachum.ad curiam Regis venire,in Ecclefia ad falutandum Regem non eat,fed poftquam exicrit de Ecclefia,in domo,vel in tenrorio falutet eum.
ßdp.XXXV li.devi^iliarum ßanElarum obßernatione.
In hac verö fanära fynodo à venerabiliRegeLadislaoflacutumeft,amp;vni- fonnout uerfis Epilcopiscollaudatum,canoniz3tura,vt vigiliæcelebrêtur beatiStepha-ni regis,amp; Gcrhardi many ris, quo die palfus eft,amp; tres dies ad feftiuitatem fandinbsp;Martini;amp;quodpatronusfuus Andreasrexcumomnibus quituncerantEpifeo-
Prtmus -A»
pis vouit,amp;ftatuit,ipfeRexChriftianiffimus deftruerenoJit,fedfirmusperdu- ißßcabn'k .. vault,trium dierum vigiliam adfeftiuitatem fandiPetri.
40 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;®
Cap.XXXVII i.deSanclorum'venerationefefiiuitatum.
Is TÆ verb feftiuitaces feruandæ luntper annum:NatiuitasDomini,fandi Stephani protomartyris,fandiloannis Euange!!ftç,fandorumInnocentum,Cir-curacifio Domini,Epiphaniacum vigiiia,PurificaÂofandçMariç,in Pafcha quatuor dies,fandiGeorgijmartyris,Philippi Óólacobi cum vjgilia,Inu^io S.crucis,nbsp;Afcenfio Domini,in Pentecofte quatuor dies,fandi loan.Baptiftæ, Petri amp; Paulinbsp;vnadie,fandiIacobi,fandiLaurentij, Aflumptio landa: Maria:,fandi Regis Stephani,fandi Bartholomæi,Natniitas fanóiae Mariæ, Exaltatio fandæ crucis, fandi Matthæi Apoftoli,fandi Gerhard! Epifcopi,fandi Michaelis archangeli,(an-jo dorum Simonisamp;Iudae,OmniumSandorum,fandiEmericiDucis,fandi Mar-tini,fandi Andreæ,fandi Nicolai,fandi Thomæ Apoftoli. Et vnaquæqueparo-chiafuum patronum,amp;dedic3tionem Ecclefiæ célébrer.
Cap.XXXiX.de Abbatihtis'ûelmonachisin tÇalendis fedentibus.
Abb ATE s velmonachi inter fratreskalendarum nonfedeant,fed Abbas ob- Deicaien-lâtiones fratrum in clauftrumaccipiat,amp; fecundû regulam fratri^us adminiftret.
Bbb ij
lé
S. LÀDISLAI REGIS
Cap. JCL. de decimarum nezantihtis.
Episcopvs accipiat dccimationcm in omnibus, fed eo tenore. Epifcopi Priftaldusintcrroget poffeflbrem annonarum,feu beftiarum,quantum habeat.Sinbsp;veto crediderit verbis illiuSjaccipiat fecundumhocquod dixit. Si verb non cre- did»rir,fac!at ilium iurare,amp;accipiat:Inannonaverô commixtumnonaccipiat,nbsp;fedfeparatim.Siverô poft iuramétum dominum annonæ quis alienus pcriururnnbsp;dixerit,præter Præftaldum Epifcopi,ante Præftaldum Regis amp; Comitisnumerc-tur annona,amp; fi culpabilis inucntus fueritdominus annonç.tum décima pars de-tur,amp;: nouem partes denturEpifcopo.Si verb ipfe,qui infurrexerit,mendaxex-ftiterit,eodemiudicioperfoluatculpâ.Sinonhabueritvnde fe redimar,folus ve-nundetur,exceptis liberis.Dccimatio autem tota colligatur vfque ad natiuitatemnbsp;Domini, filius autem qui in domo paths eft,velferuus,nonfeparetur,fed fimulnbsp;dent decimationem cum pâtre :à filiisverb velferuis,qui per fe habent domos,nbsp;accipiantdecimationem de omnibus quæhabent.Si autem aliquis contumax fuerit,interrrogatus decimam,amp;: noluerit indicate Praeftaldo Epifcopi,tûc Præftal-dus coram idoneis teftibus defignetquantum fibi videture{reiuftum,linum,vcînbsp;canapum quantum poteftpugilluscapere preftîs digitisadterrampremereacci-piat.Si trituratam annonam inuenerit.fidecem liydriæ fuerint,nil accipiatiû vi-gintijvel plus,accipiatdccimam partem.
Cap. JCL î. de litigatorihus 'venientibns ad regale palatium.
Si quis verb nobilium,feu militum,aut Comitum,in curiam caufa litium ve-niens.ad regale palatiumcumfuolitigatore nóftcterit,amp;' regio nuncio vocatus, fine Regis licentta,domum perrcxerit,rationcm perdet,amp;s infuperliquid abconbsp;abftuleritjdupliciter reddat.
INCIPIT LIBER SECVNDVS SAN-
CTI LadISLAI REGIS.
uitvendicationefurti.Siautemdemanufideiufl'oriseuaferitjdepatibuîoquidcm jn-aßribuH- liberetur:verumtamencum eodem fideiulîore inaliamregionem venundètur,amp;:
num iropedirenturftudia,amp;gentisnoftra: expedirentur negotia:primum omnium iurciurando conftituimus,vtqualifcunqucproximusPrincipumreperiretur in furti culpa,vitra precium^aninarum,nullatenuspoflii abfcondi,veldefendi ànbsp;quolibeteorum. Placuitqudljue vtipfefur nifi cccideritinEcclefiam,fufpenda-tur,amp; omni^facultas eiusdepereat.Et fi imprudentiaeiusqui ceperateum,eua-feritinEcclcfiam,velincuriâRegis,veladpcdesEpifcoporum,careat quinonca-bonaipfîus regalififcovendicentur.
Cap. 11. de fur to /er ui.
Si feruusfurinuentusfuerit,nonpoflîtpreciocommutarinafuseins,nifice-
ciderit inEcclcfiam,vel in curiam Regis,vel ad pedes Epifcopi,amp;: fi ccciderit,ca-reatcuftoseiusvendicationefurti. Si vePo fccundb hoc modo captus fuerit,fuf-
pendatur.
Qap.111. de ligationefuris^
Si
DECRETORVM LIBER II. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;17
Si quis autcm furcm Jigauerit,habeatpotcftatcmligandieum,amp;ducendiad cantra htt iudiccm,fiuc iuftc,fiue iniuftc ligaucrit.Si autem ligare quis prohibuerit,perfol-Uacquinquagintaquinque penfas,amp; candemnoxamin ligamine.
Cap.1 HLdepurgationefurtifi quern tota'viüafurent proclamauerit.
Si quempiam deinceps totavillafuremefleproclamaucrit,probentiudicio.*r*»ry«ri/. Vndcfi mundus apparueric, villa perfoluat folum vnam penfam prcsbyccro:fi autcm reuSjOmni fubftantia eius vindiceturRcgi,vndcdeturquartapars villanis.nbsp;Sivcroaliqucmperfonaliter furem efle proclamauerint villani,accipiant vnamnbsp;penfam.Si autcm vna pars accufaueritfurem,alia verôdefendcrit,non3ccipiaturnbsp;eorum defenfio amp; probatio fine iudicio:fi culpabilisinuentus fuerit,non habcacnbsp;partem in quarca parte vindicationis.
Ca^. K.De inquiftionefurtiua ret.
Si quisveftigiafequiturfurtiua:rei,nunciumpermittatinvinam,inquamdi-figuntur veftigia,ne excutiendo beftiasfuas perturbentvillani veftigiafequenda: quot;Zradhle. quodfi contumaciterfecerint,pcrditas resperfoluant.Si autem priufquamnun-ciusvenerit,villani exculTerint beftias fuas,tuncinueftigatoreperfcrutenturfin-gulas domos,vt ipfis placuerit. Si cuipcricrit res,eat cumteftibusidoneisinuc-ftigare rem, vbiputaueriteirc,amp; fi prohibitus fuerit,prohibitoresprobenturiu-Iq dició,amp;fi culpabiles e/Fedi fuerint,pereant,vt fures:Si verb mundati,propter pro-hibitionem quinquaginta quinque penfas perfoluant:Si autem inftindu Comitisnbsp;ûiimilites inueftigare impedierint,pro ipfis quinquaginta quinque penfas Co-tßespcrfoluat,amp; pofteaprobeturiudicio.
C^. KLde iudicis iudicio er^aferuum 'velliherunt.
SI iudex nafum ferui non incident,vel liberum non fufpenderir, pereant o- nbsp;nbsp;nbsp;/»di-
tnniafua,præterfiliosfiliâ(vc,amp; ipfciudexvenundetur.Sivero iuftumfufpende-tit,centum amp; decern penfas,amp; omnia bona fua fufpenfi reftituat.E t fi fe cum duobus teftibus idoneis libcraucrit,ab eo,qui duxerat cum in concilium,tollat quin-Stiaginta quinque penfas,amp; fi ad indicium perucnerit,amp; iuftus iudex apparuerit, Jo otrodudor cadempna percat,qua iudexperituruserat:Et firaaiorisfacultatisnbsp;bierit,quàiniudcx,amittat etiam libertatem.
Cap. nbsp;nbsp;Lde negotiatorefiue mercatorefurtiuam rent entente.
Nemo vendat, velemat præter mcrcatumjfi quisvero contra hoc emerir,dc nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
^ttiua re pereant omnes,amp; emptor amp;venditor,amp;teftes.Si veropropriam rem traxerint,perdant rem amp;: precium,amp; teftes taotundcm.Si verb in mercatu fit con- rend,no anbsp;tradus,fiatcoramiudiceamp;Thelonarioamp;tcftes.Et fi resemptafurtiuaefl'eappa- rdteftikM*nbsp;tuerit,emptor quidem teftimonio iudicis amp; Theolonarij cuadat,teftes autem^'^^'*^*nbsp;teddant venditorem.
Cap.KIII.De iugulato honiine.
SI quis extrado gladio iugulaucrit hominem,regali iudicio tradatur incar-ccrcm,amp; omnia fua diuidantur in tria,fcilicer,vineæ,terrae,lixæ,ferui. Vndedua: partesdenturcognatisiugulati,tertiaverbfiliisamp;vÿ3riiugulatoris.Si verb minors facultatis fit, quàm centum amp; decern penfis.amittat etiam libertatem.
Cap.IJC.de quolibet eiufdeni profapiafurtuntfacient^
SI quis eodemdecretoexdiuina propiciantegratia,prolem vel cognatam,fi-tïc quemlibet propinquum in furti cognitione præoccupauerit,fufpenfionem, vcl carnis perditionem non fubeat,fed vt exul venundetur, fi vulgaris fuerit; finbsp;^erb nobilis,eadem culpa captus à pareniibus fuerit, nonvenundetur,federga-jo ftulorumcuftodiæcommendetur.
Cap.JC.de cuiufuis feruo infurto deprebenjo.
Si quis ergoferuumfuum,vel infiKto proprio,fine aliorum,culpabilcm in- Deere/Km icnerit,præfato teftanteeloquio,iudicibus neparcatadincidendulatgirinafum. *'nbsp;Cap. JCI. de nohile 'velmilitejinuadente alterius dontunt.
SI quisnobilium vel militum alterius domuranobilis inudferft,amp;ibi pugnatn
Bbb iij
-ocr page 1038-18 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;S. L ADISL AI REGIS
vxorem illius flagdlauerit; fi tantamfubftantiamhabuerit,duæparcefi ^fhan,%\. eiufdem fubftantia; pro reacu commiflb dentur,tertiaverô vxori,filiisq5fuisre-maneat:Si aurem fuîîftantiæ defuerinr,rafo capice,ligatus amp;flagellatuscircafo-rumducatur,amp;ficvendatur.Alij verô quicumeoerant,liberi,rcatûfuumquin-^uagnta quinque byzanciis redimant. Sin verô alieni,qui ad bac pugnam iniuftisnbsp;dominis conuenerunt,venundentur,amp; dimidiumpreciumpro reatu detur,di-midium verô ad dominos illorum redeat.
Cap.JCII.de libero ^el^eruo infdrto capto,de ßliis liberorum inCeruitutem redaClu.
Si quis liber,vel feruus,in furro captus fuerit,fufpendatunSi verôproeua-dendopatibulo,adEcclefiafugerit,abdudusabEcclefiaobca:cetur.Seruusinfur to captus,fi ad Ecclefiamnon fugcrit,ficutliberfurpedatur,dominoferuiilliusdc-trimentum fitin feruo fufpenfo, domino verôrerumperditarumfitdetrimenturanbsp;in rebus perditis. Liber in furto captus,fi ad Ecclefiam fugerit,amp;:indeedudus ob»nbsp;cascatusfuerit,filijfui,amp; filiæfuar,fi decern annorum,autminoris a:tatisfuerint,innbsp;libertate permaneat:fi verô maioris a:tatis,quàm lo.annorû fuerint.in feruitutetnnbsp;reJjgantur,amp;omnisfubftantiacorum auferatur.Seruusante,vclliber,fianferernnbsp;velgallinamfuratusfuerit,monoculuscfficiatur,amp;quodfuratuseft,reddat.
Cap. JC Ill.de furto clericorum.
O R D o clericalis,fi anferem,vel gallinam,aut poma,vel his fimilia furatusfuc-rit, fcopis tantum à magiftro corrigatur, fed quod furatur,reftituat.Maius his fi furatus fueric.ab Epifcopo fuo dcgradetur,amp; iudicio vulgari damnetur.
Qip.JCl 11 Lde libero in fur to reperto.
Si quis liber decern denariorumprccium furatus fucritjfufpendatur: minus denariis decern fi furatus fucrit,fiirtumduodeciesreddat,amp;bouemvnumper-foluat.Seruus autem fi talc furtum feccrit,reddat duplum,amp; nafum amittat.Ser-uus profuguSjfi alicubi in furto deprchcfus fueri t,obc£Ecetur :amp; ideo ne fufpenda-tur,nec lingua abfcindatur,decreuimus,vt fipofteadominus fuus eurainuencrit,nbsp;requirat per eum,fi quis quid perdidit.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;5°
Cap.JCK.vt nuUi negotiator I liceatemere 'vel'vendere eciuos,'vel boues,nif ejuantum ei necelfefuerit.
N V L L V s mcrcatot in aliquo huius tcrræ confinio equum aut boucm vendc-re,vcl emcre praefumat,fed equum folum fibimetad expeditionemneceflariura, aut boues ad arandum aptos,fi voluerit,emat.
Cap.X Kl.de 'venditioneequorum,Çjboum,fne licentia
SI quis equum ad vendcndum fine licentia Regis in confiniu duxerit,equus ab eiufdem confinij Con?iteauferatur,amp; equi dominus in carcerem mittatur, donbsp;necteftimonioComitis fuicomprobctur.Etfireusextiterit,ficut furpceniteatjfin 40nbsp;autem liber,amp;hofpcs cuaferit,fed equum,quern adduxit,amittat.
Cap. 11. de priuatione honoris Comitum,fipermittunt
*emere vel vender e.
Countis confiniorum fiequos velboues vitra fineshuius patrixfinelicentia Regis vendi permiferint, comitatus honore priuentur.Cuftodes ergo confiniorum,qui vulgo Exjzrij vocantur,fi abfi^ feientia Comitum tale quid commife-rint,Iibertatem amittant,fi paupcres fuerint: Illis verôcuftodibusqui prxfunt,fi in culpa eadem rci inuenti fuerint,cum omnibus,quæhabuerint,pereant,foli filijnbsp;amp; filix in libertate permaneant.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;p
Cap. XVII l.de cuiufuis hofitis negotiatione.
H o s p E s ex aliis regionibus in confinium pro cquo emendo,vel aliis rebus ne-gotiandis,fivenerit,cumnunciociufde confinij ComitisadRegem cat,amp;pcrli-centia régis quicquid amp; quantu ei conceflum fuerit,coram Priftaldo Regis emar.
J-xplicit liber feettndus(ànôif Regis Ladtßai.
INCIPIT
DECRETORVM LIBER III.
INCIPIT LIBER TERTIVS SÄN-
CTI REGIS Là DI SLA I.
Hoc decreucruntjhanc legem conftituerunt,vt nuncius Regis peromnes ciiiicatesdirigatur,qui congreget Cencurioncs, amp; Dccurioncs,eorum qui vulgonbsp;Ewrij vocantur,cum omnibus fibi commiffis,amp; prçcipiat eis,v[ fi quern furti cul-Iq pabilemfciunt,oftendant,amp;qui pro culpabilibusoftenfifuennt,fi quod non fintnbsp;Culpabiles,indicium portare voluerunc,indicium dctur illis;quoiquenominaui
. Ewrij.illi patiantur decennario numero,quorum vnus pro decern potter iudi-ciumjfi fueritfaluus,reliqui decern falui fiant;finautem,nouem porcentiudicium vnius,quifque pro fe:ille autem qui pro decern iudicium portaueric,ipieetiamnbsp;profeporteracquc iudicium.Poft hæcinquiraturàcundisoptimatibus,amp; populo,fi quam villam fciunt furto diffamatam.Et fi quam dixerint,dicat nuncius Regis villaniSjVt quos furcs fciantin illa,illos reddant,quos autem reddidérinr, fi iu-dicio fe defendere dixerint,ne prohibeantur,ied quifuresanteaaudicifuerant,nbsp;illis nequaquam detur indicium,propterea eiufdem villæ villani per decern amp;nbsp;jçj decern diuidantur,amp;decimus pro nouem porteriudicium.Siipfefueritmundus,nbsp;reliqui nouem mundifint:fi culpabiles finr,ficutfupradiximus,vnuiquilqucpronbsp;ieportendecimus autem,qui pro nouem portauerat,ipieroct aquae iudicio probe-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;/«à-
lur.DeindenunciusRegisde'villain villamvadatjfcifcitandoàvillanisvt vbi fu-fern fciunt,monftrcnt.NotumetiamfaciattotiusHungariæ Principes facramen-tutnfcciire,quódnequefuri parcant,nequecelentipfum,ipfi quoquefimiliter fa-ciant. Et fi ruftici dixerint iufiurandumfe veile obferuare,tunc oftendantfines vbi fciunt. Sed fi aliquifures poftea celafle eos accufaucrint,.amp; ita periuri inuen-ti fuerint,pro commutatione lingux,decern penfas perfoluant,amp;: canoniccp-niteant.
50 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ca^. 11.de hii qui aliorum feruientes detinent.^
Pk-Æcipim V s etiam,vtidemRegisnunciuspalamfaciatomnibus,tarnno-bilibus,quàm ignobilibu«,in primis Epi(copis,Abbatibus,Comitibus,poftea veto tïiinoribus,quod à tempore Regis Andre2e,amp; DucisBel£e,amp; à defcriptione iudi-cis Sarchas nomine,apud quemcunquealiquiciuium,velvillarum,quidicuntur sarckM.nbsp;Ewreck.vel ferui detinentur,in aftumptionc S.Maria;,omnes Regipræfentétur:nbsp;Qfiquisfortèdetinuerit,dupliciterreddat,velis,quidefenderevoluerit,in prçdi-feftiuitate veniat ad curiam amp; defendat.V8niantamp; illi omnes,qui dicunturnbsp;^zbeg,ad curiam in eadem feftiuitate,amp; fecundum quod regale iudicium ordi-^auerit, poftmodum ratum permaneat. Et quifquis vitra terminum prædidum
40 aliquemillorum,quos tunc reddi præcipimus,detinucrit,dupliciterreddat,amp; yy.
lt; nbsp;nbsp;penfaspropter trafgreftionem foluat,amp;fiquafufpicio deillo, velalterius-,qui rem
detinebat, habita fuerit,eo,quód quern retinuerat,fur amp; latro diftamabatur,ipfe fe iudicio.Si culpabilisfucrit,vt fur amp; ipitdiiudicctur.llliqui dicunturnbsp;Vulgb Wzbegjcuicunquc leperfonæadhæfcrint,repra:fententeosRggi inaftiim- j
i ptione S.Marix Virginis.Q^d fi quistranfgreflusfuerit,bistotidcm reddat,amp;
j l^fuperproptcrlegisfradionemquinquagintaquinque penfasadhibeat.
! nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Cap.HLdePalatino ComitCyamp;eiusfigdloydcfacultate.
Placvit criam,vt fialiquando Palatinos Comes domum iucrit,Regisamp;: Jo Cyrix fieillum.qui in vice ciusremanferit.illidimittat.vtficut Resis vna eft curia.
'aliter feccrit,quinquaginta quinque penfas foluat.Similiteramp; Duces,Comi- ^fLn.ca.^. ^®5,qu, fuperfuos,quam aliosludicaucrintjca fententiacqrrigangir.
Bb b iiij
-ocr page 1040-5. LADISLAI REGIS
Cap.I III. de quolibet fare ad Eccleßamfugiente.
Si quis liber furatus fueric,amp; adEccIefiam fugerit,cuiusEcclefîærefugium quxßuic,illiusferuusüc.llleautero,cuius fuafione euafit,partefuacarcat.Et prcs-bytg: pofteaeumcmancipaucrit,amp;ipfevice eiufdetn fcruusfitEcclefiar.Ille verbnbsp;*qui furatus fuerat,venundetur in aliatn pacriatn,amp; fipoftmodum hue reuerfusnbsp;fueritjtollanturei oculi.
Cap. K.de Jeruo -vel libero in eadem culpa ad Ecclefiamfugiente.
SeRv vs qui furatus fuerit,amp;adEcclcfiam fugerit,dominofuorcddatur,amp; cuius confilio fugit,detEcclefiaîduaspenfas.Et fi liber furtum fecerit,fed nequenbsp;captus nequeligatus adEcclcliamfugerit,ipfe fimiliter fit feruus Ecclefiç;amp; cuiusnbsp;erat fur, parte fua noncareat eo modo.Si feruus ad Ecclefiamfugerit,vnapenfanbsp;dominus cius cum redimat,cuiufque resfuratus fuerat,illi totum rcftauret.Itcranbsp;fi feruus magnum quid,amp; tantum furatus fuerit,quantum dominus eiusreftau-rare non potent,cuius erat vnam penfam Ecclefiæ det,amp; feruus fit eius.
Cap. KI. De muliere infur to innen ta.
Sr quaemulierhabensmaritum,furtumfecerit,nafum pcrdat,amp;vcnundctur, 6c. cum tota fubftantia fua,cum qua poft viri fui mortem mari tari alij poftet,pcr-eat.Et fi vidua idem fecerit,akerumoculumperdat,amp;exccptis partibus filiorumnbsp;fuorum cum parte fua annihiletur.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;2^
Cap. KI I. Depuellafurtumfaciente.
Sr quæinnuptapuellafurtumfecerit,venundetur,amp;:nunquamadlibertatcm redcat.Et fi quisemancipauerit,preciocareat:amp;illain curiam Regis ducatur.
Cap. KI I I.defuribus liberis decern velfex denar iorum valentium.
SI fiber,quod lo.denatios valet,furatus fuerit,cum omni fubftantia fuaper-cat:fi minus autem,alteroculuseruatur,amp;: fccundum fandi Stephani décréta,di-iudicetur. Item fi feruus 6. denariorum precium furatus fuerit,carcat oculisifin minus,femioculo,amp; quod furatus fuerit, dominus eius dupliciter perfoluat,ac rc-ftituat.
Cap.I^. De his qui capiunt furem.
Q,v oT1E SCvNE quis futcm cepent,amp; figauerit,per tres tantùmdics /^^^quot;^^^^tencatur,quarto autcmdic,iudiciftatuatur.Etfiforteconfciosfurtiinuenturumnbsp;trant erttnt dixerit,fex feptimanarum habeatindulgentiam,amp; interim furti confcios,quos fenbsp;^.^quot;quot;/^^inuenturum promiferat,inucniat;fiautemnoninuencrit,rcgali fententiadamne-e#UX«*^tur.Si verb plus,quàm per tres dies,eumtcnuerit,amp;inquarta,ficutdiximus,iu-crWx5-«c-dici non præfentauerit,amp;poftea vel àparentibusipfiusfuris,velà domino,fido-fiiiium habet, declamatio vcnerit,antc iudieem ftatuatur,qubd eum vincula-detment tum tenuit,amp; fccuudum legem diiudicetur.Si autem tcrtia,vcl quartadienon re-/^IwT^PrÇ^^^ntaueritjipfe etiam ante iudieem ftatuatur,amp; qui iniuftètenuitfurcro,de-tptimati. cem penfas perfoluat, fur autemfccundumlegem diiudicetur.Etfi quiscontu-max indicium iudicis tranfgreditur.fex penfas foluat. Index verb per vim furemnbsp;diesiabitur Capiat, amp; fi fut iudicium qui|fierit,iudicioqj dato inculpabilis fuerit, de his fexnbsp;penfas, vnam fanda: Ecclefia: doner,amp; fi quis culpabilis fuerit,cum omnifuh-ft^ntia fua ill fumptum Regis exportetur.
m^rcMfen nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Cap.X.dc hisqui fianteexpeditionsfurantur.
Si Rex in expeditionefuerir,amp;:interimfuremcapicontigerir,quicepit,firmiter teneatzfedpoftquamRexamp;primates rcdibunt,vltra quern terminumdixit, teuere non pratfumatj quod fi aliter fecerit,fex penfas enumerct.
Cap. X.1 de negotiatoribus de ciuitate in ciuitatem euntibus. ya Cmpriff C0- quis de-ciuitatcin ciuitatemvadcnSjCmcrit velvendiderit,amp;fiquodpri-rd /^/^»/usvendidit,pofteafuratumcfteapparuerit,illequivendidit,ficutfur,diiudicetur,nbsp;teftes fuerint,iudiciodifcutiantur:fi culpabilcsinucnti fuerint,ficutfurcs,nbsp;diiudicentur.
Cap.li^ I i.defure in curia nobilium capto.
St
DECRETORVM LIB. III.
2.1
SI quis in curia nobilium furtum fccerit, nuncictur vel eiufdem domino curiXjVelPriftaldo eius. Et fi forte contigerit,quod neuter domi fint,expedentnbsp;per decern dies: fi in vndecimo neuter illorumvenerit,anteiudiccmftatuatur,amp; ohm ad de-iccundum legem tradetur.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;am diet.
Rervm fugitiuarum colledor,qucm vulgariter Ioccerdechdicunt,quic-quid collegir,ad ciuitatem ciufdem prouincia: congreget,amp;: Regisagafo,amp; Go- cte dtcitur, mitiseiufdem efuitatis infuburbioftabulumfaciant:ibi vfqjadfefiiuitatem S.Mi-chaelis archangeli quicquidpecorumcolledum erit,feruetur,duæ partes fugiti- Cemitatttt.nbsp;Uorum hominumdonentur RegisPriftaldojtertiaparsComiti,amp;vfqj ad pronunnbsp;ciatam feftiuitatem detincatur, de quibus poft feftiuitatc fandi Michaelis,quan- caßZmhanbsp;do diuiduntur.nunciusEpifcopi decima partemaccipiat.àfeftiuitatc fandi Mar- igt;eb»toffict-finijvfqj ad feftiuitatem fandi Georgij congregentur oues amp; boues,amp; fimili mo-
amp;proutncte ctmtat dice
fus fuerit,exccptis filiis,amp; vxore eius,cum omni fubftantiaperdatur.SiComitis colledor fugitiuorum liber fuerit,fimili modo difperdatur: fi feruus,Comiti au-feratur.Si Regis fugitiuorum colledor de his,perdatunamp; fi quis ei quicunque denbsp;talib u s negauerit,quantum negauit,duodecics tantum reddab
Cap. JCIIll.de his (^ui à curforihm eejaos dimilJos retinent.
Si quis equos,quos curforesdimittunt,habuerit,pertresfeptimanasadEc- Hodiedma-clefiam,veladmercandumcaufamonftrandi ducat;amp;fidominuseiusnon venc-
fitjdoneteoscollcdori Regis.Similiter deequisfiacàfuribus dimiflîs,amp;quifuré X-ZZrrî cutu equo deprehenderit,furem iudici dct,equus vero fuus fit fibi.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ßne re-
Qy^rcVNQVE ergo Regis amp; Principum décréta fregerit,fi Epifeopus eft, gt; '***'quot; fecundum voluntatemRegisdiiudicetunfiComes,acomitatudegradetunfiCennbsp;turio,honore priuetur,amp; infuper quinquaginta quinquepcnfasfoluat.Miles fi-
Parochia, id eßßt^ri-Uh, dtaceßi
SI qùi ferui vel libcri fures ad Ecclefiam fubintrauerint,amp; fe innocentes efle proclamauerint,iudicio probcntur,quôd reiapparucrint,quafi qui Ecclefiam nonbsp;intraflentiudicentur:fi verb culpadonfefl] fuerint,lege beatiStephanidifeutiatur.nbsp;Cap.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1 ILvt nuütis cum fure conuenire audeat.
Nemo cumfurcconuenireaudeat:fiautemquisFuerit,talisyy.penfaspcrdat.
'^urem ducat ad alium iudicem.
VoLVïAxs ctiam,vt fi quifpiamfuremcepcrit,anteillumiudicem difeutia-turcaufa,in cuius termino captus fuerit fur.
Cap.JCJC.de 'Tjfu capiollis.
ys'vcKVio'iJ^s capiantutàfeftofandiGeorgij vfqueadfeftu« S.Ioannis BaptiftaCjVt ducantur in ciuitatem,teneantur^ vfqj ad feftum fandi MichaeliSjacnbsp;praefententur aflidue in mercatu,vt fi quifpiam fuam reperitperfonam,redimacnbsp;So.denariis,equum ii.bbue y.Ex quibusduas partes Regi,tres Comititribuan-tur.Si verb vfque ad feftum fandi Michaelis inuenti non fuerint,diuidantur pra;-Jo dido modo,tarnen nullo pado vcndantur,vel cclcntur ,fcd tantum la bo re eorumnbsp;vtantur.Qubd fi colledorvendidcrit,velcelauerit,triplumreddat,ipfeqjdecemnbsp;penfasperioluatzComes verb fi itidem fecifiTe probatur,quinquagintaquinquenbsp;penfas perfoluat. Simili modo i ubemus?vt qui vfucapiones tenuerint,a temporenbsp;Regis Bel« vfque ad feftum fandi Stephani dimittantur.
Cap. JCJCl. de his ejui recipiunt^ernum 'vellixAS aîtejtiitf.
lî nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;s. LADISLAIREGIS
Interdicimvs etiam,vt nullus recipiatfcruumalteriuSjVellixas.Si quif-piam autem receperit,fi Comes fuerit,fciat fe dupliciter cum yy.péfis redditururo» fi iniuftè,miniftri dupliciter cum yy.penfis.Si plebeius,dupliciter in quinque pen-fis.Quod fireceptuSjVelprofurto,velaliquocriminclatueritjamp;ïeceptorconlci-ttfttres. rcfttus ilüus fucrit, amp; negauerit fe fuifle confcium,fi Cornes efi-Juramcnto fenbsp;purget,ô£ infuper yy.penfas foluat:fî veto plebcius,fimili iuramcn to purgetur,amp;nbsp;penfîs componat,amp; fi quid circa eum latro proclamauerit, exaudiatur.
Cap. JCJCÎI.de indice ere^o amp; confiitnto.
.¦lftrfe,e/w. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;judicum cùm diffinit litigium,antequamfeos poteftas auferatur,vc-
niat ad iudicem conftitutum,amp; ficut iudicare difpofuerat,cumeodifcernat,amp; exinde recipiatnonam partem iudicij,iudex verodecimam.
Cap.JCJCII I.defalßsindicibns.
Si qui falfi indices in occultoiudicare aliquid cognofccrentur,præfcntcn-tur iudici in cuius termino repcrti fuerint,inquifitâve ab eis commiffi caufa,quod diiudicauerint duplum reddant, ipfiq; dccem penfas perfoluant.
Cap.JCJCIIll.de indice litiginm differente.
Si quisdiftuleritiudicumlitigiavltra trigintadies,vapuletur. Cap.JCJCK.de indicibnsßgiünm mit tentions.
P O s s IT iudex figillum fuum mittere fuper quofcunque,exceptis presbyte-ris,ü£ clcricis,nccnonComitibus.Si quis autemiudiceminiuftèiudicafleprocla-mauerit, amp; non probauerit,quinque penfas foluat:fi veto index conuiöusfucdc, iudicatum in duplo reftituat,amp; infuper quinquepcnfasperfoluat.ludcxprofuonbsp;iudicato in fe in vno anno pbftca non introducatur.
Cap. JC JC Kl. deffernentibnsßgillnm indienm.
SI quis figillum iudicis negligcns,ad caufam non venerir, primo quinque penfis puniatur; fi fecundojtotidemjfi tertio,rationem perdet,amp; tonfusreddaturnbsp;pro debito.
Cap. JC JC Kl I. de hit tjni domifecernntpnpnam.
30
EtiAtntudi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quidomipugnauerint,amp;adiudicemnonvenerint,nilquarratiudex. Si
ftsilUarum vcncrint.ad ius eius fiatlibitum:quôdficoncordatialiquidiudiciindcdedcrint, /«»£ tttdica tertiam fibi,duas partes régi referuet.
Cap.JCJCKIII.de cnrforihns,qni njltra tria miliaria eqnosdnxerint.
Nemo curforum audeatducereequum extra,vitratertiamvillam,velacci-pere ad Ecclefiam Eipericium,fiue ad curiam Epifcoporum,feu Comitum,necdc presbyteris aut clericis,ac in curribus corum:accipiatautcm qualefcunqueinue-nerit equos,vt Regis legatio citiùsexpediatur.Si quis autem curforemverbera-ucrit,yy.penfis:filoraretinucrit eius,io.penfispriuatur. ,
Cap. JCJClJC.de tjnicrentihns perditarnmrernm.
Si quis feruum fugitiuum,vel quodeunque perdiderit,quxrere volucrit,a
Kitie Jecre- gt; quærentcnivfirberaucri:,dt-
Ergo ;gt;e»yâ cemiuuencisniuldabicur,vlHencibus dcccmpenfas.
tfb \.fl.
iuuencismuldabitur,vlHentibus dccem penfas.
* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Explicit àecretum [af}£îi Regis Ladißai.
DECRETVM COLOMANI NEPO-
TI S BELÆ 1. O B I I T III 3.
Sufrd CAf,
De dote cninßibet Eccleßie,per beatnm Ee^em Stephannm diffoßta:per Cißoman.repetita.
P L A c VIT Régi, amp; commun! concilio,vt dotes cuiuslibct pofleflîonis,mo-naftcriis,feu Eccleûis à beato Stephano rege diipofitae,inconuulfa: remaneant.
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;De
-ocr page 1043-DECRETORVM LIBER I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;xj
De Jynodo in vnot^uo^ue EpifcopatUt Comitibtif amp; mag^ra-tibns celehranda.
Qy^i A populus noftermagnisfcpetarn viæ,quàm inopiaîlaboribusprægra-ûacus,proqualitate necelCtatis curiam regalem adiré non potcft; bisinanr^),id eftjfeftiuitatum Apoftolorum Philippi amp; Iacobi,amp; in odauis Michaelis, fynodu nbsp;in vnoquoque Epifcopatu celcbrarcconftituimus:in qua ram Comes,quam Co-ïnites,amp;: aliorum magiftratuum poteftates,ad fuum Epifcopum conueniant,adnbsp;quam quiconque etiam fine figillo vocatus non venerit,reus iudieio eric,nbsp;tonbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;De alientgenispreßyteris,(tne Uteris commendaticiis aduenientibu^.
h-LiiruGiinpresbyter,vcldiaconus,cumcommendaticiisliterisrecipia-tut;qui verb hadenus recepti funt,fi iure venerint,examinentur. quatenus de i.f.17. quibus aliqua aures noftras pulfac infamia,hi ab officio ccHenr,donec vel à iudieionbsp;purgcncur,vel de terracliminentur.
E p I s c o p o R VM,amp; Comitum capellani,vcl rcliquorum,pcr figillum Epifeo-Pgt;)Vel Archiepifcopi,3d caufandumcogantur.
De citationibuspreßyterorum laicomm contraJeß.
Si verb clericus caufam habet cumlaico,periudicisfigillumlaicuscogatur; ß Verb laicus habetcaufam cum clerico,per figillumEpifeopi,velarchiepifeopi,nbsp;clericus cogatur,ab eisque iudice fuo examinentur.
De contumacia miniflrorum Re^it amp; Ducis,
St majores miniftriRegis,amp; Ducis,vel interfe,velcum maioribusconten-,amp; ad iudicem venire conrempferint, Comes parochialis cum iudice co-funi caulas difeutiat.
De iudicibus miniflrorum Regis Duds.
D VGis miniftri,qui in mega Regis funt,amp; Rêgis,qui in mega funt Ducis, ante Comitemamp;iudicemj minores verb,ante iudicem delitigentun
De flacultate Qomitum diflutientium caujas in
i4
COLOMANI REGIS
^blatu) piJciriÄrummonaßeriis vel Eccleßiidotaiarum.
SiMiLiTE R decreuimuspifcinas monaftcrüs velEcclefixdatas,aliasquigt; dem rcdderc,fcd necenacias quotidiano fratrum vfuirelinquere,nullas veto nilînbsp; fupirfluas auferre.
Q^d dona,tionesvine4riini,manßonumgt;amp; terrarum in fuo vigore permaneant.
N nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;manfioncs, terrae,â regibus quibuslibet datx,perfeuerent bis qui-
bus dabantur,amp; permaneant.
10
Veteres coloniciediterramnonbabentesalibi,adfuamrcuertâtur:fi terra eorumdatamonaûerîis,vel Ecclefiis,amp; ipfî aiiam habent,hoc inuiolabiliter petmanear.
Possess io quaclibetàfando Scephano pofthumo, velgnauis fucceflîonîs quoslibet contingat bçrcdeSjpolTeffio verb ab aliis Regibus data prodat ad filium;nbsp;qui fi defuent,fuccedacgermanus,cuiusfilijetiam poft mortem illius non exhz- lenbsp;tcdentur:gefmanus autem prædi(ftusfinôinueniatur,Regi hæreditas deputetur.nbsp;De hareditatihus empticiis quemlibet hare dem concernentibus.
Hæreditas empticianulli hxredi aufcratur,fed tantum eodem teftirao-nioconfirmetur.
De decimis tributorum veÛigalium.
D E tributis autem èt vedigalibus, fîcutComitibus tertiam partemdaridc-creuimus; itadecimamquoque Epifeopis cenfemus,quibustamnoui,quàmvc-3 j-cswÿTteris Tcftamenti pagina décimas dandas efl'e proclamât. Incautum igitur amp;in- 4® conlultumcft,fi inftituta fandorum pra:fumamusinfringere,qua:fummapotiusnbsp;deuotione debemus adimplere.
De teßib^ conßtentibus ante atteßationem.
Si quàs in teftimonium addudus, ali cuius vc ri tatem fua nititurattcftationc probarc, huiusteftimoniumfic recipi iubemus,fipraefcrtimfitconfefluspeccatanbsp;fuafacerdotibuSjfi deniquecontrarium habeatur,amp;: fitcautela veri reftimoni) pernbsp;ûcerdotem inconfeftione,amp; mendacis culpac redemptio fiat in poflefiîone.
De Eriflaldoiudicis verbew.to, de pcena verherantis.
Si Priftaldus iudicis procauiàdiiudicata abaliquovcrberabitur,huflcver-berantem adCotnttenicomitatusmitut,amp; quicquiddeliberatum cft,totum au-fieratur vi iudtcis.
De
DECRETORVM LIB. I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i;
De idoneitate Prißaldoirum ßcut teßitim.
Pristaldos tales eflepr«cipimus,quales idoneosteftesfierifupràiüflc-ratnus.
Df pcena Prißaldi iniquam exectitionemfacientis.
Si Priftaldus iudicis in legatione eins iniuftèquid egcrit,damhctutAiinig-dicio iniquo ex mandate.
Df poena iudicis occaßone Prißaldißeutdi
D AMN VM à indice per Prifialdum alicui iniufie illatumjde rebusiudicis
10 teftituacur.
De occupatoribus terrarum^ amp; poena eorundeni.
Sr quis terram aiterius ad poffidendum vfurpaucrit iniuftè.ciiminiudiciö reus fuerit,tantundem de propria terra pcrdat,infuperdeCempenfasfoluatinbsp;Deduplici trihuto mcrcatorum.
Mercatores ad id folùmvt fuadinofcantjVertaliutn rerumdediti lîü-diis,pridina duplicent tributaîpauperes verb qui de mercato Viuuntgt; folita tribute perfoluant.
De dißrihutiuis propriarUm rerum in for o emptarum^
Si quii de propriis domefticis rebus quid in foro vendideriejege fahóii Stephani tributum reddat.
Si quis hofpitum,accola,terram ciuium cohabitât, aut iüxtätttèdietatem fubftantiæciuiliuraexpeditioné faciat,autfeptem denarios foluat. fSediftius tnbsp;capiculi altera pars intelledui meo bine facile patefcit,vt feilicetiuxtamedieta-tera fubftantiæ ciuilium expeditionum faciatæftimâm,autquod idem fit fenfusnbsp;illius capituli quodfcriptum eft denondandis S.denatiis^
De equo donato P.e^it)i quolihet Comit at u. Item de expenßsnUn-^ ciorumper Palatinuni Qomitem dandis.
Q^ando ReXjVel Düx,in Comitatum aliquem ihttâüerit,tunclegalis c-quus exercitualis prçftetur.Qui fi quo cafu mortuus fuerit,quindecim penfç domino equidoncntunfi verb aliquo modo,fed non vfque ad mortem,Ijtfusfueriti prædidi pretij pars dimidia pro equo reddatur. Si magna fama Marchiam intra-uerit,Comes nuncios duobus cquisexercitualibus quatuor ad Regem dirigar*nbsp;qui cum proprio cibo illuc peruenientes,pretium viatici fui à Palatino Comiténbsp;cxigant,amp; tandem ad reditum fuum:fi verb equi illorum mottui,(èu liefi füêrintjnbsp;toc penfas,quot prxdiximus,pro equis reddancurjfcd fi redeant,pro vna via exer-cicualideputetur.
In quacunque Comiti$megaRcxdigrediatur,ibi indicesduo megalescünl eo coniungencur,qui amp;dinenfionespopuli illius difereto examine dirimât,amp;ipfinbsp;clamorepopuli ingrauefeat, à Comité Palatino diiudicentur.
Si Rex forte cuiquamComiti,velminifiroaliqüemdeciUibusdimiferit,fc(* lus in expcditionibuspergat:Sin autem,adpôpulum,vbi egit,reuertatur,amp;Ci
Omnibvs interdicirous tenere quenquan^de ciuibus ad fugam facien-dam abique Regis licentia,at fi quis tentauerit,quafi legis fraduram emendet* Q^d ohm loricatißcundum exipentiam prouentuu^nbsp;dißonehantur.
Com ITES fi proprios in villis fuis liberoshabuennt,dequibuscqüo$acci-» pcre,amp;centum pêfaspoffintcolligcre,loriCatum vnumRegi de fumptuillopro-jo curent:fiverbquadragintapertfas,militcabfqueloricaeducentur;atfiminus,fuisnbsp;hoc propriis vfibus referuent.
Deßruis diua^smedio capttetundendis.
Si Rex aliquem vaginei fcruum*alicui donauerit,hic medium caput eius t tundat,quod fi non fecerit,decem penfas amittat,cuifivxotcradederit,etiatn ^f^'^***nbsp;iliam cum eo perdat.
Ccc
-ocr page 1046-COLOMANI REGIS
Qv_icvnq;ve abfq; licencia Regis vagumtenuerit, yy.pêfasfoluat,amp;fi apud dominum quicquam fit furatus,dominus à crimine iudiciopurgctur,amp;fideiuf-for eius fi fuerat, ilium oftendac,idemqj fiinculpabilisfuerit.eandemlegemper-4oluaÄ,quamretentorius,amp;finonhabetjpropriamlibertatcm amittat.
C VM quis vagum apprehenfum tenueric,à domino eius primo exigatur. De pna 'vendent ium 'va^osferuoi,amp; etum ementium.
Si quis vagum, quem tenet,alicui donaric,dederit,decempenfasperfoluat, lo amp; totidem emptor illius.
V BI c V N qy E équités, emptores, viatorcs venerint,id eft,fi voluerint,non minus tantum Capeciumcomparent, qui verominoris precijacceperit,autquinbsp;maioris fecerit,quinquaginta quinque pcnfasperfoluat.
Denarii odo qui de liberis fingulis colligebantur,a modo non accipiätur. De ciuilibus exdomariis odo denariospra:cipimuscolligi: interquosfcilicctfinbsp;quis liber no à Rege,fed ab ipfisciuibus.Siautemliberi,qui Régi per fines eorunbsp;tranfmigranti,equos,currus fubdudorios,amp;; feruitiaftipendiariafuppeditabant,nbsp;quatuor denariosperfoluanc.Similiteramp;liberi,qui cum eis eonhabitare confen-rcrint,exeant antea.
Si quis Ifmaeiitas in ieiunio feu comeftione,porcina:qjGarnisabftinentia, vel in ablutione, vel ex quolibet fuæ fedæ facinore deprehenderit,lfinaelitæRégi dcputencun qui veróeosaccufabat,defubftantiaeorum partem accipiat.
De Eccleßis Ifinaelitarum^Çj de dotibus earnndem.
VNicviqvE villæIfmaelicarum ecclefiamædificare,de eademqjvillado-tem dare præcipimus, quæpoftquam ædificatafuerit,media pars villæ Ifmaelita-rum villam ciungeret,ficqj intrinfecus fedeât,amp; quafi vnius moris in domo : ma-ter autemnobifcumvna cademqj ChnftiEcclcfiaindiuidua vnanimitercofiftat.
Dematrimonio Ijmaelitarum.
IsmaeL itarvm verb nullusaudcatfiliarnfuamiungerematrimonioali-cuius de genre fua,fed noftra.
Si quis Ifmaelicarum confortes habuerit,vcl aliqueminconuiuiumeroga-ueric,tam ipfe,quàm conuiuæeius de porcina tantum carne vefcantur. Depcenis homicidal retinentiumy nec nonpatricidis,^aliisgt;
De eadem re.
F VR quandoducitur à Priftaldo domini fui,fi vnatantum ibi familiafit,in
It
Si quis homicida apudComitem,velpctqucmlibec inueniatur:perniin-cium Epifcopi ad pnitentiam quæratur,quem fi mitterereouerit,eademcum homicida fententia feratur.Patricidas, amp; cætera quæ prætituIauimusodia,Epi-fcoporum cenfuris vacaredecreuimus,quæ iuxta qualitatemfacinorumamp;: per-fonarum,prout ipfisvifumfuc«t,canonicêhulufmodideliberetur. Simplicia verb huiufmodi homicidia Archidiacono amp; iudice fcculari iudicentur,dequibusnbsp;die vnus cum fureeat;quifiirenoIuerit,iudexiudicarenonformidet.SiverbilIinbsp;nulla familiafuerit, ad viciniorem domini Âii illius loci iudex ligatumdirigat. Lege autera fur iudice tur.
cena cuiuf^iam aliquem iniuflè cdßientis.
DECRETORVM LIB. I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;17
Si fur diâus in iudicio faluus apparuerit, captor eius iudicetur fencentia, fed nonaboculetur.
Depcena capientif jifalfas euaferit.
Si fur captus,furtum proponinon poffit,datur indicium,in quo fi faluus ap-parcat, captor illius priuetur Aibftantia, quantum ipfe fur didus habere dinofei-* tur,nonautemaboculetur.
De ftir to JC^.denariorum.
Si quisfuratusquadrupesanimal, vcl pretium eius,aut vedimentum pre-Jo tijviginti denariorumfuretur,vtfuriudicetur.
De pana capientittm alicjuem ex ^olaßtfjficione.
Si quisfolafufpicioncfuremceperit,vtfurculpabilisiniudicioiudicetur.
Defttrts Jupplicio.
Fvr inuentus in iudicioculpabilis,aboculetur.
Devxorihm ôquot;filiisfurum,
y xoR furis,quiaparticepsefl:fcelerismariti,maritofcruituti mancipctur,fi-Üjquoque eorum xv.annorum,amp;: vlcra,matrispoenamfortiantur;quivcro infra quindecimannosfuerint,impune dimittantur.
De meretricious.
D E ftrigiis verb,qua: non funt,nulla qua:ftio fiat.
, nbsp;nbsp;De mulierihuspartum fuum necantihus.
Mvlieres partumfuumnecantes,Archidiaconoallata;,pnitentiaagant. De raptu mulierum.
Raptvs mulierumEpifeopusfeuArchidiaconusdiiudicct.
De malereis.
Male fici per nuncium Archidiaconiamp; Comitis inuenti indicentur. De adulteris.
Advlteri EpifcopovelAtchidiaconoaddudi,dcbitispoenarumiudiciis ^eputentur.
De amißione equi in vida vbi I^exßuerit.
Si in villa,quaRex fuerit,equus perdatur,nullus de villa ilia emendet,fed fit circa partes illas,vbi in villa latrociniumfueric,hiligentur.
De amißione equorum itinerantium.
SI équités viacores in villa iacuennt,amp; equos perdidcrint,àvillanishaec c-ûiendeniur:fi verb extra villam,nullus de villa perfoluat.
De tempore dißußionis querimoniarum.
Qyi in tribus conciliiscaufam fuamlegaliterdiffinirenoluerit,eiusqueri-tnoniæ ampliusnonaudiantur.
De ComitiOus amp; militibus poteßatem Eccleßaßbi vendicantibus.
N VL L V s Comitum,vel militum,in Ecclefia pexfumat fibi vendicare pote-ftacem,practcrfolum Epifeopum.
De perßonit eccleßaßicis décimas perßoluentibus.
Presbyter i,amp; Abbatcs,feu cuiuslibet perfonæ dignitatis,Ecclefix deei-tnationem perfoluant,in cuius territorio agriculturam exercée, aut vindemiant.
Debtgamispreßyteris.
Big AMI, amp;: viduarum,velrepudiatarum mariti aconiugiis ceffent illicitis, vclacleri excludanturconfortiis.
De celebrationibus Ädißarum.
Missa non celebretur,nifi confecratis in locis,nifi caula ncccflîtatisaliqua cxiftentc,amp; tune in tentorio,fiuealio mundoloco;fcdvia:tantùmacitineriha:c dtiiaic.i.9,nbsp;vacetaeceffitas,nonvenationi,nec fine tabula itineraria.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
Ccc ij
-ocr page 1048-De relicjuiisSanclorum.
RE LI QV^i Æ Sanâorum per viam non porcentur, nifî bono amp; religiofo clerico.
Devefiibus clericorum.
fiernatitr J^IvLLVs quiclcricuscxiftimatur.veftibus vtaturJaicalibus.vtpotefiflbpcl-*licio,vel tunica fparfa, manica rubra,ftrangula vel viridi manica,autchlamyde, caliga feu ioppa,calceo pido,vel fericata camifia quoque amp; tunica,amp; ferico inpe-dorc non confuantur,fed nodis vel fibulis ampled ent collum.
De quatuor temporibus.
Qv A T V O R. tempora in fuis,vt hadenus mos fuic,locis celebrentur.
De o^icio fanSlce Trinitatis. OFFiciVMdc fanda T rinitate poft odauas Pentecoftes celebretur.nbsp;Dejèpulturis Chriflianorum.
SEWtTVJiA. ChriftianorumnonnifiinatriisEccIefiarum fiat. De ludais Chrifiianum mancipiumementibus.
N VLLVs ludæus Ghriftianum mancipiumemere,vel vendercaudeat,autiû fuo feruitio tenere finatur.Nunc veto qui habet,fi infra datis fi b i indiciis non ven-dat,amittar.
De apricultura lud^orum. h.GKic^'Lt^KJS.iA aütêfiquiseorûhahcç,tpugnisbancmancipiisexornet.
Depoffeßionibus amp; manfionibus ludteorum.
PossESSiONEs quidemludæiquipolfuntemere,habcat,fedipfinufquàm, nifi vbi fedes Epifcopalis,remanere finantur.
De pna incolarum alienipenis equum Hunparicum ementium.
N V L L V s habitantium in Hungariaadiacentibus Hungariç regionibus Hun-garicum equum emere audeat. (^ôd fi quis emeret,ac vtaliumfuratusfit,fibi impofitum fuerit, infra Hungariam,amp; vfque ad fines Hungariæ tantùmcaufamnbsp;rerri]iden fu« cxcufatiouisptotendcre eiliccat.Cumvcrôcquivenditoreminextraneavo 30nbsp;comfedituf lueritquxrere patria,nonilliillucirepermitratur,fedferriindiciumportenfi reusnbsp;app^rueritjpro furciudiceturjfî mundus,nonvtfurceneatur,fedpretioquoeme-ratjfolummodo careat.
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Qualesferui poßunt vendi extra Hungariam'. E tpmiliter qualia
animalia,^ de pana tranipredientium.
Nemo feruumin genereHungarorum,vclquemIibetinHungarianatum, étiam alienigenam,ncc ancillam,exceptis lingu£calteriusferuis,quiabaliisdudinbsp;funt regionibus,vendat.
N E c aliud animal,præter boucs mafculos extra Hungariam vel vendere,vel ducere audeat.Quqd fi qui Comitatuum, vel Comituminfringeret,3uthonore^nbsp;fuo priuetur,aut duas rerum fuarum partes amittat,tertiaverôlubftantiæpoftionbsp;vxoriatquehæredibusfuisremaneat.
De tributis intttr Eppem Comitem diuidendis.
Q^isq^e Comitumincomitatufuotertiam vbique partem habeatdetri« buto,Kex verb ad plenum de tribute omnium fimiliter duas partes habeat.nbsp;De pecuniis per Comités in vnoquoque centuriatu collipendis,nbsp;Striponium importandis.
stn^eniS nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;GVLi Comites,per quemeunque fuorum voluerint, denarios,qui per
regiilisfides vniuctfas Hungarix partescolliguntur,quantum fupervnoquoquecenturiona- P .Archtefsfio ^^uerit colledum, nominatim fub certoferibentes numeroStrigonium vfquenbsp;fecandstsa- fcftum fandi Michaelis mittant,neque prius regij Comités,vel Centuriones par-temaccipiât,{edineodem loco, videlicetStrigonii,fiatomnium partium diuifio.nbsp;tradstUfSits ç.,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Jnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;/'nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;-»1nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1 H
bter^hah?- oi quis autcm vlque ad tempus præhgnatum nuramos illoscumplenoillucnu mcrononattuleritjdupliciter reddat.
-ocr page 1049-DECRETORVM LIB. I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;19
De liber is ho^^itibiis Sclauis in terris aliorum labor antibus,
Liberi quoquc hofpites,ficut Sclaui,vel cateri,ficu t extranei,q ui in terns laborant aliorum,pro libcrtate tantùin denarios dent, non alios etiam denariosnbsp;pro opere aliquo dare cogantur.
De folutione caßellanorum. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
D1. caftellanis autem tam pro opere, quam pro Iibertate,denarij accipiatur. nemoßneßgillis tributariorum extra Pdungariam ire audeat.
EcRESsvRide Hungaria àTheoIonariis tam Regis quàm Comitis,qui exile tustcnentjfigillumquærantproThelonitariis, quod Theolonitarius régis ab vna parte cum figillocomprimat, ab altera parteTheoloniarius figuram Comitis fuinbsp;concludat. Si quis abfqjtali ûgillo tentaueritegrediivt legis prxuaricacor,vnaninbsp;penfam foluat.
De pcenaßalßrum teßimoniorum.
Si quifpiam falfum teftimonium alicui impofuerit,ideft,de co pluribus ex villis fine rege,vel odij caufa attcftantibus,fcrreo probetur iudicio, ac fi mundusnbsp;fueritjimpofitor culpar, decern penfas folpar. Quod fi reus crit,fine quidem resnbsp;eius permaneant,fed admodum crucisferreo ingeniis cxcoquatur,vt amplius teftimonium ciusrefutetur.
*0 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Defuribus ad Eccleßamßu^ientibus,
SI quis autem de furtoaccufatus, ad Ecclefiamfugeret,nonillico teneri pro fure culpabili eum iudicamus: fed iudex cum presbyteroEcclefiæipfiuseum interroger,vtruculpabilis fit,nec ne.Et fi reumfeefle fatcbitur,proEccIefiadeob-caicationeoculorum,feu aliorum detrimentatione membrorum liberetur: fi veto fe non efle furem dixerit,excufandi fe poceftas ei non negetur, fed non de pcri-culisfuprà didis eum Ecclcfialiberabic,fi rcuspofteaelTeprobabitur.
Item fiquis furefieabaliquoaccufabitur,fur furti fignoapudipfumreperto» vel comprobato,quód pro tali caufa aliquidvilireftaurauerit,vndc de villis aliisnbsp;, plureseumcriminabuntur.
Jo
Explicit Uber primus decreti Colomani Regis,
INCIPIT LIBER SECVNDVS DE-
CRETi Colomani régis.
CoioMANVS Dei gratia Rex Hungarorum,hanc legem dedit Iuda:isgt;in regno fuo commorantibus, vt nullus ludaeus dcinceps præfumat Cliriftianumnbsp;mancipium cuiufeunque lingux,vel nationis,emere vel vendcre,aut inferuitionbsp;fuo retinere.Et fi quis hoc deGretumtranfgrediatur,damnumChriftianimanci-pij aut eum iuuerim patiatur.
De mutuis Chrißianorum ludteorum.
Si Chriftianus Iudxo,autludæus Chriftiano,duarum vel trium perfonarum pretium accommodate voluerit,mutuator à mut«antcvadimoniumrccipiat,amp;:nbsp;teftes Chriftianiac ludatiinteftimoniumafiumanturjVt fifortealtyaltcriquodnbsp;tnutuauerit,denegauerit,vadimonio tantum,amp;tcftimonio vtriufquccomprobc-tur. Si autem vitra tres perfonas alteraltcriquicunque accommodaucrit,vadi-inonium,amp; teftes,vtprxdidum cft,aflumat,amp;quantitatem pecuniaeacnominanbsp;teftiuminchartulam fcriberc,acfigillo vtriufque,mutuatoris fcilicetamp; mutuan-jo tiSjfigillare faciat,vt fi quando alter alteri in hac re vim inferre voluerit,fcripto aucnbsp;figillo vtriufque veritas comprobetur.
De emptionibus amp; 'venditionibus Chrißianorum nbsp;nbsp;ludteorum.
Si ludæus à Chriftiano,autChriftianusàIudæoaliquidemerc voluerit,co-tamidoneis teftibusChriftianusamp; ludæusremvcnalemcmat,eam^remamp;:no-ttiinateftium in chartulafcribercfaciat,amp;chartulam illamcum figillo vtriufiÿ, Ccc ii*
1
-ocr page 1050-30 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;COLOMANI REGIS
vcnditoris fcîlice£amp; emptoris,infignitam apudfc cufi:odiat:vt fiquandoinhac cmptionefurtireusaîiquandoarguatur,dominum rei furtiua^,quac apudfereco-gnita eft, amp; teftcs prxnominanics producat,Se liberetur.Si autem dominum fur-tiuæ reiamp; recognitæ producere nonpoterit.chartulam veró figillataraoftcnde-ric,iuramento teftium infcriptorumpurgatuseuadat.Siautem teftesChriftianosnbsp;^onfiabucritjamp;Iudaeusidoneos produxerit,amp; iuramencocorumfecvindumlegem ludçorum purgatus,furti compofitionem quadruplo perfoluat.Quod fi neenbsp;dominum recognitæ reiinuenerit,necchartulam figillatam produxcnt,morenbsp;patrix diiudicetur,compofitionem furti duodecies perfoluat.
De de^radatione higamornm.
Si quisbigamus proptervxoremdiuinumofficiumreliqueritjomniecclefia-ftica dignitatepriuetur,amp; inter laicosdeputetur.
De decimis poptilorum,^Jeruorum denarib.
Decretvm eft in fanda fynodo ab omnibus Epifcopis,vt popuIusS.Ec-clefix décimasomnes,quaspoffident;feruivcrôecclcfîæparochianopiesbytero tres denarios impendanc.
De noth inßdelitath.
Ex autoritäre Apoftoli,pro Regis noftri falute,amp;rcgnieius ftabilitate,in o-mnibus quotidie Ecclcfiis orando,cenfcmus,amp; diftindê prxcipimus,vtfi quis iO Contra Regis falutem,aut dignitatem, quolibet modo aliquidconfpirauerir,autnbsp;confpirarea!iquidtcntauerit,feutentari fciensconfenferit,anathematjzetiir,amp;o-mniumfidcliumcommunionepriuetur:Vtfiquishuiufmodialiqucmnouerit,amp;:nbsp;probare valcns non indicaucritjprxdidx damnation! fubiaccat.
i.
De mulieribttifu^ientibtiid^irofuo.
Si quamulieràvirofuofugerit,reddaturei,amp;quotiensfugerit,reftituatur ei, quia feriptum eft:Quos Deus coniungit,homo non feparet.
De mulieribus adulteris.
Si quis vxorem fuam coram legibus adulteramprobauerit,ipfapocnitcntix fubiaceat,amp; poftea fi vokicrit,reconcilietur:aliter innupta permaneat.
De priuatione bigamorum preßyterorumi^ eorum beneßcih.
Vt clerici bigami,amp;: viduarum,autrepudiatarummariti,teraporalibusEc-clefiçbenefîciis,amp; cundisdignitatibusecclcfiafticispriuentur.NullusEpifcopus liquem promoueat clericorum ad diaconatum,amp; vitra,nifipriuscohtinentiamnbsp;¥ouerit,amp; fi vxorem habucrit,ex eius fiat confenfu idem promittentis.
De ßeruitio coniugatoruyn prejbytcrorum.
N VLLVS coniugatus presbyter,aut diaconus altarideferuiat,niG priusvxori coocdcnti,amp;continentiävoucnti,locum feparatim,amp;: necefTaria vitx temporalisnbsp;prouideat,vtfecundûApoftolum,habentem,quafinonhabenté,feefleintelIigat. 40nbsp;b^t nullus laicttspoteftatem habeat Eccleßne.
NV L L V s laicus poteftatem Ecclefiæ habeat.
Zÿ clericis concubinariis.
3i presbyter altarideferuicnsjconcubinamhabuerit.inaauferatunipfeveto iuxta prxet^tum Epifcopi,fruduperado pnitentiæadadminiftrandumaltarinbsp;reftituatur amp; Ecclefiæ:vtà villa,in quaeftEcclefia,abEcclefialongiusnonrece-dat:quód fi recefleht, decern penfas perfoluat.
De 'V en dit i on 1 bus in diebusßeßis.
SI quis fefto vendiderit, precium acceptum quadruplo rcftituat,ipfe verb p peenitentix fubiaceat.
Denon celebrantibusßeßiuitates.
Si quisdeferiptasfeftiuitates noncelebrauerir,ficiudiceturineum,vtfiliber eft,tribus diebuspniteanfi feruus,feptemplagismultetur.
De del^onßatione coniugali inßacie Eccleß^ßenda.
De
DECRETORVM LIB. IL nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;31
De defponfationeconiugaliplacuitfandæfynodojVt omnis coniugalisde-fponfatio in cofpedu Ecclefiæ prxfenre facerdotc,coram idoneis teftibus, aliquo tigno (ubarrationis J amp; confcnfu vtriufque fiercnaliternon coniugium,fed opusnbsp;fornicationis reputetur.
INCIPIVNT CAPITVLA DE SYNODAL* B.*
DÈCRETIS DOMINI ARCHIEPISCOPI L A V-rentij Strigonicnfis Metropolitan!, amp; decern fuffra-ganeorum fuorum.
Decau/ïs Eccleßarum clericorum.
)In primis intcrpellanduscftRcx,vtcaufæclcricorum,vclEcclcfiafticarum rcrum, canonicè finiantur.
DeJermone ad populum.
In omni dominicodie,in maioribusEcclefiisEuangelium amp;EpiftoIa3amp;fidcs cxponantur populo: in minoribus verb Ecclefiis,fides, amp; oratio dominica.
De communicatione cleri populi.
y T omnis populus in pafcha,amp; pentecofte,amp;nataIiDomini,pcenitentiani agat,amp;communicet:clcri verb in omnibus maioribus feftiscommunicenc.
De eccleßaßicii ordinihtti.
yr omnes ecclefiaftici ordines in maioribus Ecclcfiis habcant,amp;officium fuumexhibcanc.
De locutiombus clericorum,
y^ canonici in clauftrojamp;capellani in curia literatorief loquantun
De idiotis prefiyteris.
Idiotæ presbyter! ne ofdinentur,qui nee ordinandi funt,ordinatidifcanf, autdeponancur.
De ritu gentilitatk.
N VLLVS aliquid deritu gentilitatisobferuet: qui verbfecerit.fi demaiori-bus eft,quadraginta dies diftride pnitcanfiautem deminoribus,feptem dies cumplagispccniteat.
De annuls ßefiii.
Si quisdefcriptasfeftiuitatesnonferuaucrir,eademlege,ficutin præccden-ticapitulo,iudicccur.
De negligentihus panitentiam.
Si quis pro facinore commiiToiniunólam pnitentiânegligens,abEpifcopo excommunicatus in eadem peruerfitate obietit,in cmiterio Ecclcfiæ non iepe-liaturàpresbyteris.
De mor tuisßne conßeßione.
SI quis infirmatus,presbytcrum non vocaucriyiifi fubitanea caufa fucrir,co- Decret.stt-dem modo fiat de eo.Parences verb eius,aut vxor 4o.dierum pnitentiâ muken-tur.Si autem parentes nonbabuerir,villicus cum duobuslenioribÊs villxidem iudiciumfubeat.
De vxorat IS in Eßßopum promouendis.
Si quiadEpifeopatum promoucndifunt,filegitimomatrimonioiunólifunt, Jo nifiex confenfu vxorum,non aifumantur.
De portionibus Eccleßa (juomodo dehet ^,eri,
Episco p V s fi tres partes deacquifitisadvtilitatcmEcclefixfidelicerintu-liflevideatur,liceteiageredcquartaqnpd voluerit. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp; '
De monaßeriis Epßcoporunt tjiui ohierunt.
Episcopi s,qui obicrunt iam,neqi Ecclefiac fuat prouidcrunt,fcd tantum filios Ccc iiij
-ocr page 1052-5t nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;COLOMANI REGIS
fuosditauerunt,placuitmcdictatemaufcrrc,amp;Ecclcfiaîrcdderc.Monaftcria veto talium in poteftate fuccedentis Epifcopi,tranfcat quod ei melius fuerit vifum.
De his res Eccleß^e dißipauerunt.
SI qui eorum,qui Ecclefiis pr2efunt,res carumdiïlïpaucrunt, duplo reftiw* anc:ß non habenc,deponantur,donecemendeDtur?
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Defamulis Ecclefix.
N V LL VS Epifcopus,autprcsbyter,inpropriislocis feruos Eeelefiz tcncant.
De parochis Ecclefiarum.
VNAQVÆCtvE Ecclcfia circa fe in proximo habcatparochiamfuam. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ilt;»
De Eccleßaßne dote non conßecranda.
Ecclesia non confccrecur,ß dos amp; terra prius non dacur.
De prefyterù ad titulum confecrandis. presbyter fine titulo ordinctur,dc eodem nullus habeatur in clcrogt;nbsp;qui non efiticulacusalicuiEcclefiæ.
De clericisßne Uteris nonßtßipiendis.
N V LLvs clericus de alioEpifcopacuvelprouincia fine commendaticiislite* risfufeipiatur.
De legationihus Epißoporum.
Episcopvs adEpifcopumfinelicerisamp;fîgiilislegationemnonmitcar.
De adtienis clericis inßamatis.
HospiTss clcricijquidealienis partibusvcnerint,autlcgitimostcftc$pro~ ducanc, auc vadant, auc redeant nifi cum formata.
TVe ^uis in altering Eccleßa celebretßne licentia.
N V L L V s Epifeopus,aut presby tcr,aut Abbas mifiam celebrate audeat contra voluntatem presbyteri.
Deproßeßis clericis ad tititlumordinatis.
Q^icvnqv^e ad titulum ordinatuscft,velcumprofeffionefufceptus,non priuetur ordinc,vel honore,nifi fuper certis criminibus iudicio canonico.fed ipfenbsp;ncque recederc audeat,nifi forte ad maiorem promoueatur gradum,quod etianinbsp;Epifcopusfuus benigne debet confentire.
De oppreßis clericis^velininria affeéîis.
Si quis fe opprefliim exifl:imat,liccat fibiconciliumepifcopaleappellate. De clericisi-vel Abbatihus ßculare iudicium quarentibits.
SI quis verb clcricorum,autAbbatum,in caufisccclefiafticisrelilt;3^o epifeo-pali iudicio,regalem curiam,aut feculare iudicium adicrit,caufam perdat,aut fe pnitentia emendet.
De concordia diuinorum oßiciorttm.
Divinorvm officiorum,vel ieiuniorum fecundumlibcllum,qucmcol-laudauimus,ab omnibus teneatur.
De uita njiAu canonicorum.
VICT vs canonicorum,amp; vita,fecundum regulam ipforum ab Epifeopo difponantuB
De libertate hoßitum canonicorum.
SI quis hofpitum canonica; regulae fc iponte fubdiderit,nihiladfilium eius pcrtincat,nifi forte amp; ipfeidem voluerit.
De libertate canonicorumtel^ßUis eorum.
ÎI
SI quis clericus feruusEcclefiæ fucrit,filij eius ad priftinam non redeant,fed inter libéras Ecclefix habeantur.
De ßruis non airdinandis.
Nvllvs fcruus clericusordinetur,nifianteadominuseiusplenamfibi de-derit libertatem. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;De
-ocr page 1053-DECRETORVM DI B E R IL
; Defacer dotibus ante proratum ¦vxoratis.
Declericisnon'vxorandis'.
Qvi diaconatum,velpresbyteratum,finematrimonioadcpcifunr,vxoft:m 9 ducerenonliceat.
De 'vxoribns Epiß:oporum. ¦
Vx o R E s Epifcóporum cpifcopalia pi ædia non inhabitent.
° nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Df excommunïcatïs.
SI quem.Epifcopus excommunicauerit,hoc amp;: Régi amp;fratribus fuis,datis literiSjindicct.
J^bidebeant Milfamcelebrare.
N VLLVS extra Ecclefiarii in centorio,vel iri aliquoloco,vel domo Miïïàm Celebrare, aut aüdire audcàt, ftifi Rex,aut EpifcôpiGomités,amp;Abbatesilli,quinbsp;tentorium,aut aliquod huiufmodi diuino folummodo cultui prxparatum haberequot;nbsp;poflunuEt hoc tancummodo.quahdo flint fn via.
-.-J nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' ' Itèynde^dbbatibtis.
to Abbates prouifafaculEatcmonaftcriaciirriEpiicopoadduoaratravnum ' monadhumjægulariter veftitum,^ioftrudûcencanc,amp;rcgulam beati Benédidinbsp;oinnes monachi fciant amp; intelliganr.
Deeifdem^bbatibtis.
Abb AT ES rarôdemonafteriisfuisegrediantur,ncqueadRegem,ncqaead tetnotas pofleffionesjfine-confcientia Epifeôpi,vbi tumdiutius immorari nonnbsp;dcbent.
Item Abbates mitram,fandalia,nodum ante cappamnonhabeant,velcetera infignia,neque baptizent,neque pnrtentiàmdent,nequc adpopulumfer-^onemfaciant. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;''t*
Abbates non plus parentibus,qn^ttic«lcrispaupcribusfolatijmfaciant. Quod h Abbas inuentus fuèrw-bonamonafterijdillîparejautdifperfiiïejipfcdc-ponatur,amp;: fubftantia ilia reddatur.
Deordinandis monacbit.
N VL L VS Epifcopus,aut presbyter, monachumordinet. De his qui monachi habit um accipïunt.
SI quis monachi'habicum habet,aut monafterium intrct,aut habitum per-dat,amp;: pnitcntiæ fubiaceac.
Dd conuentione oblationis-pro milfane fiat.
Nvllvs presbyter conûentionem de mifla prooblationefaciat. De nonemendisvel^endendisEcclefiis.
Nvllvs Ecclcfîam emerc vel vendere præfumat. Si quisEcclefiam ven-diderit,authbrum fuum fine culpa abiecerit,delator illius culpæ partem magiftri tliius CO modo accipiat.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*
De baptifimo amp;fepultura. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
Nvllvs de baptifmoamp;fepulturapreciumexigat.
De fefliuitatibus.
Nvllvs feftiuitatesvenderepræfumat.
îo nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;De iudicio^ quomodo velquando dari debeat.
VT indicium ferri in Quadragefima,ficuc inaliisdicbus,exceptacaufaefiu-fionisfanguinis,detur,vtferrum accipiat,amp; in défignatolocopenat. QjpidinEcclefia leÿ,velcantaridebeat.
Nihil legatur,vel cancctur in Ecclefia,nifiquodfucritinfynodo collau-datura.
-ocr page 1054-H nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;COLOMANI REGIS
Q^modo in K^lendis âr conuiuiti çonuiifaridebene,
S( quis presbyter in canonico conuiuio.vel Kalendis cogcndis pocosvidc-rit,arguet eos:amp; fi eum no audierintjpfe exeat,amp;arcbidiaconoeosaccufet,qui cispnitentiam feptem diebus iniungat.quod fi ipfc presbyter non cxierii, abnbsp;officio fufpendatur,amp;: 4O.diebus pnitear.
De eodem.
Si presbytercoegerit,vcIcoadusfucritinebriatus,deponatur.Si quispres-byterum inebriatum inuenerit,ante Epifeopum vel diaconum,tres penfas ab co accipiatiamp;: fi iam presbyter fecundo inebriatus fuerit, deponatur.
De eodem.
SI quis de nobilibus ad potum cocgerit,vel coaâ:us fuerit inebriatus,4o.di' CS pniteatzfi veto in hoc pcrfeueraucrit,excommunicctur.
De omnibuspcenitentialihus.
Epi SC OP i in vnaquaque ciuitate duas domos ad cocrcendos pnitentes, faciant.
De maleßciis.
SI quisdemaleficioaccufatusfuerit,couidus fecundum canones pniteat. Deaccu[atione, 'velaccufatis.
Si accufâtor,qua: iniecir,probate non poterit,eadempnitcniia fubiaccat. lo Demulieribus àmaritisfugientibus.
c
S1 qua raulier à viro fugerit fuo,reddatur marito fuo femel amp; bis.Tcrtia verd vice,fi nobilis e{l,adiiciatur pnitcntiç fi ne ïpe coniugij-.fi de plcbe,vcnundctur,nbsp;finefpe libertatis.Si quis vitro vxoremfuam adulteram proclamauerit,fi volue-rit,maritetur. Eodem modo,quicumaltcriusvxorc,velquæcummarito altcriusnbsp;pcccatjiudicctur. Si quispueliamrapuerit,velviolauerit,fî nobilis cft,canonic«nbsp;pnitentix compofitioni fubiaceat.jQui veto hoc pcrfoluerc nolucrit.velnonnbsp;potuerit, tonfo capite,fecundum indicium RegisLadislai.venundetur. Si quisnbsp;' fponfam rapuerit altenus,fi ilia non confenfcrit,reddatur proprio fponfo.Raptornbsp;veto fi nobilis cft,compofitionem canonicamfaciat,amp; finefpeconiugijpnite- Pnbsp;at.Si non potuitcompofitionemdarc,fincfpe libertatis venundetur.Siquisvxorem fugiens,fe fpontedebitoremfeccritvndefe expedite noluit,propter odiura,nbsp;quodinvxoremhabet,femperinferuitutepermaneat. Et fivnquamlibervidca-tur,iterumvenundetur,vxorverôeius,cuivelit,nubat.
De bi^amis, nbsp;viduarum vel repudiaearum viris.
S t quis de clero fccundam vxorem,vel viduam,velrcpudiatamduxerit,deponatur.
Si preßyteribigamirecipiant ordines.
B IG AMI presbyteri,qui ad ordines fuos redire volucrint,cxconfcnfuvxo-rum fuarum recipiantur.
De preßyteris qui concubinashabent.
3i presbyter concubingm habuerit,deponatur. r canonici regulam fuam feiant.
C ANt^N(CI regulamfuam fciant,amp;intclligant. De clericis proßurto aceufatis.
SI quis clericorum furti arguitur,ab Epifcopo,vcl Archidiacono,iudicctur, fi reus inuentusfuerit,dcponatur,amp;bona(uaperdat.Si nihili fuerit,venundetur.nbsp;De tabernariis clericis,^ßoeneratorum.
Clerici tabcrnarij,vclfneratoresnonfinnquicunqueverôintaberna-riadomo biberit,fi clericus e(l,dcponatur:fi laicus,in tefiimonium no recipiatur. De teflimonifi clericorum.
VT telles cleri non fint,nifi in teilamento morientis,vel facramento,vet pro iudicio.
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Dq
-ocr page 1055-DE C RETO R VM LIB. IL nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' jy
De ludicis^f^ui Chrißianos hahentfamuloi.
IVDÆI fecuos,vel ancillas,nequepropnos,vcl vcnales,nequemcrcehanos Chriftianos habere audeanr.
De Chriflianis carnes à ludais vel cibos ementes,
Nvllvs Cbriftianuscarnes à ludæis fpretis emerepræfumati De decinîis clericornnt.
Deck ETVM eftjamp;fanóliconcilijfancituroeftautoritate,vtdepropri{shof-reisjfeu cellariis.aut quilibec monafteriorum amp;Ecclefiarum,amp;omnium,qui ih lo clerofuncjdccimænonexigantur,excepta quartaparteparochiani presbyteri.nbsp;De archidiaconis.
OtAVES archidiaconi Breuiarium canonumhabcant.
Depreßyteris ^feruisEcclefiarum,
Presbyteri quoqueEcclefiarum iuxtaEcclefiamdomumhabcant fua-rutnEccIefiatum.Si boues proprios habuerint,magiftri fuidehis,quiarauerinr, ditnidiam pattern accipiant.Si autemeum bobus magiftrorum fuorumaraue-hntjduas partes inde magiilri Ecclefiarum habeant.
De congregandis clericis ad fanóïam^nodum.
io Qy icvNQVE de his,quiinclerofunt,adfynodumEpifcopi fili non venc-hntjVlque adlaicum deponatur.
Explicit decretum Colomani Regis.
DECRETVM ANDREÆ REGIS, EDITVM
ANNO INCARNATIONIS CHRISTI Illi.
In nomine fandjctrinitatis,amp; indiuiduxvnitatis.AndreasDeigratiaHun*-garix,Dalmatia:,Croatiæ,Ramix,SeruiæjGalliciXjLodomcriæqjRex inperpe-jQ tuum.Quoniam libertas tarn nobilium regninoftri,quametiam aliorum,inftitu-taà fanólo Stepbano Rege,per aliquorum Regum potentiam,vlcifcentium ali-quando iram propriarojaliquando etiam attendentium confilia falfahominum iniquorum,vel fedantium proprialucra.fucrat in quam plurimis diminut3,mul-tociés ipfi nobiles noftriSerenitatcmnoftram,amp;ptxdeceflorumnofl;rorum Re-gum, fuorum precibus,amp; inftantia multa pulfauerunt fuperreformationeregninbsp;uoftri. Nos igitur eorum petitioni fatisfacere cupientes,in omnibus,vti tene-uiurjprxfertim quia inter nosamp;eosoccafionehac iamfxpiusadamaritudineninbsp;Uon modicum eft proceffum,quod vt Regia honorificentia plcnius conftruar,nbsp;conueniteuitari ( Hoccnim per nullos alios melius fit, quam per eos)c5ccdimus,nbsp;tarn eis,quam aliishorainibus regni noftrilibertatem,àfanôtoRcgeconceftam,nbsp;ac alia ad ftatura regni noftri referuantia,per eundem falubriter ordinamus, innbsp;bunc modum.
Deßolennita^efanóïi Ee^is annuatim celebranda.
Vt annuatim in fefto fandi Regis,nifi arduoftegotioingruente,vcl infir-ffiitate fuerimus prohibiti, Albx teneamur folennizare: amp; fi nos interne non po-terimus,Palatinos proculdubio ibi crit pro nobis,amp; vice noftra cau(asaudiet;amp;: oninesferuientes,quivoluerint,libereillicconueniant.
Qj^odnemocondemneturinißfuerit citatHs.
V o L V M V s etiam,quod nec nos,nec pofteri noftri aliquo tempore feruien-Î0 tescapiant,veldeftruantfauorealicuiuspotentis,nifiprimócitati fuerint,amp; ordi- neiudiciariocoüuidi.
De hhertateßeruientium,^^ Eccleßarum.
I TEM,nullam colledam,nec libras^enariorumcolligi faciemusfupraprxi diaferuientium,necdomos,neevillasdefcendemus,nifivacat,fuperpopuIosE6-clefiarnmipfarum nullam penitus coliedam faciemus.
-ocr page 1056-)
ANDREÆ REGIS
De factthateprttientium dij^onendi poffeßiones ßas.
SI quis feruienSjfine filio difccßerit,quärtam polfe/fionis fitia obtineatjHc rcfîduojficut ipfc voluerit,difpona,amp; fi morte præuencus difponere non poterit»nbsp;propinqui fui,qui eum magiscontingunt,obtineant.Et û nullam penitusgencra-ci(^em habueric,Rex obeinebir.
De ßacultate Qomitwn parochialium^e^ Bilotis regalibus.
Comités parochianiprædiaferuientiumnondifcutianc,nificaufamone* carum,amp;; decimarumi Comités curiæ parochialium nullum penitus difeutiant,nbsp;ni/î populos fui caftri, fûtes, amp;: Canones Bylochij regales difeutientes ad pedesnbsp;tantùm ipfîusComitis.
De populis coniuratis^ qubdfur es non nominent.
1TÏ.M populi coniurati in vnum fûtes nominate non poflcnt,ficutconfuc-uerunt.
De modo exercituandi»
SI autem Rex extraregnum exereitum ducerevoluerit,feruientes cumipl® ire no teneantur,nifi pro pecuniaipfius. Et poft reuerfionem indicium cxercitusnbsp;fuper eos non recipiat. Si veto ex aduerfa parte exercitusvenerit fuper regnutn,nbsp;omnes vniuerfahterire teneantur.
De eadem re.
It EM fi extra regnum exercitum ducere volucrit,amp;cum exercitu iueri-mus,omnes,qui Comitatus habent.vel pecunia noftram,nobifcum ire teneatur. Deautoritate Palatini^ de njicariisiudicum.
PAtATiNVs omnes hominesregninoftriindifferenterdifcutiatadcaufam nobilium* Quæ autem ad proditionem capitis,vel ad deftrudionem poffeff'^'nbsp;num pertineat, fine confeientia Regis terminate non poffit. Indices vicarios nonnbsp;habeant,nifi vnumin curia fua.
Dé facultate Comitis curialis.
CvRiAtis Cornes nofter donee in curia manferit,omncspo/fit iudîcare, jo amp; caufam in curia inchoatam vbique terminare.Sed manens in prædio fuo Præ-ftaldum dare non poflît,ncc partes facere citari.
De remunerationefliorumBaronum inbeüo occumbentium.
Si quis lobagio habens honorem in exercitufuerit mortuus,eius filius,vcl frater congruo honore fit donandus.Et fi feruiens codera modo fuerit mottuus,nbsp;cius filius,ficuti Régi videbitur,donctur.
Q^d ho faites ßu alienigena ad di^nitates non promoueantur.
SI hoipites,videlicet boni homines,ad regnum venerinc,fincconûlio re-gni,ad dignitates non promoueantur.
De dotibus 'vxorum.
VxoRÊS dcccdcntium,vel damnatorum ad mortem per fcntentiaro,velin duello fuccumbcntium,vel ex quacunqj alia caufa,non fraudentur dote fua.
Qj^d rußiciper Barones nonßolientur^nec alijpaupereslobagiones. loBA^ioNEs ita fequantur curiam,vtquocunqueproficifcantur,velpau-peresper eos non opprimantur,nccfpolientur.Itcm,fi quis Cornes honorificê fc,nbsp;iuxta Comitatus fui qualitatem, non habueric.vel deftruxeritpopuloscaftriiui,nbsp;conuidus fuper hoc,corara omni regnodignitate fuaturpiterfpolictur,curare-ftitutione ablatorum.
De aga's^onibus caniferis, amp; Falconariis.
A GAZONE s canifcri,amp;Falconarij non præfumantdefcendere in villis ftr-uientiura,quiintegri Comitatus impetum non confcrantur.integros comitatus, vcl dignitates quafeunque in prædia feu poffeffiones non conferani us perpetuo,nbsp;poffeflionibus etiam,quas quis iufto feruitio obtineat aliquo tempore,non pri-uetur.
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;De
-ocr page 1057-DEC R E T a;
57
Deßacultateßruientium eundi adßlium,^ de cdftßi coramßlio inchoatis.
Item feruientcs,accepta licentia à nobis,poffint libéré ireadfiliumnoftru, fed à maiore ad minorem,ncc ideo poflcffiones eorum deftruantur. Aliquem iu-
fto iudicio filij noftri códemnatum,velcaufam inchoatam coram ipfo,priufquan3 terminetur,coram nobis non recipiemus.neccconuerfofiliusnofter. *nbsp;nbsp;nbsp;
De lihertate rußicoritm, amp; hoßitam.
îoBAGio^ES caftrorum teneantur fecundum libertatem à fando Rege conftitutamdimiliteramp;hofpitescuiufcunque nationis,fecundum libertatem abnbsp;initio eis conccflam,teneantur.
De decimis,
Decîmæ argento nonredimantur.fcdficutterraprotulerir,vinum,velfe-getesperfoIuantur.EtfiEpifcopicontradixerint,noniuuabimusipfos.
décimas importent adprdia regßia.
E PI s c o PI fuper prxdia feruientium equis noftris décimas non dent,nec ad
prædia regalia populi eorundem décimas fuas apportarc teneantur. Item porei noftri in fyluis,vel in pratis feruientium,nô pafeantur contra voluntatem eorum.nbsp;Item noua moncta per annum obferuetur à Palcha vfque ad Pafcha,amp; denarijnbsp;io taies fint, quales fuerunt tempore Regis Belæ.
Comités Cameranj,Monetarij,Syluarij,amp;Tributarij nobilesregni noftri, Ifinaelitæ amp; ludxi fieri non pofiunt. Item taies in medio regni non teneantur,nbsp;tantum in Zabolc2,amp;: Regccz,amp; confiniis.Item pofleffiones extra regnumnonnbsp;conferantur. Si func aliquæ collator,vel venditae,populo regni ad redimendun^nbsp;reddantur.
De martttrinis foluendis.
Martvrinæ iuxtaconfuetudinem àColomanoRegeconftitutamfol-
De conuiêîis in ludicio non defendendis.
Si quisordineiudiciatiofueratcondemnatus,nulluspotentumpofiîteum
defendere.
Com ITES iureComitatusfuitantùmfruantur,cçteraadRegcmpertincn-tia,fcilicet,cibriones, tribu ta, boues,amp; duas partes caftrorum Rex obtineat.
46 Item præterhosquatuorIobagiones,fcilicet,Palatinum,Banum,Comites, amp; Curiales Regis amp; Reginae,duas dignitates nullus tencat.Et vtharcnoftratamnbsp;conceflio,quàm ordinatio,fitnoftrisnoftrorum^ fucceftorQtemporibus in perpetuum vaîitura,eamconfcribifçcimus in feptempgria literarum, amp;:aureofigillonbsp;noftro robor3ri,ita,quôdvnum par mittatur domino Papa?,amp;ipfe in regiftrofuonbsp;ftribi faciat, fecundum penes hofpitale, tertium penes templum, quîrtum apudnbsp;Regem, quintum in capituloStrigonienfi, fextuininColocenfi,feptimum apudnbsp;Palatinum,qui protemporefuerit,referuetur:Ita qgt; ipfam feripturam præ ocu-lis Temper habens,necipfedeuict in aliquo prçdidorum,ncc Regem,vel nobiles,nbsp;feualiosconfentiat deuiare,vtamp;:ipfigaudeantfuahbertate,aç propter hoç nobisnbsp;jû fuccefloribus femper exiftant fideles, amp; corona: regix obfequia débita nonnbsp;iicgentur.
Ddd
jS nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;BELÆ PRIVILEGIVM.
rum autoritatc,fine nota alicuiusinfidelitatis,tam Epifcopi,qulm alij lobagionesÏ ac nobilcs tCgni noftri vniuerfiamp; finguli,prçfentes amp;futuri,pofteri^,rcfi(lendiamp;nbsp;cotradicend'i nobis amp; noftris fuccefl'orib in perpetuum facukatem. Datum pernbsp;manusCletiaulxnoftracCancellarij AgrienfisEccIefiaePræpofici,anno verbi in-c«rnaftminefimoducentcfimovigeümofecundo,vcnerabiliIoan.Scrigonienfi,nbsp;rcuerendoVigrino Colocenfi.Archicpifcopis exiftentibusiDefiderioChanadi-enfijRuberto Wefprimienfi,Thoma Agricnfi.StephanoZagrabienfi, Alexandre Waradienfi, Bartholomxo Quinqueccicfienfi, Cofmx lauricnfi, ßridionbsp;Vacicnfi,Epifcopisexiftentibus,regninoftriannodccimofcptimo.
ISTVD PRIVILEGIVM BELÆ UIL RE-
GIS DECLARAT Q^V ALITER REX SICV-
de nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;exemit ab onere frruitutis.
Qbiit 12^0.
B E L A Dei gratia Hungarix, Dalmatix, Croatix, Ramix,Seruix,GalIiciïgt; LodomeriXjCumanixqs Rex, omnibus tamprxfentibus,quàm futuris,prxfen-tes literas infpeduriSjfalutem in omnium faluatore. Ad vniucrforum tam prxfennbsp;tium,quamfuturorö noticiamharumferievolumuspcruenirc,Quód ciimSiculinbsp;de WaghoIimpcrComitemfuumfuiftentplurimüaggrauati,nobis^ fupergra-uamineipforum huiufmodi ex parte eorumfrequentiusfuifletfupplicatum.Nosnbsp;qui ex officio fufceptiregiminisnoftricondefccre debemuscum modcrationenbsp;petitionibus fubditorfi,cofdcm Siculos àgrauamine fuo prxdido eximendos or-dinaueramus.vt fub certo numero hominu, videlicet,centum armatorura,nobisnbsp;amp; regno noftro in omni expeditionc noftra feruire tencantur,fupcr gratia feunbsp;mifericordianoftrumpriuilegiumconcedendOjfperanteSjVtiidemad ieruitiuinnbsp;nobisamp; regno noftro impendendii vtiles amp; idonei habeantur. Verum quia prçdi-diSiculiinlibcrtate perfiftcntes prxnotata,nobis in omnibus expcditionib.no-ftris,quas fccundum temporisdiuerfitatc,amp;negotiorum noftrorumqualitatem pnbsp;habere nos oportuit,vitra ipfam ordinationc noftram,quafi de virtute in virtutemnbsp;gradatim alcendcntes,adcô gratum amp;laudabilefcruitiüimpenderunt,vtnofternbsp;regiusanimusfrequetiusinferuitiisquicuifteteorundem:Nos huiufmodi fideli-tatibus amp; feruitiis eoru laudabilibus,amp; benignitate regia,grato recoropenfationisnbsp;iriunercoccurrcntes,fatisfaccrecupicntes,vteó fplendidius nobis feruire valear,nbsp;quofpecialius eosampledimurrcgio ciifauore,talcmeis gratia duximus facienda,q, non fub certo numero,fed co modo ficut feruientes regales per fe amp;: perfona-lircr armati nobifeu cxercituarc tcncantur. Vt igiturhxcà nobisconcelfa gratianbsp;robur obtineat perpetux firmitatis,nccperqucmpiamproccflutcmporisretra-dari valeataut in irritumrcuocari,prxfentesconceffimus literas.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;49
CONCLVSIO CONFIRMATIONIS LODO-
VICI REGIS BRIM I, PRÆSCRIPTVM D E-^retum quondam Andrea conjirmantis anno Domini I} y I. qui obiit 1382.
ride infra confirmationem Matthia,
N o Sjigitur,petition! didorum Baronum,Proccrum,amp;: nobilium regni noftri, aurcs exaudibiles,regio cum fauorcinclinates,confideratis,amp; in memoria reuo- pnbsp;catis fidclibus obfequiis, amp; finceriffimis coplacentiis eorunde,qbus in cundis nonbsp;ftris,amp;: regninoftri negotiis,jpfperisparitcramp;aduerfis,fpecialitcr verb infumedanbsp;vindida innoxij fanguinis,olim domini*Andrex,HierufaIem amp; Sicilix Regis ,fra-tris noftrichariffimi,bcatxrccordationis, cuius dirx necis acerbitas fere totiusnbsp;orbis fines, fev plagas propulfauit, ad didum Regnum Sicilix nobilcum prorici-feentes,
9
-ocr page 1059-LODOVICI REGIS DECRETA. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;35
fccntes,inopinatis fortunæcafibus,amp;variisperfonarûpenculisfuminafidelitatc fuiti intrcpidèfefubmittendo noftrç Maieftati ftudueruntcoraplacere,amp; fe rcd-derc vti gratiofos amp;acceptos, voient« votis ipforutn graciosè occurrere, amp; eorûnbsp;bcncplacitû adimplerc,vt ipfos ad ûmilia fidciitatis opera exerccnda dénota mennbsp;tcincitemuSjprædiôhas litcras ipfius domini Andreæ fecundi Regis,aui amp; pgatdc-ceflbrisnofttichariffimi,aureabullafuaroboratas,omnipenitus(üfpicionecarennbsp;tes,de verbo adverburoprxfeotibusinfertas,acceptantibus,rattâcantibus,amp;ap-probantibuSjfimilitercumomnib.libertatibusineisexpreffisÆxceptisfolummo-dovno articulo prænotato,de eodem priuilegio cxclufo,eo videlicet, q, no b il esnbsp;0 homines fine haerede deGcdentes,poffint amp;:qneantEccle(î}$i vçlaliqtnbus aliis,nbsp;quibus volunt,in vita,vel in morte,dare amp; legate,poflelïïones eorum vendere, velnbsp;alieaare,imo ad i/la facienda nullam penitus habeanc faGultatê,fed in fratrcs pro-ximosjamp;ingenerationesipforum poflcflioncsearundem de iurc,amp;: legitime,pu*-rè amp; fimpliciter,abfq; contradidione aliquali dcuoluantur,vt- tenor continet pri-üilegij bullarum domini Àndreç Regis fupradidi confirmantis,amp; eafdem liberta-tes de bcneplacita voluntatefercniflimæ Principiflæ,dominæ Elizabeth,eademnbsp;gratia Reginæ Hungariæ,genitricis noftræchariffima:,acdeconfilioeorundemnbsp;Baronum nollrorum, amp; regiæ benignitatis dementia innouandas,ipfos cifdetnnbsp;perennitercommifimus fruituros,amp;gauifuros.
ARTICVLI NOVITER CONCEPTI PER LODOVICVM.' Primo njt ajiri eccleßaßicipendente lite in nohilesper cenfurasnbsp;eccleßaßicas procedere non poßint.
InsVPER pro tranqutlJioriftatu,amp; pacificocommodoregnicolarunoftro-rum,de voluntateeiuidemgcnitricisnoftrx,amp;confilioeorundemBaronurano-ftrorum.iphscxfoiitalibettatehuiufmodilibertatesinfràfcriptas fuperaddedum duximus amp;concedendu;qu0d fi Pra:lati, vel aliqui viri ccclefiaftici, cotra nobilesnbsp;regni noftri in aliq ua caufa in pratfentiaalicuiusiudicis regni noftri procefferint,nbsp;amp; litem habucrinnrunc pro caufa,pro qua agitur,lite pedente, interdidura in eosnbsp;Jo ponere,vel contra ipfos fententiamexcommunicationis nonpofluntpromulga-fe,ficut hadenus vfi funt,ôt confueti,abfque feitu amp; noticia regiæ Maieftatis.Et finbsp;iidem viri ccclefiaftici,feu Prælati,tramitc iuris obferuato,in alicuius regij iudicisnbsp;praefentiam deiure conuidifuerinutuncin eandemgrauaminispoenam,quaeorum aduerfarios intendcbantaggrauare,incidanteofado.necpro funerehomi-num per aliquem vcl aliquosintcremptorum Archidiaconimalaconfuetudinc,nbsp;Inbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ficut vfi funt.vnam marcam exigerc valeant, atquepoffint.
' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Q^d minuti conuentits ab emanatione literarum,ßa^lumperpe-
i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tuitatu poffeßionum tangentium,ceßent.
I Minvti ctiam conucntusabemanationelitcrarûluarum,fuperperpetua-tionepofTelfionum conficicndarum,ceirent,amp; eorû hgilla omni careat firmitate. De lucro Camera,cjuandoßuitinflitutum.
Lvcrvm Gamcræ,prout tempore indyti Principis Domini Caroli,olim i Regis HuBgariæ,genitoris charilfimi,pix memo^iæ,de quolibet inregrofundonbsp;curiæ tres groffi foluebantur: fie amp; nunc cum tribus groffis,innoftrg Camera cu-i dcndisfquoniam groflbrum vnus fex denarios Camera: noftra: in valore,amp; quan-ritate fex lotoru Wienenfium valeat,amp; iplorum groflbrum quatuordecim vnumnbsp;'nbsp;nbsp;nbsp;fertonem faciantjperfoluatur. Superfluesautem denarios,dicarum redemptio-
ncm,amp;:vidualia reciperenon valeaot.
Jo nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;De exemptis àßlutione lucri Camera.
Villi cos, amp; feruientes in propriis eorumpoiTeflionibuscommorantes, ac feruosipfiuslucriCamcrçdicatores dicare,amp;fuper ipfos lucrum Camerçcxi-gere non poffint.Et generaliter dicendb,nihil plus,quam tres groflbs,recipere valeant, amp; extorquere.
Deßolutione amp; exaêîione Nonarum.
Ddd ij
-ocr page 1060-40
LODOVICI REGIS
Nanarimt nbsp;nbsp;nbsp;PRÆTEREAab omnibus lobagionibus noftris aratoribus,amp; vincas habeo
iAm tib.in quibuflibec villisliberis,ac ctia Vdwarnicalibus villis,quocunqj nomine vo cicatis,acrcginalibuscoftitutis,exceptis ciuitatibus muratis,nonam partéomniûnbsp;frugum ruarum,amp; vinorufuorum exigifaciemus.amp;dominaReginaexigifacicr,nbsp;pj^diâi Barones,amp; nobiie$fîmiliterabomnibusara[oribu$,lobagionibus,d^nbsp;vineashabcntib.in quibunibctponeflionibusipforumexiftencibusjnonâpartemnbsp;omnium frugû fuarum,amp; vinorum fuorum,pro eorum vfibus exigant,amp; recipiâc.
Q^od 'viri eccleßaßtcißmiliter nonoi exigant,^ décimai.
Prælatï quo(^,amp; viriecclefiafticilobagioneshabcntcs.primôdcciraas, pofthæc fimilitcr nonam partem omnium frugumfuarum,amp; vinorum ipforumnbsp;exigant.Etfiqui in exaâioneprzdiâafccusfeccrint,no$ intahumrebelliuro,amp;nbsp;præfentcm noftram inditutionero altcrnantium,pofleffionibus,pro vfunoftro,nbsp;ipfam nonam partem ipforum frugum amp; vini exigi faciemus,fin« diminutione amp;nbsp;rclaxatione aliqua: vt per hoc honor nofteraugcatur,amp; ipfiregnicolznoftrino*nbsp;bisfideliuspoflintfamulari.
De redemptioneliterarum ßuper poffeßionibui donatb in Cancellaria,
D E poflefsionibus cnim à nobis,amp; noftrisfucccflbribus inueniendis.iuxta «arum quantitatem,videlicet de poflefsioneprouentuumdecemMarcarumfa-dcntium, vicecanccllarius noftcrvnam Marcam, amp; fcriptor vnum fertonem 5 amp;nbsp;de maioribus poflefsionibus proucntus,viginti marcarumfacientes,duasniar-cas,amp;: feriptor fîmiliter vnum fertonc recipcrc pofsint,amp;: haberc:amp; fie confequen-ceriuxtaexcrcfcentiam poflefsionumdenuo inueniendarum.
De tributisßccis iniußisßuper terrisßccis, amp;fluutis.
Tr IB VT A omnium iniufta fuper terris ficcis,amp;: fluuiis,ab infradefeenden-tibus,amp; fupra euntibus non cxigantur,nifiinpontibus amp;nauigiis ab vitra tranf-cuntibus foluantur,cum in cis nobiles amp;ignobilcsrcgninoftrimultura amp; nimi urn pcrccpimus aggrauari.
De conniélis in iudico per iudicem captittandis^^ inßa triduum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;3®
caußt pacis conßruandis.
Cæte RVM,fiquisnobilis ordineiudiciario infafto potentiali fuccubitus ducllijin pna calumniæ,aftationisfalfi termini,amp;exhibitionisfalf3rumlitera-ru.ac fentenciz capitalis,pro quocunqj fado,in przferitia palatinali,amp; iudice cu-. riçnoftrç,autaltcriuscuiufcunq}iudicis,cuiufcunqjprzfcntiacouiâ:usfucrit:iu-ilHus caufz talcm coouidu recaptiuct,amp;: tribus diebus caufz reformationisnbsp;Sanfin.fag. pacis inter partes ficndz,amp;: ordinandx detincat. Ec fi concordarc ncguirent.tuncnbsp;Âis.ç.ii. manus iui aduerfarij adinfligendumfibipnam,iuxtaconfuetudincm,amp;denbsp;iure debitam,aflîgnct.amp;: fi taliconuido pars aducrûfinereceptionealicuiuspc-cuniz vcl grauaminis pofleffionisfuz compFacuerit,crit expeditus.
Q^dßlijßratresjproximißroresj^'vxores pro exceßn talis perempti non impediantur.
FIL11 quoquc,fratrcs,proximi,forores,amp; vxorcs pro exceflii talis peremprî hominis noÄ debeantaggrauari,fed in pofleflionibus,domibus,Sc bonisipforumnbsp;pacific! amp; quicti pcrmancant.Si autem cum parte aduerfa homo przmiflb modonbsp;conuidus pofler concordarc,index non vltra,nifi quinquaginta marcaSjdando fi-bi terminum debitum ad cafdem perfoluendas,rcciperc poflic. Et fi dato fibi ter-mino foluere non curarct,de pofleflîone fua,cxfpirato ipfo termiao.recepto ho-minc regio,amp; teftimonio alicuius capitulivclcredibiliscôuenrus,portionem,vel pnbsp;portioncsjipfas.quinquagintamarcas valcntcm,vel valentes,poflîtoccupare,raranbsp;diu poflîdcndam, vcl poflîdcndas, donee per hos, quorum redemptioni cademnbsp;vcl ezdem magis conuenirc dinofcuntur,pro ipfis quinquaginta marcis rediman*nbsp;tur.
Q^d homines nobiles re^ni eadem libertate^audeant.
-ocr page 1061-DEC RiTA.
Ad corundcm etiam nobilium pccitionemannuimus,vtvniuerfivirinobi-Ics intra terminos rcgninoftriconftituti,tamin tenutis ducalibus fubincluGuc terminorum ipfius regni noftri exiftentibus fub vna amp; eadc libcrtategratulentur.
Qj^dnohiles interfluuios Dra\i/c,Za.yf/e,ac de Poßga^^ de'^alhi dßltitionemarturinarnmexemptihaheantur.
Lvcrvm etiam Camerx noftræ nobiles inter fluuiosDravanjZawanja^ dcPofcga,amp; WalkOjCum aliisvcris nobilibus regninoftrivnanimiterfoluerenbsp;teneantur,nec ratione colleiftæ marturinarum Banfulusmaravocataruma mo-jq dô,amp; in pofterum inolefcerent, fed ab omni exaólione aliarum quarumlibet col-ledarum,halt;ftenus perfoluiconfuetarum, exempt!penitus,tanquam cæteri nobiles noftri aliarum partium immunes habeantur.
Q^odpoffeßiones nohHium,in quibns miner reperiuntur,R^?ia M-Aie-
Si quæ verb minera:auri,vclargenti,cupri,velferri,autaliæfodin5cin,pof-feflionibus nobilium inuenientur,abfq5 competent! concambiomonauferantur: fed pro talibus pofleflionibus mineras auri in fe germinandis,fi regiaeplacuericnbsp;voluntatijæquales poireffionesconférât nobilibus prænotatis:a!ioquin fi poflef-fionesipfasminerofasRegiaMaieftas pro cocambio habere nolir,extunc iusre-*0 gale,feu vrburas iuri regio pertinentes,recipcre fuo nomine faciat,eafdcmq5 pof-fefliones ip fis nobilibus cum cçteris quibuslibet fuis vtilitatibus,prouenribus,ipftsnbsp;nobilibus, amp; iuribus relinquctibus,prout etiam idem dominus Carolus Rex,ge-nitor nofter chariflimus,ipfis regnicolisannumcrat literaru fuarum per vigorem*
Si autem alicui pofleftioncm,vel pofleflionescontulerimus,i!lepofteflio-nem,velpofleffiones eidem collatas,profc rccipiar,amp;non nomine noftro,fed nomine ipforum proprio,cumconditionibus,in ftatutionedidæpoflèffionis apa-}o rentibus trahat litemjitaqs nomennoftrum ipfi litigionarij quæftioninonimmi-fceant.ncc procuratorias li teras ad executionem talium cauiarum à nobis recipe-re poffint,ieu impetraremobiles etiam ad locatributorumire non compellantur, fed per portus,quo voluerint,libero tranfituabfqj aliquali impediroenro potian-turmec etiam lobagiones aliquorum regnicolarum noftrorum ad regiam,vel re-ginalem celfitudinem pertinentes,vel ad ecclcfiarum Prxlatos,aut potetes regninbsp;noftri attinentes, abfq; voluntaria permiftione dominorum eorundem lobagio-num potenter non abducantur.
temporenuptiarum adfolntionem 'vnitts marche in loco trïhntario non copantur.
Deniq^e iftam confuetudinem,quôddum nobilcs regninoftriadcon-ducendas vxorcs eorum accedunr,amp; more folito.cum eorum vxoribus ad propria redeuntes,inpontibus,amp;tribiitis vna marcaexigitur,duximus cairandum,amp; annihilandum: nihilominus etiara in Giuitatibus,amp; libcris villis regalibus,amp; regi-nalibus,Pr£elatorum.amp; Baronura amp;: aliorum nolf!liumrcnutis,amp;pofleffionibusnbsp;Iobagionibusamp; regnicolarum noftrorum pro priftinis fadis non peflintimpedi-ri,prohiberiamp;areft:ariin rebus amp;perionis,fed fi iidcmvulnera,læfiones,morte,nbsp;incendia,amp; aliaconfimilia enormiaperpetrarcntmanifeftè, extuncexpartecorundem iudiciumamp;iuftitiam impendant,amp;quilibet querulantium in propriorum dominorufuoru prçfentia,indicium amp; iuftitiam perfequantur congruenter.
P o R R o, pro exceffibus patris, filius nec in perfona,imó nec in pofleflioni-bus,aut in rebus damnificetur.
Q^d mri eccleßaßici cum tfihus Uteris inejuißtoriis pojßeßiones
LODOVIGÏ REGIS DECRETA.
Ep ISC OPI quoque,capitula,abbates,conuentus,prxpofiti,amp; cætcrxpoflc^ fionatæ perfonx eccleßafticx,cum tribus literis inquifitoriis(tu(i Regia Maieftasnbsp;deftinatis probis viris,quos maluerit,experiatur amp; informetur,inter nubiles amp;nbsp;ccclefias fuper poGcifiones acquircndasjpoflclfionesnecrequirerenec rctinercnbsp;poffint,nifi cum literis priuilcgialibusregiis,velreginalibus, aut ludicum viceianbsp;geremium Regix Maieftatis.
De teßintoniii ca^ltulorum3amp; conuentuunij^ deßtlariis eor undent.
Homines autemcapitulorum,feuconuentuum,quicx tnandatoregiopro teftimonioducuntur,nonpoffintcfle,nifi hi,qui dignitates habentineademEc-defia: Scfiipfiuscapitoli,vel conuentusteftimoniuminequofuopropriodudusnbsp;fucritjtunc perdietn duos groflbsjfi veto in equoipfiusnobilisducctutituncpcrnbsp;diem VBum groffum ipfi iidem nobiles darc tcneantur.
omo reÿuf fiert non f^oßit^nifide eodem comitatudn quo efl ille qui citatur.
Homo autemrcgius,quiducituradcitanduin,veladinquifitioncmfacien-dam,non poßit eße aliunde,niß de eodem comitatu,vel diftriélu,iu quoeftilla qui citatur,vel contraquem fit inquißtio,amp; capitulorum teftimonium depro-pinquioribuscapitulisadducatur,adcitandum,ad inquirendum.
Q^dinquifitionesnonpoßint aliter fieri,nifinohilthu5 inuicem congregatis.
D inquißtiones non polfintfieri per alium modum,nißmcdiantibusli-tcrisregalibus,vel Palatini,aut iudiciscurix regix,amp;:congregentur nobiles illius comitatus veldiftridus in vnum,abeis inquirantur manifefte.
Cavsantbs enim in quacunque maxima öCardua caufa,fi concordare voluerint,iudex prohibere non poßit,amp; de iudicio pacis ab ipßs non plus quamnbsp;tres Marcasexigcrevaleatquoquo modo.
Qtwd vniuerße caußa infiaólo poffeßionum ahßque dilatione in tertio termino terminentur.
Vniveasæ etiam caufx infadopoßTeflionummotXjVelmouendafjintcc- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Je
do termino, ablqj dilationcamp;prorogationealiquali,terminentur.
Et vt prxfentisnoßrxconfirmationis,innouationis,conßitutionis,amp;Iiber-tatum largitionis,amp; conceßionis feries,robur obtincatperpetux firmitatis,nce vllovnquam tempore per noSjVel noflros ßjcceflores,inahquaßji parte quomo-dolibct valeat in irritumreuocari,prxfentes conceßimusliteras noftraspriuile-gialcsjpcndentisamp;autenticißgillinoflrimunimine roboratas,datum permanuSnbsp;venerabilisinChriflopatns,dominiNicolaieadem amp; Apoftolicxfcdis gratia E-pifcopi EccIeßxZagrabienfis,auIx noflrç vice-Cancellarij dileóti amp; fi delis noftri,nbsp;Anno Domini millefimo trccentcfimo quinquageßmo primo, tertio idusDe- 4®nbsp;cembris,Kegniautem noflrianno deeimo. Vencrabihbusin Chriflo patribus, jnbsp;amp;Dominis,Nicolao Strigonienß,Iociq5eiufdemComiteperpetuo,amp; Dominiconbsp;Spalatenß,Archicpifcopis,fratreDionyßoarchieledoColocenß,Nicolao Agri-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j
cnfi,Dcmetrio 'JZaradienfi, /ftidrea Thininienfi,Colomano laurienßjNicolao
QuinqueeccJfßenß,MichacleVacienß,loane Vefprimieß, Thoma Chanadien-
fifratribus,ThomaSeremicnfi,Percgrino Bofcßienfi,Stephano Nitrienß.Epi-
fcopisEccleßasDeifidelitergubcrnantibusiMagnificisBaronibuSjNicolaoPala-
tino,amp; iudice Comanorum,Nicolao filio Lauretij Way wodaTranßyluano,Oli-
uerio,MagiflroThauernicorumnoflrorum,amp;Iudicecurix DominxRcginç,gc-nitricisnoftrxcharißimx,Comité Thoma Iudice curiç,Stcphano,totiusSclauo- P nix,amp; Croaciç,Domino de Machow,amp; Nicolao à Ze wrino Banis, Paulo Magi-,nbsp;ftroThauernicorumreginalium,Bartbolomxo Pincern3rum,amp; Lewkewsda-piferorUjDionyfio Agazonû.ôcThewthc^s ianitorum noftrorum,nec n5 loan-nc filio eiulde Oliuerij dapiferoru reginalium magiflris,Simone filio Mauritij Conbsp;mitePofonieß:,amp;aliisquapluribus regninoftri comitatustenentib,A: honores.
GRATIA
GRATIA PER SIGISMVND VM IMPER A-
TOREM INFIDELIBVS ET REBELLIBVS fa fid ratione erefltonü Bander ii amulifiii:nec non iniu~nbsp;Tiarnm^ damnorum^ nocumentorum Ann»
Domini i o nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
Nos Sigifmundus Dei gratia Rex Hungari£e,Dalmatiîc,Croatiæ,amp;c.Mar-chióque Brandeburgenfis,amp;c.Sacri Romanilmperijgeneralis vicarius,amp; rcgni «0 Bohemix gubernator,mcmoriæ commendantes ad vniuerforum noticiamvo*nbsp;lumus ferie præfentium peruenire, quod quia nos ad inftantcm amp; denotatamnbsp;Iiipplicationem fideIiumnoftrorumBaronumjprocerum,amp;:nobiiium regni no-ftriHungarian,hîc nobifcumperfonalicerexiftentiun),quorum precibus propternbsp;Corum fidclia amp; gratiffima feruitia, atque fidelitates eximias,confenfum non pof-fumus denegare: Decreuimus cum omnibus rebellibus, xmulis amp; aduerfariisnbsp;noftris,in regnis noftris Hungaria;,amp;Sclauonia;,ncc non in partibus Tranflyllt;nbsp;uanienfibus conftitutis amp; cxiftentibus,verampacem faeere,amp; concordiamfta-bilire. Idcirco nos pracdidorum fidelium noftrorum fupplicationibusfauora-*nbsp;biliter annuentes,ex innata nobis clementiajOmnibus,amp;fingulis Praelatis,Ba-*0 ronibus,nobilibus, militibus,clientibus,nec non cuiufcunque alterius praecmi-oentiæ vel conditionishominibus,in regnis noftris praelibatis,Hungarix amp; Sela-uoniacjuec non partibus Tranflyluanienftbus commorantibus.ad eofderoqs per-tinentibuSjgratiamfaciendiduximuSjin huncmodum. Primo narnqj quod regianbsp;pietateconcedirous,quod omnesipfiPrælati,Barones,nobilcs,milites,clientes,amp;nbsp;slij prætitulatijac hæredcs corum, amp; cuiuflibet eorum,occafione vel rationeere-ûionis Banderij alicni noftri çmuli,amp; fub ipfo contra noftram Maieft.amp;: alios no-ftros fideles,diucrfarum pugnarum amp; cofliduum exercitationis, oblationis,etiamnbsp;receptionis feu occupationis aliquorumeaftrorum,diftriduum,villarum,amp;pof*nbsp;feiTionumjfiuecombuftionis amp;deprçdationisillorumamp;illarum,necnondiftipa-3° tionisamp;perceptionis bonorû,feuiurium noftrorum regaliumfeuecclefiafticaru,nbsp;velnobilium,amp;:generalitcrquorumcunq5hominum,acetiamoccaGonecaptiua-donis,fpoliationis,intcrfcdionis,feu mutilationis quorumeunq} bomiuum,tamnbsp;ôobilium,quàm ignobilium,nccnocuirionismonetarumfeudenariorum,amp;ge-tieraliter cuiufuis enormi fadi,per eos velaliquem eorum fimul vel diuiljm,buc-iifqj,quomodocunq5 vel qualitcrcunqs fadorum.geftorum amp; perpetratorû,nullonbsp;^nquam tempore quouis modo per nos,autaliospolftnt,vel debeât impediri,feunbsp;aliqualiteraggraüari.Scdiidcmàquibuiuiscauftdicis intra vel extra iudicium,ab'nbsp;foluti,penitusq} fupportati habeantur,neceos quifquam iudex ordinarius regni,nbsp;tationepratuiaiudicarevalcant,autdamnificare,imolitescxindeiubortx,vcl o-riundæ, fopiantur,amp; fedentur,per iudices antefatos.
Item concedimus,quôd ft aliqui ex rcgnicolis noftris prçdidis,quçuis caftra, munitioncs,feu fortalitia,fponte,vel in uite manibus alienis tradidiftcnr,ieu etianinbsp;fi aliqua affumpta ibi votis extraneorum aliqua damna nobis vel regmcolis noftris intuliftent,autfuperciuitatcs libéras, villas,opflt;da,amp;: pofte ftlonesnoftras,velnbsp;aliorum ccnfus,conedas,vel taxas rcccpiffent,aut ad vrburas Cam^asqs faliuni,nbsp;amp; lucrum Cameracjfiue aliorum quorumuis redituum,amp;: prouentuum noftrorum rcgalium,vel regnicolarum, débité, vel indebiie fcintromittenteSjdiftTipaf-fent;ratione horum nec per nos, neeper aliquem poflint impediri.fcdpenicusnbsp;habeantur abfoluti.
Intereafi qua caftra, mtinitiones feufortalitia,diftridus,autpoffeflîonesad noftramregiamMaieftatemeuipiam hominum regnicolarum praedidorum fo-rentobligata, ille,velilla,àneminerecipiant,nifîprius fada débita folutione,eti*nbsp;amfi ille,cui priusimpignoratafuerani^alterqj ea nomine pignoris obligaflet.
Conccdimusquoquequodomnes donationeseisbadenusfadae maiori fi-gillu noftro de nouo fiendo con firmentur pro eifdem.
D d d iiij
-ocr page 1064-44
SIGISMVNDI REGIS
Cîcterûtn fi contigerit in pofterum per regnicolas in regno aliquam congre-gationcm generalem cclebrari,in eadémq; ratione præmiflbrum,nos vcl aliquis ex regnicolis noftris aliquem ex prædiélis Baronibus,nobilibus,militibus,clien-tibuSjVel adrpfos fped3ntibus,fimiliterconiund:im,veldiuifim,quocunqucex-q'^ii^toingeniocondemnare,autaggrauarevellemus,vclniterenturrebusamp;bo-®%?#»*n5^iucrfisfacere,tvaleamusatquepoflînc.
Infuper omnes Epifcopatus,dignitates,amp;: beneficia ecclefiaftica quxlibct.
Item caftra Rohonch laurien-.Hrwfow amp; Padalayn in cafu,quo Nicolaus,filins Stephani de Libliojamp;r patrcmPodalaynnonin honorem,(ed in perpetuum haberi dono fcitur,nec non munitiones amp; pofleflîonesà viris ecclcfîafticis,velfe- wnbsp;cularibus,autnobiljbusquouismodo ablatas,occupatasjamp;receptasjduximuseis,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i
à quibus eædem abalienatæ fuerant, pleno iure remittendas,illis videlicet,pro quibus vtcrque Nicolaus,''ô/aywodç T ranflyluanienfcsduxerunt obfides nobisnbsp;dandos.
Demum omnibus,amp;:fingulis prxlatis,Baronibus,nobilibus,militibus,clieQ-tibus, caeterisq; cuiufuis ftatus amp; conditionis hominibus, amp; regnis,amp;: partibusfu-periùs nominatis, pro quibusipfi\7ay\vodæipfos obfides eorû ftarevoîuerint, vfq^ ad dies trrginta à die datarum præîen tium in antea memorandos ipfi nobis innbsp;fcriptisnominatimintimaueruntgratiamfacere,amp; eo modo quo cæterisrebelH'nbsp;busindulgere. Dcpotioribusautemproceribus,acfociisfequacibus,fautoribus,^nbsp;amp; adhærentibus ipiorum a^mulorum noftrorum,amp;:cuiuflibet ipforum,prôqui-bus obfidesnon habuimus:ftatuimus,quôdilli,fi vfque ad feftum dominiezna-tiuitatis nunc ventura?,coram noftra maieftatein didoregnonoftro Hungariasnbsp;exiftentes,perfonalitercomparuerint,debeant,cum confilio tarnen Prçlatorum,nbsp;Baronum^ noftrorum confilij noftri,in forma aliis concéda,gratiam obtinere;ûnbsp;verb venire contempferinr, cis præfens gratia nihil fuffragetur. Defamiliaribusnbsp;verb q uorumcunqueaemulorum præfatorum,necnoB de quibufeunqs nobilibusnbsp;in praefatis regnis noftris Hungaria?,SGlauonia?,amp; in partibus Trandyluanienfi-bus.poiTedîones habentibus,dccernimus,qubd in prüfens gratia ipfis generaliternbsp;computctur,ita tarnen,qubd infra anni rcuolutionem proxime futuri,à diedata-rum prsefentium inchoando,caufafidelitatis oftendcndç coram noftra Maieftatcnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ji
feprxfentando.literasnoftras regales pro fe obtineant fuperindeiqubd fi forte nonnulli ex rebellibus,amp; æmulis noftris iuperius defignatis,feu ex fequacibusnbsp;eorum,aliqua fpolia,incendia,damna,malcficia,rapinas,cxdes,fcu alias cuiudi-bet generis oifenfiones deinceps commiferint,vel pcrpetrauerint,feu quicquamnbsp;contra Maicftatem noftram attemptarc præfumpferint,videlicctilli inter partesnbsp;Tranflyluanienfes,amp;: Drawancommorantcs,poft dies oâojillfverb de partibusnbsp;Tranflyluanienfibus,poft dies vigintijfiilli qui flint trans Drawam,poft diesquin-decim,adiedatarum prxfentium in antea cbputants.volumusqubdpofiint,nonnbsp;obftantibuscontentisinlitcris noftris, fecundu forma iuris amp;iuftitia?cSdemnari. 4®
Poftremb donationes vniuerfaspernoftram Maicftatem depofleflionibus, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;f
caftris,oppidis,amp; diftridibus didorum Praîlatorum,Baronum, nDbilium,militu, clientum, amp; ad cos pertinentium praefcriptorum, quibufuis durantibus prxfen«nbsp;guerra,hadenus fadas,fimul^um omnibus literis exinde fcriptis vel confedis,jr-ritantesatq^eannullantesjàprioribus podedbribusearundemcenfemuseoiure,nbsp;quoante3podederunt,castencre,acetiamgubernare:fpoDdcntcs,atquepromit-tentesomniapræmiira,amp;fingulaeorum,eis,amp;quibudibct eorum,amp;adipfosper-tinentibus,hçrcdibusqj ipforum,purc,amp; fincere,fine omni dolo,amp;fraude aliqua-lijbona fideamp;inuiolabili mediante firmiterobfcruare,ita videlicet,vtvbialiquisnbsp;corum quouis modo refilicndocotranoftram Maicftatem rebellizarcniteretur,fdnbsp;atqj vellet,tunc nos talem cum Praclatis amp; Baronibus noftris,qui tunc ipfi de con-filio noftro fuerint,fimul,amp;:coniundim,non autemdiuifim,agnitisfuisdemeri-tis.prout qualitas exiget,iuxtaregninoftBiantiquam confuetudinem,punireva-leamus. Datum Budac feria fccunda proxima poft feftum fandiFrancifcicon-fcftoris,ÀDno Domini millcfimo quadringentefimo tertio.
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Sigis-
-ocr page 1065-DECRETA. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;45
SIGISMVNDI IMP ERA TO RIS DECRETVM s Y P E R DONATIONIBVS POSSESSIONVMnbsp;inßdehumj Anno Domini i o
Nos Sigifmundus Dei gratia,Rex HunganXjDalmatiæ,Croatia?,Marchio^ Brandeburgenfis,amp;:c.facri Romani Imperij vicarius generalis, Sgt;i regni Bobi^iar*nbsp;gubcrnator,memoriæcômendamus,tenorcprçfcntium fignificantes.quibuscx-pedit vniuerfis.quemadmodü nobis alias extra regnü nofirü in partibus Bohemiçnbsp;pro fach Rom.Imperij honore,amp; iure noftri patrocinij.pro pofie infudandü amp; la-*0 borandû,q,quidâPrælati,magnates,proceresqj,amp;nobilesregninoftri,malofrctinbsp;confilio,imö rebellionis calcanco dudi,amp; in improba fenfum dati,ingrati,amp; im«nbsp;rriemorcsbeneficiorunoftrorum à celfitudinc noftra fufceptorü,amp; crimenIxfxnbsp;Maieft.fimiliterconfpiranteszNosvero regé,amp;dominûHungariædiademate,amp;nbsp;folio ipfius regni noftri,cui iam à Deo propitio fere i6.annis féliciter regnauim^nbsp;jniperauimus,priuare,amp; deftituere,aliumq5 eisignotüinregem,vtputaLadiflaüjnbsp;filiumKarolidcDuracioeligenteSjindiäüregnum noftrumintroducerefatage-banrjtademqjalfiftentibusnobisdominiremedijadiutorcsnonnullörü fideliumnbsp;Baronum,amp; procerurn noftrorü interuenientefubfidiogubernaculadidi regninbsp;noftri votiuereadipifcentibus,plerifq; exdidisinfidelibnoftrisiuxtademeritorunbsp;lo^uoru exigete dignacorredionis lineaferiri,alias qjcaftris,tenutis,diftridibüs,Conbsp;rnitatibus,oppid is,pofteßionibus,amp;cundorü bonorum uneribuSjtanqiiä per nota infidelitàtis huiufmodircbelliû admanusnoftras regiasdeuolutas,amp;redadas,nbsp;dedidisq5manibusnoftrisregiis,nónullispra?didisfidelibus B3ronibus,proceri-busamp;nobilib.noftris,partem noftrâanimoconftanti amp; fidelitatc firma tenente,nbsp;fauentc,amp; magnificante,iuxtalaudabiliûferuitiorumipforû mérita,vigorc certarum literarû noftrarû exinde confcdarij,iurc perennali dedifie,donaflc,c5tuliirenbsp;fiidiftribuifiTeperhibemuramp;recordamur.Itaque nuncnonnulli forent rcgnicolasnbsp;noftri,quorum,vt pra'mittitur,pofleffîoncs,amp; pofTeflionaria per Maieft.noftramnbsp;modo prxmiflbjpractadis noftris fidelibus donata,amp; diftributacxiftunt,quihisnbsp;tribus modis infra fcriptis lamentabilibus querelis noftram infeftant Maieftatem.
Primo qualiter nonnullieflent ex ipfis,quorûlicetiura poftcflîonaria propter notaminfidelitatisipforû didis noftr^ fidelibusincumcontulerimussramen tannbsp;dem moti regia pictate,quadelinquêtibusveniam folemus impartir!,ipfis capiti-bus,poirelfionibus,acrebus amp; bonisipforumvniuerfisgratiâfeciflèmusfpecialé*.
Secundo aûcquibufdamexipfis,licct iurapofleflîonariaipforumpsreandem notam infidelitàtis aliisinfidehbus noftris donauerimus:tamcipfiiuxta gratia pernbsp;nos,acDn.Ioan. Archiepifeopum Scrigonienfem,nccnon vtrofq5 Nicolaumjaliàsnbsp;Waywodas noftrosTrairyluanienfes,felicitcrfada,initaroamp; motam,àquibufuisnbsp;malorumgeneribus,necn5adibus potentionariis,amp; iniuriis cuipiam inferendis,nbsp;fuperfedilTcnt,prorfusamp;ceflaftcnt,necvnquampoftprædiôtagratiam nobis, autnbsp;cuipiam regnicolarum noftrorum,adhxrendo noftris rebellibus amp;x(nulis,ali-quaminiuriam,damna,nocumenta,infolentiasqj,amp;;opprobriaintuliflent.
Tertio aût effent tales,quorumfimiliteriurapofl'effionariapropræmifla nota infidelitàtis aliis noftrisfidelibuscertarûnoftrarutÂliterarum donationaliû vigo-ribuscôtuliflcmus,quo nunquâ,amp;maxime inhis elapfis proximis 4ifturbiorumnbsp;temporibus,aliquânoxijcriminis infidelitàtis,autaliuscuiufuistocagionis nota innbsp;fc cotinentem,contra noftram Maieftatem,amp;: factum noftrum diadema,aut aliosnbsp;quofeunt^ infidèles noftros palàm.vel occulte perpetraifenr, amp;commififlcnt,pa-riterq; ipfi huiufmodi pofleirionibus,amp; iuribus polTeflionariis non effent digni,amp;nbsp;° raerito priuandi, amp; deftituendi,fiipplicium modo culmini vocibusgemebundis,nbsp;amp;ipfiscircaprxmiffaderemcdiodignaremurprouiderc opportuno. t
Nos itaqs qui ex fufcepti regiminis officio,caufasquorumlibet oppreffbrum amp; querulantiû omnino metiri debemus.Yuftina requiréte,auditis,amp; fane intelledisnbsp;jppofitionibus præmiffis,vnà cû fidelibus PratIatis,Baronibus,amp;^ceribus noftrisnbsp;matrro exindeprçhabitoamp;digeftocôfilio,circaprçmiflbs articulos,obiediones,
-ocr page 1066-SIGISMVNDI REGIS
amp; querelas permouere queruhntes modo fuperius fpecificato, corâ nobis,ac ipfis Prçlatis.amp;Baronibusnoftrispropofitosamp;dedaratoSjVnàcumeifdemfanximus,nbsp;decreuimus,amp; in(btuimiis,fuper hisq; ftatum fecimus, vt biomnes,amp;(]ngulirc«nbsp;gnicolæ noftri, quo,vei fuperius expreiratumeft,iura ponedionariaaliisfidelibusnbsp;noftris pr^ecexcuprarmifTae notæ infîdelicatis contulifTedinofcimurjhos nodtos
'fidèles, apud quos diâa iura polFcffionaria exiftunc, in domibus eorum propriis, aut alias vbi reperiri potuerint,mcdianribus hominibus noftris regiis, amp; teftimo-niis aliquorum credibilium capitulorum vcl conuentuum contrafeipfospcrfo-naliter,velper Procurarorem noftræ Maieftatis pcrfonaliter,vbi runc(Dco du
ce) vnàcura eifdem Prarlatis,Baronibus amp;proccribus noftris fucrimusconftitud, n
cuoccntin pra:fcntiam,mcrum,plenum,amp;condignum iudicium, finemqs decifi-uum recepturi caufa in prçmifla. Adueniéte aut ipfo tcrmiao,ipfis partibus corara nobis pro habendo in eorum caufa moderatiuoiudicio,fi amp; inquinantû ipfæ partes vnanimiamp;côcordivoluntatefeipfos in eorum cau(a,atteftationcfeu teftimo-nioaliquorum fidedignorum proborum nobilium virorum,qui fidelesfuerint ànbsp;principiOjamp;funt.noftrçMaieftatifpontefubmiferintjamp;compromifcrintExtunCnbsp;idem ipfacôpromiflîo ipfis partibus per nos,ac ipfos Barones noftrosadmittaturnbsp;amp;confentiatur,interipfasqs partesiuxtaformani huiufmodicôpromifl]onis,autnbsp;atteftationis, iudicium amp;iuftitiamexhibeantindilatê,prout conuenicnsfuent,amp;nbsp;iuri videbitur expedite.Incaki veto,quo partes prætaàæ in huiufmoditeftiûele- xonbsp;(ftionedifcordcsfuerinr,tuncnosPrçlatos,Barones,autcæterosnobilesilliusCû-mitatus, in quo ipfæ poireftionesdenotatæamp;fcollaræexiftunr,q nobis fideles fue-re, vel fi in ipiô Comitatu tot amp; tanti nobis fideles in numero protunenó fuilTenr,nbsp;quorum teftimonium fuper bis fufficienseftct,amp;acccptadum,tuncaliosnoftrosnbsp;fideles alterius Cömitatus,ipfis pofleftionibus collatis propinquiores,de fidelita-te vel infidclitatcpartis,quæinculpatur,percertasliterasnoftrasrequirere,amp;abnbsp;ipfis exindemeramccrtitudinemrecipereamp;expcririteneamur,vtrcccptarci vc-ritatc.inter ipfas partes fineinfaccre valcamusindilatam,
Adeondnfienemautem iiorumarticulorum,PrimóquicunqueregnicoIa-rumnoftrorum,quorum iura poffeifionaria modoantelatOjCuipiamfidcliumnO nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ji
ftrorum func collata,fc annotantium gratiara per nos ipfis domino Archiepifcopo amp; Waywedx fa«ftafn,pcreuidensdocum^um,aut aliacrcdibilia teftimonia, ve-racitcr obferuafïc comprobare poterunt, talcs rurfus in plenum dominium vni-j uerforuin iurium ipforum pofleftionariorum debentefle in continenti reftituen-di.lllisvcró noftris fidclibus,apud quos ipfa iura poflefljonariaextiterint,loco co-iLindem alias poflcftiones aliquorum infidcliumnoftrorum notoriorum ànobisnbsp;imperrauerint,amp; feipfos ipfi infidelesab ipfanotainfidelitatisexpurgarenonva-luerinr.allegantibus foîùm fub ipfiscapitibuspoirefGonibus,amp; boniseorum,poftnbsp;ipfam donaiionem noftram,per noftram Maicftatcm gratiam fore faâaro.in pleno dominio ipfarumpoftefljonum ipfisdonatarum inæuumdebeant rcmancre,nbsp;nee vnquam ipfaspolTcflïonesabeifdem noftris fidelibus modoqualicunq; abflt;ÿnbsp;bona eorum annuentia amp; voluntatc auferre valcamus,ncc ipfis infidelibusno-ftrisipfagratianoftraquoadrehabitationemipfarumpofleflionum eorum polfitnbsp;in aliquo fuftiagari.quoniam vokimushuiufmodidonationera noftramfcmpecnbsp;amp;vbiqucin4uiroborisfirmitateinuiolabiliterpcrmanere.
Item, quiconque fidelium noftras aliquas pofteflioncs infidelium noftrorum à culmine noftromodo qualicunqueobtinuerit.vel impctrauerit,feipfumqs in dominium huiufmodi pof[eflionum,pcr nosfibidonatarum,tepiditate,aut a-liquali inertia duiftus,infra tempus lcgitimum,vtputainfraannireuolutioncm,
feftioui-
-ocr page 1067-DECRETA. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;47
feflîohibus gratiam feciflc perhibemur,nobis retincmus,aut fi cuicunqj ipfas ma-bcrimus donarc,id in noftra conftat,amp; ronftarc poterie volun tare.Qui verb modo amp; confuetudine obferuatis,fc vigore donationis noftræ regiæ in dominium pofleflîonum fibi datarum,infra tempus legitimum,pernoftrum amp;capituli aurnbsp;cotiuentus homines introduci,ac per ipfos homines faflîonem debitam, coramnbsp;diâo capitulo,autconuentufprout moris eft) fieri procurarunt, occurrentibusqjnbsp;interim,amp;: imminentibus aliquibus fibi impeditnentis aut obftacuhseorundem nbsp;capituli,vcl conuentus,ipfumcapitulumvel conuentus ipfas literas ftatutorumnbsp;ob contradictor um nihilationem,aut aliampotentionariamrcfiftentiam, aut fa-norem,fcuformidinemdiä:orumnoftroruminfidelium,velfratrum eorundemjnbsp;aut aliis caufis expreffis extradare,amp;cmanari facererecufaflent: tune ex eo nonnbsp;debent perdere vigorem literarum fuarum donationalium,dummodode ea renbsp;legitimedoceant,de amp;:fuper his perhibeantteftimoniumveritatis.
Proptcrea,quicunque fidelium noftrorum in dominium pofleflionum ob notam infidelitatis alicuius per nos fibidonatarum,infra annireuolutionem,autnbsp;l^ucufque.aut ob metum amp; potentiamfuiaduerfarij.vel denoftracommiffioncjnbsp;ieu mandate,aut prorogatione fe ftatui facere nequiuiflet, amp; in dominium ea-¦¦undem legitime introire 5amp;id rite,amp; legitime,cum fuflficienti teftimonio poftetnbsp;comprobarerfimilitcr volumus,vtex eononperdat vires literarum fuarum do-»nbsp;ßationalium.
Volumus etiam,quod prasfentis feripti noftripatrocinio ftabilimus,vt hi o-®gt;nes,amp; finguli noftri fideles,qui de pofteftionibus eorum per noftram Maiefta-^em eis prætextu aliquarum infidelirarum donatis,vigoregratiæ noftra: per nos fi-lupfisinfidelibusfaóta:,aut per ipfos infidèles,aut alios quofeunquepotentiona-llter eXclufi eflcnt,vel qui,vt præmifimus, ob metum diCtorumaduerfariorura ®orum,hucufque didas poftc/fionesintrare nequiuiftcnt: rurfus in plenum do-ïîiiniumearundem per Comités parochiales illorumcomitatuum,in quibusipfxnbsp;Pofleflioncs exiftunt,modis omnibusrcftituantur,amp;introducantur. Volumusnbsp;etiam,vtnumeruseorundem fidelium noftrorum augeatur,amp; viarecludatur dc-linquentium. Sanximus,vt quiconque regnicolarum noftrorum quibufuisno-ftris infidelibus,fado,autfubfidioexpenfarümquelargitionefubuenifte,aut ipfisnbsp;liofpitalitatem pra;buftrc, probare potucrunt : Hi omnes fimiliter perdant iuranbsp;jpforum pofteffionariorum vniuerfa. Datum Buda: feria tertia proxima poftnbsp;dominicam Inuocauit,Anno Dominimillefimo quadringentefimo quarto.
i
DECRETVM S I G I S M V N D I, P O S O-
NII EDITVM ANNO
40 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ï 4 3 5
S tGisMVN Dvs diuina fauente dementia, Romanorum Imperator,fem-per Auguftus,acHungariæ,Bobemiar,Dalmatia:,Croatiæ,Ramia:,Seruia:,Galli-cia:,Lodoraeriar,Comania:,Bulgaria:qj Rcx,amp;c.V niuerlisChrifti fidelibuSjpræ--fentibus pariter amp; futuris prçfentium notitiam ha01turis,ialute in omnium Salua-torc.IntercunâaquæprofubiedorûfalutecÔferuandanoftrxmc(ÿtationispcr-penditacumé,adeaprçfertim cordis noftri curasinnatanobisinclinationenatura folemus diuertere,quibus humanç temeritatisaudacia effrenata nonnunq vin-dapotétiareprimatur,amp; iurisintegritasabutentiüpuaricatione deprauata.nunc Jo apertiore priorücon{uctudinumdeclaratione,nuncnouarum vtiliconftitutioninbsp;hgum participantes prouidentia reformctur. Proindead vniuerforum,tam pra:-fentium,qfuturorum noticiam volumus peruenircjq, cùm nos pro imperialis fa*nbsp;ftigij honore finaliteradipifccdo,pofteledioné noftram in Regem Romanorumnbsp;faét3,amp; primç corona: regiç Aq uisgr^ni fufceptioné,nouiflimê facri Rom-Impe-hjprincibus eledorib,nobis confulentibus,in partes Lombardia; defcêdendum,
-ocr page 1068-4« nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;SIGISMVNDI REGIS
inciuitateMediokni fandatn coronam rcgiatn Rom.Imp. recepiiretnus,amp; degt; mum in vrbem Rauennam profedi fuiflemus,infulasquenoftrasihiperialcs,(ienbsp;manibus fandiflimi domini nofl;n,domini Eugen ij Papç quarci^cum débita folennbsp;nitace fufcepinemus,amp; deinde nonullis partibus Italix amp; Germanix perlullracis,nbsp;rebus^ tam fandx RomanxEcclefiæ,quàmnoftrisImperialibus nobis interimnbsp;pccurrentibusjvotiucdifpofitis exonerati,tum in peculiare regnum nollrûHun-
^ricum medio temporeprxfentianoftraregali viduacum,iniuriis amp;:damnifica-tionibus potentialibus in fuo ftatu,amp; fine quietis amp; pacis amnitatedifturbatum regrefE,in hac ciuitatc noftraPofonienfiprimamrefidentiam pcrionalemfecif-femus,ac vna cum fideiibus noftris,Prçlacis videlicet,amp; Baronibus eiufdem regni lonbsp;noftri,ad noflram Maieftatem confluencibus,certamconuentionem nobiliumnbsp;de fingulis ipfiusregni Comitatibus couocari feciflcmus:Tandem ipforum con-gregationeadunata,deeorundem Prxlatorum,amp;: Baronum noftrorum,nec nonnbsp;nobilium regni nofl.ri,totum corpus eiufde regni cum plenafacultace abfentiumnbsp;repræfencancium, vnanimi voto,confilio,deliberatione 8^ confenfu pro débita,nbsp;ordinata,amp; forum iuftitiçadminiftratione incolis eiufdem regni çqualiter omnibus decxtero cxhibcnda,nccnon quicto amp; tranquillo ftatu eorundem regnico-laruminfcriptasconftitutiones,ftatutaamp;: leges in perpetuum duraturas,amp; inuio-labilitcr obferuandas difpofuimus,decreuimus ordinandas,declarandasnbsp;mandas.
De iudicthiis or dinar iii re^ni,^ de eorum iuramenta.
Primo quidcm,vt omnis fcrupulofa fufpicio,quxcontraiudices,amp;iufti-ciarios ipfius regni noftri,de faiiore,odio,autquoquo modo côcipi pofiTetjdecor-dibus quorumlibetpenitusremoueatur,amp; collatur,ftatuimus,vtfemper fuccefli-uiscemporibusomnesamp;finguli indices,amp;iuftiGiarij,didi regni noflrijtam cede fiaftici,quam feculares,qui videlicet inPalatinum,veliudiccmcurix,magiftrumnbsp;Tauernicorum rcgalium,cancellarium,autvicecancellarium regalem,inproto-notarium feu viccgerentemiudicumprçtadorum,ac etiam aflefiToris in iudicio,nbsp;in Way wo dam partium TranffyluanienfiumjComitem Siculorum,'Banum re-gnorum Dalmatixamp;Croatix,Banum ScIauonix,Banum Mochonienfem,ac innbsp;Comités quorumlibetComitatuum,amp; indices nobilium eligcnturamp;aflumennbsp;tur,eorundemq5iniudicatuvicegcrctes,fubfticuti,amp;:afreirores,temporereceptio-nis eorundem,ad buiufmodi honores amp; officia adminiftrationisiudicijamp;iufti-tix.in manibus noftris regiis,vel depuratorum à nobis,iuramcntum prxftare te-neantur,performamverborum infrafcriptorum.
Forma iuramenti.
Ego N. iuroper Deum,amp;gloriofamDeigenetriccm,virgine Mariam,per omnes fandos amp;elcdos Dei,quodomnibus,amp; fingulis,coram me«aufantibus,nbsp;abfque cuiufuis perfonx,diuicis fcilicet amp; pauperis,acceptione,omnibus prece, 40nbsp;prxmio,fauore amp; amore,amp; odio poftpofitisamp;remotisjproutfcilicetfecundumnbsp;Dcumamp; iufticiamfaciedumcognouero,iuftum8c vcrum,iuftitiam amp; indiciumnbsp;faciam meo pro pofle. fic me Deus adiuuct,amp;: beaca virgo Maria,amp;hoc fignumnbsp;viuifiex crucis Domini noftri lefu Chrifti.
De eteéîione iudicum nohilium.
IvDicM autem nobilium in quolibet Comitatu eligantur,vtprxficiantur ex nobilibus potcntioribus,amp; bencpoflcffionatisilliusComitatus,communiternbsp;omnibus nobilibus eiufdem Comitatus concorditervifi,amp;mericóaccepcandi.
De ^cena recufantium ajourner e hoc o^icium,C^ c/uod inß-a (juinquen-nium non poßit index nobilitim it erum adhoc oß'icium aißumendum coartari.
E T ipfi eledi tencantur non refutare^fed fufcipcrc officium iudicatus,fub pna viginti quinque Marcarum,per ipfamcommunitatcm,fi fecusfeccrint.ir-remiffibiliter cxigendarum, excepcis tamcn officiolatu$,amp;: honores regios,regi-nales,
9
-ocr page 1069-DECRETA.
4P
nales,Prçlatorum,Baronum,vel aliorumtenentibus,vel ftipendiarationecxcrci* tuationis habentibus,vel aliis rationabilibus ex caufis in ipfo Comitatu cocinuamnbsp;relidentiam non facientibus, amp; huiufmodi officium adminus perannumexer-cendum, habentibus figillum cognofcibile,ad dandum cum figillis aliorum iudi-cum nobilium,amp;Comicis,veI vicecomitis,literas fide dignas.Si verô elapfo annonbsp;voluerint, habeant recufandi facultatem.quôdfirefignauerint,autper conîmu-*nbsp;nitatem nobilium comprouincialium rcmoti,feu mucatifuerinc,anteannfi quin-tum futurum ad officium affiimenduminuitinoncoartentur.
De diutßone hyrjagiorum inter Comités amp; iudices nobilium.
D E byrfagiis autem Comitum parochialium ad portionem iudiciariam cc-dentibus, Comités parochiales, amp; iudices,æquam inter fe diuifionemfacere tc-neantur induas partes.
io amp;ordinamus,quôdquandocunquc amp;vbicunquefuerintfadæ pofleffionum aut fquot;tdtaoffor terrarum occupacioncs, potentiarum vadationes, feu rerum amp; bonorum occu- '**nbsp;pationes,ablationes,fuccifiones fyluarum, interemptiones,vulnerationes,amp; vcr-berationes hominum,domorumamp; pofleffionum inuafiones amp;depraedationes,nbsp;amp; alij fimiles noui adus potentiarum maiores; extunclæfi,damnum amp; iniuriamnbsp;paffi,impetratis literis rcgalibusnoftrisquerimonialibus,amp; praeceptoriis,Comités parochiales, amp; iudices nobilium Coraitatus illius, in quo faâa huiufmodinbsp;patrata extiterunt, accédant, amp; requirant : qui quidem Comités, amp; iudices cumnbsp;teftimonio capituli, amp; couentus illi Comitatui deferuire foliti, à vicinisamp; com-tnetaneis,amp; nobilibus comprouincialibus,fub certispnisin huiufmodiliterisnbsp;noftris regalibus declaratis,in fedem eorum iudiciariam,per modum proclamatçnbsp;congregationis, partibus quoque litem habentibus conuocatis,adfidcm eorumnbsp;Deo dcbitam,fidelitatemq} nobis, amp; facra: corona: noftræobferuandam.tadisnbsp;fanélorum reliquiis præftitam,fiiper huiufmodi nouis occupationibus pofleffio-nariis,amp;aliisaâibus potëtionariis,plenam amp; indilatam requirant veritatem ; quanbsp;tequifita,amp; inuenta,pofleffiones occupatas,autoritatc,in hacparteeisattributa,nbsp;niediante,reftituant eifdem, à quibusfuerantindebitè occupatæ,ipfosq5indo-tninio earundem protegant,amp; conferuent; aliaverôbona,amp; vadapotcntionali-ter ablata,abfque defedu reddantur,amp; reftitui faciant.
efficient i int^uißtione,^ßatisßaciione im^ 'otentiarium ad curiam regiam deciden-
Sy PER. fado autem potentiæ in talibus com miflæ,partes vtrafque.difcuffio-nem amp; fententiam finalem rccepturi,ad certumterminummediantibus eorum, didi capituli, vel conuentus literis, feriem totius fadi exprimentibus,ac propria, amp; pofleffionum fadum huiufmodi atteftantium nomina continentibus, innbsp;perfonalem prxfentiam noftram regiam,aut palatinalem,feu iudicis curiae noftraenbsp;tranfmittant: vbi abfqj virerions termini,amp; litigionarij procefliis obfcruatione,amp;i:nbsp;cotinuatione,ctia partis non venientis abfentia non obftante, nos, vel iudex alius,nbsp;ad quem caufa tranfmifla fuerit,iuramentum capitis deccrnen:tandem finalemnbsp;fententiam proferemus,amp; proferre tenebitur. Partes tarnen litigantes,quando-cunque voluerint,abfque requifitione iudicis, amp;onerefolutionis byrfagiorum, Cöcorctaeienbsp;libetam concordandi habeant facultatAn, quemadmodum antiquaamp;laudabilisnbsp;regninoftri confuetudo,huiufmodi concordiam in quibufeunque fadis poten- dtertt.nbsp;tialibus amp; aliis libéré faciendam didat amp; confentit.
-ocr page 1070-P nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;SIGISMVNDI REGIS
De BaromhuSyiudicibiis,^ aliis o^icialibifSjac Comiühtis ^drochiahhtùi altos indehitè opprimentibtis,qpiod eadem proclamai a congre-gatiogeneralis contra eos celehretur.
Ne autem Barones,iudiccs,amp;: alij,honores regios amp;officiolatus à Rcgia MÂcftate tenentes,feu Comités parochialeshonori amp;iudicatuiip(orumfubie-âos,quibus etiam ipfi ab aliis iuftitiam mini(lrât,per feipfos quamuis cupiditatCjnbsp;vel propria voluncate alleâi,aliqua occafîone indebitè grauent, opprimant,feunbsp;damnificent,aut per eorum vicegerentes talia fieri permittant :ftatuimus,vt à tali-busla:fi,damnificati,amp;iniuriati,impetratisliterisnofi;ris,ipforum querela conti'nbsp;nentibus,prçceptoriis^,modoprçtaâ;o coram iudicib.nobiliû,ac tefiimonio ca-pituli,vel conucntus eiufdem Comitatus,per modum fimilis proclamatç congre-gationis, veritatê inquiri facere, amp; fua damna vel grauamina coprobarc valeât,amp;nbsp;per ipfos indices,vnà cum nobilibus prouincialib.Comitatuseiufdem,iudiciutnnbsp;amp; iuftitia ex parte huiufmodi officialium impcndatur,aut noftrç Maiefi:ati,feu iu'nbsp;dicibus,amp;iufiiciariis curiæ noftra: prænotatis,modo præfcriptoper literasipfænbsp;rum hidicum nobilium,feu capi tuli amp;conuentus,feriem totius fadi continentes,nbsp;caufadifcutiendi adcertumterminumtranfportetur, vbi huiufmodi caufamodonbsp;prazmifib fine dilatione terminetur.Si verô iidê Barones,fcu officiales regalç$,autnbsp;Comités debitummoderamen fui officij in tantum cxceflerint,vt ex parte totius ionbsp;communitatis,officiolatui fuo fubieâæ, generalis vociferatio querulofa contranbsp;f jjQj emerferit,extunc nos ad fidelem amp;tliteratoriamafrertionem iudicumno-ru etmfre-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«
bilium,amp; capituli, aut conuentus prouincialis,pcrfonaliter,vel per idoneum hominem ad hoc fpecialiter deputando,volumus amp; tenebimur ex p arte talium con-dignam iufiitiam miniftrare.
De ojficialibus do)ninorum,(jui cumpotentiis dominorumfùorum alios damni^ ficanti^uoddomini eorum de fuis bonisfatisfaciant,amp;tandem de bonisfùorumfamiliarium^etiam per detentiones perjona-rum,pro fe fatis recipiant.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;3®
S T A T VIM VS italt;^ ad reprimendum potentionariorum aduum efFrcnatum 4bufum,prçfcntc ordinatione fancicntcs,quôd fi qui caftell3norû,aut cxterorumnbsp;officialium noftrorum,aut reginalium,nec non prælatorum,baronum amp; nobiliu,nbsp;ac regnicolarum noflrorû,de caftris,amp; officiolatibus,amp; cum potentiis dominorûnbsp;fuorû,à quibus eiufmodi cafira,pofreffiones,amp; offieiolatus pro honore obtinent,nbsp;aliquos aâus potentiarios,damnificationes,iniurias,amp;; quæcunq; mala perpetra-uerint amp; eommiferint,talium domini.quieifdcm huiufmodi caftra,offieiolatus,nbsp;amp; honores contulerint,fuper omnibus damnis Scnocumentis per fe,amp;de fuis bo*nbsp;nis,plenam fatisfaólionemcxhiberefintobligati,amp;tcneanturcfFediuè feipfos innbsp;h uiufmodi adibus potetiariis per fuos caftellanos feu officiales perpctratis,infcios 40nbsp;amp;innocentcs,amp; immunes forc,debitoiuramcntopurgandi:Suum aut damnumnbsp;in huiufmodi fatisfadioneprçtadaperccptum,fi volucrintàfuisfamiliaribusca-ftcUanis,feu officialibus,qui ipfi fatisfaâ:ionicaufamdcderunt,perablationes return, amp; bonorum ipforum,fc pofleffionumoccupationeSjfeu rebus,amp; bonis,acnbsp;pofTeffionfijus minus fufficientibus per perfonarum eorum detentionem,amp; mnbsp;captiuitatemredadionem,amp;confcruationem,vfqjadrecuperationédamnorumnbsp;fuorum prædiâoru fiendam, non obftante libéras nobilitatis conditionc,vel alte-riuscuiuflibet dignitatis priuilegio,liberamhabcantfacultatcm,quantitate tarnennbsp;fui damni in folutione huiufmodi percepti no excedendo. Vt autem officiales,nbsp;Comités noftri prxtaâi,nobiles,amp;incolasregninoftrifubfuooncreamp;iudicatuydnbsp;conftitutoSjin debitis byrzagiiSjCxaôtionib.grauandi occafionê non habeanr,an-tiquam in hac parte confuetudine regni imitando dcclarcmus:Q^d nullus iudi*nbsp;cum feculariû iudida feubyrzagiaextotquere poffit,nifî tempore congregationnbsp;nis palatinalis,vcl alterius per RegiamMaieft.adcongrcgationes generales cele-brandas dcputati,in fingulis Comitatibus celebrandis, fecundum cofuetudmem
-ocr page 1071-DECRETA.'
Primus ca/its propter violatam retentionemy nbsp;nbsp;damnificationem *
lobagionum po/l petitam licentiam.
Prim o, videlicet, propter violatam reten tionem,aut damnificationemlo-10 bagionum,petita liccntia,iufto tcrragiodcpofito,aliîsque debitis fuis perfolutis, ad alterius pofleiïionem fe transferre volentium ; quo cafu Cornes parochialisnbsp;cum fuis iudicibus nobilium.abfque quibusnullum intalibusprocefl'um facerenbsp;debet, ab his,qui in hoc cafu culpabiles legitime inuenti fuerint,indicium, feunbsp;hyrfagium trium raarcarum toticns,quotiens amp;quandocunqj culpabiles inuenti fuerint, fine expcdatione,extorquere poteft,Iobagionem detentum,feu da-mnificatum cum omnibus bonisfuis,damnisetiam recuperatis,hbereabireper-micti faciendum.
IT E M,fi quis lobagionem altcrius,non petita,ncc obtenta licentia,vel peti-ta/ed non obtenta,ante dies quindecim huiufmodipetitælicentiæpotentialitcr abduxerit, tabs pro abdudione violenta lobagionis huiufmodi byrfagia triumnbsp;Klarcarum foluat,amp; eundem lobagionem cum aliistribus marcis byrlagialibusnbsp;per Comitem parochialem cum indice nob.reftitucre compellatur. Si verb lobagio aliquis nonobtentalicentia,fedfurciue adpoflelfionem alterius receffcrit,nbsp;amp; idem ad cuius pofleffionemacceflerit requifitus reddere recufauerinextuncadnbsp;reftitutionem lobagionis furtiui Comes parochialis talem cum byrfagio triumnbsp;niarcatum compellcrc debcatac tencatur.
Tertius cajus propter'violationemßdis iudiciaria.
Item violator fedisiudiciariaebyrlagiumxxv.marcarum foluat.
Item, quiconque furem,vel latronem,aut aliquem publicum malcfado-fcm eaptiuauerit,amp; eundem de captiuitatefua voluntariepermiferitabirc,folue-te debet Comiti parochialihomagiummalcfadorisprænotati.
Qptintuscaßtspropter non folutionem lucri Camer^e,
IT E M, à quocunque lucrum Camerx debito temporefolutum non fuerit. Comes parochialis cum iudicenobilium,dequalibetvillanonperfolucnte poftnbsp;emanationem literarum byrfagialium per lud.nobil.contra talesdari folitarum,nbsp;4o exigeredebeat ipfum lucrum Camerxcum byrfagio trium Marcarum.
CoNsiMiLiTER qui cctta fcicntia mcminimus noftrorum prxdeceflb-rum litcris,per noftram Maieftatem frequentius literatorie,amp; laudabili coniue-tudineregni noftri,percipi folitum cire,amp; vfitatuififore décimasEcclefiarum de fingulis villis décimas perfoluere: poft interdidum eccicfiafticum eerto cofuetonbsp;tempore obferuari commiflum,rccufantibus per Comités parochiales,aut vicesnbsp;fuasgerentes cxigeredeberc,cum fingulistributis maieftatis. Ideo prxfentib.or-dinationibus^ôd ftatuti vigorceandem confuetudincm ratam habcnda,innouan-dam,amp; imitandam committentcs.quod poft interdidum ecclefiafticu,in fingulisnbsp;dicefibus,amp;: locis epifcopalibushucufqjfolitis.impofitumdefingulis villis,quaenbsp;per vniusmenfis Ipaciumhuiufmodi interdidumecclefiafticum animoinduratonbsp;tolerarinr,cafdê décimas folucre recufannt,feu non curauerinr,mox clapfo ipfiusnbsp;menfis fpacio, Comités, vel vicecomircs parochiales, perdecimationesrequifiti,nbsp;décimascafdein ciim fingulis tribus marcis byrfagialib. profeindilatèexigcntes,nbsp;Cis qp ibus folui de ben t,ablque dilationc defedu perfolui facere teneantur.
£ee
Ji nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;SIGISMVNDI REGIS
Se^timta caßtspropter non attefiationem nohilitirn tempoYè proclamata congregations.
Item quandocunque nobiles alicuius Comitatusvigörcliterarum fcgali-um per modum proclamai« congregationis, fubpna trium Marcarum,in eif-^enrtiteris regalibus exprefla,conuocatifuerint; quiconque in illam congrega-tionem non vencrint,nifi «gritudine, fenio,viduitatc, orphanitate, paupertans impotentia abfentia remota,vel eorumarduis negotiisrationabiliterfeexcufarcnbsp;potcrint:Comcsparochialis,amp;!; iudex nobilium,prazdidas tres Marcas in didis li-terisnoftris exprcflas indilateexigere poffint.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lo
Qélauss nbsp;nbsp;ultimsicafHSpropter extorßonemhyrfagiorum
in caufis accumulatorum.
Item Palatinus, iudex curia:,ac eaitcri indices ordinarij,ecclefiafticiamp; fecularcs,vniuerfa indicia ftatim in caufis coram eis verten tibus aggrcgata,ftatimnbsp;ipfis caufis finiiis,amp;per fententiam finalem conclufis,primô parti aduerfie de fuanbsp;portione fatisfadionem impendere teneantur,amp; ad partem fuam iudiciariainnbsp;cedentem exigere liberam habeant facultatem.
Q^lesperfonx capitular es conuentualespro tefiimonio mittantur.
Item ftatuimus,quód ad faciendas ftatutiones,inquifitiones,amp;euocatio-nes,amp; alios quofcunque proceirus,cum hominibus amp; teftimoniis capitularibus ôc eonuentualibus fieri iblitas,qua: communiter fidedignitates vocantur:de capitu-lisamp;conucntibus perfona: feu homines fimplices non mittantur, fed de ipfis ca-pitulis canonici ad minus,aut perfonæ in beneficiis vel officiis coftitutae.De con-uentibus verb Monachusconuentualisfacerdos deftinetur.
Q^d teflimoniumantequam oxmlttatur^iuramentumpraflet.
Qv I quidem pro huiufmodi teftimoniis capitularibus amp; eonuentualibus deputatijpriuiquam ad faciendas aliquas ftatutiones pofleflionarias, metarum re-,nbsp;arabulationesjt reuifiones pofleffionarum,amp; communes inquifitiones tranfmit-tantur amp; procédant, iuraretcneantur,vt incifdemfadis fideliteramp;redeproce- 50nbsp;dant,amp;: veram relationem feu falfionem faciant.
Qpwd homines regijpo^reuerfionem tempore relationis coram ca-pituls -vel conuentihui'iurare teneantur.
Homines etiam regij in præmiftîs procedetes,tempore reuerfionis corum, acfaflionisfeurclationisjcoraraipfiscapitulisamp;conuentibusfacientesfimile iu-ramentum pra:ftaretcneantur:quicunqjnonfeciflcrepertusfuerit,talis,tanquamnbsp;falfarius amp; periurus,pna amiflionis beneficij fui,fi quodhabuerit,puniatur,amp;nbsp;infuper fine benefieiatus,fine non beneficiatusexiftat,perpetuiscarceribusman-cipctur.Homo veroregiusfi in præmiftîspofleffionariisftatutionibusmetarum,nbsp;reambulationis, amp; reuifionis finiftre,vel false procefteritjin fado periuruspnanbsp;capitis, amp; amiftjone omnium bonorum fuorum conuincatur.
DepcenaillorumjejuiexecutioneßhicommiJJa procedere noUent.
Qvicvnq^e veronobtlis per aliura,feu alios quofcunque,mcdiantibus noftrisregiis^vclaliisconfuetis literis,nomenfuum cotinentibus pro honors regio, coram teftiroonio alicuius capituli vel conuentusrcquifitus,huiufmodipro-ceflus afliimere amp; exequi recufaueritun byrfagio confueto trium Marcarum,pernbsp;Comitem parochialem indilate exigendarum,conuincatur eo fado.
Kt 'uicinorum ôquot; commetaneorum nomina in liters conferibantur.
Statvtiones autem polTcflionariarum metarri,reambulationes,amp;re- P uifiones aliter fieri no dcbcant,nifi vicinis amp;commctaneis huiufmodi poflèflîo-num inibi legitimeconuocatis, amp;,vt fraus amp; dolus in talibus melius euitetur,no-mina fingulor.um vicinorum amp; commetaneorum tempore prçmiftbrum procef-fuumillacprincipaliterconucnientium,inlitcriscapitularibusamp; eonuentualibusnbsp;fuperinde emanandis/eriacim conferibantur.
-ocr page 1073-DECRETA. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ji
De reamUulatione liter arum à capitulii'vel conuentibut defalarioßdedignitatum.
Et vt materia difcordiæfuper faâorcdcmptionisliterarumcapitularium vel conucntualium,ncc non fupcr fatisfadioncviarumfeulaborum,tcftimoniisnbsp;capitularibus St conuentualibus ficntibus,hadenus fæpius fuboriri confuiiajdg-crcto ceflet,amp; fuccidatur:pratfcnti ordinationc,antiquam tarnen amp;laudabilemnbsp;confuetudinem imitantes:
Primo de redemptionihus Ut er arum.
lo nbsp;nbsp;nbsp;Statvimv s,vt in omnibus locis,tam capitularibus,quàm conuentualibus,
pro qualibetlitera euocatoria per fe,videlicet euocatoria prima,fecunda amp; tertia in capitulo aut in conuentu fimiliter cum eorum notario amp; fcriptore pro redem-ptioneliterxrecipiâturfeufoluanturfinguli denarij viginti quatuor maiorismo-netç. Item,pro qualibet litera proclamatoria denarij ccntum.ltem,pro qualibet li-teraprocuratoria denarij xxini. Item,proqualibet literaprohibitoria,protefta-toria,amp; aliisfimilibusjfi patenter emanentur,denarij xxnii.fi yero cia ufæ,denarijnbsp;xii. Item, pro qualibet litera faflîonali emanata priuilegialiter,denarij centum}nbsp;patenter veto,xxiHi.cIaufè autem,denarij xii.Item, pro paribus antiquarumli-teraruminconferuatoriisrcquifitarum,cuftodi,feurequifîtoriper fedenarios ç.
10 Et pro redemptioneliteræ requifita:,fi non hahuit rnultum defcriptura,amp;patenter confeda fiierit,denarij xxiiii. fi veto labor fcribendifucritmagnus,amp;litera priuilegialiter confeda,denarij centum. Item, de fimplicibus tranlcriptis,fcunbsp;tranlTumptisIiteris patenter emanatis,vbi labor feribendimagnus nonfuerit,de-n rij xxnii.Vbi autem litera fuerit prolixa,aut priuilegialiteremanata,denarijnbsp;centum.Item,de litera ftatutoria,inquacontradidiofadafuerit,denarij xxini.nbsp;De literis veto fententialibus pcrpetuis,in quibus côtradidio fada non fucrir,rernbsp;cipiantur pro redemptione Iiterarum,fecundumquatitatempolîeffioni$,necnôQnbsp;feflîonis modo fubfcripto,videlicet de feflione vna,duab*,aut tribus,vel quatuor,nbsp;in toto denarij c.Vbiaûtfuerit vitra quatuor fcifiones,vfqî ad decem,quo quali-Jo Eetfeflionedenarij xxnii. Vbi verbfuerintvitradecéjvfqjad viginti,de qualibetnbsp;leflîonedenarijXH.Vbi verb fuennt vitra viginti,vfiÿ ad c.de qualibet feflione denbsp;narij XII.Si verb fuerint vitra c.vfquequaqj de qualibetfeflione denarij vHi.Item,nbsp;de literis reambulatoriis,metalibus,in quibus contradidio amp; euocatio fada nonnbsp;fuerit,denarijxxnii.Inreambulationibus aut metalibus,in quibusfimplexcon-fignatiOjVelcum hominib.regiis,de curia regia tranfmiflîs,fimilisconfignatio,velnbsp;finalis metarû credio,cum iuramento fuper terram in forma iudiciaria,aut parti-bus cocordantibus fada fuerit,pro redemptione literç denarij quingenti. Vbi âiïcnbsp;partibus in huiufmodi rcambulationib.amp; dcmonftrationib.metalib us difeordan-tibus,caufa ad curiam regiamreduda fuerit,tune,predemptioneliterariitalium
4o denarij cc.Item,decomuniinquifitioneordineiudiciariocômiira,denarijc.Itcm de remiflîonepoITeflîonariçoccupationiSjdenarij c.Item,de occupationibus pof-leflionum hominû in fentêtiacapituliconuidorû,amp; rerum ablationibuSjiudicia-riacommiflione mediante,fiendis,de rebus ablatis de antiqua cofuetudine capitulum habebitdecimâpartemjpro rcdcmptioneafitliterae denarij c.Item,de a:ft;i-niationibus pofleflionariis,iudiciariacômiflîone fiendis,denarijc.I^m,de poflef-fionaria diuifionis,defingulispofl'eflionib.diuifis fingulidenarij c.Item,deexpe-ditoria iuramentali,denarij xxnii. Item,dccxpeditione iuramentalicontinentenbsp;iiominaconiuratorû,denarij c.Item,dcfolutionib.pecunialibus coram capitulis,nbsp;Vel conuentibus,vel eorum teftimoniis fieri folitis,capitulu vel conuentus décimanbsp;jo amp;nonampartes exigerenon polTinnnifiquandopropterdifcordiam partium,innbsp;eorum facriftiisfeucoferuatoriishuiufmodi pecunia: repofitxfuerintîde talibus,nbsp;nempcdeiure,decimamamp;nonam partes recipere poflînt,attamen partis rationé,nbsp;quajcaulamdederitpecuniamhuiufmpdiinconferuatoriisreponcndi.
De falariis fidedignitatis.
Personis autem teftimonialibus capitulorum amp; conuentuum,pro fingulis
Eee %
-ocr page 1074-54 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;SIGISMVNDÎ REGIS
dicbus, quibus in itinerc fidedignitatis proccflerinc,foluanturxn.denarij maio TCSjfiueinpropriisequiSjfiueinequis caufantiûambulcnt,amp;ducanturgt;ica tarnen,nbsp;quôdinvi(âuahbusamp;expéfiscâufantium,amp;ipfosadfaâafuaconducentiû,fimi-ïitcr cum cquis,amp;fatnilianû eoruin de domo icerû in dom û fempcr duci debeant,nbsp;amp; rcduci.Prxterea ex quo in iudiciis,in curia noftrarcgia fieri côfuetis coratn iu- .nbsp;Âcibus ordinariisciufdccurix,ac eorû notariis,fupradidz literz,amp;redemptio-ncs earumneccffariarumoccurreruntîidcoadtollcndamcuiuflibetaltercationisnbsp;occafîoné.quæ inter ipfos notariesamp;caufantesemergi poffct,antiquâconfuctu-dinem redemptionis litcrarum earundem modo fubfcripto duximus fimiliter de-clarandum:videlicet,q, in przfcnticuria noftra,notariisipûuscuriz iudiciarix de tonbsp;vna litera prorogatoria communiterfoluanturdenarij xii.DefimpliciJicera in-quifitionalijfimiliterdeoarij xii.De fccundaeuocatoria,dcnarijxxiiii.De terrianbsp;cuocatoria,dcnarij c. Deproclamatoria ,denarij c. De litera iuramentali tertionbsp;vel fexto fe alicui adiudicata.dcnarij xxini.De eoqui iurabit,xii.vclxxv.autnbsp;quinquaginta fe,denarjj c.Dc communiinquifitione,denari) c.deliteraduella-ri,denarij cc.Dciuramentalifupcrcaput,dcnarijducenti.Deinftrumentali exhi-bitione prima,denarij xxrin. De iccundaria amp; tertiana inftrumentaria cxhibi-rione,cumgrauamineairumpta,fimiliterdenarij xxiiii.De prorogatoria refpon-dentc cum tribus marcis,denarij xxiin. De litera prorogatoriapatenti,denarijnbsp;xxnn.De litera faffionali communi,denarij xxiiii. Dcaliisliteris generalibusnbsp;videlicet prohibitoria,éSi fimilibus,denarij xx iiii.Dcprohibitoriafaciead fa-cicm,denarij centum. De litera fcotentiali faóli potentialis conferuatorij figili'»nbsp;fioreni decern per centum denarios; fcriptori autem ducenti. De literis autemnbsp;ftatutoriisjamp;reambulatoriisfimplicibus,denarij xxun.Deliterisautem adiu-diicatoriis reobtentionis pofieffionum,fcu aliarum return,iuxta quantitatem po 1 -felfionis,feu rei reobtentx, habita concordia inter caufantem amp;protonotarios,nbsp;tier folutio.
Deredemptione lit er ar urn tn Cancellaria maiori.
In Cancellaria autemnoftrarcgia,quoadredemptionesliterarumiudicia-tiarum,amp;conferuatarum,ferueturantiquaconfuctudociufdemCancellarix. Sb 5® militer de donationibus,amp; confirmatoriis,pcnfata quantitate rei donatç,vel con-firmatæ, erit concordantia cum Cancellaria modo haâ^enus obferuato.Qu^ia vc-
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ro in omnibus præmiffis redemptionibus litcrarum, amp; aliis quibufeunq) iolucio-
nibus,amp;: by rfagiorum cxadionibuSjde numero amp; quati täte denariorum pro tempore currentium fxpcnumeromcntiofaâacihgratia remouendi dubij,przfen-rium ferie declaramus,vt denarij tales intclligantur,quorum finguli centum v-num florenum auri valeant, amp;: rcprxlcntcnt. Et fi denarios minores pro aliquo temporecurfumhaberecontigcrit,adeandcmrationemcum ampliori amp; xqui-ualenti numero fuppleant.
De areßationihttsjtjuod in propriis terris amp; offtciolattbftsßeri nequeant fùb pnaßx Marcarum.
It E M in areftationibus mcrcatorum,amp; aliorum hinc inde proficifeentium, qux pro debitis,amp; aliis excclRbus,propriisautalicnis in polTeffionibuSjfcu locisnbsp;communibueijtam per ccclcfiafticos,quàm ficcularcs,nobiles amp; ignobiles fads frenbsp;quenter fieri folent; in quibus etiamhadenusnonnullaimpedimenta,amp;damna,nbsp;/amp; iniurix,per extraconfuetudincm huiufmodi areftationiscommiflafuntamp;pa-trata; candem antiquam regni noftri conluetudinem approbandam, declara-mus-.Quod nullus areftarevolens,in fuispropriis,autfratrumcondiuifionaliumnbsp;fuorum poireflioiiibus,terris,aut officiolatibus,pro quacunque caufa areftatio- yonbsp;netn facere polfit:alioquin pro indebita arefta in pna trium Marcaruin con-uincatur, amp; areftum huiufmodi indebiie faólum, cum altero byrlagio triutnnbsp;Marcarum relaxare,amp; liberum pcrmitteieper Comitem parochialem compel-latur. Cum autem in loco communi quifpiam areftationem facere voluerit,iudex ipfius loci communis eandem areftationem coram fe fic,äc non alicer,fieri
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;patiatnr,
«
-ocr page 1075-DECRETA.' ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
patiatur,amp; accept«,fi videlicet,areftans prius fe àdominô,velvi!licopofiefl)ü-nisjin qua areftandi refîdcntiatn habuerint,iuftitiam poftulafie, amp; huiuimodi iuftitiâ,aut fibi ccmcrahè dcncgatàm, aut finaliter exhibitam fore,amp; fatisfaétio-hem debitaracum impenfa cxticifTejIiteris Comitis,vel vicecomitis parochia-hs,aut iudicis nobilium.vel aliis creditoribus potctitcomprobare.Dum autemnbsp;bæc præmifla modo prætado euidenter poterit corn probare,cxtuncdomiWus,enbsp;Vel iudcx,auc villicus ipfius loci,feu pofleflîonts communis areftumrctinere,amp;:nbsp;inter partes,more in calibus confucto,iudicium SZ iuftitiamfacere : Super de*nbsp;bins autem aliis,exceflibus,vel rebus coram co rationabiliter obtentis,débita: fa-*0 tisfadionis complementum de rebus amp; bonis iudicialitercôndcmnati,aut rebus amp; bonis ipfius minus fufficientibus,per detentionemperfonalemimpenderônbsp;teneatur.
Depnaiudicüareßifatiori:(anthjamp; de viillata areßan'.necnon de proteßaeione iudicisfuper eofieri dehentia.
IN cafu ctiam,quo ipfe iudex arefti,pro fauore,aut timöfe Cuiufcunquc, vel ex qualibet alia caufarationem non habente,areftumcoràmamp;: legitimèfaduranbsp;feufiendum rctincre,iudiciûmqueamp;iuftitiam,amp;fatisfadioniscomplementum,nbsp;ttiodo fupcriùs dcfcnpto,exhiberc recufaucrit:extunc ipfi areftatori cuius ipfenbsp;aduerfarium libéré abire permiferit,pro damno, quodper huiufmodiareftumnbsp;° rcquircre,amp;: mediante iuftitia obtinerc poterat,amp; pro toto interefie teneatur,nbsp;exiftat obl)gatus,nifi arcftandus,vel areftandi tantam porentiam amp; vim habu«nbsp;erint,propter quam dominus aut iudex loci communis eis refifterc,amp; eos retine-rc non valcbit, aut alia potentia fuperueniens,areftatos contra voluntatcm iudicis arefti violenter abduxerit !quocafueucniente,adfuiexcufationem,fupcreonbsp;quantöties poterit,fuis vicinis amp; commetancis publice proteftetur.
De pcenis ciuium regalium,^ reginalium,in pro^riis terris re^a^ libtis reginalibus arefiantinm.
jQ y oLVMvs autem,quódin noftris,ac reginalibüs liberis comitatibuS,op* pidis,villis, amp;pofteifionibus,mcdiantibuseorumiudicibus,officialibus,amp;prxfi*nbsp;dentibus quibufcunque,per ciues,mercatores,hofpites amp;incolas corundem pronbsp;fuis debitis,rebus amp; acquifitionibus quibufcunque,areftationes huiufmodi modo fubfcripto,amp;fub poenisantedidisper MagiftrumTauernicorumaut aliosco-rum fuperiores indilaic exigendis,fieri nullatenusdebcant nequepoifinrjfcdinnbsp;locis communibus,amp; coramiudicecommuni,cùm neccflefucrit,fiant areftatio-nes per cofdem,modo fuperiùs declarato.
De falario iudicis areßi.
IvDEX autem communis areftationeshuiufmodicorameodébitéamp;Iegi-timé fadas decernens,amp; iudicans,pro fuo labore amp;: honore,fi fueritiudexper dominum poflcilionis conftitutus,aut dominus ipfemet,XL.denariosjfi verb villicus, xii.dcnarios ab hominc iudicialitcrcondcmnato,profcexigendi habeatnbsp;ficukatem.
De donationibus iurium (jult;ie per defieéîum fimj^is c^uorumeunque deceden-* tium deuolutafiuerint^^ de huiujmodipojfießionibus manifieße non confiât'^nbsp;de eleclione nobilis communis,cjui pendente lite,eafdempoUefinbsp;fiones confier uet-,^ de donattonibus iurium pofiefiiona-riorum,ad I^e^em deuolutorum.
P o R R o «quitatem , amp; iuris obferuantiam, quam inter regnicolas no* ftros vigere peroptamus, à noftra Regia Maieftatc exordium habere, demon-ftrarcvolcntes,præfenti decretoftabilimus,quód in quocunque Comicacu ali-qua iura per defedum feminis quoriyncunque deccdcntiumdeuoluta fuerint,nbsp;amp; de huiufmodi poflelfionibus manifefté non conftat, an ad ius regium per-tineantjvel aliquqs Fratres generationalcs,feu hxredes foeminei fexus concer*nbsp;£ec iiij»
-ocr page 1076-SIGISMVNDI REGIS
nant,fed interiftaduo,videlicet,ius regium, amp; ius aliorum,fcilicct gcncrationa-lium vel fmineutn,dubiu[n interucnerinexiunc homo cómunis,nobilis,amp;: ido-neus,in quolibet Comitatuad idperComitem parochialemcumiudicenobiliu, Scaliis nobilibus comprouiocialibus.ad vnum locum congrcgatis,non tarnen exnbsp;Baronibus,nec de potentibus,fed de mediocribus nobilibus eledus,huiufmodinbsp;iu^deuoluta,amp; dubiofa,amp;: etiam alia (îmilia,fî quacontigent,tamdiu conferuer,nbsp;amp; manu tencat,abfq5 damnificatione qualibetiexcepto folo, quód de prouentibnbsp;confuetis huiufmodi poHcdionü,donee in manibus fuis manebunt,expenfas mo-deratas capcre amp; fatisfacere poflit,de quibus tandem rationem reddere valeat,amp;nbsp;teneatur,quouf(^ huiufmodi reuolutio iurium fine hæredibus decedetibus in fe*nbsp;dciudiciatia curix noftrx regixpublicata fuerit; ipfa^ publicationc faâa,quigt;nbsp;cunque eafdem pofleffionesamp; iura fibipertinere allcgaucrit,intercin$ odauis fe-quentibus,quantocius potent,rationabiliter iura fua producendo,eafdem ad fenbsp;pertincre comprobet.Quodfi facere poterit,index euhç regiç eidem ftatui mander,amp; faciat cumefFedu.Si veto inprobationedefecerit.iuri regiorelinquatur.nbsp;Sc fi quisvlterius ad eafdem ius habere fperauerit,eas demanibusregiis requi-rac legitime.
Vbi autem vxores,velfilix huiufmodi hominumabfqj hxredibusmafciili-nisdccedentium,in talibuspofleffionibus Sc iuribusremanfcrint,extuncpoflef- lo fiones exdem Sc iura à manibus earum occupari Sc auferri no debeannpriufquamnbsp;de earum iuribus, videlicet,an hçreditario Sc perpetuo ad ius fmineum pertinc-ant,an non, veritas inquiratur.Quod fi repertumfueriteademiuraiurifoemineonbsp;noncompetere,extunc didis vxoribus talium decedcntium,antcquamà domi-nio didarum poflefllonum cxcludantur,per Rcgiam Maicftatcm,velalios,adnbsp;quos repertx fuerint eile deuolutx,de earumdotibusamp;iuribusplenafatisfadio
impendatur.
FILIA Bvs verb vfque tempus maritationis earum,domus cum quartaparte pofleffionum patcrn3rum,pro quarta filiali,fccundumconfuetudinerarcgai noftri,fequeftretur,amp;: poflidenda relinquatur.
PosTQVAM verb maritatx,amp; tradudx fuerint,de earum iurequartalitio pccuniaria folutione mediante fatisfaciat. Vbi autem aliqua ex ipfis filiabus.ho- gt;nbsp;mini impofleflionato tradita fuerit,didante eadem regni noftriconfuetudinc,nbsp;imperpetuo iure,amp; dominio huiufmodi quartxpoflcffionarixfuccederedebe-ret Sc rcmanere;ita tarnen,fi ipfa de voluntate Sc confenfu fratrum feu confangui-neorum fuorum,in quos poft ipfius matrimonium huiufmodiiura feu quartali-tia reuerti Sc rediuiderc debentur,homini,vt prxfertur,impoflcfnonato nupferit:nbsp;alioquin fine de domo parentali,feudecuriisamp;:feruitiisBaronum,vclraaiorum 4®nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lt;
nobilium,didis fuis fratribus,feuconfanguineis,autparcntibusirrcquifitis,amp;no-lentibuSjfeu non confcntientibus,id fccerir,ius fuum quartalitium,non cum pof^ feflionc,fed cum fatisfadioncpccuniaria,requirendi babebitfacultatem.
0
-ocr page 1077-DECRETA.
neccflariae multa damna, grauamina,amp; incommoda regnico1isnoftris,amp;extra-ncis hominibuSjCum eorum rebus amp; mercibus in regno noftrohinc inde profi-cifcentibus, per tributarios, tum noftros regales,amp; reginalcs, quàm aliorum,propria cupiditate,nullo ad Dei timorcm amp; æquitatem habito refpedu, alleàos, illata fore haâenus,feruentiorique auiditate dictenus irrogari,experientia te-fte.noftracognouit Celfitudo:Idcopræfentifandionedecernimus,quôd in^n-^nbsp;gulis Comitatibus regni noftri, tempore celebrationisgeneraliiimcongregatio-nura palatinalium per palatinos,pro tempore conftitutos, vel alios ex regia de*nbsp;putatione celebrandarum, inquirant à iuratis aflèflbribus huiufmodi congrega*nbsp;ïo tionum, numerum amp; loca noftroriim tributorum,in ipfo Comitatuexigi foli-torum, amp; à dominis, feu pofleflbribus corundem tributorum petantur exhi*nbsp;beri literæ primariæ inftitutionis tributorum eorundem : in quibus fi inuentanbsp;fuerit quantitas foîuendi tributi, de fingulis rébus folui confuetis, talis folutionbsp;moderctur,amp;i: reducatur ad rationem præfentis monetx,taliterne pro tribu ta*nbsp;riisjfeu tributa habentibus, eorumiuftiprouentusnon decrcfcant,nececontra*nbsp;rio folutionis modus in onus tributa foluere debentium fupercrefeat»
De moderatione[olntionù tributorum,^ 'viarumfaljarum, Vbicvnqve autem huiufmodi litera: primariæ inftitutionis tributorumnbsp;reperiri,amp; exhiberi non poterunt; aut repertac forGtan,amp; non exhibita:, quango titatem foluendi tributi non exprefferint : tune à prædidis iuratis aflcflbribusnbsp;didæ congregationis fimiliter inquiratur, amp; refeiatur quantitas folutionis tri-butorum , in quibufuis tnbutis ipfius Comitatus de fingulis rebus tributariisnbsp;folitis tempore antiquiori ,quod humana memoru comprehendere poteft,fieri confuctae,amp; retrahaturadantiquam confuetudinem,compenfata qualitate,nbsp;quantum iuftius fieri poterir,pccuniæ tune currentis,femper abfquedamnoamp;:nbsp;detrimento tributa exigereamp; foluere debcntium,a:quitatc videlicet vtriufqp partis femper falua. Similiter inquiratur,difcutiatur,amp;:moderetur,quomodo,amp;vbinbsp;fiunt falfæ viae,amp;: indiredè quorumlibet tributorum,amp; quantum longe vcl pro-pc huiufmodi vias falfas finguli tributarij obfidentcs,amp; itinérantes in cifdem pro*nbsp;30 hibentes,vcl impedientcs,iuftam amp; confuctudinariam habucrintamp;shaberede-beantfacultatcm.
Q^bd noUiC 'vine non adinueniantur,
Vias autem nouas in locis,quibusviæ ab olim nunquamhaben'confuc* ucrunt, nemo pro communi amp; vniuerfali tranfitu itinerantium , in detrimen*nbsp;tum ac damnum tributorum vicinorum, infaciebus fuarum terrarum adinue*nbsp;Hire præfumat.
De extjuirendisßalßs vîù.
Alio q^in de huiufmodi viis nouiter adinuentis,cum prædiéliscongre-gationibusgencralibuSjiuxta affirmationemiuratorumaflefiorii huiufmodicon-gregationum decernatur,an profalfis viisdcputanda:fint,velaliter rcflringendæ amp; moderandæ.Habentes infuper amp; exigentes tribüta,ratione pontis,vcl nauium,nbsp;pontes huiufmodi aut naues fub débita reformatione fempcr ftudcant cófcruarc,nbsp;taliterqj viatores,amp; tributa foluentes, abfqj impedi^ento per pontes amp; naues co-rum tranfitum liberum,amp;:non impeditum,facere poflint; id verófacercnégligentes, pnis,amp; grauaminibus opportunis,ad debitam rcformati(Äiemamp;con-feruationemfuorum pontium amp; nauiumin didis congregationibus promulga-tis per Comités eorum parochiales aftringantur,totiens, quotiens eorum negll*nbsp;gentiaexigentefueritopportunum.
jQ De non acceptandis inßdelibuSi^ alihfacinoroßs ad caflra dominerum^ prater officialesßnitimos,quiß)lumßuresdatrones^^ ma-leßaälores recipere poßint,
P o s T R E M o,antiqua regni noftri cenfuetudine prçfenti edido confirmanda, Prælatorû,Baronû,amp; nobiliû regni approbate couentu,ftabilimus,amp; ordinamus;nbsp;q, nullus Prælatoru,Baronu,aobniumamp;:regnicoIarîinoftrorîJ,cuiufcunq5 ftatus.
-ocr page 1078-j8 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;SIGISMVNDI REGIS
conditioais,amp;: dignitatis exiftant,quofcunqi infideles manifeftosnoftros,amp;corona? noft rç ac regni noftri,publicos fures,amp;: latrones,amp;: malcfadores,przfcrtini in congregationib. generalibus profcriptos,in fuis caftris,domibus,bonis,amp; pof-feflionibusretinere,hofpitare,amp;: côferuarc,aut eis auxilium,hofpitalitatem,amp; fa-uoremimpendereprçfumant,fubpnaconfimilisinfidelitatis,amp;:furum,amp;latro-niHh hofpitalitatis:excepto,quôd fûtes,amp; latrones,amp;:aliosmalefalt;ftoresincon-gregationibusgencralibuspro(criptos,demptisinfidehbus,Barones,amp;CaftelIaninbsp;noftrijin côfinibus regni caftra,amp;: fortalitia,ac ofliciolatus,amp; honores pro defen-fione confiniorum tenentes,vfque terapusacquirendz gratiz poteruntin huiuf-inodj caftris amp; fortalitiis metalibus receptare,amp; retinere.In cuius rei mcmoriam, wnbsp;firmitatcmq} pcrpctuam,pra:fentes conceflimus litcras priuilegiales,pendentisnbsp;autentici figilli noui duplicis,quo pro nunc vt Rex Hungariæ vtimur,muniminenbsp;roboratas-DatumpermanusvcnerabihsdominiMatthiæde Gathalotz,Prçpofi-tiEcclcfiæQuinquccclefienfis,auIaenoftræfummiCanccllarij,fidelis noftridile-âi,anno Domini millefimo quadringétefimo tricefimo quinto,oôtauo idus Martij,regnorum noftrorum anno, Hungarici quadragefimo odauo,Romanorû vi-gefimoquinto,Bohemia? quindecimo, Imperij veto fecundo. Venerabihbus innbsp;Chrifto patribus,dominis GregorioStrigonienfi,loan. Colocienfiamp; Bachienfinbsp;Canonicè vnitarum,DoymoSpalatenü,ladrcnfi fede vacante,Petro de Rozgonnbsp;AgrienfijVaradienfefede vacante,GeorgioLopesTranft'yîuanienfijZagrabienfe îOnbsp;fede vacate,Henrico Qrunquecclefienfi,Simone de dilt;fta Rozgon Vefprimienfi,nbsp;Clemente Iaurienfi,Vacienfe fede vacante,Georgio Nitricnfi,Chanadienfc fedenbsp;vacante,lacoboSirmicnfCjIofeph Boznenfi,Ioan.Thininicnfi, Vito Corbonen-fijloanne de Domniis S egnienfium Ecclefîarum Epifcopis,ecclefias Dei féliciternbsp;gubernantibus,fubinuicemmonentibusScordonienfe,Tragurienfe,M3korien-lc,amp;: Farcenfefedibus vacantibus.ItemMagnificis Matthaode Palocz,przdidinbsp;regni noftri Hungarici Palatino,fpc3:abiliamp; magnificoHermannoCilizamp;Sa-goria? Comité, foccro noftro chariflîmo,totius regni noftri Selauoniac Bano,Co-mite Stéphane de Bathor iudice curiz noftrç,Ladiflao de ChaakWay woda noftro Traniryluanicnfi,Ioanneamp;:StephanoWegIcz,Segniz,amp;: Modrufiæ Comi- Jonbsp;tibus, regnorum noftrorum Dalmatiæ,amp;Croatiæprzdidorum,Defew,amp;La-diftaodeGaraMachonienfijNicolaodeRadnijchcrucifcro ordinisPruthenoru,nbsp;Sewerien:Banis,Ioanne defafpcdidaRozgonTauernicorum,EmericofilioNicolai Way wodzjde Marczali Ianitorum,Ioanncamp; Stephano de Peren dapifero-riim.Pauîo amp; loanne Koinpolth de Nana pincernarum,Laurentiode Hederwa-ra Agazoniim noftrorum magiftris, ac Stephano amp; Georgio de antelata Rozgon, Gomitibus noftris Pofonienfibus,aliis^ quàm plurimis regni noftri comita-tus tenentibus,amp;honores,amp;c.
DEGRE T VM SIGISMVNDI IMPERATO- 40
RIS SVPER MODO EXERCITVANDI.
1 4 3 5-
Nos Sigifmundusdiuiiftfauenteclementia,Romanorum Imperator fern-per Augufti^s, ac Hungariz,Bohemiz,Dalmatiz,Croatiz,amp;c.Rex.Notumfaci-mus, tenore przfcntium, fignificantes quibus incumbit vniuerfistquod nos,cui Regiz celûtudiiùsprouidentia,fubditorumfuorum,amp; tcrrarum,acrcgnorufuo-rum ditioni, tuitioni,amp; illzfz conferuationi nedum introrfus,vcrum poiius ahnbsp;excran eisinuaforibus.offîciofuç dignitatis exigcnte.fc obligatamprofiteatunvo-lentes fines regni noftri prædidi à partibus noftris Bohemiz,amp; Morauiç,àquibusnbsp;prt pter ingruentiam przfentis temporis,ab aliquibus elapfis annis hucufqucfre-quentiores feruentioresejj ipfumregnumpertulithoftilicates.vi noftraregiared-dere fecuriores,omnes infrafcriptum fp(mte,imoex debito regali,innoftrasréglas curas amp;expeditionesduximusaflumenduro.
Videlicet, vc ciui£ates,amp;i caftra fubfcripta,ciuitatera amp; caftrumPofonien;
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ciuita-
-ocr page 1079-DECRETA;
ciuilatcs Tirrtauîen: amp; Zakoltza,caftrum Trincziniefi: amp; alia caftrà, àc ttiunîtîo-nes,amp;fortalitia,in confinio Morauiç,amp; iuxta fluuium Wagh fituata,quemadmo-dum cam in ipfo ex parte Bohemiæ,quàm in aliis omnibus confiniis,amp; metis re-gninoftrijCX quacüq} parce apud noftras regias manus habita, in futurum quo-^ uiscuentuamp;cafueifdemnoftrismanibusapplicari contingentia:noftris fumptigt;nbsp;bus rcgalibus, contraquempiam Bohemorum,amp;alios vndecunqjcmergenfiuritnbsp;muniemus,amp;tutabimur fufhcientibus gentibus,armi$,amp;vidualibus,aliis^5 ne*nbsp;ceiTariis, tam pro conferuatione amp; defenfionecaftrorumamp;munitionum in fe,nbsp;quàm ad tenendos campos,amp; defendcndumcircumiacentiacampeftria,contranbsp;^0 quofuis infultus hoftilesoccurrenteSi
Si autem tanta potentia inimicorum irrepfcrir.quod maior viribus gentium noftrarum imperialium foret, nec ab inuafionc finiumregni arcenamp;prohiberi^7rt»X;*nbsp;per eafdem genres noftras imperiales pofle vcrifimiliter videreturrextUnc prælâ-tideputati,pro defenfione illarum partium, cum fuis Bäderiis amp; Viribus iuxta dif-poficionem deEpifcopis faâ;am,amp; obferuari confuetam hcc no communicatesnbsp;fingulorumComitatuum,proearum partium,vel aliorum côucrras habere cón-tingentium,defenfione,modo fîmili deputatorum,fubBandcrioregaliCumBa-ronibus,proceribus,amp;nobilibusdi(3:orumComitatuum,amp;eorumgentibus,pcr tandeniiinbsp;ruodum generalis expeditionisexercitualis,viribus coniundisfupradidos.
Conclufum eft infuper ac ftatutum per noftram Maieftatem,cum Prçlatis ac Baronibus,amp; regnicolis noftrisprænotatis,quôdtemporevniucrfalisexcrcitus,nbsp;generaliter proclamati, finguli Barones,proccres, amp; nobiles pofleflionati,fecün-dum quâtitatcm doroinij ipforum,videlicet,defingulis trigintatribus lobagioni-bus,proprias poflcffiones,amp; terras,more aliorumiobagionum,in poffeflîonibus,nbsp;quibus refident,habentibusamp; cenfum colligentibus,munera,feu alia feruitia do*-niinorum,cum aliis lobagionibus (upportantibus vnum,de centum veto tres,amp;nbsp;ficconfequentcrdealiisjquotquothabuerintjde fingulis ccntôjfingulostrespha*-tetrarios equeftreSjad minus videlicet arcus,pharetras,gladios,amp; bicccllos habehnbsp;ies,amp;:ad bellandum aptos amp; vtilesjipfimet perfonaliter accedcntes,adquoflibctnbsp;excrcitus regni generales conduccre tcneantur.Hi veto,qui minus quàm trigin tanbsp;tres habentlobagiones,lobagionesfuosjquoshabuerint,cumlobagionibusalio*nbsp;rurataliterc5iungere,amp; commcndaretcncantunquôdfemperde trigintatribusnbsp;lobagionibus quorumcunqjvnuspharctrarius,modo præmiflbarmatusamp;difpo-»nbsp;fitus,adexcrcitusgeneralestranfmittatur.Cçtcrideniq} nobiles lobagionibus ca-rcntes,fingularitcr propriis in perfonis,hi vidclicetjqui dominos habere dinofcurtnbsp;tuCjfub quorum nominib. amp; expenfis excrcifuarefolent,cum eorum dominis,aCnbsp;gentibus feu Banderiis:Alij autem huiufmodi dominos non habentcs,de propriisnbsp;eorum pofleffionibus,domibus,amp; expenfis,cum eorum Comitépatochiali(illisnbsp;tarnen exceptis,quos decrepita xtas,viduitas,orphancitas,amp; alterius confimilitetnbsp;4o iinpotcnciæ caufa neceflaria,vidcantur excufarc)fimiliterprofuafaGultate6on^nbsp;decenter armati,amp; diipofiti, excrcitualiter proficifci teneantur.
Vbi autem duo,velplurcsfratresindiuifi,amp; invnovidu mancntescxtiterint, vno eorum ad huiufmodi generales exercitus ptoficifcente.IIli verô,quiinpro-priis perfonis fub Bandcrio,amp; ftipendio regali, amp; Ôâronum procéder e habebuntjnbsp;prxtcr amp; vitra genres fuas,de honoribus,amp; ft i pend iis regalibus,vcèBaronum fe-cum fcruientium, amp; exercituarc dcbcntium, nihilominus prxtadum numeruranbsp;exercituum de fuis propriis pofleflîonibus,cum Comité fuo parochiali,feu Corai-tibus,fub quo,vel fub quibus poflclfioncs fuxexiftant,cxpediant,amp; cranfmittantnbsp;ad illas partes,amp; pro illo tempore, quibus iidcm Comités parochiales fingulorunjnbsp;Comitatuumdebebuntexercituarc*
Prxtcrea Pratlati, Barones, amp; nobiles regni noftri caftra,fôrtalitia,amp; mtini-i tioncs habentes,eorum caftellanos,feu alios nobilcs,pro cuftodia huiufmodi fof-talitiorum neceflarios,fimiliter ipfi Baroncs,nobilcs,amp; maioresperfonxfccula-res cora coniugibus amp; domefticis fuis perfonis nobiles pro magiftro cüriæ,amp; alioSnbsp;ad cenftituendum honorem curiarum fuarum deputandi amp; relinquendi habeans
-ocr page 1080-60 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;SIGISMVNDI REGIS
facultatem:moderatè tarnen,amp; tantum noftro ineuitabiliter neceflarias pcrfonas ia huiufmodi feruitiis occupando,amp;relinquendo, amp; proptereacommifTumeft,nbsp;quódin quolibet Comitatuvniuerfitates nobiliueiufdemComitatus couenien-teSjCertum ex eis eligeredebeant de medio in ftatu nobilium, non ex potentioti-bus,quicumiudicib.nobiliuipfiusComitatusnumerum lobagionum quotum-lt;libdPregalium,reginalium,amp; Baronum,ac nobilium inipfoComitatupofleffio-nes habentium,tempore proclamationis exercitusgeneralisfidelitercomputet,nbsp;amp; conferibi faciat,amp;: regiftripar,feucopiam huiufmodiregiftri tradere Comitinbsp;fuo parochiali debeat.
Item,quod quilibet,tam in generali exercitu regnicolarum,quam ad ftipen- lo dia exercituare dcbens,die amp; termino expeditionis exercitualis,cui intcreHede-bebit, aflignatis,abfque omni procraftinatione in loco deputato,cum omnigen-tcfua,cum quaadexercitumiretenetur.conftituatur.
Quicunqueautem ad huiufmodi generales exercitusproficifcidebent,tctn-poreproclamationisamp;inflaurationiseorundêjContumaciterire Scproficifcine-glexerint,autmultum tardé, terminum amp; locum vniuerfalis conuentionisipfius exercitusprxnotatum ftudioséprætermittentes.cçteris exercituantibusfatigatis,nbsp;vel difperfis,feu conflidu bellicofo iam comiflb amp; habito,fuperuenerint,aut tempore venientes ad comparendumeadem ante debitamamp;: finalem expedicionemnbsp;belli,occafione qualibet,coflidunon habito,nofi;ra vel Capitaneoru ipfius exer- zonbsp;citusabfqjlicentiadeeode exercitu temerarié recefl'erint: tales expediti minimenbsp;reputentur, fed eorumpoflefliones,q, huiufmodi nonvenientibus,vel tarditate,nbsp;aut temerario difceflu,occupenrur,amp;dehuiufmodi poficffionibus occupatis,nbsp;per noftram Maieftatem,deconfilioPrxlatorum Baronum noftrorum,quidnbsp;agendum fit,delibereiur.
Item, quod exercituantes tempore aeftiuo in villis amp; fegetibus defeenfus fa-cere non debeant,fed in campis vacuis,inquibusfegetespedibuscquorumnon conculcent,ne^ deftruant,vllaqidamnaamp;nocumentainferrepraefumant,nihilnbsp;omnino pra:ter herbas non falcatas,ligna,amp;: aquam,abfquc debito pretio, capien-dum,feuaufercndumprxfumant.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;p
rgt;auaiitim Pretia verb vidualium cuiuflibet generis, tarn pro hominibus,quàmcquis ncccflariorum,in quolibet Comitatu,ante aduentumexercituantium,percom-munitatem nobilium eiufdem Comitatus,fecudum fcrtiliorem,vel infertiliorcmnbsp;* euentum temporis amp;:annilimitcntur,moderentur,amp;talitcrordinentur,vt intuitu ipforum exercituantium,pretia vidualium in nulloexcrefcanr,vitraprioremnbsp;curfura,amp;: communem in foris communibus vfitatum,prout cupiditate homi-num fieri confueuit.
Si qui verb contra prxmifTam ordinationem,in villis, amp; in aliislocis modo prxtado prohibit«,defeenfus faccrc,autvidualiacuiufcunqi matcrix,abf(]^ pretio ordinato, auferendo,damna irrogareprxfumpferintsextunc homines damna-tijfiue nobiles,fiue ignobiles,ad prxfentiam Comitis parochialis, amp; iudicis nobilium Comitatus illius, inquo huiufmodi defeenfus amp; damna fadaamp;illata excice-nnt,accedcntes,fuperquantitate damnorum,qux fibi illata fore conquefti fue-rintj fi nobiles, per fcjfi verb i^nobilcsfucrint, cum fuo villico,amp;; duobus villicisnbsp;fuis domui f14x ex vtraq;parteproximcconiundis,iuramcntumpræftent,ipfi^nbsp;Comites,amp;indices nobilium,fuper huiufmodi damnoamp;iuraméto, ipficonque-renti literas eorum tellimoniales tradant,vigore quarum,quam primùm ad curiam regiam in prçfcntiaiudicum ficiuftitiariorum ipfam curiam iudicantiumac-cefrerit,mox abfqj vlteriori probatione,amp;litiumprotradione,cifdemconque-rentibus,amp;damnificatis,iuxtacontentaliterarumprxdidarum Comitis, amp; iudi- pnbsp;cis nohilium illius Comitatus, in quo huiufmodi damna per quofeunqj exercitu-antes illata fueretquibus quidemlitcris,abfqjvlteriorisprobationisrequifitionc,nbsp;ex vigore prxfentis conftitutionis,plcnaödesadhibcatur,expartecuiuflibetda-mnu inferentis omnimodafatisfa^iodamnorum,nccnon cxpenfarum,pro ipfisnbsp;/nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;damnis exquirendis fadaruro,fententialiter fieri decernatur, amp; cum executione
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;débita,
«
-ocr page 1081-DECRETA. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;6i
débita,finaliccramp;effcdiuè,per fcntcnriamiudiciariam,quam Palacinusamp;iudcx Curizpro tempore conftitutus,vel eorum vicarij amp;figilliferi literatoriè darcamp;:nbsp;profetre tcncancur; Comitibus,amp; vicecomicibus,amp;iudicibiisnobiliumilloruinnbsp;Comitatuum,in quibus ipfi cxercicuantes,qui præraifladamnairrogafle,modonbsp;ante lato comprobati fuerint,pofleffiones,amp; bona habere dinofeuntur,per hu-iufmodi literas fententiales fcribatur,amp; demandetur,quatenus ipfi mox,rece^is nbsp;didis literisfentencialibusjhuiufmodidamnumpaflîs,ex partcipforumnbsp;damna jnferentium,per ablationes rerum,amp;: bonorum eorundem,amp;; fi necelîc fu-crit, poflefiionum occupationes, fuper omnibus,in huiufmodi literis fcntentiali-bus contentis,coram tcftimoQioalicuiuscapituli,veIconuentus,omnimodamamp;nbsp;indilatam fatisfadionemteneanturexhibere,
Qinciinq; autemex huiufmodi excrcituantibus,potentialiter feu voîunta-rièfucccnfioncs,amp;: combuftioncs,autdepra:dationes villarum amp;poflefiionum, exadiones Ecclefiarum, nobilium, amp; virorum ecclefiafticorum propriam curiam,amp; domorum inuafiones,amp;: deprxdaciones,mulierumvel virginumfpoliatio-ncsjraptus,^^ dehoneftationes,hominum verberaciones,amp; vulnerationcs, ali-os fimiles, amp; maiores, enormes adus potentiahter committere przfumpfe-rintzex tunc,contra tales,præmifib modo amp; ordine in illis Comitatibus,in quibusnbsp;huiufmodi potentionaliter patrata fuerint,inquifita amp; comperta veritate, in fa-*0 do potentiæ conuincantùf, amp;£.ex parte eorum,indilata fatisfadio,mQdo fuperiùsnbsp;dcclarato, per (ententiam iudiciariamirapendenda declaretur,amp;; demandetur,nbsp;aeper Comitésparochiales,amp; indicés nobilium ipfiusdelinquentiSjamp;infado nbsp;potentiæ conuidi, ad ex ecu ti one m earundem fententiarum per occupationesnbsp;pofleflîonumjrerum amp; bonorum ablationes,amp; alia in talibus fieri folita,per Pala-tinum, amp; iudicem curiæ,realitcr,amp; efFcdiuèprocedi,lircratoric committaturamp;nbsp;demandetur.In cuius rei memoriam,firmitatemque perpetuam, prxientes con-ceflimus literas nofiras,pcndcntis amp; authcntici figilli noilri noui duplicis,quo,vtnbsp;RexHungari«,vtimur,munimineroboratas. Datum Budæ,infefl:obeatiGre-gorij Papa:. Anno Domini millefimo quadringentefimo tricefîmoquinto,Re*nbsp;5® gnorumnoftrorum anno,Hungariciquadrageûmooélauo,Romanorumvigefi-mo quinto,Bohemia: dccimo quinto,Imperij verb fecundo.
ALBERTI ILLVSTRISS. QV O N D A M HVNGARIÆ REGIS DECRETVM IN-editum anno Domini i
Nos Albertus Dei gratiaRomanorumRex,fcmpcrAugufius,acHun-gariæ,Bohemia:, Dalmatia:, Croatia:, amp;c. Rex, amp; Dux Auftrjae, amp;c. Memoriæ 4o commendamus, tenorc præfentium fignificantes, quibus expedit, vniuerfis,nbsp;quod excellentifiimo Principe,domino SigifmundoRomanorum Imperatore,nbsp;ac pra:fati regni Hungaria:, amp;c. Rcge,patrc noftro chariflimo,laudandæ memoria:,tempore nouiterpra:terito, Deo cJi, cuius nutu humana fragilitas ne-quit obuiare, volente, viam vniuerfa: carnis ingfcdienti,nobifque fauente di-uina clementia,in regimen,amp;: folium ipfius regni Hungarici votige fucceden-tibus,Pra:latorum amp; Baronum,nec nonProccrum, if Nobilium regni nottrinbsp;Hungarici vniuerfitatis identitas ,noftrum regium confpedum adeundo, amp; li-bertates ipfius regni noftri,quibusipfiPra:lati,amp; Barones,ac Nobiles,eorumquenbsp;pra:deceffores,temporibus diuorum Regum,præfertimquc quondam Sereniffi-1'^ mi Principis, domini Lodouici, Regis felicis recordij, prdecefibris noftri fre-tifuere amp; gauifi,in quàm plurimis fuis articulis diminutas efierecitantes, Arno-ftram Regiam Serenitatem fuper reformatione flatus didi Regni noftri pre-cibus inftantiis propulfantes, infr^fcriptos articules, amp; in cis contenta, no-flris literis infcri,amp; conferibi facere,approbate,amp; in eifdem feper nos illibatènbsp;Fff
*
-ocr page 1082-ix nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ALBERTI REGIS
confcruarc,humilimc fupplicarunt: nos quoque promifimus immó proiuit-timus bona fide, quod arciculos infrà fcriptos tenere amp; implere volumus amp; debemus.
De reformatione conßietudinum R^gni.
P RÏ M o, quod antiquas Icgcs amp; confuetudines huius regni,amp;libertatcsrc-
gmcolarum.Ecclcfiafticorum amp; feculariuro,cuiuflibec ftatus,ad priorcm fuum modum amp; ftatum, quantum de iurc,amp;: cum honore eorundem Prælatorum,S2nbsp;Baronum,ac Regni nobilium confilioamp;: auxilio ponumus,reducemus,redinte-grabimus,reformabimus^amp; de cztero in eifdem manutencbimus, èc. confer*nbsp;uabimus.
De eleélione Palatini.
lNsvPER,quàd Regia Maicfias Palatinum Regni,antiqua confuetudino regn i noft ri rcq uiren tc,eligat, amp; quod idc m Palatinus ex p ar te r egnicol aru m Re-giç Serenitati,amp; ex parte ipfius Regix Maiefiatis regnicolis iudicium amp; iuftitiainnbsp;facerepoteft,amp; teneaturzquod confilio Prælatorum,amp;: Baronum,ac Regni No*nbsp;biliutn pari voluntate eligatur.
Deßipendiaeisj exercitu generali.
Item,quodregia dignitas,pro tuitione Regni,amp; confiniorum,ipfiüfquc 2.0 conferuatione jhominibus fuis exerciiualibus de fiipendio regali difpoficioaesnbsp;faciat, fic, quod regnicolas ipfi ftipendiati exercituances nonprçdencur,cxerci-tus verb generalis regnicolis tarn diu, donee huiuimodi ftipendiati excrcituan-tes aduerfariis refiftere potcrunt.non proclamctur. Vbi autem ipfi exercituan*nbsp;res regnicolas przdati fuerint, tune tales pronuncientur ad inftar aliorum pa-tratorumaóluum potentiariorum. Dum verb neccflStatcvrgcntc,cxcrcitutn generalem proclamari contigcrit,tunc Nobiles regni vitra metas,amp; confiniaregai»nbsp;ex quacunque parte ciufdem regni,inuitimore exercituantium nonducantur,nbsp;antiqua eorum libertate requirente.
Item,quodnouitates,amp;nociuz confuetudines introduftz,abolcantur,amp; de-ftruantur.
Q^od oßieia exteris nationihta non conferantur'. quod domini Praiatinbsp;nbsp;nbsp;Barones^homines forenfes
non conferuent,
Deintfift Item alienis,amp; forenfibus hominibusjcuiufcunqucnationisamp;linguagij rnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;in ipfo regno noftro,noncommittemusjncccaftra,fortalitia,me-
aeeretitquot;^ tas,pofleflîones,honores,przlaturas,baronias,Comitatus,velquafeunqueEcclc-eanueirt» fiafticaSjVcl fccularcs dignitatcs,ad tempus,vel in perpetuum,extraneisamp;forcn-fibus,nifi hominibus Hungaris confercmus:Quódque PrzlatiS: Barones,homi- 40 nes excraneos amp; forenfes non conferuent.
Q»® prouentus regales folis incolis regni in arendam
conferantur.
ix^u^e tricefimis,lucro Camerz,montanis,vrburis, cuffionibus mo-netarum ,camcris falium.corundémque Comitibus, nec non Marduris,quin-quagefimis , amp; quibufeunque officialibus in arendam , vel adminiftratiue, feu aliter quouis modo , fimiliter hominibus idoneis, coronz Hungariz fup-pofitis , amp; non extraneis, libcram difponendi facultatem , modo confucto,nbsp;habeamus.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;J
De lucro Camerajquinquageßmatamp;P^ardunnis.
It E M,qubd lucrum Camerz in regno Hungariz,quinquagefimam in partibus Tranftyluanienfibus,ac mardurinas ia regno Sclauoniz,exigi confuetas,exigt; gi,moro
0
-ocr page 1083-DECRETA.
gi.more alias ab antiquo confueto,rcdimendi,amp;: ad ftatum tempore prçfati quondam domini Lodouict Regis obfcruacum.
Q^iod domini Praiati nbsp;nbsp;Barones duos dignit at es tenere non poßint.
iTEMjPrælati ôc Barones duas dignitates,honores,baroniasjcilicecfecula-rcs, amp; ecclefiafticas, fimul tenere non valean;; nec homo fecularis,(iuc vit ^cle-fialUcus, dignitates ecclefiafticas occupatiuè feruate poflît. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*
De cambiis forenßum mercatorum.
It EM, nullus mercatorumrorenfium,amp;extraneorum,cuiufcunq5nationi£ cxiftant.ad raercandû,feuforizandû,in medium regni, fed ad loca tempore præ-tadi quondam domini Lodouici Regis,adforizandum,amp;emcndutn,amp;cambi-endum deputata,negotiationesfuasperalt;fturus,moreconfuetoaccedac.
De moneta non immutanda^^ de eußione obulorttm. lTEM,quôdmonetamauriamp;3rgcnti,in valorcamp;curfu,qiubuspronuncex-iftitjfine confilio Praelatorum,Baronum,amp;regninobiliumnon immutabimus:nbsp;fed cudantur obuli.in eadem lcga,qua ipfi majores denarij cuduntur, quorum ytdeJecret,nbsp;obulorumduovnum inregrumdenarium valeantzEtquodpenc^dominum Ar-chiepifcopumStrigonienfem,amp; Magiftrum Tauernicorû, vnus fidélisé idoncusnbsp;vir,in probationehuiufmodicuftiomsmonetæ,auri kilicet amp;argenti,depucctur.
îo nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;De extraneis monetis Jalibu^.
IT E M,monetär,amp; pecuniæ,3rque(alesftirenics, in regnum nonintroducan-
tur,amp; nec 3cccptcniur,amp; de hoc fiat prouifio çelerius.quantum poteft.
Q^od domina R egina oßiciolatus [olis incolis regni eonßerat. lTEM,quôd difpofitiopro ftrenifl'ima Principe, domina Elizabeth Regina,nbsp;amp;ciusftatus honorisconferuatione,ex quo eft haereshuius regni,fiat, vbicunquenbsp;vulrinrcgno:fic tarnen,quod ipfa domina Regina, honores amp; officiolatus fuosnbsp;nô extraneis Äralienis,fed incolishuiusregni,quibufcunqucmaluerit,conferendi,nbsp;amp; collatos,dum fibi placuerit,ab eifdem,fecundum fuum atbitrium,habeat facul-tatem auferendi.
jq
De captiuisin exercitUitemporepugna erectsdefacultate bellantium dißonendi de eijdem.
lTEM,dum inexercitibus, amp; pugnis,feuquibufcunqueRegis cuminimicis
Tegno commictendis,Hungaros aliquos de hoftibuscaptiuare,velaliquidaliud * lucrari contigerit:tunc ipfi Hungari huiulmodi captiuos,amp; lucrum,exceptis no-tabihbus perfonis,vel capitaneis ipforum exercitnuminimicotumRcgiae Maic-ieftatijin captiuos pertinentes, quos nos ab ipfis captiuantibus,prodoniscondi-gnisreciperc valeamus,pro ferctinendi,vel vendendi,autEccltfiis perpétua: fer-uitutisiugotradendijamp;donandihabeantfacultatem. *nbsp;deßenßonibtts metarum regni, Adaießas R^ia conßlionbsp;regnicoîarum 'vtetur.
Item, quod in dcfcnfionibus amp;: conferuationibus metarum,amp; confinio-rum huius regni,confiliis regnicoîarum vtemur.
Q^d honoresjaculares incolis ißins regni conßerantur.
It E M,honoresfæculares,abfq5quolibetconfilio,hominib.iftiJs regniHun-garix,amp; non aduenis,libcrum arbitrium confcrendi,Ôd abeifdem auferendi ha-beamus.
Qjßgt;d poßeßiones ßorenßbus non conßerantur: incolis etiamproßeruitiiSf
' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;amp;nonprofgt;ecuniisdonentur.
It E M,pofteffiones,amp; iura po(reflionarta,non forenfibus,fcd benemernis incolis tantum regni,amp; coronx Hungariæ fubicclis,iuxta eorummérita,amp;oble-quia,amp; non pro pecunia, conferemus»Perpétuas vero venditiones,velimpigno-ranones lurium rcg31ium,amp;: Cameras,nec cum confilio,neque fine confilio quo-luniwunque facicmus.
Fff if
-ocr page 1084-64 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ALBERTI REGIS
It EM,qiiódpra:fcriptiones,feu difpoficionesfuper metisamp;graniciebusinter Hungariam Auftnam priùs fad«,in fuo roboreperdurent:de metis vcró granicicbus inter Hungarian! amp; Morauiam, quicquid deconfîtioeorundemnbsp;Pratlatorum, Baronum, amp; regni nobilium de iute facere debemus, libenter £a-ciemus.
* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Denbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'ui^ualium procuratoribui.
IT E M,quód in polleffionibus,amp;: bonis nobilium amp; Ecclefiarum,feu quarum« cunq5fecularium,amp;:eccleiîafticarumpcrfonarum,violeatasexadionesvidualiû,nbsp;procurationes hoipitalitatû,amp; alias quafcunq; aggrauationes pratter voluntatetnnbsp;inuitantium nofaciemus, necfieri permittemusmecin domibus,amp; inlocisPrx-lacorum,Baronum,amp; aliorum quorumcunqs fecularium,amp;: ecclefiallicarum pernbsp;ronarum,pro tradacibus habendis, amp; aliis quibufcunqj negotiis difponcndis,ipfisnbsp;inuitismorabimur,auteoscxpeniis,vidualibus,curruum farcinarum veduris,nbsp;nunciorum Si familiarium,amp;: quorumcunqs ad nos pertinentiu procuratione,vitra eorum fpontancam voluncatem in aliquograuabimus,ficutabufiue,amp;: contranbsp;voiuntatem eorum,ab antique tempore retrado fieri erat inchoatum.
Deferuitiis exercitualihus Eccleßafiicarumperjonarum.
Item, Ecclcfiz,amp;:ccclcfiafticxperfona:a taxis nondiuabufiueintrodudis, iiberx amp; abfolutæ relinquantur; feruitia tarnen exercitualia more aliasconfuetunbsp;facerc teneancur.
Demaritationibttißliaram regia Afaieflatis.
IT EM, quod de maritationcfiliarum noftrarum agemuscumconfilioPrx-latorum,amp; Baronum,ac nobilium regni noftri Hungarici,nec non cognatorum amp;proximorum,atq;fubditorumregnorum,acducatuumnoftrorum.
Item, quod ecclcfiafiica beneficia vacatura nonfacicmus,nequepermitiegt; tnus perfecutores occupare perfonas.
item,qu0dhabitationemnoftramhicinHungaria,moreaIiorum Regum,fa-eiemus,amp; continuabimus.
Q^d procurât or es regß amp; reginales infede iudiciariafedere non ^oßint. nbsp;jo
1T E M.quod procuratorcs Regiat amp; Reginalis Maieftaturo in fede iudiciaria, vna cum iudicantibus federe non poflint,fed interim caufantes,temporc,quo videlicet caufaipforum Regiaeamp;Reginalis Maieftaturo agitutjftarcdebeantJitcrasnbsp;etiam per caufidicos in ipfa fede exhibentcs,per fenonconfpiciant,occtradentnbsp;fiiisroanibusnifimagiftriiudicantiuro.
Q^odl^egiac^ Keginalis Adaießates ratione indebita recaptiuationis iurium poßeßionariorum in afiimatione conuincdntur^^ de
impetratoribfts iurium regalium,
lTE M,in fado pofteftîonuro per Regiaro velReginalem Maieftatem,aut co-ruroprocuratorum àtalibus,qui per præfensindominiisearundemextiterunt, rccaptiuandarû,amp;: iuri regio acquirendarum,quas Regalis f«u Reginalis Maieftasnbsp;iüre mcdiante vigorc huiuimodi recaptiuationis,fibi appropriate no poflènt,coanbsp;tra tales,qficindebitc,amp;abfqJfUrcimpediti,amp;cxpcfisfatigatifuerint,ipfaMaicft.nbsp;in atftimatiogc talium pofieifionû ad inftar aliorû fimiliafacientiü regnicolaruro,nbsp;donuincatur.Et fimiliter fi quipiaaliquaiurapofleflïonaria,nomineiurisregij,jpnbsp;feimpetrarent, amp; cade ipfi iuri regio pertinere,com probare non valcrent,in atrti-roatione corundcm.Si veto talcs impétrantes ante decifionem caufç.in fado hu-iufmodi iurium impetratorismotx,fede dominioipforum iurium,acde proucn-tuumeorum perceptioncoccupatiue,fine alioquouis modointromitterent,necnbsp;tandAn iuridice fibi appropriate poffcntjcontra partem lacfam,feulitigantem,Sc nbsp;expenfisfatigatam in fado potcntiar,proutordo iurisrequirit,conuincantur.
Qjßd DeßfOtuSfC^ Comes Cdia^ aßiciolatus Hungaris eonfer ant.
IT E M,iuxta requifitionem rcgnicolanim noftroru.nos vnà cum eildem ope-rabimur,quodDelpotusRâfciç,ôdComcsCiliç,cztcri^Magnaces,dominia,vi-
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;delicec
-ocr page 1085-d'eCRETA: nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tfy
delicet pofTe/îïones, caftra, fortalicia, ciui tares, oppida, amp;aliabona,in hocregno Hungarico habentes,amp; tenentesjhuiufmodi caftra,fortalitia,oppida, ciuitates amp;nbsp;poffeffiones,non aduenis amp; forcnfibus,fed H ungaris hominibus pro honore dare debeant.
Item,honores amp; officia noftraîllis Hungaris,regnicolis noftris,quibus vlHu» rimus,more ab antique confueto,iuxtahuiusregninoftriHungariciconfuetudi-nem,conferemus.
Q^dfolum nobilespoßint capriuarij qui in fententia capifali conuincuntur. lTEM,quöd nullus nobilium rcgni,proquibufcunqjfaâisperquemcunq;,nbsp;® prætcr talem,contra quem fententiacapitalis iuridicèlatafuerit,poffitdetincri,nbsp;feu quoquo modo captiuari.
Qjppdnobiles décimasfoluerenonteneantur.
Item, nobiles tamlobagiones habentes,quàm non habentes,décimas darc non teneantur,antiquaeorumlibertaterequirente.
De proclamât a congregatione^qui modus inflitutusßuit olim tempore quondam Dn. Sigifmundi B^e^is^^per Dn.Albertum Bp^em renouatus.
yE RVM quiafrequentiqucrelaregnicolarumnoftrorum,imóquadampal- rtdedeert-pabili experientia telle,noftrapercepit Celfitudo,quód nonullas nouas poUeffio-^ohumoccupationes,amp;potentiarumaâ:uumillationes,eofdemregnicolas,inferio res videlicet, à potentioribus multipliciter opprirai,amp;grauari,ideovolentesin-folêtiis.amp;nouistanteceptationibus,per media opportuna,viampræcludcre;Sta-tuimus,amp; ordinamuSjficut etiam in decreto maiori antefati quondam domini Si-^ifmundi Imperatoris aliàsPofonijdevnanimiPrælatorum,amp;Baronum,acPrQ-cerum huius regni noftri nobiliû confilio,aflenfuqjamp; voluntate edito,aperte con-tinetur,quôdquandocunq;amp;vbicun^fuerint fadç nouç pofleffionaria:,ac terrnbsp;rarum occupationes, potentiaria: vadiationes,feu return amp; bonorum ablationes,nbsp;fuccifiones fyluarum,interemptiones,vulneratîones,amp; verberationes hominum,nbsp;domorum amp; pofleffionum inuafiones,amp; deprçdationes,ac alij fimiles noui aélusnbsp;îo potentiarijmaiores:extunclæfi,acdamnaamp;iniuriâpaffi,impetratisliteris noftrisnbsp;tegalibusquerimonialibuSjamp;prçceptoriis,Comités parochiales,amp;: indices nobilium Comitatusillius,in quo faâahuiufmodi patrata extiterinc, accédant, amp; re-
i quirant:qui quidem Comités amp; indices nobiliû cum teilimonio capituli vel con- :nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;üentusilli Comitatuideferuirefoliti.àvicinis ôc. cometaneis,acnobilibus cöpro«
Uincialibus,fub certis pnis,amp; huiufmodi literis noftris regalibus declarandis,in federn eorum iudiciariam,per modum proclamatç c5gregationis,partibus quoq^nbsp;litem habentibus conuocatis,ad fidem eorum Deo debitam, fidelitatem nobis amp;nbsp;facra: corona: obferuandam,ta(ftis iamftorum reliquiis prçfti t jm,fuper huiufmodi nouis occupationibuspofleffionariis,amp; aliisaôlibuspotentionariis,plenamamp;nbsp;4o indilatam requirant veritatem; qua requifita amp; inuéta,pofl'effiones occupatas au-toritatein haeparte eis attributa,mediante,reftituant eifdem à quibus fuerant in-debitèoccupatæjipfosqjdominioinearundê protegant,amp; conferuent. Alia vetonbsp;bona,amp;tvalida potentiaablata,abfqj defedu reddÊt amp; reftituant.Super fado au-tem potentiæ in talibus commiflae partes vtrasq5difcuffionem,amp; fegtentiam fina- ^/ßgrAbZnbsp;lem recepturi,ad certum terminum,mediantibuscorum,amp; didi capituli vel con- fa.nbsp;Uentusiitcrisjferiemtotiusfadi exprimentibus,acpropria,amp;poflèffionûfadumnbsp;huiufmodi atteftantlû nomina continentibus,in perfonalem prçfentiam noftranlnbsp;regiam,autpalatinalem,feu iudiciscuriæ trafmittantcvbiabfqj vlterioris termininbsp;amp; litigionarij proccflusobferuationc,amp;:continuatione,etiam partis non venien-îo tis abfentia non obftante, nos,veliudex alius, ad quem caufa tranfmiflafuerit,
iuramentum capitis dccernentes, tandem finalem fententiam proferemus, amp; \ai.amp;fra~ tpio fineterminabitur.
Quicunqj autem huiufmodi vicinorum,amp;cometaneorum,acaliorum no- ciojfadecre biliuncomprouincialiüatteftationes fieri,de damnisqj Arabians,lxfis,amp;damni- ^ggßfrß^onnbsp;ficatisüatisfadionem impendi no pcrmitterer,eifdem omnino refiftendo: extunc fcrmttfetftnbsp;Fff iij
-ocr page 1086-ALBERTI REGIS
yamp;r/ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;talis in illo termino,ad quetn fadum,feucaufa huiufmodi,per Comice, ac capitö^
luna,fcu conuentum refcribecur,in faâo potentizpronuncietur,fcudcccrnatur
Item, quod quilibct pacratoc nouorum aduum potentiariorum, qui coratn regia Maieftate,aut Palatino,fcu indice curia: noftrx Regix per querulantes per-fonaliter reperietur: in continenti, fîne vlla prorogatione,vllaqs caucela inuenta,nbsp;fuper omnibus fibi obiieiendis ipfi querulanci debeatrefpondcre:alioquin contra talcs, tanquam abfentcs,ipfa congregatio generalis decur.
{.fiera et»- P AKTES tarnen licigantiumquandocunqivoluerint,abfq;requifitione iu-
lt;^*cis,amp;onercfolutionisbyrzagiorum,libcramconcordandihabeantfacultatera,
quemadmodum antiqua amp; laudabilis regni noftriconfuecudohuiufmodicon-cordiam, in quibufeunque fadis pnicentialibus, aliis libéréfaciendam didac amp;confcntit.
Redemptionesautemlitcrarum,amp;addudionesteftimoniorû capitularium, feuconuentualium,amp;; qualiter,aut quomodo falfx vix tributorum euftodiantur,nbsp;in codera ftacu,quo in ipfo decreco domini Sigifmundi Imperatoris àc Regis connbsp;tinentur, relinquantur.
gatio non datur,in tribus terminis,feu odauis finaliter in iudicio côcludantur,^ videlicet,quod duas euocationespræcedentes, trina forenfis proclamatio fubfe-quatur. Infadis autcm,feurcquifîtionibus quarumcunqjpoflcifionum,finalitefnbsp;duabus euocationibus,amp; trineforenfi proclamatione proceden ti pars aduerfa re-fpondere teneatunKali modo:Quôd fi aliqualitcraliainftrutncnta apud fc haberenbsp;afTcrucritjtunc femel finconcrc,binisautcmvicibus,cumoneribusiudiciorutn, 40nbsp;abfque confulentia vlterioris prorogationis,cxhibere tcncatur: autfiadprimuinnbsp;terminumexhibitionisnonvcncrit,tuncetiamduotermini;amp;: fi ad fccundunonbsp;vcncrit,tunc vnus terminus compleatur,cauiaqi infadopofleflîonariomotajfi^nbsp;nemfortiaturefFediuum. *
Q^id ß dixeritinßrttmenta apud manus aliénas exißere.
Si vetoparsaducrfafualitcraliainftrumencaapudmanusalienashaberi af-feruerit, tandem pro requifitione huiufmodi fuorum literalium inftrumentorum vnus annus afl5gnetur,vt contra aduerfarium in fadoipforum inftrumentorum
terminus compleatur:fie,quod elapfo ipfoanno,inprimoterminoiuridicéaflî-
gnato,dida inftrumenta fua exhibeat; vcl fi cxhiberenoller,autnonpoflcc,tunc P abiq; vlterioriprorogationc ipfa caufa fimiliter finem fortiatur effediuum.
ßpluresßuerint in caußam attraéli^ quidam ex eis ahfentes fuerint.
SI veto in aceufatione alicuiuspoflefiîonis,tres,vcl quatuor,aut quinlt;5,fiuc plures perfonÇjVnius tarnen amp; eiufdé generationis,in caufam fuerint actradi:tuncnbsp;inabfcntia,amp;:nô^cnientis vnius,velduoruni aut plurium,aut fi ex ipfis vnus,vel
-ocr page 1087-DECRETA? nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;67
duo aut plu res in exercitu,fiucinconferuatione confin iorum, feu caftri,vel aliis quibufcunqj feruitiis regalibus fucrintconftituti,tunc ratione borû caufa in fadonbsp;talis poffeflîonis m eta vllatenusjprogari poflic, fed in cadé caufa eu m vno vel plu-ribus eorundé in propriis refidentibus,terminus legitimus fimilitercompleatur.nbsp;Q^id ß omnes in exercitußuerint.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
Vbi autem omnes huiufmodi in caufam attrados,nullo penituseorum in propriis remanente,in notabilibus regni,vel regiisferuitiisoccuparicontigeritjnbsp;extune caufa ipfa,dempto fado proclamatç congregationis generalis,ad vlterio*nbsp;rem terminum,morcalias confueto,potcritprorogari. »
De pcenis inter eccleßaßicoi amp;ßculares impoßtif.
Item, quxcunqj ceclefiaftica perfona aliquem nobilem in prxfentia cuiuf-cûqj iudicis ordinarij citauerit,vel euocauerit,amp; ûidem nobilis cotra ipfam per* fonam ecclelîadicam ordineiudiciarioin fenrentiaconuidusfuerir,tuncgraua«nbsp;mina maiora incurrerc non poffit idem nobilis,nifi homagiu fuum,fcilicet emen»nbsp;dâ capitis fui preciofi,co modo ßcutiipfaeccleüaßica perfona,amp; de damnis tarnnbsp;ex parteecclcfîafticarum,quàmfeculariumperfonarum,iudcx damnum patien-ti fatisfadionem impendereteneatur.
Deßunerthta hominum interßeHorum^ejuod^rchidiaconi nullam
ao nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ßlutionem recipere 'valeant.
IT E M,decreuimus,prout etiam per certos prædcccflbrcs noftros Reges de-cretum fuifle intelleximus.quod pro funcrib. hominum per aliquem vcl aliquos interemptorum.Archidiaconi feu Plebani parochiales,prouthucufquedcmalanbsp;eonfuetudine fuit obferuatum,nullam folutionem pecuniariam recipere vaicat,nbsp;atquepoffint.
Nos itaqi huiufmodi pctitionibusPrxlatorum,Baronum,nobilium acregni-Colarum noftroru aures exaudibiles régis cum fauore inclinantes,fupradidos ar* ticulos, quoad omnes fuas cotinentias,amp; claufulas.mera noftra autoritäre, amp;: po-teftatisplcnitudine,cx certanoftrçMaieftatisfentcntia,necnondecofenfu amp;be-
Jo neplacito praefatx dominx Elizabeth Reginx,confortis noftrx prxdidx,przfen» tib.litcris noftris inferi fecimus,ipfos Prxlatos.Barones,nobiles, regnicolas no-ftros,prxmiifis libcrtatibus in cifdem articulis fupcrius cxprenis,perenniter frui-turos,amp; gauifuros comitten: Adiecimus prxterea,ac noftro ac poteftate dominxnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
Reginç confortis noftrç nominibus fpondemus:quidd mcmoratos regnicolas no» ftros,amp;totum regnum noftrum,in quibufeunq; eorum neceffitatibus no defere-mus:fed fidelitcr,amp; toto pofle noftro,pariter cum eifdem ipfum regnum,ac prx-aflertos omnes regnicolas noftros,ab omnib. xmulis defenf3bimus,ac in cundisnbsp;tarn prxmillisjquàm etiam in aliis ßngulis bonis,amp;laudabilibus,aciuftis antiquisnbsp;confuetudinibus corum,amp; regni noftri Hungarici prxdidi,inuiolabiliter femper
4o amp;:vbitp tenebimus.amp;conferuabimuscifediue. Quicunqs autem hominum,cu-iufcunqjftatusamp;conditioniscxiftant,hzc ipf3,quæ in fuperioribus continentur, quauisfcilicetoccafioncimpugnarcmolircntur:contraomnes,amp;quoflibet tales,nbsp;ad eorum proteruiam doraandamamp; compefeendgm pariter,turn eifdem regni-colis noftriSjproutamp;ipfi omnes vniuerfaliter id ipfum fefadurosfp^onderunr,nbsp;opcrabiraur,totoq} polTe prçfentium literarum noftrarum,quibusfMretum ßgil»nbsp;lum noftrum,quo vt Rex Hungaricus vtimur,eft appenfum vigore amp; teftimonionbsp;mediantc. Datum Budzferiafexta,proxima ante feftumfandzTrinitatis, Annonbsp;Domini millcfimoquadringcntefimotricefimo nono.
Î0 LADISLAVS DEI GRATIA HVNGARIÆ, BOHEMIÆ, D A L M A T I Æ, CROATIÆ, amp;C.nbsp;i^i^ußriceqjnbsp;nbsp;nbsp;Stii^a Dux,nec non Mar chia
Morauiae, i jf. y 4,
FID E L1B V s noftris vniuerfis, Przlatis, Baronibus, NobiUbus, amp; altcrius
Fff iiij
-ocr page 1088-(JS nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;LADISLAI REGIS
cuiufuis ftatus amp; conditionis hotninib.poflefîîonatîs,in Comitatu Peftliienfî con-exiftentibus,falutcm,amp;gratiam.Crebrarum acdudû inualefcentium nouitatumnobiliumhotninumfidcdignorumhuius rcgni noftriHungariae peri-cula formidatium patefadione edodi fumus luculenter:quomodo perfidiflîrausnbsp;4mf!6ratorTurcarum potentiflîmapaganorumGoadiuuationefolitomultiplica-ta in finaleexterminiumfirma intentionc machinatur,hocregnumnoftrûHun-garia: fübintrare.Proinde nos vigili aduertentia in animo reuoluentes,ne velutnbsp;olim hocregnum noftrum HungariæexTartarorum inu'afione improuifa,inad-uerten tia regnicolarum,in flebilem ruinam fuerat pofitum,amp; iri præfentiarum in-euitabilicurfiididiImperatorisTurcorum,amp;campeftri cumconfliôtu indifpo- ionbsp;fitifquod Deusauertatjnos cotingat periclitari,amp; totius huius regni machina,fa-cra religione Chriftianaimbuta,penitus diruatur,quemadmodüm etiam in pro-ximisdiebuseuoIutisexemplariintuituciuitatiCôftancinopoIitanæpereundemnbsp;ImperatoremTurcorû illatum fore iamexpcrti fumus manifeftê.Ea propter prç-diâifideles noftri Prxlati,Barones,nobilesamp;proceres didi regni nofiri Hungarian, vnà cum certis eledis nobilibus hominibus fingulorum Comitacuû eiufdcmnbsp;regni noftri,quibus per alias literas noftras nuper fuper inde dederamus in mandanbsp;tiSjinhacciuitatc noftra vndecim his diebuscongrcgati,fupereoqualiterhuiuf-modiipfiusImperatorisTurcoruminuafio rcftollandÿ valeret tutiuseuitarcvni-formem habentes tradatum amp;deliberationem,nos cum eifdem validam expedi- lOnbsp;tionem exercitualem,ad natalem patriam noftram, Altiflîmo propitio,defenden-dam aducrfus paganorum infultus,decreuimus inftaurandum, pracfcntibus literisnbsp;noftris, fub certorum articulorum inclufionibus fubnotandis veftris fidelitatibusnbsp;notificandum, videlicet, quod primum fpedabilem amp; magnificum loannem denbsp;Hunijad,perpetuû Comitem Biftricienfem,infra præfentis intcgri reuolutionemnbsp;anni, capitaneum generalem inftituimus huius exercitus noftri inftaurandi.
Item,domini Archicpifcopi, Prîcpofiti,Epifcopi amp; CapituIa,acAbbatcs,amp;J alij dignitates amp; honores Ecclefiafticos maiores tcnentes, quemadmodum tempore quondam domini Sigifmundilmperatoris amp; Regis,aui noftri,confueti fue-runtjCum ipforum Banderiis,ac numerolancearumexercituare teneanturutavi- jonbsp;delicet,quôd quantumcunqs ecclefiarum,feu perfonarum ccclefiafticarum pro-uêtusper iniraicoscxtitiflent minorati,iuxta limitationem cledorumhominuranbsp;præditlorum,etiam huiufmodi excrcituatio earûdem ecclefiarum,feu perfonarunbsp;ecclefiafticarum, cum tanto Hefedu minoretur:quôd etiam aliæperfonz eccle-fiafticæ, dignitates amp;: honores ecclefiafticos minores tenentcs,quorum nominanbsp;in regiftro noftro exercituationis fcripta nonexiftunt,fecundumconfcicntiamnbsp;limitationum eledorum hominûprædidorum,iuxtaquantitatemproucntuumnbsp;earundem perfonarum ecclefîafticarum,cxercere teneantur.
Item,in quibuflibet Comitatib. tot probi amp; fide digni homines potiores per communitatem nobiliumeorundem Comitatuumeligâtur,quot in eifdem Co-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1
mitatibus inde nobiliumhabcntur,qui vnàcum eifdem iudicibusnobiliumCo-mitatuSjin quo connumcratio fieri debebic,pra:ftitisiuramentis per cofdem,connu meratisqj portibus Iobagi8nibus,ad rationemamp;numerumlucriCameræfa-ciendum,de^entumportislobagionalibus,tamecclefiafticaru,quàmfccu!arium perfonarû,quatuor équités pharetrarij,amp; duo peditcs fîmiliterpharetras,ac cly-peos,amp;: cufpides habentes,ad exercituandum hac vice tantum,amp; vfqj ad metas Sinbsp;termines regni noftri Hungarici,amp; non vlterius difponant, ac in quolibet Comitatu,per eandem vniuerfitatem nobilium,è medio ipforum vnus idoneus condu-dor belli illius Comitatus eligatur,qui cum eifdem hominibus exercituantiumnbsp;conuTneratus penes Capitaneum exercitus temporedebitoaccedere teneantur.nbsp;Vniuerfi etiam nobiles regni noftrilobagiones non habcntes,pcrfingula capita,nbsp;aut cum dominisipforum,iuxta limitationem didorum eledorum hominum,te-neantur exercituare.Et qui cquefter,vel pedefter proficifei debeant, vel qui pro-pterpaupertatem,fenium,velinfirmitatcexerGituaren5poffint,iidem eledi homines difcernatÄamp; difponant.Pro perfonis veto filiorumMagnatum paruuloru,nbsp;homines
-ocr page 1089-DECRETA.
feruatione talis callri fufficientes fore iudicauerint eledi hominesdeputatûalij perfonaliter debebunt exercituare.
Item,in domibus notabilium nobilium,vnus nobilis pro prouiforc Curiç pof-fit remanerCjita tarnen,quod quicunqj modoprsemiflbremanferiint,teneantuf »0 homines fuos cxercituantes connumeratos tranfmittere.ex nobilibus Vero, amp;nbsp;aliis minoribus, filios, aut fratres indiuifoshabcntes,fuHîciatvnumadexcrciiuninbsp;proficifci.antiqua confuctudinc obferuata.
Item,quod lobagiones cxercituantes nobilium in pluribus ComitàtibuS pof-feflîones habentes,eledihominesconnumeratorestalium Comitatuum erga penes dominos ipforum in ilium Comitatum,vbi taies domini eorum reûdétianinbsp;feccrint,perfonalem tranfmittantjquiquidcm nobiles,fcudomini,cumtahb.ho-minibus eorum cxerci tuarcfivolucrintjfubBanderiodominorum ipforum accédant,amp; proficifcantur.qui etiam rationem de numero,amp; perfonis talium fuorumnbsp;cxercituantium,gencrali Capitaneo darc,amp; de eifdem reipondere tenebuntur.
îo ltcm,quilibetexcrcituans,tam maior,quàm minor, teneatur in propriis ex-péûs tam in eundo,ftando,amp; redeundo, proficifci,nullusqi audeat aliquas rcs.vel vidualia,abfqj competentifolutione,rccipere.Si quiautem violëter inaliquibusnbsp;locis aliquas rcs,velvidualiareceperint,dudorexcrcitustalisComitatuseX partenbsp;damnifîcantis teneatur impenderefatisfadionem indilatam.Et fi ipfe damnifi-cans,vndefatisfaceret,nonhaberct,caputciufdeminmagnisdamnificatodebeat
nare pro dudorc belli Comitatus prxnotati.Quod fi talisdudor belli facere
non poflet propter perfonx talis damnificantis maiontatem,auiiet fuperinde Ca-pitaneum generalem, qui teneatur damnificato fatisfacerc. alioquin damnum paflus,valcat damna fua, iure mediantc,acquirere,fecundum contenta decretînbsp;dominorum Prxlatorum amp; Baronum.
Itcm,omncs liberx ciuitates,tam noftrç regales,^: reginâlc5,quàm dominorum Defpoti amp; Comitis Ciliæ,aut aliorum Magnatum,ncc non totum regnû no-ftrum SclauoniXjdequibuslucrum Camctçnoftræfolui non confueuifient,modo præmiffo, connumerari debeant, amp; fimiliter Philiftæi,Comanij, Wolaij, Tartarij connumerati debeant exercituare.
Item,omBcscclebrationcsodauarum,amp;:iudicioru,tamccclefiaftici,qfecu-Iarcs,vfqjdefcenfumexcrcitusnoftri,in proximo côfurgcnteccflaredebeât.Poft defeenfum veto prçfcntisexercitus,autfi huiufmodicxercituslcuarinôdebuefit,nbsp;oës oôlauÇjfignâtcrfcftibeatiGcorgij immediate fcqucntisvfcÇfinécclebrentur.
Quod^ lobagiones quorumcunqj vfque adfcitura fandi Martiniproximè alFuturijOullo modo hinc inde dcducantur,morcntun
Difpofuimusinfuper,quôdquicunquctam Prxlatorum,âc Baronum,viro-«¦umq5 Ecclcfiafticorum,Magnatum,nec non ^obilium,amp;pofleflîonatorum hominum,prxdidam difpofitioncm amp; ordinationem in toto vel in parte öbferua-re velimplerc nollet,autnon curaret.Extunc taies didi eledi connuAeratorcs innbsp;CO mox admonere debeant,vt per defedum huiufmodi non perfedionis,difpofi-fioniSjamp;ordinationisprædidorum,pro quolibet equitc,fedecimflorGnosàuri,amp;;nbsp;pro quolibet pedite,io.flor.auri,vfqj quintumdecimum dicm,à die admonitionis
-ocr page 1090-LADISLAI REGIS DECRETA.
7®
Quodqj praemifla difpoficio cxercitualis ad aliquam pecuniariam folutio-ncm nullatenus,amp; per nullum modum,per quempiatn conuertafur:quodfiper aliquem fadum fuerir,pnam fententiæ capitalis incurrar ipfo fado.
Icem,exercKuantesilli,q fcilicetdcexercitufurduè recedunt,fînobilesfuc-rintjpoffeffiones ipforuroamittant:fi vero ignobiles,pnçeapicalifubiaceant:amp; Winflhtcrillijqui à dominis illorû difpofitionem habuerunt, vel pecuniam eorû Icuanbsp;ucrunt,cum eifdemq; proficifei noluerunt,eandemfuftincâc capitalempnam.
Pr«tcrea,quia præmiflam difpofitionem exercitualem contra antiquacon-fuctudinemamp; libertatemtam Ecclefiafticarumperfonarû,quàmetiamalioruni regnicolarumnoftrorum,maiorumamp;minorû,propterpra:lentis validifiimi belli xonbsp;apparatus,didi Imperaroris Turcorum in huius regni inuafionem(quod Deusnbsp;aucrtatjfacicndum pro eiufdem regni notabilis fcilicct filij regij,amp;: pattia: paternaînbsp;dcfcnfiüneamp;conferuationeinpræfentiarijleuareoportuit,amp;: promulgare; Ideonbsp;nos,amp;ipû PrælatijBaroneSjCacteriqj nobilesamp;proceres didi regni noftri fpon-dcmus,amp; fide noftraChriftiana præfi:ita,etiam cum noftri,amp; ipforum Pratlatoru,nbsp;amp;Baronum figillorumimpreffionisroborationej)mittimus,amp; pollicerounquodnbsp;àmodoamp;deincepsnullo vnquam tempore,taleminconfuetara exercituationemnbsp;promulgabimus,amp;faciemus,neqjipfi facient,amp;jpmulgabunt,fedram nos,quàmnbsp;ipfiPrçlati,Barones amp; proceresregni noftri,penesdidamantiquam confuetudi-nemcxcrcituationisfempcrpermanebimusjamp;ipfi permanebunt.
mus,vtPrælati,eIedi homines in fingulis Comitatibus.vnà cum iudicibus nobi-lium,omnibus querulantibus teneantur fupcrquibufcun^fadispotcntiariis,amp; etiam polTeffionum occupationibus ex parte in caufam attradorum,habitapriusnbsp;fuperindediligêtiinquifitionejcompertaqjfufficienti reiveritate,abfq5dihtione^nbsp;amp; terminorum prorogatione,indiciumamp;:iuftitiamquerulantibus teneantur ex-hibere:Comesqj parochialisiushuiufmodiiudiciorummodopraîmiflbfaciendunbsp;tencatur fatisfadionem indilatam amp;plcnariam ex parte huiufmodi incaufamat-tradorum læfis miniftrare. Quod fi ipfe Cornes parochialis ex quacunqjcaufafa-ccrenollct.extuctalisCornesparochialishonorefuopriuetur,caufa^ huiufmo- 3^nbsp;di,modoprxtado,adiudicata in curiam noftra regiam,per coîdem indices,tranf-mittatur; vbi in pnmis odauis celebrandis,fine conclufione abflt;^ vlla prorogatio-ne vlteriori terminetur.vbi ipfe Comes,vel vicecomes praemifla patran in eo vcnbsp;ipfi inprimadicfedisiudiciariç fupertalis modinouisadibuspotentiariis,damnîsnbsp;atqs iniuriis,lçfis amp; damnificatis omnimodam impendere debeant fatisfadionemnbsp;admoneât.qui fi id facere reeufauerint,tune ipfi eledi amp; indicésnobilium (ericranbsp;huiufmodi non fatisfadorum,in literis eorum conferibi facere,amp; ad primas oda-uastunccelebrandas tranfmittere,iudex ordinarius odauis in eifdem contra taies Comités amp; vicccomites literas fententiales Izfis amp; damnificatis dare,amp;; eandcnbsp;cxccutionemdebeant,amp; teneantur.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4®
Quocirca fidelitati vcftræ przcipimus,amp;mandamus,quatenusmox,poft$ prztadi homines eledi didi Comitatus Peftienfis,hîc Budz in præfentiarûcon-ftituti,hincveftri in medium cum przfentibusreuertentur,amp;peruenerint,adlo-cû fedis veftrz iudiciariae vniuîrfaliter congregati,iuxta cotenta przfentiû difpofi*nbsp;tionumnoft|^rû,vnàcumdidisPrzlat!S,amp;Baropib.amp;elcdishominibus,pervosnbsp;deputatis, cçterisqj nobilib.amp; procehbus didi regni noftri in fuperiorib.articula-tim confcriptarû.vos cum celeritate more cxercituantiu,tam expedite difponatisnbsp;amp;appromptuetis,vt dum,amp; qprimùroannotatusCornes loan.generalisCapita-neusexercitus noftri pnominativobisfcripferitnn continent! cum apparatuexer-cituali fulcitipræuiodudore,belli ipfius Çomitatus,vndemodoptado,Ynufnde Pnbsp;mcdioeligendo,adloca,q idem Capitaneusnofter generalis duxeritnotificâda,adnbsp;refiftendû prçdidorû inimicorum noftrorû infultibus proficifei valeatis-.aliud fiibnbsp;pnisprzdidis,amp;: noftræindignationis,fa«ere noaufuri in prxmiflîs.Datum Budas in feftoconuerfionisbeati Pauli Apoftoli, Anno Domini I 4 f 4.
-ocr page 1091-71
MATTHIÆ REGIS HVNGARIÆ CONFIA
MATIO SANCTIONIS REGIS ANDREÆ tempore coronationii^anno Domini i é
Matthias Dei gratiaHungariaî,Dalmatiæ,Croatiar, Ratniæ, Seiw'Xe GaIliciæ,Lodomcriaf,Comania:,Bulgariæq5 Rex,vniuerfîs Chnfti fidelibus,prç-fentibus paritcr,amp;futurispraefentiumnoticiamhabituris,falurem in omniû fal-Uatorc.Cùm laudabiliSjfelixqs fît refpublîca ilia,in qua bene inftituiac leges domi-nanturidecctigitur Reges amp; Principes,in quorum cnanib.populorum vrbiumqsnbsp;»0 ius eft,non modo armis populum fibi crcditum fortiter tueri,(ed etiam in iuribusnbsp;libertatis,amp; conftitutionibus vtilibus conferuarc. Proinde ad vniuerforum noti-ciam,harum ferie.volumus perucnirc,q, Prælati,amp;: Barones regni noftri,ac nobi -lcsproccres,qui adcondudcndumin ncgotiis regni noftri,in congregationege-ncrali,quam his diebus ^felicieoronatione noftrain Albaregalicelebrauimus,nbsp;deputati fucrant; accedendo noRrum regium in confpedum,necefîitatibus illis,nbsp;quibushocrcgnumnoftrûamp;nuncvrgeretur,per omnia declaratis:Exhibucruntnbsp;nobis quædam priuilegia, quÔdam excellcntiffimorum Principum, dominorum,nbsp;Lodouici Regis Hung3riac,acSigifmundiImperatoris Romanorum,amp;fîmilitcrnbsp;Regis Hungariæjamp;c.prxdeceirorum noftrorûfelicium rccordationum,decretanbsp;amp;:inftitutaeorundemamp; diâi regni noftri continentia,acinfuperquofdam articu-los,quos ipfî Prxlati, Barones, amp;nobilcs noftri regni inpracdiiftacongrcgationenbsp;pro commun! vtilitate 6e. pace denuo fecifTennSupplicantes vnanimiter maiefta-ti noftrç,vt eadem amp; cofdem acceptare,amp; approbate,ac dç verbo ad verbû tranf-ûimi facere,amp;: fîmiliter cum libettatibus amp; inftitutionibus in eifdem confer!*nbsp;ptis,amp; etiam fîmiliter cum decreto quondam potentiflimi domini Andreæ Regis,nbsp;peripfum dominumLodouicum inhuiufmodi fuopriuilegioconfîrmato,auto«nbsp;riiate noftra regia innouando,pro vtilitate regni noftri perpetuo duratura amp; vali-tura ftabilire amp; confirmare,amp; confirmata obferuarc dignaremur : quorû quidemnbsp;priuilcgiorum,vnius fcilicet,di(âi domini Lodouici Regis,ténor talis eft.
DECRETVM QVONDAM LODOVICI I.
REGIS EDITVM ANNO DOMINI
5 I. Dhiit I s Z.
Lonovicvs DeigratiaHungariæ,Dalmatia:,Croatia?,Ramix,Scruiæ,Gal-liciæ, Lodomeria:,Comaniæ,Bulgariæq5 Rcx,Princeps Salcrnitanus,amp; montis fanlt;fti AngeliDominus:omnibusChriftifîdelibus,pra:fentibuspariter,amp;futuris,nbsp;præfentium noticiamhabituris,Salutcm in eo,quiRegibusdatfa!utcm,aGféliciter regnate,vi(ftoriosètriumpharc.Thronus amp; potëtiaregalis «Tignitatistunc di-nofciturroborari,cùm fubditorûquietiamp; tranquillitati prouida fufpedionepro-uidetur; ipfisqs digno remunerationis brauio in libettatibus Iargiendo,imô etiamnbsp;per alios Reges pia confîderationc inftitutis, f cum fouendisteftimonio confît'nbsp;mationibusliberaliterrefpondctur.Namturnobferiiantiafideifuæ,trabens origi- non tonßr-nem débitarationisamp;naturxlegibus,ftabilispcrfcuerat,GumbeneuolentiaPrin-cipis in fuos oftenfa regnicolas.fîcfempercoalefcit infubditos,vtniuvitzfufto-cetur igniculus,in corpore vigor fidei non lentefcit. Ea propter ad vniuerforumnbsp;noticiam harum ferie ?olumuspcruenire,quôdBaronum,necnonprocerumamp;:nbsp;nobilium regni noftri ctus,amp; vniuerfîtatis idcmitas,noftrum regiû confpedumnbsp;adcundo,fidelitatibus fuis,amp;: fidelium feruitiorum praeclaris mcritis,in cundîs no-ftrisamp;regninoftrinegotiis,proiperisamp;aduerfîs,cum fummofidelitatisftud1b,amp;nbsp;votiua diligentia noftrx Maieftati cxhibitis,amp; irapenscdeclaratis,amp;noftraminnbsp;memoriam reuocatisjexhibueruntnobisquafdamliteraspriuilegiales llluftrifli-miPrincipis domini Andrextertij Belæ Regis filij,olim inclyti Regis Hungariæ,nbsp;aui,amp; prædeccflbris noftri,piac recordationis, aurea bulla roboratas,libertatcs^nbsp;ipforum per fanâiffiroum Stephanum Hungaricz gentis Regent Apoftolum,
-ocr page 1092-74 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;MICHAELIS 'ZYLAGII
. vt prxdiâae liter« declarabant,ipfisinftitutas,innouandas confirtnandas tenons fubfcqucntisjfupplicantes vnanimiter,amp; conformicer noftre humiliter Maie-ftatijVt ipfas acceptantes,ratifieantes approbantes,prçfentibus de verbo ad verbum tranfliimi facientesjfimiliter cum omnibus libertatibus eorundem ineifdem CJ^eflis.cxceptofolummodo vnoarticuloinfubfequenti declaradojConfirroa-re,amp; eafdem hbertates in diótis Uteris cxpreflas,ex regiæ benignitatis dementia,nbsp;autoritäre Regia innouando,ipfos in eifdem pcrennitcr fruituros,amp; gauifuros,li-terisnoftris priuilegialibusmediantibusftabiliredignaremur.Qi^rum tenor fu-prà in Andrea Rege,pag. jy.
SEQVITVR DECRET VM C^V ONDAM Michaelis Zylagii de horogzegnbsp;olim gubernatorisregni H.nngaria^editum i y S.
Nos Michael Zylagij de Horogzeg,nomine amp; in perfona fercniffimi Princi-pisamp;: Domini,dominiMatthi« Dei gratia Hunganæ,Dalmati£e,Croatiç,amp;c.elc-di Regis,gubernato r in eifdem regnis cóftitutus,Memores commendamus prac-fentibus,quôd nobis vnacumdominis Pra:latis,Baronibus,nobiIibusamp;proceri-bus regni Hungariç vniuerßs,circa fcftum Circumcifionis Domini proximcprÇ* tericuminhancciuitatemnoftraPefthienfemcouenicntibusamp;: proficifcentibus,nbsp;ordinationibus, quae pro confcruanda pace,amp; ft3tu,vtilitateq5 amp; commodo prx-tadorum regnorum,amp; partium eis fubiedarum,opportunç amp; perutiles videban*nbsp;tur tradandx,relidis fopitisqj fedatis omnibus amp; fingulisg\verris,amp; difceflio-nibus in alterutrum pr^uiis rationibus cxortis amp; fufcitatis,inter alia quç hinc indenbsp;cocorditer expedita funt,praefati dom ini Praelati,Barones,nobilcs amp; proceres vni-uerfi exhibuerunt nobisconcorditeramp;prasfcntaruntarticulosinfràfcriptos,pc-tentcs amp; defiderantes,vteosamp;in eifdem contenta,rata habere,admittcre,acnbsp;nos ac prxfatum dominii noftrum Matthiam eledum Regem conferuaturos peC'nbsp;mittete dignaremur; quorum quidem articulorum tenor fcquiturin hæc verba*nbsp;bona tarn Eccleßafiica cjudm fecularia d mbits annisanteaêlis lt;^ccn-pata 'vßqi ad quindecim diesfub qinafaéli potentialis remittantur.
Item primo,qgt; omncsEcclefi« occupât« amp; pofleflîones amp; bona carundem,
' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ac Prçl3torûamp; Baronum amp;nobiliö pofleffiones amp; portiones poflclîîonariç fimili-
ter occupât«,tempore fcilicet quo no fucrunt odau« iudicialiter celebrat«,hoc eft,à tribus annis,vel citra,remittantur,vfqj adquindecim diesjita quod occupatio tabs probetur perattcftationes vicinorum amp;commetaneoru,ac nobilium pronbsp;uinrialium,prout confuetum eft in proclamata congregatione. Et ft occupata rc-mitterenoluerin^extunc finevlterioriproccfluconuincantur in fado potentiaf,nbsp;amp; dominusgubernatorpoflit occuparifacerepoflc£Gones,amp; talisbonaconuidii 4«nbsp;amp;propriam perfonam eiufdem captiuare.
Q^d Êe^^ia Maie fl as de fuis prouentibus exercituare teneatur^alio--quin etiam Banderati^^ demum Nobilesq^ infurg^nt.
It EM,quod dominus Rex contra omncsamp;quoftibetinimicosamp;huius regni deuaftatorA hocregnu Hungari« de prouentibus fuis regalibus protegere amp;: de-fenfare teneatunita videlicet,quod ft idem dominus Rex infulribus ipforum ini-micorum huius regni cum ipfis prouentibus protegere nonpoflct,fcunonvale-ret,extunc Prçlati amp; Barones, cçteriqj viri Ecclefiaftici huius rcgni,Banderia,fcunbsp;genres ipforujiuxtalimitationesdiuorum Regumhuiusregni in hac parte fadas,nbsp;leuaj^ amp; infurgeredebcantamp;tcneantur.Si autemcumeifdemetiamipfisinimi- nbsp;cis refiftcre non poflenr,extuncvniuerfi nobiles,amp; alterius cuiufuis ftatus poflef-fionarij homines, excrcituantium morc,prout aliorum Regum Hungaricorutnnbsp;temporibusfuit.procedcrc amp;permanert teneantur.
Item,quoddcomnibusillationibusd3mnorumamp;iniunarum,amp;aliorumma-loru generibus,à fefto beat« Katharinç Virginis in anno Domini raillcfimo qua-
-ocr page 1093-DECRETA. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;7,
dringcntefimo quinquagcfimo fexto prxterito,vflt;f, hæc tempora,per quofcunqj patratorumamp;cominiflbrum,iuxcaordinationem conclufioncm Pra:lacorum,nbsp;amp; Baronum ac regnicolarum huius regni Hungariæ pridem in generali congre-gatione hîcBudæ faâ:a,in Comitatu quolibet indicium amp; iuftitia celebrari tenea-tur; hoc effet contra libertacem Rcgiam,amp;: Palatinale officium. Igitur idipiumnbsp;pcrmaneatinantiquaconfuttudinc.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
quatuor oHauaßn^ulis annis celebrentur.
It EM, quôdipfæ quatuor oélauae fingulisannis celebrari tencantur,amp; nun-quam pro aliqua ardua caufa dimittantur,cxceptQ,quandoeritgcncralisexcrci-tus,amp; nulla alia cauiàprorogetur.
Qj^dnunquam alloua taxapetatur.
lTEM,quôd nunquam dominusnofterRcXjamp;neqjdominusMichaelZy-gubernator huius regni,proquaCunq5 Caufa,feu negotîi.s quibuiuis ardüiffi-mis, aliquam taxam,feu folutionem p,ecuniariara,perlobagïônesregniçolgrum, feu alios nobiles petere valeat atque poffit.
Q^d 'vniuerfaßortalitia admonitionem nobilium inßa quindecim dies di- , ruanturlub nota infidelitatis-^nec retineri 'valeat nijt cum literùnbsp;capituliyVel conuentus,ac iudicù nobilium.
I TE M,quod vniuerfa fortalitia feu caftella per quofcunquein quibufuis Co-niitatibuscredaamp; conftruda,cx quibus fpolia amp; deprædationes committun-tur,diruantur,exceptisquae ad vtilitatem ipfius Comitatusfunt,rcm3ncant:ita quôd (i aliqui moniti per nobiles illiusComitatus in fedeiudiciaria infra quin-decim dies non diruerent, extune talcs notaminfidelitati$incurranteofaâo,amp;:nbsp;dominus Rçx vel gubernator, talcs vt infidèles punire valeat:Et quodcunq; for-tahtium in aliquo Comitaturemancredebebdt,extune talcfoftalitium vigoreamp;nbsp;{eftimonioliterarumeapituli vel coucntusaçiudicisnobiliumilliusComitatus,nbsp;gt;n quo taie fortalitium effet ereâum,remanerc valeat.
jQ Q^d dignitates eccleßaflica,ac officiolatus,amp;perpetuitatesex-traneis non conßerantur.
IT E M, q, ipfc dominus Rex ncqj dignitates êèclefiafticas, ne^ alios honores officiolatus, vel perpetuitates hominibus extraneis dare amp; conferre valeat.nbsp;Q^d bona extraneis collata recu^erentur.
It EM,de caftris amp; aliisbonisextraneishôminibusdonatiàRcxfaciatrccu-pcrandidiligentiam.
Q^lescafuseccleßaßicipoßintiudicare,
Ite M,quôd indicesecclefiaftici.ncq; Àrchiepifcopi,vel corumvicarij iudi-carevalcant,nifidoccsamp;resparafernalcs,iur.iquartalitia,faâifmdccimarum,cf- fiifiones fanguinum, amp;verberationesecclefiafticorumamp;:mulicrum,neGnon te-ftamenta,amp;: matrimoniales caufas,acdcperiurio,prout in canonib.expreffumcft.
Q^odfacer dotesßcholar esnobiles thelonia nbsp;nbsp;decimas-nonfoluant.
lTEM,q,nullus omninohomiofidefacerdotib|js,fcholaribus,nobilibus,nelt;ÿ thelonia,neqjdecimas,prout vêtus regni rcquiritconiuetudo,cxigcredebeat.
Item,q, neq5 ipfe dominus nofter Rex, amp;: neqj ipfe dominus Mfthael gubernator ex parte omniû,amp;: quorumlibet fratrum,amp; familiariumipforum,omnibus querulantibusabfqueomnifauoredebitamiuftitiam,accommodam fatisfadio-ncmimpendereteneantur,amp;nec per aliquosfratreSjVelfamiiiarcsipforum aliquinbsp;regnicolæ huius regni quouis modoopprimantur.
Qj^d noua lgt;ecunia cudantur^^ nunquam mutentur. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
Item,quodpecuniæ nouæcudantur,quorumducentiprofloreno,amp;obuli corundemquadringentihabeantnr,amp;^unquam mutentur.
Q^ot/ßngulis annts adfeßum Pentecoßes fiat diata in Peßh.
Item, quod vniuerfi rcgnicolx Sc homines poffeffionati fingulis annis ad ^gg*
-ocr page 1094-74 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;MICH. ZYLAGII DECRETA.
fcftum Pcntecoftes ad oppidum Pefthienfc per fingula capita congregaritene-ancur.Et fi qui rationabiliter fe cxcufarenon poterunc,taliumpoflcffiones per doo minumgubernatorcm, vel dominum Regem occupcntur.
Q^od uniuerjït ciuitates nbsp;nbsp;cafiraregaliaadmanttsdomini
guhernatoris tradantur.
1 TE M,quód Tniuerfzciuitates muratx,ac cadra regalia,ad manus prxfati domini Michaelis gubernatoris,amp;ftatim,re(ignentur.
Q^d omnes lobagiones libéré dimittantur,Jtibpana occupations bonorunii filutionis duodecint marcarum,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lo
Item, quód vniuerlï pofled^onati homines de eorum pofleifionibus ad pof* feflionesaliorum,obcenca licentia,iuftoq;cerragiodepofito,amp;aliis folitis debitisnbsp;perfolutis,iuxcaantiquam confuctudinem huius regni,abfqueomni litigionarionbsp;proceiru,pacificèamp;tutc,fecure^ pcrmitcerc dcbcant. Si autemaliqui permitce«nbsp;te nollent,extunc Comités,vel vicccomiceSjamp;iudicesnobiliumilliusComitatus,nbsp;huiufmodi lobagioncm cum fex marcis eliberaretencantur,proutantiquacon'nbsp;fuetudo rcquitit. Si aucem aliqui hominum Comitatibus obedire noluerin t,tunenbsp;Regia Maiedas,vcl eius gubernator polTclEoncs talium occupet,amp; tam diu tcne-quot;nbsp;re valeat,donee huiufmodi lobagio cum duodecim marcis eliberabitur.
Nos itaque petitionibus didorum dominorumPra:Iatorum,Baronum,No-bilium Procerum regni vniuerforum iuri confonis inclinati articulos defcri-ptos,amp; üngulatim eorum inuiolabiliter obfcruare, complete, amp;exequi per nosgt; ?el per praefatum dominum Matthiam Regem cledum promittimu$,amp;volu-mus cum cfFedu. In quorum omnium pracmilTorum tedimonium prxfenteslitc**nbsp;ras Bodras eidem vniuerhtati dominorumPra;Iatoruro,Baronum,amp;Nobiliutnnbsp;cegniHungarizprçdididuximusconcedendas.DatuminPedh,vigefimaqu3gt;^*nbsp;ca die congregationis fupra didae, Anno Domini millehmo quadringentenmonbsp;quinquagehmo odauo.
ïsfota quod[êquens articulus DidebaturfcriptM eadem manu cumpraceden-tibus articulis à terpp literarum, qui quidem articulus mihimodi-çam praßaretfidem^nß eum in iudiciisfilummodo con/jgt;exilßm obferuari.
Item ad hoc,quódliterxprzceptoria;,proclamatx congregationis gene* ralis vires intégras habeanc iuramentum ad caput dcponendi,conclufum ed,vt adnbsp;minus fex commetanei,totidem vicini,acduodccim nobiles eomprouinciales at*nbsp;tedati habeantur. Vbi autem defedus pluralitatis commetaneorum fucrit,fup'nbsp;pleantdefedus tales per vicinos tantundem numeri.
ARTICVLI IOANNIS CORVINI VAÏ- 4»
VODÆIN CIVITATE P E S T H I Ï N S b PE R Pralatos Barones in con^regatione generali editi,
^nno t ß enbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I-
Quöd eligenctamp; depucabuntvnum gubernatorem.
Q^d vniuerfî domini Przlati,amp; Baroncs,amp; quiuis alij cadra,cadella,forta-litia,ciuicateSiOppida,poflcflioncs,amp;quzqueiurapoflcflionaria,neGBonEpifco-patus,Abbatias,Przpofituras,dccimas^,acquzuisbeneficia,amp;:iuraccclefiadica peripfoshicgxrerratum tcmporibusoccupata,amp;rvfurpata,rcmittentamp;refigDa-bunt.Ciuicatesetiam,quashadenusCapitancitcnuident,pridiDoearüdatui,dif-pofitioni,cudodiz^j,ac conferuationi paopriz remittent,ipfi^Capitanci excipient manus,genteSjacfamiliariorum eorum:qui4;etiam ex huiufmodi occupa-toribus ac Capitaneis inhacconuentione przfentes forent,interim non recedätnbsp;anbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ad eadem
-ocr page 1095-MATTH. ARTIC. DE OFF. PALAT. 7y *d cadem, donee huiufmodi remiflionem amp; refignationem efficient fuo modo.nbsp;Quÿdq}vniucrfacaftra,caÜcIla,fortalitia hisdifturbiorum temporib.ereda,durante præfentecongregatione, diruanturamp;:dcleantur,hisdemptis,quæinconfi-nibus regni, pro défendons funtereâa: quifcilicec hîcpræfentes forent, non recèdent, donee eadem deponerefacient,amp;:delere.
III. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*
Quodomnes domini Barones honores,amp;officiolatuseorum, quoshabenr, in prçfentic5uentionedeponant,manibusq5,amp;difpofitioni,acdiftributionialio-rum dominorum Prælatorum, Baronum,amp;: regnicolarum,libéré,amp;fine contra-xo dirions committent, amp; affignabunt.
1111.
Quôd alia vniuerfa,quæ in hac conuentione pro pace,vtilitate,amp; commodo regni fiatuentur,concludentur,acdifponentur,firmiterobferuabunt,ineifdemnbsp;perfiftent,ac eis obedient,^: parebunt.
V.
Qiiod omnes contradus,confdcrationes,amp; vincula inter quofcunt^Prx-latos,Barones regnicolas,in alterutrû,amp; rautuo,.fide mediante, vel alia re,qua-litercunque fadx,amp; ordinatx,quç fcilicct vtilitatem regni amp; reipub.impedirent, cafiae,annullatç,amp; inanes habeantur.Et q, ipfi domini Pra:lati amp; Barones in omni-»0 bus pro vtilitate regni amp; rcipublica:rcgnicolisaffiftent,accontraomncs ftatutanbsp;amp; ordinationcs regni infringentes infurgcnt,toto eorum poffe.
articvli pronvnciati tvnc de
OFJFICIO P A L A T I N I , OJV A N D O SPECTABILIS magnißeui dominus Emericft^ de Zapolya^Comes perpetuus Scepu-ßenßsperßrenißimum Principem,Dn.Adatthiam R^em^exnbsp;conßenßi regnicolarumßuit ele^us in Palatinum.
præfens diæta,fiuecongregatio regnicolarum,proeligendoamp;: Jo fufficiendo nouo Palatino inftitutaeft,eamob rem,qualiseligidebeat,amp;quæadnbsp;eius officiû ex antiqua ordinations pcrtineant,prxtereaquo tempore ex fufeeptonbsp;officio cxercere amp; peragere debet,ante omnia diligenter confideranda,amp; anno-tanda funt: vt his cognitis,faniorimaturioriqjconfilioeledioipfatradari,amp;talisnbsp;digi poffit,qui neceflarias in fe conditiones habeat,amp;onus fibi iniunâum pro regni honorc,commodo,ftatu,tranquillitate amp;: conferuatione,prudentia, confilio,nbsp;amp; autoritäre fua fupportare, arque regni habenas,neceffitatis tempore,modera-ri,amp; eius defenfioni profpicere iciat,amp; valcat.
In primis,quôd maiorumordinationefancitum amp;:conftitutumeft,quôd û quando regium fernen deficerecontigerit, amp; de eJedione nou^Rcgis tradtarctur,nbsp;40 inipfa eledioncPalatinus ex officijdignitate,prima vocemfcmpcrhaberedebet.
Secundo,fi quifpiamRegum bxredemin teneraætate conftitutumrclique-rit; Palatinus ex officio tenetur, amp; debet ilium,tanquam tutor, in regnis amp;:domi-niis paterniscoferuarc,amp;. fideliterdefendcre.Cuiquidem Palatino interim,quo hçrcs ipfe in adulta peruenerit çtatem,vniuerfi illiu?fubditi amp;regnicolæ, perindenbsp;ac vero domino amp; Rcgi,femper obedirc,amp; in omnib.rebus obtépei;^rc teneätur.
Tcrtió,fi regium fernen deficere cotigerit,infra id teropus,quoad nouus Rex digeretur, aut etiam, fi,vt praefertur,h3eres in teneraxtate reIinquatur,PäIatinusnbsp;cius tutor habet femper ex officio pro rebus,amp;: neceffitate regni,amp; etiam illius hç-redis faccre,amp; iudicare diastas.quafcunque opportunas duxerit; cui,vt præfertur,nbsp;Jo regnicolæfemperparère,amp; morem gereredebent,amp;teneantur.
Quarto,fi quando vrgeret regni neceffitas,amp;opus eflet,vt pro eins nec?ffita-te,amp; neceffaria defenfione regnicolæ infurgerent,Palatinus ex fufeepto officio debet efle generalis amp;: fupremus Capi taneus regni amp; regnicolarum,amp; illos guber-nare,iuxtatarnen voluntatemamp;arbitrium RegixCelfitudinis.
Quinto, quod fi qua: differentiie,fiue feditioncs,aut alizcontrouerfiæintcr Ggg if
-ocr page 1096-7^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;MATTHÎÆ REGIS
regnîcolâs fore Gontingerent,PaIannus autoritateofficijprouidercjllas^fèdarcj amp;:complanare,arque nocentes iuxtadéméritapunire,nccnon commiflaemen-dare amp; rcâiâcare debec, dignitacc ramen äd auroricate regia falua Temper remanente.
Sexto, quod fi quando differentia Gue difeordia aliquando inter Regem amp; %e^um oriri forte contingeret, Palatinos ex officio debet efle mediator, amp; fenbsp;interponere,atque illos,adhibitaomni diligentia,cura,ftudio,amp; folicitudine,6de-liter componere.
Septimo,Gquandocontingeretregemtam Gmpliccm antnegligentem eGe, adaudiendumoratoreSjVel etiamad refpodendumnilis Palatmus ex officio pro- lt;*nbsp;uidere,amp; illius defedum fupplere debet teneatur.
Odau0,G bonaaliqua donantur per RegiamMaicGatem,amp;rconrradiflorcs apparuerintjcaufabunturqj iniufte per fuam Maieftatem fuiGe donatazdebentnbsp;Palatino conqueri,amp; ille ad aures regias huiufmodi querelas quamprimum referre tenetur.Si verb Rex abeGet,nihilominus accepta querela,tenetur ille quàmnbsp;primùm GgniScare,amp; Gmiliterrogatum facerc,quoMaieG:asfuapra'6gattcrmi-num,amp;locum, vbiamp;quando ipfaquerela vidcatur,difcutiatur,amp; diffiniatur.
NonOjPalatinus ex officio habet,quemlibetregnicolarumGnc przricxtu iu-num poGeffionariorum,Guc aduum potentionariorum,ad iuftitiaroquerubn-tium in ius euoeare,amp; hac in rc adeo amplam poteftatem, lurifdidionem amp; auto-ritatem habet, vt dempta regia dignitatc,nullus omnino iuGitiariorum ampbo-rcm,fed neqsparem habeat. Alijquippeindicesregni,incauGsduntaxataófuuni potentiariorum,amp;: non iurium pofrcffionariorumdecerncre,amp; fenteniiasferrenbsp;habent.Cçterùm,Gquîiure coram Palatino in Byrfagiis,autaliisiudiciorumone-ribus ,conuincantur,illis eiufeemodi onera RegiaCelGtudo non tamordinata,nbsp;quàm fed abfoluta potcntia,amp; autoritäre relaxarequidem poteft,non tarnen debet hicjquiaPalatinus deByrfagiis ipGsprofuoarbitrio Temper difponere port ft,nbsp;aliisautem,qui coram ca:t8risiudicibusconuincuntur,Regia Tublimitas libcièA^nbsp;diredc de ordinata Tua potentia,onera ipTa rclaxare Temper poteft.
Decimö,quódRegiam Maieftatem Gue in exercitUjGuc aliter extra regnum P agcre G contingat; Palatinos ex officio debet in regno Temper cGelocumtencns,nbsp;amp; cum aliquibuspenes ipTumdeputandis,quorum tarnen ipTecaputamp;Tuperiornbsp;efle debetjomnia facere,amp;exercere,quæRex ipTe poftetamp;:debcret.poteft,dem-ptis tarnen gratiis,amp;donationibus iurium, ad coronam dcuolutoruni,prætereanbsp;aliis illis quz diredc ad Regiam dignitatem ex antiqua ordinatione pertinue-runt Temper.
Vndecimo, habet Palatinusex officio iurare totamComaniam.amp;eft Temper Comesamp;iudex Comanorum,aquibuspro huiuTcemodi officio labere debetnbsp;habere quoad an»um tria millia aureorum,prouthocexliterisLodouiciamp;:alio-rum Regum przdeceftbrum manifeftccolligitur.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4®
Duodecimo,tota Dalmatia fubiaeere debetiudicioPalatini,amp;proprouen-tibushabecin ilia certas in Tulas,
PRIMVM DßGRETVM MATTHIÆ
REGIS ANNI M. CCCC. LXII.
Nos Matthias Dei gratia,Rex Hungariz,Dalmatiz,Croatiz,amp;c.GgniGfa-mUs per przTentcszQwd ciim his diebus in przTenti generali congregation e vni-uerTorum Przlatorum, Baronum, Procerum, amp; Nobilium regni noftri in hac ci-uitatenoftraBudcnG,quintodecimo die fefti bead Marei Euangeliftzcelebrata, P vna cTlm eiTdem multa amp; magna diTponcremus, ad meliorandumftarum regninbsp;noftri przdidi,opportuna: interaliaiidem Przlati,Barones, Proccres amp; Nobilesnbsp;vnanimiomniunavotoobtuleruntamp;przfentaucrunt nobis quoTdam Articulos,nbsp;antiquam legem amp;;conTuetudinemipGus regni noftri innouantes,amp;: déclarantes,nbsp;ordine infra Tcripco in hxc verba.
Articuli,
DECRETVM I.
77
Ârûciiliiinquibttiiuxtaantiquam confuetttdinem regnieuocatio,ßne era-ßinatione extra oéîauas fieri f^oteßiin prafenttam perfonalem Ke~
Invasores caftrorumjamp;domoruirijfeuinhabitationu Nobiliunijinqui-bus perfonaliter refident, fi verbera,fiue vulnerationes autcxdes,fiue fpolia reru in talibus domib.conferuari folitarum fecerint.Itein, violeti ablatores literarum,nbsp;aut literaliuminftrumentorum. Item, incendiarij, amp; indudores exterorum ho-minum fpoliatorum,amp; erigentesfe contra reucrentiam Regis,amp; literas iuridicas,nbsp;aut fidei publica:,quas faluum códudum,vulgariter glait appellamus.Item,inter»nbsp;fedoresNobilium,amp;quinobilcs,amp;captos detinet,vuIneratoresq5ipforumNo-bilium,pra:fertimcuntium adcongregationemregnicolarum velodaua',aut federn iudicianam,veKbiexiftcntesdamnificabunt.Itcm,dcprçdacores totalis pof-felfionis alicuius cum effradioncEcclefiæjJtem,violent!ftupratoresvirginu,autnbsp;corruptores honeftaru muIicrum.Hi omnes euoca/i pofliint In perfonalem præ-fentiam Régis ad terminu longiorem vel breuiorcm,fecundum diftantiam loco-rum,àquibushuiufmodieuocatiofieri debet.Ita tarnen, quod longiorterminusnbsp;triginta dies no excedat:breuior verb terminus infra quindecim dies no defeen-dat. Et tabs modi cuocatio fiat folummodo per teftimonium capituli,veJ conuen-^us illius Comitatus,aut vicini,vndc prædida euocatio fieri debet.Et quia firmiusnbsp;eft indicium,quod plurimorufententiis roboratur,interefle debent iudiciohuiusnbsp;ÇuocationisPrarlati,amp;Barones,qui tuncinCuriadomini Regis fuerintcoftituti.nbsp;Et dilationem habet fine prorogatione folummodo illi,qui occupati erunt in ex-ercitugeneraliter,autpartial!pro vtilitateregniinftaur.atium.Item,qui eruntoccupât! in ambafiata Regis,vel regni,pro comuni bono.Verumtamen qui fub con-fidentia talis modi prorogationis aliquem ex pra?tadis fecerit aóhbus,amp; fe abfen-taucrit à iudicio: huiufmodi prorogatione fedefendere non valeat.Et talismodinbsp;euocatio fiat folum deinceps pro adib. pratmiflis,.! prima die præfcntis congrega-tionisgeneralis,inpofterumpatrandi.ln occupationibusvetoàtemporeeledio-nisdomininoftriMatthias Regisfadis,fiat reftitutio;cuifioccupator no obedie-rit,autimpedicritquominusfierivaleatamp;pficiatur,euoceturvt fupràdeclaratur.nbsp;Item proclamata congregatiodeturfecundum formamdecretiquondam domi-ni Sigifmundi Imperacoris amp; Regis.Item quatuor odauz annuatim fine intermif*nbsp;fionc eelebrentur.
^rticuUitjui concernunt not am infidelitatis,^ in quibus nbsp;nbsp;non aliis
Evidenter fe erigens contra ftatum publicum Regis amp; coronz.Item,qui conficit falfas literas,vel eis euidenter vtitur in iudicio.Itcm,qui fculpitfalfum fi-gillum,vel eo vtitur.Item,cuforcsfallarummonetarum,velfcienteramp;publice ianbsp;magna quantitate eifdem negotium exercentium.lt;tem,occifor confanguinei fui,nbsp;vfq-, ad quartum gradum confanguinitatis inclufiue.Item,inccndia4ij public! villarum,amp;pofleffionum.ltem,indudoresexternorumhominum fpoliatorum,autnbsp;ftipendiariorum,ad difturbandum ftatum internum regni.Item,erigetes fe oppo-nendi fua potentia contra literas iuridicas,amp; fententias iudicum ordinarioru poftnbsp;fecundam euocationem amp; probatione. Item, violatores literarum fidei publiez.nbsp;Io Vclfaluicondudus,dumeuidêterfucrintconuidi.ltem,traditores caftrorum,velnbsp;propriorum dominorum,dum euidenter fuerintcouidi.Item, occiforcs vêï vul-neratores iudicum ordinariorum Regni przfertim.dumfint in officio publico.nbsp;Itcm,publici hzreticiadhzrentesdaninatzhzrefi.Item,inceftuofi,amp;:corrupto-res confanguinearum fuarum, vfque adquartumgradumconfanguinitatis,dum
euidenter fuerint conuidi amp; profcripti.
Ggg iii
78
MATTHIÆ REGÎS
caufds rerumconcernentéL
L
Ó MN È s câuûecircum tnyftetia Si, defcûus facramentotutn.Icetn,caüfæ ia fado fidei,amp; caufx ha:refurn,feu fufpedorum dehæreû. Item, caufæ teftamenta-riorum,amp;: eifdem accefforibus. Itcm,caufae matrimoniales amp; accelTorium earun-fielff. Specialiter autem dotis, amp; rerum parafFernalium,donationum propter nuptias, amp; iuris quartalitij, fi no intentetur pro hæreditate pofieifionaria adipifeen-da. Item, caufæ decimarum realium amp;perfonalium,amp;acceflorcarundem.Itcni*nbsp;caufæ vfurarum.Itcm,caufæ viduarum amp; miferabilium perfonarum,fi non agiturnbsp;propofleffionibusamp;prædiis adipifeendis. Item,caufæfideiviolatæ,amp;omniumnbsp;periuriorumîamp; caufæ,quarum finis tendat ad corredionem pro peccato.Item,o-mnescaufçjinquibusquisinciditinfententiamexcommunicationishominisjvel
fupplicauerunt nobis didi Prælati, Barones, Proceres, amp; Nobiles regni noftri, vt eofdem articules regio confenfuapprobantcs,dignaremurdcinceps facere ob-feruari. Nos itaq^ fupplicationibus eorundem Prælatorum,Baronum,Procerumnbsp;amp; Nobilium prædidi regni noftri inclinati,prædiâ:os Articules,amp; quælibeteo-rum acceptanda amp; appro banda decernimus.deinceps inuiolabiliter obferuandanbsp;obferuabimuSjamp;obferuarifaciemuscumcffedu.Inquorumomniumprçmifib-rumteftimoniû præfentesliterasnoftrasfecretifigilli noftri,quo vt Rex Hunga-tiæ V timur,in munimine roboratas, vniuerfîtati didorum Prçlatorum,Baronuni,nbsp;Procerum,amp; no b ilium prædidi regni noftri duximus concedendas. Datum Bu-dæ yigefima die congregationis generalis fuprà didæ, Anno Domini millefimo
quadringentefimo fexagefimo fecundo.
SECVNDI DECRET I, INVICTISSI MI PRINCIPIS MaTTHIÆ, REGIS HvnGARIÆ,nbsp;articulinoui,pereundemeditianno Domini 1^64.
Articvli autem prçnotati banc contincntformam.Primoquôd nos hoc regnum noftrum Hungaricû,amp; omnes eius ad idem pertinentes incolas,in omnibus amp; fingulis bonisamp;antiquislibertatibus,confuetudinibus,amp;iuribus,quibusnbsp;hoc regnum vtebatur,temporibusprçdeceftorumnoftrorum,confcruabjmus,amp;nbsp;tenebimus,amp; quod décréta quondam dominóru Lodouici amp; Sigifmundi Regu,nbsp;fimul cum décrété olim domini Andreç.fimilitcr Regis,per ipfum Dn.Lodouicunbsp;Regem confirmatOjConfirmabimus,amp; cuminfraferiptis articulis obferuabimus.
De conferuatione faer corona.
IT E M,quia nouimus nos,amp; noueront omnes domini Prælati amp; Barones noftri,nouit etiam tofa communitas regni,quomodo amp; qiialitcrpropter indebitam ^9 euftodiam amp; prouifionem facræ coronæ.ipfa corona fuit ab hoc regno alienata,innbsp;Cuius alienatione irrccuperabiliadamna,amp; indicibilia fpolia,amp; multas incommonbsp;ditates hoe regnu paflum cft;amp; tadem poft multos labores amp; fatig3S,amp;graues ex-pcnfas,ipfa corona expecuniiyommunitatis regni nouiffimècft redemptaiNosnbsp;ergo volumus,amp; debemus de pari confenfu amp; voluntate dominorum Prælatoru,nbsp;Baronum,amp;fegni noftrinobilium hoe in locojpuidere circa debitam cuftodianinbsp;amp; conferuationem ipfius coronæ facræ locum alias confuetum,amp; perfonas ad idnbsp;idoncas,nc(quodDeusaucrtat)ipfacoronaiteratóab hoc regno alienetur.
Præte R E A,qu0dnosaliquem,velaliquosexregnicolis,fine Prælatorum jo confiMo,amp; regni Baronum,notafiue crimine infidelitatis damnare no valeamus.
De ablationehreuium iudiciorum.
B REVES etiameuocationesdecæteaopronullisaäibusamp;commiffis vtfièrent; ex parte tarnen iam euocatorum fieret indicium,fecundumcontentalite-rarum euocatoriarum*
De
De celebratione quatuor oêiauarum^^ de euocationibfCum inßnuatione.
Cætervm omncs quatuor oôlauæ annuatim celebrentur.exceptocafu, quo contingerct fieri cxercitum generalem per omnes regnicolas:Etjfi eciam nosnbsp;in fadis amp; negotiisregniparticularibus extra Budamoccuparcmurjodaiiæ nonnbsp;prorogétur.Iudiccsquoq;maiorcs,fiucordinanj,pariterGumeoruni vicegeren-tibuSjin cclebratione buiufmodi odauarum interefle femper teneantur. Dem-*nbsp;ceps quoqjeuocationescum infinuatione adipfas odauas fièrent,in quibufcun-que negotiis,amp; fadis poft obitum quondam domini Alberti Regis iHatis,ac per-petratis;qua: etiaeuocationescuminfinuationepoflcntemanari,iubfigilloomni*nbsp;umiudicumordinariorum regn in oft ri.
De prorogationibus,^ pants 'vtenüumfalßs prorogationihus,
Prorogationes autemnoftristemporibusipfarumodauarumnemini fuffragari valeant :nifi folumillis,quicaftrain confinibusrcgni,amp;fignificanterinnbsp;regno Bozna: tenercnt,vcl qui effent eo tunc occupati in bcllo,aut qui progredc-rentur inlcgationibusnoftris,amp;regni noftri,perprouinciascxtraneas.Ecfi aliquinbsp;Tub forma alterius iftorum triu mar ticuloriim limita tor um prorogationis acqui-tcrent,amp; ita non occuparenturpn pnis alias in talibus fieri folitis,hoc eft in c-luenda lingua:,conuincerentur.
10 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quatuor faults potentionariis,quc( ïn tertia oéîauaßnaliter ter-
minentur,nec 'lAterius poßint proro^ari.
In fado verb interemptionisnobilium,amp;occupationis poffeftionum,abla-tionis literarum,amp;: literalium inftrumctorum,domorumq5 amp; curiarum nobilium * vbi perfonaliter refidcrent,inuafionis,nulla amplior in iftis tribus articulis limita-tis,nifi à tempore euocationis prima: odaua:,in tertiam odauam fieri poffet prorogatio,nec ipfi occupati infra huiufmodi cis datamprorogationem cum aliqui-bus litigare valcant.
proro^ationibusßatrum indiuißjrunt.
jQ SI occupatus duos vcl tres,vel plures fratres indiuifoshabcret,quorum nomina in prorogationeexprimcrentur,amp;nonoccuparentur in rebus didis,tribus articulis expreffis talibus non occupatis,non obferueturprorogatio,exceptis rebus fadum poffeflionum amp; exhibitionum literarum concernentibus.Ille verbnbsp;qui occupatus fueritin negotiispra:didis,cumciscondcmnari non poffet,qui innbsp;talibus non effent occupati.
Jßiles extraneï in regno non vendantur fubpana ablationis,
Sk l e'^s cxtranci in regno noftro,amp;in confinib.regni noftri,n5 vendantur,fub pna ablationis corundemffed vbicunque falcs noftri regales curfum habere de-beant. Ulorum autem poffclfioncs amp; bona,quiablatiGnes huiufmodi falium ex-40 rrancorum non paterentur,occupare debeant;amp; teuere infriPfatisfadionemdenbsp;damnis noftris exinde fecutis.
De dißra^ione caßellorum pofî obitum Alberti Regis ereSlorum.
Omnia caftellapoilobitum quondamdomini Alberti Regis,in regno no-ftro conftruda,vfq5 feftum Pentecoftes proximè}ienturum,fub pnaperpétua: infidelitatisjdiftrahantur: cxceptis folummodo caftellis illis,qua: in partibus infe-rioribus,contra incurfusTurcorö,acqua:in Comitatib.Bachienfi,* de Bodrog,nbsp;aliis Comitatibus regni noftri confiniatencntibus,conftrudaeffent,amp; etiatnnbsp;dcmptocaftello Ioann. Chwz,acillis;quacantiquistcmporibus,acetiam temporenbsp;quondam domini Sigifmundi Regis fucrunt caftella tandem rupta,amp; iterum innbsp;So aliolococonftruda cffent,qua:remaneantprovtilitateregni.
Qp^od ille,qui cum iure regio, velprocejßu caußdicum alios in Jutspoßeßto-nibus iniuße'vexatur,in aßimationeillorum conuincatur.
It E M,quicunq; à nobis donation«!! iuris rcgij,fuper aliqua,vel aliquibus pof-feffionibusimpetrauerit,bonisaliorum,fi bonaimpetrataiuriregio pertinere dc-bere,no poffit comprobarc.ac etiam iHi litigantes qui aliquo iure fuper bonis alio-Ggg ii^
-ocr page 1100-8o
MATTHIÆ REGIS
O M NIV M, amp; ûngulorum bona,qux à tempore obitus didi quonda domini Alberti Regis,per quofcunqjiniufteoccupataeffentzper corum detentores,infranbsp;odauum diem fandi Ioan.Baptiftæ nunc venturi,illis,qîH)rum funt,remittantur.nbsp;Et detentores illi vigore literarum noftrarum.vel aliorum iudicum ordinariorum,nbsp;per noftrum hominem,amp; capituli,vel conuentus teftimonium,ad remittendumnbsp;occupata bonaamoueantur:£t fi amoti non remitterent,euocentur cum infi-nuatione ad proximofuturas odauas ex parte,quorum fieret indicium amp; iufticianbsp;fine prorogationc.
tatibi^s conferuentur.
Regnvm noftrum ScIauoniar,amp;pattesTranflyluanac in omnibusantiquis bonis libcrtatibus,confuctudinibus,amp;iuribus conferuentur;virifa:culares contra viros ecclcfiafticos in nullo fado amp; lite feculari poflent magis aggrauari,quàmnbsp;viriecclefiafticiaggrauarenturcontrafæculares.
ÎRiBVTVMin vna amp;cadempofleflione,in pluribus locisexigi non poflîr, fed in vno tantum loco,eti3mpoflefloribus tributiquantumeunejinterfedifeor-dantibus.Et quod in omnib.locistributorumtributumfecundum antiquum mo-dum exigeretur ; facientes autem contrarium, amitterent dominium tributi.Tri-butarijviasfalfas,ncc in terrisaliorum,necextraantiquam cófuetudinem,cufto-dire valeant.Et vt propter non folutionem tributi,quifquam impediri non polfit,nbsp;extra metaspofleffionis,vbi tributum exigeretur. Nullum tnbutum,vcl vadumnbsp;poffit efle contra antiquam confuetudinem, amp; legem rcgninoftri.
Coniundorum hominum bona,quoad portiones iudiciarias,tam nos,quàm indices noftri ordinary,non aliter nifi more aliasconfuetoconferrevaleamus,nbsp;ant valeant.
De caußs forum eccleßaßicum concernentibu^.
IT E M,praîter forum teftamenti,matrimonij,dotum, amp; rerum parafernaliu, periurij,verberationis,amp;exfpoliationis clericorum,amp; mulierum,amp;: prxtcrillasnbsp;alias caufas.quxprophanx non eflent,in forofpirituali nullacaufaterminaretur.
auod factum proprium or dine turn projefuecur.
E T, quod nos ad limpliccm queriraoniam aliquorum,vel etiam in propriis 4® fadis noftris,bonaaliquorum occupari non faceremus,nifi prçtenderetfufficiensnbsp;cognitio caufx fecundum confuetudinem antiquam in talibus fieri folitam,amp;:nbsp;quod nos etiam fadum noftrum regium ordinc iuris profequamur.
De poena lüorum^fuuprotonotarios, 'velalios iudicesre^ni ^er-ber ar ent f interficerent^aut captiuarent.
Si qui protonotanum,vicepalatinum,Banum,viccbanum,Comitem,vel vicecomitem, vcl alios indices prdinarios regni noftri tempore fedisiudiciariar,nbsp;aut etiam alias,finecaufaverberarent,interficerent,aut captiuarent,habitafuper-
minio
I
DECRETVM It
minio bonorum amp;pofleffionum,quos rangèrentliteræablatîe.pacificè perftîtil-fent,amp; ipfosconcernerent,pervicinorum,amp;commecaneorumfuorum,amp;:nobi* liumcomprouincialiumatteftationescomprobare poflenntalibusnoshuiufmo^nbsp;Hi bonafua,cjculo nouxnoftracdonationistJonemuSjamp;confcramus.
De ludiciogenerali in omnihtis Comitatihus.
It EM,quod per omnesComitatus regninoftrifiat iudiciumgenerale, tealiàsjtemporibusfcilicctantiquisjconfuetoi
Decudendanona moneta^
Its M,qucgt;d nos faceremus cudere vnam bonam monetam,in lega pondéré monetae quondadominiSigifmundiImperatoris,qua: curreret per tocumdomi-nium noftrum,vita nobis comité,fine aliqua permutationc,amp;: haberet duos obu-los.Echuiufmodi monetanoftrain cundis cenfibusIucriGamcræ amp; dccimis v-bique recipiatur.
De conjirmationih.donationum Ladi/lai Matthu Kegum injra annum.
E T quod nos omnes donationcs praedeceflbrum noftrorum Reguro,amp; no-ftras proprias,fuper quibufuis bonis amp; pofleiGonib.fadas,exceptis donationibus quondam Domini Ladiflai Regis, amp; noftris,quasdelucroCameraequinquage-firaali, tricefimis prouentibus Marturinalibus cuiqjfecimus,autfeciffet,confir-*
lo maredebeamus.Teneatur auremquilibet omnes literas donationales quondam domini Ladi/lai Regis mediate praedecofToris non;ri,amp; etiam noftras,àprimadienbsp;Apnlis, infra reuolutionem vnius integri anni,adconfirmationem reportare.Slnbsp;Verb non reportarcntur,eorum licerx non mancant in vigore*
De modo folttendi decimaSyÇ^ de examinationeaceruorum.
D E c IM Æ foluantur in omnibus amp;: fingulis Comitatibus,fccundu modum^ quovnufquifiÿCumPrçIatoIuofuperindehabcret,velfeci/ref,autdeincepsfacenbsp;rctdifpofitione:inquarum cxadione,amp;folutionetenereturdifpofitioaddecrc-tum annotati domini Sigifmundi Imperatoris,amp; Rcgis:ita tame,quod fi ad requi-
DIEB vs dominicis,amp;: fimilitcrinfeftiuitatibusbeatae Mariae Virginis,inhoö regno noftro, amp; eius partibus,nullum forum cclebretur,cxcqptisduntaxatpro-pter bonas caufas foris dominorum Archiepifeopi Colocenfis,amp;Epifeopi'V/a-radienfis,quzinaliquibus bonis Ecclefiaeeorumcelebrantur.
De ciijjorihnsfalfarum monetarum.
Qyi evNQ^E ex rcgnicolis faluumcondudum noftrum iofringcrct,priu9 cognita caufa,tales,amp;r domini talium,in nota perpctuxinfidelitatis cöuincantur«nbsp;Jonbsp;nbsp;nbsp;nbsp;De emunitate domorum noh ilium, amp; perjonarum eccleßaßicarum,
Post REMo,fi tempore cxercitus.vcl alias quandocunlt;ÿ,aliqui in domibur, fecuriis nobilium, aut perfonarum ciylefiafticarum, praeter corum voluntatem,nbsp;defcendcrcr,aut Ecclefias confringercnntales cuocentur ad odauas cum infinua-lione ex parte; quorumfi agens volucrit,non aliter nifimediante via communis
-ocr page 1102-t
St, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;M'ATTHIÆ REGIS
inquificioniSjimpcnderetur iudiciutn amp; iuditia. Similiter ex parte illorum, qui tempore exercitus facerent damna per ablationes,tale indicium impendatur.
Vn d £ nos ad fupplicationem prçfatorüm Prçlatorum,Baronu,amp; nobilium, annotatis priuilegiisamp;decretisiamfatorum dominornm Lodouici Regis, amp; Si-gWtaundi Impcratoris amp;fimiliter Regis,nec non amp;articulis præmiflîs,quos iidemnbsp;Prçlati,Barones,amp; nobiles denuo fecillent,acceptis,amp; fufccptis,eadê,amp; eofdem,nbsp;praefentibus literis noftris de verbo ad verbîi craniîumpta amp; infertos, quia in vtili-tatem rcgni noftri,amp; pro totius eiufdem reipublicç tranquillitate fada amp; difpofitinbsp;cffe videntunfimilitercum omnibus libertatibusamp;inftitutionibus incifdécon-fcriptisjac etiam fimilitercumdecreto prænotati domini Andreæ Regis,perdi-dum dominum LodouicumRegem confirmato,approbamus,amp;ratificamus,acnbsp;innouamus perpetuo duraturas,amp; valituras côfirmamus.Nosqs omnia in eifdemnbsp;côtenta,cum moderatione articulorum prædidorum,obfcruare obligamus,prx-fentis fcripti noftri patrocinio raediâce.ln cuius rei memoriam, firmitacemq; per*nbsp;petuam, praefentes literas noftras pendentcs,amp;autenticifigillinoftrimunimincnbsp;roboratasduximuscocedendas.Datum permanus reuerendiflimiin Chrifto pa-tris,domini Stephani EccIeßarumColocenßs amp; Bachienßs Ärchiepifcopi,aulxnbsp;nodræ fummi Cancellarij fidelis noftridiledi,anno Domini milleßmoquadrin-gentefimofcxagcfimoquarto,oótauo Idus Aprilis,regninoftriannofeptimo,co-ronationis verb primo. VcnerabilibusinChriftopatribusdominis,Dionyfio denbsp;ZeechjCardinali Strigonienfi,eode domino Stephano Colocenfi,Arcbiepifco-pis;Ladiflao Agrienfi,Ioanne Varadicnfi,Nicolao TranflyIuanien,Zagabrienfenbsp;fcdevacäte,Ioan.QuinqucccIefienfi, Alberto Vefprimieofi,AuguftinoIaurienfi,nbsp;Vinccntio Vacienfi, Alberto Chanadiciifi,Thoma NitricBfi,Boznenfifede vacante,Nicolao Modrufienfi,Ecdcfiarum Epifcopis,EccIefiasDei feliciterguber-nantibus, Item Magnificis Michaele Orzag de G uth,regni noftri Hung»rici praj-dicli Palatino,Nicolao de Zapolya.regni Bozncfisgubernatore,NicolaodeWy*nbsp;lack, amp; Ioan. Pangraz de DengelckWaywodisTranflyl. Comité Ladiflao dcPa-locz,indice curix noftræ.eodem Emerico de Zapolija Dalmatix,Croatix,neGnónbsp;Sclauoniç rcgnorumnoftrorum,amp;prçfato Nicolao de WylakjMachonienfibusnbsp;Banis,honorcBanatusZeucrinenfisvacante,IoannedeRozgonThauernicoru,nbsp;Benedido deThuroez lanitorum, Andrea Pangraez de prædida Dcngdek Pin-cernarû,StcphanodcPercn,amp;LadiflaodeBathor,dapiferorû,PaulodeDombo,nbsp;amp;Ladiflao de Wefen agazonû noftrorûregaliumagiftris,Andrea Pamchirchernbsp;Comité PofonicG,aIiisq} cÔplurib. rcgni noftri Comitatus tenctes,amp;honores,amp;c.
DECRETVM TERTIVM MATTHIÆ
RE4ÎIS ANNT M. CCCC.LXXVIII. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^0
Nos Matthias,Deigratia,Rex Hungariæ,Bohcmiæ,amp;e.McmorixcoiU mendamusperpræfcntes,quôdrcdeuntibusiampridemnobis,conceffo diuim-tus nobilitriumpho,amp;: feliciviéfohade bello Auftrix,in hacvrbem noftram Bu-denfem,conucnientibus ibidgm tune in dixtageneralifidelibusnoftris vniuerfisnbsp;Prxiatis, Baronibus,acProceribus,amp; cledisomnium Comitatuum regni noftrinbsp;Nobilibus,trfdantibus^ eifdem deiis,quxad vtilitatem,bonam paccm.ôctran-quillumftatu ipfius rcgni concernèrent prxcifè:Quibus fie diutiuslaborantibus,nbsp;voluentibus amp; rcuolueptibus rebus, amp; ncgotiis.defenfioncm amp; conferuationcmnbsp;regni efficientibusi iidem domini Prxlati,ac Barones amp; Nobiles antcdiiftiinternbsp;exteras eorû laudabiles ordinationes prxfcntarunt nobis certos articulos, vtpotcnbsp;infrà ^riptos,(upplicantes humiliter noftrx Maieftati, vt eofdem articulos acce-ptare,amp; ratificare.eofdemqi amp; eorum quxlibct ex innata noftra benignitate con-firmaredignaremur. Quorumquidemartjculorum I.taliscft.
^rticulus 1.
Sersnissime Pfinceps,quamuisàmagnotcmporefatisfîmusgrauatî:t3-men
-ocr page 1103-I
DECRETVM III.
Dîen,conGdcrataopportunanccefrKacc,attentactiaFn petitioneMaieftatis veftrç. Duper per fideles oratores in prxlenti congregarione faâa,côfifi infuper benigni-Uceeiufdetn^vcdeinceps inanteanos bencuolcntiafua regia profequaiur,nobifgt;nbsp;que dominusgratiofiffimusexiftac:inomnibuscofuecudinibusantiquisnos graziöse confcruabit:Contribuimus hoc anno prxfenti Maieftaci vellrxdefingulisnbsp;porcis lobagionum noftrorum florcnum vnum,cum lucro Camerae computad«inbsp;11.
1T B M,vc Maieftas veftra eo melius necefiitati fux,aclibertati Sz reftaurationi Zegnorum fuorum prouidcre,dcfenfioni^ contra infultus T urcoru magis inten-dcrepoffit,polliccmurin fcquentib.quinqjanniSjfcilicetàfucurofeftoCircumci-fionisDomini,anni videlicet eiufde millefimi quadringentefimi feptuagefimi no*nbsp;Di,fimiliter contribucre vcftrç Maieflati de fingulis portis lobagionu noftrorum,nbsp;prout infra notabitur,fimul cum lucro Camerz Maieftatis veftrz com putan: flo-renum vnum.hoc tarnen declarato,quód prima contributio exigacur in fefto Cir-cumcifionis Domini proximc affiituro, reliquç autem vfque ad completionemnbsp;quinque annorum integrorum femper infeftiuitatibus beati Martini exigantur,nbsp;ItaquodMaieftas veftra dignecuracceptarearticulos infra (cripcos.
P Rt Mo.q, iftis annis fequcntibus.Przlaci,Barones,Proceres,Nobiles,Arqui-regnicolz huius regni fub quacunq; occafione contra quofcuniÿ inimicos Vcftrz fere niflimq Maieftatis amp; regni fui exercituare no tencantur,excepto dun-taxatjfi Romanorum amp; Turcarum Imperacor,amp; Poloniz.Bohemiz^ Reges,acnbsp;BaflaRomaniz,dumcumexercituimperiali hoc regnumMaieft. vcftrz perfona-bterinuadere cotingcret. Quod fi aliquo cafuaccidcrec,tunc quilibet regnicola-ruR),iuxta antiquam cofuetudinem regni,exercituare tencantur:amp; nec aliquis fenbsp;ab ingreffu excrcitus buiufmodi pecuniis exonerate, vcl eximcre poftit. Itc dica-tio przfens,amp; futura,hoc modo fianquod Nobiles vnius feffionisdomusallodia-les Nobilium acfamiliariumcorundem,quicxpenfisdominorû fuorum nutrireh«nbsp;tur, villi ci quoep amp; nimium paupcres non dicentur, neqj loca deferta, amp; molendi-Da,dc capitib.dicarum duo denarij,amp; non plurcs rccipiantur:Ec neqj villicus,nclt;pnbsp;villa expenfas dicacorib. dare tencantur.Pro vno floreno denari j centii rccipian'nbsp;tur,amp; no vitra.Inquilini autilli diccntur,qui terrasarabiles,fcftionem,vel vincasnbsp;ptopriascolunuali] autem non dicentur.Przterea in omni Comitatu adiunganturnbsp;fetnper dicatoti vnus idoneus Nobilis,qui cum iuramento teneatur videre, amp; fa-ccrc fecundumcÔtcnta przfentis dccreti,eaquzamp;:fercniftimo domino Rcgi,acnbsp;ipfi Comitatui iufta funt.Et infuper in vnafedeiudiciaria adhancremdeputan-da tencancur in quolibet Comitatu omnes villici importare capita dicarum ànbsp;tribus integris annis,amp; cum iuramento,amp; ctiam in regiftro ipfi Comitatui prçfen-tarc.amp; ca X^mino Reci Comitatus ipfe fidcliter refcribcre debeat.
Vcftrz,vteadéjCÓfidcratis noftris obfequiofis fidelitatibus,attcntis ctia dcfolatio-nibus regni fui, vt idem zqualitcr re fpirct,amp;: vires fuas priftinas reeujieret, digne-turteneretalcmmoduamp;viam,nedcinceps incolzipfi huius regni peripfos excr-cituantes équités, quemadmodum haftcnus,opprcflSonem amp; delolationempa-tiantur,neq}perlabores finitimoru,amp; exadiones vidualium opprimantur, dem-ptis zdificationibus Kcwij,Pofazyn,amp; Haram,quzfi reparabuntur,Comitatibus illispropinquiorcs adiumento efle dcbebunt,amp;quôd cxercituantes in doqjibusnbsp;Nobilium amp; allodiis non defeendant.
Item.quod infra iftosprzferiptosquinqiannosjperomnes Comitatushuius regni,congregationes generales,feu idtiicia vniucrfalia,in Comitatib.fieri folita,nbsp;n5c'lcbrentur,propterinopiamipfius regni;demptisComitatibusPo4cga, Wal-ko,Sirraienfe,Baconija,cx alia parte Drauz tarnen Chanadienfi,Themcfienfi,,
-ocr page 1104-I
«4 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;MATTHIÆ REGIS
Zaromd,amp;Orodienfî,inquibusdiücrfafurticinia,latrocinia,mi!itationes,hotnï-num vcnditioncs,decollationes,alia^jmultipliciamalorum genera committi di-cuntur,propter quae iudicia gencralia non omittan tur, fed celebrcntur, ita vidcii* cet,quôd in prxtadis iudiciis pecuniae dcfenfuales non exigantur, fed neqj Byrfa-giailnfupcr etiann faótum pofleflionum in ipfis iudiciis non iudicetur.PraeteritiJ
«tem iftis annis,huiufmodi congregationes generales non aliter^niti confilio do^ minorum Prælatoruro,Baronum,amp; Proccrum cclebrentur.
Item,pro poïreflîonibus,amp; bonis occupatis, fine per donationem regiam,fine alio modo commiflîs,poflînt fieri contraoccupatoresbreues cuocationcs,amp;pro-ccdacurcontra cos iuxtarcgniconfuctudine ordinc iuris.Si verb tempore ftatu- i»nbsp;tjonis iuxtaconfuetudinem legitimi apparuerintjimpetratorcalispofTeifionisnonbsp;debet introire,ncc permanere in dom inio pofleflionis.Quod fi aufu temerario fanbsp;âumfuerit,,pcedatur contra eumordine iuris per breues cuoeationes,amp;; conuin*nbsp;catur tabs in aeftimatione illius pofiefiionis, vcl bonorum,ficuti antiquitus fuit. '
Item, quod Serenitas veBraadfimpIicemqucrimoniamquorumcunquebo^ na Nobilium occupari facere non permittat.
Itcm,quódMaieftasveftraabfque iuris ordinemaiorem,vel minorera nonca-ptiuet,nifieos,quosiura régna confuetacaptiuaripermittunt.Nequcaliquem ex Przlatis,Baronibus,Nobitibus huius regni cxulet,aut captiuet, fine confilio amp;:nbsp;fcntentia Prxlatorura,Baronum,Proccrum amp; Nobilium,ficuti antiquitus eratnbsp;confuetum.
Item,quod iudicia odaualia in fede Banorum Machouienfîum,à modo in po-ftcrumnô cclebrentur,amp;quod iudicia in fado pofleflionum,infrarcuolutionem duorum annorum przteritorum fada, reporcenturadodauasinprzfentiamdo'nbsp;minorum Przlatorum, Baron um, ac magiftrorum protonotariorum,amp; eledo*nbsp;rum Nobilium regni,addifcufljonem amp;reuifioncm.
Item,quod breues euocationes in omnibus articulisprius fupcrindeperMa-ieftatem Regiam,amp; dominos PrzJatos,Barones,Procercs^ regnicditis,tamfiib Pâlatinali,quàm Comitis Stephani de Bathor figillis emanarc amp; iudicari poflint,nbsp;ficuti fub figillo perfonalis przfentiz Regiz Maieftatis: amp; quod reuerendilfirousnbsp;dominus Colocenfis,nec no Magnifie! domini Palatinus,amp; ComesStephanusdenbsp;Batbór,ac Przlati,amp; Barones ad indicium amp; iudicandum,nunc in przfenti con-gregatione eledi, vel faltcm eorum media pars,femper in iudiciotam odaua-rum,quàm etiam breuium cuocationum i nterefle debcant,amp; eorum authpdtatenbsp;amp;pfzfenciaquzlibctcaufa,faltcrag,rauis,dcfiniri.
In iudicationefiquidem breuiu cuocationum,amp;odauaru,talisteneaturmo-dusiQuod videlicet inter ipfas quatuor odauas,hadenus eelebrari foIiçaSjodauç fefli bcaci Michaelis Àrchangeli.cundis caufantibus nos regni noflri cómuniter»nbsp;more alias coniuptojabfqjomnioccafione adinuenienda eelebrari debeant-Pronbsp;czteris autem tribus odauis pro nunc ccrrisrationibusomiflis,taliterconclufuinnbsp;cft,vt vice,loco,amp; termino odauarum przmiffarum,iudicia breuium euocatio«nbsp;num vigefimo quinto diefeftorumad hoc abantiquodeputatorum,vtpote,fatt-dorum Georgij,Iacobi,amp; Epiphaniorum Domini inchoantium,fequentibus.nbsp;aliis quinque diebus ferialibut, fine intcrmiflîonecontinucnçur.
Item,qugdScrcnitasvcftracaomnia,qu»pro reftaurationeamp; conferuatione regni fui articulatim in hocrcgcftofuntconfcripta,benigneacceptare, roborarc,nbsp;atque confiderata fidelitate noflra, nos in omnibus confuctudinibus,amp;libertati-bus antiquis, fccundum décréta przdeceflbrum Regum Serenitatis vcftrz,quorum décréta tempore coronationis fuzAlbz confirmauit,tenereamp;:confcruarenbsp;dignetur gratiosc.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;p
Ittm, indicationibus decimarum teneatur antiquus modus, vt dicatores te-neantur contentari iuramentisrufticorum.Vbiautem voluerit,valeatexamina-re aceruos cum Byrfagiis confuctis. Infuper decimz cum pecuniis vbi exiguntur, indices nobilium deputeturcumdicatoribus,qui vadant,fivolunt,in eorum pro-priis expenfis, amp; non decimatorum, amp;: fideliter attendant dicatores. Vbi verb di-
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;catorcs
-ocr page 1105-DECRETVM 1111. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Sy
catorcs iniu Medicare veilent,indices nobilium defiftant ire cum eifdem.Si vero rufticus aliquis iuramentum fecerit,tunc dicator rufticum lie iuraturaampliusnbsp;vcxace,vel dicare non poffit,nifi in tantum ficuti præftititiuramcntum.Exquonbsp;autem in quibufdam Comitatibus dieatoresdecimarum rufticos, qui pro eoruranbsp;frugibus iuramentum præftiterint,rationehuiufmodiiuramcnti talem rufti^r^nbsp;iuratum induabuscapetiisfrugumdicareconfueuerunt,idampliusnequaquamnbsp;facere valeant,fi non fuerit cofuetudo.Quibusquidem articulis pereofdem Prae-latoSjBaronesac Nobiles Comitatuûantè dichos.noftræMaieftati.vtpraemiffumnbsp;cft,pra:fentatis, tum ad bumilimam fupplicacionem eorundem nobis porredara,nbsp;Io turn etiam ex eo,quia praedidos articulos ad bonam pacem,amp;tranquillumfta-tum, vtilitatemquc regni noftri ordinatoselleconfpcxifl'emus,cofdem articulosnbsp;acceptauimus amp; ratificauimus, didosque Prxlatos,Barones,Nobiles,amp;eorumnbsp;quemlibet in eifdem conferuare pollicici fumusumo 3ccepcamus,amp;ratificamus,nbsp;polliccmurqi.harum noftrarum vigoreamp;: teftimonioliterarum mediante. Datum Budx.prædida, in Dominica Quafimodogeniti,Anno Domini millefimonbsp;quadringentefimo fepeuagefimo odauo.
QVARTVM DEGRETVM MATTHIÆ
REGIS,EDITV MANNO DOMINI 148 I.
10
Nos Matthias Dei gratia,Rex Hungarix,Bohemiæ,amp;c.Memorixeom-mendamus, tcnoreprxfcntium lignificances.quibus expedit,vniuerfis;quôd nos Vna cum dominis Prælatis,amp; Baronibus,ac Proceribus,amp; eledisomnium Co-mitatuum regni noftri nobilibus,totum hoc regnum noftrum Hungaricumre-præCsntantibuSjinpræfenti dixta,feucongregatione generali hîc Budx nobif-cum conftitutis,fupcr bono communi,amp; reformationeftatus omnium tarn fpiri-tualium,quàm fecularium perfonarum,maiorum fcilicet amp;: minorum earundem,nbsp;amp;:regniipGus defenfione,amp;dcbitaeiufdcm conferuationediucius laborantes,3Cnbsp;mature tradantes,communi eorundem dominorum Prælatorum,amp;: Baronum,nbsp;procerumqs,amp;:rcgnicolarum noftrorum voto,amp; vnanimi voluntate,intcr exte-ra,amp; alias bonas ordinationcs,diftindiones,amp; ftatuta: inhos infrafcriptos tandem,^: perpetuo duraturos conuenimus articulos.
De (juibtis rebus decimlt;.-e exigantur, de quibus non. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;%
In primis quod domini Prxlati, amp;cxteriEcclefiafticidécimashabentes,dc nullis aliis rebus,prxterqua vinis, frugibus, agnellis,apibus,milio,filigine,hordeo,nbsp;amp;: auena.iuxtaantiquam regni confuetudinem,décimas exigantiquod^ deincepsnbsp;omnes alix inordinatx cxadiones,quas decimatorcs eorundem dominoru Prx-latorum,amp;:cxterarumEccleflafticarumperfonarum,temeraricfacereconfueue-runtjCcflaredefinanr,nccvllopadoin pofterum fiant.
Q^dad nobilesj'vxoresqi amp;familiam eorundem,propter rufiicos decimits foluere non curantesiecclefiaflicum interdidlum non imponatur.
Item, quod ad nobiles,vxoresqj amp; familiam corunde,rationenon folutionis decimatum,propter rufticosamp;Iobagioneseorun4em,intcrdidû ccclefiafticumnbsp;peripfosdominosPrxlatos,autdecimatoreseorum,non imponatuj^nifiipfi finenbsp;eaufa notoria,propter quam r uftici amp; ignobiles décimas foluere rccufant.
Q^d Kafcianiamp;Jchifmatici ad deciniM foluendas non teneantur^nec propter eos eccleßafiicum interdidlum adChrifiianosimponatur.
lTEM,quôd Rafciani,amp; cxtcrihuiufmodifchifmatici,ad folutionemdeci-Î0 marum non aftringantur,amp;neq5 per Comités parochiales.inftar aliorum,^hu-iufmodi decimarum folutionem compellaturiquodqj ad Chriftianos,in quorum medio tales fchifmatici morantur,aut c contra,rationeipforum fchifmaticorum,nbsp;amp; non iolutione dccimarum,intcrdidbm ecclefiafticum non imponatur.
Quidßcum Cbrtßianis ßoeietatem contraxerint.
IT E M,q uod fi quando Chriftiani cum prxfatis talibus Rafi^anis amp; fchifma-
Hhh
-ocr page 1106-86 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;MATTHIÆ REGIS
ticis focietatCjGuc concraâü habucrint,amp; araturas,fiue alias agriculturas pari atJ-xilio fecerinc,de parte fruduû Chriftianis cedenda decimæ foluantur $ de reliqua verô parte,talibus fcilicct fchifmaticis ccdenda,talcsdecimaenon exigantur:hocnbsp;tarnen adicdOjamp;perexpreiTum declarato,q, taies Rafciani fine fchiimaticinonnbsp;cej|^eantur,amp;: nequc fint in perpetuum ad huiufmodi folutioncm decimarum eXnbsp;* mpti,Icd tantummodo,per aliquos annos,amp; interim quo vfque fcilicet bono mo*nbsp;do ic taies alienigenz amp; trasfugzrcgno Hungariz,amp;: dominiis facrç coronç fub-icdis firmabunt, amp; vtulium transFugarum exemplo,etiam alij damnation! T ur-¦\ftrti e»m corumfubiedhadveniendum tantopromptiores cfiîciantur,quâto taies,qui iatnnbsp;ttfftneri . Qjtodfro'vnoaureoccMumdenarij,^pro (juattiordecim CA-peciis aureus exigatur.
IT s M, quód centum denarij regales vbiqs pro vno aureo recipiantur,quod(p pro quatuordecimcapeciis vnus aureus,amp; centum denarij tantummodo cxigan-cur,prout cfl: confuetum.
De capitibusdicarumnihilexigatur.
It EM,quod de capitibus dicarum nihilexigatura villicis,fedfad:aplenaria decimarum rolutione,decimatores teneantur,autillarum dicarum capita redde-re,aut aliter per literas illos villicoscommittere expedites.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;2.0
De defeenfu decimatorum,^ ho^italitate eorundem per 'vidicos,
IT B M, quód dccimatores deineeps non apud villicos,fed apud plebanos pa-rochiales dcfccndanr;verumtamenvillicusloci,vbi fcilicct deci matorcs ipfiauc prandium,auc cnamFcGerint,tencaturmittcrcduofercula,duos cubulos,autnbsp;duoquartalitiaBudcfiaauenç,duas tortas,fiueduos panes circulares,amp;duas pin*nbsp;tas vini: hoc etiam adicdo,quàd villici villarum vicinarum,in quibus fcilicet taiesnbsp;decimatores prandium,aut ccenam non fecerint, nihil eifdem dceimatoribus fol-*nbsp;uere teneantur,(cd totaliter exempt! habeantur,cx eo potifiimùm, quod illi etiamnbsp;alias in exa^ionc amp; collcdione ipfarum decimarum fatis laborarc habent.
Q^d nullus P relator um décimasfuas arendare valeatj nbsp;nbsp;de pana aren- p
datorum decretaSi^ifmundi P^gis transir e dient ium.
IT E M,quôd nullus Prçlatorüm deinceps poffit décimas fuas arendare.quôd fi quifpiam cotum graui compulfus ncceflitate,locare coaâus fuerit,condudornbsp;fine arendator ille non przfumat ordinationem amp; limiiationcm fine continentianbsp;dccreti,quondâ fereniflimi Principis, Sigifmundi Imperatoris tranlgredi:fcd di-care debcat iuxtaillud decrctum,amp;: fecundum quod vnufquifq; dominorû Prz-Iatorum,aut aliarum ccclcfiafticarum perfonarum décimas habcntium,cumfuonbsp;Comitatu rccordjucrint:quôd fi arendator,feucondudorille,hisftationibus,ÔCnbsp;diâo decreto quondam fercnifilmi domini Sigifmundi Imperatoris contrauenc-rit,homo per Comitatum elcâ;us,cum dccimatorc deputatus, plenam ex nunc 4®nbsp;datam habcat Facultatcm ilium captiuandi,amp; Regiç Maiefiati prçfentandi.Rcgiinbsp;veto Maieftas de ilia pccuniarumfumma, proquailletotales décimasconduxit,nbsp;illi Prçlato fatisfacerc amp;rcfpomderc,ilium veto condudorem malè,amp; contra fta-cuudecreta^dicantem,caÂigarc habebit.
^uod ratione decimarum 'vfî^uefeflum purißcationis inter-diélum eccleßaßicum non impeditur.
Item, quod nullus Prziatorum, autdccimatorû,rationedecimarum,vfque feftum purificationis Mariæ Virginis,ponat interdiélum, fedinprimiscircafc-ftunyjcati Nicolai confcflorisadmoneatqucmlibet ad folucndü,amp; tandem circa pnbsp;Feftum prçfatû purificationis Mariz,contumaccsamp; foluere reeufantesfubiieian-tur ecclefiaftico interdiéfo. Vbi veto vina non procreantur,fcd tantummodo fru-ges amp; blada,ibi taies dccimzcxigantur tCmporibus hadenus folitis amp;C confue-t!s.Primaautem decimarum folutio fiat ad feftum NatiuitatisDomini,reliqua vc*nbsp;rôadprzdiiftum feftum purificationis Marixvirginis.
-ocr page 1107-DECRETVM 1111.
87
De modo dicationk decimarumi^ de tranfÿredientitimpna.
Item,quia mukæ haâenus differentiae,amp;inordinationesindecimarumdi-cationc,amp; earundem exadionc fucrunt:ftatutumigitur,amp;difBnitumeft,quod dum tempus huiufmodi dicationis decimarumaduenerit,Praelatusqjadeadcmnbsp;mittcrc voluent,debeac prius nobilibus iiliusComitatusinfedeeorumiuàiciB-ria fignificare; qui quidem nobiles teneantur vnum bonum probum de medionbsp;corum cligcrc,iuftum,amp; confcientiofum,amp; Praclato non fufpedum, amp; cum ipfisnbsp;decimatoribus ad expenfas ipfius Prxlati mietere. Idem verb homo peripfos no-biles eledus publice in ipfa fedc iudiciaria, iur3mentumpræftare debeat,quôdnbsp;*0 fcilicctjtam Pra:lato,quam etiamincolisilliusComitatus fidcliscrit,necquicquanbsp;finiftrc,amp;: perperam,vel iniufte pro aliqua parte fieri pcrmittet,quodq} neutri parti fauorabilis erit. Qui quidem dccimatores fi non débité, amp; non iuxta vifioncm,nbsp;a eqs iudicium ipfius hominis hoc modo eletfti dicâuerint,præfatisq5 ordinationib.nbsp;amp; difpoficionibus temcraric contrauenire praefumpferint; idem homo eledus,il-los dicatoresrclinquere,Ôé ampliuscumcifdemprocederenonaudcat.quod^ finbsp;Prxlatus requifitus non emendauerit,amp;nonredificauertt,Gonclufumcft,qu0dnbsp;quandocunq; id Regix Maieftati ex légitima amp; fuftîcienti probation'C conftiterit,nbsp;habita prius iuftaamp;diligentifupcr his inquifitione:ex quo prioribusdecrctisfupcrnbsp;ipfarumdecimarumexadionc talibus penitus nulla pnaînflida eft,amp;hoftra,amp;nbsp;dominorum omnium Prxlatorum,amp; Baronum,Proccrum,amp; regnicolarum comnbsp;muni amp; vnanirai voluntate talcs hanc pnam perpétué duraturam panantiir,q,nbsp;tails Prxlatus,vel alia ecclcfiaftica pcrfonaniin^ décimas fuasdecæterocum pe-cuniis exigerepoftit,fed easde rebus illis,quas terra produxcrit,in fpecie reciperenbsp;amp; colligerc tcneatur:ita tarnen, quod ex vtraqueparte,fine fraude amp;calumnia,nbsp;cum veritate amp; iuftitia res agatur.
IT E M,quôd decimx ipfx fecundum decretum,amp;: confuetudi nem, atque or-dinationem,fiue difpofitionem, quam vnufquifqj dominorum Prxlatorum cum fiio Comitatu habet,exigantur.
De pana iniuße conquerentium Kegiae Maießati ratione decimar um.
IT EM,quod fi quifpiam hominum in exadione decimarum Regiç Maieftati minus iuftcconqueftus fucrit:diffinitu eft,amp; conclufum,quód comperta veritatcnbsp;Sc vifa illius iniufta querela,eo fado tails in emenda lingua? conuincatut.
v/ffj ad feflum S. Martini non celebretur.
Item, conclufum eft amp;:diffinitum,quôdnos Matthias Rex præfatus,àfefto beati Martini confeflbris proximc venturi,vfqj ad aliud feftû fimiliter bead Martini immediatefequentis,in corporc regninoftriHungarici generale iudiciu cc-lebrari non faciemus. Interea autem dominiPrajlati,amp; Baroncs,cxteri^j regninbsp;Proceres prouidcrc, amp; dealio modo cogitatedebcbunt,quo malef^ores extir-pcntur.Q^d fi fiet, nos tandem huiufmodi generale iudiciumnonfolum nonnbsp;celebrate polliceraur, verumetiam infiiper ita dcponcmus,amp;abolcbimus,quôdnbsp;nunquam amplius inipfo regno noftro celebretur.
Hhh ij
88 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;MATTHIÆ REGIS
defcâumfcminis,aut alia quacunqs ex caufa dcuoluuntur, facere confueuimus^ multi tcpofeftatutioniscontradiccrcfolitifunt:conclufum,amp;difpofitüeft,quódnbsp;tali donationi noftrsc contradicenti terminus vniusannideincep$prx6gatur,amp;:nbsp;interim in dominio talium bonoru rclinquatur.Elapfo autcm vno anno, illo die,nbsp;quo ftatutio donationis noftrxfiebat,iuraamp;priuilcgiafuaproducerecoramno-üls9^bcant:quibusprodudis,ti ilIosGÓtradidoresius plenum haberecomperie-rimusjipfos inpacißco dominio ipforumbonorum relinqaemus:Siautem pro-ducerenon poffent,autnoncurarent,cxtuncdonatio ipfa vigoremhabeat,amp;illinbsp;cui donauerimus ftatuaturjfruâus^jpofTeiïïonûcollatarum infra id tempus per-ceptosipfîcotradidorcs rcftitueretcneantur.Quôdfiiura,amp; priuilegiafua,apud rnbsp;manusalienasforcallegauerinc,dimidioannoanteterminum prxâgendumcomnbsp;pletioncm nobis reuelarc teneantur. Nos verb taies,apud quorum manusfuc-rint,ad eorundem iutium amp; priuiiegiorum reftitutionemcompellereamp;adilrin-gere per omnia remedia habeamus.
De tefiimoniis ca^ïtuîorumt^ conuentttumteiM iuxta dil^oßtum eis falarium contentari nollent.
Itzm,quia in pratiênti dizta,feuconuentione,plurimiregnicolzconquefti funt,qubdcapitula,amp;conucntusfigillisvtentes,infenitendis eorum teftimo-tenJù. niis incolas regni vitra difpofitumeisfalarium grauarcnt,amp; ad vota eorum taxa-rentzConclufum itaque fuper his,amp;diffinitum eft, quod Comitatus,in quo id de-inceps fiericôtingct,nobis Matthiac Régi præfato, referibere iub firmo iuramen-toteneatur,nos^ taies inordinationes ratificarc,atqueeos qui talcs inordinacio-nés temere cÔmittcreprxfumpferint,taliterpunire,amp;:caftigare habeamus,quôdnbsp;ab eis cæteri exemplum capiant.
De Pr^elatis eccleßarum, eorum 'uicariiSjCjuod citationes,amp;mo~ nitiones generales darenonpoßint.
Item,quod Prælati Ecclefiarum,amp; eorumvicarij,citationes,amp;monitioncs genera}cs,nonexprcinsillorumnominibus,contraquos huiufraodicitationesnbsp;nominationespeterentur,darenondebeat,ncqucetiamperfonaslaicas amp;e, fecu-lares pro leuibus fadis,amp; prxfertim illis,quae ecclefiafticû for um non cÔcernunr,nbsp;aduocarc:fcd cùm citationes aliquas,vel etiam monitiones ad aiieuius infiantianinbsp;deccmuntjcxpreffisillorumcitandorum velmonendorumnominibus,amp;caufis,nbsp;proquibus citaci,velmoncridcbcnt, décernant, amp; pro leuibus caufis citationesnbsp;non décernant, fed vnumqucmq^fiuc fecularium,fîuclaicorumad fuum patro-num remittant. Si verb aiiqux eflent caufæmercecclefiafticumforumconcer-nentcs,inhisvnufquifq;fecu]arium,vel ccclcfiafticarumpcrfonarum,coraro or-dinario fuo primùm profequatur,amp; deinde fi contentus illius iudicio no fuerit,adnbsp;fuummctropolitaSumappeilet,amp;ficcôfcqucnter:indecernendatarnen citatio-ne,veladmonitione,abvnoquoquc iuramentumdecalumnia exigatur.
Qvos quidem articulos nos Matthias Rexpraefatus,per nos,ac didos dominos Praîlatos, amp; Barones, nec non proceres , amp; elcdos nobiles modo prx-mifibjde beneplacita omniugi voluntate amp; confenfu,probono commun! wm fpiritualium quàm etiam fecularium generaliter confedosacccptamus,approba-mus,amp; perpfiub duraturos,obferuaturosq} ratificamus,harum noftrarum vigorenbsp;amp; tefiimonio litcrarum mediante. Datum Budar,in feftodiuifionis Apoftolo-rum,Anno Domini millcfimo quadringentefimo oduagcûmo primoîRegno-rum noftrorum, Hungarici anno vigefimo quarto,Bohemici verb tvedecimo.
DECRETVM Q^VINTVM MATTHIÆ
REGIS ANNO M. CCCC.LXXXVI.
Matthtas Dei gratia,Rex Hungariac,Bohemias,Dalmatian, Croatia?, Ranue,Seruix,GaIlicix,Lodomcrix,Cumaniar,BuIgaciatqgt; Rex,nec non Slefia?,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;amp;:Lucen-
-ocr page 1109-DECRETVM V.
amp; Luccnburgenfis Diix,Marchióque Moraui£e,amp;: LufatiXjàd pcrpetuam rei memoriam. Decet Reges amp; Principes,qui fuperna difpofidone in fuprcma di-gnitace fæculari conftituuntur,non folùm armis,veri'im edamlegibusefledeco-ratos,amp;: bonorum ftabiliùmque podus inftitutorumvigore,quàmabfolutxpo-tcndæ,vel dominandi abulionis feueritate populos fubiedos,amp; fimulimperijfuinbsp;liabenas moderari. Proinde ad vniuerforum noddam volumus peruelfirê,nbsp;quód nos poftquam maximoamp; inexpeâato de i munere,aceiufdemineffabilinbsp;incomprchenfibilique prouidcnda ad hoc Regiæ dignitads faftigium fubleuadnbsp;fuimus,femper in animo voluimus,fempcr cogitauimus,amp;cordifemperhabui-10 mus,vteas inordinadones,amp;: perditas abuliones, quæ in hoe regno praedcceflb-rum noftrorum, Sereniffiraorum Dominorum Regum,amp; noftra edam tempe-ftate hadenus, potiflîmùm veró in iudiciis fuerunt,extinguere,ac ftatutaamp;décréta ita falutaria,itaftabiliaconderepoiremus,quæad laudem amp;:gloriamimprimis Redemptoris noftri,ac deinde noftrun),amp;totiusdeinde regnihonorem,fa-Iutem,commodum amp; tranquillitatem plané dignofcerenturjquasque prolegi-bus,amp; iurcfcripto perpetuó haberétur,ncc vnquam proarbitrio variarc,autnouas,aut contrarias leges cuiquam ferre licerct,prout hadenus in cuiuflibet nouinbsp;Regis aflumptione fadum fuifle non eftobfcurum.-feciRemüfquefatishtiicfando propofito,amp; defiderio noftro,nifi vrgentiffimis huius regni neceffitatibus,nbsp;10 potiflîmùm in orarum finiùmque eiufdem redificationc, fimul etiam atrocifli-morum hoftium exterminatione, quibus regnum ipfum refertuminuenimus,nbsp;præpediti fuifl'emus. adeó quippe fines regni partim per Bohemos, partim pernbsp;Alemanos,partim Turcorum continuas incurfiones,partim veró vicinas aliasnbsp;nationes, amp; quidem omnes inimicas, diftradæ, occupatæque fuerunt,vt nihilnbsp;prorfus prætcr corpus regni, amp; id quoque diuerfis,vc prsefertur, hoftibus re-fertum, dilaceratümque reftabat. (^ibus rebus efiedum eft,vt huiufmodi fa-lutarc propofitum in aliud tempus difFerre fumus coadi,amp; maxime,quiafpera-bamus,quód poftquam hoftes præfatosfquipluribusannisregnumipfum ferronbsp;amp; igné vaftauerant,amp; quiilludtanquam hæreditarium tenere pofle,iamnondu-30 bitarant. Sic enim in ipfo pedem fixerant,vt iarn connubia etiam facerent,amp;:nbsp;affinitates cum regnicolis contrahere cperint) fupcraremus,paccm,ocium,amp;:nbsp;fimul quietem è veftigio comparare,amp;:eiufmodidefiderium commodius complete poflemus; verumtamen fiue opcratione inimici generis huraani, qui bonis falutaribûsque votis femper infidiatur; fiue prauorumhominumfuggeftio-ne, amp; ineffrenara dominandi libidine effedum, fpes amp; opinio nos in hac parte fefellit. Nam poftquam cum dei auxilio hoftes ipfos exterminauimus,nbsp;oras finésque regni omni expartegrauilfimis licet laboribus,expenfis,amp;multo-rum noftrorum ca:de non modó redificauimus,verum etiamplurimum vndi-que extendimus amp; dilatauimus,iämque id quod cordifernherhabuimuscom-plere molimur : Ecce Sereniflimus Dominus Fridericus Romanorum Imperator,amp; Dux Auftriæ,amp;c. quem perinde ac pattern chariftimum femper co-luimus,amp; obferuauimus,amp; cui in omnibusrebusgratificariftuduimusj bellumnbsp;nobis fic,vt pra;mittitur,longis,grauiflimisque armis,amp; expenfis exhauftis in-dixit,amp; continuo regnum inuafit; illudquegrauifeirrecuperabili iadura,incen-dio,fpolio,amp;diuerfis aliis execrandorum malorum generibus affi|pit. Quo fadum eft,vt rurfus,licet inuiti, armacapere, amp; nos,regnùmque noftrum, acnbsp;cum vi propulfare coadi fimus ; fieque fexennio huiufmodi bello vacate nosnbsp;oportuit. In quo quidembello eodcuentumeft,quód Deo rebus noftrisfauen-tc,amp;: iuftitiam,fimülque iniuriamexaltoprofpicienre,non folùm nos.regnum-Jo que noftrum ab ipfa Imperiali Celfitudine,a qua fic prouocati, fieque laceflitinbsp;fuimus,tutati fumusiverum etiam ilium in Auftria,patria hærcditaria agentem,nbsp;adorfi,Vicnnam,ciuitatem celcberrimam, eins prouinciæ caputamp; folium,fe-meftri ferc obfidione cindam, expugnauimus,fubiugairemüsquc amp; eins reli-qui?s,nifidomefticis infolentiisficqucrelisreuocatifuifl'emus. Sed dumhis rebus vacamus,dum fucceffus noftrosvrgemus,dumfortunamque fimulque vi-Hhh «j
-ocr page 1110-MATTHIÆ REGIS
éloriam profcquimur, magna propter longam abfentiam amp;occupatjonemno-ftram bomicidarum,furum,latronum,prædonum,f31fariorum,inccndiariorum, amp;fimiliumfcelcratorum oritur in regno multitudo, ita,vt non viator,nec frater ànbsp;fratre.ncchofpesab hofpitc tutus.propter quod vt fimul tandem praefatum defi-derium noftrum explere.tranquillitati^ regnicolarum,prout Temper optauimus,nbsp;dbtflùlere poflîmus: in hoc regnum noftrum,ad cuius regimen diuina,vtpracmi-fimuSjVoluntate aflumpti fumus,frequenti regnicolarumlamentationepuîfati,nbsp;defccndimuSjgeneralemqs dia:tam hïcBudaecelebranda,cundispraefatis Baro-nibus,amp;: Proceribus,amp;aliisNobiIibus,inftituimus.vbi cum eifdem vnà,czteris-quc de quolibet Comitatu elcótis nobilibus,amp; vniuerfum hoc regnum repratfen- Wnbsp;tantibus, ad laudem inprimisDei,amp;cius Genitricis,virginis Mariæ,fanâorûm-que Regum.patronorum huius regni,amp; deinde pro noftro,amp; totiusregni honore, falute, bono ftatu, vtilitate, commodo,amp; tranquillitate,in fubfcriptacapitula,nbsp;amp;articulos pro legibus, amp; iure fcripto,perpetuó duraturos amp; obfcruaturos, parinbsp;amp; vnanimi omniü voluntate,conßlio amp;: affenfu conuenimus amp; concordauimus.nbsp;Quorum quidem capitulorum fiue articulorum primus efl;.
ludiciunt generale[eu palatinale nunquam celehretur.
I.
In primis definitum conclufumcft,quodiudiciumgeneralefeupalatina-Ic aboleatur,amp; à modo nullo vnquam tempore celebretur.Sed tarnen ne per hoc malefaéloribus male agédi data ac concefla videatur licentia,ordinatum eft,quödnbsp;fiquando Comitatus aliquisa Iatronibus,furibus,homicidis,inccndiariis,falfa-riis amp;C, aliis huiufmodi flagitiofis fentiret fe moleftari,amp; tales malcfadores ibi mul-tiplicari cognofceret:Rcgia Maieftasad petitionem illius Comitatus annuerc,amp;nbsp;cifdcmliberamconcedere facultatem debcbit,quöd illos cum Comité cxquirc-rc pofliCjód valear.
Proclamata congregatio generalis ceJIet.
I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;to
It em,quia in celcbrationibuscongrcgationumproclamatarumplurimxc-normitates, S)C inaudita fcandala, pericula etiam inopinata ex improuifo fieri fo-lent:ad tollendum huiufeemodi periculofum,amp;:extra hoc regnum inauditumiu-dicium,feu potiuscorruptelam,pari vniuerforum regnicolarum voluntate,con-filio,amp;deliberatione,ftatutum eft amp; diffinitum,quód à modo nullo vnquam tempore huiufmodi proclamatat congregationes generales celebrcntur,icdpenitus ceflent,amp; perpetuo abolira: fint amp; habeantur.
Breues euocationes [militer cejjent.
Item concluium eft,quod breues etiam euocationes confimiKterccflcnt, ^3 amp; aboleantur.
Oélaua feßorum Georgß amp; Michaelis celehrentur,^ ordtnarie interfint.
111Î.
lTÈM,q«ôd fingulis annis,nifi interceflerit légitima amp;grauisRegia:Maie» ftatis ,aut regni neceffitas, infallenter fiue Regia Maieftas agatin regno fuo,fiucnbsp;non,cclebrentur duae odauac, fandorum Georgij,amp;:Michaelis: ita videlicet,nbsp;quod illorum cclebratio,feu prima dies,aut terminus incipiatftatimvigefiinadionbsp;poft fefta pra:fata,inquibusduoadminusex iudicib.ordinariisincerefledebent.nbsp;Cattcr^vero, fi propter vrgentes aliquas neceflitates intereffe nequeunt,vices gc-rentes nihilominus corum interefle teneantur. Eorum autem loco,qui nonin-terefle pocerunt. Regia Maieftas alios ex dominisPraelatisamp;: Baronibusfubfti-tuere debeat. Sine prxfentia tarnen pratfaftrura dominorum iudicum, odau«nbsp;ipfx nondebeant nequepollint celebrari. Durent autem quoufqueneceftariaenbsp;videbuntur.
V.
DECRETVM V. V.
IT E M, diffinitum eft, quód in Tranflyluaniaamp;Sclauonia fimiliter fïngulis Bnnis duç aliç odauç, videlicet Epiphaniorum Domini,amp; fandi Iacobi,celebren-tur,amp; fimilitcr vigeßma die poR huiufmodi feRiuicatem inchoentur, amp;:durenenbsp;quoufque neceflitas poRuIauerit.
VI. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
Item,quiafinalis dccifio caufarum,potiffimum veroin fadopofleffiona-rio per vanos bine inde termines,variafque dilationcs,in longum ferpere confue-Iç uit,adeo,vt interdum vix in vna hominis a:tate finaliter caufaaliquaterminari poteft, propter quodparteslaborantesamp;cxpenfîsvehemétcrgrauantur,amp;non-nunquam ad extreraara inopiam deuenire coguntur:Qnamobremconclufumnbsp;cftjVt à modo vniuerfae caufae,etiam in fado pofleflîonum,amp; iurium pofleflîona-riorum,coram quouis iudicc deinceps mouendæ,abfqucprorogationeamp;dila-tione,femota^ omniexceptione,in quatuor odauis terminentur.
VII.
Item, ordinatum eft, quod caufantes fiuelitigantcs in omni caufaconeor-dandi liberam habcant facultatem. ludex veto eosinhibere,neque pro pace feu Concordia quicquam ab eis extorquere polEt.
VIII.
Cætervm ex quo ordinatum eft,quód vniuerfæ caufæ in fado iurium pof-feiïïonariorummouendæjin quatuor terminis. Cueodauisfinaliterterminaride-beanttidcirco ftatutum amp; diffinitum eft,quódeuocationes cuminfinuatione, qua: fupcr fadis potcntionariis,damnorumillationibus,alnfquenocumentis,amp;nbsp;iniuriis fuerunt,in prxmis odauis,poft fadam cuocationem cclebrandis,fina-litcr terminentur. Siveroinfado poireffionariorumfuerint,amp; maxime fi iuri-Um amp; literalium inftrumentorum exhibitioncm ncccflàriam requirere digno-feentur, vfquc ad iecundas odauas,fed non amplius,prohuiufcemodi priuile-giorum produdionc,differri poffint. Euocationes veto cum infinuationc, innbsp;5® quibufeunque fadis fucrint,fub figillis omnium iudicum ordinariorum, tamnbsp;regiorum,amp; palatinalium,amp;iudicum curia:,quàm ctiamBanorumSclauoniae,nbsp;Croatiæ,D31matia:,fedamp; Waywoda: Tranfl'yluanix libéré decernantur.
IX.
V L T E RI v s,quia folent plurimi fe à facie iuris prorogationum fuffiragio im-punc abfcntare,amp;: partem aduerfam,iuftam contra ie adioncm habcntem,longo iitigantium proceflugrauare:quod malum vt à modo tollatur,vtvnicuique iufti-tiatemporedebito adminiftretur;conftitutum,amp;fancitum eft,quód prorogatio-nes Regiæ Maieftatis temporibus odauarum nemini fufFragari valeant,nifi his,nbsp;qui extra fines amp; oras huius regni Hungarici,in caftris amp; feruitns,vel in legationi-bus regiis,vcl regni fuerint,vcl occupabuntur in regno,amp; ad illudcumcxterisnbsp;vna tempore debitoproficifeerentur. Illi etiam qui extra fines, in caftris,vt præ-fertur,fucrint,in tribus tantummodo odauis eiulcemodiprorogationes obfer-Uent,in quarta auiem refponderc amp; iuri ftare teneagtur.
X.
Prætere a fiduo,veletiam pluresfratresindiuifi fuerint,amp;corum pater, aut eo mortuo,frater maior natu domi fucrinexteri veró fratres,vel corum alter,nbsp;fiuc in bcllo,fiuc in caftris,vt pra:fertur,cx tra regnum occuparentur,fi tarnen fratres diuififuerinnobtenta tarnen prorogationc frui poffint,amp; gaudere.Si qui au-tern huiufmodi prorogationes .à RegiaMaieftatcfalseimpetrarepræfumpfgrint,nbsp;hoc eftjfi vel fratres fuosinbello,vcl incaftriscxtrarcgnum,velin legationcoc-cupatosfinxerintnnemendalinguxeofadoconuincantur.pro qua quidem p-napcrfonaliter,fiprçfentesfucrint;fi v«t0abfentcs,procuratoresperiudiccm,coram quo res agitur,capiantur,amp;: immediate poenaipfa ab eifdem irremiffibiliternbsp;extorqueatur.
Hhh iiij*
-ocr page 1112-MATTHIÆ REGIS XI.
Item, quia in exccutionibusfaciendismagni refert,qualiter homines rcgij fehabeant,amp; quales illi fint; idcirco ordinatum eft,quomodo in quolibet Comi-tatu Cornes cumvniuerfitate nobiliumteneaturexpotioribus nobilibus,amp;per-fonalemibirefidentiam facientibus,decem velduodecim,autoâo,amp; eo plûtesnbsp;%êr pauciores,iuxta Comitatus exigentiam eligere, amp; illi duntaxat dcbeat amp; pof-fintadfaciendasinquifîtiones,euocationes,ftatutiones,amp; alias executiones,cutnnbsp;teftimoniocapituli velconucntus proficifci:qui onus illudinfravnum annum integrum fupportare tenentur. Quàm primùm autem eligentur,ficut eledi capitu-lorum amp; conucntualium,itaamp;:illi,infedeiudiciaria,iuxtafubfcriptamformam,nbsp;iuramentum deponere teneantur. Et fi quis onus eiimpofitumfufcipere reeufa-ueritjin viginti quinque marcis per Gomitemconfeftim amp; irremiflîbiliter exi-gendis,cóuidus habeatur co fado.Cùmverôdealiquaexecutionereuertuntur,nbsp;ficuti teflimoniacapituli vel conuentus,in capitulo velconucntu,iuramentumnbsp;præftarc debeant amp; teneantur;Quödid,quod vidcrunt,fecerunt,audierunt,re-fcicrunt amp; executi funt,fuomodofatebuntur.Si qui verb ip forum falfitatem ali-quamquacunque ex caufacommififferepertifuerint,honorem amp; humanitäremnbsp;perdidifle cenfeantur,amp; infuperin vigintiquinque marcis perComitem immediate amp; irrcmilTibiliter conuincanturtofalt;âo,quodqjdecætcro nunquaratefti-moniumdcaliquarejnequeintranequeextraiudiciumjfincfpeaiali gratiaRegiçnbsp;MaiefiatiSjfacere valcant.
XII.
It EM,quiain quolibet Comitatunobiles,qui cæterisamp;conditioneamp;facul-tatibus reperiuntur inferiores, pro ludicialibus eligi confueuerunt, quo fit,vt plurimæ leuitates,timoré,fauore amp; prtemio per illos committuntur: Earn obnbsp;rem ftatutumeft,proutetiam temporibus quondam Serenilfimi Domini Sigif-mundilmperatoris,amp;aliorum Regum obferuatumf uiireplaneGonftat,qu0dde-inceps non tales, fed boni amp;:digni,beneq5poireflionati nobiles,in quolibet Co-mitatu ex refidentibus eligantur. Quicunque verb ficelediaflhmere onusilludnbsp;recufauerint,in quinquaginta marcis immediatèamp; irremiffibiliter per Coraitemnbsp;exigeiidis conuincantur eo faólo. Qui quidem iudicialium arma amp; figillaagno-fcibiliahabere debeanr,amp;: teneantur.
XIII.
lTEM,quia per homines capitulorumamp; conuentuum,quiprotefl:imoniis tranfmittuntur,pro fauore, pretio, dono, odio,ti more amp; com placent ia,plurirnsnbsp;incredibiles enormitates,tam in faflîonibus,quàmctiam literarum emanationi-bus,committi folent; hoc verb ex eo potiffimum fieri confueuit,quianon canonici,fed reâores altarium,vel capellani,amp;frequenteretiamfcholares,amp;mendi-cantcs,amp;quidemtalesadexecutioncsmittuntur,qui facilimecorrumpi pofiTunt: 4®nbsp;Idcirco,vt huic malo débita prouifione occurratur,ftatutum eft,qubdinomninbsp;loco capitulari amp; conuentuali teneantur canonici amp; fratres.in manibusPrxIatinbsp;vel vicarij fui, iuramentum de feruanda in executionibus iuftitia dcponerc.nbsp;Quódque deinceps nemo affus de capitulo, nifi canonicus;de conuentuverb,nbsp;nifi frater iî^facerdotio conftitutus,ad executiones mittantur. Hi verb fcria-tim tranfmitti debeant ,amp; quandocunque ab aliqua exccutione reuertuntur,nbsp;quæ executi funt,fub iuramento référant. Pro via autem, amp;¦ redemptionibusnbsp;literarum, teneatur ille modus amp; ordo, qui tempore quondam Sereniflimi Domini Sigifmundi Imperatoris tentus fuit, amp;qui etiam in præfenti decreto in-ferius eft declaratus. Cum autem pro aliqua executione, vel inquifitione fa- Pnbsp;cienJa,veI alia quacunquereemittuntur: inquifitionemipfamcnm homine re-gio,qui bonus amp; confcientiofus,atque bene pofTeflionatus effe debebit,facersnbsp;debeat,fingillatim tarn à nobilibus,quam ?gnobilibuSjamp;t ab omnibus etiam aliis,nbsp;quos habere poterit. Antequam tarnen inquirer, ftridiffimiim iuramentumnbsp;ab eis exigere teneatur: Qubd quiequid ab eis interrogabit,fideliter amp; veracitecnbsp;anbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;confite-
-ocr page 1113-DECRETVM V.
Conficcbuntur, poftmodû veronominatim vndefint,amp; fiignobilesfucrint, cuius fint lobagiones,cuius etiam conditionis:amp; irem,quiddere,dequainquitiuerit,nbsp;quilibet ipforum fcirc confitebitur,dc verbo ad verbum fingulorum atteftatio-uê fcribere debeat,Sc tcneatur^Si qui verb huiufmodi ordinationis tranfgrefloresnbsp;feperti fuerint, unquam periuri,amp; falfarij,atquc communis boni,communis^nbsp;iuHiciçprodicores,eorumbeneficiiscofaâopriuaciûnt,amp;habeantur,ncqjetiat^nbsp;graciam quoquo modo facere valeant.
X I I I I.
I r E M, quia propter incuriam amp; negligentiam Abbatum.amp;Prafpofîtorum rcgularium,potiflîmùm verb conftitutioncmnonobferuantium,conuentuseo-rum multuro inordinate, diffolute,amp; fcandalose viucrcjacincmanationibuslinbsp;cerarum,amp; inquiütionibus faciendisplurimasenormitates amp;falßtatescommit«nbsp;rerefolent:idcirco de Regiz Maieftatis voluntate,ac dominorum Przlatorum,nbsp;Baronum amp; Proccrum.czterorum^regnicolarum communiconfilio conclu-fum eft, amp; definitum, qubd à modb Abbatias amp; Przpofituras conuentuum regu-larium, pociffimùm verbftgilla habentiuin,nulli alij.nifi religiofteiusordinis,cugt;nbsp;ius Abbatiz vclPrzpofiturçfuerint,tencrepoflînt:quod^ipfi Abbatesamp;Przpo-fiti fimul cum omnibus eorum Fratribus regulärem vitam,iuxtaordinisFuiftatugt;nbsp;ta,feruarc teneantur.
Item, qubd EpiFcopiJn quorum dicefi Abbatesamp;:Przpofiti fuerint,teneantur cofdcro,atqueeciameorumconuentus bisfingulisannispcrfonalitcr vi-fitarc. Si autem maioribus occupaci, vel abfentes fuerint,per ipForum vicarios amp; przpofitos,aut alios bonos amp; dodos virosEccleliafticos,hoc nihilominusfaccrcnbsp;teneantur. Et ft Abbates amp; Przpofiti regulam eorum non obFeruare,velalias ma-1am vitam ducerc,autctiamEpifGopisfuis inobedientesforedinofeentursdepo-nantur per eos,amp;: melioribus eorum beneficia conferantur. Ex conuentu etiamnbsp;fratrum,fi qui maliamp;inobedientes fuerint,per vifitatorcseiiciantur.Namfi Abbates amp; Przpofiti boni erunt, fratres boni fiant, necefle cft.Sic^ neqj in literarumnbsp;emanacionibus,ncq^aliisinrebus falfitascommittipoterit
XVI.
Item,folent nonnulli in euocationibusponerc de confenfu amp; voluntate
T. amp; T. quod direde contra Deum amp; eius iuftitiam fore dignofcitur.Quis enim feire poteft an confenferunt,vel quod commiftum dicitur fuifle,volucrunt:denbsp;occukis fiquidem amp; intentione, przter Deum,nemo rede iudicare poteft.Id-circo ftatutum cft:,qubd deinceps nunquam tales euocationes determinentur.nbsp;Nunquam etiam vxores,matres,filiz amp; forores nobilium euocentur: nififortènbsp;caufzratione talium iurium poflefiionariorum moucrentur,quz illaszqualitecnbsp;concernere dignofeuntur; cum claufula tarnen przfata,hoc eft, de conienfufiCnbsp;40 voIuncate,amp;inftigationcT.amp;T.nullovnquam tempore cuocJredcbeant. Quodnbsp;fi fieri contingeret.pcr iudiccsordinarios,amp;:magiftros protonotarios,nunquatnnbsp;obferuentur,nunquam etiam admittantur.
XVII.
IT E M,de Gommunibus inquifitionibus celebi^ndis ordinatum eft, qubd pro partium euidentiori iufticia,communis inquifitio,ficuti hadenus,ita etiam in po-fterum cclebrari poflir, eelebrari tarnen debeat,taliordine:Qubdqifttiefcunqucnbsp;ciufinodi inquifitio fieri debebit,per vtramquepartem vno die in fede iudiciarianbsp;ciufdem Comitatus celebretur. Przterea, qubd teftimonium capituli vel con-UentuSjSe regij homines,iidem pro qualibetp3rte,amp;non diuerfifiant,quódquenbsp;Jo finguliatteftantes fingillatim iurarc,amp;:per ipfius capituli vel conuentus,acquenbsp;regios homines,de ncgotio,dequoexperirivolent,intcrrogari amp; examinai de-beant.
M'ATTHIÆ REGIS
cxcludanc, amp; fcmbtîs illis feorfîtn,vcpræfertur,quilibec interrogariamp; cxamiôa-ri debeac. ÂdhuiufmodiautemattcHationem faciendam periun,infames,amp; qui honorem amp; humanitärem perdiderunrypractereaetiamignobiles.eciamnpoflef'nbsp;fionati fucrint,pcr Regiam Maiettatemnonnobilitati,acceptari amp;admitti nonnbsp;4ebeant.Icem,quàd in occulcareuifione modus amp; antiquaconfuecudoferuerur.nbsp;XXIX.
IT EM,quiahaôtenus proprer inordinatam cclebrationem communium in-quißrionum,interdum fauore vel odio, inrerdum vero metu partium plurima periuria,amp; quidem cuidcntercommiflafunt: ad euitandumigitur,amp;:contercn-dum eiufmodi animorum laqueos, amp; fimul ad tollendam peftiferam peccandi lOnbsp;occafioncm, deHnirura cft,quôd tamerß in fupcriori arriculo fatis declaratum Ht,nbsp;qualiter inquifitionesamp;aliorumetiam iudiciorum procefluumexecutiones fierinbsp;debeant : ramen, vt magis huiufcemodi damna ac pcriuria ceflent amp; extinguan-tur,in execurionibus ipfarum communium inquifitionum,ralis ordo feructur:nbsp;Quodcùm exrcportationeinquifitionumqüerélac,fic,proutfaélæfucrint,repe-riantur, non reus,prout haôienusextititconfuctumjfepurgabit,fed adorfuoruinnbsp;coniuracorum,paucorum fcilicer,vel pluriumiuramentis,iuxtarei exigentiam,nbsp;iudicis deliberationem,aâioncm fulcict amp; confirmabit; ira videlicet,quod finbsp;aâiopro daranis fuerit,iudexiuxtaqualitatcmamp;quantitatem,amp;exigentiamda-mnorum jfecundum regni confuetudinem, aâori iuramentum indicabir,amp; finbsp;aâoripfeinquifitionem pro fui parte reportabit,caufam^5obtinebit,teus in fadonbsp;potenrix à modo non conuincatur,fcdeius locoinviginti quinque Marcis,putanbsp;in centum aureis immediarèperfoluendis,acinteriudicemamp;:adoremæqualirernbsp;diuidendis, co fado conuidus fit Sgt;c habeatur, amp; infuper damnificato damnanbsp;perfoluere, Sc de illis plenariam fatisfadionem impcndcre teneatur. Calu veto,nbsp;quo in fadis eiufmodi damnorum temporeinquifitionisfafiionesatredantiuninbsp;difpares fuerint: iudex dcccrnercdebebir,an adorprodamnis fibi illacisiurare,nbsp;vel reus fe purgare debebir.
. XX.
Cætervm diffinitum eft,quôd à modo in pofterum, nemo infatdopo- î® tcnriXjCtiamfi quis commifla per ipfum mala,vcl iniudicio,vel etiam alias proprio oreconfiteretur,nifi in hisfubfcriptis cafibusconuincatur.putà, propter in-uafionem domorum Nobilium, item occupationem poficflîonû amp; vtilitatum,arque pcrtincntiarumcarundcm,acdetentionemNobjlium,fine iufta caufa,præ-tereavulncrationem,verberationcm,vel intcremptionem Nobilium. Inhis vero cafibus.taliter iudex proccderc debebir. Qimd fi ador pro fui parte inquifitio-nem modo amp;ordine fuprànotatorcportauerit,inampliorcmrci verificationem,nbsp;fi partes voluerinr, caufam ipfam ad communcm inquifitioncm décernât. Sinbsp;veto reus ipfam inquifitioncm acceptarc nolucrir,cxtunc ador,pro maiori vcrifi-catione veritatis lîjx,iuxta regniconfuetudinem,hadenusinbacparteobferua- 4®nbsp;tam,ad caput illius aduerfarij iurarc debcbit.Si autempartibus volenribus ipf^nbsp;caufa immediate præfcripta commun! inquifitioncdefinietur,amp;ipfa communisnbsp;inquifitio pro parte adorum feratur, fi tarnen reporratio ipfa difpar fuerit : iudexnbsp;ex atteftantium faffionibus décernât,vter illorum,ador, vel reus,iuramcntuninbsp;deponere debebir. Vbi verô in his prçfcri pris cafibus fadum feilicet potentiarumnbsp;tangentjbus taftellani,officiales,aut alij familiares,vcl lobagiones dominorum,nbsp;aut aliorum quorumeunque rcgnicolarum delinqucrent,amp;quofcunqueoffen-derent: eorum domini proptcrca pnam fadi potentiæ non incurrant,fed fiipcrnbsp;innocentia, quod feilicet non de eorum voluntate malum illud fit parratum,pro-ut iuri amp;C iudici confonum vidcbitur,fc purgaredebebunt; verumtamen fi talcs pnbsp;apud gorum dominos remancrcnt,ex parte eorum ipfi domini veram iuftitiam,nbsp;iuxta iuris æquitatem, facereamp;adminiftrare tenebuntur. In aliis autemcafibus,nbsp;putà damnorum S)L iniutiarum illationibnf,amp;: cæteris fimilibus, modus amp;ordonbsp;prxfcriptus obferuetur.
XXI.
Cætctùm
-ocr page 1115-DEGRETVM V.
C Æ T E R V M quia temporc attcftationis communis requifitionis, oculatx rcuiûonis,ftatutioniSjamp;: reflatuiioniSjnec nonxftimacionis iurium poflefliona-tiorum,per partcm conuidam hadcnus nonnunquamrcpulfiones incontem-nbsp;pcumiudicij Si lufticix fieri folitx funt; pro quibus prima vice invnaMarcaauri,nbsp;fiïcunda verb induabusid facientcs,iuxtaconfuetudinemhadenusobferuatamnbsp;conuinccbantur:quarc vt huiufmodi violentorum, iuris,iuftitiafqs turbatotifti*nbsp;temcritas debito remedio compefcaturifiacurum Se fancitum eft, quod quicunq;nbsp;in poflerum cuiufcunque flatus,amp; gradus,amp; conditionis exiflac,qualicunq5 6c innbsp;quacunque caufa etiam fenteneix capitalis vi faccre prxfumpferir,contra partemnbsp;aduerfam in fadopotencix,amp;: infupcr fi in caufa flatutionis,velreflatutioni$,aucnbsp;atflimationisfuerir,in xflimationc illorum iurium poHcflionariorum.qux flatuinbsp;autacftimaridebucrunt,procedatur.Si verb id, tempore communisinquifitionisjnbsp;velfoccultx rcuifionis contingatjfimilitcrinfadopotentixjprxtercainamiffio* ante.nbsp;Ue caufx conuincacur,amp; conuidus habeatur eo fado#
I- ,
Item, ordinatum eft 6c conclufum ,qubd trtnoforenfes proclamationes, quæ badenus in fado pofleftionum amp; iurium pofreffionariorum,prxtcrea in ex-hibitionc litcrarum 6c literalium inftrumcntorum,atquc etiam infadoobliga-tionum,certis^ aliis caufis fieri folitx funr,cefrent,amp;: dcinccps nullo vnquam tem-io pore fiant, fed penitus abolcantur,quoniam quidem abufio 6c corruptcla potius,nbsp;quàm lex dici poteft.ln obligationibus verb tab's modus feructur,qubd fccundumnbsp;quod fe quifqui$obligauit,fadalegitimaeuocatione,inprimisodauisiudiciumnbsp;6c iuftitiam recipiat,amp; ad hoc vigore præfentis decreci aftrid us habeatur.
X X 111.
Item,quia in duellorUmdirnicationcplurimxhincindefraudcscommitti poflunt: (rarb cnira illi, inter quos illud fit indicium,per fedccertant,fed pugilcsnbsp;Conducunt,quinonnunquamdono,fauore,amp;promifliscomponuncur,fic^ partem fuam,quantumuis iuftam, quandoquidem non ipfimet dccertarc confucue*nbsp;tunt, fuccumbere patiuntur)quarc ftatutumeft,qubd àmodb illud iudicij genusnbsp;extra hocregnumin mundo inauditum perpetubaboleatur,amp; in fadis potentia-rum iuriumqjpoflelEonariorum fieri nunquam dcbeat.Duellurafiquidem tunCnbsp;lolummodo fierideberct,amp;:adhocordinatumcxtitit,quado omnis probatiode-ficcret: in fadis verb potentiarum 6c pofleffionariorum partes probationes fem-per habent,amp;:etiam aliquandoindicium duelli ad curiam regiam militarem,amp;:nbsp;non ad federn iudiciariam pcrtinct. Accedit,qubd iniudiciispcrfonalisprxfen-tia Rcgiæ Maieftatis femper intcreflcjliteras etiam figillare debet.Is verb vt pluri*nbsp;nium fpiritualis efle dcbet.Intererunt prxtcrea Archiepifcopi,Epifcopi,amp; plurcsnbsp;alij fpirituales,amp; idcircononconuenit,vt infedciudiciariaduellum decernatur. Dneiinnt.nbsp;Proinde his,amp;: aliis pluribus bonis refpcdibus,rationalibus4j «t caufis hoc iudicijnbsp;genus perpetuo aboleatur,amp;: nuquam deccrnatur,nifi in cafibus.in quibus omnisnbsp;probatiodcficeret,vt,fifolusàfoloin itincrc,nullofpedate,fpoliaretur,vel quidquid alteralterifinealicuiusteftimonio commodarct,aut aliquidad fccretas au*nbsp;res diceret, 6c alter neqj fpolium,neq} creditum.neqjetiam verbaprolata probarcnbsp;poftet. In quibus cafibus huiufmodi ducllum deeftni quidem poteft, non tarnennbsp;in fedc iudiciaria,fed in curia militari Regiç Maicft. ad illam fiquidlt;n,vt prxfer-tur,amp;: no ad federn iudiciariä eiufmodi genus iudicij pertinere,plané dignofcitur.
XXIIII.
C Æ T E R V M,ex quo decifio quarumlibctcaufarum etiam in fado pofteflîo-num,amp; iurium pofteflionariorum, dcinceps mouendarum,pro regnicolarura quictc,amp; cotnmuni quiete,ad quatuor tantummodo odauas, vt prxfertur jeftri*nbsp;da cft, 6c rcduda:ftatutum eft,qubd quilibet in caufam ratione iurium pofleftio *nbsp;narioyim attradus^in primis odauis proclamctur,quo euocatio ipfa magisadnbsp;noticiam eius perueniat, 6cper magiftrum,coramquo caufaipfamotafuerit,de-bcaficri,vt moris eft, fignatura.Et finoncomparebii in primis odauis,in nullonbsp;oncrcjfcu nullo Byrfagio conuincaturj fi verbBcqucinfecundis,ncqucinicriiis
-ocr page 1116-^6 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;MATTHIÆ REGIS
comparebit,teneatur foluere Byrfagium, ab antiquoconfuetum.Inquartisau-tcm oôtauis fine compareat»amp;: fe,caufam^ fuam dcfendat,fiue no:caufà ipfaiux-ta vim prxmiïïî articuli, non obftante quauisallegacione,finaliter terminecur,^^ definiacur.
XXV.
IT E MjConclufum eft amp; ordinatum,quôd deinccps nullus omnino magiftro-rum protonotariorum priuatc in hofpitio extra tabulam,feu fedcm iudiciariam RegiæMaieftatis, caufam aliquam fiue rationempofleffionum.fiue aduumpo-tcncionariorûjfiue aliorum quorum cunq; motam vcl mouendam adiudicare,amp;:nbsp;fententias ferre audeaf.fcd vniuerfæ caufæ,iam maiorum,quàm minorum,infe- fonbsp;de iudiciaria,in prxfentia cxterorum iudicum ordinariorum difcutiantur:quod-que nullæ prorfuslitcrx,potiflîmùmincaufisarduis,amp;quæ finalem rerumdeci-fionem contingunt,per magiftrum alias extradentur ,nifi in fede iudiciaria,vbinbsp;priusalta amp;intelligibili voce publice perlegantur,Si: deinde pro maiori cautela,nbsp;amp; euidcntia iuftitiaî, vitra figillum,quo ipfe magificr protonotarius il las muniet;nbsp;alius etiam magiftcr protonotarius fc iubfcribere debeat,amp; teneatur;ita quod finbsp;caufa coram Regis protonotario agetur, protonotarius Palatinalis; fi verb co~nbsp;ram illo,regius,aut iudicis curiæ,ad literas manum apponere,amp; fe fubfcriberc te-neantur.
XXVI.
Item,quia nonnulli feà iudicio amp; iurifdidione Banorum.Waiwodarum, Comitum amp; vicecomitum parochialium cximi,amp;: folummodo iudicio amp; iudica-tuiRegiæ Maieftatis prxferuari procurarunnfub cuius exemptionisconfidencianbsp;cætcros plurimis damnis,iniuriis,oppreflîonibus,nocumcntis,amp;aliorum malo-rumgeneribus impunèafficereconfueuerunnquare ftatuturoeft,quôdvniuerfa!nbsp;huiufmodi exemptiones,hadcnusqualitercunqucconceflæ,amp;:per quofcunquenbsp;impetratx,demptis duntaxat perpetuisComitibus,quicxvetuftiffimadiuorumnbsp;Regum ordinatione folius Régi a: Maieftatis iudicio referuati intelliguntur,re-uocentur,caffcntur,amp; nullius vigoris aut firmitatis babeantur: meritô quippenbsp;concefla immunitate amp; gratiapriuari dcbent,quiillaabutuntur.Etfiperquofpi-^*nbsp;am fimilcs exemptiones amp; gratia forte impctrarentur,illx quoque vigore prx-fentis decreti nullius vigoris intelligantur.
X X VI l.
Cætervm, quia ex parte illicitæ occupationis illorum bonorum,amp;iu-rium pofleflionariorum,quæ per Regiam Maieftatem feruitoribus fuis,amp;aliis do-nantur, varix querelx amp; clamores non foliîmapud Maieftatem fuam,ledetiam in vniucrfo regno fieri confucuerunt: caufantur enim plurimi,quàm primùmnbsp;bona aliqua à fuajSelfitudinc per fuos vclaliosimpetrantur,illaprotious,nullonbsp;babito fcrutinio,an fcilicctiuftèamp;legitime Maieftasfuadonarcpotuir,occupa- 4®nbsp;rent,amp;: non obftante corum contradidionc, obtinerent;quare ftatutumeft,amp;nbsp;fancitum,quôd à modo fi quibusaliqua bona per Regiam Maieftatem,quocun-que nomine,amp;: titulo donata fuerint,amp; contra iura,décréta,amp;confuetudincm hu-iusregniquacunqueartedonffniuraillorum,nonobftantcctiamcontradidorumnbsp;inhibitione,^apient: Cornes per contradidores requifitus, teneatur iJlosèvefti-gio admonere,quô manus fuas de illis excipiant.Et fi ad primam etiam requifitio-nem amp; admonitionem idfacerc recufauerint,fecundôper eofdemcontradido-rcs requifitus, teneatur, vigore prxfcntis decreti, feita prius veritate,illos captiua-re,amp; de illis bonis eiicerc,amp; infuper ad folutionem communisxftimationiseo-rundem bonorum per omnia remédia compcllere. ad cuius reicxecutionemfî Pnbsp;Comffs per fe impotens cflet,Comitatus per ipfum requifitus,penes eundemin-furgerc,amp; ei opportune fauore,fubfidio amp;auxilio aflîftere debeat,amp; teneatur.Sinbsp;qui verb adeb potences fuerinc,vtComes e»iam cum auxilio Comitatus id facerenbsp;non poterie:Regia Maieftas perComitem auifata, bonaiplaoccuparifacercteneatur.
XXVIII.
DECRETVM V.
P7
XXVIII.
lTSM,conclufumeft,quódfi deinccpsaliqua bona à Regia Maicftateim-pctraca fucrint, amp; impctrans inftiteric, vt ca Regia Maieftas nomine fuo occupari facerctjfimulqjprocuraretjVtliteræ donationales fcribcrcntur,quafi ilia demani-busfuisregiis collaraeffent; ciufcemodilicerçdonationales,quoad illam claui»-«nbsp;\zra{demamhusreg^s}nullius vigorisamp;firmitarisfint,ÔChabcantur; amp;cquod nequenbsp;per Comitesjfednequeinodauisperiudices ordinarioSjamp;magiffrosprotonota-riosobferuentur.
XXIX.
0 Vlterivs quod vniuerfa bona, poffefliones, amp;iura poileffionaria qua: ab anno proxime tranfaâo, videlicet millefimo quadringéntefimo oótuagefimonbsp;quinto,vfqueiH præfentem diemfeftiEpiphaniorum Domini, anni eiufdem milnbsp;lefimiquadringetefimi oduagefimi fexti inclufiue, per Regiam Maieftatcm,qui-'nbsp;bufeunque donata fint, fi, amp; in quantum ilia contra iura, amp; décréta, acantiquamnbsp;Regni eonfuctudincm occupatafunt; illorum detentores amp; ocGupatores,rcqui-fitipriusamp;moniti,cum literis regiis,aut palatinalibus,infraffatum vniusmenfisnbsp;integri,àdie requifitionum amp;: monitionumcomputando, remitteredebeant,amp;nbsp;teneantur. Alioquin Comes, cum aliis nobilibus illius Comitatus,penes eum cli-gen:amp; dcputandis,illis quoru fuerunt reddere,in eifdémque illos conferuarc de-beat. Si autem detentores illi potentes fucrint. Comes verb ad hoc exequendumnbsp;impotensamp;infufficicns, Comitatushuiuspræfentisftatuti vigoreinfurgere,acinnbsp;hac parte Comiti ipfi affiftere debeat, amp; tencatur. Illi autem detentores fi exnbsp;regia donationeius fibi acquifitum fperabunt fuifle,iure regni acquirerc debeant.nbsp;Si verb detentores adeb potentes erunt, vtComes etiam cumauxilio totiusCo-mitatus id facerc non poterit. Regia Maieftas per Comitem auifata, occupare, amp;nbsp;prxmiffa facere exequi debeat, amp; teneatur.
1485.
XXX.
De iurihus impignoratU.,
C Æ T E R V M, quia fieri folct,qubd nonnulli bona amp; pofteffiones fuas,nccefli-tace cogentc, pignori obligant, amp; cadem tempore medio, venditis etiam aliis rebus Iuis,i-edimcre vcllent, amp; ad hoc pecunias paratas habcrent, tarnen illi, quibus obligaruntjimmemores Ialutisamp; honoris, rcmittere noilent, fed ad odauasciusnbsp;rei decifione differrent, vt fcilicct interca frudus percipere valeantjpropter quodnbsp;nonnunquam eiufmodi poffefliones amp; bona ab ipfis paupcribus,amp; eorudem hx-redibus perpctubalienantur,ex quopecuniasvtcunquead iddifpofitas,autcx-penderecoguntur,autcafuamittuntur.Vtigiturillorummalorumfoeneratoruninbsp;malitiacompefcatur, amp;: horum inopum indemnitati confulat^ir: ftatutumeft,amp;nbsp;4q fanciium, qubd, quandocunque eiufmodi fneratores per aliam partem iuri-dicè amp; legitime requifiti,pecunias corum leuarc,vcl ilhs leuatis, bona impignora-ta rcdderc, amp; rcmittere noluerint,fed caufam ad odauas diftulerint, in primis o-dauiscaufaipfadefiniri,amp;ficadiudicaridebeat: qubdfine vlla folutione ilia bb-naremittantur,amp;pcriudicemftatimreftituantur,5Kinfuperfceneratorillein tanta fumma pecuniarum,in quanta bona ilia fibi obligata fuerant,con^a partem alteram conuincatur co fado.
XXXI.
CÆTERVM,quia quotiefeunque bona aliqua,aut iura poffcffionaria,fiuc perdefedum,fcuvnius, feu alio rum, ad coronam,amp;confequcter ad collationenbsp;RegixMaieftatisdeuolui contingunt; plurimi infurgerc,amp;bona ipfaadegsde-uoluta iure acclamare foliti funt,ficq; Regix Cclfitudinis aures non modb impornbsp;tunis clamoribus obtundunt, verumetiam Maieftatcm fuam maioribusintetam,nbsp;ne fein illis intromittat, prohibent,turßant, amp; impediunt: illis etiam Maieftas fuanbsp;quitus bona huiufmodi donat,nc fibiftatuant contradidionis velaminc obuiat.nbsp;Hoc verb iccirco maxime facere confueuerunt, vt interca, quoad iure detetmi-
-ocr page 1118-MATTHIÆ REGIS
y**
y**
to fancitum cft,quôdin quocunquc Comitatualiqua iura perdefedumferainis quorumcunque decedentium deuoluta fuerint, amp;de huiufinodi polTeflîonibusnbsp;Hjjinifeftè non conftabic, feddubiiim eri t, an ad ius regium, vel aliquos fratres denbsp;gcncredecedcntiûjlèuhæredcsfmineifexus pertineant; extunc RegiaMaie-ftas intra huiuftnodi rei dubiz decifionem, bona ilia occupari, amp; ad manus alicu-ius probi amp;idonei hominis,qucm fcilicet fua Maieftas ad hoc deputauic, tâquamnbsp;ad manus communes amp;: fideles dariamp;rafiîgnari faceredebeat,qui interim, quoadnbsp;duhium illud refoluetur,caufa finaliter decidetur, cum folitis amp; iufiis prouen- lonbsp;tibus teneat; fi quid autem vitra folitum amp;ordinatum cenfum extorferit, illi, cuinbsp;poR caufç decifionem bona ipfa cedent,reddere debeat,amp; teneatur :hoc adiedto,nbsp;quod,fiquibonaipfaadeosdeuolutafuifreafiîrmauerint,infravnûinccgruman-num,proutetiaminfcqucntiarticulo tangetur,fiuecclebrenturoâauç,fine non,nbsp;teneantur coram Palatino iurafua producere,amp;docere,bonaipfaadeos pettine-re.Q^d fi facere poterunt,Palatinus eifdem ftatuere mander, amp; faciat cum effe-âuzfiautem inprobatione defccerint, dentur amp;aifignenturcadembona adma-nusillorum,quibus per RegiamMaieftatem fuerint donata,amp;,fiqui vlteriusadnbsp;iliaiushaberefpcrauerint,eademdemanibusregiis requiratlégitimé. Vbi autemnbsp;vxores, vel filiz huiufmodi hominum, abfquc hærede mafeulo decedentes, in illis ionbsp;poffeflionibus rcmanferint, pofleflîoncs eaedemàmanibus earumauferri amp;: occupari nondebeant,priufquàm de earum iuribus,videlicct,anliærcditariô amp; per-petuô ad ius fmineum pertineant,an ne veritasinquiratur.Quamquidemve-ritatemfminzipfz infra vnum annum,vtpræfertur,oftendercdcbebunt,amp;: te-ii.ebuntur,amp;:firepcrtum fueriteafdempofleflîoncs iuri fmineononcompetc-re,extunc didis vxoribus talium decedentium,antequam dedominioaliorumnbsp;excludantur,per Regiam Maieftatcm,aut alios, ad quos repertæ fuerint deuolu-tz, vel ctiam quibus Maieftas fua eafdem pofTeflîoncs forte donauerit,de earumnbsp;dotibus amp; iuribus plcnaria fatisfadio impendatur.Filiabus veto vfque ad tempusnbsp;maritationis earum domus patctna,cumquartapartepofleflîonum paternarum, 50nbsp;fidendarelinquatur.Poftquam vetomaritatz, amp;tradudæ fuerint,deearumiurcnbsp;qüartalitiopecuniariafolutioncimmediate fatisfiat. Vbi autemalicuius filia,velnbsp;foror,fiuc de curia alicuius Baronis vel nobiiis, fine etiam de propria domopa-tenu, vel aliunde vndecunquc, cum confenfu amp; voluntate partis,aut fratris, ho-mini impofTeflionato nupferitdpfius puella, in quarta ilia puellari per ipfum pattern, au t fratrem, nobilitari dcbcat. Si veto fine confenfu amp; voluntate partis, autnbsp;fratris, id feccrit,inportionefua puellari non nobilitetur, fcdcumpecuniariafo-lutione eidem faRsfieri debcat,amp;in hoc cafu,ius fuum quarralitium noncuinnbsp;poïTeflîone, fed cum pccuniaria fatisfadione requirendi habebit facultatcm,nbsp;proutamp;quemadmodum huiufmodi côfucrudoamp;:ordinatio etiamhadenusob-feruata fuifle plané dignofeitur.
XXXII.
PRAftREA ordinatum eft, quod, fi cui perRegiam Maieftatem bona amp; poflreflîones,amp;quzcunquc alia iura poflelîîonaria,fiue per defedum feminis,fiuenbsp;nomine iuris regij, aut alio quocunque titulo donata fuerint, amp; tempore ftatu-tionis contradicetur,impetranscontradidioni parère, amp; locum dare teneatur, amp;nbsp;illorum dominium contra ipfam contradidionem noncapiat. Sedtamenficon-tradidofdercccntiinpofleflîonemillorum bonorum le ingeflît,amp;priusillorum Pnbsp;bonorum dominium non habuit,proutetiam in fuperioribus tadum eft: infra v-niusanni fpacium,à die datarum literarum donationahum computando, fiue in-terea celebrentur aliquz odauz, fiue non,teneatur contradidor coram Rcgianbsp;Maieftate,aut Palatino, velmagiftrisfuisprotonotariis,ad id deputatis, iura fiianbsp;producere,rationem contradidionisreddere, amp;:fimul oftendere,bona ilia opti-
room«
¦ . DECRETVM V. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;5,^
Pio iure adfe pcrtinere.alioquin clapfo termino,per RegiamMaieftatcm,aut Pa-latinum, vigorc præfentis ftatuti, eiiciatur de bonis illis, amp; aflïgncntur illi, qui im-petrauit, amp;infuper idem contradidor compellatur adintegrara reftitutioncm, quicquidvtilitatisintercaex illis bonis percepic. Si veröbona ipfa ctiam prius a-pudmanus contradidorisfucrunt,impetransjuxtaprçfcriptosarticulosinoâa-uis,vigorcpræfencisdccrcti,de manibus eiufdcm iurcrequireredebeat.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
XXXIII.
IT E M, dos vxorum qualitercunque decedentium, falua femper maneat, amp; 10 illanunquam fraudentur.
XXXIIII.
Item, quia inter Prælatos,caeterosqjvirosEcclefiafticos,ac Nobiles,non-nunquam lices amp;controuerßxfuboriri confueuerunc,amp; pars partem omni via, modo, amp; arte grauare laborat: protranquilliori igiturflatu, amp;£. commodo regni-colarum,ne fcilicet pars in partem in hoc cafu habeat imperium, ftatutum eft,nbsp;quódfiPra:lati,amp;:alij viri Ecclefiaftici contra Nobiles in prxfentiacuiufcunquenbsp;iudieis litcm mouerint, pro reamp; caufa, pro qua fcilicet agetur,lite ipfa pendente,nbsp;fine certa fcientia Regiç Maieftatis intcrdidum in eos ponere,vel cotra ipfos fen-io tentiam excommunicationis ferre non debeant; ne potius ex paflione, quam ac-quitatisamoretulifle earn videantur. Ec fi PradativelaliæEcclefiafticæperfonænbsp;in præfentiaalicuius iudieis iuris ordine conuidi fuerint,in eadem grauamina,nbsp;quibus aduerfarium onerare intendebant, eo fado incidanc.
XXXV.
Ite M,quia mercatores,amp;negociatores,C2Eteri^pauperes,qui autquxftus gratia, auc pro ueceflaria viduum acquificione, vel etiam pro aliis ipforum rebus,nbsp;per regnum hinc inde proficifei habent,p6r varias arreftaciones multipliciter granbsp;uari,impediri,moleftari,amp; damno irrecuperabili affici confucucrunt:ordinaturanbsp;ÎO igitur eft amp; ftatutum,vt à modo perpetuis fucceflïuis temporibus talibus in arrc-ftationibus modusferuetur. Quod fi quifpiam caufabituraliumfibi debere, nifinbsp;debitum fueritliquidum,hoccft,nifi debitor fucritapertus amp; mantfeftus,qui vulnbsp;gari amp; materno fermone, hembcyvalo ados^ nuncupatur, is enim in corn muni loconbsp;arreftari poterie: nonprotinus ilium vel alium, aut alios pro fuo arbitratu debeacnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;W
arreftare, fed prius teneatur rem adaures Comitis illius Comitatus, in quo debitor fuerit,deferre, qui vigore pradentis dccreti tenebitur c veftigiodominum de-bicoremadmonere,amp;fimulrequifitum,quoillumiuridetineat,amp;ficredicornoa fatisfaciet, teneatur fub pnaduodccim Marcarum grauisponderisperComi«nbsp;tem exigendarum, adprimum dicmiuridicum, adfedem iudiciariam adorirc-40 fponfum adducere: vbi fi ille defendere fe amp; expurgate no potcrit, vel didus dominus fuus,eum in fccundo cerminoiuridicoprxfentareamp;ftatuerenoncurabit;nbsp;Comes ipfe teneatur, amp; fit obligatus de bonis eiufdem dominifuiadorinonfo-lummodo de forte capituli, verumetiam de vniuerfis expenfis pcrcreditorcm velnbsp;adorem fadis,ex integro fatisfacere.Si vcródebit»r,velrcus per dominum fuumnbsp;dctentus,amp;in federn iudiciariam tranfmiflus,ibiqjconuidu$fuerit,iuxtadelibc-rationemfuamiudiciariam,amp; commiflionemComitis,de rebus ôAonisdebito-rum, tam, vtpracfertur, de fumma capital!, quam ctiam expenfis fadis fatisfaccrenbsp;»nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;debeat amp; teneatur, amp; ad hoc per Comitem compellatur. cui quidem reo fi facul-
tatesadfatisfaciendumnon fufficient,inprimisres,quashabucrit,denturamp;acfti-ÎO menturcreditori,amp; tandem caput quoqueilliustradatur in manus didi credito-ris.Siautcmalicubiinhac parte Comiti non parcrent,itaquödiuxtavim paxfen-tisdecreti, debitum fuumfacere nonpermitteretur, fed cogcreturrem adaures regias deduccreiextunc dominus poijjsflionis, in qua fcilicet ipfi Comiti refraga-bitur, in viginti quinque Mareis per Rcgiam Maieftatem irremiflibiliterextor-quendis conuincatur eo fado, amp; nihilominus teneatur Maieftas fua, amp; ad hoc fit
IH.ij
-ocr page 1120-JOO nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;MATTHIÆ REGIS
obligata, de quantitate amp; fumma débita creditori veladorifimulcutnexpenßs, peripfutufadis,finevllaprorfusdilatione,fatisfaceread integrum.
XXXVI.
Item, ftatutum eft, q uod dum Praelati, Barones, amp; quicunque nobiles, fine délegiam Maieftateni,vel eius curiam,fine ad bellum,vel quocunque alias,amp; fi-uc in rebus priuacis,fiue publicis proficifcentur,fine damno,nocumento,iniuria,nbsp;amp;impcdimentoaliorumregnicolarum femper amp; vbique proficifei debeant, Sânbsp;teneantur.
IQ
Dominus gentiumfeu exercitus pro damnis irrogatis iure conueniatur.
IT E M,quia rcgnicola: per progreflum amp; defeenfum militantiuro plurimum haâenus,vt praEfertur,grauati amp; damnificati fuerunt:ftatutum itaque eft amp; fanci-tum, quod tam genres regix, quàm aliorum quorumeunque regnicolarum, tamnbsp;fcilicetequitcs,quàm pedites,quæ per regnum proficifei habent, teneantur dein-ceps pretia omnium vidualium, tam fcilicet equis quàm hominibus eonuenien-tium, perfoluercjamp;nufquam damnum inferre præfumant. Qiiôdfialiquæ,nonnbsp;regix, fed aliorum contrauenerint, illorum dominus pro damnis irrogatis, ob in-iuriam,amp; iaduram paftb,iure rcquiratur. Si verbregix fuerint, tenebitur fempernbsp;Maieftas fua cura illis aliquem bonum amp; bene poffeffionatum hominem fuutnnbsp;depucare,qui cum eis procedat, amp; nufquam damnum inferre patiatur. Et fi aliternbsp;facere prxfumfcrint, atq uc pro damnis amp;: iniuriis querela ad regias aures deduftanbsp;fuerit; teneatur Maieftas fua ex parte illius talem tantamqj iuftitiam amp; fatisfadio*nbsp;nem impendere, quod non folùm damna illata, fed etiam expenfx, quas damnifi-catus fine quer ulans fecerit,refundantur. Ne autem occafionem folutionis amp; pr^*nbsp;tij viétualium differant,feu contentioncm aliquara oriri contingac,diffinituæ eft,nbsp;quod tam regiisquàm etiam aliorum gentibus ad bellum profeduris teneantur v- 5®nbsp;bique locorum vidualia dare,amp;adminiftrare iuxta regiftrum amp;limitationemnbsp;RegixMaieftatis,quantum Maieftas fua iuxta temporis conditionem faccrc,Srnbsp;dudoribus eiufmodi gentium fuarum dare debebit, amp; corum preciagentci ipiænbsp;fimiliter iuxta continentiam eiufdem regiftrifeulimitationis fine difificulrate femnbsp;per perfoluere debeanc,amp;; teneantur.
XXXVIII.
CÆTERVM,quianonnullx genres,potiffimùm verb leuisarmaturx fiuehu-zaroneshocfacereconfueuerunt, qubdpoft defcenfumexcrcitus,autetiamex-fpirato ftipendio eorum,non in propriis corum,fed aliorum bonis laccnt, feqj re-ficiunt,amp;plurimaifticdamna,moleftias,amp;alia nocumentorum genera impunc committunt: ftatutum itaque amp;diffinitum eft, qubd taies à modb nufquaminnbsp;bonis aliorum manerefeu iacAe poflînt,fed teneantur ad propria redire, amp; ibi, finbsp;volent, noui^ipendia expedare. Qubd fi qui forte temerè aliud attentare prxfu-merent,amp;hi,in quorum bonis ageren t,moleftè ferret, debeant Comiti illius Co-mitatusfignificare,amp; eum requirere,quo illosremoueat: illeverbèveftigiote-ncatureosmoncrc,qubdrecedant,amp; damna irrogataperfoluantjamp;fînonparuc-rint, eos captiuet, amp; perfonas ad caftigandum Regix Maieftati tranfmittat; de rebus verb amp; bonis fuis amp; familiarium fuorum,damna illata redificet, amp; perfoluat.nbsp;Si aut?m Cornes per fe ad hocimpotens amp; infufficiens erit,Comitatus penes eun-deminfurgere teneatur. Si tarnen tcpidusamp; negligêsfuerit,amp;:damnificatusque-relam Regix Maieftati porrcxerit,debcatamp; teneatur Maieftas Iua,de propriis rebus amp; bonis ipfius Comitis, vniuerfa illa damna rcdificare,amp; etiam expenfas re-fundere, ôiinfupergcntcsipfasdcpofteftîoncquerulantisremouere.
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;XXXIX,
-ocr page 1121-DECRETVM V.
loi
XXXIX.
IT B M,quia Vencti,amp; Po!oni,omni arte,omnîque via amp; technis conati funt, amp;fempcr conantur ad terras amp; dominium,adfacramcoronampertincntia,pe-dem inferrCjSc ilia vfurpare,prout etiam aliquatn partem de fado vfurparüt: pro-indc ftatutum atqjfancitumeft,fubnota perpctuae infidelitatis,vtnemoregnico-larum audeat illis auteorumalicuicaftra,fortalitia,ciuitates,oppida,amp;ponmQC*-*nbsp;ncs,autaliabonaimmobiliavendere,infcriberc,impignorare,commendare,do-nare,vcl aliter qualitercunque dare,velaflignare.
X X X X.
lo lTEM,quia officiales amp;feruitorcsdominorumexconfidentia,quam in eo-rumdominishabentlocatam,p!urimisdamnis,iniutiis,molcftiis,amp;impedimen-tis cæceros afficere confueuerunt:quarc,vt eorum temeritas amp;liccntia compefca tur,amp; fimul etiam, vt eorum dominiprouidentioresefficiantur,fancitumeft,amp;:nbsp;conclufum, vt fi qui nobilcs amp; poflcffionati cadra,vel alia officia,abipforum do-minis tenuerint, malâque ex illisperpctrauerint,teneantur eorum domini,fcitanbsp;prius vcritate,ad rcquifitionemComitis,fub quofuerint,læfisiuftitiamadmini-ftrarc, amp; fatisfadioncm impcndere,commifiâquemalareâificare. Siveroeiuf-modi malorumpatratores nonfuerint inaliquoofficiolatucondituti,feddipen-diumduntaxat ab eorum dominis habuerint,amp;inpropriisluis domibusmanfe-to nnt,autaliter dominis ipforum feruicrint,amp; ficmalahuiufcemodicommiferint,nbsp;ipfimet teneantur coram Comité fuo comparcre,iuri ftare,amp;: feexpurgate.innbsp;hoc autem cafu talium domini non audcant neque debeant fe de illis intromitte-rc,nequeeos dcfendere,fcdad Comitem remittereeosteneantur. Si qui autemnbsp;aliter facere præfumerent,conuincantureo fado in duplo homagioipfiusfcrui-toris, amp; nihilominus Comes feruitorem ilium captiuare,amp; ex parte fualxfo debi-tam iuftitiam adminiftrare teneatur. Domini veto huiufmodi fuos feruitores,quinbsp;fcilicet alios damnificabunt,aut aliqua alia mala perpetrabunt,fiue etiam quifa-dores fucrint, amp; commiflà fibi bonamalcdifpenfabunt,vel non data bonaratio-ne aufugiunt,non obftante priuilcgio amp;immunitate nobilitatis,libéré,vbicun-que poterinr,captiuarc,amp; ad iatisfadioncm adftringerc poffint,amp; valeant. Sinbsp;quis tarnen feruitorem capti u abi t,amp;r ill e caufabitur fe iniuftè captumjcontra eumnbsp;euocatione in primis odauiscaufadifcutiatur,amp;:iuftitia capto ex parte fui admi-nifiretur.
De fèruo fugitiuo.
X X X X I.
Prætb r e a fi alicuius feruitor autfadoraufugict,amp;altcriusdominifer* uitiofe lubiiciet, requifitus amp; admonitus dominus nouus perpriorem teneaturnbsp;illume veftigio licentiate,amp; àfediraittere:alioquin induplghomagio feruitorisnbsp;40 iilius conuidus fit,amp;: habcatur co fado, amp; nihilominus fi nullo modo dimittcrcnbsp;volucrit, euocetur per Ixfum ad odauas primum celcbrandas, vbi cidem ex partenbsp;iilius plenariaamp;condignaiuftitiaadminiftraridebeat.
De trihutii telonüs.
XXXXIL
Vlterivs , de tributorum amp; teloniorum exadionibus ordinatum eft, quod per totumhuncannum,vfque ad futurum fcilicet feftum Circumeifionisnbsp;Domini,ComitesquorumcunqueComitatuum,cumcertisamp; potioribusNobi-libus illorum Comitatuum,quotquot loca teloniorum in illo Comitatu habebunnbsp;tur,vidcant: amp; fi iliudpropontibus,aut aggeribus,velinterraarida,autalitcrexi-gitur,amp;itemquot vlnarum tam pontes,quàmaggcrcsillicxiftunt,RegfteMaie-ftati fideliter refcriberc teneantur,vt tandem Maieftas fuacumdominis Prcelatisnbsp;amp; Baronibus poffit limitare, quantum quisque in fuo tribute ab itinerantibusnbsp;ex.gerevaleat.Si qui veto poft huiufmodilimitationera,ampliusaliquidaccipere,nbsp;amp; huicfandionicôtrauenire non formidarent,teneatur Cornes cumcledis No-lii iâj
\.
/
-ocr page 1122-Id nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;MATTHIÆ REGIS
bilibus rctiifîcare,amp;lxûs,tamdcexadis,quàm ctiam expenfis/atisfaccre.Si ve» ro incorrigibilesfuerint, prohibeat Comes,quod vfqj ad gratiam Regiæ Maiefta-tiSjVlterius ibi tributumexigere no praîfumant,amp;inliiper prouideat,quôd intcr-ca libère,amp; fincvlla tributiïolutione,locumillumquilibetpertranfirepoflit.Ta-les veto pertranfeuntes Comes ab illis tranfgrcflbribus defenderc teneatur.St quinbsp;Comités per fe telonia in illo Comitatu,in quo officium tenent,haberent,nbsp;vicinorum duorum aliorum Comitatuum Comices debeant tributa il li us Comi-tatus confpiccrc,amp;:illorumrationcm,amp;caufam,atquequalitatem,vtpræfertur,nbsp;Regiæ Maieftati refcribcrc.
XXXXIII. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ro
IT ï M,àruff icis vxores 3c al iis villis ducentibus,deinceps nullum tributu pror-fus exigacur;quodq$ àfartoribus raforibus non quadragintadenari),proucha-denus confuccum fuit,fed duntaxac tantum,quantum ab aliis arciffeibus ÔC viato-ribusexigitur,in locis cributorum exigatur.
XXXXIIII.
Item, ftatucum cft amp; dcfinitum,prout etiam per fereniflîmum quonda dominum Sigifmundum Imperacorem fancitum fuiflcdignofcitur,quôd nullusßagt; nus,Comes,'V7aywoda,fcu alius officialis regni,cuiufcunqi tituli,authoritatis,di-gnitacis,amp;:præeminenciç exiftat, Ecclefiasarchicpifcopales,cpifcopales, abbatiales, prçpofitalcs,amp;:aliasquafcunqs iuripatronatusregioconfcruataSjamp;difponen lonbsp;dasjcarum^ pcrtinentias,fru3us amp; reditus,fcd neque décimas amp; poffèffîones intra terminos amp;limites fui honoris,feuofficiolatus,abfq;fpccialimandaco Rcgiaenbsp;Maieff atis occupare,aut de eifdem partialiter,aut totaliter ingercre præfu mat.nbsp;XXXXV.
lTEM,qtücunquefurem,vellatronem,autaliumqucmcunq; publicum ma-lefaâorem captiuaucrit,amp; eundem de captiuitate fuaabirepermifcrinComiti parochiali hortiagium illius malefaâoris,la;ûs verb damnum irrogacumfoluerenbsp;debeat, amp; teneatur.
XXXXVI.
Item, quia de violcntis indebitis^colonorum fiuc rufticorumabdudioni- 30 bus,varij clamores,variæque qucrelx,varias etiam litesin controuerfix oriuntur:nbsp;proinde ftatutum eft, qubd vniucrfi coloni.ab vno anno vfqj ad prxfentem diemnbsp;Epiphaniorum Domini, per quofcunqj indebitèamp; contra confuetudinemregninbsp;abdudi,ad requifitionem Comitis corum dominisreftituantur.Si qui verb nonnbsp;rcddiderint,in homagio coloni eonuincantur eo fadoicuius medietatem Comesnbsp;pro fe.reliquam verbmedietatempro co,cuiuscolonusfuit,exigerc teneatur:ÔCnbsp;hoe Comités, in quolibet Comitatuamp;in bonisquorumlibet cxquirant,amp;exe-quantur.In primis autem incipcre debcantin bonis Regix Maieftatis,amp; illuftrif-firaç dominç Reginx,deinde verb in aliorum bonisjdeinceps verb nemo aliorumnbsp;lobagiones violcntdl,ôc contra cofuetudinem regni, fub pna fex marcarum,ne- 40nbsp;mo ctiam fub cadem pna lobagiones fuos,iuxta confuetudinem regni abire vo-lentes,aliquacxcogitatacalumniarctinereaudcat:itaqgt;pauperesliberam amp; manendi amp;difccdendihabcantfacultatem.Si quifpiam autem caufabitur,fuos vio-lenter amp; indebitcabdu3os,Cc^es illiusComitacu$,cum eleólis rcgiis,amp;: aliis bonis hominibusdifcernac,amp;,ff qucrclamiuffamcognoueric,abdult;ff;osreddifaciar,nbsp;amp;pnam prjÄniflam à violento extorqueat. Siqui autem impofitacalumnia,velnbsp;aliquaexcogicatanouitate,fuosretinucrinc,puta,ff tunefolummodo taxa ad eosnbsp;impofuerint,quandoillosabirevellccognouerint,vellongotemporeanteimpo-fucrint, amp; nondumexegerint,amp; hoc maxime,vtillos tali prxtextufemperobno-xios alligare,amp; exinde retinere poffint, in pna prxmiffajioc eft,fex marcis per pnbsp;Comiilt;m immediate amp; irremiflibiliter exigendis, co fado eonuincantur. Ta-xam etiam ordinariam ff qui cxigerc volent,infra fexaginta dies exigant,alioquinnbsp;poffmodum taxaiplacalumniofa intelligatyr.
De deamis.
XXXX VII.
Item,
-ocr page 1123-DECRETVM V. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;103
iTEMjCætcrùm quamuisab co tempore, quo Regia Maicftasdiuina difpo-ficione ad regiam dignitatem fublimataeft, in omni diæta, in omni conuentu.in omnidcnique congregatione rcgnicolarum tradatum femperfuerit de folu-lione dccimarum,qualiter fcilicet,amp; quoordincillæfoluideberent,plurimæ et-iam fuperinde conllitutiones fadx cxtitcrunt : nunquam tarnen adhuc modusnbsp;amp;via repcrta eft, quo partes contents extitiflent,amp;qucrelaeceflàflènt}amp; idar-*nbsp;co etiam in praefenci diatta, licet multum denique, tam à Regia Maicftate,nbsp;quàm etiam rcgnicolis fuper hoc cogitatum fucrit,melioramp; conuenientiorvianbsp;fiCmodus reperiri nonpotuit,quàm fuitcemporecoronationisRegiæ Maieftatisnbsp;rcpertus'.eamob rem conclufum amp; ftatutum eft, quod à modo perpetuis fuccei^nbsp;huis remporib.decimx ipfæ foluantur,amp; cxigantur iuxtadifpohtionem temporenbsp;prxfatæ coronationis fadam:hoc cum adiedo,q, quandocunqj dccimatores in a-liquoComitatuexirevolunr,vnumaut duos ex his Nobilibus,quos Regia Maie-ftasin omni Comitatudcligere habcbir.adexpcnfasEpifcopivelcapituliiccumnbsp;ducere teneantur.Qui in primis prouideant,quöd decim« vbiqs iuftc amp;bononbsp;modo cxoluantur. Deinde,quoddecimatoribus iniuftasôcfuperfluasdécimasnbsp;dicare non permittant. Qiii quidem dccimatores ft eis non parebunt, tenean-tur Epifeopo vel capitulorelcribere, amp;eumaujfarc,amp;fi ille,vel ilkidnonproui-debit,amp;: non redificabit, teneantur Rcgiac Maicftati ftgnificare,qui pro hononbsp;communi, amp; quiete rcgnicolarum, pro lua gratia amp; dementia hoc onus fubircnbsp;debeat:quôdtamcx parteEpifeopi vel capituli,quàmetiam decimatotum talcmnbsp;iuftitiamfaciat,quôdComitatusbene amp; meritócótentus eile valcat.Interim veto exadio decimarum ce flare debeat, amp; cius occahone Epifeopis interdidumnbsp;poQcre nonvaleac.
XXXX VIII.
lTEM,ordinatum eft, prout etiam per Sereniflimumquondam Dominum Sigifmundum Imperatorem ordinatum fuiffe conftat,quôd dccimatores iura*^nbsp;mentis deciroandorum contentari debeant,vcl fi contentarinoluerint,aceruo-rumlibcram examinandihabeant facultatem.Qm fi plus inuenerint,quàm rufti-eus dixerit, fuperfluitatem auferant, amp; vitra hoc iuftam eidem decimam ad fol-uendum imponant: Si verb iuxta didum rufticicompcrerit,rufticopro damnonbsp;in fubuerfione acerui illato, vnum aurum ê veftigio foluerc teneantunquem finbsp;Ibluere recufarent,vel difficukarent,rufticus ipfe equum dicatorum libereaufcr-te valeat. Quod vt facilius amp; commodius facere poflit,prxfenti decreto cauetur,nbsp;quod dccimatores aceruum examinare incipientcs,cquis defcendcre,amp; in domonbsp;Vel curia r uftici dccimandi illos ligarc tencan tur.
X X X XIX.
Item,quod in agris ruftici animalia dicata foluant, ncque ad feftum fan-di Michaelis feruarc teneanrur, amp; fi poftmodum ipfa animalia caufaliter per-ierint, ruftici ipfi præterea nullo modo grauari debeant, fed tarnen lurarc tc-neantur,quöd non eorum culpa, ncque malitia,amp;: ncque voluntate perierint.
L.
iTEMjfolcntnonnulli in ecrtisComitatibustemporedecimatUinin fingulis pofleflionibus fuis vnum hortum,cumbladisamp; frugibus,amp; item vnum cella-tium cum vinis pro fe retinere,amp; vitra deci mas prouenire debentes pro fe exige-te,amp;: quia huiufmodi abufio contra fandorum Regum ordinationem indudanbsp;fuifledinofcitur.Siccnim per illos ordinatumfuifleconftat,vtquos in colligcn-dis decimisipGsfacere habent,iis relaxarctur. Proinde ftatutumeft,quod huiuf-niodiabufio lopiatur,amp; perpetuo aboliraintelligatur.Itaquod nullus hortus,nul-lûtnquc cellariumdoministerreftribus indecimationcrehnquatur. Renitentesnbsp;''^eró,amp;tranfgreirorcs,Comes per media opportunaadftringatjquifi tepidus fu-crit,aut fimpliciter faccrerecufauerit,RcgianiMaieftatemfuperindeauifare defeat,qua; tandem illos compcllere tencatur.
lii iiij*
/
-ocr page 1124-104
MATTHIÆ REGIS
LI.
I TEM,conclufumcft,quôdfî qui rcgnicolarum,cuiufcunq;ftatusamp;fcondi-tionisexiftant,fupcrdecimis,cumquibufcunqjperfonis,amp;àquantocunque tempore, in curia Romana hadenuslitigaflcnt,veletiam in przfentialitigarent,cau-iplas à modo ceflarc ibi faciant,amp; ii vfrp ad primum diem méfis Maij,feftum vi-*delicec beacorum Philippi amp; lacobi Apoftolorum proxime venturum,ad hoc rc-gnum in (ede iudiciaria Regiæ Maieftatis difeutiendas reuoc3re,amp;: coram Regia Maieftatc comparere neglexerint,ea ad partis comparentis inftantia,non obftan-tc illorûcontumacia,vel abfentia,quodiuftumfucrit,decernerc,amp;caufamipfamnbsp;hnaliter terminate, amp; tam de fumma, amp; damno capitali,quàm etiam de expenfis lonbsp;fententiamferre,arque cam debitx executioni, vigore præfentis decreti, deman-daredebebit.
LU.
CÆTBRVMjOrdinatum eft,qu6d deinceps nemo omnino rcgnicolarum, neqi pro decimis, neqj pro aliis quibufeunq; rebus,in dida curia Romana lirigarenbsp;przfumat.Si autemaliqurdominorumPræIatorum,autalizEcclcfiafticzperfo-nx,cumquibufcunqueregnicolis,aut econtrà,vclrationeexemptionis,veletiatnnbsp;fuper eOjVtrum iuftæ^amp;; integræ decimz eis folui debcat,vel alio quocunq; modonbsp;fuper decimis,autetiamaliis rebus quibufeun^ lires mouere,vel motas profequinbsp;voluerint: id eis coram RegiaMaieAate libère, fed nufquam alias liceat, quz ex zonbsp;fufeepto regiminis officio,vnicuiqj iuxtaallegataamp;approbata,quodiuflum fue-rit,difcernerehabebit.Hoctamcnpercxprelïumdcclarato,quôdcaufasdecima-rum non iudiccs rcgni,nili fola Rcgia Maieftas perfonaliter feraper difeutere pof-fit,amp; valeat.
Lin.
It e M,quôd Regia Maieftas ad fîmpliccm qucrelam,qu3ntumuîs grauem enormem, bona rcgnicolarum non faciet occupari, fed accepta querela feribatnbsp;ad Comitem,amp; elcétos Nobiles illius Comitatus,cifdemqj committat quod que-relam refcianr,amp;: Regia: Maieftati fideliter refcribant,quæ tandem ex illorum at-teftatione videat,cognofcat,amp;: deli béret quid illis faciendum crit,amp; an bonorum jonbsp;occupationem,vclaliam pcenam merebuntur.
LU II.
Itb m, quod Rcgia Maieftas neminem rcgnicolarum, fine Baronumamp;Prç-latorum conûlio.nota feucrimincinfidclicatisdamnarcaudeatjconclufumcft,q» nemo regios infidèles ad caftra,munitioncs,ciuitates,velalialocafu^cccptarc,nbsp;amp; ibi conferuarc,atque dcfcndercaudeat.Siquifpiamauteminfideliumexcon- .nbsp;fide ntia ad aliquem dominorû vel amicorû fuorum confugerit,eum ille fufeipere,nbsp;amp; infra decem dies,fed non vlterius,apud fc,amp; in domo fua impunèconfcruarenbsp;poffi t.Et fi ille,vel pro gratia obtinenda,vel ad oftendendam obedientiam, aut ct-iam innocentiam fuam dcclarandam,venire ad RcgiamMaieftatemvoIucripisnbsp;eumfccumvnà,fivolet,adfuamMaicftatem,vbicunquefuerit,ducerc,vcl etiamnbsp;cum literis amp; hominibus fuis mitcere,fub faluoconduduRegizMaieftatis,quinbsp;omnibus talibus vigoreprzfentis dccreti ex nuncdatusjamp;conceftusintelligitur,nbsp;libère valeat,libéré ccia pro illofupplicarc,laborarc,amp;intercedcrc pro gratia pof-fit.Verurataaien fi gratiaipfaà Maieftatc luaimpetrariamp;obtineri no poterie,rur-fus ad câftra,munitiones,ciuitates,oppida vel alia loca,amp; bona fua ilium fufeiperenbsp;amp;admitterenullo modo audat.Quodfîqui forte aliterattentarent facere,huiuf«nbsp;modi caftrum,munitio,ciuitas,oppidum,poftcffio,fiuelocus, ad quemfcilicet tails infidelis acceptaretur,co fado ad regium fifeum deuoluatur,amp;: ex nunc deuo-lutusintelligatur,de quo Regia Maieftas,vigoreprzfcntis landionis,liberam,pro pnbsp;fuo amitratu difponendi habcat facultatem.
L V.
C ÆTERVM,fiinbonisaliquorum fift;cs,latroncs,homîcidac,incendiarij,amp; monetarum,velIiterarUm,fiueetiammanuumalienarumfalfacoresfuerint,amp;do-minihuiufmodibonorürequifitipcrComitem,inosdebonisfuis nô cxpulerint;
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' teneatur
-ocr page 1125-DECRETVM V. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;toy
10
teheatur Comes mittete ad capicndum eofdcm malefadores. amp; fi f uftici,fiue in-colç pofleffionum,in quibus talesfuerint,contra homines Comitis infurrexerint, amp;eis reftiterint, quo minus illoscaperepoffint: Comes poflefl'ionem non ftatimnbsp;occupetjfed teneaturfecundó,maiori manu, maioriqj potentia, ad ilium mittete,nbsp;amp; tarn prxfatosmalefaäores,quam etiam rufticos illoscapi facere.Vbifi officiales domini loci illius fimul cum rufticis, vel etiam feorfum cum aliis fuis compli^i-^nbsp;bus,infurrexerint,amp;illos capi non patientur,promiferint tarnen, quod illos in fc-deiudiciaria, coram Comité iuriftatuent: homines Comins parcerc,amp;:content! efledebebunt, amp; in hoc cafu Comes pofleffionem non occuper. Ver un tarnen fl illos neque caperepatientur,nequevtpræfertur,ftatuerepromiferint,pofnbsp;feffionem ipfam vfque adgratiam Regiç Maieftatis occupare debcat,amp; teneatur»nbsp;Si veto dominus talis loci in hoc cafu contra Comitem, vel eins homines, perfo-naliterinfurrexerit,amp;obftiterit,nepraefatimalefaäores,vel etiam rebelles illi ru-ft ici capi poffint, amp; neque illos, vt præmiffium eft, in fede iudiciaria ftatuere pro-miferitjVelfipromiferit, amp;nonfecerit: pofleffio, in quahoc fieri contingit,fifconbsp;regio in perpetuum applicetur,amp; ad illud vigore pra;fentis dccrcti ex nunc deuo-luca intelligatur, quam Regia Maieftas, velpro fc retinendi, veletiam aliis donan*nbsp;di,liberam habeatfacultatem.
LVI.
10
Item, quôdfiallquæmincræauri,amp;argenti, falls, velaliæfodinæinpof-feffionibus Nobilium, vel aliorum pofleffionatorum, temporum proceftu re-perientur, abfque débita competent! recompenfa per Regiam Maieftatem non aufcrantunfed fi illas Maieftas iua habere voluerit, pro pofleffionibus ilhs,in quibus huiufmodi mincræ habebuntur, alias asque vtilesacfruóluofas daredebe-at:alioquin tantummodoiusregale feu vrburas ad fifeum pertinentespercipi fa-ciatjamp;pofleffionesipfas fimul cum omnibus fuis vtilitatibus, prouentibus,amp;iu-ribus eifdem Nobilibus pacifice poffidendas rclinquat.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*
L VII.
30
iTEMjConclufum eft,quodindicium amp; iudicatus Comitatus Zagorienfis inVarafdinohadenuscelebrarifolitum,aboleatur,amp;amodönullovnquamtemnbsp;pore celebretur.Quodq; caufantes in illo Comitatu,ad federn feuiudicium Banonbsp;rum Sclauonia: fpedare teneantur amp; debeant.
LV HL
IT E M, fi qui hominum, cuiufeunque conditionis amp; praeeminentiæ exiftant, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
deliberatiuehomicidiumperpetrauerjnt,cmniredemptionefcmotainterfician-lur.Et fi tales homines fugæ præfidio fe defcnfaucrint, vbicunque amp; quandocun-, que reperti fuerint, eandem pnam incurrant, obferuato tarnen iuris ordine, vc Comes,velvicecomites,amp;indicesNobiliuro illiusComitatus,vbi talishomicidanbsp;repertus fuerit, ipfi iufticiam iuxta regni confuetudinem adminiftrarc tcncan-tur;amp; nemo tales in caftro amp; domo fua,fub pna de infidclibramp; aliis malefaélo-ribus fuperius exprefla, acceptare amp; admittere audeat. Si veto homicidium nonnbsp;ex prçconceptamalitia,neque animo deliberato,fed cafualiter,autaliterinopina-tèacciderit,occifor cumpropinquis occifi liberam habeant concordandi facul-tatera.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;
LIX.
IT E M,diffinitum cft,quôd fi quipiam caufantium fiuc coram F?latino,vel iu-dicecuriac,fiueca:teris iudicibus ordinariis,Ecclefiafticis, videlicet, amp; fcculari-bus,temporeodauaruminByrfagiis,fiue iudiciorum oneribus conuincerentur, ad folutionem huiufccmodi onerum feu Byrfagiorum ftatim in fine litis per iudi-cemeompellantur, amp; fie per fententiam finalem caufa concludetur: Primo partinbsp;aduerfæde fua portione, amp; de bonisconuidi, fatisfadioncm impendere ttnean-tur,amp; deinde ad partem fuam iudiciariam cedendum, prout etiam hadenus ob-feruatum fui t,liberam exigendi habeant facultatem. Similiter etiam,fi qui coramnbsp;Con.itibusparochialibus,in fede iudiciaria, in aliquoonere conuincerentur, infra quindenam, fada priusadmonitione,folucre teneantur. Etfi quifacerc non
-ocr page 1126-ic6 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;MATTHIÆ RÉGIS
potuerint, vel fîmpliciter noluerint, Comités ipfiad tanta bona amp; poflefliones^ quæ onus feu Bytfagium æquiualeant,liberam defcendendi kabcant facultatem.nbsp;LX.
IT E M,quia nonnulli caufàs fuas,ctiam exigui momenti, de fcde 8c. iudicio Ba-norû, Way uodarum, Comitum,amp; Vicariorum aliorum, etiam iudicum ordina-,ri®rLim,in curiam regiam prouocare confueuerunt, vt fcilicet partem aduerfatn longioribus,grauioribusq51itibus,laboribus,expcnfîs,iniuriis,amp;damnisafficere,nbsp;amp; vel fie grauare poflint: pro quiete itaque,amp; relcuamine rcgnicolaruro,amp; potiffi-mumoppreïTorumjamp;paupcrum, Gommuniconfilio,voluntate, ôdafiTenludomi-norumPræIatorum,Baronum,cxterorumq5tegnicoIarum,ftatutumamp;fancitumnbsp;efi:,quàd fi quifpiam de cztero caufam aliquam de przfentia cuiufcunque iudicis,nbsp;in curiam Regia: Maieftatis prouocauerit, ibique indicium prius fadum, appro-batum fuerit in duplo Byrfagio,in quo conuidus propter appellationem inteiligi-tur,conuinci debet,ac eo fado, amp; immediate per iudicem fuum ordinarium irre-mifiibiliter extorqueatur.
LXI.
Cæter V M, folent nonnunquam partes incaufis iudiciis^ fuccumbentes corum indices calumniate,infamare,amp; in eosiniuriosèinuehi,quafieis non effetnbsp;iufticia per illos adminiftrata;propter quorum iniquam amp; damnatam vociferati-onem plurimafcandala,amp; alia malorum genera plerumquc fuboriuntur: proin-dead compefeendam eorumlinguam,communiomniû fententia decretumeft,nbsp;quod nemo omnino magiftros protonotarios infamare, autm eos iniuriosèinue-hi audeat: fed fi qui iniufium fibi indicium fadumdicant,abinorumpra:fentianbsp;amp; iudicio cum honcftate,honore amp; reuerentia ad Regiam Maieftatem, aut Pala-tinum,vel Iudicem curiæ,aut eorundem Palatini amp; Iudicis curiç vices gerentium,nbsp;appellate debeant: quodfiquifpiam przmifrafacerenoformidauerit,amp;linguainnbsp;non compefekerit, atque infamiam, qua magiftros ipfos, aut eorum alterum afE-ciar, probate nonpoterit: extunc,vigore przfentisdecreti, ineapna de fadonbsp;conuincatur, qua magiftriipficonuincideberent, fi obieda in eos, aut eorum alterum probaripoffent,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;5®
LXII.
Præterea ordinatumeft,proutetiamperSereniffimumquondamLu-douicum Regem diffinitum fuit, quôd fi quis Nobilium ordine iudiciario,fiuc in fado potentionario fuccubitus duelli,fiue in pnacalumniæ, veldelationis,ex-hibitionisqi falfarum Iitcrarum,aut fententiæ capitalis,fiue alio quocunquefado,nbsp;in przfentia Palatini,amp; Iudicis curiz, aut alterius cuiufcunque iudicis, conuidusnbsp;fuerit:iudex caufz talem conuidum captiuare,amp; tribus diebus caufa pacisamp; connbsp;cordiæ detinercdcbeat.Etficoncordarenequiuerit,extuncadmanusaducrfarijnbsp;adinfligendamfibt pnam, àiureftatutam, amp;debitam,iuxta regni confuetudi-nem,affignet. Quiîi huiufmodi conuido mortem, vel aliam pnam à ipre ftatu- 4®nbsp;tamintulerit:àiudice,amp;parteaduerfa,finefolutionealicuiuspecuniz,velgraua-minis,abfolutushabcatur.Qiiodquefilij,fratresproximi,vxores,forores,amp;con-fanguinei eiufcemodi conuidi amp; condénati,pro illius exceffu non debeantaggranbsp;uari, ita quod neque propria» pofTeftiones amp; portiones illius, nequealia bona,nbsp;dcmptisduntaxatillisrebus,quzapudipfumtemporecaptiuationis reperientur,nbsp;periudicemîuferantur, fed omnino in filios amp; hzredes fiue generationes fuasnbsp;condefcendant,illiq} in eifdem bonis,pofrefl]onibus,domibus, amp; iuribus poffeffi-onariis falui,liberi,amp;: quieti pcrmaneantdioc adiedo,quôd fi prçmifïo modo conuidus amp;:condcmnatus cumfuo aduerfarioqualitercunque concordarepoterit,nbsp;id ei femper facere liceat: amp; pro huiufmodi concordia iudex nullum prorfus pnbsp;Byrfagium, autaliquam aliam folutionem,vcl ab ipfo conuido, vel etiam partenbsp;aduerfa, capere amp; exigerc poffit, fed libéré, amp;:abfqucvlla pcnitusfolutionc,con-cordiam amp; pacem ipfam facere valean r. «
L X111.
Ite M,quôd filius de delidis amp; exceffibus patris,amp;c contra,ncc in perfona,nec in poftefÏÏonibuSjgi: aliis rébus condemne tur,aut ali ter puniatur.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;L X1111.
-ocr page 1127-DECRETVM V. L X1111.
V LTi R i V s,quód cpifcopi,capitula,3bbates,conuentus,pr£epofiti,amp;rcçteræ ecclefiafticz pofleffionatx perfonæ,cum tribus literis inquifitoriis fuper pofleffi-onibusacquirendis, ni£ Regia Maieftas deftinatis probis viris,quos maluerit,exnbsp;periatutjamp;infortnetur, inter Nobiles amp;Ecclefia(liGospofleffioncmaliquamngp^nbsp;acquirere,necrctincrcpoffent,nificumliterispriuilegialibus Rcgiæ Maieftatis,nbsp;aut iudicum vices gerentium fuæ Maieftatis; prout hxc omnia temporequodamnbsp;Sereniffimi Domini Regis Ludouici décrétaamp;:obfcruatafuifledignofcuntur.nbsp;LX V.
^0 Ordinatvm infupcreft,prout etiamindecrctoSereniflîroi DominiSi* gifmundi Impcratoris continetur, quod violator fedisiudiciariac in Byrfagio vi-ginti quinque Marcarum, irremiftibiliter excorquendarum, conüincatur eo fa*nbsp;äo.
L X V I.
IT E M,qu0d minuti conuen tus,amp; prarfertim conuentus de Zenth lob dein-ceps ab cmanaiione literarum ceftent, amp; omnino careant firmitate.
L X V I 1.
IT EMjOrdinatum eft, quod Regia Maieftas, cum confilio amp; voluntate Pra:-latorumamp; Baronum fuorum, debeat in quolibet Comitatu aliquemBaronem, *0 velalium notabilcm,amp;benepoflelljonatu hominem,qui fcilicec fufficiens amp; ido-neus videbitur, in Comitem parochialem præficere, amp; ille teneatur ex illo Comitatu,amp; non aliunde, notabilem aliquem pro vicecomite vel vicecomitibus elige-re, qui omnes iuxta fubferiptam formam iuraroenti, iuramentum coram Regianbsp;Maieftatc: vicecomites veto in ipfo Comi tatu prazftare teneantur.
LX VIII.
Item, folent plerumque exercituantes iqcorum progreffibus Ecclcftas,pro-ptercommeatus, fiuc viâualia, amp; alias res per colonospro fccurirateadcafdem collataSjDci amp;: hominum timorc poftpofito, violate, amp; inde non lolummodo vi-ftualia ncceflaria, fed etiam omnia bona eorundem colonorum furripere,amp;: ibinbsp;5° aliaetiam enormia,amp;di(ftuquoque nefanda impunccommitterc; quarevteo*nbsp;rum temeritas amp; deteftanda licentia compefcatur,fancitum eft,quód à modo nemo omnino,fiuc eques,fine pcdesfuerit,amp;: fine cum excrcitu,fiue aliter,qualiter*nbsp;cunque iicr facere habeat,oftiaEcclefiaruminfringere, velaliter Ecclefias pro-fanare,autviótualia, velalias aliquas res inde violenter accipcreaudeat. Vbi verbnbsp;dcinceps contrauentum fuerit, fi capitaneus ciufmodi copiarum nobilis fuerir,nbsp;tamiura fuapofleflionaria, quàmetiam oroniaaliabonafuaamittat,amp;:adfifcumnbsp;regiiimdeuolutafintamp;habeantureofado. Si autéciufmodi tranfgreffores igno-biles fuerint, comburantur. Hanc verbexecutionem fupremuscapitaneus cx-crcitusfacere teneatur;quifinegIexerir,vclforteipfemetfanlt;ftToncm iftam tranf-gredictur,auifata KegiaMaieftas fuperinde,pro fua gratia,amp; iufticia, atque inna-ta dementia, executionem fieri demädet. Et fi genres ilia: Rcgiæ Maieftatis fuc-rintjEcclcfiam rcconciliarefaciat; fi veroaliorumfuerint,illi,quorumerunt,hunbsp;iufmodi reconciliationemfacere teneantur:hoc^iedo, quod fi talcsexercituantes vidualium inopia laborauerinr,plebanus,aut iudex,aut villicus lociEccIe-fiamapetirc,amp;illisgentibuscoram illo, quern capitaneus earundÄn copiarumnbsp;ad id deputaucrit,proiufto,digno,amp;conucnicntipretioamp;:folutionc,vidualiadenbsp;Ecclefia dare teneantur.
LXIX.
IT EM,qubd genres huiufmodi in ipforum progreffu in domibus Nobilium J® nufquam defeendere, amp; neque res amp; bona eolonorum, fiue rufticorum, 4e domibus amp; curiis Nobilium violenter aufcrreamp;cxportare præfumant, Tranfgref'nbsp;fores verb eandem pnam, quam violatorcs Ecclefiarum, incurrant co fado.
L*X X.
Cat e k V M,quiaarchidiaconi,vicearchidiaconi,amp; plebani propter eorundem infatiabilitarem, non eontenti iuftis amp; veris illorum prouentibus, quandam
-ocr page 1128-loS
MATTHIÆ REGIS
deteftandatn ,amp; extra hoc regnum inauditam corruptelam, potiflîmum veroin ComitatumSimigienfeminduxifledinofcuntur, videlicet, quoddum contingitnbsp;aliquem quocunque modo interhci, fî etiam teftatus decedat,fepultura illi, innbsp;EccleGa,amp;ctiam incmeterio intérim negatur, donee vitra omnia funeralia,nbsp;amp; alia pro locorum confuetudine diuerhtate in talibus 6eri folita, vnaMarcanbsp;*argcnti,vel quatuor aurei foluantur:quae res,quia non folùm abu fio, amp; corrupte-la,verumetiam quoddam facrilegij amp;Simoniaî genusmeritô cenferi poteft:earnnbsp;ob rem prçfenti decreto ftatutum eft,quod à modo deinceps eiufmodi exadionisnbsp;genus vbique, amp; fignanterin dido ComitatuSimigienfi ceftet,perpetuoabo-lcatur,amp;nemo archidiaconorum, viccarchidiaconorum,amp;plebanorum,amp;eo-rundem vices gercntium,fubpnaamiflîonisbeneficiorum,extorquercpræfu-
LXXI.
Item,quia ex Comitatibus fxpenumerovniuerfîtas Nobilium,interdum pro rebus totiusComitatuSjinterdum veto lufluRcgixMaieftatis nuncios,amp;:c-iedosNobilesad RegiamMaieftatemmittere folent; nonnulliautem funt tamnbsp;fpirituales,quàm etiam feculares domini,amp; item Nobiles, Abbates, Prxpofiti,capitula,amp; conuentus,qui,inftar aliorum,de bonis ipforum expenfashuiufmodinbsp;nunciis amp; eledis dare reculant, amp; fe ab huiufmodi expenfarum contributione penbsp;nitus fubtrahunt :qua in re vniuerfitati Nobilium,amp; potiflîmum qui inferioris cohnbsp;ditionis exiftunt,non mediocrisiniuria inferri dinofcitur:quare prxlenti decretonbsp;fancitum eft,quôdà modo,omnesamp;fînguli,cuiufcunque ftatus,amp;: conditionisnbsp;poflxflîonatifiomines exiftant,amp; in quocunque Comitatu conftituantur,expen-ias per Comitem difponédas de bonis amp; poflèflîonibus fuis, ad rationem flue lor-temeorundem, in medium Comitatus Icmper perfoluere,amp; perfolui facere te-neantur,amp; debeanndem ptis tarnen illis dominis Prxlatis,Baronibus, exterisquenbsp;pofleflionatis,qui tempore congregationis ad Regiam Maieftatem nominatim amp;nbsp;perfonaliterperliterasvocabuntur. Veruntamen alias, cùm fcilicet faduro Comitatus agitur,quilibet contribuere teneatur. Renitentem autem Comes illiusnbsp;'Comitatus,ctiamcumgrauaminibus,in talibus fieri folitis,hoccftcumonerc tri-um Marcarum leuis ponderis,coropcllere debeat,amp; teneatur.
LXXII.
IT EM,quiaad federn iudiciariam Nobilium quorumlibet Comitatuum cau-fantes, amp;nonnulli alij,qui federn ipfamingrediuntur, cumfamiliaribusamp;Ioba-gionibus armatis,§: quidem maiori quo poflTunt numero in trare,amp; cçteros armis vclmultitudine terrere folent: quare turn ex eo,quôd deinceps quilibetineiuf-^^nbsp;modi federn iudiciariam quietè,libère,amp; fine omni metu,atquepericulifufpicio-ne intrare, amp; ibi honeftè,pacificè, amp;abfque omni prorfus impedimento perfeue-rare poflîutum veto ne leges inter arma, amp; iura filere videantur:
X X111.
CoNc^vsvM eft, quôdtamNobiles,quàmctiameorumfamiliares,amp;Io-bagionesfedem iudiciariam ingreflruri,armaomnia,cuiufcunque generis exiftât, in hofpitiisdcponere,amp;inermes in ipfam federn ingredidebeant,vt ibi non armis,nbsp;fediurecontendendum nofcant.Tranfgreffores veto fi ignobilesfuerint,Cornesnbsp;corundem arma auferat,amp;infuper eofdem in cypponem ponat,ibiqjduobus dic-bus,amp;totidemnodibus, abfqueefuamp;potudetineat. Si veto Nobilis extiterit, pnbsp;mod^fimili arma auferat, amp;infupervnam Marcam grauis ponderis ab eodemnbsp;extorqueat.
LXXIflI.
ITE M, quia in nundiçis, amp; foris hebdomadalibus, prxterea amp; in tabernis, plurimx heminum interemptiones, vulnerationcs,verberationcs, amp; item mukx
rixx,
DECRETVM V.
rixæ,amp; in finita aliorum malor um genera cotnmicci c6fueuerunt(furorfiquidem vbiquc arma miniftratjidcirco vt dcinceps etiam huic malorum gcneri débitanbsp;prouifione odcurratur,confimiliter (latutum eft,quod omnes,amp; finguli,cuiuf-eunque conditionis exiftant,ad nundinas,fora,amp;tabernasproficifcentcs,armanbsp;omnia in hofpitiisdeponat,amp; inermesadcmendum,vendendum,amp; bibcnc^ÿnbsp;proficircancur,ibiq) pna fub eadem viuanc ód commorentur pacified.
LXXV.
Qy IA in fuperioribusarticulis,quanta Comes parochialis incxecutionc iuftitix agere habeat, plane declaratun vt tarnen debito modo, amp; fine aliquo im-pedimento officium fiiumexequi valeat:ftatutumamp;diffinitum eft,quod quicun-que contraComitem, aut vicecomitem,in ciufmodi execucionibusinfurgerenc,nbsp;Sc eidem vim inferre prxfumercnt,ficque ipfum coercerent, quod iuftitiam,nbsp;quam executioni demandare de beret, exeq ui non poffit: extunc tales,feita tagt;nbsp;men prius mera rei veritatc,notainfidelitatis mulâentur. Si verb fcrui vcl ruftigt;nbsp;ci fuerintjipfos dominieorundcm,fubpnàviginti quinqucMarcarum,inma-DusComitisaddignameifdempnaminfiigendaro.dareamp;affignare teneantur,nbsp;amp; infuper de innocentia,quàdfciiicetnondeeorum voluntate amp;commiftionenbsp;idadum fit,iuxtaregniconfuctudinemfc purgaredcbeant,amp;:tencantur. Si au-tern ferui velruftici perpetrato facinore aufugerinn Comes pro iniuria ei illatanbsp;illos perquirat,amp; nihilominus domini eorum,vt prxfertur, de innocentia fc pur*nbsp;gare teneantur.
LX XVI.
It EM,quia de iudicibus ordinariis frequenter mencio fieri folet,amp;dubita-tur à plurimis qui fint Sc intclligantur indices illi,idcirco dcclaratur hie per expref-fum,quôd indices ordinarii func in primis Palatinus,deinde iudexiiCurix,amp; poft-modumSecretarius, Cancellarius.fi prxfens fucrit:finautcm,locumtencns,hoc cft,qui figilium iudicialeRegixMaieftatis pro tempore tenet. Appellantur au-tem indices ordinarij,quiaquamlibetcaufamdifcntcre,amp;ipfifoli,corùmque vi-30 CCS gerentes ad federn iudiciariam non vocati intrarc,amp; etiam alios,fiquospronbsp;teftimonio aut alia re volent,aduocarc poffint. Ifti autem fubferipti, videlicetnbsp;magifterTaucruicorum, magnus Scncfchalcus, Banus Dalmatix,Croatix,0£nbsp;Sclauonix, Sc Waywoda Tranflyluanus non cenfentur indices ordinarij,amp; id-circo ad federn iudiciariam RegixMaieftatis non vocati, intrare non debent,ne-que tenentur; fed tarnen ex quo funt indices, Sc officiales iurati,fi quando fpontenbsp;intrare voluerint,fiuc Regia Maieftasprxfcns fit, admitti,amp;locum honorificumnbsp;femper habere debebunt: quorum etiam protonotarij amp; in iudiciis vices gerentes fimilitcr admitti debebunt: neminem tarnen ad ipfam federn iudiciariam,finenbsp;permiffione Sc annuentia prxdidorum trium iudicum ordinfriorum,vocarc po-40 terunf.hoc per expreflum declarato,quod prxfati,iudiccsordinarij etiam in ab-fentia Regix Maicftatis.fine iftis aliis omnia indicia libéré faccre pofTunt. Vtnbsp;autemiudiciacnmhoncftatc,grauitatc,amp;maturitate,fincfcilicet aliquo rumorc,nbsp;tumultu,ftrcpitu,amp; tutbatione celebrari poflïn^: ftatutum eft,quàd fores domus iudiciarix femper pateant,amp; nemo.nifi vocatus,intrare audeat. alioquinnbsp;tranfgreflbr pnam aliâs fupcrindcdecretam,hoc eftcentum aui*orum,incur-tac,pro quibus ftatim capiatur,amp;: in turri manca,vfque ad refticutionem,teneatur.
LXX VII.
IT E M,folent procuratoreSjlucri gratia,plurimarum perfonarum caufas fufei-Jo pcre,amp; fatis negligcntcrad earumdcfcnfionemattendere.nullumqueca^m fa-cere,fi quando eorum principales in Byrfagiisconuincantur,amp; hoc potiffimum ex eo,quod antiqua confuetudineByrfagia huiufmodi,temporeduntaxatcelc-brationisiudiciorum generalinm,cxtorqucrcfolcbant:cùm veto huiufmodi indicia generalia,prouUupcrius taâum eft,abolitafiot,amp; dcinceps nunquam cele-Kkk
-ocr page 1130-no nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;MATTHIÆ REGIS
brcntur:idcirco ordinatutn eft,quod dcinceps nullus procuratorum jpluriutn quàmquatuordecim pcrfonarum caufas fufcipere amp; fu p porta re audeat. Vbiau-tcm in Byrfagiis conutncentur,ftatim poft finem litis,amp; caufa: decifionem,de bonis amp;pofleflionibus fui principalis,tam ad partem iudicis,quàmetiamaduerfarij,nbsp;ft^uantur.
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;LXXVIII.
Ite M.quodomnes caufæamp;lites,qu£E hadenusfuperquibufcunq^rebusamp;S ncgotiis motæfunt,eodem ordine,amp; proceflii iuris,quo hue vfqsconfuctum fuit,nbsp;profequi,terminari,amp; finiri debeannita videlicet,quod pra:fcriptiarticulifolum-modo de futuris,amp; non de præteritis confeâi intelligantur.
L X XI X.
Item, conclufum eft,quôd ft qui cuiufeunque conditionis, fiuc fcilicctEc-clefîafticæ,fiue feculares perfona: exiftant,caufarcntur, amp;priuilegia fua perTur-cos,Bohemos, Polonos,Teutones,vel alios quofeunque hoftcsamp;æmulosablata,aut igne confumpta,amp; deperdita fuifle,vel etiam ft quifpiam Eccleftafticorum allegaritEcclefiamfuamapudlaicalcsmanus,proutnonnunquamfa(ftumeft,diunbsp;tentam fuifle, amp; turn per ipios laicosiuribus amp;i. priuilegiis fpoliat3m,velaliter de-fraudatam fuiffe,fi tales ad literatorium mandatum Regiæ Maieftatis,vel requifi-tionem aliorum iudicum ordinariorum,cumNobilibus iIliusComitatus,inquo lOnbsp;bona illa,fuper quibus iuraamp;priuilegia amiflacaufabantur,inrebusafex3gintanbsp;annis,velcitra,itaaótumcflccomprobarepoterunt,eiufcemodicóprob3tioamp;at-teftatioNobilium fcmper,amp;in omni iudicio,proprincipaliamp;capitalipriuilcgionbsp;teneatur,amp; reputetur.
LXXX.
IT E M,qu0d feculares perfonx contra Ecclcftafticas,in iudicio,in maiori one-re nonconuincantur,quàmEcclcfiafticæ contra fæcularesconuincuntur.
L X X X 1.
Item,ordinatumeft,vtomnisfcrupulofafufpicio,quxconcraiudices,amp;iii- 50 ftitiarios regni,amp; item Comités, vel vicecomites,indices Nobilium, atque etiamnbsp;elcâ:osNobiIes,cçteros^offîciales,defauorevelodioconcipipofret,decordibusnbsp;rrff.48. quorumlibetremoueatur,iuxtadccretumSereniffimi quondamSigiiraundilm-peratoris:ftatutumamp; fancitum eft,quod perpetuis femper fucceftiuis temporibusnbsp;omnes indices amp; iuftitiarij regni,tam ecclefiaftici,quàmfaeculares,quividelicetnbsp;inPalatinum,Iudicem curix,MagiftrumTauernicorum,CancelIarium,autvicenbsp;cancellarium,inprotonotarium,feu vicesgerentem iudicum pra:ta(ftorum,amp;cti-am afleflbrum eorundcm,Banum Sclauoniaî, Way wodam T ranflyluanum,amp; innbsp;Comités quorumlibetComitatuum,aut indices Nobiliumcligenturamp;aflumen-tur,eorundem vicesgerentes,amp;fubftituti,temporeafl'umptionis ipforum adhu- 40nbsp;iufmodi officia,in cofpcclu Regia: Maieftatis inramentum honeftum,de feruan-da fidelitate,amp; adminiftrandaiufticiapræftare debeant. Vicecomites tamcamp;in-diccs Nobilium coram fuo Comitatu huiufmodi iurametum prxftare tcncantur.
lxxxii.
Forma vero iuramentijecjuitur in h^c 'verha.
Ego T.deT.iuro per Dcumviuum,amp;gloriofamDeigenitricem,virgincm Mariam,amp; per omnes fan(ftos,amp;cleélos Dei:quód omnibus coram mecaufanti-bus,amp;in omni negotio,quod ad officium meum pertincbit,abfque cuiufeunquenbsp;*fn»ne* perfon»,diuitis fçilicetamp;:paupcris,fcxceptione,prece,præmio,fauore,timoré,nbsp;odio, amore,amp; complacentia remotis,amp;poftpofttis,prout fccundumDeum amp;nbsp;eins iuftitiam faciendum cognouero,iuftunj amp; verum iudicium,iuftitiam,atquenbsp;cxecutionem omnibus in rebus,pro meo pofte faciam. fic me de vs adiuuet,nbsp;amp; omnes fanâi.
LXXXIII.
DECRETVM V.
Ill
L X X X 111.
C Æ TIR V M,in redemptionibus literarum capitularium, amp; conuentuali urn, ncc non fupcrfatisfadione viarum,feu laborum,quos teftimonia capitulorum amp;nbsp;conuentuum in cxccutionibus faccre habent,ne difcordiam oriri contingat:con-clufum eft,quod in hac parte ferueturlimitatio temporeScreniffimiquondSrflnbsp;Sigifmundi Impcratorisfada,amp; tandem per RegiamMaicftatem temporefelicisnbsp;coronationis confirmataîita videlicct,quôd in omnibuslocis,tam capitularibus,nbsp;quàm conucntualibus,prima,fecunda,amp; tettia cuocatoria incapitulo,autcon-ucntUjfimul cum eorum notarioamp; {criptore,proredemptioneliterarum reeipi-antur, feu foluantur finguli viginti quatuor denarij,quorum centum vnumau-reumfaciunc.
LXXXIIII.
IT E M, pro literis prorogatoriis denarij quatuordecim. Item,pro quibufliber literis prohibitoriis,proteftatoriis,amp; aliis fimilibus,fi patenter emanarunt, denarij viginti quatuor: ft verb claufz,denarij duodecim. ltem,dequibuftibetliterisnbsp;faiftonalibuspriuilegialiter cmanatis, denarij centum spatenter verb denarij viginti quatuor.ltem,proquibuslibet literis inquifttoriis,ftue patenter,fine clause,^nbsp;denarij vigintiquatuor.Itcm,deparibusantiquarum literarum in cÔferuatoriisnbsp;quiftrarum cuftodi feu requifitoripro fc,dcnarij centum: amp; pro redemptioncli-terarum rcquifitarum,fi nonhabeant multum de£criptura,amp;patenterconfedçnbsp;fuerint,denarij viginti quatuor. S i verb labor fcribentis fuetit magnus,amp; literaenbsp;priuilegialiter confedæ,denarij centum. Item,de fimplicibus tranflcriptis,feiinbsp;tranflumptisliteris,patcnter emanatis,vbilabor fcribentis magnus non fucrit,dc'nbsp;narij viginti quatuor:vbi autem literz fuerintprolixac,aut priuilegialiter emana-ta:,denarij centum. Item,de literis ftatutorii$,inquibus contradidiofadafue-rit, denarij viginti quatuor. De literis verb ftatutoriis pcrpctuis,in quibus con-tradidio fada non fucrit,recipiatur redemptio fecundum quantitatem pofte flio-nis,amp; numerum feflionum modo fubfcripto,videlicctde feftione vna, duabus,velnbsp;$0 tribus,vel quatuor,in totodenarij cctum:Vbiautemfuerintvltraquatuorfeffio-nes,vfq; ad decern,de qualibet feftione denarij viginti quatuor. Vbi verb fuerintnbsp;vitra viginti,dequalibetfeffionedenanj viginti quatuor. Vbi verb fuerint vitra viginti, vfque centum,de qualibet feftione denarij duodccim. Si verb fuerint vitranbsp;ccntum,vlquequaqucdequalibetfcflionedcnarij odo. Item,deliterisreambu-nbsp;nbsp;nbsp;
latoriis metalibus,in quibus contradidio amp; euocatioifada non fuerit,viginti quatuor. In reambulationibusautem metalibus,inquibusfimplexconftgnatio,vei cumhominibusregiis,dccuriaregiatranfroiffis,fimilisconfignatio,vclfinalisme-tarumcrediojcumiuramentofuper terram informaiudiciana,aut partibus connbsp;cordantibus fada fuerit: pro redemptione literarum denarij quadringenti.Vbi
4o autem partibus in huiulmodi reambulationibusamp;demonftrationibus metalibus difeordantibus, caufa ad curiam regiam induda fuerit, tunc pro redemptione literarum taliupa denarij ducenti. Itcm,decommuni inquifitionc ordine iudicia-rio commifta,dcnairj centum. Item,dereuifioneQpfrcftionariaoccupationis,de-narijcentû.l{em,deoccupationibus pofte flionariishominum in fententia capita-li conuidotum,amp;: return ablationibus.iudiciaria commiflione meéhante,fiendis,nbsp;de rebus ablatis ex antiqua confuetudine capitulum babebit decimam partem:nbsp;prorcdemptioneliterarum.denar.centum.Item.de zftimationibus poftefftona-riisjiudiciariacommiflionefiendis,denarijcentum. Item,de pofTeflionariis di-uifionibuSjde ftngulispofleftionibusdiuifis,finguli denarij centum. Item,de ex-$0 peditoria iuramentali continente nomina coniuratorum,denarijcentum«nbsp;LXXXV.
IT E M,defolutionibus pccu nialibys coram capitulis,vel conucntibus.vel corn tcftimoniisfierifolitis,capitulum feuconuentusdccimamamp;nonampartem exi-gere non polIint,niG quandopropter difcordiam partiunj, in corum facriftiis,fcunbsp;Kkk y
-ocr page 1132-Ill nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;MATTHIÆ REGIS
GonfcruatoriiSjhuiufmodipecuniar repoficæ fuerint.De talibus,nempejdciure, decimam amp;: nonam partem rccipere poflint, ad illius camen partis rationem, quaenbsp;caufam dederit pccuniam huiufmodi in conferuatorio reponendi. Perfonis au-tem teftimonialibuscapitulorum velconuencuum,pro lingulis diebus,quibusinnbsp;iÉtftrcprocefferintjfoIuunturfinguliduodecimdcnarij,fine in propriisequis,finenbsp;în^quis caufanciumtran(îerinr,amp;ducantur.,amp;ipfos ad faâ;a fua conducentes,nbsp;iunul cum cquis,amp;: familiarib.corum de domoiterum in domum femper ducerenbsp;debeantjamp;ceneantur rcducerc.
tXXXVL
. Præterba,cx quo iniudioiis,in curiarcgîafierieonfuetis,coramiudici- lo busordinariis ciufdemcuriar,aceorumnotariis,fupràdid£eliter£e,amp;redemptio-nes earum ncceflano curruntUdco ad tollcndanvcuiuflibct altercationis occafio-nem,qua: inter ipfos notariosjamp;caufantescmergi poflet,antiquamconfuetudi-Aem redempcionis literarum,modo fubfcripto,duximusfimi]icerdec]arandam,nbsp;videlicet, q in ipfa curia regia,nofariis ipfius curia; iudicis.de vnis litcrisjprogato-riisfóluanturdérïarijduodecim.DcliterisiudicialibusfeuByrfagialibuSjfiiniliternbsp;denarijduodecim.Defimplicibusliterisinquifîtoriis,fimilitcrduodcciro.De fe-Cündaeuocatona,denarijviginti quatuor. De tcrtiacuocatoria,denarij centum.nbsp;Dé próclamatoria, denarij centum.Deliteris iuramcntalibus,dctertio vel (extonbsp;fialiçui adiudicâta, denarij viginti quatuor. Déco qui iurabit duodecimo, vél vi- 2^nbsp;gcfîmoquinto,autquinquagefimofc,denarij cehtum. Decommuhiinquifitio-ne,quot;denartjcentum.Deliteraduellari,denarij ducëti. Deiuramentâlifupercapur,nbsp;(îènarijducenti.De primainftrumentaliexhibitione, denarij viginti quatuor.Dcnbsp;fecundaria,amp; tertiaria inftrumentorum exhibitionCjCum grauaminc affumpta,fi-militcrdenarij viginti quatuor. De prorogatoria refponfionc cum tribus Maréisnbsp;denarij vigintiquatuor. Deliteris^progatoriis patêtibus, denarij Viginti quatuor.nbsp;Delîterisfaflîonalibus communibus,denarij vigintiquatuor. De aliislitcriSgc-neralibusjvidelicetproliibitoriisjamp;fimilibus,denarij viginti quatuor. De prohi-bîtoriis facie ad facicm,denarij cctum.Dcliterisfcntentionalibusfadipotentio-nalis conleruatori figilli, floreni deeem per centumiScriptori autem denarij du« jonbsp;ce'nti. De literis ftatutoriis amp; rcambulatoriis fîmplicibus, denarij viginti quatuor.nbsp;De literis autem adiudicatoriisreobtentionis pofleflîonum, feualiarum rcrum,
ftixta quantitatera pofleifionis,fcu rei reobtentæ habita concordia inter caufan-îiî terri amp; protonotarium,fiat folutio. Statutioncs autem polTcflionarias, metarum p'ératribulationeSjamp;reuifîones aliter fàcereno debeant,nifi vicinis commctancisnbsp;huiiifmodi pofleflîonum legitimêibi côuocatis,amp;:,vt fraus amp; dolus in talibus me-riuseuitetur,nominafingulorum vicinorum amp;commétaneorum, tempore prae-tniflbrum procelTmim illucprincipaliterconuenientium,in literis capitularibusnbsp;amp;:conucntualibusfuperindeemanatis,feriatimconfcribantur.
LXXXVII.
Postrem O, conclufum efl, quod Regia Maieftas pratferiptam ordinatio« nem,quoad omnes claufulas, capitula amp;punôla, perquofcunqueinconcuflè ob-feruari faciat, tranfgreflbremWîc cmender, puniat,amp; caft:igcr,quoregnicolx,fî-cutieam ipfam ordinationem pari amp; vnanimi omniû confenfu, voluntate cofî-Iio,maturaq5aelibcrationefcccrunt;ita omnes Maieftatifuæ meritasgratiasage-te valeant.Quos quidem articulos,fîue capitula,nos Matthias,Rex præfatus.cumnbsp;fupràdidis dorainisPra:Iatis,Baronibus,Proccribus,amp;ca;rerisNobilibuselcâ:is7nbsp;totura hoc regnum reprxfentantibus,amp; in præfentigenerali diaeta nobifeum ex-ifl:cntibus,matura prxhabita deliberatione,quoad omnes eofum continentias denbsp;corunf dorainorum Prælatorum, Baronum,Procerum,amp;totius regniconfilio, yonbsp;voluntate, amp; aflcnfu, pro perpetuo regni ipfius decreto, amp; ftatuto,nec non iurenbsp;feripto tenendum,amp;durandum fancimus,û:abilimus,authorifamus,authentica-mus,amp; affirmamus, atquéad eorundem obferuationem vniuerfos fuccefiôresnbsp;noftros Reges,amp; item totum hocregnum fie obligamus,vtnullovnquam tem-
nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pore.
-ocr page 1133-DEGRETVM V.
pore,neqüe fcilicct in houorum Regum dedione,velcoronjttione,fed neque in diactis, feu congreganonibusgeneralibus vel particularibus rcgnicolavum, quic-quam ex illis varietur,feu immutctur, fed in omnibus claufulisamp; pundisincon-cuflc amp; inuiolabiliter obferuentur. In cuius rei memoriam,firmitatemq5perpc-tuam,articulosipfosinpræfentemlibellum confcriptos,amp;infertos,deeorundam®nbsp;dominorum Prælatorum, Baronum,amp; Nobilium,ac totius regni voluntatc,amp;nbsp;confilio,fecreti figilli noftri,quo vt Rcx Hungaria:vtimur,appenfionefeciniusnbsp;comrnuniri. Datum Budar per manus rciiercndi in Chrifto patris,domini loannisnbsp;EpifcopiEccleGaj^l/aradicnfis, aulænoftræ Secretarii.Cancellarii diledi.amp;fi*nbsp;fto conuerfionis Beati Pauli Apoftoli ïRegnorum noftrorum anno,Hungariae,nbsp;amp;c.vigcûmo nono, Bohemia: verb deeimo nono*
Vene R A'BiLiB vs in Chrifto patribus,dominis,Ladiliao Gereb,elcdo, amp; confirmato Albenfi Tranflyluania:,Apoftolica: fedis legato,Strigonienfi fcdcnbsp;Vacante, Petro Arcbicpifcopo Colocenfi,Gabriele Cardinale Agrienfi,praEfatonbsp;loanne M/aradienfi, Ofualdo Zagrabienfi,Sigifmundo Quinquecclefienfî,Vr-banoeledo amp;confirmatolauricnfi,fummo thefaurario noftro,Alberto Wefpri-mienfijIoanneCbanadienfijNicolao quot;V/acienfi, fratre Gregorio Nitrienfi,loanne Sirmienfi,amp; Matthia eledo Boznenfi, Ecclefiarum Epjfcopis, EcclefiasDeinbsp;félicitergubernantibus. ItemSpedabilibusamp;MagnificisEæericodeZapoIya,nbsp;Comité perpctuo terræ Scepufienfis, amp; prxdidi regni noftri Hungarix Palatino,nbsp;amp; Comité Stcphano de Bathor,iudice Curix, amp; Way W^od a Tranflyluano, Matthia Gercb.regnorum noftrorum Dalmatix, Croatix,amp;SclauonixBano,Ladis-lao Pakos Tauernicorum noftrorum, Andrea de Zokol,amp; Francifco de Haraztijnbsp;Zewerien.Banis,Wilh,elnioCorpiteZagorixDapiferorû, Georgio de Turocznbsp;Pincernarum,Ladiflao OrzagdeGuth Agazonum noftrorum rd^aliumMagi-ftris,Paulo Kyniz Thcmefiçnfi,amp; NicolaoBanfij deLinduaPofonienfi, aliis^nbsp;quàm purîbus regni noftri Comitatus tenentibus,amp; honores.
DE VRBVRIS OBITER Q^V I D D A M
EX VET. CODICE.
C S R T A res eft, amp; per multa regefta, ac alia documenta probari poteft,lt;j Reges Hungarix,abcorum montaniftis, receperunt vrbutas, hoc eft, de fingulisnbsp;nuneris auri, argenti,amp;: cupri habuerunt decimam partem,amp; quotics Rex habuitnbsp;décimas partes huiufmodi mineraru,toties diuifit,amp;: dédit Archiepifeopo Strigo-nienfi vnam partem,amp; vocabatur ifta datio décimadecimæ,amp; durauit huiufrao-di exadiovrburarum vitra centum annosîquoniam quod femel inferibiturrege-ftis Regum amp; Archiepifcoporum,nonita citô obliuioni traditur.Etcùm iam prç-fata vrburarum repofitio à multis,vt prxmifium eft,annis fuilTet continuata,5^nbsp;montaniftx prxuia ratione cum eorum argento à toto eo tempore fuiflent li-beri, ita vt cuicumque voluerunt, illud diucndeie potuerunt, finealiqua mul-da Regis amp;gt;Camerariorum. Poftquam autem fxpe didi Reges amp; Archiepi-feopi per nonnullos montaniftas fxpe fxpius fuiflent decepti in?o,quôd nonnbsp;bonas mineras, led aliquando vililTimas depofucrunt,quas pofteacum com-modo amp; vtilitate non potuerunt conflare ; ex crebra itaque vilitate , mutatio-nc,amp; varictate minerarum permoti, nolcntes diutius dccipiamp;damnificari,ad-hibuerunt in confilium Prxlatos amp; Barones,amp;concluferunt,quôdReges regninbsp;Hungariæ futuris temporibus à dominis montaniftis amp;montanisnon wburasnbsp;huiufmodi minerarum, fed more aliorum regnorum, totum lucrum Camera»nbsp;um pro feipfis retinerent, ita tamçp, vt ftolnas hxreditarias amp; aquxdudusnbsp;omnes pro conferuatione regalium montanorum, fuis impenfis debito inter-tcncrentiamp;fxpcfatis Archiepifcopisde fingulis marcis pagamenti monetæ,pro
Kkk iy
:i4 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;DE VRBVRIS.
tempore currente fînguli vnum pifetum cxolucrent,proutamp;Iiolt;lic ßt,S£ iam plus quam à centum annis inconcuflc obferuatum eft. Et poftquam Reges amp; Ar-chiepifcopi in antiquiftimis eorum regeftis amp; priuilegiis inueniunc vocabulumnbsp;vrburarum,a toc,vt praemiflum eft,annis eorum prædcceftbribus folutarum,fata-^UBt illas farpiuSyfed fruftra,ex nouo à montaniftis extorquerc,amp; ftc vni boui duasnbsp;cutes per indireâum,amp;: contra naturamdctrahere,acftneisirencantediiftamligt;nbsp;mitationem,per regnicolas falt;ftam,amp;: iam à tot annis irreuocabiliter obferuatam.nbsp;alioqui tot Reges amp; Archicpifcopiauri argenticupidiffimi,peromniagraua-mina,imó etiam varias excommunicationes,amp; perfonarum detcntiones,illas nomine alrax Ecclefix ^trigonienfis à montaniftis extorfiflent. aurienimfacrafa- tonbsp;mes quid nonmortalia pedoravcxatf Imôpræfati Archicpifcopifueruntiurati,nbsp;vtprouentus iamdiifta! almxEcclefia: StrigonienCs,fi quieflent abeadcmnbsp;auulfi, vellent omnibus modis rccupcrare,amp; faîpius praeuiarationenbsp;hocconatifunt, fed répugnante iufti tia, oleum amp; Jam-padaperdiderunt. Namfallituraugurionbsp;fpes bona faepe fuo,amp;;c.
Finis.
¦ 'V nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;FRANCOFVRTI
Excudebat Andreas Wechelus,
Anno salvtis m. d. lxxxi.
:quot;Z
X ¦
-ocr page 1135- -ocr page 1136-