ocr page 1
ocr page 2

Dit boek hoort bij de Coiiectie Van Bucheli

Huybert van Bucheli (1513-1599)

Meer informatie over de collectie is beschikbaar op: http://repertorium.librarv.uu.nl/node/2732

Wegens onderzoek aan deze collectie is bij deze boeken ook de volledige buitenkant gescand. De hierna volgende scans zijn innbsp;volgorde waarop ze getoond worden:

• de rug van het boek

This book is part of the Van Bucheli Collection

Huybert van Bucheli (1513-1599)

More information on this collection is available at: http://repertorium.librarv.uu.nl/node/2732

Due to research concerning this collection the outside of these books has been scanned in full. The following scans are, in order ofnbsp;appearance:

• the spine

• the bottom edge

ocr page 3
ocr page 4
ocr page 5
ocr page 6
ocr page 7
ocr page 8
ocr page 9
ocr page 10

I

f-^jwuutr mlt;- .twnvn cr$lea4mittwwlottoit, SâJBU îtojxnt ;agt; hjucRCtn «mtoonnotn '

^^^11 tmilt; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;OZÜI01DU

UtnÂÇiuccUbtawrmono«*^ ’14

,v w nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;IPX ÛÂc^ wwocc ccma$mü^

Jt\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' ßmJttVtttttoCKöirpiacuttttt®

t^^=2:;^^/^tïwoöa©xwtaawmCqtw«fw tHfiW«enttaÖütum/fm:|mmtb««rt«rquÄÄOnbsp;wlt;»in^«mtumttMmWttf«cixgt;4fitibttrttn6 Ärtntt*nbsp;wî 6Mut î^»«jnlt;um«fett6 wiwnV’çdnte^nbsp;4ihxutxc£otn4t{4tt9uawetctnjc»oMiddt^

;; nwmnnunttUtmflumuuStouottQnûbiû^.

' gt; tnctc Qjcmntee iwitot incumqut^MC tn^etntff^ imcmtuwißtJiiatwoamp;ttrfiarwfööaua^tlt'nbsp;s bâTCimcmtenn uttto^ çtxcwûmus que

' (i^epuRulop

ƒ , ~cnrf)p^tumn(lt;vqttemntmuam4umutÂ^œlt hon$Uuo(h)n.wtmaMo«iatmliâtlt;wi’:««^nbsp;^1,1 (httpudmu impOÂtonô côttcçwtC'qu^^»»«^nbsp;tttôtturÂatho:ft«îgt;axcttôtto»ttÂnôtutin|jcm«onbsp;l{ 'tsremijjpwlhtötcitmtwßmmttttentevivttcteii»*nbsp;ûmt umoU maQiu t ampUud fnbsp;(efcUmtUûtrccttmd Atmtô vlvawtefttwnttUtffnbsp;animvwm lt;wp«mttc g»y«n^nlt;(c thec^nbsp;(nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ümr mô eutn bmuô mnonufttiomd

t^Wtû maÀw ottcminUatoiumaaituni mU^

ocr page 11


B. oct.

79


ft


ocr page 12
ocr page 13
ocr page 14
ocr page 15
ocr page 16
ocr page 17
ocr page 18
ocr page 19

?*’GEORCai

.VA LL AB PLACENTINI VI* RI CLARISSIMI DEnbsp;institvtioïîenbsp;BhttmsïLnbsp;bridu0.

ocr page 20

Henricus S^to’d jrtiÜamp;mecliciMpramp; f(! jQr,?loij^Ken rix caK^ïidMo Srf.’«.

Tingenuitatcm artium rede

e finibus,facile aiiuis appaicbit non po llremani iaudem r.obilitatis obiinerenbsp;ihctOriccn,SicpiidccGhui?difciplin3e,qu^nbsp;fifcopus gdalitbeiiedicerejReÜquj: fere arnbsp;tcs,huc.tcnditnt,ut hune efîedû,nempe ra«nbsp;lionê ornate amp; benedicfdi fceliti» aflêquanbsp;m jr,rum qoeuts alia.in hoc rudern quâdS.nbsp;materiâjCeu femina qdam fuppednet. E q|nbsp;bus nos frufiilanfn qufrimJ aitifitin orôis,nbsp;quodprxcipua meiïis eflrmaf, amp; qua/i u«nbsp;nica fiudïoiûnoftiorü fiïn;a,Hanc nobisnbsp;regina artiü rhetorieejsniiititjConnat aGtnbsp;heCÿpartim preccptis.paphn ufu,Pr^-ccptanbsp;gt;Jiqpaudflinia,itaiGgrïftcrexgfKa eêconnbsp;uemr.In tisprfceptionihs tradcdis,(ïïmufnnbsp;artifice prçfiitit GeorgiS* Valla qui difeigt;nbsp;plinâ hâc larlt;(Repatctem,in breucm admonbsp;dum fümatïi ardaui(,(tudio{G côpêdiarianbsp;laiiôeadarcêeloquêtif pdudurP, Proindcnbsp;g fiyd!O^};fllOI5^ frudü qucrîir.primû aïmünbsp;hs prfceptiôibPfufFuliiât,Deinde ad ufâ di^nbsp;ccdi,gainhoreCfccrôc cim magiftrorû,nbsp;prçcepta fuperat,gnauiter (eaccingâc, ppernbsp;tuo mêorcs.Scriprorû monumêtamagis î»nbsp;fruere,!^ faccrc artifice. Ncc uano j?uerbionbsp;tLct Vlu et expericiiâi arubP doounari. V.

ocr page 21

GEORGîVs VALLA placent NV S DE rsiSTlTVTIONEnbsp;Rfcetoris hberprimUs-

LHETORICAM ^'græd, latinorum alifnbsp;orarorjam,alrj oratrjnbsp;' cem dixere, fed camnbsp;Quintilianus gCicenbsp;rogrjeauti uolucrûcnbsp;uocc,acâ uerbo grf#nbsp;rolaiinum uerbuntnbsp;reddere uotuerimus


tiominabirrluseloquentiam.nam SC Cicc fonbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;inquh ab eloquendo rhetor,amp; lagt;

tine eîoquens ditfïus cß,amp; perinde rherorî camaitifidofam uocateloquentiam. Eanbsp;«R bene dicendi, benec^ fentiendi peritia»nbsp;quam poiiffimum àpprpbâtam uideo dif;nbsp;finitioncm,in crefq: diuifa cft fpedes, quænbsp;ferc tria genera caufai^ did folent, iudida;nbsp;Iem,deiiberatiuam demoRratiua At in parnbsp;tes quii^ dißribuca luentionediiponiiÓem,nbsp;lt;locutionc,memonâ,etj)nuntiatiôem.Pronbsp;priu rhetoricf eß.auditoribPifuaderc bone#nbsp;ßa,iußa,utiltä, acute docêdo, argute deledânbsp;do,grauiter côttiouêdo.ERatjgt; in AriHoté^nbsp;lèait Etnpcdoclein rheioncesinuentoremnbsp;A i cxtitiiTe.

ocr page 22

cxtîtiflc.Ali} ad Corajrc,5fTifiâtranfierut ’ ipfos qtoq; ficulos.Omnibusafli haerarsnbsp;Ciccronis,Quintili3nilt;j! fentêtia pcrfidï dinbsp;Iciplinis,ut näfads cumulat? laude oratornbsp;dki polTe uidcat,ntfi oibus artibus,atc^ fcinbsp;cntijs fuerit inftruâusd’rfdpuis tanjc atc^nbsp;peculiaribus munit cogniitoibus, gräma«nbsp;tica,dialcAira,amp; ea philofophia,quæmoinbsp;ralis^ppeliat, Perfede aüt eloquêti$ putonbsp;ingt Cicero no earn folû facultatc habere,nbsp;quae Gt ciusj^pria fulc,lateq; diccdi.fed eiiänbsp;uicinâ eius.ac finitimâ dialeiSicam fcientiänbsp;a{rujncre,qq aliud uidei oratio eflif, aliadnbsp;difputatio,nec ide loqui elTc qcFdicere,at(a'nbsp;men utrilcj in dilTeredo eftdifputâdi ratioquot;nbsp;amp; loqucdi dialedicoi^fit,Oraiorii aütchynbsp;cendtjSc ornâdi. Zeno quideille a quo dknbsp;¦fcipïinaftoicorûeftjmanudemôftrarcfoîcnbsp;bat,quid inter has artes intereflet,nä cü cô;nbsp;preßerat digitos,pugnüq! fcccrat,dîaleâigt;nbsp;câaiebat,eiufmodi eflê.Cû autcmdiduxe#nbsp;rat manu 5f dilatauerat palmf illiigt; finoilc e?nbsp;loquentiâe(Iêdicebat,atq: etiâ antfhuincnbsp;Ariftoteles principle anis rhetoricardicitnbsp;ills anc quafi ex altéra parte refpôdcre di'anbsp;ledicf,ut hoc uidelicet dilFerât inter fe jqcpnbsp;¦ haec ratio dicendi latiorfiqilla loquêdi cô«nbsp;traâior.Omnis ergo loquëdi ratio,quç adnbsp;dicendum

?

ocr page 23

diced« trahi poffit nota fïtoratori. VerS quo fpôic fqualidiora lüt.adhibèjs crit irtnbsp;his explicâdis quidâ orauonis nitor.Multfnbsp;fût rhetoric^ dilfiniciôes,quf iwhi attêtiusnbsp;infpioêci ad idê uident reciderc, ner uideonbsp;cur ex arœgluatio finis afBrrrioôpoOîxsUtnbsp;Ci£croniplacuic,at Qiiiniiliano nô placetnbsp;qa cafui alligat hoc modo.cû medicus nônbsp;fanabit,nô ent raediciis,cum guis fafeer.uPnbsp;piâor,urG«tU3rius,qcfintcdit côiequi n?nbsp;potuiimô erit g cft,qcf caret rône. Axinginbsp;pfiiadei pecun‘a,piuadetgratia,fateor,(i:dnbsp;jnô ar.te,ucl fcientia,qeFgeneris loco politûnbsp;tjft to ihctoriciesdiffiniiiôeD.emg(quoniânbsp;putatoratorc nullû, niii ufijt bon« quæro,nbsp;nialioratoris artè., nâ ar«c agatncccfle eft,nbsp;ut Gracchi,«! Saturnius,«« Glaucias,amp; asnbsp;ln,quo inquâ îioîe^pcllct,n5gTâraaticâ,nbsp;nô pocticâ,ri5 theo'ogi5,nonphyf.ologiâ,nbsp;nô niedictnâuiô c mathematicis ufiâjnô a«nbsp;lia grhctorica pôt appellari,Quarc nô obnbsp;hoc malediccda eft rhetorica, ga gs ea manbsp;le utatjfed g eaabutif,ficut ncquidê glad^nbsp;Suo guis hoftê pollit Sdjabiim hominc p«nbsp;erc,nâ quid tandê eft tam bonC.quQ ma*nbsp;le uti nô quess.Cûq: fit pai tiri quidc rotanbsp;in partesdiftribucre. Diuiderc ant genS snnbsp;Qîccics, pariitnur rhctoricâ in inuentionê,nbsp;î dirpofitionctn

ocr page 24

difpofitjonem,elocutionem,memôriant, amp; pronuntiationem. Diuidtwus ueroinnbsp;demonftratiuaiHjdelibcratiuatpA judicianbsp;km maicriam.

De inuentione.

Cumigitur tum ordine^tum obfcun'ta te inuencio cætcrae rbctorices partes ant«;»nbsp;cedar.Deinuentionepriusdißerenduni eßnbsp;a qua negdem iudicium abefi.ficut no a dinbsp;fpofiii0e,neq; ab elocutióe. Ac quoniâ in«nbsp;uentio cû As rhccoriccs fubticit generib usnbsp;de generibs ipfis loquedo, fuâ tingulis actfnbsp;cômodabimus inucniionem.Rurfus quianbsp;tvaditu difficillimum omnium genus eft iunbsp;diciale^ab ipfo potilliraum ordiemur.

Oeindicialigenere.

ludici'ale genus cauff,qu5 rhetorice fpe^ cicmencdiximuSjOuädoquidern in fingunbsp;lis fpeciebus cSâf rnctorices partes inucnfnbsp;linr, eft cuius finem iuftii quids efTeuokienbsp;int,muliiplex,ac uariii, amp; minusobuium,nbsp;Officijs autêduobiiscöftat, inicntionis 8C.nbsp;dcpulfionis,ctcü iudicialis ius fit finis,un^nbsp;de et nomen iuenitjnfpicicnda primû du#nbsp;ci mus quf ftionij genera, ita nâq; turn de#nbsp;mum porucrini,quomodo fint fingula genbsp;ncra tradidaiiitelligijn priinifcp, de quonbsp;i# didurj fuiuus iudiciale. Conuenit ergonbsp;inter

ocr page 25

¦i

întcrocs quæ/tfonum pcipiia dùo eflè nera, fintium unum.atKRi infinitum,nbsp;nitum græci thefiin. Cicero in rljctoriCi»nbsp;quæftioncmjn topici'^ipohtum,in panigt;nbsp;ïionibus oratorri» confuUationëji” oratonbsp;reinfiniràqiiæâiôcm nominau uFinitumnbsp;hypothefin glt;ect,qd'infinito fubiiciaLCi#nbsp;cero in rlr.toncis.in topiciscaufâjh oratonbsp;rc môcaufâ.modo dcfiniiâqueftioneiM.atnbsp;in partiùonibus côtroucrfiâ. Infinita igitnbsp;runj,quae remotisgfonis.amp;tcporsbus,nbsp;locis,cçterifcp fimilibus in u/ranq; pai terranbsp;âant,quod quæl'tionis genus philofophonbsp;aiuntpotiusq oratoriconucnirc C-iceronbsp;hoc genus fcientia.iSi: aAione diCtinguiputnbsp;fir fciêtia, an mÇdus Qei regaf^Juidenna.nbsp;Acfionisan accedendû ad rem publicâ adnbsp;niin.ftrandam,hocgenus in fpecie« quefti«nbsp;onum dàiidirur an fit,quid fit,Squale lîçnbsp;quje omnia fapra,ubi dialeâicas qtiscftio#nbsp;nés attigimus.Ftntif aûtliint sxcêplexiircnbsp;rumglonarurn,Knjpotît,«ÿterarücp,-^pltnbsp;or fcmp eit infinita,indceiri finita deûêdjtnbsp;In theli ergo infpeAio rci alicuiiis qualisnbsp;cft.ln hypothefi contcntio.Dcindc in t^Utnbsp;qufritur quid ocs facerc oporte?t.ln hyponbsp;theft qdunungt;,alccrumue,autpauîc. pluiesnbsp;nèpc ut lit definite homtnû modus,cfi ctiâ

4 illa

ocr page 26

flladifamp;rêua q«3^in thcfi quafi ignari ^uffl niiK,quidficoprifnû faétu diäuuc. In hygt;nbsp;porficfi quaG Ictêtcs defendimus.1 nGnita (tnbsp;go fueri^an infidiacorc fu5 liceat ocodere.nbsp;Fïnna an Müoni licucrü ClodiS inGdiânnbsp;lêoccidcrc.Perfpf«fto generc quf ßionis dunbsp;dû côfidcrareiubcmur a qutburdâ.OuAusnbsp;uîsxôriltj eß,qua ducimur ad quæHïonisnbsp;habcdSrationê,quoc poflît hoc modis çôÿnbsp;(iderari quidâ (rädere tctauerûr. Nos auccnbsp;ga «nnumerabHib^ id fierinjodis poiTc ççrnbsp;nimus eoniedandü unicuiq; rdtnquiinus,nbsp;caùfægcnerecognito intuerj neutiq eritnbsp;diffîcile^pofita cotrouerfia. His pcrcepn'snbsp;eôinonemur torn genus côtrouerfijcôfiÿnbsp;derare,e[hlt;cGnçitc an p3thencû,quae duonbsp;bene ab ôratore traâata adnairabilê faciûcnbsp;cloquentiâ ,Echicon qdê ad moresgt; amp;àdnbsp;oêm uii^côfuetudinê accômodatü, Pathenbsp;ticon ÿ'Ojquo gturbani aninjÙÂ: côcitantnbsp;id in quo uno regnat oratio filud fuperiusnbsp;inqr Ckcro come, iucundiiad ben/uoknnbsp;tia çonciliandâ para'S hoc uaphemens.inf ?nbsp;fum lncjtatü,quocau(jcripiunt,quodcSnbsp;rapide fertur fuftineri nullo pado poteft,nbsp;quo gcnere inquir nosmediocrcs,aut etiänbsp;nrultominus,(ed magno femper ufi impernbsp;tu Qpc aducrfarios dc ftatu omni deiecim®

ocr page 27

nbift^fami'lian' reo fumiis orator nor» re fpondit.Hortenfus a nobis homo auda^nbsp;ci(rtmus.Ca(ilIina in fehatu accufatusob«nbsp;mutuit,nobis piruaca in caufa magna ,nbsp;graui CÛ ccepilfeuCurio pater refponderenbsp;fubico a(reclitgt;cii fibi uencnis erepta diceretnbsp;memoriäjhoc genere non modo ut cómifenbsp;refcat index facimus,fed eriâ ut irafcat.miiinbsp;Iigff,inuideat,faue3r,c5temnar,admir«f,onbsp;deritgt;diligat.cupiac,fa(ietatc afFiciatfperecnbsp;iT»ecuâc,lætet,dQleat,in qua uarietate utnbsp;teriS dicêdi uirtutibus Cicero unus admi^nbsp;râdus cft.HFc igii cum aladuertenmus gdnbsp;fitßat5gt;iubiirheiorcsiniucdü. Dejlitf«.

Status fiuc cößitutio eft ingt C icero, in quo primQ iniiftii quaft ad repugnâdû cöfnbsp;greflâ deiêfto, a côgreflu pugnâtiun-, iïîptanbsp;râftatio.eü primû adueriiftbiiuicccôftitenbsp;re,ita ubi in côtfouerfij loco principal'! in?nbsp;ftruifh ad fua çôfirmâda,amp; aduerfartj rrlêbnbsp;lenda obnixi pugnâfunt cômilTuri. In eônbsp;nâqi! qtf in caufa poiêiiirimu,amp; in quo manbsp;Xime rçs uerfat lia us ecphilxt id figs gen«;nbsp;rale quçfl'onê.uFcaput dicere mail roem ranbsp;le,nihil refert,nómagis gfi ahudadniic,nbsp;jdêintdltgateiusrei nomêinuencrit.cu plunbsp;res fucrint in caufa ftat^ ut frequeter accidit.nbsp;iscrit principalis,CU alii feruierint. Verft li

A f neuter

ocr page 28

neutet’alterifeniterit utcrc^ enr principalis fcd tum no cn't cafufa fimplcx,ut cum quis jnbsp;furtt,d^ Cfdis pariter accufai^.eacpcocrouernbsp;lia cöpfexiua noiata eft.quf plures habet fanbsp;»us.Diuiferiic aür ft a tn pieriqt in binas fpei:nbsp;cies rationale unâalterâ légitima appcilâtesnbsp;De/îitri» rdtiana!i,iicde conieéiurâH.

Status ratiôalis diuidit in côicduralc/eu înficialêab intentiôe,ac depulfiôc ita noianbsp;mm.Finitiun,utaIti finem,amp;{nmi generisnbsp;^Lcatetn quoniä dequis qufn pôtan fit,cdnbsp;lit,lt;3d quale fit.Cóicdura agit muleis exürÿnbsp;git tnodiSjUet« precipiiisfcx,qrf'aut de fa#nbsp;do cöftat,5lt; de pfona nö cöfiat,aut nec dcnbsp;jjlona cöftat.nec dc fado,aut de pfona có^nbsp;îlacet no de fado^au reîî defola uoiutaïc fttnbsp;qiieftio.aut ciï dc rc ipfa]quf rit,ut hoc ne annbsp;aliud fit,aut cû eft anricatigoria,quoi?t oïanbsp;triafunEtêpora,prætcritü,prefcns,amp; futut^nbsp;At in côiedura.cû eft in inficiâdo reu«,duonbsp;funtei4)rimacauÇj,amp;eucius.Caufa cffîcicnbsp;di ratio euctu8,qd'effedû eltinueftigedaegnbsp;crîtt,quf poflîntab antecedêtibus acôiumnbsp;diSjamp;côfcqucntibuseduciargumctajjbanbsp;biliaulla gdçqmaximc fieri potuerit.Quonbsp;pado aut pofiint iâtnnrte diflèrendi didiînbsp;cft. Alii à decc prçdicamciis,quf ibidc tneïnbsp;moratalut duci argumcia putarüt oportfiî

K,ut ccfuerunc

ocr page 29

cenfuerqnqalq iftafunt pctpuecóUAanda quis^d,cur,ubi,quSdó,quêad(nodutn,g*nbsp;DUS adiirinkulis,plóna in|i, fadunii caulanbsp;locus,tempus,occario,niQdus,facukas,o^nbsp;pinio, natura noßra,opinio iudicn,uuiginbsp;tnos.quâobrem utiliaTlli,quêarguei fuiiïênbsp;Sc, ab co eiTici,po(uißedemößret,utili(atisnbsp;cóicAura mouec,fi inud,qcParguit,autfpenbsp;bono:^, aut malorü metu fcciflc diciï, qcPnbsp;fit acrius,quo illa in utroiq: genere m aio ranbsp;ponuntSpeAant etiä adcaufâfaAi motusnbsp;animorü,(i ira recens,fi odi ü uetus,fi ulci^nbsp;fcêdi ftudLiîï.fi üurif dolor,fi honoris,fi glonbsp;rifjfi ipcrijjfi pccunip cupiditas Ji pericuTi cinbsp;tnor,fi P alienü.fi angußif rei ramiiiahE,fjnbsp;audax,(i lcuis,ficrudeiis,lupotens,G incaunbsp;tus.fi infipicn8,fî côinota tnêtc.fi uioictus,nbsp;fi cü fpe efficicd,fi ctï opinion« cfl3di,aui ftnbsp;patefa Aû eil« dcpcliëdi criminis, uFparuinbsp;pcdcndi penculi,ul’in loginquâtêpî» diflè#nbsp;rcdi,aui(i iudicti poena leuior,q faAi prpe?nbsp;niiS,au(fi farinons uolupias maior,q dànanbsp;tióis dolor. Hisfcre rebus fa Ai fufpitio cö#nbsp;fii matjCÜ cc uoliïtaiis in reo cauff rcptr,untnbsp;facultas in uoliitate aut unlitatis txadeptionbsp;re alicuii’ cômodi,uitatiôeq! alieuipintö#nbsp;modi quçritjUt aut mctus inipuliflc uidcanbsp;tur,aut alius reperi tu rammt motus,quinbsp;cuäoi ciiius in fraudem, g ratio uüüiaàs

ocr page 30

impellît^tcçhfc de caufîs.CSfcquctfa pari ter quædâ iunt fjgna præteriti,amp; quali im«nbsp;preflà fadj ueßigia, quç quidê uei maximenbsp;fufpitionê tnouent,et fut qfi tacka criminiïnbsp;tcfttmonia,atcfc hfc qdè grauiora,qgt; caufænbsp;cômuniter uidcni initmularc, amp; arguçrenbsp;oês pofle q uo^ mô aligd inierfucrir,H je pnbsp;prie actingûc cofipfos,g arguunt,ut iclG,iitnbsp;uekigiu,u[ cruor,ui deprehêfü aliquid,4d*nbsp;ablat5,ereptücp uideaijUC réfponfiî incôftânbsp;ter,uthxfita[3,ututubacü,ut.cûaliquouknbsp;ru.e^quo fufpkiooriat,.ut eoipfo in loconbsp;uifuSjifl quo facinus,ut pallor, ut trtiiior,nbsp;ut fcrjptû,aut obfignat5,aut depofitü qd^nbsp;piâ.Hgc entm amp; «liafiât,quæaui in reipfanbsp;aut etiâ anteg fadû eft, aut poltca fufpitio#nbsp;fü jcrimengt;cfficiâr,qu3ef( nô eiût.tamê eaunbsp;fis ipfiSjiSf efficiedi facultadbus niti oportenbsp;bttadiûâa gt;lla difputatiôe cômuni.nô fuifnbsp;fe ullû tâ.amentê,ut inditia fadi.aut effugenbsp;RC,aut ocrultare nô poîTet.ut ita apert? cUèinbsp;utlocûcrimini rclinquer«. Cômunis illcnbsp;côtra locus audaciâ rcmericat(,nô prudêtifnbsp;eflè c5iunlt;Sâ..Sequif aût idc locus ad augenbsp;dum nô eflêexpe(Sand3.dü fateat argumênbsp;tis peccata cÔuinci,8f hic efiâexcpla ponônbsp;(ur. Atq: hfc quidc de argumêtis.fin erit tenbsp;ftiü facul tas primü genus crii ipfû laudâdiînbsp;dicendûq^

ocr page 31

dicenducf: neargumêtistencreireus ipfura fua cautionc feciflé^teftescfFugere nêpotunbsp;iiïejdeindefinguli laudent. Laudtï generanbsp;de genere mutuabiin ur deinöflranuo, denbsp;quo moxÿdeindeargiimëto eiiâ firme,atcgnbsp;etiâfiobfcuri teftes erû(,aut tenues dleêdûnbsp;erit nô efiéexfortunafidêponderâdâ.Sinnbsp;qu^fiiones babitf,au( pofiuratio,ut habcSnbsp;tur caufâ adfuuabût. Côfirmandû genusnbsp;primû qu^ïenû erir.Dicendü de ui dolenbsp;ris,de opintoe maio^,qui eâ rem totâ niflnbsp;^bafiénr, rede repudialiéni,de exterorSin?nbsp;fiitutis,ac nofiroj^-Irridêda etiâdifpucatiOxnbsp;qua folêr utt ad infi'rmâdasquaefiiones,^;nbsp;rùendicata.puerilifiÿ dicenda efi^ tûfacien;nbsp;da fides diligcter eQ,amp; fine cupidicate quaenbsp;ficu.dida quxfiionis,argumentis,amp; coftienbsp;dura ponderanda,atc|ß fixe accufenortis fenbsp;re mcbra.fût. Defenfionis^ût primû,infirgt;nbsp;matio caufai^,aut né fuiflê,aut non tâtas,nbsp;aütnôfibi foli.autcômodiuspotuinê« idcnbsp;Côiequi.aut nô ijs fe eflê moribus,no ea uinbsp;ra,aui nullos animi motus,aut nec tâ potenbsp;tes fuifle, facultatü autê infirmatiôe utet, finbsp;aut uires,aut animum,aut copias,auc opesnbsp;abfuiife demôfirabit, aut alienû têpus autnbsp;locû nOn idoneû,aut multos arbjrros,quonbsp;rû crederet nemini,auc non fe tâ imperitû,nbsp;ut id

ocr page 32

ut id rufcïperct,q«?occultaren5pófl*ef,nrf^ tâ amentcm utpœnâ,atc^ ludicia cótemnenbsp;ret.Cófequentia ucro diluetexponêdononbsp;eile ilia ceria indicia fadi, quxeiiam nullonbsp;admiffo coniequi poffent,cô(lfietq; in fin#nbsp;gnlis Sc ea,3iit corum,quæ ipfe fada dieetnbsp;cile,^pria no cffe defedet potiiilq criminisnbsp;aut (i iibi CÜ accufatorc eômunia eflci pronbsp;pcriculo,potiufq con ira falutem uaieredenbsp;bcrc.T criiüq; amp; quæftionû genus uniuer^nbsp;quod poterit in fingulis ex rcprjhënbsp;fionis locisrcfellei.Har5caufarum princi*nbsp;pia fufpitiofa ad acerbitatetn ab aceufatc*nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i

reponeni'deniiiiabiturc}; iniîdiarîicômU# nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I

ne giculum,exciiabuntq! animi ut anedSt A reo auf quxrela.côflaii criminis,colleftanbsp;rumc{:fufpitionum,amp;accur3torisinf‘dia!?,nbsp;amp; iiê cômune periculûjîfcrct, animiep adnbsp;rnilericordiâ ailicient,lt;Sc modicc beniuolc«nbsp;lia iudicit colliger. Narratio autem aceufa*nbsp;toris erii quafi mêbratim gefti negoerj fufpinbsp;tiofaexplicatiofparûsoibusargumcciSjObnbsp;Icuratis defefionibus defenforis,autpræteînbsp;ritis,aiit obfcuratis fufpicionü argunientisnbsp;rcR’ipfarum.Euctus erit.cafufrÿ nanSdi.Jrtnbsp;cêfirinandis aîîtnoftris argumetationibuânbsp;infirmâdifcp côtrarqs,fxpc erûr aceufatorinbsp;motus animortiR) incitaaidijeo nïitgt;g3d4

atrÿ

ocr page 33

atc|! h TC q»id?utrft^ frtaxtme ïn pcrorarf one fadendü. Altcri frcquctatione arguménbsp;coaceruanone uniucrfa.alteri fi planbsp;nc caufä redargixdo explicant enumeratinbsp;one,uti gcquid diluerit ctiâ ntiieraiióc adnbsp;extremîï.Cû ergo ois conicâura aui de renbsp;aut de animo fit utriufit; tria lêpora prfierinbsp;»um prælenSjôû fuiurum.Dcre ôi genera^nbsp;les quaefiiones funtgt;amp; dcfinitæ.Ncpc quacnbsp;c5tinentur,5ii quænon continentur fub a«nbsp;ltis*Gcncralis an ortum mun dus habuerttnbsp;Dcfitiiia fere animi,ui qua menre Ligariüsnbsp;I in Africa fucrit, quo animo Pompeius innbsp;' bellisfueritciuihbus contraCæfarem.

DefinitiuoflarH.

Finitioconielt;Sur3mfcqnftur,qüocl pef fe feciflê non poffit ire inficias,proxim5 hanbsp;beat dicere non id fecifié, quod obî)ciaturnbsp;ut infurtis, dcpofitis,adulteriis, in quibtisnbsp;diffinitionum tenendæ font fpecies, rerticç’nbsp;diffiniendarum diffinitiories. At de bis tnnbsp;artedifiêrendiabundediximus Difftninônbsp;num (amen napdi fere duo. Vnus qui digt;nbsp;,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fputandi. Alter qui litigandi caufa adhi«»

Detur. Oratori opus eft dtffinirione,quaE? ad licigium tendit. Eftigiturubi litiga«:nbsp;turquandoq; in notis nomineuerbis,ucnbsp;quid fil pènus , quid lûtus , quandoegnbsp;in

ocr page 34

in ignotioribiu, amp; obfcurion'bus uerbis gd (it clarigano, nâ liac femg 0lt;. kgaii cunbsp;ad hoftesjciarigaiumcj; mitterftur ulijdeftnbsp;. resraptasdarerepc(j(um,unusuuq;uerbenbsp;Liari^ado pgjjyg uocabatDida (igdeni darigauoanbsp;clara uoce.qua utebatur pater patracus^ ucnbsp;alq a dero,hoc efi forte, nâ bellica forte honbsp;fiilesagrosinuadebant, unde graecc clero«nbsp;nomi didi,(]ui iura bona dcfudi forn'untnbsp;CÔmunia tngt Cicero,quem potiflimS innbsp;his fegmur prjceptis-Sütiniftogefiereac#nbsp;aifatorijdefenloricj! pcepta. Vteremdiffi^nbsp;nicdo defcribcndocp uerbo magis ad fênfûnbsp;iudicis,opinionêcj!poierrant,âlt; uterad c5nbsp;munem gt;?'bi uim et ad eäpcep(ionem,qu3nbsp;ichoatâhabcbütin anitnis hig audient manbsp;gis,amp;^pius acceflcrit uincat necefîc eft.N5nbsp;lt;m argumentâdo tradat hocgenP,flt;cl tagnbsp;egt;xplicado,excutiendofp j^bo.utfi i reo pe#nbsp;cunia abfoluto, rurfufq; reuocato prjuarwnbsp;catioemaccufatordiffiniatoém iudicij cornbsp;ruprelâ ab eo.Defenfor aût no ocm,fcd tä^nbsp;tîimodo accufatoriscorruptelâ ab eo« Sicnbsp;ergo hfccôtentic prima ÿ'boi^J quo etiânbsp;fl^pius accédai ad côfuetudinem,n]entê(ÿnbsp;fermonis defenforis diHiniçio,tamê accufanbsp;tor fcntenrïalegis utet. Ncgat èrn probarnbsp;oportere eos,g leges fcripfcrunt.fatum hafnbsp;b{6reiuc(iciutn,ß totucncorruptuinfi^ fin^

ocr page 35

fin minus accüfatör romrpf us fit ùtftur » tjuita te JDcfenfor autê «fiatur côfuetudtnênbsp;lè«'monts,ucrbiq^uim excôtrarto repcrict^nbsp;quaft ex ueroaclt;;ufatore,cui côtrarium eftnbsp;Dqmêpreuarica(iôis,ex côlcquêtibus qgt; e»nbsp;linera deaccufaiore (bleat dari (udicij, exnbsp;nûteipfq,quodfigni(icat eü,q tn côtrarrjsnbsp;caufis,quaftuafic eflê po(i(igt;uideat,red buicnbsp;ipfi côfugiendûcfi adaeqtatis locos,ad ré^nbsp;f û (udicaca^ authoritatê,côniunecp fît hocnbsp;præceptû,utcüuterq;dilfinieri(,q maximenbsp;poruerkad cômunê feh(u,uimlt;ÿ uerbi,. tunbsp;fjmilibus,cxcpliscç eorû, q tta (ocuti funrgt;nbsp;(ûâ diffinitionê,(ètentiâcÿ côfirmet,aci$ ac.nbsp;cufacori in hocgenere cau(à^ locus ille c3nbsp;munis minime eilet côccdêdus,ut is,qui denbsp;re côfiteat,uerbi fe interpretauôe defendat.nbsp;Delenfor aütde ea,quâ,ppofui f quitate oknbsp;cat,amp; ea cû (ecü f3ciat,nô re,lèd deprauati:«nbsp;one üerbi fe urgeri querat,quo in gêere £ƒnbsp;cenfere potent plp-ofcpinueniêdi iocos.nS'nbsp;et fimilibus utet,amp; côirarrjs,ci côfequêtibs*nbsp;gg utercjî tame reus,nifi planeerit abfurdanbsp;caufa frequêtius. Amplificâdæ autêcaulàenbsp;quÿ aut digredientacaufa diciiblct,autc3nbsp;perorabut-Hf ueladodiüjuel admilêricprnbsp;d]â,uF;adomnino animos iudicûmouefl?:nbsp;doamp;(i modo rerü magnitude, hominû ucgt;

B aut

ocr page 36

autinuidia, autdignitas poftulabit.

De flatH

. Qualitasfimplexnoneft.nam amp;quah'» fit cuiufcf rei nacura, amp; que forma quæri;nbsp;tur,u[an anima rationalis aflFiciafur,amp;denbsp;magnitudine^ac numero,ut luna ne terrainnbsp;magnitudine exccdat.fu ne unus mundusnbsp;quæ oia argumentâdi cóieAura deprehennbsp;dunf.Quçftionem uero habêt qualiafint.nbsp;Hæc in fuaforijs aliquando traääcur, ut flnbsp;CæfardeUberet,an Bntanniam impugnetnbsp;quaeratur,qucfit Oceani nacura,an Britai^nbsp;nia lnfula,q loge latecj pateat.et pinde qranbsp;milieu multitudine aggrediêda,adqualitanbsp;tem accedunt facienda SC nö facienda, ap#nbsp;pecenda, uitâda quf ï deliberatóem,qujcpnbsp;in indicium frequenter ucniunt,fed illicdcnbsp;futuris, hicdefaäis agit. Demonflratiuaenbsp;quocj! partis omnia funt in hoe ftatu,falt;Siïnbsp;cflê c5ft3t,qualc faäum fa qu3erit,qualitasnbsp;nadatqualiiatefadi amp; iuris ratiocinatiór.nbsp;Fadi qualitas cü oflêdimusfadü nó eflep#nbsp;nitiolü,amp; naturali iure eife conceflu, ut denbsp;Milone qlt;f Glodiû occidcrit. Juris ratio«nbsp;6inatioleg«,more.feda,aric. Lege uim. uinbsp;licei repetiere aggreffö fe gladio exerto occinbsp;dit.accufat cfdis,hic ic lege défendit. Morenbsp;mosaptbScythasfuitjUtfexagenarn p pósnbsp;¦¦¦nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;têmitterenf»

ocr page 37

¦initfera,occidercflt;y,Scytha Athcnis fè*a genariü patrce póte deiedt reuseRparricinbsp;dii.ïs moregcntisfuxfèfedllièdefcndit.Se çnbsp;lt;fta,philofoph5difputauiti'ncóiioncdebonbsp;no per mortê cunâi q eü audterc laquco uinbsp;tä finierüc.Accufatphilofophus damni illanbsp;li.Isfcfcda fua (ecifTedefêdK.utdifputaret Xrinbsp;piâor naufragiüpinxit ô^j^pofuicnbsp;publice fpedandû, nemo nauigat, reus eftnbsp;rei publica? lefae^Is ait piSores id folefe pinnbsp;gereqcPucIint. Sût etiâ qui ncgotialcftatünbsp;faciât in quo de rcbîgt; ipfis quærat^ remotonbsp;perfonaçj côpiexu qualitatic^ fubnciât,fïîcnbsp;qui diRinguât ut Rt negotiaiis Ratus in (crifnbsp;pto.aut extra fcript5,in feripto tribus n o#nbsp;dis fimplici.côiundojcôparatfuo. Simplexnbsp;cû una lex fimptcx edferi rogatio uthononbsp;res magifiratufef uæneât. Coniunâü eunbsp;dux leges féru nt,ut in xrarij inopia ferf ro?nbsp;gatio,ut magiRratus uxneät.utq; noua uegt;nbsp;digalia inRituanf. Cóparatiuus inferiptonbsp;CÛ ita lege fcrunf,ut pro eóparatione qux»nbsp;rêdum fit, quepotiuscóprobada uideat,nbsp;ut cum infrarij inopia aliusfert Iegê,ut tnanbsp;giRratusuxneanr,al(us ut noua uedigalianbsp;jnRituantqueritur que potior fit. Extranbsp;fcriptum modis duobus fimplici 3c corntnbsp;paratiuo,fimplcx quatuor modis,inieâiSenbsp;'nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ß X quaUtatuna

ocr page 38

qualitatuntparticuU iuris, quantitate niv nieri,cû caufsereddunt mortis uoluncarnbsp;Iriieâïo qualitatum modis quincç fitdeg«,nbsp;rogaiione,teßamcnto,pa(So,fdiäo,ucl prjnbsp;LfX conio. Lege.utrapta taptoris morte, aut.nbsp;indotatas nuptias opter,rapuit et profugit.nbsp;Dcdit earn pater marito alij,,, rcuerfum ra?nbsp;ptore uult pater produecre, fuper nafciturnbsp;qualitas qualitati,quoniä que antca raptanbsp;RogtffW erat,hodie iam nuptaeftRogatione ut fornbsp;ris petit præmiü nuptias pxons alienæ. Açnbsp;cepit prima node cxanimatâ.iSC priori manbsp;rito reddidit,eum apud iilü conualuiflêtrcnbsp;petiuiteâuirfortis lupernafcit qualitas quanbsp;litati.Quoniâ qua repetiuic uiuâ,reddiditnbsp;quot;frflumen quafi mortuâ.Teftamêto, ut dccedcs tefta#nbsp;mêto iuiïitjUt filiafua tutoris filio nuberecnbsp;réddita tutela tutoris filius petit eâ flbi Uxonbsp;ré darf,ilia contradicit.quàlitas fupernafcinbsp;tur quaiicati,qa tufla eft tutoris filio nubcrenbsp;PaStnw.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tutoris filius elïë delijr.Pado,pàdJgt;

eft datu^ fc nuptû filiâ medico,fi câ ad (ani tatê pducerc, reftituit fanitati, inter morasnbsp;ab alio rapta eft,et fecûdü more rapia^ punbsp;elïa idotatas nuptias cligit.perit med/cP,atnbsp;piâteroccurritjCÔtrouerfatqt.Edidoutprf#nbsp;cortio cuiî’fcruî'fugerat libello^ppofitOjuFnbsp;£pf£conênuntiâs dixit datu^ le denariosnbsp;; .nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;mille.

ocr page 39

mille,q ad (ë feruûpduxiHct quids pduxtt, is injibertatê aflert^ eft.ôC libcr^nuntiat?,nbsp;petit ille mille denarios,côiradieif,qdomi#nbsp;iiusfaerat,quon âisp quo pmiITi mille denbsp;fiarri erâtjTtber^jnûtiatus eft. Particulaiunbsp;ris eft c5 aliq poftulatiôe.liecfpecies fit monbsp;d.s tnbigt;,cû rcs pcciiniariaeft.Cü ius in ponbsp;fterS- fit C ûdemo poeof agif.Hi tituli côtronbsp;uerfiarüfcrc ncgotialêftaiü ofiêdût Res pc RCi ^ecuttnbsp;cuniaria.depofuii apud amicü ccrtxfrumênbsp;si menfurâaitq; tâti uenderetjquâiiemtfTccnbsp;CO abfête ille duplo uedidit pr«ciO.reucrfonbsp;offert fïmplâ pecunia,ille éxigitduplâ. Iqsnbsp;nbsp;nbsp;1K5 lit

f n pofletj? cû ex prçfcnti iudic io ius côftitui tur.qd'poftea fit obferuandü.ut eft orbajwnbsp;•Ximo n ub at, uFf» eâ nolucrit uxo rc ducercnbsp;det decê »nilia,nolês nubere.fibi ojba.Pro#nbsp;ximus dédit ei decê milia ,.illa alias exqricnbsp;nuptias cui c5tfadicif,ex hoc enim iudicionbsp;sncipiet inftitui ius utr5 uni orbç ,an oîbus

^ximus fit obnoxius. De modis pcenæ.g MoJzptjS caufas mortis proponifcapitc puniat,et ranbsp;ptor raptx det decê milia. Puellâcxci pa#nbsp;tris dite rapuit, ille pr^cipitio obiit,pctit adnbsp;poenâ,amp; offert decê milia,hic enim quçrif, .nbsp;qua poena affici debeat. Tituli côtrouernbsp;fiarü,quiut plurimûnegotialem ftatum efnbsp;'üciûtjcutn Tnbuniappellanturde iniuftonbsp;,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;B î fuppticio

ocr page 40

fupplici’o cS abdicatjoe, cumprxmn pctü« tio cft,u( exempli caufa/cruus meretriccfiinbsp;domina ama(,uuk ilium tnbunus cruci aÉfnbsp;figere,appellat tribunos de iniufto fuppli^nbsp;CIO-Abdkatio amicos nó habet,amp; abdicanbsp;lur cö prfmiipctitióCjUir fonis petit pr^mlnbsp;utn,runicus fecit fortitcr,petit præmrj no»nbsp;mine ne ouesimmoient. Quäcias numertnbsp;^uä tertiâ fecimus fpeciem negotialis extranbsp;(criptum,cum quâiitas fine ullatôparaîionbsp;ne traâat,uc tyrannicida piaenniüpeiai^du ;nbsp;os tyrânos oeddit,petit bina præmia.Cô»nbsp;•radicifhicemquyrit per quâiitatcmji ulla -côparatio tyrânidexilla una fucrït,an duænbsp;Quarta fpecies ncgotiali flatus cS caulaenbsp;reddunt mortis uoluntariz, ut Eunuchusnbsp;amatjeddit caufas uoIuntari^raortis.Cônbsp;paratiua fpedes extra feriptû quatuor monbsp;d:s,cû diu(natiôe,cü qualitatum côparadnbsp;one,cü quâtitatum,cum duaçt qualuatumnbsp;Diuinatio cutn de idonco accuiatore quænbsp;ftioeiljCÜ duo uFplurcs aceufationê ftbi tiênbsp;dirent, ut cftghabebat filium ôi. uxorêmenbsp;retricêtamêadainabat.uult patrê accu»nbsp;fare demàif,uxor malf traAatiôis.HiceiT»nbsp;quçrit uter potius accufarc debeat.Qualitanbsp;lû côparatio cum pfonf côparant,quac openbsp;râ rei publiez prxfütehntjqus præmiunanbsp;peiunt.

ocr page 41

petunt.cotendunt medicus amp; orator. Qu S titatuin côparatio, quädo fadacôparàturnbsp;ÔCquseritquâcumhoCjUrillud fir,quâtita#nbsp;tum côparacio eft.ut aut rcs,autnummi c3nbsp;parcntjes côparant,ut qui plus rei pubticifnbsp;præftttcrit petatpræmium.altcrab obfidibnbsp;one holies reppulit, alter hoftium ciuitatSnbsp;caepit.Côtendiinidc prfmio,h«cemres genbsp;fiæ eorum côparan t, n ummi ut in iud idónbsp;feptêiudices fedeât,amp; eorum fcntêtiapbeÿnbsp;tur,q plurcs dixerinc reum'trcsiudices capinbsp;te dânandum iudicauerSt,duocxilio,duonbsp;abfôlueruntjOuxrit quorum prior fit fen«nbsp;I?tfa,triuih iüdicû gcapitc côdenin3rüt,annbsp;quatuorqui nô capitccôdênarüt. Duarîînbsp;qualitatû côparatio cura pfonç fimulet resnbsp;côparantjUt eft qui plus reipublicçprjftitcnbsp;rit petit prxmiü.In ciuitatis feditôc orato^nbsp;cScordiâîecit in fenatu fuadendo,philofonbsp;phus apud populü,côtendunt de præmionbsp;Hic em plonæcôparanf philofophi ôC oranbsp;toriSjCtfatfia eorum qcPaltcrin fenatu,alternbsp;ad populum fuafcrit. lurifdicialis qualitanbsp;tisfpccies difiribuiii ftatum abfolutum 8Cnbsp;a fTumptiuû. Affumptiu’ in côccflîonê crinbsp;minis,rcmotionctriminis,relatione criminbsp;nis,amp; coparationê criminis.Côceflîo pornbsp;ro criminis in binas fpectcs depraecatio^nbsp;nê,amp; purgationc.Purgàtio tres habet pres

ocr page 42

îortunati Jmprudcnti3,cafu,nccc{ritudinê.Forjun^ tianüs qufaliqiiaiido feqniur addù crroriç.nbsp;obliutonc amp; cbrietatê. Atppiïunt j(ta fubnbsp;imprudctix noîc intcHigi. C ôfùcan t in ifionbsp;generc inqt Cicero. Qui ar^uunt fe id f«nbsp;cillé ipfiï, in quo repr^êdunt,lêd quoniSnbsp;iure fe feàffc aicût,luris cft ois ratio nobiÿnbsp;cxphcâda,quod diuidit in duas part(s.pri^nbsp;xnas naiurâ,a[q^ lcgc,ut utriufc^ generis tusnbsp;in diutnü amp; huroanü eftdißribuca, quorûnbsp;xquitatis eß unü,al(crü religioni^ ÆquiMnbsp;taris aût ius eß duplcx,uis altera direâa,â:nbsp;ueri,amp; iußi.amp; ut dici^ jqui et boni rationenbsp;défendit,altéra ad uicilîîtudinê referedf granbsp;riæpeninei,quod in bcneficio gratia iri in#nbsp;iuriapunirio nominat, att^ hxccômunianbsp;funt naturf,3tq? legis,fed jjprialegis, amp; ejinbsp;quç feripta caquç ônc litteris,àut gcnbsp;tiû iure,aut maiorü more rerinent.Scriptonbsp;rQ aücpriuatû aliud cß.Publicü aliud, pu#nbsp;klicû,lcx,fenatufcôfultû,rœdus prinacG.tanbsp;,, bulf,pad{!,cöuent5,ßipulatio,qu; aût ferinbsp;pta nô iût,ea aut côfuétudine,aut côuentisnbsp;hoium,amp; quaß Côfenluobtinenf.atq; etiânbsp;hoc iprimis,u t nofiros moreslegefqt taes^nbsp;fnur,quod^niodo naturali iure prffcriptSnbsp;cß,hinc meditata nqbis eHçdebebût, q di#nbsp;gt;c6da crût in oraticubusdc naUB'a,de legib»nbsp;. .demote

ocr page 43

de more maiorü.de^pulfandaimuria,4« ulcifcenda^dc omni parte iuiis,fi imprudamp;nbsp;tcr,aut neceflîtate,aut eafu,quidpiâ feccrir,nbsp;quod non côcederetur ijs qui (ua fponteetnbsp;uolüncate feci(Iênt,ad eius tadi deprecaiionbsp;nê ignofeendi petenda ueniaeR,quæ futnc*nbsp;tur ex plæriiq; locis xquitatis,expofiti iünbsp;fiatusfeu controuedix rationales fequun^nbsp;tur kgitimi.

De(îi(tibuslegitiwis.

Legitimi autera ftatus dicuntqui in fai pto qufßiones habent non in legibusmo«nbsp;do,fed etiam in tefiametis, padis. ftipula^nbsp;(ionibus amp; denic^ omni fo-ipto. Legitiminbsp;flatus fpecics funt de côtrariis legibus, de^nbsp;feripto ôi. iententia. fyllogifmus qui rationnbsp;ctnaüuua.aut collediuus dici^finitiuj^.atnanbsp;biguus,lexcerte ois,auc tribuit,aut adimitnbsp;du aut dcrogat,autabrogat,autpunit.Pu Punientlinbsp;niedi aût genera odo tradunt.damnü.uinnbsp;cula,uerbera,talio,ignominia,cxiliô.fcrui# -.tus,mors,au t ugtat.aut permittitL itç ueronbsp;habet,aut propter feipfam, aiit propter algt;nbsp;.terâ.qufftionê aut in feripto aut in uolûtate

De legibus contrariji

De legibus contrarijs cum in utracji ambigitur^n utlcp iila lege fit utendum.

Omnibus auteffl raanifefiura eß nunS

B { e^

ocr page 44

y

ttung elTcIegcm legi contrariam lurc l'pfô. qufa fi diuerfum iufiîffcht akerum akcrônbsp;abrogaret.fcdcalu amp;euentu collidunt utnbsp;tyrânicidæ imago in foro ponatur. Côtranbsp;mulieris imago in foro ne ponat. Mulicrnbsp;männm occidit,in quo quæri fokt.utrumnbsp;fit melius.atcfi xquius qdquot;materia ipfa in»nbsp;dîcabit. DelcriptOf^fententiii

Script! 3C uoluntatis frequentifîîme inter côfultos iurisquxRio efiJd tum acciditcûnbsp;efiinlegealiqua obfcuritas.ut hiefur quanbsp;druplum foluat.tta cnim ius prifeum fuit,nbsp;duo pariterfurripuerunt decemmilia.pc^nbsp;tuntur ab uirotq; quadràgcna,!lli poftulât.nbsp;ut finguli uicena côferarit, Si ex meretricenbsp;natus. ne contioncî,’4uc filium habebat^#nbsp;fiarccœpit.ProhibeturadoIercens contioinbsp;ne.an prohibendus, quia ex hacnatus quenbsp;meretrixefi.iicet tum non effet,cum hatusnbsp;lt;ft. amp;libeti parentes aiât.autuinciant huicnbsp;non alligabitur infans,amp; rurfus peregrinsnbsp;fimurumafeenderit capite puniatur,curnnbsp;hoftes murum afccndilïènt.eosdepulir. Innbsp;lefiamcntis.ut apud Ciceronem in iudicionbsp;Curiano legitur fubftitutus hf rcs crat fi ponbsp;fiumus ante tutelæ annos deccffilct. no eßnbsp;natus. Propinqui bona fibi uendicabant.nbsp;At ea uoluntas fu.ffc uidetur teftâtis. ut is

non

ocr page 45

Bon na to fiüo h seres eilet cjui mortuo fed non fcripfçrat. Df SyHogipno

Syllogifmuseft quoncnslex propria no cfiamp; funili udmur. Simile autcm.aut ma?nbsp;ius.autpar.aut minus habetcp aliqutd Gminbsp;le fcripto amp; uoluntan,fiuc lentêtiæ.iêd hocnbsp;interen.quia illic dicitiir contra fcripnim.nbsp;hicfupra fcriptum qd'niultifaric fieri po?nbsp;tefi.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;DeFinitione

Finitio legaliscUm petitio ex lege exce# dens uerbis cfi difEinicda,nempc cum uer^nbsp;bum in lege pofitum d»ffînitur,ut aiût Æ?nbsp;dites. Qui mandpiauendunt,ccroorcsfadnbsp;anr,quid morbi uitrjuc cuicç fit,hic tâ mornbsp;bus,g uitium diffinieda funt,ut quopaâonbsp;difientintelligaïur, 8C cum dicitur.Si qua?nbsp;drupes pauperiem fcciflê dicetur,a(^io ex lenbsp;ge duodecim tabularum defccndit,qu^ lexnbsp;uoluK,aut dari id quod nocuit,ideft id aninbsp;mal quod noxiam comifit, aut xfiimatiftsnbsp;nem noxt« offerre.hic quid fit facerc pau/nbsp;pcriem diffinicndum eft.

¦¦ De Awb/gtto

Ambiguum cum uerbum unum plura fignificatjideo innumerabilis eius funt fpe?nbsp;cies. quoniam uix ullum inuenias uer?nbsp;bum quod non plura fignificet, nec innbsp;uno uerbo modo,td fieri pottft, fed c?

(iam

ocr page 46

etianci in coniunftis, ut tcfiamento qüîdS iufTic pom ftatuâ auream haftä tcnentc,qufnbsp;ät an itatua fiaftâ unîs aurea efl?debear,annbsp;häfta eilet aurea ihïlatua. Sflr qui träfiäti#nbsp;one Ctatû adiiciat.Qçiin ettâ id rattSàlî quonbsp;que genere ponât hoc módö Homiriê becinbsp;di iufß* ab impératOi'e.At nô alt;ftio hic ttâünbsp;fcri,icd caufa fadf qd' in onini pencdcfèii^nbsp;One accidit.Tria ergo ilia taiiiü funi gecranbsp;anfit, gdfit,amp; quale fit,amp; trâllationê tancûnbsp;accipiinus tegalc.quoniâ nulla tranflàtio,nbsp;ïdefi prçfcr.ptio fine lege. Inccreft aüi internbsp;prficriptionêjfli trâllaHonc,qd'prffcriptionbsp;exckidic aÆonê,tranfiatioatît diiferGuérSnbsp;nô cft tranfiatio ftat^gt;,ut a quibufdâ tcâiflï«nbsp;mis ratiôibuseftcomprobatÎTjficut ne quinbsp;Cicero 'de dcprfcatio,qcF tefiari ipfe quoq; Giccronbsp;uif? cft,pL'gano côtra T uberonêcü inqt.nbsp;Caufas egi Cçfar multas equidê lecü.dumnbsp;te î foro tenuttratiohonot^ cuorum.certenbsp;nüghocmôignofcitciudices errauitJaplPnbsp;eft.nô putauitjfi üng pofthac 8(. reIiq.Oftcgt;nbsp;dit cm in foroagi nô poiTc, necramêftaïusnbsp;ultus efi g in iudiciü uenirc nôpofiit. Atnbsp;utfurninâcôtrahamusiresmihi omninonbsp;uidentftatus faciedt generales,côieAui a innbsp;fcripto,lt;Sô extra fcriptû.finitio inferipto 8Cnbsp;extra fcript5,qlitas in lcripio amp;exira fci j#

f- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ptutnac

ocr page 47

ac fi quis acurati'uslîngiilos confideref lt;gt; ïnnemprorfusfummâeo conuert«. ’nbsp;. De ratione(jiudiCiitione»

ratio quia inltdiacor Clodius. ludicano

Poftftatuscognitionem dicendum yi# detur quid ratio fit,aciudicatio,amp;côtinês^nbsp;tametfi pcrfc,tam apcrta funt,ui uix exponbsp;fitione egeant,paucis ergo agendum duciKnbsp;m uSjRatio'eft qua quod faduro eflc côftat Rlt;tf ianbsp;defenditur,ui Milo Clodium ocadit,hocnbsp;controuerfia caret,dicit fe iufte occidiflê,ftanbsp;luseftqualitads.quaefiio an iufte occident nbsp;quodcrinomenon uocant, an fuerit occi#nbsp;dendus,quiainfidiator,uel an fuerit infidirnbsp;ator,uFhoc modo Oreftes matrem occidifnbsp;hoc non habet côtroucrfiâ,aitfc rede occinbsp;diiTe.Status’qualitaiiSjqugftio an iufteoçcinbsp;derit,rano quia Clytæmneftra Agamenô 'nbsp;nem maritü fuum patrem Orcftisoccidic,nbsp;ludicatio.an oportuerit,uel nocentem ma -trê occidit.at ex caufa. ferit caufa quale eftnbsp;occidit Agarnênomen Clynpincftra,ganbsp;fllcfiliâ cômunem inter ipCos immolauegt;nbsp;rat, de captfuâ peflieem adducebat. Oré«nbsp;fies rurfus altéra afferatcaiiiam matris ne#nbsp;catae,quod refponfis fîtimpul/iis,ut quoinbsp;caufae firit facfcndi,totidcm fînt iiidicatio#nbsp;neSjïdeft côieduralis ratio, 6c iudicatio, 8Cnbsp;cöncfnéna'

ocr page 48

contlnens In co Jem funt.

Continente fine firmdmento

Contincns fiue firmamêtum.quod grç ci lyncchon uocanualrj firmifîîmâ argumênbsp;tanonem deicfori$,et appontfiïimatn adiunbsp;dicanonem. Eft autem continensaic ft üe«nbsp;lit Oreftes dicere ciufmodi animum ma#nbsp;tris lux in pairem fuum.in fe ipfum.ac fo#nbsp;rofcs in regnum,in famam generis ctfaminbsp;liæ.ut ab ca pœnas liberi potilîimum percnbsp;re debuerint-id qua dé re agitur Cicero innbsp;ropicisuocat.necmagnopere refertfit nenbsp;firmamccum, quod opponirur defenfioninbsp;ab accufaiore.an a rco.ln caufa itaq? conicnbsp;durali ubi quæftio ibidc ratio, firmamen#nbsp;tum Ä iudicado eft,ac de iudiciali hfc fatisnbsp;ianiad deliberatiuum genus tranfeamus.

Dégénéré JchterrfHvo

Eft inquit Cicero in deliberando Rnis u# tilitas ad quem omnia referuntur in confi#nbsp;lio dando fententiaej dicenda. At Quinti#nbsp;lianust. Deliberatiuasquoep miror inquitnbsp;a quibufdam fola utilirate finitas,fed quo*nbsp;niant pon utuulgus utilirate intelligit Cifnbsp;ccro.iia nequidem Quintilianiaducrfàturnbsp;(entcntiæ.quod ipfc quoej fatetur Quintinbsp;liânus cum fubiungit,Nec dubio quin ifnbsp;fiqui funt in ilia prioriïcncêtia iècundumnbsp;opinionen»

ocr page 49

'Opi n ï onem puldierrimS,ne utile quidê,niï! fi qc^honeftum cflèt exiftimannt,Ä eß hecnbsp;ratio ueriiïimafi confiiium coniingat fernnbsp;per bono^,at(^ fapictium.Primum ergonbsp;inquit Cicero uidêdum ingt ,aut poflit figt;nbsp;eri,aut nó polïït,amp; gd necclïê fit,aut nó nenbsp;ceflc,nâ Si. (igd eflfici no poiefl,dcliberationbsp;lollir, guis utile efl, figd neccflc efl. Neceflcnbsp;autêidefl,fineqfalui libcriue eflênôpoflûnbsp;mus,id eß religs Si honeflatib^ inciuili ra^nbsp;tióe,amp; cómodisantcponêdum.Cum autênbsp;quf rit gd fieri poiRt,uidêduin ét efl g fardenbsp;potlit,qâ quf g difficilia funt,ginde l^bêdanbsp;Qpe funt,ac fi effîci nô poflint,amp; cum de nenbsp;ceflîtate actcdcmus.ettâfi aligd nô neccflâgt;nbsp;rium uidebif,uidêdum tarnen S fit niagnûnbsp;gcfcm per magniltereftjj neceffario fæpenbsp;habet.ltalt;ÿ cum côflet hoc genP caufaçz exnbsp;fuafiôe et difluafiôe,fuafori,pponiï fi mplexnbsp;ratio,fi Si ita efi,et fieri poteft,flat difluaforinbsp;duplex.fi nô utile efi,ncfiat,afiera fi fieri nônbsp;pôt nec fufcipiat, fie fuafori utrûcç dicêd3nbsp;eft, difluafori fi altei^ îfirmat fat efl. Quarcnbsp;qm inhis uerfat omne côfilium duobs* denbsp;utilitateancedicamP,qup î difcernêdis bonbsp;nis malifcp uerfat.Bonorû aüiptimneceflânbsp;ria funt ut uita pudicia.libertas,ut Iiberi,c5nbsp;Urges jgêeri palotes^gtini nô neceflâria qd*nbsp;alia fut neceflarû

ocr page 50

«Wft{lärfa,quoru(n alia fun t per Çc exp éten da,ut eàquæfuntfita in ofFicijSjatt^ uirtuÿnbsp;libu$,alia quodaliquid cómodi efficiunt^nbsp;ut opes amp;copide.Eorura atitcni quoe pró#nbsp;p(er.feexpetunt,partiin honeßareipiä,par#nbsp;tim cómoditate aliquaexpetuntur. Hone#nbsp;Aate ea quf proficiicuntur ab rjs uirtutib’’*nbsp;de quibuspaulo ante eß diäum, qua; funcnbsp;laudabilia ipfa per fe. Cotnoditate aucemnbsp;altquaquxfût in corporis.aut fortun^bonbsp;nisexpetenda,quorum aliafiït, quafi cumnbsp;honefiate coniunda,ut honor amp;:.gloria,a#nbsp;lia diucrfa ut uires,forma,ualctudo,nobili#nbsp;M$,diuitix,clientebc.In his igitur atc^alfjs,nbsp;de qul'busmox uberrime cum bona Onenbsp;coilocata, facile eß inteUeâu qux fint con*nbsp;tria,quod fl femper oprime tenerc poflem?nbsp;baud fa ne,quoniam quidem ea perfpiciianbsp;funtjConfilio multumiegeremus, fed quo#nbsp;niam temporibus-quæuim habent maxi#nbsp;mam fcruiendum, perfæpe euenii,ut utili#nbsp;t as cum honefiate ccrtet,ne aut opponunanbsp;^»pter dignitatem,aut honefia propter utilinbsp;tatem relinquatuur. Ad hanc difficult at cnbsp;cxplicandam prxeeptareferatnus, amp; que#nbsp;niam no ad ueritatem folum,fed etiami ädnbsp;opiniónes eoruiri qui audiuntaccôriipdânbsp;da eß oratio. Hoc primtttn intelligam us.

horainutn

ocr page 51

bominumduoefTegenera. alterum indo# Ô5 3£. agrene.qcPanteferat fg utiiitatchonenbsp;fiati.altcrum expolifum,qd'rcbP oibus difnbsp;gnïratê anccponat.uaq: huic gceri laus,honbsp;nor.gloriajides.iuftitia.oifq! uirtus.Illi au*nbsp;tem akeri qufftus,emolumePtum frusSufcpnbsp;^ponitur,atc^ etiam uoJuptas, que eft uir#nbsp;tuti maxime inifnica.boniq: naturam fallanbsp;citenmitando adukerac,quam immanifTinbsp;tnus q uifcç acerrime fcquicur, nc£ÿ folutnnbsp;honekis rebus, fed «iâ nocefTarrjs antepo*nbsp;nit infuadendo.Cum ei generi hominumnbsp;cofilium des fsepc fane laudanda eß,illudq!nbsp;uidendum eß qto magis homines m ala fitnbsp;giant,q lequantur bona.naQi neq; tarn honbsp;neßaccm expetunt.g deuitant curpia I'gno?nbsp;miniam,infaraiam,contumeliam.dedecu3nbsp;quarumrcrum dolor grauis eß.Efi genusnbsp;hominum ad honeßatem natum.malo culnbsp;tu,prauifq opintonibus non corruptum. *nbsp;quart in cohortando, atlt;ç fuadendo pro#nbsp;pofitum quidem nobis crit illud,ut doreanbsp;mus qua ui bona confequi. malac^ uitarenbsp;poHimus, fed apud omnes bene inßitutosnbsp;plurimum de laudc.amp; honeßate dicemus.nbsp;maximeq; ea uirtutum genera traäabim?nbsp;quæ in côniuni hominum utilitate cuendanbsp;Augendaq uerlan(.Gn apud indoAos. im#

, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;C imperitokÿ

ocr page 52

împcritosc^dicCmus,frult;Hus.emolumcti, uolupiates,ukariöefc^dolorum^fcranr,adnbsp;dant cdâ côtumeliæ. atcÿ jgnominiæ. atcpnbsp;hæc Sc iimilta ad utilitatem fpe Aantia repenbsp;hcntur.hacjtiani decfficiendi ratione diranbsp;mus quo coto généré, qujbufcum,amp; cornnbsp;Ira quos,quo lemporc, auE quo loco, autnbsp;quibus facultanbus armorum,pccuniæ,fonbsp;ciorum,earumue rerum quae ad quamquenbsp;rem efFiciendam periineni póiïiraus uii rcnbsp;quirendum eft,neq; folum ca funt quæ nonbsp;Dis fuppctunt,fed ctiam ilia quæaduerfènnbsp;iuruidcnd3,amp;fiex con ten none procliuionbsp;ra erunt noftra,non folum effici poffe,qu3enbsp;perfuadcmus eritperfuadendum, fedcuränbsp;dura ctiam,ut ilia facilia procliuia,uitandanbsp;elle uidcanturjdilTuadeniibus, aut utilitasnbsp;labefaâanda eft, aut efFiciendi difficultatesnbsp;effcrendae.necj! altjscxpraeceptis ,lcd rifdenbsp;ex fuafionis locis uterq; uero ad augtndunbsp;cxemplis utecur,aut recentibus quo norionbsp;ra fint,aut ueteribus,quo plus authoritatisnbsp;habcant. Ad commouendos autc animosnbsp;maxime proficient,fi incitandi erunt eiußnbsp;modi fententiæ, quae aut ad explendas cu#nbsp;piditates,aut ad odiu faci3dû,aut ad ulcilcênbsp;das iniurias pcrcinebiit Valet ant in cofilqsnbsp;plürimû authorita8,n^ amp; prudetiflimP eflfenbsp;haberitÿ

ocr page 53

habcricj! optîmus debet,qui fententiaefux de aciliDus,atq! honeftis credere omnes uenbsp;lit.T ota autem oratio fimplex et graiiis,etnbsp;fententior ornatior efle g uerbis debet ex^nbsp;ordio non utendum,ut in caufis iudiciali^nbsp;busquiaconciliatuseß, amp; attcntus,amp;:curnbsp;ibi fcdeat nOLiit.Initium tarnen aliquod eflenbsp;cxpedit,nelt;ÿ cni abrupte incipiendü, quä#nbsp;doquidetn in omni materia aliquid eß nanbsp;turaliter primum,natrationem non exigi'tnbsp;priuata deliberatio,de qua dicenda fentcnnbsp;da eßjcxtera prudenti adorinotioraerutnbsp;g utpluribus cxplicarc necefle fit,quareiänbsp;ad demößratiuum tranfeamus.

Vegenere demonfiratiuo.

At laudandi uituperandic^ rationes iam funt nobis oßendendfqux non folum ad ¦'nbsp;bene dicendü.fed etiä ad bene uiuêdû ualêtnbsp;Omniü igiiur co^ qux fub laude uitupeä ’nbsp;rationecß uulgo cadere pofle uidetur, duonbsp;funtgencra.honorabileunum.alterum launbsp;dabile.HonorabiIe,ut iudicium, confiliu jfonorrft-ingeniü,memoria,intelligcria,prudêiia, amp;nbsp;quf ex ijs funt artes oês.atcçlciêtiæ. Laudanbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j -

bilcporro,iufiitia,tcperaniia,fortitudo, ac Llt;t«dw. reliquæ uirtutcs. Omnia quippc laudahdanbsp;quxcüuirtute funt, amp; quxcumuitrjsui;nbsp;tuperâda,quâobrê finis alteri^eß honeßas

C 2 alterius

ocr page 54

alten'us turpitudp* Confidtur autcm holt;? genus diiSonts narrandis exponendiscp fanbsp;dis fine ulh'sargiimentationibi', ad animinbsp;motus leniter traciandos,magifÿ ad ftdemnbsp;fadcndam.ad confirmandum accóraodagt;nbsp;te.Non enim dubia firmantur.fed ea qtiænbsp;ccrta,auf pro certispofitafunt augent,quänbsp;obrem ex his qux mox dicentur,€t narrannbsp;di,amp; augendi præcepra repetcntur,ct quonbsp;niaminhis caufis oninis ratio fereaduo^nbsp;luptatem auditoris,amp; ad delcdationem renbsp;fertur,utendum crit fjs in oratione, 8C ttnfnbsp;gulorum uerboruminßgnibus quæplu«nbsp;rimum habentfuauitatisit£mamp; fadis uernbsp;bis,aut ucturtis,aut träfia tisfrequenter u tanbsp;tnur,i3(; in ipfa cöftrudionc uerborum.autnbsp;paria paribus,Si Hmiha fimilibus facpe re#nbsp;ferantur.uc contraria, ut geminata,ut nu#nbsp;tperofa.nô ad fimilitudincm uerfuum.fednbsp;ad explendum aurium fenfum,de quibusnbsp;uhi dcelocutionc rhetoriccs quincp parti#nbsp;bus una dicemus, adhibendaq:,frequenti#nbsp;us etiam illaornamcntareriim.iiue quf adnbsp;mirabilia,fiue non opinata,fiue fignificatanbsp;monftris,prodigrj3,oraculis,fiuc quæ uidc nbsp;buntur ci,de quo agemus accidifie diuinanbsp;atq^fatalia Omniscnira expedatio ciusq ,nbsp;audj^amp; adtnirauOjS^ improuifi cxitus hanbsp;bent

ocr page 55

h'abent aliquam audi'édo uoluptatem,fed quoniam tribus in generibus bona mala^nbsp;UC uerfanturgt;fKternis, corporis,amp; animi. 4nbsp;Prima funt externa quæ dicuntuta generenbsp;quo brcuitermodiceq;laudato, aut fi crûnbsp;infame prætcrmiflb, uéifi humile prfteritonbsp;ucl ad augendum cius,qitem laudes, glorinbsp;am tradato.deinfi res patiaturde fortunisnbsp;erit faeukanbus dicendum. Poftea de corfnbsp;porisbonis, in quibusquodquafi uirtutcnbsp;maxime fignificat facülime forma laudaf.nbsp;deinde efi ad facta uenicdum.quorum colnbsp;locatio triplex efi.aut cnim temporum fernbsp;uandus ordo,aut imprimis recentiflîmSnbsp;quodej; dicendum,autmuka Si. uaria fadanbsp;impropria uirtutum genera funt dirigêda*nbsp;Sed hic locus uirtutum, atq;uitiorumlæ:nbsp;tifltmc patens ex multis ÔC uarf|S difputatûnbsp;onibus,nuncin quandam angufliâamp;brcnbsp;uitatem concluditur, queuis tota uirtutisnbsp;exiamdiâis,amp; quemox in morali dicennbsp;turphilofophia late patere potuerit uitianbsp;uerOjUcl potiushorum contraria etiam ta^nbsp;centibus nobis fatis funt cognita.Proindenbsp;omnis uis laudandi uituperâdîcç ex qs fu«nbsp;tnetur uirtutum uitiorumtqt partibus, fednbsp;in toto,qu afi coniextu orationis hæc crûtnbsp;ülufiranda,maxime quetnadmodSquifcÿ

C î generatus.

ocr page 56

generatus quemadmodum cducatus,quc/ admodum infïitutus,moratulcf fucrit, amp;nbsp;fiquid cui magnum et incredtbilc cóiigentnbsp;tnaximcq; (i id diuinit? accidifîc utderi ponbsp;tucrit,cutn quod quifcp fenferit,dixerit,gefnbsp;fent,ad ea qux propofita func, uinutunxnbsp;genera accómodabuntur.Exiltis quidemnbsp;inueniendi lods caufâe rerum amp; euentus einbsp;confequentia reqrencur, nccpuero morsnbsp;eorum,quorum uita laudabjtur, filentionbsp;praeteriri debebit.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;S i modo quid erit

animaduertendum , aut in ipfo genere mortis, aut in cis rebus quac poft morgt;nbsp;tem erunt confccutae,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Iliud tarnen

perpetuo tencdum,animi femper^audetn veram quam per ^tatis gradus geftarumc^nbsp;rerum ordinem fequi fpedofius erit, ut innbsp;primis annis laudeturindoles,ium difciplinbsp;næjpoftidfatSorum didorumq; context?nbsp;aede inuentione quidem rhetorices partenbsp;f muique de ui potentif^ima in tris diduâanbsp;fpecics,quæ caufarum genera dicûtuqhsecnbsp;dixiflê fatis (it ,,nunc paucis difpofitionisnbsp;quocÿ naturam aperiamus.

DiipoOo binas habet (pedes naturale Unam,altéra artificialê, frulîra in hac partenbsp;admonendum

ocr page 57

admoucndum qucmquam dicimus.quo pado rota digerêda materies uidcatur,qu3nbsp;doquidem res ipfa quo pado difponendanbsp;(it, iatis per fefe admoncbit. Proindc ucnbsp;uariæ funt cauQ, generacÿ earum diuerfa,nbsp;itauarij ac mukiphcesdifponêdi crût mo#nbsp;di,necp enim hic tam dodrina, q prudêtianbsp;defidcratur,que fi defuerit adori nó uideonbsp;cciam quid præceptaconferrepolTint, finnbsp;fefe proferet fatis^iQuid dcce3t,amp; profutuijïnbsp;fit p fefe uidebit orator,deniq! fi quid mo^nbsp;do de ipfadiccndum uidcatur,moxin fe? 'nbsp;qucti libro, ubi de inftrumento loquemurnbsp;rhetpricesdifputabimus. Ad memoriarnnbsp;trgo tranfeamus.

De memoria.

Memoria eft eufios tenax corum,quf le f;imus,auc audiuimus,ea ualet mentis intênbsp;tione.ut quæ dicimus uidçrc nobis uidea^nbsp;raur,ac dicendo alia pfouidemuSjCûq; fintnbsp;bina præcipu^animoinfidentia genera.nbsp;Vnum quod uoluntarium dicimus,undenbsp;omnes morales uirtutes,temperantia, for»nbsp;titudo,iuliitia,et reliqu^ confimiles. Altertnbsp;eft, quod non uoluntarium quodcÿ ueri^nbsp;tatis nominephilofophi folent appcilare,nbsp;unde docilitas,amp; mcmoria,uno fere ingc;?nbsp;(üj nomine a muftis nominantur.hasq:

C 4 tjui

ocr page 58

qui habent uirtutcSji'ngcniofos uofant Memoria LJuabusigiturrationibus memoria obtî#nbsp;netur natura amp; arte.Nacura quidc ut mubnbsp;ta cxcclluntjiia memoria. Ab anc tarne n5nbsp;paucas fumic uiresad quam obtinendatnnbsp;çOniinentia plurimum confert c;bi, potusnbsp;ÖC uencris,uinilt;J!,quiaid frcqucntius potusnbsp;abftinentia mcri.humidarumq! frugu cm#nbsp;ne genus.Affuefcerc praeterea a puero me#nbsp;moria multa compleäi Memoriam porronbsp;cüftodiuni,eópofttio,diui(io,ordo, amp; quçnbsp;nodu,qqu3e interdiu dilcunturjmeraoria:nbsp;faciliushxrcnt,folentamp;: extrinfecuspeti renbsp;media, ut medicaminadchisin medicinanbsp;diximus.Locisquoqtetimaginibi’memonbsp;riam cuftodire,iw in ó; nob ienfus modo,nbsp;fed etiam uerba coHocentur, uuigo mut anbsp;tradita praecepta funt.fed oitctacioni ut di*nbsp;cam quodfcntio magiscongruuntloci ÔC.nbsp;itnagines,g difciplinæ,ac de memoria haecnbsp;dicenda putauimus, ncc enim inftiiuti no*nbsp;ftri putamus cam , pluribus 'profeqai fe*nbsp;qucntem locum pauciflimts pronutitiad*nbsp;onidabimus.

De^ronuntiiüatie»

Pronunttauo ßue aäio,quc oratons pars

ocr page 59

pars potentiffima a Dcmofth^ncexiïîima?Dcnaoftfu là cd,UC quidam dixere quadrifariam dtuünbsp;dtiur in uocem,uukuin,gertum,Sô cukumnbsp;feu corporis habitum,quæ omnia tam nanbsp;tura q arte conftant.Proeter id modo quodnbsp;poftremo loco pofitum eft, Totumhqui^nbsp;dem in iudicio eiuseft qui agit, ad prae#nbsp;fentemquadeagitur materiam relatum,nbsp;orationic^ que i hetorices inftrumentunanbsp;eft âccômodatur,ita£5 non abfurdc ipfamnbsp;Cicero quandam corporis uocateloquennbsp;tiam,quod miram quandam in orationi^nbsp;bus uim habea(,ac ptoteftatem, itafiquidênbsp;quifc|:ut audicmouetur,neq; probatiq ulnbsp;ia que modo ab oratore uenit, tam firma •nbsp;cftjucnó uires fuas amiccat nifi aéiione ad-iuuetur .Affedus qaoq?omnis oblâgueütnbsp;cat necefte eft nifi uoce,uuku,ac totius cor#nbsp;porishabifu aâor inardefcat. Fcelicioresnbsp;autem ff quem uelimus auditor ignc cones'^nbsp;périt. Refert ergo plurimum cuiufmodi.nbsp;naturam h3beasgt;dein quomodoea utarisnbsp;uocemfi minus probatam naturadede^nbsp;rit,arte opOrtet adiuuare hanc firmatuenenbsp;l-is abftinentia,6cilis riborum concodio*nbsp;acomnino frugalitas,fauces fuis funt moknbsp;liendaeleniendaef^ medicaniinibus,proninbsp;randutnc^, nc ea lam mollis amp; tenera fit

C f firma

ocr page 60

firma,acdurabilis,ut fuauiloqucntia laude mur, ne latrare potiufqagere uideamur^nbsp;neqïrhetoris potiufg grammuci officiumnbsp;e(Iê'arbitramur,adnionere ubi fcrmo fufpênbsp;dendus,amp; quafi figenda uariefincinterpü^nbsp;i5fa,quare hæc a grammatica petenda Cuntnbsp;neep item facile dixeris quot fint uocïi intnbsp;f[exïones,quodcum fit mentis index,amp; in^nbsp;fiar exemplaris,totidê habete debeat qnotnbsp;tila mutationes, fumilTam tarnen, amp; quafinbsp;Uerecundam uocem exordia defiderant,arnbsp;den tem reprehcnfio,ut uero affedus mouênbsp;di defidcrabQt conclufio.In lætis rcbus,plenbsp;na,hilarifcp fit,in ira,atrox,amp; afpera,refpi#nbsp;rationeq; crebrajn facienda inuidia,lêtior,nbsp;ad earn liquidem defcendunt inferiores.Innbsp;blandicndo,fâtendo,fatifFaciendo,rogâdonbsp;lenis amp; fumtnilfa fuadêtium,amp; monentiiïnbsp;amp; pollicenaum,« confolantium grauis innbsp;1 metu,amp; uerecundia contrada,adhoriatio#nbsp;nibus fortis,difputarionibus teres, mifera»nbsp;tione flexa, amp; confulto quafi obfcurior innbsp;egreiïionibus fufa, amp; fecurae claritatis. Innbsp;cxpofitionc,acfcrmonibus reda interepainbsp;cutum amp; grauem media Ibnum.Mcmbronbsp;rum porro tnocus,ac decor uocis uarietx^nbsp;tem.acfententiarum tenorem fequetur, 3nbsp;capite ad imos ufep pedes,nc quod plerifip;nbsp;t. .nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;contigit

ocr page 61

contigit ridiculi habcamur, atc^ exploda*. tnur uclut Curioni patri euenide. Ciceronbsp;mctnorat qui fæpeirrifus,amp; aliquando e^nbsp;tiam a contione deflitutus eft.Ideo nó ma

le Demofthencs grande intuens fpccuium componere folcbat adionem-Praecipuuninbsp;tarnen ficut in corpore,ita in aâione capucnbsp;cft.Motus aucera oraines redilinei cöucniêt


Septimus uero qui in fe redit orb is alienus manus brachijcp motus dccorus,ubi arcegt;nbsp;re,abomtnaricß uelie uideamur.contra ubinbsp;rccipere,acpolliccri uolumus,pedis quotpnbsp;fupplofio probatur.ac cetera id genus qufnbsp;prudent! uiro neutiq fuerit difficile iudica:#nbsp;re,amp;perinde adioni pluraadrjcienda nonnbsp;cITe mihi hoc tempore cenfeo, ut hui? librinbsp;quintæ rhecorices parti ncmpe elocution!nbsp;iam fim reliqua comifliirus.

De elocutione-

Inuenifle acute quicg iure mirum in mof dumjjbari fokt, at nifi quæ inueneris acrfnbsp;tudicio difponas,parum admodum inue^nbsp;rifle proiucrit, ad quae nifi tcnaxacceflcrttnbsp;memoria,pereant ilia neceflc eß,ac nifi pronbsp;nuntiatione cunAa adiuuentur.uis reliqùanbsp;omnis iaâuram maximam faccrc uidc#nbsp;bitur , denitÿ nifi cunâa iliuflrans elo^nbsp;cucio

ocr page 62

eîocutio affuen’tbarbara rufiicanacf cuda eflc uidebuntur ab ingenuis liberifcß ali«înbsp;na tflê uiris. Inde naraq; non cloqucntiaonbsp;nomen adepta eft, de qua fane parte, ideanbsp;pauîo huberius mihi diccndum cflê ccfeo,nbsp;quod Cicerone quocß fa^htaiTe uideo,qlt;f'nbsp;reliquse prudentia fete poffint obtiner(,hcenbsp;unaquc diuinum uideri facit oracorêcünbsp;tra dodrinam cruditionemq:,ac miiltâ obnbsp;fcruationem obtineri non poileuideatur.nbsp;Omnis iracç elocutio ut Dionyfius inquilnbsp;Halicarnafeus perpendiiur in httcris,in fylnbsp;labis,in ditftionibus ÔC didionü componbsp;fitione.horum enitn'omnium efle aliquidnbsp;Icne.aliquid afperum,aliquid njedi urn,albnbsp;quid hamile,aliquid fublimc docct Demenbsp;trius ucro Phalerii’ fatis ducit, ft didionijnbsp;cuftodiatur compofiiio. A ucrboiji eni c5nbsp;pofitione,clocutionis uitia,amp;: uirtutes connbsp;icâari,atcj animaduerri,ac Dionyfq fentenbsp;tiam fccutus eft Qaintilianus.Nos autcmnbsp;ad tarn tenuem curatn hocpraefertim ternnbsp;pore defccndenduin no exiftimantcs, qu5i«nbsp;do cuiuflibet artis humilia quxq? confeâânbsp;da no cxi(limamus,a dicendi generc fumenbsp;tnus exordiü,eocß magis quod ex eis qu?nbsp;in ipfa grammatica dixim us plurima eiuGnbsp;iHodi colligi polTunt. Dicendi itaq; genus

Phakrci

ocr page 63

t’tialereî Demctrtj fcntcntîa unum arkîum' nuncupatur,utHippocratis muha iia illudnbsp;Vitabrcuis,arsuero longa,occafio ucloxnbsp;cxperimentum fallax.Iudidum u«ro diffi#nbsp;cile,quod fane genus clocutionis ueris ex^nbsp;primendis fenfibus adliibcri poteft. Aliudnbsp;genus eft quod graue uocat.in quo breui#nbsp;loqutumpuiac eKceIIere,uelut inquit Lacenbsp;dftnonrj Philippo Dionyfius in Corinth.nbsp;Multo fiquidem grauius didum uidetur,nbsp;tarn breuiter,qft id ipfum longius cxplicanbsp;do dixiflcnqcum Dionyfius oLm magnusnbsp;elTettyrannus, quemadmodutn tu ,nuncnbsp;eiedus priuatus agit Corinthi,nam quodnbsp;pluribus enuntiatur,uix mouet aifedum«nbsp;quia narration! fimileeft,aut doc^tis ier#nbsp;moni^non terrenti,amp; perin de longhpdinenbsp;orationis uæhementia. concitatioqiamp;reinbsp;magnitude diftbluitur. Multii ergoreferr,nbsp;cæfimne an membratim loquarc,ficut etiSnbsp;quibus utareambitibusquasperiodosgrfnbsp;ci uocant. Periodorum idem author trianbsp;facit genera,hiftoricum unum, difputato#nbsp;rium alterum,tertium uero rhctoricum,utnbsp;fit hiftoricum non latiiTime effuftim, necgnbsp;remiifum.fed inter utrumc^ medium. Di#nbsp;fputatorium quodremiflum,fimph'ciufcpnbsp;gt;hetoricO,uixlt;^ periodus app arens,Rhetonbsp;ricum

ocr page 64

RhctorîcUmporro inter hi’fioricum, amp; di# fputatorium meclium,nempe ut modo adnbsp;hiftoricum modo ad difputaioriumpro#nbsp;. pi^acccdat. Genus aliud dicendifrigidiînbsp;FrigiofOM uQcat quod magnifico opponit,idfir,canbsp;ap^ellatur rei exiguæ uerborum tumor accomodaf,nbsp;aut contra.ut Prftextam in cifta mures ronbsp;fcrc camilii.c contrario illud fpeciofum fxfnbsp;pc cxiguusmuSjSc Parturient montes naf#nbsp;cetur ridiculus mus. Fit autera frigidumnbsp;ut magnificum,modis ut cenfetille tribusnbsp;fcntentia,didione,amp;compoiîtionc, in di#nbsp;ôione multis modis cômiiti poflê putai,etnbsp;frigidum did quicquid iaâabundum,autnbsp;citra rci cxprefliioncm,ut tarnen figurae, denbsp;VnriitKnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;grammaticæ tertia parte di#

’ ximuSjfuum ob tineant locum, Aliud cio# cutionis genus eß quod uarium uocat. idnbsp;gracias fermonis præflare, gratiarum aliasnbsp;en'ereuereniia afpcdabilcsjut heröicas,ali#nbsp;as fuauiores urbanioresq;. ut fere funt co#nbsp;naicorum. alias porro fcnl'ibus,alias elocunbsp;tionibus gracias contineri,omnia hæc per#nbsp;ficerc uerborum proprietärem, decorem,nbsp;uenufiatem,lenitatcm.afpcritatem, tumo#nbsp;Clt;tco?eL *’«nigt;aptâ compagem. Genus aliud cfi q cPnbsp;- • - ' cacozelon nominatur/juod ficut frigidünbsp;oppofitumeßmagnificOjita ipfum uario,nbsp;tudicij

ocr page 65

ludicrj prau:täte a reflo dcuiâsjitcj ficut fu pra diAa modis tribus-EH genus quod hynbsp;pocriticum uocant nempe aliquem cxpri#nbsp;mens afFetflum,Geut aßeäucarensanhyponbsp;cri ton appellat Aliud genus enargian di^nbsp;cunt,nosperfpicuitateni,auteuidênamnonbsp;minanius,ubi uis copiaq; uerborum nihilnbsp;ominit neceflarium,nihil aniputat,fed oïanbsp;commode adremaperiendara proferiïturnbsp;EGiamen uidereubi euidentiæcaufa idemnbsp;ucrbum.uel eadem repetiiuroratio. Eftnbsp;autem uirtuscum fenfum adiuuai.ficut uinbsp;tiura oim fupereß,aliud genus probabik*nbsp;Idduabus rationibus confideratur in aptónbsp;amp; confueto- Omne (ïquidem obfcurum etnbsp;infuetum non probabile eft.Didionê itacÿnbsp;in genereprobabili fugere expedit redun»nbsp;dâtem,« turgentem Côpofitionem quoq;nbsp;elTe huiufmodicenfent. utfit ßabilis, neenbsp;fcrenumcrofa. Aliud gcn’’ kue,üue planûnbsp;appellatur cum fluit oratio. Vliimügcn»nbsp;a ch3rischa^rader,cüturpia,cû nefanda.cSnbsp;abominanda efl oratio. Di uiditur autemnbsp;ut quibufdam clariflimis uifum authorib^nbsp;clocutio in uerborum deleAucn/opiam,nbsp;ordinem,amplificationem,imminutionê,nbsp;figuras, ÔC numéros.

De «ertarww

Delciflus

.Si

ocr page 66

Dcîcêus uerbórum «fi mata cui'cando, amp;bonafencentns accômodando,mala fuinbsp;barbara.uu!garia,aliena,gentilia,obfcur3,nbsp;bona uero latina, ipkndida,propria, antigt;nbsp;qua,noua.

Qux barbare.

Barbara dia'muslatinîr3te,aut qu«a grâ maticis abhorrent reguliSjlacina non funt,nbsp;tieetuideantur, ut non fci'o pro nefcio, utnbsp;Cicero inquit pcrderiuationcro, utcûdinbsp;caruraboucamp;fueoiiilc amp;:fuik,fica boucnbsp;bouile V arronis tcRimonio non dicitur.

Dcuuigttribus.

Vulgaria funt.qux non funt oratorf ac rômodata,ue! omnino rei qua deagit,ubinbsp;utus peruerfiis fineiudtcio ad dicêdumnbsp;cefferit.nam qui prifcanouis.ct poëtica uulnbsp;garibus,ÔC comptiffîma, ac fplendidiffîmanbsp;inornatis,quo impcriti ôC uulgares utûturnbsp;nnodo humilibus ammifcet, uel prout aunbsp;iuflibet utitjUt Augufiusj) ftulto baceoISnbsp;autpullîrpullaceû dixit,pro cerito uaccronbsp;futn,amp; uapidc habet pro male, amp; bitirarenbsp;pro langucre.

De gentüibui-

Gentilia

ocr page 67

Gentilia funt propric quarüdam gentiS quae curn acri ufurpantur iudidojeccpunbsp;funt,necratione ulIapotTunt improbari.nbsp;Nam amp; Cicero fardo,ci PerOus Hijpanonbsp;fi tradcnii credimus QuincitianOjUfus eftnbsp;uerbo maflrugam cäthum dixere,ac plunbsp;rimainqtgalltce ualuerür,ut rheda,acpe«nbsp;torritum ad V arro quotç cum dixilfei galnbsp;licum e(Te uerbum. Lanceam quoq? adie^nbsp;cit non latinum, fed Htfpanicum eflë uergt;nbsp;bum,alioqui repudianda funtcum inquanbsp;raagnos non haoeni afler(ores,quibusnbsp;cundiseconceflacR authoritas.

JDeobfairis,

Obfcura dicuntur quae aut mmis priiez ucuixapauciÜimis 8(. erudiflimis intelligznbsp;tur ut toper prodto,amp; ancigerio pro ualdcnbsp;tuburcinari pro raptim come(Iè,aut c5gt;nbsp;pofîüone dura,ut incuruiceruicum pccus,nbsp;aut nouarione infolentia,quale illudgt;Sifei)nbsp;næ fputaulica,quod Rufius ita rifu excepitnbsp;eïreumuenior indicés nifi fubuenitis. Si(ènbsp;na quid dicas ne(cio,mctuo infidias fputanbsp;tilica,quid cft hOcCfputa quid fit fcio, tilicanbsp;nefciOjUbi maximi rißgt;.putabai emSifênanbsp;rede loqeffeïufiwteloa.aut ambigua quf

ocr page 68

ipfa pJserum^ obfcura funt. DeUtims.

Latina funtjauc qùæanalogia ratioquc défendit,autillorum ufus quibusdiccndinbsp;conccfla eft authoritasomne fiquidem uernbsp;bum,auc rat(one,au( uecußace, aut authornbsp;ritate defenditur.


Spicndida quæ natura fuapte funt nhi^ da,amp; quæ copulatafaciliusdaritacein .nbsp;amoftendunt.

Veproprietatc-

Propria funt quibus ad id cui ipfa acc5 modanaus nihil inueniri polïït fignificantinbsp;us,utcu{n V irgilius,deduclücarmêHora?nbsp;tius durü Hannibalc, Si a.crê tibiatn dicit.

Deanti^uis-

Antiqua t ta quidem a uetuflate 'repeti? ta,ut non fint abfolcta, ac nimium afpcra,nbsp;per ipfamc^ fparfa oratfoncm maieftarctnnbsp;amp; uetufiatis affei'ant relligioncm, quod SCnbsp;authoritatem antiquitatis habeant.ctnouinbsp;tgti fiinilem gratiam parent.

De

ocr page 69

Deiiouatt!'

Nouatafunt,quæ ipß inueni'mus,natn üt inquit Cicero. Si Zenonilicuitcü ren*nbsp;.aiiquam inuenißet iniifiutam,inaud(tücßnbsp;ei Tci nomen imponcrc,cur non liceat Calt;nbsp;(toni, nec tarnen cxprimi ucrbum c uerbonbsp;xiecefTe erit,u[ interprètes indtferti fo.Ient,c5nbsp;fit uerbuni.quod idem declaret magisufi#nbsp;xatumgt; cquidem folco ctiam pro uno grxsnbsp;CO fialiter non poffiim,idem pluribus uernbsp;bis exponcre, amp;.ta(nen puto concedi no^nbsp;bis oportcrcjUt grfco uerbo utamur,fi qnnbsp;do minus occurret laiinum.nechoçephipnbsp;pn3,amp; acracophoris potiufcj proegmen«nbsp;apoproegmenis conceclitur,§g haec.q?nbsp;dem prjepofiiarefte amp;. reieda dicerc liqdiicnbsp;atcç hxc quidem ita Cicero. V temur igiînbsp;his fi forte neceflê fit indiciis,monfirare re;nbsp;centibus abdita rerum.In primis ucrono«nbsp;ua fiâac^'nuper habebunt uerba fidem, finbsp;græco fonte cadant. Si græcum fenfum innbsp;latinum conuertendo , aut Notum^cumnbsp;callida uerbum reddiderit iunâura no;nbsp;uum,ficutcura dixit Cicero. Ferasfoli;nbsp;uaga$,amp; fquamigerum pecus,acbarbige;nbsp;rum.Lucrecius. ËttburicremasmaAauitnbsp;ad aras. Virgtliui. Aut p deriuattonë.quxnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;-

D Z tamert

ocr page 70

tarnen a Iatinitate,aut a reguiis grammati cisnon linta!iena,ut cornkans Pertiiisnbsp;protulit. Quod nc periculofum uideacurnbsp;aliquo muninius adminiculo,ut iradicaiiinbsp;ut fic loquar,mittitc me diccrc, ut ita dixi#nbsp;rim ,ita intclligatur,3c id genus alia.

Dc Copia dicendb

Copia dicendi eft,quam parit clarorum authorum,multa in omnidicendi gencrenbsp;ledio,amp; iugis accurate fcribcndi flilus,quênbsp;Cicero non iniuria cloquentiæ uocatarrinbsp;ficcm,amp; dcniq; crebra g eiuendatiilïme fifnbsp;eripolTitloqücndi confuctudo, eacp potii#nbsp;itjrnum eloquendi, quae minus óbuia fint,nbsp;aut qu» minus apte exprimi poiTc uideannbsp;tur,quod fua non habeât uerba,fiue ea ip^nbsp;fi procudamusjfiue a grxcis tranlferamuS;.

De ordine.

Ordo efi,ut augcatur,non decrefcat ora rio,ne quem facrilegum dixcris,furcetiamnbsp;eHê fubiungas,ne quod in priore intelligknbsp;turfubnedasjut nö ancillam raultercro,iêdnbsp;inulierem ancillam dicas, idem de uerbis^nbsp;ac cæceris partibus orationis, atcg adeonbsp;ipfa oraiione intelligcndum, ubi ramennbsp;id fuerit obferu^ndum, nam efi,ubi nonnbsp;refert

ocr page 71

non refert quid prxponas iicut fratrcs gef mino«, Ägcminos frätres, niii numerusnbsp;quem rhythmon u o ca nt græci jaltcrûnbsp;gis probaucnr.ltcm ut antcp onamus gc^nbsp;liera c^fpecies,c5munia (^propriajèmoânbsp;la^proxima.ucrba ne nimislongediffeânbsp;ramus, ucfepius in conclufiorie ucrbis qnbsp;nominibus utamur,nifi 8( melius eadantnbsp;r)omina,amp; maiorcm iiim habeant nouifli#nbsp;mecoUoeata, ncdcniqt numerofafintoianbsp;ne fimiU ftru Aura CacpifT me utamur.

De Afnpîtficaitane.

Amplificandi igitur uel minuendi pria eft in ipfo io nomme fpecies, ut cum eumnbsp;qui fit cae us ,occifum eum qui fit itn,pbus,nbsp;latronem, contraq; eum qui pulfauitatti^nbsp;giiTe.qui uulnerauitjiefiflc didm9,iitriufc{!nbsp;paritcr exemplum eft pro .M. Cælio fi ui#nbsp;dua, liberc,proteru3,petulâter,diucs,effufenbsp;libidinofameretricio more uiueret,3diiltc#nbsp;rumetgo putarcm cfi quis banc paulo li#nbsp;berius falutafTet, amp; impudicam mctetriccnbsp;uocauit, amp;eum cui longior cum ilia fueritnbsp;uiusliberiusfaluralTe, hoc gertus increfcir,nbsp;ac fit manifeftiuSjfiampliora uerba cû ipfisnbsp;nominibus proquibus eapofiturifumus,nbsp;confcrantur,utCiccro in Verrem.Nô cmnbsp;ur«m,federeptorem, non adulterum Jtdnbsp;D 5 cxpugnatôïtm

ocr page 72

éxpugnâtorem pu4idnæ,non fâcrifegur», fed hoßem facrorum rclligionumcj:, nonnbsp;ßcäf ium, fed crudeliffimüm carnificem ciinbsp;uitlm fociorumq; in ueftrum iudieium adnbsp;duximus. Quatuor igitur gcneribus con^nbsp;fiarc amplificauo inuenitûr incremâo,c5^nbsp;îitcremen^ parau’oncjratiôcinationccongcrie. Incre^nbsp;mentû cfi potcriiiflîmû cû magna uidcmnbsp;etiâqu^ inferiorafun t JdaSc unogradunbsp;(‘ic,aut pluribus,per id uenii nô môad fuinnbsp;mû fed inieri qdimmô fupra fûraü.Oibuïnbsp;his (uffîdt, ucl unü Giceronis excmplum,nbsp;facinus cfi uindre duc romanû, ßxlus ucr?nbsp;bcrare. Propc parricidium nccarc,quid di#nbsp;cam in cruccmtolleret'nam amp; fi tantû uernbsp;beratus cfTcfxuno graduintreucrat.Ponertnbsp;do autcm id cflê fadnus quod trat inferius,nbsp;amp;. fi lamcn ociofus eiîêt perplin'cs gradusnbsp;afcendcrat.Cum ucro dixerit,propeparrinbsp;cidium,necarc fupra,quod nihil eß adiccir«nbsp;quid dicarn in crucem tollere f iia cum idnbsp;quod maximum efioccupaßet necefle erainbsp;in ÉÖ quod uhta cß, uerba deficere.fit amp; a«nbsp;, . liter fupra fumniumadiediOjUtapud Virnbsp;gitium. De laufe Q iopulchrior alternbsp;non fuit.Excepto Laui entis corpore T urnbsp;nü Summum eßenim quo pulchriornbsp;alter non fuit, huic deinde aliquid fupranbsp;pofttum

ocr page 73

pofîtum eft. T crnus eß moduSjUt matrem tua in cfddifii. quid dicara ampl»usgt;matrcnbsp;tuam occidißi, ÔC in Antonium Cicero innbsp;cceiu ueropopuli romani.ricgouumpoinbsp;puli gerens magifter equitum,ubi fingulanbsp;habcnt.inercincntum.utin ccetu uomere.nbsp;Verum ut hæc amplificaiio inlupenoranbsp;tendit, ita qux fit per roinparationein innbsp;crementum ex minoribus petit. Augendonbsp;enimquodcfl infra necefleéextollat,idqd'nbsp;fupra pofitum eß, utidem atepin codé lo^nbsp;co,fi hoc tibi inter coenam,amp; in illis immanbsp;nibus poculistuis acCidi(Iet,qui non turpenbsp;diceretCl n certu ucro popul!,nec putet gfqnbsp;hoc, gg c finiile tlli ex arguni?tis,loco quonbsp;rnaiora ex minoribus coniguntiir,idcm eGnbsp;fc llliccnim probatiopctitur,hicamplificanbsp;tio. Argumenti aucein loco, ficut an ueronbsp;uir anrnlifltmus.P. Scipio pontifex maxünbsp;muSi Grachum mcdiocriter labefaââternnbsp;ßatü reip. priyatus interfeeiu Catilinamnbsp;orbem terræ cede,atcp incendio uaßare cunbsp;pientc,nos cöfules ptrfercmus,ubi fingulanbsp;fingulis refpondêt. Per ratiöcinationê fiütnbsp;amplificatiöes.cum ad id quod cxtolli ito^nbsp;lumus ratio dcduciï,ut cû in Antoniü ingenbsp;Cicero.T U ifiis faucibP iftislatcrib.ifia glanbsp;diacoria toii? cotpisfirmitatc.ubi fauces et

D 4 lâtci-a

ocr page 74

tarera ad cbrictatem minim« fimtociofa, ham refpicientes ad liarcpoiTumus æRtmànbsp;te, quantîi itle uini in Hippiae nuptns ex«nbsp;hauferit^quod ferre.amp; coquerc non polTctnbsp;Illa corporis gladiatoria firmitatc, ut quonbsp;niamex alio aliud colligitur, non iniurianbsp;ratiocinatiois nomen habuericita cum innbsp;quit Virgilius. Cauumconuerfacufpidenbsp;montem.lmpulitin latus, ac uenti uelut a*nbsp;gmine fado. Qua data porta ruunt,appa#nbsp;ret quanta litfutura tcmpeßas.Amplifica#nbsp;tioni quo(ÿ uerborum acfcntentiarum idênbsp;figntficantium congeries afcribitur,nam etnbsp;tiam fi non per gradus afcendant,quodamnbsp;tarnen uelut aceruo alleuap(ur,ut quid cmnbsp;tuus illc Tubero dißridus î acie pharfalicanbsp;g’adi us agebaifcuius latus mucro illc petenbsp;batr’qùisfenfus erat armorura tuorG, quenbsp;tua mens,oculi,manos,ardor animi.quidnbsp;cupiebas,quid optabas r hjecfolct crelcercnbsp;uerbis omnibus altius,atq;^|(ius infurgônbsp;tlbus,adcrat ianitor carceris, camifex praenbsp;tor(S,mors,terrorq! focioru. Si ciuiQ RO,nbsp;eadcm eft ratio ntinucndi.nam rotidê funtnbsp;afcendriitibus gradus, ideocç uno erimusnbsp;cotenti excmpio Ciceronis.cu in orationenbsp;Rinilij haecdicit, pauci tame qui proximinbsp;aftiter3t,nefcio qd il 1 ö de lege agraria uolunbsp;iffedicerc

ocr page 75

dtcerefufpicabantur, quod fi ad inrel'cctü referas,niinunoefi,liadobfcun(a(etn,increnbsp;mentum.Hyperbole quoq; fpeaesefiam«nbsp;pitficationis, aide ea in tropis cutn degrâ«nbsp;matica loquebamurdiâum efi.

TJtflguriSffeudicendi charaSieribus-

Figurafn duogencra difiribui'tur,trop3 amp; fchema, qux ambo qufdam tumina (utnbsp;eioquentix.Ai quoniam in omni lcriben«nbsp;di gcnercucrfantur,iudicatc^ de ipfis grâ^nbsp;maticus, de grammatica Jocuiica âttigi«nbsp;mus.Verum funtetiam aliæquæ peculiarnbsp;riter oratoribus fere aicribauntur,ac eriamnbsp;poecisquas rheiores multi prodiderunt,utnbsp;lam Cicero,g Quintilianusputat numéronbsp;tres,quibiis rcAc dicendi genera inter fc dinbsp;feernuntur.Vnum jgitfiguræhuiufmodinbsp;genus fubtilc noftrijfc hhon uocant grfci.nbsp;Altcrum grande,atep robuftum quo d basnbsp;dron iili tertium, ait) medium ex duobus,nbsp;a fi) fiohdum,ut primum docendi.fecundSnbsp;admonendi, tertium utroq; nominedele^nbsp;lt;Sandi,ffuc aliud intercohciliandi praeftarenbsp;uidcatur officium.hxc tria dicendi generanbsp;in tribusfuifle ducibus.oftendit Homerusnbsp;D f Nam

ocr page 76

ßfeuc

Nam cum Mcnelai bfeuem jocun^i’tatern amp; propriam dedit orationcm,amp;: non erranbsp;re uerbis,amp; careie fuperuacuis,eius didtnbsp;löquenEiam uirtutesprimi illius actingitnbsp;gencriSjtertii cum ex ore Nefioris dixii-dulnbsp;cipxem mellc fcrmonem^aflucre.qua certcnbsp;dcledatiorie, nihil fingi mains potcft.Senltfnbsp;di gêeris uirtures fignificauit ad fummamnbsp;regrcfluSjin VlyfTc facundi3mi(Só magnitunbsp;dine illmn uiciiu docet, cum eins oradoncnbsp;nimbis hibernis (imilem uideri dicit, amp; Cönbsp;piam ucrborum, atcçimpctum parem triinbsp;buitjCüm quo mortalis nemo conrcndericnbsp;quidcm,ut Diomedes.Q uatiior faciun t genbsp;nci'a,breuc,Iongum,mcdium,amp; floridumnbsp;ut fit longumjicut apud Virgiliura in defnbsp;cimo de Camilla Piilfus ob inuidiam regnbsp;no,aut ueluti fecundus amp; tertius liber ha#nbsp;bcnt.Breucut in quinto dcGanyrardefirinbsp;lt;Sim narratfic.Vió;ori chlamide auratamnbsp;quam plurima circiim.Purpura Meandronbsp;duigt;lici Mclibcea cucurrii. Mcdiü ut in pn#nbsp;mo.Huiccoiunx Sichacus erat. Eftfiquidênbsp;calligata narratio, ut tarnen nihil praeter#

EîorïJu»t Tnittat. Floridumutinfcptimoubiamœ nitarcluci ac fluminis delcnbit fie. Hunenbsp;interfluuio Thyberin? amœno. Verticibnbsp;rapidu?


ocr page 77

Mpîdus Sc mukaflauus arena .Tn marejrs fumpit-At Demetriusphalercus ut j'âmc?nbsp;fnorauirnus plures adhuc dicendi figurasnbsp;racit,utrubcileiTi,niagnificam,'facecam,granbsp;ucrti,3creliquascx his mixtas,Mifce(ur atinbsp;tem inquit,non omnes cum omn»,fcd facenbsp;ta quiaem cum fub(ili,amp; magnifica,et granbsp;uis paritcr cum utraq:, fola uero magnifi!«nbsp;ca cum fubrili non ammifcetur.Ciccro aunbsp;tem fummifliis inquit humilis cofuenbsp;tudinem imitans ab mdifertis,re plofq dpinbsp;nione differêSjitaq; eum qui audiunt, quisnbsp;ipfi infantes Tint,tarnen illo modo confidûtnbsp;le poflê dicere,nâ orationis fubtilitas imitanbsp;bi]is ilia quideni uidetur exißimanti.fed ninbsp;hil eß cxperienri minus,fi cnim non plunbsp;rimifanguiniscfi,habcat tarnen fuccum a^nbsp;liqucm opor(et,ut etiam fi illis maximis uinbsp;ribuscareat,fit,uticadicam,integraualetiinbsp;dine. Primum igiiur cum tange uinculis'nbsp;numerorum cximamus.Solutum quiddänbsp;fit, nec uagum, tarnen ut ingredi libcre,n5nbsp;ut licenter uideatur errarc. V erba etiamnbsp;uerbis quafi coagmentare negligat. ha«nbsp;bet cnim illc tang hiatus concurfu iioca«.nbsp;Hum moltc quiddam , Sc quod indicelnbsp;non ingratam ncgligentiam de rc ho««nbsp;«ninis/magifg de uerbis laborantis, fitnbsp;hxc

ocr page 78

haec fubtilis oratio i’ncompta,amp; negligent tia quadam diligens.ica enina uertußior cunbsp;nonuenuflas queritur Calaniiftn,et mc;^nbsp;dicamenta candoris et ruboris fucati repelnbsp;letitur. At elegant ia modo Oiunditianbsp;ne cerufa ÖC purpuriffo remancbluSermonbsp;purus cric amp; ia(gt;nus,dilucide planeqi dicegt;nbsp;tiirjquiddeceat,quidq!oportcatcircüfpicinbsp;ctur. Vnüaderit,quodquartufnnutneratnbsp;Theophraftus in oratiois (audibus ornagt;nbsp;mentum,illud fuaue 8{. a{flucns,acutf,cregt;nbsp;brxqt fententiae ponentur, amp; nefci'o undcnbsp;ex abdito erui3e,id in hoe oratore dominanbsp;lur, uerecundus erit ufus oratoriæ fupelle?nbsp;dilis amp; ornatus,ut creber impropres ita anbsp;faäis,a prifcfs,a tranilatis alienus, aut faltenbsp;in faciendis non e«t audax,amp; in tranfiêrennbsp;dis pareus amp; uerecundus,in priicis demiiTtnbsp;or,tranfiationc quafrequentinime fermonbsp;omnis utiturcrebrior ,utfitire agrosdftas,nbsp;etïèfegetes.luxuriola frumenta, tropisnbsp;fchematis ufum hic adhtbet.quçdam ueronbsp;(ugjenda,ut paria paribus reiata,(S6fimiIi^nbsp;ter condufa eodcmc^ pado cadcntia,et imnbsp;mutatibne litterK, quafi quæfitæ uenußa«nbsp;tes,nec claborataconctnnitas, amp;. quoddänbsp;aucupium delcdationts manifefto deprx?nbsp;henfum app'arcat, aberunt etiam quæcûcpnbsp;contentionen»

ocr page 79

contentionem damoremcç pofcent ,cæw ris promifcue poterit uti ucrbis g ufiraciiïit-mis,tranfiat)onibusglt;no1liflïniis huic gefnbsp;neri orariönis.afpergentur ctiani fàies,quonbsp;rum duo funi genera,unum faC«iarß,altcnbsp;rum dicadtatiSjUtcrur utrocp/ed facectjsinnbsp;narrando aliquid uenuße,dicad(a[c in ia«nbsp;ciendo mittendocp ridiculo aliquo uenufienbsp;nequid fcurrilc fit,neq; (ubobfccrnum,nenbsp;tnimirum.nec petuläti,ne improbuni, necnbsp;in cala ni(atem,ne inhumanum, necinfa«nbsp;dnus,ne odq locum rifus occupée, denic^nbsp;ab alicuius perfona,cuius authoricate mogt;nbsp;ueri debeat alienum, aduerfarios tantqmnbsp;figet,nec eos femper. Aliud eftgenus hübenbsp;rius aliquantocç g humile robußiüs. Hocnbsp;in genere neruorum,uel minimum.Suauinbsp;tacis autem uel plurimum.Efienim pleni^nbsp;US g hocenucleaium, g autem iUud orna«nbsp;turn copiofumc^fummitlius, huic omnianbsp;dicedi ornamenta conucniunt,plurimücpnbsp;eß in hacorationis forma fuauitatis e phii^nbsp;lofophoruni fcholis rates fere euadüt.eßcpnbsp;in eo quoddam infignc,öd florens oratie»nbsp;nis piâum ÔC expolitum genus,in quooêsnbsp;ücrboi5.-,oês fêtetia^ illigâturlepores.Ternbsp;tiusille ampPcopiofus grauis ornatus innbsp;^uo 4?fcâo uis maxîa eß.hic efi enim cuiusnbsp;ornatum

ocr page 80

ornatum amp; copiam admîratæ gcntes efo* quentiam inciuitatitus plurimum ualcrcnbsp;pafToe Cunt.Huius igitur eloqucntiaeeft tranbsp;flare anJinos huiusomnimodo pcrmoue#nbsp;re.hacc niodoperfringit,modo irrepit in ßnbsp;fus-lnfcrii nouas opiniones,cuellitinfitas.nbsp;fed mukum intercft,inter ho c diccndi ge #nbsp;nus Sc ruperior.%quod in Ulo fubiili,SC acunbsp;to elaborauit,uc calltdcargutequediceret,nbsp;nee quicq altius hocuno perfeflo^Magnusnbsp;orator ert,fi non maximus tninimct^ in lunbsp;briro ucrfabitur,et fi femel cófttterit,nun5nbsp;cadet.Medius ille quem modicum amp;tcm^nbsp;pcranim uoco,li modofuum iilud fatisinnbsp;firuxerjtjHon extimefcit.ancipitcs dtcendinbsp;incertof^ cafus, ctiâ fi quando minus fuc#nbsp;ccdii.utbppefit magnum, tarnen pcriculunbsp;non adibit. Aliter enimcadere non poteft.nbsp;At ucro bic nofter quem principera ponbnbsp;mus grauis,acer,ardens fi ad hoe unum efinbsp;natus, authuic generi ßudet uni,nee fuamnbsp;copiam cum illisduobus gencribus teminbsp;perauit, maxime eft contemnendus. Illcnbsp;enim fummiffus,quod acute et ueteratorienbsp;dicit,fapiens,iam médius fuauis. Hic autênbsp;copiofiflimus, fi nihil eft aliud uix fads fatfnbsp;nusuideii folet. Qui enim nihilpoteftnbsp;tranquille, nihil lenitcr,nihil partite de#nbsp;finite

ocr page 81

definite, diftinfle facerc,diccre prf fci tiin,cu ^auff partiratotæ fint eo modo, partim a?nbsp;liqua ex parte traâandxjfi is non præpa#nbsp;ratis auribus infiammare rem cœpitjfurc;:nbsp;rc apud fanos,et quafi inter fobrios bacchanbsp;ri uinolentus uidetur,acurhæc Cicero itanbsp;duo inquit funt,quæ bene ti adata ab ora#nbsp;tore admirabilcm eloquentiâ faciant,quo'nbsp;rû.Akerû eft ,quod grfci ethicon uocantnbsp;ad naiuras,amp; ad mores,amp; ad omnem iiiifnbsp;confuetudinem accommodatum, Alterûnbsp;quod tjdem patheticon nominant ,quoj5#nbsp;turbantur animi,amp; concitanturid tn quonbsp;Uno régnât oratio. Illud fupcrius corne iiinbsp;cundum ad beniuolentiam conciliandamnbsp;paratum,hocuæhemens,incenfum,incita#nbsp;tum.quo caufae eripiuntur,quod cura rapinbsp;de fertur,lufttncri nullo palt;3o poteft, quonbsp;generc inquit Cicero nos mediocres, autnbsp;ctiatn multo minus,fed magho fempcr ufinbsp;impciu fæpc aduerfarios deftatu omni de#nbsp;iecimus,talis quocp eft pro Ctefiphôte Denbsp;mofthenis oratio, id erit fane cthicü quodnbsp;arite omnia bonitaie commcndabitur,nbsp;non folum mite , ac placidura • fed pie#nbsp;tumque blandum gt; 8lt;- humanum au#nbsp;dientibus amabile , atquc iucudura. innbsp;quo «xprimendo furnrna uirtus ea eft,nbsp;ut

ocr page 82

utfluerc omnia ex natura hominürerûcp Uidcaniur, quo mores dicentis exoraciôenbsp;perluceant,d( quodammodo-agnofranturnbsp;quodeüinterconiunâas maxime pfonasnbsp;quoiiens perferimusjgnofcimus ,iaüs fainbsp;çimus,monemus procut ab ira, procul abnbsp;odio,perfonarum feruata condi(ione,itemnbsp;uentam petere adolefcentiç,defendere amonbsp;rescue C icero pro Celio Nafdiur maior ad.nbsp;concitandum odium affedus.cum nos adnbsp;uerlàrijs fummittimus. Inielligkur namcpnbsp;tacita impotentiaecxprobratio.nantcçeos,nbsp;graues amp; intolerabi!es,id ipium demôftratnbsp;quodeedimus. At ignorant cupidi malenbsp;dicendi,aut affeAatores liberratis plus inutnbsp;diam,qconutcium poflè.Naminuidia adnbsp;ucrfarios,conuictum nos inuifos fadtcücçnbsp;leniter traââtur aninii.ut Cicero pro Mn#nbsp;rxna in Seruium Sulpidum,ac Catonemnbsp;Ocnic^ hocomne bonum,amp; coraê uirumnbsp;polcit.quas uirtuteSjCum ctiam in litigatonbsp;re debeat orator,fi fieri poteft approbate,nbsp;utiep ipfe,aut habeat,aut habere credatur,nbsp;fie proderit plurimum caulis,quib9 patronbsp;dnabitur,quoniam ipfe ex fua bonitatefanbsp;ciet fidem, quare ipfum etiam dicendi ge#nbsp;nus in hoc pacacum, mite.placidum eflênbsp;debet,nihil fuperbum , nihil datum,acnbsp;fùblimc

ocr page 83

fublimt defiderans. lufunde autem arctt credïbiliter dicerefateltldeoc^dmedii^nbsp;ille dicendi charaâer maxime convenir.nbsp;Diuerfum porro eß hutc quod Pathos dbnbsp;ci(ur,uc illud comordiæ,hoc cragœdiæ fiFcnbsp;fii,h^pars dira iram,odium,metum, in#nbsp;udia(n,iiuferaüonê,ferc rota uerfaf. H^c onbsp;autênon modo,uc qus funt acerhagt;ac tu*nbsp;âuofa indicantur, fed etiam ftt,ut qux to*nbsp;leranda haberi folent,grauida uideâtur,utnbsp;cum tn raalcdido plus iniuriæ,^in manu,nbsp;in infaoiia plue pornj dtdmusq in morte,nbsp;hxceßilla ,quc rebus indignis,afpcris, ir#nbsp;uidiofis,uim addit oraiio,qua uhtutcpr^nbsp;ter alias plurimû Demoßhtnis uakiit elo*nbsp;quetuia ,hanc amp;quctur enargia, que^Ci*nbsp;cerOne euidenüa nominaiur,hæc non taranbsp;«heere uidetur,q ofienderc,amp; alamp;dus nonnbsp;aliter ,g fi rebus tpfis inierfimus, cômoue*nbsp;re,huic parti aperiend^ prjcipuegenus illd*nbsp;grandi!oquû,magnificüq! congruet,acdenbsp;hac parte que figuras fpedat ,haâenuB di*nbsp;âum fit .Rem enim indicafiê fatisexifiimanbsp;mus,quandoquidem apud Cicerone examp;nbsp;pla fut innumerabilia,quæ imitationc fibinbsp;quiuis poteritdepromere,iam(ÿde nunie*nbsp;ro mihi dicendum efié uideo,utoratori c3nbsp;gruit,nam in uniuerfum quæ referenda ut*..

Ë debantur

ocr page 84

itdebaniur Tatis ut opi'nor diximus.

De Mmsris oratorum •

Nomeruseft quem graeci i iyihmon ut iam ßepc djxinius uocant.N umerofæ ue#nbsp;ro ftruâuraé qualitas quam a uctcribus acnbsp;cipimus tn'partttaeß,autentmcßro(undanbsp;ideß uolubili'Sjficutquæ in trochæos,pxa«nbsp;nas primos amp;fecunaos,!ambofc^ conclutnbsp;ditur,aut eß plana, ideßprocutrens, ßcutnbsp;quxconßat tertio amp;quarto pfanibus,autnbsp;T rochxis conclufa, aut T rochaeo pxananbsp;tertium antccedente,autgrauis,idcfi flablnbsp;lis,ac refiflens cuiufmodi in Spodeos.Donbsp;chirnoSjUel Epitritos definens.N umerumnbsp;uero quatuor modis, fi minus fjjonte oc#nbsp;currat pofTumus pcrficere/onucrfiöe uer?nbsp;borum,adicäione,detradione,immutat«nbsp;One,at quoniam hæc paulo angufii’dïdànbsp;uideripolTuntjnon alienum eile arbitrer,nbsp;quae tart grxci,q latini côpiures de trumenbsp;ris memorif prodiderunr,ea uniim in cornbsp;pus redigere, amp; § breuißime a me de tâtanbsp;re fieri poffitconclüdere. Itac^cumjno^nbsp;mni locutionis corpore, totoep, ut ita dixe#nbsp;rim orationistradu numcrutn inueniri ncnbsp;ceffefitjquippe quod nequeloqui quifqnbsp;poffitnifiefyllabis breuibus,aut longis,nbsp;ex quibus pedesfiunt. Ulam dicimus nu«nbsp;racrofe

ocr page 85

niimerofecädercoratloncra,qufnonpro* no uelut flumine decurrens intfrfifiat, fednbsp;qu3c finem fuum habet, naturalicjdflbndanbsp;in(cniallo,quf proxirae praeteriere intuêdinbsp;tempus dedi t,dedit refpirandi,ac rcfecit antnbsp;mos, amp;quodam quail uerborum modusnbsp;laiu conclufa eft,a quo fane modulatu,hocnbsp;eft diligenu pedum obferuatione, de quonbsp;moxdirc(ur,foluiu3 eft fermofoluta cpisnbsp;ftola, foiutae iuris confultorum ediäiones,nbsp;ae philofophorum praecepcajCartcraq; etufnbsp;modi,tametQ numeris plxrumcp Inambusnbsp;larc inucnian(ur,quod fieri neceffc cft,uel cnbsp;riam obleurioribus ineedant numeris, acnbsp;hiftori3,orationirqi]1lud genus,quod grxnbsp;ci epididieon.noftri demonftratiuum uosnbsp;can(,imprimis expedit eile numerofa^deinnbsp;de In deliberatiuOjiudicialiq; genere id obsnbsp;feruandum,au(cene apti.hi funtntimeriilnbsp;Ij occuliiorc8,maglfcp recondici.Hocautênbsp;ideo,quod tarn hiftorlca didlo,q demonsnbsp;ftratiua omnis ad uoluptatem proxirae adnbsp;poëmata accedes,circûfcriptione ambituchnbsp;amp;tanq in orbcicluracurratoratio,quoadnbsp;in fingulis perfedis abfolutil'qtinftftat fensnbsp;lentiis.ldcj ideo fecurius.tutiufc^ fit, quodnbsp;auditor ledorue (it futurus, qui non ueret ’nbsp;necôpoGtione oratlóis infidiofa fua fides

E 2 atientetur

ocr page 86

attcntetur,quin amp; gratiam fcriptorfjOrato^ hue habet, quod aurium feruierituolup^nbsp;tad-Incætceisautem cauGs non uerborSnbsp;ambitu dicmdum fempcr,fcd fæpcmem#nbsp;bratiro ,cæGinq;, ideoq: lUa uerborû quaffnbsp;roiligata conannitas cffugkur,qua fi lepernbsp;utarecutn farietatem afFert, tum quod c5nbsp;id quale fit facile fentiatur, aÆonis ueiitatênbsp;dcwah(r,amp; aâon's fidem fuditustollii, Ve#nbsp;rumquoniamadhibenda nonnuncp hæcnbsp;diximus,quonam ca in loco uidendum eOnbsp;Cum tgltur iaudandum ell aliqcF ornatiusnbsp;quoniam ea pars dctnonßratiui generis eênbsp;uidetur ,ut CiceroniS illud in Verrë,quodnbsp;eß de laude Sicili;,autß exponenda narrainbsp;tio fit que plus dignitatis doloris deßdc/nbsp;rcr.quod ad hiftoriae grauitatem propi? acnbsp;cedar, ficucCiceronis in Verrem de Cerfcînbsp;re,amp; Scgeßana,Di3na,deqt Syraeufarutnnbsp;(itu.ambitu numerofo cadant, puidêdumnbsp;efi.In re quoep amplificanda, dum fenfusnbsp;omnisfunditur numerofc,etiam uolubili«nbsp;ter fertur oratio. In totum igitirr fingularc,nbsp;acunum aliquid modo prffcribi non po#nbsp;lefi,nam in exordio ßcur iudicis anim? ua#nbsp;rise prxparetur, ut in fêquenti indicabiturnbsp;libro, cura miferabilcsefle uolumus,cümonbsp;deßijcum acres, cura graues, çG blandiriisnbsp;quoi$

ocr page 87

quot^ fledere, cum ad diligentiatafeortaJ rtjita cum diuetfa omnium natura G t,diflî/nbsp;milis quoc^: componcdi ratio defideraturnbsp;Non enimiimilibusin exordiopro Milqnbsp;nc,pro Cluentio,j) Ligario ufus eft Ciccnbsp;ro numcris narratio fere tardiorcs, atcj u£nbsp;ut fic dixerim modcftiorcs pedcs dcßderatnbsp;quod cum docerc, amp; infigere animis resnbsp;Temper cupiat, ubi minime feßinantibusnbsp;opus eft,id aptiuSjSi accömodatius rei fit,nbsp;tota coftare narratio membris uidetur Act-berelongioribus, periodife^ breuioribus.nbsp;Argumenta uero acria amp; citatafint. Pedi:;nbsp;bus quoeç ad hanc naturam accomodatisnbsp;Utent,epilogi f5miiru,lcnt3,et min^cxcla .nbsp;mâtem numerû fere exig5t,f(gdèficut ferenbsp;cóponcndü, quomô pronuntiandü erit,.nbsp;amp;cumrerum dequibus dicimusnatürâ,nbsp;fequ ! numerum fer iptor uelit eruditus. tinbsp;procemiis plxrumc^ fummiflum eflê t»,nbsp;portet,tarnen in accufationibus'iudcxwtnbsp;concitandus,aut aliqua complendus indi.nbsp;gnatione.I n narrationeplenos atef exprefnbsp;fos nos efle expédie,ne aliquo incitati affeinbsp;du(quod fidê tollaOdicere uideamurpótinbsp;ufg ucra loq 1 n argumeris eitatos8(. uolu^nbsp;biles ce cóuenit.ipoq; motu celcres. In 16#nbsp;citaût cômuniV 3C delcriptôibusfüfos ac

E J flucnieSj

ocr page 88

fluentes.idc^ quod uoluputis caufa adhi^ beantur. In epi'logis plxrumq; ut iam digt;nbsp;âum eft deiedos,amp; infraâo«,aebent fiquinbsp;demfubiimia ingredi,lcuia dud,acria curnbsp;reTc,lt;9C delicata ftuerc,atc^ ubi urgeat neccfnbsp;fitas hæc fuerint admtniftranda. Ëxpofttünbsp;eft,quo tn generc or3tionis,quibus(^ in ofnbsp;raiionis parcibus,ac qualibus utendum fitnbsp;niimeris, rcliquum eft,ucpanium oratio;nbsp;nis continuos ne numeri locos occupentnbsp;oßendamus.

De awbituntimeröjb

Cum excellentes imprimis authorcs ftu duèrim ne fiueret,uagaKtur ac longius ex«nbsp;curreretoratio.eam diftingui 8C tnterfifte;nbsp;re,modo c^is,niodo membris,niodo am«nbsp;bicibu5,eadcmq! orania numeris uinrien«nbsp;da putaueruncPrimum quid fit,quod(x;nbsp;fum,quod membrutn, quodc^ambitumnbsp;feu claufulatn nominemus paucis referen;nbsp;dum eft. Dein quo pado uinciri numerisnbsp;intelUgantur» Ambitus ilte quem perio;nbsp;don græci, noftri daufulam, tnulrilc^ alqsnbsp;nominauerc nominibus çonftat ut Cicero ,nbsp;inquic.Si plenus fit quatuor fere pariibus,nbsp;qux membra dicimus,ut dC aures implcatnbsp;CI ne btcuiorlît,nccp longior,gö utrumi^nbsp;nonnun^j ùel poüusfxpe accidti, ùt autnbsp;-citius

ocr page 89

*¦ cîtius mfîrtendiim fi'tautlongius procédés dum, ne breuitas defraudaiïe aures, ne u.enbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;\

longicudoobtudiHêuidear Cumautem fint periodon duo genera. Vnum fimplçxnbsp;quod longius prouchitur, atcÿdrcumdu^nbsp;citur. Aiterum quod membris, amp; incifisnbsp;conftat.Primum eft ut diururni filentq paiinbsp;très confcripii, quo cram his lemporibusnbsp;ufus,non timoré aliquo, fed partim dolo#nbsp;re,partim ucrecundia finem hodternus digt;nbsp;lt;s attuUt, qui ambitus dauditur ion ico anbsp;matorc-Iambo amp; Daólylo. Alrerü eftfaenbsp;pe breuiiltnnum,quod incifisconßac.uelutnbsp;tllud CraflijiniiTos faciant paironos/pfinbsp;deant,quod nifi intcruallo proférât urfenanbsp;rius uidebituriambicLis. Melius autemnbsp;: deantjipfi etiam Öiccrodid arbitratur. Innbsp;codem genere eile ambitus illc credwur, gnbsp;jcx membris conGcicur,aliquanto longiornbsp;qqui cxc3efis.Breuiorautemqqui conti«nbsp;nuus ßuir,ut eß,cur clandefiinis cöfilijs tiosnbsp;oppugnâte’ Cur de profugis noftris copiasnbsp;côparant contra nosiTutrumq; membrumnbsp;•fpondeis claudicur, quodfit plerüq; Craamp;nbsp;fus dicerct. Licet in illoquod caefis confer.

(Sum eft Amphimacro ufusfit,amp; Sponde 03Amphimacrum antcccdat, nitniruóinbsp;que inciûo» aui membratim cffcrcntur,ca.

- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;’ E 4nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;‘ ;ucV

ocr page 90

uet aptiffime cadere debent Incifîmficut Ciceroni's iHud, domos tibi deerat,at habe'nbsp;bas,pecunia fuperabat at egebas quatuornbsp;funt inciCiuMembratim ut rurfum C iceronbsp;jncunrifti amens in column» In alierïos innbsp;fanus infanißi.Duo funt membra, deindenbsp;amp; C3efa,amp; membra,tanq crepidine quadsnbsp;cóprehenfionem longiore fußinentur ,ucnbsp;Ciceronis illud depreiramgt;C9ecam,iacentcnbsp;domum plurif^ tc,d£ fortunas tuas xftifnbsp;maßi, qui ambitus duobus Trocharis ter^nbsp;tninatur.Cum (uperior ambitus ex memnbsp;bris fpondeis conclufus geminis, qui aut£nbsp;ex incifis ex fpodeo( nam ultima cômunlsnbsp;iam rccepta fyllaba eft)prfcedentcPyrrhitfnbsp;ehio.llt;idfimautê, Sc membratim traAatnbsp;Oratio ubi uerealiquid dtecre uideri uo^nbsp;Iumu8,cum aut arguimus,aut refellirgt;'lt;u8,nbsp;utapud CiceroneminCorneliana illud,nbsp;O cailidos homines,o rem excogitatam,onbsp;ingénia inetuéda.circuitus tarnen ille, quênbsp;iam faepe diximus incitatior numero ipfonbsp;fertur,amp; labinir, qüoad perueniat ad fine,nbsp;fed iàm quosaccipiaatpcdes,locosincifonbsp;rum claiy'ularum ue dicendum,a uetcrib*nbsp;nempe quxfitû eft Toto ne in ambitu ucr#nbsp;borjm numeri renen dum (in^an in par^nbsp;ôbusprimis.atcÿ extremis tantum. Suntnbsp;qui

ocr page 91

qui comprxbenfîonemtotamacapite it^ fiuere pedibus condnuis uclint,u( ad cxtrenbsp;ntum ueniens pedibus qiKxÿconfifiatjnecnbsp;id fadu difFiCiietis qui erudtti,iR(truAi,exnbsp;crcitatiq: fint adaccuratc diccndum. Cûnbsp;igitur in foluta orationc eadcm prope fadnbsp;araus, quf poct; ramen in oratiôe poemanbsp;us cifugiendam eße Gmflirudinem aiût,ütnbsp;non tantum alijsattç altjsftruaturpedib^nbsp;oratio,fed etiäiut conccntîgt; ille in extremisnbsp;feruetur dtimraxat daufulis.Ptzriq; cêfentnbsp;oportcre tantum cadere iiumerofe, termünbsp;naric^icntentiam. Cumqiaurcs exire?nbsp;mum fempcr expeâct,in colt;^ côquiefcâtnbsp;Id uacare numéro non oportere. ArifiOtc;«nbsp;li autem ac Ciccroni.QuintilianOq; fJacctnbsp;tam fententix initium,^ fincm efle debercnbsp;numcrofum, quod fiatim a principio fernnbsp;tentiæ dtâionis côcinnitate multum afFicinbsp;amur,amp; ipfa conciufione,nc claudicans,acnbsp;quafi HuâuanSjfedxqualitcr conRantert^nbsp;Ingrediens fluat oratio. Quid proprie fitnbsp;numerus,quidc^ düFerai a metro,fupra innbsp;poëtica docuimus,fed aliquando nuynet^nbsp;ctiam pro mctro,ac ueefu abufiue accipit-

Verum oratorius numerus eft, ut dix*^ * mus cum principio fineq? numcrofo clau Oratori ?nbsp;ditur fententia. Idqp ut Cicero inquit

E f indiccndo

ocr page 92

¦i'n diccndo pucatur nutnerofum,n5 quod totutn conflat e numeris, fed quod ad nanbsp;meros proximc acccdat,quofit,ut edâ dlnbsp;fïcilius oradone utamur,q uerfib9,quâdonbsp;quidem in illis certa quidam ec definita lexnbsp;«ft.quam fcqui nr cefie ßt. Incedo autemnbsp;nihileß propofitum.nifi neaut immoderanbsp;ta,auc angufta, aut diiïbluca, ainfluidaïitnbsp;orado,quodtocûin fummafcribêris pru;«nbsp;dentia tocatum eß.ltem Ci podibus nee ap^nbsp;teconiuntfüsclaiidatur fencencia, numéronbsp;nôcft,non miniis^ fi unico claiidatur pe;!nbsp;de,qui tres non fuperet fyllabas. Pes fiquànbsp;dein critnon numerus. Poterituero unusnbsp;elfe dichoreus,qui e dupbus troehæis con«nbsp;fiat. Attendendum igitur,quod quemadü:nbsp;moduin qui audiunt,hæcduo animaduernbsp;tunt amp; iucunda fibi cenfent, uerba dico amp;nbsp;fcntentias,eaq! dum animis attentis admûnbsp;rantes excipiunt,ftigiteos amp; præteruolatnbsp;numerus«ita fi idem fæpe reitercrur nume^nbsp;rus,quod ab audiendbus intelligatur,fad;nbsp;¦ auquandoquidem quod uolupiads caufanbsp;accerfit uin eft,id non nin)ium,amp; frequensnbsp;elfe oportet,quando uoluptates cômendatnbsp;rarior ufus uitiofum erit.Quod uidum uïnbsp;uitetur. Sunt ht quidem inter femifeendi,nbsp;fie tempcrâdijfic minime animaduertefurnbsp;ddeâationis

ocr page 93

deleâationis aucupi’um. Si quadrate ora# tiönis induftriajUitiofus lt;St iile numerus eßnbsp;Cuius pedes apti,Ä quaü coagmentati nônbsp;iunguntiir,quod quale fit. Gum qui aptenbsp;lungunturduerimus facile intelligecur.ltênbsp;peruitiofuin clrjiin orationisconicxtuinnbsp;uerfum incidainus.gqenim numerisnbsp;ifdem pocticis componitur oratio,eam tanbsp;men folutam et libérant cfle opoftere Intelnbsp;liganius,ne poema pägere uclie uidcamur.nbsp;Licet itaej; nobis dimidiates pt^rumc^ uernbsp;fus adhibere,intègres fere non licet,ac tarnnbsp;principi3,cp ultima uerfuG initio conuentnbsp;unt orationts. Titus quide Liuius ab Hexnbsp;ametri cœpit exordio, ut tradit Qutntili #nbsp;anus,faâ:urus ne opère pecdum ftm ,idqjnbsp;melius cire,q quomodo emendatur.Cice#nbsp;roiamcn cam acris animaduerfionisfecu#nbsp;rus,nifi confulto idfecerit aliquando uerfSnbsp;abfoluitjUt trimetrû in Pifonê. Proh dqnbsp;tmmorlt;ales,qui hie mihi luxit dies, fic Sa^nbsp;lußius,nec min? grçci, quin etiam ipfc Pla#nbsp;to cotnpofttionis compt^HudiofifRmus innbsp;Timçoprimoftatîifta non uitauit. InitiGnbsp;cnim hexametri iucnias,ubi inquic Ejç Tuanbsp;Ijög a S'i NïtJajToç. Ncc itacp miran gt;nbsp;dum,ft Ifocrates qui primus in orationenbsp;pvft Thrafimachutn numéros obferuauit

ocr page 94

uauit In panathenaici principio tri'mctro ufuseRiambico.NtwTt^oe p.tv wvnbsp;¦fjJiU ylt;^ilt;psvlZp Aoyuiç.lta alq pljrücÿ utnbsp;^uis hui^ rd ßudiof^ annotarinat i'ä po«nbsp;Itflimü diccndum^ari fokantn unter i..

. QwjfrobijhfiwtMJiWcri.

Claufularuni initia,ut apte incedereni, amp; earundem fines concinne clauderêrurnbsp;non unico pedelabi aftringiq; uetcres uolnbsp;uerunt rhetores atcß oratores,fed altcrum,nbsp;acpkrurtq; utrobiq; teriium adiungi,ublnbsp;paucarum fint pedes fyllabarum. Pluresnbsp;auceni quo uerTusfiniilitudineni effugerêtnbsp;efle prohibuerunt. Pcdes igitur oratoriugnbsp;numerus nullos refpuit,quid ait Quinutigt;nbsp;anus.Mirari fc in hacopinioe fuillcdoAii*nbsp;Timos,ut alios pedes iia eligerent,alios dâ#nbsp;narent,quail ullus e(1et,quem non fit neeefnbsp;fe deprehendi.non ergo pedes.fed pedumnbsp;iunâuræ damnandxeligendæcp funt.C3nbsp;uero iunduracfint innumcrabiles cundasnbsp;compledi qui polTumusc’At maxime pronbsp;batas a fummis authoribus referemus, utnbsp;nosiHudnon fugtat, non tantum referrenbsp;qui pedes,fed etiam qux uerba commiHiinbsp;ra quadam claudant oracionem,nara fi innbsp;cxcren^a ambitus parte breuiora locaue*nbsp;:ds,infringttur ilia quail mcmbrorumcc^nbsp;prehenfio.

ocr page 95

tôprchenfio, quare aut paria lylJabis efTc dcben t pofteriora faperioribus^aut ut Ci#nbsp;tero melius eflê iucundiufq^putauittögi#nbsp;giora. Monofyllabon autem in fine ante#nbsp;cedenti iungi uidecurper fynaloepham,uenbsp;luti auxiliume(t.Spondeus igitur ut adu#nbsp;rum fyllabarumpedibusordiamur', quanbsp;Demoßhenesplurimum ufuscft, morainnbsp;Temper aifert,acillud generaliter tenëdumnbsp;eß,quod qui pedes funt temporibus pleninbsp;oreslongifq; fyllabisconflant,hocfunt itanbsp;biliores,amp; grauiorcm redduntorationê.nbsp;Breues autem eelerem, mobilemt^itaq: flnbsp;Opus fit uelocitate tardum,amp; iegnem adhinbsp;beaspedcm,5f ubi pondusexigiturprsecinbsp;pitem,ac fubfultantem ßruduram iure danbsp;naueris. Spodeus praccedëte (c pyrrhichionbsp;bn fonat,ut Iuniani,uei trochxo,ut armanbsp;fumpfi ,amp;alt;äa res d},uehambo,utmangt;nbsp;armât Hocidcoquidânô probant,qiiodnbsp;trimetriiambici finis cfleuideatur. Ipfcnbsp;autem fibi male fpondeus praeponi credifinbsp;tHr,utoratores,nifi quod tarn Pampeiusnbsp;mefTalinus q Cicero Iddneum putat cxfisnbsp;ac membriSjUtcrafli illud nösoppugaät.

Proptereaquodpaudtatem fyllabarum cum grauitate fua, amp; tarditatecompen#nbsp;Tat/nequidem Daiftylum benepraEponi.nbsp;Spondeo Cicero , ac Qtiintilianus exi0

ocr page 96

cxifitmat,quod fi'nem uerfus in claufulf fi# nedamnauerinc.Tcrcntianus tamenhticnbsp;numcrum non refpuit. hoe tak eft contranbsp;Ctl'aris arma.Si parsuna oraiionis in finenbsp;claufulæ Anapyilum accepcrii,amp;Trochfnbsp;urn fiue Spondeum propter cotnmunemnbsp;ultima molkm, dC quafi lubricam ßruäunbsp;ramdabtt, ut dominabatur ,nâ ijdem fu#nbsp;erinipedrs,cadenac|t tempora,tarnen ubinbsp;dtueriatiïnc partesora:ionis,retcius,nefcionbsp;quo pado fpin'tus,ac reftitutus afferr qùâ*nbsp;damcompofttioni firmitatem,ut uidcantnbsp;ipfi. At in iina parte orationis propcranbsp;ucrba,amp; continua fpiritus celeritatc labi uinbsp;dentur,utpopulabundos.idcm de tribrai^nbsp;cho dicimus utgercre morem. 6c. facilitainbsp;KS,tcmeritates.Spondcus rede iambo prpnbsp;poniiur,ut dodusfut.fe ipfo iambo prjeutnbsp;rente,ut bonafide, amp; cretico, ut profperanbsp;fidc.Atqui licet Ahfioteles.Theophraßusnbsp;ÔC. The odedes,T roch3eum,amp; PyrrbichiSnbsp;r efpuant, quod ultimas logas efle fyllabas.nbsp;fempcruelint,a Cicerone tarnen noninv^nbsp;probantur.T rochæus fi fc præcedit, quin.nbsp;amp; iunduram facit,quatn Cicero maxime,nbsp;fecutus eft,ut ab omnibus efle ci pœnas p#nbsp;folutas.Didum enim fæpius nihil ad retninbsp;pertinere,extrcma longa ne fit, an breuis':

ocr page 97

ê? Gracchanum illud patri's diJïiim lap!?8gt;' temeritas filrj romprobauit quo Dicho^nbsp;reo tantum clamorrm concioni fe excita«nbsp;tum efle Cicero fcrib]t,ut eflet admirabile,nbsp;ordincm immuta, ut fit comprobauitfilqnbsp;temeritasj iä nihil Ciceronis erit fentêtia,nbsp;amp;. fi temeritas quarto pseane cößet,qc)antnbsp;ßrU(ftur3m,ut optimam probat Arißote«nbsp;les.Sunt etiam alij qui hanc non irry^bär.nbsp;Trochxus autem,Spondeus amp; iambus,nbsp;ut Cicero putatmaleconcludiit, quoquonbsp;modo ßrua5.Rer5 ramen turnt t ex Sponnbsp;deis att^ iambis maxime continetur,ut feenbsp;ptrS mihi liquitPelops. Pyrrhichius de«nbsp;currit,fed quantum ceIrritatiSjtantum granbsp;uitarisadmittitiquid igiturfaciam. labusnbsp;graffatur in carminc.quis hoepoteil uide«nbsp;reCquispoteftpatiCnifi impudicus, uo«inbsp;rax,amp; ako. In uniuerfum autem G neceOênbsp;Gtalterutrumduram potiusatc}; afperamnbsp;compoGtionerti,gefià’minatam,ct eneruênbsp;ac delumbem mauult elTe Quintilianu8,utnbsp;nec^ longioribus quam oportet utamurnbsp;hypcrbatis,ncc{! ullum aptum,atq;idone#nbsp;um Uerbum permutemus knitatis gratia,nbsp;quando non crit ullum tam difFicile,ut nonbsp;tömode inferi ponit,quare modus haben«nbsp;dus eß , nam fi nimrj fimus intokrabile'

' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;uitiutn

ocr page 98

, uîtium eft, fin nullus inent numerus,ut i'3 fxpe dixtmus dillipaca,amp; inculia,et fluttasnbsp;cric oratio.Daäylus qui Arißotcli amplisnbsp;or ficut humantor iambus uidetur, quernnbsp;tam C icero, q QuintiltanP heroum uocatnbsp;claufulam forccm reddit antecedent« T ronbsp;chaeOyCui Arifio teles Cordacis nomen denbsp;dit,ut jure fedmus.Cordax namq; genusnbsp;faltationis fujt.Pyrrhichio antecedenie,utnbsp;bene diciiur Spondeo caufas audiat, iufienbsp;fecimus,iambo fidedieitur.diesattulit, SCnbsp;tribrachus quoep Dadylum , bene prænbsp;cedit recole nomina .Anapæftusnbsp;répétés caetera. 8(. Paümbacchius fepononbsp;caetera,amp; MoloiTus, quærebatdicere. Danbsp;dylum,Spondcum et Anapxft5,quoquonbsp;modo ßruasad continuandorû uerborSnbsp;principia fatis decen ter cadere C icero arbinbsp;tratur,uelutLiuianum illud dixirauc.fadunbsp;rus ne opère precium fim.optime incipitanbsp;longis.utcS propter egregiam.aliqtiandonbsp;a brcuibus,ut nouum crimen.C.Cffar,3£nbsp;animaduerti iudi'ces,lèd pro Cluêtfo rede,nbsp;quod initium eius partitioni fimile eft,quenbsp;celeritate gaudet.CIaufuIa quoq; elongisnbsp;firmiflima a Quintiliano putat, îëd cadet,nbsp;amp;jn breues aliquando. Facit etiamtriAnbsp;brachus ad claufulam praecedente crerico,nbsp;utlî

ocr page 99

UC fi dicas de cçteris agite,de prflils rcdeo, delitteris dubito. Amphibrachusquocpnbsp;reâc pomturin claufubiSpondeo fereannbsp;tecedente,ludos habete,r£de locutus.T ronbsp;chæo iufta quærela. Hincetiam illudTubnbsp;lianum,amp;Pr)fünum moren)requirunc,etnbsp;neminem præponendum mihi eilèaâorênbsp;putaui. Anapæftus etiam claufulis côucnicnbsp;fed ruens.atq; in rhythmi modum proflunbsp;enseft,amp; Pcntameiri finis,nam ubilibidonbsp;dominatur,innocentiç leuc præfidium cfinbsp;mollior fier, précédente Spondeo, ut fi munbsp;tes leuf, innocentiæ præfidium efi.Eademnbsp;«ritfi Trochxum anteponas profluenti«nbsp;or,ucnoraen crat iraperii.Creticusanteccnbsp;dcfls eum paulo fortiorem reddic.ut nobinbsp;les homineSjficut ante Spondeum exultainbsp;ut de quo ego nihil dicam nift depcllendtnbsp;criminis caufa,amp; inud,quoufcp tandê abnbsp;were Catilina patientianofira.Crettcus ipnbsp;fe initijsoptimus. Quod præcatus a dijsnbsp;immortalibus fumjieddaufulas diligentnbsp;tius feruandas edè arbitramur, g fuperio^nbsp;ra,Quod in his maxime perfeAio,afc^ abnbsp;folutio iudicatur, no ut uerfu?,cuiusarquenbsp;pnma,amp; media,amp; extrema pars attêditur,nbsp;qui debilitatur inquacuncpflt^parictitit#nbsp;batura. In oracione autem pauci primanbsp;F cernunt.

ocr page 100

cernunt, podrcma pl crfcp, quae quoniam’' apparent,et intcUiguinur,uariâda rîlê dtxiiinbsp;n}us,neau( animorum iudittjs, autauriunbsp;faiietatercpudientur .Duo aütamp; tres,, ucnbsp;Cicen) air lunt fercextremi feriiandi,amp; nonbsp;tandt pedes,n piodo non breutora,amp;prf#nbsp;cifa crunt fuperiora,aut creticus,aut heroP,nbsp;autpaean,queiiwrobat Ariftoteles. Horanbsp;uicifiitudinesefficienc.utnfq: ii fatientur,nbsp;qui audient ftmilitudinis faßidio, neue id.nbsp;nos dedita opera faccre uideamur.Creticunbsp;bencantecedet,ucl Anapæftus, ut populonbsp;conferuntjuel pæan ille qui fini aptior ditS?nbsp;eß,placai facilitas nobilcs,uel epicritus terfnbsp;ifus fcruare plurimos,uel T rochæus tur?nbsp;pe dtcerent.h.rcdc trium fyllabarum pedi#nbsp;bus,de quibiis non quafi legem inuiolab)gt;nbsp;km dedimus.led quod effet optimûoffen#nbsp;dimus, nunc fcquuntur quatuor fyllaba#nbsp;rumpcdes.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.

De uldmo ^u^fuorfylhibdrun fiedecKmcieterisnuftierc^Q

Pæana prirnum,amp;pæana quartumpro# baiAriRotcles,cui a priotequidem ordirinbsp;placet,uthæcuerbafunt definite, incipitc,nbsp;comprimite, Poffcn'ore autcm finire,uch^cnbsp;üérba,aglli(as,facilitas, dotnueranr,quodnbsp;Cicero

ocr page 101

Cicero taaien non probat inquiens.Qua# reettam pæana qui dixit apiiorem,in quonbsp;. cflct longa poßrem.a uidit parum.Quoni#nbsp;am nihd ad renn cfi,pofiremanelonga fit,nbsp;an brcuis,quod uideacuraliquid uacantisnbsp;teriiporiSjCX co quod infequitur,accedcrc.nbsp;Aures tarnen inquit Quintdianus.Confu;nbsp;lens mcas intelligomultum referre,utrumnbsp;ne longa (it,que daudi(,an pro longa,necpnbsp;cninn tarn plenum efi'dicere timere,^ time^nbsp;ri. Pxana igitur tertium, qui tertia longa,nbsp;quatcr Ferit bene acritert^ concludere oêsnbsp;confenriunr, cui Cicero tribrachum ante#nbsp;ponit fic facere uideamur, aliquando ianigt;nbsp;bum,ut in Catilinam cum omnibus potiOnbsp;^foli pati uoluerunnSaepifliroeaurêTro?nbsp;chxum,utpro Cluentio quantum dilFicuInbsp;tatis,amp; quantum laboris fit habitura,amp; innbsp;Oratore, DiumukGcp mecü Brute dubi;nbsp;taufiadeo ut Ciceroni hæc peculiaris fuiflenbsp;ftruÄura prfdiceturjcffe uideatur .Verumnbsp;ficut iambus in cis qiic demiiro,atc^ humi^nbsp;liiUelgratTîtifermonediCuntur/requenriC;nbsp;(ifflusefijitapxan tertius in amplioribus,nbsp;amp; in utroq; Dadylus-Proindc in uaria, 8cnbsp;perpétua oratione.hq funt inter fc mifeen#nbsp;di,ac temperandi, Dichoreo quoep idemnbsp;author frequêter ud^ut dicere maluer ut SC

Fl uifuselt

ocr page 102

«ftconfiterî,amp;crimina detukrunt,amp;cxcr# cicü compararunr, ÔC pro Ligano,aut le#nbsp;uium grecorum,aut itoinanium barbsronbsp;rum.iSc pco Milone contra amentiam pernbsp;ditorum.Antifpaßum quoq: bçnc Da«Sy#nbsp;lus ancccedit,ut uiroptimJ uideret,amp; Tronbsp;chfus, fuamanu fororem interfedam effenbsp;fa(erctur,necminuscum pedem quem lonbsp;nicumamaiorenominamus.Optimcprfnbsp;curnt tribrachus (iruitc^ claufu!am,ut Ci#nbsp;ceronis illud. Quorum igiturimpunitasnbsp;Cæfar luxdaementiaelauscftjeorum te adnbsp;crudelitatem acur t oratio.aliquando Pyrnbsp;rhichiusfluit Oratio.NônunqTrochfusnbsp;ueftit Oratio,quibus Cicero utitur ftrudu«nbsp;ris,fed amp; ilia uerba,qu^ quinq; fyltabis cônbsp;fiant,fluxiorcm firuâuram Faciunc, utar#nbsp;biiramini,inienogauerunr,defiderauerütnbsp;omnium quinq! fyllabarum unicum Ci#nbsp;cero pedem Dochimum cuius exemplumnbsp;ponit, amicos tencs quouis loco aptum cfnbsp;fe dicitjfiue ambitum inchoct,fiue coaclunbsp;dafjdum feme! ponaiur,quoditeratus,autnbsp;continuatusnumerum apertum,ec nimisnbsp;faciat infigncm.His igitur tot commutati#nbsp;onibus,(amtÿ iiarifs fie utemur, ut orato#nbsp;ris plena fiuenccq! libero impetu facultatênbsp;ijs Rper uinculisnô alligemus,nâ uerborü

‘ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;compofitio

ocr page 103

compolîtio,non esc laborc anxio ucniato* poriet,ne in mctiendis pcdibus,ac pcrpengt;nbsp;dcdis fyllabis quifgcôlcnefcai,fcd ufu atc^nbsp;exercitationc perpétua auribus quae uelutnbsp;arbitrf compofitionis clTe dcbcntiudicet,nbsp;quidftri(Sum,quideffufum,quidhubert3nbsp;quid durum,quid effoeminatöfit.Plaerücßnbsp;ctiam nimiæanis opiniofugiendaeft,amp;nbsp;interponenda fimplicitas rudis,atq; impcnbsp;ritaeditäionis.quodplaerumqiacribusfennbsp;flbus fit uis maior.Si natural iter profera«nbsp;tur.Quod iplum fcci(rcCiceronem facilenbsp;deprehendipoteft. Cum ergo uniuerfa e«nbsp;loquentia iencentiis amp;uerbiscon(tetgt;pcrfi«nbsp;ciendum e(t,ut doccamusacute,deledcm?nbsp;quafi argute. Conimoucamus grauiter,nbsp;uitiofumc^ in (ententiaifi quid abfurdum,nbsp;atit alien5,autnon acutum,aucfubinfulfunbsp;eft.ln uerbis fi inquinatum »Qabicdum.ßnbsp;non aptum.fi durum,0 longe petitunri,utnbsp;danda opera fit,ut in uerbis quidem (ingunbsp;Iis emendate loquamur,quod eft latinc,ucnbsp;perfpicue,uf orn3tc.Perfpicuaeruntfi pro Per/}gt;icult;tnbsp;pria in proprijs lautiftima cligam?. Orna#nbsp;taerunt ft nouata non nimium licenter, finbsp;prifea non e medrjs eruta tenebris, fi tran#nbsp;fiata, ut uerecunde utamur alienis. In con#nbsp;iuniSis, ui ordo fcr uetur, nc iundura hiet,

F Î ÔC

ocr page 104

§ adfingula prïneat Conus et

duo



Sc quafi taboret oratio numerus,queffl me morauim^adhibeat. Quod tä ad côiunâanbsp;duftria facere uidcamur,ubiucritatisp3te#nbsp;faciêd; fucrit locus potiufg oblelt;Satióis,fi*nbsp;guræ ne nimiû frequctcs illf ponant, quasnbsp;in ipfa oftcdimus grämatica, nequidê etiänbsp;afFedantJioc eft ne frigidf fint et onofj,autnbsp;petulâtesjrrüpât potiuf q accerfi tf accédâtnbsp;Viooff fiquidêiût qujcp c5pofitiôcs,qu3enbsp;ad hoc ipiû petun(,ut cxuifêt, ac lafciuiât*nbsp;Ocs rhetoric« fpecies, quomô traAandaenbsp;cfiênt ofiêditnus,qu; partes quotf fint thenbsp;torices apuimus.reliquü i5 efi,ut de eiuCdcnbsp;artis loquamur inftrumèio, referamufqucnbsp;quo paiSOjtâ fpecics.g partes rhetorices ipnbsp;U accômodcnt inftrum«o,loquamurq» denbsp;rjsdicedi icribêdicp generibus.in qbus cionbsp;quêtif ftudiü poti (Km5 defidcraqîoftrcmonbsp;quo môifia nobis poflimus uêdtcaredocenbsp;am9. Verit quoniâ hui^ uoluminis facis exnbsp;creuit fSma.Hfc fequeti ederedemus libro.

T t X

.GEORGIVS

ocr page 105

fGlORGIVS VALLA DE If| STRVMENTO RHETO)nbsp;rices Liber Secundus.

'R.^riO IGT^ tur,tam rhctoriccsnbsp;quam oraiorisin«nbsp;ftrunicniufn,ündCnbsp;nomen oràions amp;nbsp;ipla uim naâa cilnbsp;eloquentia,autho»nbsp;ritatemq; in ciuiia:;nbsp;nbP adopta cft ath#nbsp;pli(Iimam,partes habet quatuoi',ut iplcdcnbsp;tnum Ciccrofua non aliéna prodidttfen^nbsp;tcntixF*riniî principiû,{ecundâ narrationnbsp;në,tertiâ côfirmaiionc, quarcâ codufionc.nbsp;Quarü prima «St poftrema artificiofidimaenbsp;ad motuoi animi gigncndum potifTimumnbsp;uaknt. Inuenta igitur'rh«orices fpcdc iu#nbsp;didali,aut d£liberatiu3,aut demonftratiua,nbsp;tum quae confirmanda.quaecprefellcndanbsp;fintjindagandum in caufæ ipfiusftatu,pa^nbsp;rïtercÿ digcrenda tn quem pofcunt qititnênbsp;omnia, ôt qualem eflê natrationcm con#nbsp;ueniat. inde quali utcndum fit principio,nbsp;»(que conclulione.cogttandum , nequcnbsp;F 4 enim

ocr page 106

ncQ: enim ut pn'müin ordine aliquid o« curri(,i(a etiam id primo prouidendü no;nbsp;bis eft,nam de caufæ ipiius uifceribus edu;nbsp;cendum caput eß orationis,quod principinbsp;urn nominamus.Inde poRremo uc mouê;nbsp;dus uidcatur auditor.liue concitandus,fi*nbsp;ue paccadus Rt,dicendumc^ ut natura po^nbsp;ßularit audicorum,qux ut adèquamur acnbsp;commodataadhibebitur fingulispartib^nbsp;de qua iam di Aum eß elocucio, cunâa tegt;nbsp;naci compkflenda memoria. Dein fua a»nbsp;Aione omnia effcrenda. Proinde cum illanbsp;cuiufmodi ciTeconucniat, ofienderimus.nbsp;Primo dcprincipio,mox. dcreliquis hincnbsp;partibus diccre ordiemur.

Deprinapio.

Principium quod grrcc prohœmiutn nomfnatur,fiue abitincris primo ingrcflunbsp;'fiue a prfcinentibus,anteg canttonem ali«nbsp;quam ordiantur,fumpta trannat(onc,quinbsp;bus uerbi etymoiogia non cedic iatinusfernbsp;mo.ab ordineenimfadum ordiorucrbtïnbsp;quod texendi explicat nobisinitium, indenbsp;fadum exordior, quod eß extra ordtneinnbsp;rei explicand^, uerba facioad fauorem aunbsp;dientiutn aliqucm promerenduin ..duasnbsp;propter

ocr page 107

propter earn quam obtinentdifFerentiam ipecies præ fe ferre dicitur exordium,amp; innbsp;finuationem.Moriscnttn dodorum uirosnbsp;rum eft,quf re ipfa difiingu3ntur,ca ucrbisnbsp;atc^appellationibusfuis incerim inutccmnbsp;di(iinguere,neque tarnen alia diflcrcntiaellnbsp;Q quod palam exordium facit, id occultenbsp;in(inuatjo,qiiare cum unius præcepta (ragt;nbsp;didcrimus,de utrotÿdixilîc uolumus intelnbsp;ligi.Quac'itaq; dicGtur ea, aut ex perfonis,nbsp;aut ex rebus ipfisfurauntur initium.Suntnbsp;autem rcrura tria gencra,ut amice,ut intelnbsp;ligcnter,utattentc audiamur .Quorum prinbsp;mus locus eft in perfonis noftris, difcepta«nbsp;torum aduerfariorum. a quibus initia be^nbsp;niuolendæ conciliandæ comparätur, auinbsp;cnerinsnoßris,au( dignitate.autaliquogenbsp;nere uirturis,amp; maxime liberaiitatis officqnbsp;iuftitiae.fidei, contrarijsq! rebus in aduerfanbsp;riosconferendis,amp; cum qs qui difceptantnbsp;aliqua c5iurationis,aut caufa, aut fpe liigninbsp;ficanda,amp; fi in nosaliquod odium offenfinbsp;oue collata fit, tollcnda ea minuêdaue,autnbsp;diluendo,autextenuando,autcompcfan«nbsp;do,aut deprecando. Intelligenter autemnbsp;ut audiamur,amp; aftente etiam a rebus ipfisnbsp;ordiendum eft,fedfacillime auditor difcic,nbsp;« quid agitur intelligiqfi cóplcdare a prinnbsp;F f cipio

ocr page 108

princfpio genus naruramq: caufae, fi di'ffi* nias,ri diuidas,H nec^ prudentiam eius im quot;nbsp;pedias cönfufione partium nee mernoriS'nbsp;mulcitudine,quxQ! mox de narrationedi^nbsp;lucide dicentur, eadem ctiam hue poterücnbsp;r’cäc ihfcrri. Vt attente autem audiamurnbsp;tn'um rerumaliquam confequarnur.namnbsp;aut magna quædam proponemus,aut ne?nbsp;ceflaria,aut coniüda cum ipfis apud quosnbsp;res agitur. Sit autem hoeetiâ in prxeeptisnbsp;ut Gqutdcm tempus ipfum,aut rcs.autloe?nbsp;aut tntcruentus aiiaiius, aut interpelktio,nbsp;aut ab aduerfario didum aliquid maximenbsp;in perorando dederit occafionem nobis utnbsp;dieamus aliquid ad tempus apte,quxcs adnbsp;atnplifieationem pertinent,de qua iam di?nbsp;âum eftadprincipiorum prxeepta tranf»nbsp;fcrripotuehnt.Hxc a Cicerone,nempc unnbsp;de a quoq alio xque bene cquot; hxe nimirumnbsp;palam exordium,idc inßnuatio quod fubnbsp;dolum principium eß „quo inquam in'a^nbsp;nimumaudientis oceultius irrepimus.qd*nbsp;fi quid tod oßteere uideatadioni,id a prinnbsp;cipio amoliendum efi,nofiracp cêfirmâdanbsp;cil opinio,detrahendufc^ metus fi que fornbsp;te fubiutfiè animos audictium fiifpieatt fu?nbsp;erimus,ut Cicero J) Milone facit,ne Pôpeqnbsp;arma difpofita côtra fepugnarct,nönungnbsp;« . ' .nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I adhibédus

ocr page 109

adbtbendtis, ut idem in Verrem. Aliac^ eiufmodi quxpropofita eau fa prudens uinbsp;dcn’t oraior.Principiorum autem initia li#nbsp;berum cH undeuchmuEfumere,Geututii^nbsp;bueritconcludercjta utremotiusaproponbsp;fito ad eaufam qua de agendum eft,quan#nbsp;doff p erue niât oraiores, ut Ifocratcs in pa#nbsp;ecnon de Helenæ laudibP,ali#nbsp;quando a tempore,ut Ciceronis cß^nbsp;(io.Siquisiudicesforte nunc adit ignarusnbsp;legum,iudiciorum, confuetudinis nofirç,nbsp;miretur profedo quf fit tanta atrocitas ht»nbsp;iufee caufx,quod diebus feftis, ludifcf piu^nbsp;blicis.omnibufq? negotq's forenfibus internbsp;iniili5,unum hoc indicium exerccatur.a lonbsp;co.ut pro regc Deiotaro Cum in omnibPnbsp;caufis grauioribus C. Cxfar Initio dicedinbsp;comOueri foleam uæhementius,q uideturnbsp;ucl ufuSjUel Xias mea poflulare, tarnen innbsp;haccaufa ita me multa perturbant, utquâ#nbsp;tum m ea fides fiudtjs miht afFcrat ad faluicnbsp;rcgisDciotaridefcdendâ,tantûmihifaculnbsp;taiis timordctrahat.Ab opiniöéuti Vernbsp;rcfiqs urm iudices,aut eolte q adfut fortenbsp;mirât me g tot annosi caufis iudicfjsqipunbsp;blicis iia fS ÿ'fatus,ut dcfêdcrim niultos,lenbsp;fcrim neminc fubito nûc mutata uolutatcnbsp;ad accufâdûdefccdere.lsfîmei côfilii caufSnbsp;ratt'onê^ cognouerU .

ocr page 110

•

cognouerit una, amp; id quod fado^gt;babif, Ct in iiac caufa profeäo neminem mihi eiFenbsp;praeponcndumpucabicAb tnfirmitate,iänbsp;äeta(ls,g mentis, ut pro Rolcio Amciino.nbsp;Credo cgo uos iudices mirari quid fit, qcFnbsp;cum tot fummi oratores hominefc^ nobiÿnbsp;liiFimi fcdeät,ego potiflimum furrcxeriin,nbsp;qui nccj! aetatc.ncq; ingenio.neq: authoi itanbsp;lefim cum i^s qui fcdeantcomparandus^cnbsp;multa eiufmodi alia, demonftrandi enimnbsp;caufa hxc ratis,quo pado autem ordiendünbsp;CduQruitt *’®bis genus caufæ nos docerepotucrit.

' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Caufarum autem genera quæ ipfa fpedct

generd nbsp;nbsp;exordia,plurimi quinqi ciTe uotuerunt,ho

ncftum,humilc,dubium,uel anceps.admü rabile,obfcurum,quidem turpe adqciunt,nbsp;quodalti humili,admirabili, alij fubijciütnbsp;Admirdb. Admirabile dicit, quod abeftabhominunbsp;opinione.In ancipiti igitur maxime benenbsp;uolumiudicem,inobfcurodocilem. Innbsp;humili attcntumparare debemus. Honeÿnbsp;fium fîqùidemad conciliandum nobisagt;nbsp;nimum iätis perfe ualet. Admirabili ÖC turnbsp;pi remedijs opi* eft,ea de caufa principiunanbsp;in exordium intinuationem diuifum eilnbsp;nam ubicaufe frons uixadmittitur, operinbsp;enda eft tantifper, quoad admittamur, ucnbsp;admÜTiyintrcpide in defenfionêfubeamus,nbsp;utendum

ocr page 111

iitendum quocf infïnuatione.cum aducr; fahorum adio iudicum aninoos occupa#nbsp;uerit,necnon fi apud feflbs audiendo agennbsp;dum fit,in altcropromittemusaduerfarijsnbsp;occurfurosjn altcro fpcm breuitaiisinricinbsp;cmus-urbanitas opportuna, aui undecüc^nbsp;petita iudicis uoluptas, rcficit animos a tfnbsp;diocp leuat. Monendum quidam putauonbsp;runt, UI iromodica euitetur principn Ion#nbsp;gitudo,nec minus conduäilTima breuitasnbsp;ne uerbofius g neceße fn, neue obfcurius,nbsp;doceamus,conciliemus, anentü faciamusnbsp;auditorem. Ai prudentem oratorcm ifianbsp;non £ugienLlocutioncm quoc^ moderatanbsp;cfl« oportet,ne quod infolens uerbum,necnbsp;audacius tranflatum,ne ue aut abfoleta uenbsp;iußate,aut poëtica licentiafumptum in exnbsp;ordio dcprehcndatur. Conciliatis cnimnbsp;animis amp; iam calentibus,h3ec feretur liber#nbsp;tas, ptffertim cum in locos defcenderimusnbsp;circumfufo nitore,amp; diccdi copia illufiresnbsp;non cftargumentandum, non narrädumnbsp;in exordio, ut fit illaboratx fimilis orationbsp;non uerbis, non uultu nimia promittens.nbsp;dilfimuläs ac modefta, qualis pulcherr/manbsp;pro.Q-ligario Ciceronis efi,ptouidendiînbsp;nerutbetur memoria,nefacilitate continunbsp;andi uerba deflituamur, SC quält laboretnbsp;oratio

/

ocr page 112

oratfo.Apoftrophîs figuriscj! a!!gt; quâdo ufcndum,quarido uulgari utendutn exornbsp;dtOjCommutabili.fcparato, trâflato,longinbsp;orej^caufa defidcret,auc breuiore nonnbsp;tendum cflê frufta puto commoneri, quianbsp;prudens id facile aduertic orator non mbnbsp;nus,q in perpctuaoratione,quin amp; fingu#nbsp;lac partes fuum quoddam particularc ha^nbsp;bere debentexordium, et aliqua leuandiisnbsp;recreandufq; auditor prgfa£iücula,ficut aunbsp;due nûc rcliqua,atcf hæc ira in exordio c5nbsp;cb opus fucrit,neccnin3 femper urcndum»nbsp;EH fiquidem cum rcdundat,cum préparanbsp;tusauditor,cum res præparaiione non insnbsp;digetjCura angufta funt tempora,cum ob#nbsp;langue! auditor, alioqui in reliquis parti#nbsp;bus,qiiafi dormitans auditor eft cxcitâdusnbsp;prxcipuc in narratione 8( argurncntis c3nbsp;ut attendant,ut faueant rogam us,at fi mulnbsp;tiplex fit caufa fua fingulis danda prg fationbsp;cft,ut adnertite nunc alia,amp; nune illud prgnbsp;tereo.Cum uero exordium concludemus,nbsp;fiuead narrarioncm, fine ad argumentanbsp;tranfeamus debebit poftrcmum cflc,cui c3nbsp;modiflîme confequêtiû iungi potcrit,inirinbsp;um ne abrupte in narrationem argumentnbsp;taue illabi uideamur.utCicero^a lege manbsp;niùa. Attÿ u( ide oratio mea^ficifcaf undenbsp;h«c

ocr page 113

bxc otnnis caufa dudtur,bcllum graue amp; periculofum,amp; quæftqüuniur,quodfi 15nbsp;giufcula, amp; perplexfufcula fubfcquatijar«nbsp;ratio,præparâdus efi iudcx,ut Cicero pa unbsp;lo longtus exordium rei dcmonfirandærenbsp;petam,quod quaefo iudices ne moleiie pagt;nbsp;tiamini,princtpr;s enim cognios,muho fanbsp;dlius extrema intelligetis,ac de exordio qiinbsp;demha(Senus,nclt;$ enim hutnillima telnbsp;nuifGma quæçp confetSanda, ea enim fibinbsp;quiuis poterie diâare, att^diflêrere.nbsp;Denitrrafione.

Narratio eß rei fad3e,aut période, ac fai âx utilis ad perfuadendum expoßtio, (X.nbsp;quædara quaßfedes 8C fundanaentum c5fnbsp;ftituendx fidei. Sunt in ea feruanda maxilnbsp;me, qux etiam in reliquis fere dicendi parinbsp;tibus qux partim fùntneceflâria, partimnbsp;funt aßumpta ad ornandum, nam apertenbsp;dilucidecß.utintelligaturquiddicamus,plnbsp;babtliter utprobetur narremus neceflanSnbsp;eß. Aflumemus etiam fuauitatem ergo adnbsp;dilucidenarrandum. Diluddum fiec ufiianbsp;tisuerbis,proprijs,difpofitis,autcirctrffrtnbsp;ptione condufa,aut intermiflionejaut connbsp;cjfionc uerborum »Contra obfeurüm ,nbsp;aut longitudine , aüc contraäionc otainbsp;tionts, aut ambiguitate . aut inflexionenbsp;aut

ocr page 114

aut immutatione ucrborum,fit quoc^brc uitas, uc abfit concifio, nam breuis fit, quonbsp;libentius audiatur,haercatcj magis animo,nbsp;qucniam. Oranc fiiperuacuum pleno dcnbsp;pcäorc manat. Breunas autem confidtur

BretätaS fimplidbus uerbis femel unaquac^ re dice


da,nuilirei nifi ut dilucidedicamus feruiê do,ne minus,nc plus ctiam dicatur g opornbsp;teat.Probabilis autem erit,fi perfonis,fi té#nbsp;portbus,fi lods ea quae narrabuntur con;nbsp;i'entienc,ficuiufq; facti ä: euenti caufa po;nbsp;netur,fi teftata dici uidebuntur, fi cum ho;nbsp;mtnum opinionc,authoritate,fi cum lege,nbsp;fi cum more, cum rclligiorieconiunda, finbsp;probitas narrantis fignificabnur,fi antiquinbsp;ias,fi memoria,fi orationis ueritas,amp; uitænbsp;fidcsEficertc quidam dudus rei credibilisnbsp;qualis in comoedijs probabile porro gen^nbsp;lt;ftorationis,fi non nimiscomptum, atepnbsp;expolitu,utpro Milonc Ciceronis,Sieftnbsp;authoritas amp; pondus in uerbis,fi fentetiae,nbsp;uel grauesjuelaptaeopinionibus hominiînbsp;ac moribs.Suauis porro narratio efi,quaenbsp;habet admirationcs,cxpedationes,cxitusnbsp;tnopinatos,fi ipterpofitos motus animoi^nbsp;colloquia perfonarum,dolores.iracüdiasnbsp;n]eius,laetitias,cupiditates,fuaueeri(dicennbsp;di genus,primurn elegantia, 8C iuciiditate

uerbonsin

ocr page 115

Bcrboruna fonanifixni,amp; leniuni, deinde con]unârone,qux neqj habet afperos curnbsp;fu$,neqidgt;fiunâolt;,a(c^hiantcs. 8c it circûnbsp;l'cnpn non longo anfraäo, (èd adfpirttSnbsp;uocia ap(um,habcatq; finiilitudinc.xqua4nbsp;lititemq; ucrborû.tum ex contrarijs füpranbsp;uetbis.crcbra crebris.paria paribus refpônbsp;deanr-relataq; ad idem uerbura,amp; geminanbsp;ta,acduplicata,uelcnam f^pius iterara po#nbsp;nantur,conltruAioq! uerboi uni,tum con»nbsp;iundjonibus copuletur, turn diflblutiotit*nbsp;bin relaxetur,cz(criflt;q; qux in tertia gramnbsp;matices parte monftrauimus. Fiet etiamnbsp;fuauisoraiiOjii aliquidaut inuifum.aui in^nbsp;auditun),aui nouuiti dicas-Deledat etiamnbsp;q uicquid eft admirabile.maxiraeq; niouetnbsp;ea,quxmoiuni aliquem animi milcet oranbsp;tiogt;quxc^ figniftcat oratoris ipfiusamabinbsp;les mores,qui exprimuntur autem lignifianbsp;cando iudicio ipfiin,amp; hu'mano animo acnbsp;liberalijauciflexioncfern onis, aut augendnbsp;di al(erius,aut minuendi fui caufa Alia di^nbsp;ci ab oratore,aliacxiftiniari uideniur,idcpnbsp;comitate fieri,magifq uarietate. Sedfuntnbsp;rnulta fuaui tatis prxcepta, quxoraiiôeninbsp;aut tnagfsobf«ira(n,aüc minus probabilênbsp;faciunt.iracp hoc etiam lOco nobis eft ipfisnbsp;4uid caufa pdlulec iudicandum.Fuq'uncnbsp;G fane

ocr page 116

Othéittiam qui adderent narrationem euigt; dentem,tnoratam cum dignitatc, magnigt;nbsp;ficani illußrem,ea eft oratio fi Si. ucrbanbsp;grauitatedeleda ponuntur,amp; irartna(aamp;nbsp;fuperlata,amp; ad nomen adiunâa. 8c diipliJ^nbsp;' cata,5d idem fignificantia,atcf ab ipfa aftinbsp;one rerum non abhorrentia.Efi enina haecnbsp;parsoranonis.qux rem conßituatanteo^nbsp;culos.hisem'm maxime fenfus attingitur.nbsp;fed 5C cæteris tamen.amp; maxime mens ipfanbsp;moueri poteft.iit. M. CxlO-näq; ipfum ofgt;nbsp;fenderunt tcmulento foporc pronigatum.nbsp;tons praecordijs ftercentem- ruduofos fpi#nbsp;ritus geminarc,prsedarafcRcontubernalesnbsp;ab omnibus fpondis trannicrfas incübarcnbsp;' ¦amp; reliquascircumiacerc pairjm,quæ tamênbsp;exanimatf terrorCihóftium adueniu perce#nbsp;ptö excitare Antonnim conabant,nomennbsp;inclamabanC, fruftra ceruicibus tollcbant.nbsp;Blandius alia ad aurê,inuocabat u^hemc#nbsp;tius,etiam nonnullaferiebar. quarumomnbsp;nium uoce, tacluq; ofcitaret^ximaecuic^nbsp;collum amplexu pctebar,ncq? dormire exnbsp;citatus. ncc{? euigilarc ebrius poterar, fednbsp;femiiomnofopore inter manuscenturio#nbsp;num»concubinarumc};i3ftabatur. amp; ilJanbsp;apparebant.amp; fufaeper domos,ac tcmplanbsp;^oiraac, amp; rucntiumtcâorumfiagorex.

diuerßs

ocr page 117

idiucrfîs damoribuSjUnus qui'dem fohus, aliorum fuga incer(a,alti fuorutn cxtremonbsp;complcxu cohzrentes,amp; infanci um/oeminbsp;narumc^ piora(us.amp; male ufq; in ilfum dinbsp;£m feruati fato fencs tü itla^fanorSjfacro«nbsp;rumq! direptio effcrentium prfdas,rep«ênbsp;tiumc^ difcurfus amp; adi antcfuum quifq^nbsp;prxdonem cathenatlt;,amp; conata retincre innbsp;fantetn fuum mater, amp; ficubi maiusIucrSnbsp;efl pugna inter uidores.necnô in defcripti*nbsp;oneconuiuij luxurioß. V idebar uiderenbsp;alios intrantes,alios uero exeuntes, quof^nbsp;dam uero.ex uino uacillantes,quofdam exnbsp;terna ex potatrone ofcitantes, humus cratnbsp;immünda-lutulenta uino,côronis langubnbsp;dulis,amp; fpinis cooperta pifcium.Hasc SCnbsp;lia oarrandi genera non polTunt nifi fumanbsp;attentioncaudiri-Sunt tarnen quædam tânbsp;breues caufae,ut propofitioncm potius hanbsp;béant,q narrationem,idcp utriqj,quâdocçnbsp;parti accidit,cum nullaexpofitio e(l,uel denbsp;re conßat de iure quaeritur. Item fi obérâtnbsp;res geßx.fi memorem us,referuandæ funcnbsp;quxfttonibus,amp; per totam orationem c5nbsp;ddendx . ut ftatim fingulis orcurramus,nbsp;quod in narratione plane facere non poftnbsp;fumus. Narratio fiue fit rota pro nobis,nbsp;fiuc tota pro aduerfartjs , fiue mixta ex

G a utrifq^

ocr page 118

trtrifq: nulla capiêdi' côfilîj óratori crii pro dentt ambiguiiaSjHoitra liquidem q maxinbsp;‘me fieri potueric ueriCimiliaadùcrfariorûnbsp;côtra fadem us.Rcpetiturtameifi raroquinbsp;doq; narratio,uel luuidiæ gratia,uel raifc#nbsp;rationis- Frequcntillïmum «iameft,utfi*nbsp;at narrationis iniiiuni,a perfona fumacur^nbsp;qux fi noßra fit exornanda,fin aliéna infanbsp;manda,ut Ciceronis illa. A.Cluentius hanbsp;bitus fuit pater,huiufceiudices homo nonnbsp;folum miiniciprj Larinatis ex quo erat,fednbsp;regionis illius.óC uicinttaMs uirtute, exifti»nbsp;matione,iiobilitaie facile pnneeps, amp; illanbsp;quarfequuniur.nbsp;Frequenter quoq: a re ut pro TuHio fundûnbsp;habet in agro Turino-M. Tullius paternûnbsp;Sunt qui purent perducendam edè narra*nbsp;tionem co,undc quæftio oriatur, ut his renbsp;bus itageftis.P.Dolobella prxior inter di*nbsp;xit, utefteonfuetudo de uihominibusar*nbsp;matis line u!la cxceptiôe tantum, ut undenbsp;dcieciflét reftitucr«,dcinde reftituiffe dixitnbsp;ïponfiofada eft. Hac de fponfione uobisnbsp;iudicandü çfi.q? a petitore femper fieri pofnbsp;fc quidam ex)ftimant,adefenfore non lernnbsp;per. Acde narratione tanta dicta finuSuncnbsp;qui narrationi propoftfionem fubiungâcnbsp;canq iudicialis m ateriae partem. At tamnbsp;Quintilianqs

ocr page 119

Qufhnlianus g Cicero propoîttîonêom# ncm confirmacioriis initiumeflê uölucre,nbsp;ut CiceropariiRonem quocj: argumçniisnbsp;députât in pariitionibus, nec id intellcóhinbsp;diflficile efi,ut pro Muraena in Seruium fulnbsp;pitium;amp; Caioncm intelligoiudices tresnbsp;totius accufationis partes fuifle, amp; earuinnbsp;Unam in reprelienfione uitae,alteram in c3nbsp;tencione dignitatis. Tertiam in crimini^nbsp;bus ambitus elfe uerfacam. Iiat^ iatnadnbsp;argumenta tranfeamus.

Dearguwentis:dcJe locii^rimo.

Confirmatio.amp;confutatio, feu repræi henfiofequituroftendenda, fed quoniamnbsp;utraq; argu metis conficit, c(t de argumetisnbsp;locut^fuero de Utracf partedixifle didumnbsp;ciTc inteUigendiS crit Cum itacj;,ut in dia#nbsp;Icdicis oflendin^us qugßionum duo fintnbsp;genera,infinitum unum, finitum akerum.nbsp;Cücjtfingulis fint fui deputati loci debtsnbsp;dicendum quo ad omnem quaeftionis fpcnbsp;ciemfua poffintaccómodari argumenta.nbsp;Locusigttur cß;ult;inquit Cicero argumjnbsp;ti fedes. Locorum aurcm alios extra dicênbsp;di raiionem accipit orator. Alios cxcaufa

G 5 trahit

ocr page 120

trahit in anificiaks iilos, artificiales hos dit xere.Ex illo priorc genere funt prxiudicianbsp;rumoreSjtormentajabulxjiufiurandum,nbsp;xeRes,in quibus magna parsforenfium có‘nbsp;fiftit conccn(ion.um,amp; pcrindc cum frequênbsp;tiflime in ufum ueniant omnium, nedumnbsp;oratorum,utpote anis expertia omiccimusnbsp;At pars altera,quae arte confiât fpeäanda,'nbsp;aperiendac^ eß. Eß igteur locus artificialisnbsp;maxi(ha,ac principalisjppoficio.quæ uimnbsp;E^icuntur a qui;^nbsp;bufdä loci maximarum propofiiionuninbsp;di(Ferentix,qiiæ ab eis dicuntur uocabutisnbsp;quae in quaeßionibusfuntcOnßituta, carSnbsp;duplex eß modus,unus quidem ab earumnbsp;fubßantia,alter uero ab i^'s,quf eorum fubnbsp;ßaniiam con(equuQturgt;eorum porrolo^nbsp;cor um, qui a fubßantia ducuntur duplexnbsp;eß ratio. Partim namq; a dißinitionc,par4nbsp;tim a defcriptione arguraenra.ducuntur.nbsp;A diflfinitione,ut ii quæratur,num arboresnbsp;Ont animalia ,[cxacur fyllogifmus talis Ktnbsp;nimal eß fubßantia animaia fenfitis,aFbornbsp;aut fubßätia animata fenfilis nö eß. Arbornbsp;igicur animal noneR.Maxima propófitionbsp;erit.cui generis dißinitio noncöuenit, id etnbsp;jus cuius ea dilFiniiio eß.Specics non cß.qnbsp;locus a dißiniuone nonainaf.Adefcriptiócnbsp;uifl

ocr page 121

ut (t quæratur,an pallor fubfiatitîa fit. guimus igjtur hoc modo.Subfiantiaid ôgt;nbsp;mnc cft,quod accidentibas fubijd poffît.nbsp;atqui pallor accidentibus fubijci non potnbsp;ergo pallor fubfiantia non cft.Locus nem#nbsp;pe maxima propofitio, qui amp;fuperior,ciinbsp;lus cnim diffînit:o,ul’dclcripno,ci quod dinbsp;citur non conuenit,id crus quod elle ipectnbsp;esperhibetur nonertgen^s.’atqui deferünbsp;ptio fubftantiæ pallori non con«enit,ergonbsp;pallorfubftantia non efi. Suntedam diffisînbsp;nitiones,quæ non a reifub(lantia,fed a no ¦nbsp;minis fignificacioneducuntur, amp; perindenbsp;rci de quaquæritur accommodannnsut finbsp;qufftio fit, an lit ftudendum rhetoricf,critnbsp;argumentatio rhctorica cfi benedicedi co#nbsp;gnitio.huicfiudendum ncmo dubitat,ftu#nbsp;dendum igitur rhetoricac.Hic cnim a ui uonbsp;cabulifumptum argumentum.

uocabuloruf» fubflantia»î conletjuiiiitur^

Ab eis ant,q uocabuloijî fubflâtiâ tôfe#! quutlï duci fol^t argumêta,?ut ex toto,autnbsp;ex pariibus,aut excaulÎ8,urefficictibus,uF-materia,urfine.Totü iotclligifaut ut gcnîgt;'nbsp;diuifü in fpecfes,aut utpote in partes diui#nbsp;il bile. A. gencrc igii tâq a toto,ut fi quæraînbsp;an modcftîa utilis fit, fiet fyHogifmus uirt? ¦nbsp;G 4 uülisnbsp;J .nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;¦nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;•

ocr page 122

’Utt'lif cfcjmodeftia uîrrus eß, mod«fiia/g!i uul.s.Locusin maxima propofiiione.quçnbsp;gentri adfunGadfunt ôC. IpedctLocus a genbsp;nerciaempe a uirtute, quf modeftif genusnbsp;eß.kurfusfitqifteüio,an reshumanac menbsp;lius prouidcntia regan(ur,dicemus, mun^nbsp;dus prouideniia regitur, quo nihil meliusnbsp;S un tau tem mundi pars homines. Resigitnbsp;humanx meljuspröuidenüa reguntur.Lonbsp;cus,quod (oti conueniitid congruh etiamnbsp;par(i,fupremus locus a toro nempe ab inÿnbsp;icgro.quod pxrtibus conßacmenipe mun#nbsp;do Fiunt eciam aut a generis partibus,quçnbsp;funt fpecies,au( ab integr^id cfi lotius par/nbsp;nbu$,qu; proprie dicuntur panes, de hhsnbsp;partit)®,quf fpecies hoc modo.^it qu;(tionbsp;an uirtus mentis bene in ftitutae fit habitus^nbsp;quzßio a dißinit!onc,.ideß an Isabitus be^nbsp;rie inflitutae mentis uirtutit fitdilfmitio.nbsp;Texemusa fpeciebus argumëtacionc hocnbsp;modojiuftitiajonitudo, cennperantia,cæ^nbsp;(cric^ huiufmodi hi^bituB, fuiy mentis begt;nbsp;ne inftitutx.Hæcautem uircuti,urpocc ge^nbsp;ncri fubqciuntur. V irtus igitur bene infttifnbsp;(htuix mentis eß habitus,maxima propb^nbsp;fitio.quod fingulis partibus ineü,idem tonbsp;ti inefiè necefle efi. Argumentum aucern anbsp;partibus,quf ipedes dtcûtur.rurfus ab eir,nbsp;qux

ocr page 123

qux proprie dkimfiir paete«.Sit quarßio an ucilis medicina,dicïm%t'idepetlcjcniornbsp;boR,iicl aiccre medelis,mederiq: uidu ygrinbsp;tudinibm.atq; unineribus monatibus unnbsp;le eßmedtcina-Aiquidepellercmorbos^ul’nbsp;arceyc meddis.mederiq; ui Au xgriïudtnbnbsp;bus.atQ! uulneribu.« utile eß. Vülis igiturnbsp;medicina,aut una ex p)uribus,ui quflibeinbsp;pars ualet, quo argumctationts uis cöfietnbsp;hoc modo, ut Ci de quopiam ambigaturnbsp;an fit libcr.fi cum uel ccnfu,ucl tcßamoitOnbsp;uel uindiAa manumiflum efieoßcdamusnbsp;Iibcr cfl demonßratus.Hx namcf aclot e#nbsp;rant dandxlibertatis par(es,licet prxtereanbsp;non folum in rubßancns,ucrüctiam in tnonbsp;do,temporibus,quantttatibus,totum,parnbsp;teiqs refpiccre.nam quoddicimus fempcrnbsp;in tempore totü eß, quod dieimus aliquS«nbsp;do in tempore pars eß. Rurfus fi finapficinbsp;eiter in modo tofum efl.fi cum adieAiohénbsp;aliqua in modo pars fit» Item ft omnia difnbsp;camus in quan(iu(e,to(um diximu8,fin anbsp;liquid quantitatis exciptmus,quantitatisnbsp;partem eodem modo, amp; in loco.quod afnbsp;biqjeftjtotum eß,quodalicubi pars,a lotonbsp;ad partem temporis, fi Deus eß Temper anbsp;tiam nunc eft, 3 parte ad totum.fi anima anbsp;hquo modo mouaur,etiam fimpiiciternbsp;G f tnouef

ocr page 124

rBOuetur.Moueturautêirafcendo,eupien do,ratiocinando. In uniuerfü igitr,ac ôplt#nbsp;cttermouct, a toto ad partem. fi uerus fuitnbsp;in omnibusOauid proph«a,uerumcritnbsp;Dixit dominé domino meo/ede adextrisnbsp;n)eis,amp; in loco,fi Dcus ubi(ç,hic eft. ,nbsp;Acaufis^

Lócus,qui dicitur a caufis, quæ princt# pium motus praeftant,-atcp efficiunt. Abnbsp;efficientecaufa,ut fi quis iufiitiam ueluto#nbsp;(iendere naturalem dicat.Couçntus hom(gt;nbsp;num naturalis eft,de acridenti quæftio.manbsp;ximapropofîrio.Quorü efficientes eau#nbsp;fæ funt naïuiaies.ipfa quoep naturalia funtnbsp;ab cfficientib’ focus.Rurfus fi quis Mau#nbsp;ros arma non habere contendat. dieet id#nbsp;cireo cos minime armis un,quia tjs ferruninbsp;défit,maxima propofitio* Vbi materia dcEnbsp;quod ex materia fit défit neeeflê eß. locus anbsp;materia uno nomine utrumep a eaufa dietnbsp;(ur.Rurfus aïinefit quxßio,antemperan#nbsp;tia.bonum fif,texctur argumcntatio,fi fruinbsp;DeobonGeff,ctiam tempevantia bonueff.nbsp;Is cnim temperantiæ finis cfl.ut propter tc#nbsp;perantiamquifpiam Deo fruatur,maximanbsp;propofitiOjCuius finis bonus,ipfura quoc^nbsp;bonu cff.lociis a fine. Ab ca :^o, q cuiufli#nbsp;bet réi forma c,ita fit quf fiio an grâmatidenbsp;expers

ocr page 125

expcrsreélcloqui po(Iîr,non polTc,quoni5 nemo rcfle loquendi normara nó tenensnbsp;ütiquatn rcâe lócutuscft,maxima proposnbsp;fïtio.Tantuth poflêquempiaro,quantum ,nbsp;forma pei^mictat,locus a forma.

Ai cfficientibus occafibus-^ufibus.

Ab efficjentibus uero amp;. occafibus,Si ii# (îbus hoc modo. Si bonum eli dom us côfnbsp;firu Aio, bona cft domus, amp; fi bonum eftnbsp;domus,ccnfiruAio bona efi domus,quodnbsp;Il bonum domus,malum efi demol(tfo,atnbsp;qui bona efi domus.kurfus fi malum labenbsp;faAauo domus,bona eß domus.ct fi bonSnbsp;eft domus, malum labefadatio domus.SCnbsp;fi bonum gramma«ca,bonum cft gräma^nbsp;tict loqui. Primum cxeraplum ab efFcdiînbsp;bus,fccundum ab occafibus,ternum ab u!gt;nbsp;fibus,omnium maxima? propofi«ones,cunbsp;lus cfFeAus bonus ipfum quoq? bonum,enbsp;diuerfo,cuius occafus malus cft ipfum boJnbsp;num cft,6C contra. Si cuius bon'Us'‘urus ipfnbsp;fum bonum,8i contra.

Comnifcr acddentiitM^

Communiter aüt accidêtibus fiuntar# . Cumenta,quociens fumuntur accidentia,nbsp;quf rubieâumrelinquere uelnon polfuncnbsp;ucl

ocr page 126

uel non folct,ut fapîcntcm non pcf nîteBi’jC V’cenitentia namcÿ malum conrequitur fanbsp;. Cl nus, idcp in fapicncein non cadit pcenii*nbsp;|^nti3,quf ßio de acciden(i,maxitna proponbsp;fitio,cui non incßaliqnid ncquidem illud»nbsp;quod cft tpfi, coniéqucns elTc poccft locusnbsp;a cômuniteraccidentibus.

Ab extrinfeois «

Nunc de qs dk«ndum,qui licet extnnflt;! rusafciti fint,argumenta tarnen fiippctijcnbsp;quæftionibus-Sunt autem udex rci iudi^nbsp;cio,uel ex fimilibus,ucl a maîore.uel a mtlt;nbsp;nprcjuel propprtipne.qel ex opppfitis, uclnbsp;a tranfumptione.illecç locus,qui rei iudicinbsp;um tenaliuiufmodi cft,ut dicamus id eßenbsp;quod ucl omnes iudicent, uel plures, amp; qnbsp;uelfapicncesjuel in quauisarte cruditi,hugt;nbsp;jus exemplum.Cxlum nedcxirum, ac fknbsp;niftrum habeat.habere accédât,quod acu#nbsp;ti philofpphi mathematici inq, oC phyfip;nbsp;logi ita iudicarunt,qu3eßio de accidêti manbsp;xima propofitto, quod omnibus, uel plult;înbsp;ribus, ucl dodilTimis uideturhominibusnbsp;ci contradicendum non cfTe locus a reinbsp;judicio.

AfifKilibus^

A Similib^hoc modo fi dubitet an rhe# .nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;torice»

ocr page 127

rfietoriccs propn'ü fir bene dicere,didfnu8 fimiliter grammsiicsecflè leftcloqui.Ari^nbsp;thraeticcs uim numerorum nofcerc. Gcogt;nbsp;nietrix metiri omnia,atq; ica in rafter Is denbsp;nir;^ non cfl'c iila rhciorices propria, locusnbsp;afimilibus.Hæc demum flmilitudo,aut innbsp;qualitate,aut in quantitateefi,quærcâiii«nbsp;paritas nuncupatur.

A minore.

A minore fi quxratur an fitanlmalls d ƒlt;! finiiio,quod ex feie moueri poilit dicetur,nbsp;non e/ihæc diffinirio,quod naruralitcr ui;nbsp;uat,ne ea quidem,quae minus,uideri debetnbsp;diffinitio,quod ex fefc moueri pofllt,qu3enbsp;filo dcdiffiniilone, maxima propoii(io,finbsp;id quod magisuidciureficjnon inefiêdlcçnbsp;tur,nè id quldem, quod minus elTe uidet,nbsp;incut locus a minore.

A nttiiore.

A maiore è diuerfo, nam fi efi hominis diffinitio, animal greffurti bipes.uifiqd'nbsp;minus uideatur elle hoministdlffinltiOtCiinbsp;rk qcFcft maius.ut animal rationale mor«nbsp;«ale.quæftio de difFinitione maximappo#nbsp;fitio,fi quod minus uideturineilêinfiqquânbsp;iomagis quod maiusinerii.

A pràportione.

Aproporuone,

ocr page 128

, A proporuonc, ut G quæratur, an forte Gnt inciuitaiibus deligcdi magidratus ne^nbsp;gcmus,quando ne quidem in nauibus gunbsp;bcrnatores forte præficiuniur.Nam qu^ênbsp;gubernator proportionem ad nauim ge«nbsp;rit,talem tnagitlratus ad duitatem.DiHertnbsp;autem hic locus ab eo,qui ex fimilitudinenbsp;quod res una cuilibet alri per fimilitudin?nbsp;comparatur. Atin proportione non eft renbsp;rum fimiliiudojfed quædain poßidendi a«nbsp;liquid comparatto, quxftio de accidentinbsp;maxima propofitio,quod tn unaquacp renbsp;euenitjid in eiufdem proportionis âliquonbsp;euenire neceffeeft, locus a proportione.

Ab oppofitis locus multiplex.Quatuor Gquidem modisopponuntur,aut utcotranbsp;ha fefe aduerfa fronte refpiciunt,aut ut prinbsp;U3tio,lt;âC habitus,aut ut relatio,aut ut aiennbsp;tia de negâtia, Acontrarijs,fiqufraturannbsp;fit proprium uirtutislaudari. Negauerimnbsp;quâdoquidem nec proprium uirij uitupcnbsp;rari.quæftio de proprio,maxima propofi#nbsp;tio.Contrarqs côtraria conuenire locus abnbsp;oppofitis ex côtrario. Ah habitu.

Ab habitu,amp; priuatione.Sit in quxßio ne,an fit proprium oculos habentium,u/rnbsp;dere dicamid milii non uideri. quod qui

ocr page 129

dliquid uideant eofdem eti'atn cfcos «flê co tingat,quandoquidem in quibus eß habi«nbsp;eus,in cHdem poffit eße priuaiio. Atquodnbsp;propriunn fit non pofle a fnbieäo amoue?nbsp;ri,qu^fiio de proprio maxima propofitionbsp;quod ubi priuaiio adeflé pôt, ibi habitusnbsp;proprium non fit, locus ab oppofitis pernbsp;habicumamp;priuationem.

A reUrione.

Atelati5e,ut fi ambigatur,ah patrisfutf um fitgignere,aio relt;Seuideri,quiafiln fii#nbsp;um fit gigni,utenim pater adfilium.itagenbsp;nitor ad genitum,quxfl!O de proprio,manbsp;xima propofitio. Kelanïiorûpropria,SC.nbsp;ipfa ad fefe refefuntur, lociis ä relatiuisnbsp;oppofitis «

Ah aientiaiiynegintia.

Ab aientia,« negantia,utfi ambigatur an fit animalis proprium moueri,negauenbsp;»•im.quianc inanimatt quidem propriumnbsp;eß non moueri.quxßio deproprio.maxùnbsp;tna propofitio. oppofitorü oppofita prosnbsp;pria eflê oportere,locus ab oppofitis p aienbsp;tia,amp; negantiafibi inuicêopponuntur.

A trMfumptione.

A trâfumptiÔe cûcx rjs fit uocabulis.in q ^us qu^ßio eß ad aliud qddâ norius ambinbsp;guitas tf äffertur

ocr page 130

tranïTcrtur amp; ex eius probationer quæ fut in quæilionepofita confirrnan(ur,ut cumnbsp;quid poltet in uno quotpiuftitiaquserere^nbsp;turrOiiinera tradàionem nd reipu«niagiü«nbsp;tudinem tranltulitratqsex eo qd'tiiicin lingt;nbsp;gulisetricerc(,ualer(etiam aHiiniauit,qujnbsp;locus a 10(0 fortafle uideatur. At non hxfnbsp;retin ns,dcquibusproponitur uocabuiisnbsp;(edexterius res polita cit.Ob bocdütaxatnbsp;aOuniitur quod nooor uideatur,idcirco anbsp;tranfuraptioneiocus fere dici foiet. Fit uenbsp;ro a tranfumpDone,inqi nomine, cum abnbsp;fuhobfeuro ad notius traniertur uocabulonbsp;ipla argumctatio.ita ut ft quæratur an phinbsp;lofOphus inuideatjfitq; ignotutn quid phi*nbsp;lofophi praetendat nomen,dicemus ad nonbsp;tius iiocabulum tranfferentes,non inuidenbsp;re qui fapiens fit, quæRio de fubobfeuro*nbsp;maxima propofitio,aflunipfo notioreobnbsp;icurum explicari, locus a tranfumptione.nbsp;Ac de iis,qui fxtrinftcus afeiti fûtioci,hæcnbsp;diâa fint.

De medijs lacis.

Medq loci fumuntul’ uel a cafu.uel a c5f iugacis,uei adiuiiione Cafus eR aiicuiu*nbsp;nominis principalis inflexio inaduerbiû»nbsp;utaiuRitia inRcäituriuRecaius, aiuRgt;ngt;nbsp;quod

ocr page 131

quod dicimus iufie, uccompafcuus agei efl^rgo Uçet compafcerc.

. Deconiugatis:

C oniugata dicûnir. quæ ab eodrni nio do diucrfo deduâa fluxerunt, ut a iußicianbsp;iuGum iuflus-Haec ighur inter fe,amp; ipfamnbsp;iuAitiam coiugata dicuntur.cx quibus otnnbsp;nibus fiunt argumenta. Si id quod iuftcnbsp;fads bene eft,etiam quod iuftum eß,bonünbsp;cß,amp; fi quis iußus,bonus cft,amp; iußitia bonbsp;na eft.Hacc igitur iuxia proprq nominis ßnbsp;militudinem ronfequuntur.Medijfane Ionbsp;d appellantur.quoniam fi de iuftitia quxrinbsp;tur,amp; a cafu,uelconiugatis argumenta dunbsp;cuntur,non q? ab ipfo proprio.att^ coniünbsp;de,nec quod ab ijs, quae funt aiciiitia , ièdnbsp;ex ipforum cafibus,nempe quadam ab ipnbsp;(is Icui mutatione deduAis.iurehi loci menbsp;di) inter illosfunt.

¦Adiuilione:

Locus a diuifione,hoc modo traflarur. . Omnis diuiGo,uel negationefit,uel parti#nbsp;tione.Negatione quidem,ut fi quis ita j?#nbsp;nunciet,omne animal authabet pedes,au(nbsp;non habet.Partitione,uelut fi quis ita diui#nbsp;dar, omnis homo, aut (anus eft,aut a^er,nbsp;aut neutrum. Verutn qui his diuiftonibusnbsp;H ad

I

ocr page 132

ad argiïfnentandu uturvur,aut di’reJta ra tjodnatione contendiint, autin atiquodnbsp;»n3pa(nbilc,incongruumc^deducunt,amp;: JÎnbsp;»ndc quod reliquerant rurfus a(Iuinun(,utnbsp;fi quxratur, an ulla origo fit temporis^qùfnbsp;negate uolucrit. Id nimirum argumcntannbsp;do cófirmabit ortu carcrc, ita tempus, aucnbsp;ortuin habet,aut non habet. ut ArtHotdinbsp;co, mathematicoq; more p impofiibile ofnbsp;ßendatur, fi habet ortum,non fempcr fuienbsp;lempus,habet autem ortum. F uit tgitur t unbsp;non futttcmpuSjfed fuiflë,têporis cft figni#nbsp;ficado, fuit igitur tempus, quando non funbsp;it tempus, fieri non poteft. Non igitur effnbsp;vUum tcmpöris pnmordium.PoIito nSegnbsp;ill ab aliquo cœperit principio,inconuenigt;nbsp;ens quiddara,at£j;mpo(îibilecontingit.nbsp;Quareredituréo, ut ortu carerc dicendflnbsp;fit. At quxexnegationc diuifio eft,cumpnbsp;eam quxlibet argumenta fumûtur.utrû^nbsp;fieri non poKft,quod affirmationc-ct neganbsp;none diuiditur. V erum ablato altero, altenbsp;rum manet, pofitocç altero,akerum tbllif,nbsp;diciturq; hicadiuifiôc locus médius internbsp;cos,qui ex fcfc diici fôlent, atqj eos,qui cscnbsp;trinfecus afcifcuntur.Itai^ quoniam ex ip#nbsp;fa re,deaua quxritur fieri ratiocinanofb

ocr page 133

perinde b a diuifione focus i'nrcr utrumcÿ mediUB^coItocatur.

A partitioned

A. parriüonc âutê fumpri rtiuîtipfa’ci fiîît modo.Atiquando nquideni.quxdiuidtïnbsp;tur fimul elîc pofliintjUt fi uocem in figniftnbsp;cav'ones diuidamu9,omnes fere fimul cflcnbsp;pofiîintjUt cum dicimus adionê ne an pafnbsp;fionem,an fimul utrumq;(îgnificet amplenbsp;lt;Sor,ftgnificareue poteft. Aliquando ucluinbsp;'ne^ationis modo,qux diuiduntur fimulnbsp;«fie nô pofiùnt. ut fanufne fit quifpiam annbsp;atger » ôffi quxratur utrum taurusfic füb^nbsp;fiantia,hancfaciat quifpiam diuifioncm.nbsp;Taurus aut eft raons. aut anima! brutum,nbsp;aut uiri proprium,aut herba,aUtfydus. Isnbsp;demonfirabit per fingula taurum fubqctnbsp;rubftantiæ,ac hic quidem ex ipfis in quäeftinbsp;one propofitis argumenta duxifte uidebi£nbsp;Vcrû in huiufmodi fyllogifmis,aut fanusnbsp;efi,airt f ger.atqai fanus eft.nö eft tgit jger,nbsp;at fanus no eft,fger itaq? eft,uFhocmö,fednbsp;f gier no eft,fanus igif eft. Ab îjs qui funt aßinbsp;citi,extn'nfecu$iuptus cft]fyllogifinus,nêpenbsp;ab opporitis,df pinde hic totus a diuifionenbsp;locus inter utrofc^ mcdius eflc iure diciturnbsp;quafiin negàtioite fitquoquomodo,etaljnbsp;quaunus afCtfcatur/iK^aduenticius Hsecnbsp;H a locoru

ocr page 134

locorum Thcmifliana traditio eß, nam in artediirerendi Ariftotdis,amp; eüm fecuti Cinbsp;ceronis locos expofuitnus,qui lamcn ß atgt;nbsp;tenttuSjCurtoliuscp infpicientur,in idem renbsp;cidereuidebuntur.Supcreß igitur «am, ucnbsp;quo pado quxßionibus accommodêturnbsp;oßendamus, neccnim putandum eß omnbsp;nesomnibus prorfus congucre quxüiofnbsp;nibus.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Hxc aclt;5 cxtera, quae

in dialcdicafupra expofuimuis,oraiorib# mnia tencda fijnt,fed quo.fua fpontc fquanbsp;lidiora funt, adhibendus crit in qs explicä^nbsp;dis quidam orationis nitor, neq; enim hjcnbsp;tä predèjSt^ anguße, q in illiseruditißimisnbsp;difputationibus fieri folet,fed cum explananbsp;tius.tum etiam Hubertus,amp; adcöntune iunbsp;dicium, popularemcç intcliigentiam 3cfnbsp;commodatius.

CUi loci: putbus lt;itlt;lt;x^io»tbu3 coueniantnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;: gt;•

Ad qufßionesigitur.quas'iärh memo^ rauirnusinfuperiorc libro hi nranfferuntnbsp;löci,fcd alii ad alias funt aptiores. Ad con^nbsp;ieduram igitur maxime apta lt; que ex cau^nbsp;fisducentur argumenta, quxcx cffedis*nbsp;qux ex coniundis fumi pofiTuht. Addiffi’nbsp;nitionem^

ocr page 135

diffinîtionem uero pcrtinetratio, amp; fdetv tia diffinicndi,aicçhuicgiencri finttimû ci#,nbsp;iilud quod appellari compararionisdixiÿnbsp;nius,quod genus forma quædam eft diflifnbsp;nitiôis,nam ii qujratur, idemne fit,fcruusnbsp;amp; dominus pernnada,Ä: gfeuerantia diffinbsp;niiionibus iudicandum cft. Lociautenanbsp;conuç^icncin cius generis diffinkiôc,qufinbsp;ftionis côfcquentes antécédentes répugnâtnbsp;tes, adiundi etiam duo, qui fumuniur exnbsp;cauris,amp; exeffeâis,nam G hanc rém ilia kfnbsp;quitur,bancnonfequitur,autfihuicrei rcsnbsp;ill^ antecedit,huicnon antecedi(,autfi huicnbsp;repugnat,iili non répugnai, autG huic reinbsp;h;c,illius alia càufa eG,autG exalto hoc,e»cnbsp;alio lilud eHedumeftjex quouis horum idnbsp;de qup qu3eritur,idcin ne an aliud fft inucnbsp;tiiripoteft. Adtertium genusquaeftionis,nbsp;inxjuoquale fit qufritur in eSparationenjnbsp;lt;a cadunt,qu3e in comparaüonis loco cntlnbsp;tnerata funt, In id aucem genus in quo denbsp;lt;xpetcndo,fugiendoqj quxritur adhibentnbsp;ea.quæfunt animi aut corporis, aut externnbsp;na,uel commoda,uel incommoda,de quinbsp;bus mox.Iiemcj cum de honefto, turpiqjnbsp;quxriturad animi bona,aut mala, omnisnbsp;lt;ftoratiodirigenda,qu3eomniain ppctuonbsp;hoc opère contincniur,C um autera de xînbsp;bf î quô

ocr page 136

«equo.dc iniquo dilTcrif.xquitntis loei cel# liguniur.denbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;aUqua,amp; detneeps

ubi adioncs humanasattingemus. Ac de locis quidem thefeos hax dtda Qnc.Nuncnbsp;hypothefeos ofiendamus.

Pe locis hypothefeos,

Cum tres fint rhetoricje l{3ecics,quf tria genera caufarutn nominamus, delibctati^nbsp;va,demonfiratiuadudiciatis,6c deliberatienbsp;vi finisplerifc; dicaiur utilitas,deinonliranbsp;tiui autena hone fias. Qux nam quæfiiôcsnbsp;quiue loei ad hos fines pertineant. tuni exnbsp;pofitum, turn etiam in icquenubus expe^nbsp;ventur uolurainibus. At cum iudktalfsnbsp;jus fit finis,unde 8C. nomen inuepit/lf pielnbsp;rac^ conieAura,aut dtifinttione cxpiic3dj|nbsp;fint,dc hisqu9efiioncs,amp;loci funt a nobisnbsp;pofiti. Ét quontâ in controuerfijs difceptSnbsp;dis fxpenumero leges adiutrices adhiben*nbsp;tur. Atq fiatus quafi noni fiunt. quos leginbsp;ti mas difceptationcs dixtmus appellari,q^nbsp;perfpicuura cfi,non magisin lcgtbus,q innbsp;iefiamentis, in fi^ulationibus. amp; rcliquisnbsp;in rebus,(fuçcxfcripto agîtur »polTc eafdênbsp;exifiere controuerfias.qiitbus côfirmandisnbsp;aut refellendis,ioct fuccurrêc côiedure.aucnbsp;diffiniüonis, aut arüsexpertes. C^tcruon

ocr page 137

inddiberatiuo,amp; deJnonfiratîuo afiqu/cf fepoffuntjcum iudidalt generecóÉnuncsnbsp;fiacus.Nâ amp; ncgartt fcpe ca fut(jr3,qtig abnbsp;aliquo in fencentia fore diâa font, dunri^#nbsp;barur,automninofieri non pofic, auiimenbsp;fumma difficultate non poflejin qua argiinbsp;inentationc ftatus eritcôicâuralîs,aut cumnbsp;aliquiddc utilitate lîonefiate,3equitatcdiamp;nbsp;feritjdcq? ijs rebus,quæ his fût côtrariæ,amp;Cnbsp;ubi de !oci imponunitatculopportunitanbsp;te difleriï,qd'tdem in dcmôftratiuo gcnerenbsp;côtingic.Nâ aut ncgari poteft id faamp;im eOnbsp;iè,quod iaudatur,aut non eo nomme afFt^nbsp;ciendum,quo(audator aHeccrit, autoinonbsp;«ton efTe laudabile,quod non reâe,aon iugt;nbsp;rc fadum fit.cuiufmodi Ciceronis cü mulnbsp;CIS in locisjtutn pro Muræna in Seruiü fubnbsp;•pitium.Sc Catoncm font pleraq; Omnianbsp;ttacç res argumentando confirmatur, autnbsp;ex eo,quod perfonisgt;aüi ex eo,quod ncgpnbsp;tijs eft attributum. Perfonis has res punbsp;tamus attributas , nomen,naturam, uünbsp;dum, fortunam, habitum, affcdionei«»nbsp;ftudia,coniilij,fada,cafos,oratiôes,quibusnbsp;oniinibus ex lods fomunrurargumenta.nbsp;At negotijs datum dißhbuiturin locum,nbsp;tempus,modum, occafionem,faculca#nbsp;tem, quibusinquam exdrcumßantijs cö;

H 4 fomautri

ocr page 138

confirmaturi nofira,fcxi'mus3rgunientagt; uortes,de quibusdicendum fi phus tatnciinbsp;de argumentis löquar.

De lirgttmentis

Argumentorutn igitur alia Cunt probat bilia amp; neceflaria, alia probabilia, öc nonnbsp;ix-aI. K7 *^cceflaria,aha necciïària et non probabilianbsp;rTOt,4tgt;zie ai/a nec neccHäria nec probabilia.Probabinbsp;le eß,quod uidetur ucl omnibus ucl pluri^nbsp;bus,ucl maxime no(is,at(ÿ infignibus, ueinbsp;. unicuiq; artifid iuxcafuam iliorum facuUnbsp;tatem. Neccllärium cft, quod ut didtur itanbsp;dl,atlt;ÿ aliter eße non poteßProbabile quinbsp;dcm,ac neeeßarium cß,ut hoc eß oinne,ernbsp;go maius eß fua parte Nemo enim contranbsp;hanc dißentiet propofitionem, at(^ itahagt;nbsp;bere neceßccß-Probabile ucro,ac non nc^nbsp;ceßärium eß,cui facile animus auditoris acnbsp;quiefeitjed uericatis Grmicudinem non lefnbsp;nec,utfi mater eß diligit .Neeeßariü amp; nónbsp;probabilc eß,quod ita habere quidem nanbsp;eeße eßtfed d non facile accedit auditor.utnbsp;intcrpoßia inter folcm amp; lunam terra,lunänbsp;obicuram fieri, nec neeeßarium uero, necnbsp;probabile eß,quod nec in opinione hominbsp;num infidet) ncc ucrutn eß; potcß,u( eumnbsp;habere

'J

ocr page 139

habere cornui.qui non ipfa amiferft. Qui dam argumentorum genera duo faciunr,nbsp;necefl*arium,amp; probabilç, uc fit ncceflâriünbsp;quod ali(er,ac dicirur, nçc ficri,ncc probatnbsp;ri poflit, hoe aboratoribus craâacur, autnbsp;per complexionem,aurpcr enumeradónênbsp;autperûmplicetnconclufionem* .. .

De com^lexiofie.

Complexio eft,in quautrum concede* ris repraehenditur hoc modo- St im^buenbsp;eft cur uçrerisf ft probus cur accufasruFficnbsp;Si luppitcr Deus eft cur tarn multa egit innbsp;contincntcrffin no eft Deus cur ipfu colis^

De enumeratione-

Enumeratio eft,in qua pluribus rebus «xpofitis,amp; exteris infirmatis, reliqua neanbsp;ceflario conftrmantiir, ui quia nec nomennbsp;nec uerbum,nec participium, nec pronoanbsp;men,nec prxpofitio, necaduerbium, necnbsp;coniundio eft.Papx eft ighur intcriedio.

De pfftplicicwclußMe

Simplex autemconcIuGo exneceiTaria confecutionccóficiturhocmodo. Si uosnbsp;iftud co tempore fecilTe dicids-ego auténbsp;H ƒ co ipio

ocr page 140

ieoipfo temporc trans mare fuî,relinquîtuf ut id,qiiod dicitis non modo non fecerttnnbsp;fedne quidem potuerim faccre, amp;: lioc pa#nbsp;do fi omn is uirrutis adiö hac pratcipua denbsp;Caufa laudabilis e(t,qued fit ultronea.qu;nbsp;aconcinentia piofkifcitur, laudabilis nonnbsp;cß,quod ultronca non fit.Nam contra id,nbsp;quod cupitum erat cueniuldem quoq; denbsp;incontinentia arsut pottient.Itcin oninisnbsp;uirtus habitus eft optimus. Continentianbsp;uero tum aliquando cedat ciipidttatibus,nbsp;amp; per uaehementem affedum morum la# *nbsp;fcatur,habitus clTc non pofcft,non ergo c3nbsp;tinentia eß uirtus. At lij c duo poßeriora jpinbsp;babili potiusfubijci poffunt, de quo nüc.

De^róbabili.

Probabileeß,quod ex probabilibusco ficitur,qu3c aut omnibus placeant,aut plunbsp;ribus,autclarioribus, autita eflê uideacuGnbsp;uel probabilc eß id ,quod fere folet fieri,nbsp;auiquodin opinionepofitum efi.autqd*nbsp;habetin (c adhxc quandamfimilitudinénbsp;ftuei'd falfum.fiue uerum fit,id quatuor hanbsp;bet fpccics,fignum,credibile, iudicatutn.nbsp;comparabilc.

De/ïgno,

S ignü cfi.quod fub fcnlïï alfquê cadit.S^ quiddan» '

ocr page 141

quid Jam figtu'ficat,quod ex ipfo profcófi uidetur,quod antea fuenc,aut in ipfo ncgo 'nbsp;iio,aut poftfitconfecutum.iSL tarnen indi#nbsp;5« (eRiinon!j,amp; grauioris cöfirmationis.nbsp;Decredibili.

Credibi'le cß,quodßne ullius authorita tc auditons opinionc firmatur,,nbsp;tgt;t indicate,

ludicatutn eß res aflenfione, aut autbo* ritate.aut iudicto alicuius, aut aliquorumnbsp;comprobata,id in tria genera diuidttur.refnbsp;ligiofum.coiT)mune,approbatum.Rell(ginbsp;oium eß,quod iutati legibus iudicarunt.nbsp;Comunceß, quoc^tnnes uulgojgt;barnunbsp;Approbatum cß,quod homines cungt; duigt;nbsp;bium effet quale habcri oponerct fuaconÿnbsp;(lituere autlioritate.

De comparabUi.

CSparabile ante cfl.quod in rebusdiuer» f s fimilein aliquam raiionem continet,hunbsp;lus fpecies funt tres,imago, qua uoeät grfnbsp;ci icona,co'laiio quâiili parabole dicüt,exnbsp;êpUi.qd'paradigma qominSt-Iinago cor#nbsp;porû,aut naturarü fimilitudinc demôftrar.nbsp;CoUatio, rê c5 rcfimilitudine côfcrt. Ex#nbsp;cmplü uero rc authoritate,autcafu alicui?nbsp;hois,aut negoti) cófirtnat.Ac de argumôinbsp;tishxc

ocr page 142

bf c fatis.N uc de argumentatioe dicamus.

De ifrgumaitdtiwe.

Argumcntatio cft argument oratione cxplicatio- Argumentationis dux fint fpe^nbsp;cie6,una quidcin,qux grxcc fyllogifmus,nbsp;latine ratiocinacio. Attcra,qu3egrxccepa^.nbsp;gogCjIaiine indudio nomiriatur.utracj arnbsp;gumctatio ab ca arte,in qua texitur nomcnbsp;habet phyfioIoga.G de phyfiologia,mathcnbsp;matica fi de marhefi .poëtica, fi de poëticanbsp;faculcate loquatur.Dialc(Sicaamp; rhnoricanbsp;ctrcacómunem uerfacurmateriam, nem^nbsp;pe probabikm,fiuefit ucra,fiue non fit,utnbsp;ÏÎ dicas’ omnium quxcunq: cjlum complenbsp;«ftitur Deus eft caufa. Cum omnibus aütnbsp;rebus uitium quocg comprchêditur, ergonbsp;uitrj caufa Dcus,ita rhetoricus fyllogifnnS»nbsp;ut quicunq: noiSu uagitutfureft-Vagaturnbsp;autcm nodiu furius,fur ergo furius eft. Eftnbsp;enim tam dialelt;Sicus,q rhetoricus ratioci^nbsp;nandi modus,quandocç uerus.quandoc^nbsp;fa!fus,poeticus fyllogifmus fabulofus, utnbsp;Harpyia uolucris diflerebat. Atqui dilkrenbsp;re rationalium proprium eß Harpyia ergonbsp;uolucrisrationalisfuit. Defyllogifmo innbsp;dialedicisabundea nobisdidum.A fyllonbsp;gifmo nafcit epichircnja^quä aggreßiöemnbsp;quidam

ocr page 143

quidam uocaucre. 8( cnthymeroa', quod alij commentum, ali}côraçncationem ditnbsp;Xere, C«lfus itacp iudicat non noßram adnbsp;nijnißrattonem,fed ipfam rem, quam ag^nbsp;grcdimur,ideß argumentum quo aliquidnbsp;fumusprobaturi.ctiamfi nondum uerbisnbsp;cxplicatum, fed tantum mente côceptumnbsp;epichirema did. Alrjs uidetur perfedam^nbsp;bationem hoc nomen acdpere, ut fitcertanbsp;quacdamfententiaecomprehenfio.DifFcr«nbsp;re autem a fyllogifmo.quod fyllogifmoijtnbsp;multæ fint fpedeSjUt fupra, ubi diakdicanbsp;compkxi fumus,commode fatis,amp; breu0nbsp;ter,ut opinor, docuimus, ueraq; exucrisnbsp;fyllogifmi colligunt. At hie quocp paucisnbsp;idem agam.Syllogifmus exbinis üeris c5nbsp;ftatpropofitionibuSjSc conclufione utfinbsp;iielim demonfirareanimara eflê immortanbsp;lem, dicam,omne quod fcrapcr moueturnbsp;imn^ortak eft.hçc propofitio,indc animanbsp;Temper mouetur,haec fecunda propofirionbsp;denicç anima ergo immortalis efi,h3ec cofnbsp;clußo.Quxlibetpropoßtio terminis connbsp;fta(,qu3clibct enim propofitionis didio ternbsp;minus dicitur,in quem refoluiturpropofi« TcTNUnKSnbsp;fio. Propofitiones autem ueras efle opor#nbsp;kt,amp; conclufionem fequi propofitiones,nbsp;fi propoQtio una, uel cbnduiio falfanbsp;inueniacur

ocr page 144

inucnîatur.paralogifmusetî, non fylfogiT« tnus uox fimplex,nomen.ucrb5,di(Sio,tcrnbsp;minus.Haecquinrprationefubicôtinterfcnbsp;non ditTerunc, fed habitudine tantum dif^nbsp;fcrenuam habent. ut homo, ut fimpliciternbsp;aliquïd fignificâs uox fimplex,ut fubicdflnbsp;no men,ut praedi'cati habet ordinem, uer^nbsp;bum ut aientiae, uel negantiæpars, didiQnbsp;Ut pars propofitionis uel fyllogtfmi termiïnbsp;nP ,eccc Socrates honeflP eft.Socratcs fub^nbsp;ieâum eß,diciturc^ nomê,honeftus efi,or#nbsp;dincm habens præaicari uerbum. Voluntnbsp;quincp hsec dialedici plerfcj! nil inter fc difnbsp;ferre,enuntiationcra.propofiiionem.quaenbsp;flionem.quod problema uocanuintentionbsp;nélt;coclufionê.CS enim ßmpliciter j^nûtionbsp;anima immortalts eß,enüt)atio dicit. C iînbsp;ut pars {yllogilmi fumitur propofitio,anilt;nbsp;ma immortalis eß C ü quis intêdit ad pronbsp;pof)tionêdiccns,undecertû aiam iminorgt;nbsp;talêeflç,tûintentjo dicit.Cû porro intendenbsp;rtmus acquirendOji^itur anima immortalnbsp;lis eft prolslcma.Cum ex propofitionibusnbsp;colligitur.ut anima fcmper mouetur. qd^nbsp;{Temper mouetur,immortale- Ex quibusnbsp;propofitionibus conigitur,ergo anima in»nbsp;niônalis,id cônexio. a gbufdâ côdufio nonbsp;oafnatSyilogifmus igitur «î oratio,in quinbsp;pofiut«

4t.

ocr page 145

poflus, hoc eß conceflîs, quibufdam alkid euenit ncccfTario. Propter ca.quoc concetTanbsp;funt ab co,quod eß coiieefTum. Eß etiamnbsp;fententiae mentis,conßtßio ex fenfibusnbsp;imagine comprehendcns ex ejs,qu3e fiit eanbsp;quç no fût,ut hippocentaurü.Acccdûtcitânbsp;adfyllogifmum quatuor cognitiones, dùnbsp;Uidendi, qux diuidit genus in fpecies pernbsp;medias difamp;rentias.Diffiniendi,quae a ge#nbsp;nereamp; diflEerêttjs, quas dißribuitcognitionbsp;diuidendi fubiedutn difFinic Rcfoluendi,nbsp;quæcompofttutn refoluit in ümplt;icia,hQcnbsp;eß corpus mixtum in humores,in cibos,cinbsp;bosin quatuor elemcnta.Hxcin tnateriänbsp;amp; fbrmam, di demonßrandi qux medionbsp;aliquo propoßtum demórtrat,ut fi propo#nbsp;ßrum ßc mihi demößrare animam clTc im#nbsp;mortalem,capio mcdjunr,quodfeper mp.nbsp;ueatur,aioq; anima Tempermouetur, qd*nbsp;Temper mouetur,immortalc cfi,animanbsp;tur immortalis. Scirc tarnen conuenit rcfnbsp;folucndiuim triplicem elTe,naturalem,utnbsp;qux iam diäa,rermocinalcm, qux logicanbsp;nominat,cumqgt;pofitû fyllogifmü refoluinbsp;in fuä figura, amp;. quxdicitur mathematicanbsp;lt;5 capimus quxfitü utcôfeflùra.receptûtpnbsp;etlferimus cöfeffujCt unde^ppoßtü tnuenitnbsp;utdc fyllogifmo demößratiuoi dialeAicanbsp;locuti

ocr page 146

loéuti ofiendi'mus, ut efi quæfitum an ini# mortalis fit anima, hoc iplum capio tan^nbsp;refeptum,dicf ndojquoniam imniortalisnbsp;anima cft.Sunt etiani uices redditæ bona#nbsp;rum,amp; malarum aóiónum. Si autem ui^nbsp;CCS redditæ tftiudicans,Ôf iudicafum,eft igt;nbsp;giturprouidens amp;prouidentia. Deueni#nbsp;mus igituradprOuidcntiama cunâisfàgt;nbsp;pientibus rccepiàm.inde percompofitionbsp;nem dico,quoniam cft prôuidentia. amp; iu#nbsp;dexjiint uices redditæ,amp; quoniam funt uinbsp;ces reddiiæjcfl iudiciû,(i iudicium immornbsp;talis igicuranima. Epichirema uero êc ufnbsp;no modo conduditur.et eius ufus circa crenbsp;dibiliafitex indudionc nafcuntur.excplSnbsp;Si limilitudo.Syllogifmi rHetoriri.fcu epfnbsp;chirematis-aitjfex.airj quinq;.alij quatuornbsp;ali) tres eiîê partes uokicrût Cicero quincpnbsp;partes effe défendit. Quintilianus ires polt;nbsp;tiiïtmumprobac.idq; confenfu non Ari^nbsp;flotelismodo. fedetiam muliorum aiioçtnbsp;redius,nam rede inquit ita habet ifta natunbsp;ra. ut fit de quo quæratur.df per quod pronbsp;betur.Tertium addi potefi, uelutex côfennbsp;fu duorum aniccedentium, ita erit primanbsp;intentio.fecunda âiTumptio. tertia cônexionbsp;nec rcdc,ideo tarnen putant tres effe pariesnbsp;Quidam quod ratiopriraséparti deputednbsp;acex#

ocr page 147

de exornano fecundæ, quoniam (i prima pars carer ambiguitare,licu( 5C fccunda ninbsp;nil additur.fin dubiofx fuerint,ium appronbsp;batione egct,amp; perinde fingulx fuas défi#nbsp;derant argumeniationes, quæ (uas quoeçnbsp;partes habeât ncccflc eft.Ënthymcmapornbsp;ro a quibufdam fyllogifmus, aquibufdânbsp;tedius pars dicitur fyllogifmi. Proptercanbsp;quod fyllogifnous propofttionibus binisnbsp;conduditur.Enthymcmalàtis habet fi qcVnbsp;incendimus intelligatur,fyllogifmusfit ta#nbsp;lis, fitquæftio,an uirtus bona,dicitur om#nbsp;nis animi bonus habitus, ergo uirtus boinbsp;na,adiffinitionefumptum argumentumnbsp;fyllogifmusq: eß,feu cpichirema.Erit auténbsp;enthymema fi dicas,quia bonus animi ha#nbsp;bitus,idco bona eft uirtus Fit quoef fyllo#nbsp;gifmus.Gt quxftio an bonum pecunia,itanbsp;lexeiur,nihil eft bonum quo quifq; male unbsp;tipoteft. At qui pecunia poteft quisma#nbsp;le uti.non igit bonû eft pecunia qua quifegnbsp;male uti poteft. Oratori laris fucrit uti cn#nbsp;rhymemate,pecunia bonum non eft,quo’nbsp;) niam ea uti male quiuipsoteft-Vocaruntnbsp;Inbsp;nbsp;nbsp;autementhymcma nobilem omnemfem Enthymer

tentiam ueteres, ut Heu nihil inuitis fas quenq fidercdiuis,5d Quid non mortalianbsp;pcctora cogis,Auri4acrafames. Verum

ocr page 148

quoniam quae ex contrartjs nafdtur prx? ftare uifa cft, capraecipuum fibicnihym«#nbsp;njatis nomêuendicauit.ut pro Milon« Ci#nbsp;cero»Eius igitur mortis fedetis ultores.cui^*nbsp;uitamii putetisperuos reßitiii podè, noli#nbsp;tis.Hoc etiâ nlultiplicari fokt, ut rurfutn.nbsp;quem igitur cum aliqua gratia noiuit.hüenbsp;uokiitcum aliquorumquerela,qucm iurenbsp;qiJtm loco,quem tempo re non eft aufus.nbsp;hunc iniuria ,iniquo !oco,3licno temporenbsp;cum pcriculo capitis non dubitauit occidcnbsp;rc.üptimum autem uidetur enthymema#nbsp;tis genus cumjjpofitadiflïmili, uFcôtrarionbsp;ratio fubiungitur, quak eft Demofthenis.nbsp;Ou ¦yotç ïÏtiotw 7r«Tt kü.txvo/xovii tn^cé#nbsp;'PUTO t^U^U.KO'OÄlCtTOUTO âwOtp.U#nbsp;'yjiqau J'iKoâwçnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;p.x!^ov

10 wçl-arïgt;06p taXu, a\l tovto. oux «iz oÜTOÇ,ai'crt/ i/u^i aA(Uç,a/Âvoç oï(}lt;ai!nbsp;•)-a.hoc cft nö em fi qd unqcótra leges aâûnbsp;eftjidq? tu es imitatus, idcirco te conuenitnbsp;pcena liberari,qd'contj'adânarimulto manbsp;gis,nam utfi quis corGdamnatusellct. tu •nbsp;hf c non fcripfiftcSjita damnatus tu fi fuerisnbsp;nonfcribetalius-Cfterum quoniam nonnbsp;fat/s eft docerc auditbrem oratori, utTor?nbsp;talie phtlofopho fatis,uerum dclcdandus,nbsp;öC tnouendus eft præpoftereepichirematisnbsp;partes

ocr page 149

¦ßarrcs plerum^collocabuntur,ut aliquan do condufio prxponatur, 8c (cquarur innbsp;tentio,fiuc afliimptio. Variarc certe orationbsp;ncm etiam in c5nexioncoportcbir,nedumnbsp;argumcncatione.nam fimilitudoomnibigt;nbsp;in rebus fatieta (is eft mater,idfieri poterit finbsp;non ßmiiiter fcmper ingrediamur in argunbsp;mentationcm,nam aliquando epichiremanbsp;lt;e,aliquando induAione alioue utemur genbsp;nere,deinde ipfatn argutncntationcm nonnbsp;femper a propofiuoncindpiemus,aliquä«nbsp;do ut diximus a complcxionc, ut Epicurtnbsp;itlud Mors nihil ad nos. namquod eftdif«nbsp;folutum.fenfu caret,quod autem fcnfu ca^nbsp;ret,nihil ad nos Tririor autem apud poctasnbsp;amp; oratores hic ufus eß g utpluribus docwnbsp;re nccefli fit-Enthymema certe,ut diximusnbsp;ex cöntrarqs acutiiïimum, acper intcrro#nbsp;gationê,ut cur damnas.quam nö accufas^ 'nbsp;ÔC fi bene merfiam ais,cur male mercri aflcnbsp;ris^quadocp ex cöfequcntibus, ut pro Li#nbsp;gario Cicero caufa tum dubia, quod er«nbsp;aligd in utrat^ parte.qd'pi'oban poflct, 8£.nbsp;nücmcIiorquäctiäDrj adiuuerüt,ita apudnbsp;poetas côtrarqSjUt Virgilianû illudHocnbsp;pietatishonosjficnos in fceptra rcponiscquot;nbsp;ßreuiirimcco'lc(H5,etHoratianüillud.Annbsp;vigilarc metu cxanimcm jnoäefcf. diescpnbsp;l X Formidare

ocr page 150

. Formidarc malos incendia feruos,nó K compilent fugientes« hoc iuuat.

De indu^lione.

Indudionem irt artcdifTercndi qualcrrt «ITe oporteat dixim us,quarc paucis de ea^nbsp;dcmhicloquemur.Eftigitur,u[inquit Cinbsp;ccro induâio,qux rebus nó dubrjscaptacnbsp;aflenfiOnem eiusquicunq? inftituta eft,qui'nbsp;bus aOênfjonibus facit,ut illi dubia qugdanbsp;res propter fimilitudinem earum rerum,qnbsp;busadcnfitprobetiir,alijfic. Indudiocftnbsp;oratio per qua fit apticularibP ad unitilt;rfagt;nbsp;iia progreffio hoe modo.Si in regendis nanbsp;uibus nó forte,fed arte legitur gubernator,nbsp;fi in regendis equis auriga non fordseuê^nbsp;tus.fedcomendationeardsaflumiturjfîinnbsp;adminiftranda rcpu.non fors principera fanbsp;citjfedregêdi pcritia, fimiliaqtin plurimisnbsp;conquiruntur.quibusinfcrtur amp; in omhinbsp;quo(^re,quam quifq: regi atep adminifiranbsp;ri prudenter uoltt non forte,fed arte retSónbsp;rem ei accömodat. Soepe autem multorunbsp;colledio particularium quiddam particunbsp;laredemonftrat, fi quis dicat, fi neq; naulnbsp;bus,neq; curribus,neq! agris forte præficinbsp;(ur,ne reb? quidem publicis reflores fort#nbsp;eligcdi

ocr page 151

eligcndi funt,quolt;3 argumctationi's genus «naxime fokt efle probabik,licet aliquantnbsp;do a ueritatc indudio aberret, ut hoc, qufnbsp;fcit cancre cantor eft,qui ludari luftator.qnbsp;ædifi'careædificator, quibiistnulris fimili^nbsp;tudinecolkdisinfcrri potcit,qui fcit igituvnbsp;tnalum,maluseit,quod ncucig uerum.itanbsp;fit ut hoegenus argiimentandi tripartitumnbsp;fit.Narn prima parscxfimilitudinccoftatnbsp;unajpluribufue,altera ex co,quod concedinbsp;uolumus,cuius caufa fimilitudines adhibtnbsp;lx funt. Tertia ex compkxionc, quxautnbsp;confirmât cófcffionem,aui quod ex ea co#nbsp;ficiatur oftendit. Ex indudione,ut iam di#nbsp;(Sum fjpius eft,nafcuntur exemplum amp; fi#nbsp;militudo. Eft autem exemplum reigeßx, Exett^^nbsp;aut ut geftç u til is ad perfuadendum idjqd*nbsp;intenderis comeraoratio.quod turn ex tonbsp;to,turn ex partefimilcefredebct.SimiIe utnbsp;iure occifus eft Saturnin? ficutGrachi.Difnbsp;fimik.Brutus occiditlibcros proditionemnbsp;tnolientes. Manlius ùirtuicra filij mortenbsp;•mûldaiHC. Contrarium Marcellus orna#nbsp;naenta Syracufanishoftibus reftituit.Vcrnbsp;reslcadcm abftulit foeijs, a maioribus adnbsp;niinora,S£ a minoribus ad maiora ducunnbsp;lur argumcnta.Si propter matrimonia uinbsp;olata iirbes cuerfse funqquid fieri adultère»

1 J pareft;

ocr page 152

par cRc’Tibicinescum ab urbcdifccflïflent publice reuocaüfunt,quanto magisprinnbsp;cipes ciuitatis,amp; bene de repu.meriti,cungt;nbsp;inuidiae ceflerint ab exilio reducendi i Adnbsp;reprchendêdum ualent,ut pro Milone Ci#nbsp;cero ncgant lucem intueri fas elTe ei, qui anbsp;fe hominem occiiùm eile fateatur,in qua (3nbsp;dem urbe hi homines ßukiilimi difputancnbsp;nempe in ca,quæ primum indicium de canbsp;pitc uidiuM.Horatii forn'flimi uiri,qui nönbsp;du libera ciuiiatc,tarnen a Po.Ro. comitqsnbsp;liberatus eß cum fua manu (ororem eik innbsp;terfcAam fateretur.A minore ad maius,ucnbsp;occidi non fpurium McUum, qui annonanbsp;Ieuäda,iaAuri(q! rei famtliaris, quia nimisnbsp;amplcÄi plebcm uideba(ur,in fufpitioetnnbsp;incidit regni affeAati.Scquitur fimilicudonbsp;qux exempli proximas uires habet, huiusnbsp;binæ funt ipecics,una quae parabole a grxnbsp;cis dici(ur,quain Cicero collationê uocar,nbsp;altera icon,qufimago.Parabolc,ut^ Munbsp;rçna,quod fi ex portu foiuentibus, qui iänbsp;in portum exalto inuehunturprfdicereiiînbsp;mo fiudio folent, amp;: tcmpeflaium rationênbsp;amp; prfdonum, amp; locorum, quod naturanbsp;affert, ut i^s faueamus, qui cadem peri tnbsp;cula ,quibus nos perfunÂi fumus tngre#nbsp;diantur , quo tandetn mc animo eße o#

ocr page 153

oportet,prope îam ex magna ladatioe ter; ram uidentem,in hüc cui uideo,maximasnbsp;ictripcftates eflèfubeundas. Verum taiianbsp;argumentandi genera in orationc «Galutànbsp;rariufculeadhibentur,apud poeias frCquênbsp;tiffime ,quçfane notiora funi,g uta merc^nbsp;fcrri ncccflê putem,iicut icon,in quo exprinbsp;mitur rerum, aut^ perfonarum imago, utnbsp;Sic oculos.fic ille manus ,fic ora gerebai,S6nbsp;Caflq illud. Quis iftam ficicmLimpidi fenbsp;ms torquet.â: in Pilonem .Non cnim co*nbsp;lor nos iftcferuilis, non pilofæ genx, nonnbsp;dentcs putidi deceperunf,oculi,fupcrcilia,nbsp;f ronSjUultus dcnicç toms,quifermo quidênbsp;tacitus mentis eftjhic in fraudem hominesnbsp;fmpulit.hic eos, quibus crat ignotus decclt;nbsp;pitjfefellitjinduxit, pauci ifia tualutulentanbsp;uitia nouimus, pauci tarditatc ingenq ftugt;nbsp;porem.debilitatemqi linguæ. lié fi dicasnbsp;animum excokndum fimilitudineutarisnbsp;ccrrx,quæ neglcâa fentes,ac duinos.culcanbsp;fruftus crcat,autfi ad curam reipu, horte*nbsp;risjofiedas apes.amp;:foimifas,quf ncnrr.o#nbsp;do mutâjfed ctiam parua animaha,in cornnbsp;une ne tarnen laborare ex hoc généré eftil*nbsp;lud Ciccrônis,ut corpora noftra fine mttenbsp;i ta fine lege ciuitas fuis partibus,i’t ncruis,nbsp;acfâguinc,et mêbris uti nôpôt,ac uihûani

1 4 corporis

ocr page 154

corporis pro Cluentfo, ita pro Cornelio cquorum, pro Archia faxorum quoq: u?nbsp;fus fimihtudine.Illa ueropropioraiUtreminbsp;gcs finegubernatorCjficmilitcs fine imponbsp;ratore nihil ualere. Solent tarnen fallere fi#nbsp;militudinesqdeoqiadhibendum in his iu^nbsp;didum,nev|tenim ut nauis ucilior noua,^nbsp;uetus,liciaudanda amicitia. Acde confirmnbsp;rnandiratione iam fatis.

RcfutauOjfi'uereprehenfio efiper quant argutncntando aduerfariorura confirma#nbsp;tio diluitur,aut infirmatur, aut alleuiatur,nbsp;bxc 6Odcm iniientionis fonte utitur, quonbsp;côfîrmatio. Proptcrca quod quibus ex Io#nbsp;ds res confirmari poteft, nfdem etiam po#nbsp;left infirmari,neq; etiatn caetera abfimilia,nbsp;nifi qj confirmatiofimplicior,quod pro#nbsp;ponatur uno modo, fed uaricdiiToIuitur,nbsp;cum accufatori fatiffit,aut fuadenti,autui#nbsp;iuperann,negatur,dcfenditur,tranffertuf,nbsp;excufa'tur,deprecatur,minu!tur, auertitur,nbsp;defpicitur,deridetur,qualt;e ôc clamofa ferenbsp;aftio c.aut igit totu negâdû efijacPin argunbsp;mêtatiöe aduerfarius fupferit. fi fiâû,auïnbsp;fallu elfe poflis diccre,aut redarguêdo ca,qnbsp;uerifimilibus lut.Primü dubia füpta ellenbsp;pro certis, deinde etiam in perfpicue falfisnbsp;cadeni pofl’e did,tum ex ijsjquaefumpfcriinbsp;rton

ocr page 155

Ron effici,quf uelit.Acccdfie afit oportet sdfingLiIaJ.c uniuerfa franguncur.Comcnbsp;JTioranda luntetiam cxempla,quibusfiniinbsp;H diTputati'onecreditum non (it, conquirc;nbsp;lt;- conditio communis pcriculi ,fi in inge#nbsp;hilshominum criminoforum fitexpofitanbsp;vtita innoccntium. Iftudinquic Quintilia#nbsp;r.usadrjcicndum,nciisquidem confeniire,nbsp;me.qui Temper argumenta fermonc puro,nbsp;dCdilncido,amp; diflinâo.Cætcrùm minimenbsp;lautOjOrnatoep putant efle dicenda. Nâcpnbsp;ea diflinâa quidem, acperfpicua deberc e2nbsp;confitcor.In rebus ucro minoribus edamnbsp;fermonc,acuerbis,qmaxinie proprijs, 5Cnbsp;ex ufu. At ft mafor t-rit materia nullumnbsp;nstum rjs.qui modo non obfeuret fubtra#nbsp;hendum puto.Nam amp; Qpc plurimum lu^nbsp;cis affert ipfa tranfiatio,quoq! quidnaturanbsp;tnagisafperumhoc condicndurii efi plu#nbsp;ribus uoluptatibus,qux multum ad audiénbsp;risfidemfaciendamadiuuant, ut cum Cifnbsp;ccro .Silent leges inter arma inquit, ÔC gla#nbsp;djum ab ipfis porrigi legibus, ubi modusnbsp;is tarnen habendus utornamento fint,nonnbsp;impedimenco, pofirefutationcinfcquiturnbsp;conclufio.

De conclu fl one

Conclufto,quanialijperorati'onem.aln

1 f cutnulutn

ocr page 156

cumulum uocant, eßexitus,5ftotiusc»ari onis terminatio.Eius dug funtfpecies,unanbsp;quf in affedibus cft pofica.ut ea aut ptur«nbsp;bcntur animi,au[ paccntur,ac leniannir,5^nbsp;fi ita affedi ante funt,ut augeat eorum mo^nbsp;ius,autfedetaratio.Hancpartenifuntquinbsp;amplificationem uocent,altera uero fped#nbsp;CS in rerum repetitione, amp;congregationenbsp;quç agrædsanacephalæofis.anoiîris enu#nbsp;tneratio nominatur, q? dccurreqdum fit gnbsp;capita,non immorandum, quoniam turnnbsp;nö tam enumeratio.q quafi altera dici pogt;nbsp;tucrit oratio.Eft igitur conclufioni cum exnbsp;órdio comune,conciliare fibi.auertercabnbsp;aduerfario iudieem, concitareafFedus,nbsp;cóponerc,brcuiflimcq: precipi poicft,ut tonbsp;tas caulàcfuæ uires orator ponat ante octinbsp;loa,amp; cum uiderit quidpiam inuidiofum,nbsp;fauorabilc , inuifum, miferabile, aut innbsp;rebP cire,aut uideri poilèjdicat ca, quae fi iunbsp;dcx efle ipfe maxime moucreiur. Augedinbsp;igitur, mouendiue affedus proprius cft innbsp;pcrorando locus, et in ipfo orationis cur^nbsp;fu. Declinationes ad amplificandunanbsp;dantur , aut confirmata re aliqua , autnbsp;reprehenfa. Eft igitur amplificatie gralt;nbsp;uior quxdam affirmatio, quae motu a^

lt; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nimorum

ocr page 157

animorum concilet in dicendo fidem, ea amp; uerborum gencrc conficitur, amp; rerumnbsp;ücrba ponenda funt,qux uim habeant illunbsp;ftrand),ncc abufu.funt abhorrenna,grauianbsp;plena,fonantia,iunâ:a,faâ3,cognominatanbsp;nonuulgaria/uperlata, in primis que neenbsp;in finguiis uerbis, fed in continentibusnbsp;foluta, quae dicuniur fine coniundionc, utnbsp;plura uideantur,augent etiam relata adnbsp;idem uerba,iterata,duplicata, amp;ea,quænbsp;afeendunt gradatira ab humilioribus uer#nbsp;bis ad fupcriora, uelut fuprade amplifi#nbsp;candi generibus diximiis,omninocp fem#nbsp;per quaß naturalis,amp; no explanata orationbsp;fed grauibus referta uerbis ad augenducnnbsp;accomniodattor,qu3ein tertia gramma#nbsp;rices parte a nobis oftenfa funt. Hæcigi#nbsp;tur in uerbis inquam,quibu8adiouocis,nbsp;CI geflus congrueiiSjCt apta ad animos pernbsp;mouendos accômodata eft. At quoniamnbsp;uidentur tain fenfus, q uerba perabfurdanbsp;cum grauiora funt, qcaufa diligenter ferenbsp;quid quæqtdeceat iudicandum eft. Rer5nbsp;amplificacio fumitur ex cis locis,qui ad ft#nbsp;dem faciendam expoftti funt, maximoeepnbsp;diffinitiones ualent conglobajlte, Ôi confe#nbsp;qucntiumfrequcntatio,Âcôirariorum,3Cnbsp;diHirailitudinu, amp; inter fe pugnantiumnbsp;rerum

ocr page 158

erum confliâio.amp;f cauGe, ea quae funt de cauiis orra,maxime amp; dilTimiîitudines.ôinbsp;cxcmpla,fiflf etiam pcrfone, mutxdenicÇnbsp;ioquantur,ut ipfe Cicero rempu.in Caiilnbsp;linam indücit,omninocß func ea adhiben^nbsp;da,fi caufa patitur,quae habcntur rnagna,nbsp;quorum duplex genus. Alia nanq; magnanbsp;natura uidentur,alia ufu,natura utcgkfiianbsp;u[diuina,uc ea quorum obfeurx cauf3e,uCnbsp;in terris,mundocf admirabilia,ad augen#nbsp;dumq; omnia fuppetunt,quf uidentur honbsp;minibus aut prodefle,aut obefle ogheraennbsp;tius,quorum tria funt ad amplificandutnnbsp;genera,nam aut caritate mouentur homi#nbsp;nes,utd uorum.Ianflorumq; ucpatriae.utnbsp;parentum.aut amore,ut fratrum,ut coniunbsp;gum.ut libcrorum,ut familiarum,aut ho#nbsp;neftate, ut uirtutum,maximcqi earû, quaenbsp;adconiunflionera hominum,amp; liberalitanbsp;. tem ualent, indecohortationes fumunturnbsp;ad carctinenda,^ in cos, a quibus ea uioinbsp;lata funtodia incitantur, Qc mifçratto naOnbsp;Cftur. Propriuseftaugendi locus de amiß

fis, aut amittendi periculo, in alienis enimnbsp;malts quidpofiît nobis obucircacnoftrisnbsp;animo uolutamus,itacç inquibusmalts

fit, futurufue fit breuitcr exprimatur,nihil

enimccleriuSjUt Apollonius Rhodius in* 'nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quicbal

ocr page 159

inquîebat Atcfcitlachryma in alienîs prac fertim malts,nec quicquam in amplificannbsp;one nimisenucleandum, minuta enim e(tnbsp;omnis diligentia,conclufio quidem granlt;nbsp;diàrequirit. diligentia ueroindicium. Itinbsp;eis porro caufis,qu3e ad delecSationem exnbsp;Ornantur, ut generis dcmonftratiui tj locinbsp;traAandi funt,qui mouere hominis expe^nbsp;dationcm po(runr,admirationem,uolup#nbsp;tatem.(n çôhortationibus autem,ut in ge#nbsp;ttcre fcrc deliberatiuo cnumcrationes.ct exnbsp;cmpla ualêt plurimum .In iudicqs accufa?nbsp;tonferc.quæadiracûdiam reo,plurimüc{;nbsp;ad mifericordiam pertinent, ndnnunquânbsp;tarnen accufator mifericOrdiam mouerenbsp;debet, SC de fen for iracSdiam.Enumerationbsp;honnunquam laudatori,fuafori non Qpenbsp;accufatori fxpius q reo neceflaria, idq; cSnbsp;aut memoriae dilFidaseorum apud quOsnbsp;agas,uel interuallo temporis, uel longitu#nbsp;di né orationis,aut frequen ta tis firm amen;nbsp;tis oratienis, 8c b reuiter expofitis, fed er«nbsp;in cnumeratione uitandum, ne ofientattônbsp;memorif fufcepta uideatur cflè puerilis, idnbsp;efFiigiet,qui nô omnia minima rcpeiet,fcdnbsp;breuiter hngula attingens fpfa return ponnbsp;dera côprçhcndcti Ac de cSdufione hfc fa;nbsp;tis hoc têporc dixiflë arbitramur,prfcipuü

SC

ocr page 160

9c oratorcm 8C magiftrum diccndi fecuti Ciceronera’, qux ut exordium oraiionisnbsp;totius caput artificiofitïimum en,ita termi^nbsp;nus conclufiOjquæ duæ partes tantum adnbsp;perfuadendum, mouendumq: ualenr, ütnbsp;lolæ quandoc^ apud graccos fufpeÆffimfnbsp;habitæ fuehnt, adeout ad concioncm in?nbsp;gredienieoratori prxconis uoccinhiberc#nbsp;tur,ne prohœmto, ac conclufionc utereturnbsp;non alia ccrte de caufajg quod lus binis o?nbsp;rationis partihus animis audientium abnbsp;oratoribus aliquando tenebræ offundcrcnbsp;tur,ncc fan's quid uerum eflê poflcnt difcernbsp;ncre,ui eis facile de manibnscaufæ criperêjnbsp;tur. Deniqî cum de oratoris, rhetoricefepnbsp;inftrumcto fatis locuti nobis elle uideamurnbsp;ne quidem rhetonccs,alia funr nobis mu«nbsp;nera omitteda. Acde hiftoria primo morenbsp;rciiqoa profeqitemur.

Defcribenddhifloria,qi(id^;in edpo fleris trddenda pracipuum fit.

HyPtoriac nomêapud grecos latius patet, quâ hodie capi feielôleatab oib^,quicqdnbsp;cnim uere, grauitercj; cxplicatur, ea planenbsp;uocemfortin confùeuit .indeAriitotelesnbsp;ilatim in ipfo de anima uoluminis primi?nbsp;principio, quæde anima difputacurus ap?nbsp;pellat hyfioriam ,quod nos hoc temporenbsp;fequêdutn

ocr page 161

fequendum non dudmus. At rerum gcfîà irum,6i memoriae ueteris ordinem cundanbsp;rum ciuiiatum,imperioforumcp populoçtnbsp;darorumcp famam uirorum,rerumc^ illunbsp;ßriuffl,ut habuerunt cxpofttioncm pofie«’nbsp;rifqitraditionem hidoriam uolumusincdnbsp;ligi,quod non modo fdtu pulchrum, fednbsp;«tiam beneinftiiuto,libcralitcrq;educatonbsp;ncccflarium eile dudmus. Nefcire fiquidênbsp;quid aniequam narus fis accident,id eft {iê^nbsp;per eflê pucrum Quid enim eftætas horainbsp;nis,nifi memoria rerum ueterum cum nonbsp;ftra aetate contextus,ob eama rem orationbsp;ni in republica uniufcuiufc{;{ua,3uthohta 'nbsp;tem,lt;3f deledationem procréâthifloria.nbsp;Comraemoratio enim antiquiiatis,cxem«nbsp;plorumcp prolatio'fumma cum deledationbsp;nc,etexiftimationem egregiam oranoninbsp;affert.el fidem.Quid igitur in tradcndapo ’nbsp;fteris hiftoria,præcipue expédiât confcda#nbsp;ri, h^ud quaquam fan's poteft definin',ma#nbsp;gnóïfiquidem,et inter fe diuerfosea reshanbsp;betautRorcs. Prifei nanqi'Romanacfcrip^nbsp;lores hißorix fatis elfe putanerunt, men;nbsp;dacem non cite, quibus hifloria annalesnbsp;propemodum»erant,idque cuftodieruninbsp;memoriae publicae retinendx caufa Ro^^nbsp;mani ab Romanarum rerum initio ufqtnbsp;ad

ocr page 162

înîtîo ufc|:ad.P.Mutium pontificcm ximum,ut res omnes annorum (ingulorUnbsp;litensmandaret pontifex maximus^pO^nbsp;ncbatq: tabulana dottii inquit Cicero, u£nbsp;poicftas elfet populo cognofeedi, quod i^nbsp;gnorare incjt,quæ res geftæanteceiriflênt,nbsp;nil aliud effe,q perpetuo puerafccre arbitranbsp;tentur, ÔC hiannales maximi nominaban^nbsp;tur.Poftcri aucem.Mt hodic chronicauocinbsp;dtarunt,hancfimilitudinem feribendi feCUnbsp;ti funt multi, qui nullas in dicendo uenc#nbsp;rcs aucupati faiis habucrunr,tcmpora.holt;^nbsp;m ines-loca.resq: geftas o(tendcre,amp; perin^nbsp;de talcs apud gi æcos Pherecydes Hellant^nbsp;eus. Acefilas, alrjq! pcrmulti, quales apudnbsp;Romanos Cato, öc piâor Fabius, amp;. Pifonbsp;fuifle perhibentur, qui needum quibus re^nbsp;bns ornaretur oratio tenuerunt. Modo efnbsp;nim quæ uellcntexprimèrent,amp; quid dicenbsp;rent intcHigcretur,unam dicendi elfe iaudénbsp;putauerunt brcuitatem,quod ut Ciceropnbsp;bat.itactiam hacuirtute. Cæfaris commenbsp;larios eflêoftendit infignes, quandoquidénbsp;nudifuntinquit,amp;aperti rede.amp; uenulHnbsp;omniornatu orationis,tanquam ueße de^nbsp;trada,nam fubqcit ftatim, nihil eft cnim te*nbsp;hifioria demu pura,amp; illuftri breuitate dutnbsp;cmsjhac uirtute Crifpus Salufti^* mirabilisnbsp;cenfetuf

ocr page 163

ccfetur hifioricus, quos memoraui prifcos Romanorura, qui iecuti func fefe aliquantnbsp;tum erexcrSt. maiorcmq; oraüoni fonumnbsp;addiderunt, ut antipater CraHifamilians.nbsp;Graccos uero iam didos fccuti funt homi^nbsp;nes iacundiflimi Herodotus, amp; Thucydijnbsp;dc$,iudicio (amen difliniili.natn Thucydigt;nbsp;des grandefccre oratione breuijacüdia cSfnbsp;da compledi* A uero nó abcHc optimumnbsp;in fcribenda iudicat hiiioria quando id ponbsp;tiflimum confcdatur.Conrra uero Hero;nbsp;dotus omnes dicendi lepörcs aucupatur,nbsp;nee (urpe putat hiiiorix fabulas inferere.finbsp;cut ne quidem Theoporapus, quo legemnbsp;tium metuibus iucundior illabatur, iibilt;$nbsp;hominum plaufus admouear, Obledationbsp;nem ergo funimum in fcribêda ratus cß hinbsp;fioria,fieut præcipuum alij fe,aefuos laudinbsp;bus effèrrc cenfucrunt.Nani ut Cicero innbsp;quitipfaefamiliae fua quafi ornatnenta fernbsp;uabanGÖó ad ufum fi quis eiufdcm generisnbsp;occidifletA ad memor am lauduin domenbsp;flïcarum,amp; ad itlußrandam nobilitatem funbsp;t qq bis laudationibus hißoria rerumnbsp;tioßrarum eß fada medoßor. Muka enimnbsp;ieripta funt in eis, qux fada non funt faißnbsp;triiimphi plures confulatus.Gencra etiam 'nbsp;faifa^et ad plebcm tranfitiones cü homines

K humiliorc«

ocr page 164

humiliores {n alienum eiufdê nomi nis inHi derentur genus. Alrj ukifTimJia argutumnbsp;dicendi genus probarunt in luTtona,u( «fnbsp;am cmcniiri fibi conceflêrintj quo aliquidnbsp;dicerc poiTint arguiius,queraadmodG Clinbsp;tarchuSjS^ SiratodesdcThemiftoclecon#nbsp;finxerunt.Naîn quem Thucydides,qui A#nbsp;thcnienlïs crat^Sd fummo loco naïus, lt;Sd fünbsp;mufep uir, amp;. paulo »tare pofterior tâtumnbsp;niortuum fcriplit,5d in Attica clam huma^nbsp;tum,addidic Êiiflefufpitiôcm uenenofibinbsp;mortem confciuilIè.Huncaiunt tauro imnbsp;inolatOjiSd cius poto fartguine mortuû c3nbsp;cidiflê. Cur id.nempe mors tlia uulga^nbsp;ris nullum ornatum admittebat.pj-ationisnbsp;mentes non ita pcrccllebat,ut ilia, quæ tranbsp;giçorum more gemitus potérat cxcitare.nbsp;Alrjinfupcr dominariinhiRoriaeruditutnnbsp;dfeedi genus putauerüt, ut Timxus Quipnbsp;pegt;qui return copia,amp;: fententiarum uarienbsp;tare fuit abundantilïîmus. Altjcômoniti#nbsp;ne* præcipnum fibi locum defendere in hi#nbsp;Qoria çerîfuerunt, ut V^alerius Maximusnbsp;omnihominum generi. Frontinisueronbsp;militaribusdumtaxat uiris,uarns, aemul*nbsp;tipliribus hiiioriam èxçmplis amp; commo#nbsp;nitionibus referfcrunt,nec quicquama#nbsp;liud.

ocr page 165

aïiüd nifi id unum modo moIiuntur.utPli nius nacurx uarietacum immcfa rerum conbsp;gnitione conatuseft explicarc.AIi) aliafcrinbsp;bentes uarrjs Ju'fiorTjs,quæ dicerent cunóanbsp;perfundere, pukherrimum ptitauerunt utnbsp;geographiam fcribens S trabo ipfam biftonbsp;rt}$,amp; lucuteniiiTima uarietaie illuftrauit.nbsp;Quam uaria fiicrint hifton'am fcribentigt;nbsp;om iudicia,haâenus fatis fuerit oßendifle-

Quid uero nos fequendura eße duca;^ mus, non uerebimur fubrjccre Cicero ?nbsp;ni potißimum aßipulati,amp;quemmotnnbsp;ni prorfus dicendi généré, fequemur^ Isnbsp;tgitur primam inquit quis ncicit eßehißo^nbsp;riæ legem, ne quid falli dicerc audeat, degt;nbsp;inde nequid ueri tacere audeat,nequa ßiipinbsp;tio gratix Oc in feribendo, nequa fimulta»nbsp;tis,hxcfcilicei fundamenta nota funt oinnbsp;nibus,ipfa uero cxfdificano pofita efi in renbsp;bus et uerbis,rcrum ratio ordinem temponbsp;rùm defidcrat,regionum deferiptioem ,innbsp;rebP magnis, memoriaque dignfs côfilianbsp;primum, deinde aAa,poßea euentusex#nbsp;peAantur,amp; de confilqs fignifïcari, quidnbsp;fcriptor probet,amp; in rebus gefiisdeclasnbsp;rari non folum quid aAum,aut diAum fitnbsp;fed etiâ quo conßho,amp; cû de euentu dica{nbsp;K X utcaufæ

ocr page 166

ut cauGe explicentur omncs.ijel cafiis, uet prudcntiæuel cemeritatis,hominumc^ ip*nbsp;forum non folum res ge(tæ, fed etiam quinbsp;£ama,ac nomine excellat,de cuiufq; naturanbsp;atc^ uiia.Expcâationibus promittendo tenbsp;neatur auditor, nihil em magis inulcec au«nbsp;di(orc,leâoremue,qut nouaaliqua,amp; cxinbsp;tus magnos fore tnielligat,quod nulla hu*nbsp;manum genus res æque moueac,accognfnbsp;lioaqua rerum obfcuritatealiquandodi*nbsp;iwuemur,nô fine tarnen magno intelligênbsp;di deÛderio,eo igitur magis obleAat hißonbsp;ria,quo nobis aperiior aeccdic,amp; perindenbsp;«am folemus ad extremum ulq? perfequijnbsp;dira prorfusomnem moleftiam prctcrmifnbsp;fa repetimu.s,inchoata perfequimur» quin ;

homines infirma fonuna nulla fpc rerû gercndarum opifices,deniq; ipfis deleôtannbsp;tur htßoria,uel etiam confedifeneâute,fa*nbsp;mem,ßtim,frigus,3eßum.labofes tolerantnbsp;omnes,resgeiiasaudiendi,aut legendi auinbsp;ditate alleAi.Proinde ui fuauis adhuc irre,nbsp;pant omnia^uerbofum ra{io,amp;genus oranbsp;tioniselTeconuenit fufum,atq;traäum,lt;SC.nbsp;cûlenitate quadâ fqbiliter jafluêSjfineafpc*nbsp;ritate,fine forêfib? acu!ei$,ad poctafcp.q ad inbsp;oratores Cicero hifton'cosqjpius putat ac*inbsp;ccdere ,apud q^narrat ornate, pfonis aptanbsp;aecômodantur

ocr page 167

ace ommodantur,fæpc re gio,aut pugna (ti gnjfiCMMcr defc^bicu«, ubi doórina opusnbsp;apentur.Nam afirologiæ quandoq; lo#.nbsp;cüs,quandocggcorocfrij,nec minus aliagt;nbsp;rum difciptinarum, idco uc Quintilianusnbsp;inquit, Rcprchenfi fuca geomctris hiftoriiînbsp;ci,quiamagnitudinem infularutn (atis üfnbsp;gnificari nauigationis atnbitu rredideruntnbsp;Rcâe Quintilianus ut de quadrangulis ofnbsp;flenditjid nos detriquetrisfigurisoßendanbsp;mus,ut Sicilia eß, locatç muttaalia. Sintnbsp;igiturbin3etriquetraefîgur3C,quarum uni#nbsp;MS fingula latera quina milia palTuum ex#nbsp;pleant,amp; bafis oâo. alterius figuræ lateranbsp;quidem tantumdem Ongula perficiât, fednbsp;bafis fex. Ambitus cene non idcm,fiqui#nbsp;dem huius eftdeccm, SC. odo illius aiitemnbsp;fcxdecim, atfpatij tanttimdenft incliidunr,nbsp;nam cum fit cuit» cft bafis odo perpendi?nbsp;cularis trium, SC. cuius bafis iexquattuornbsp;milium,amp; in area dinofeenda triquetræ e^nbsp;iufmodi oxygoni^e figurf dimidium bafisnbsp;cum perpendiculari conférât, tantumdcnbsp;clFiciec ter quatuor,quan!um quascr trianbsp;nempe duodecim.Quod uero earn effep#nbsp;pendicularem oponeait, ex eisquç «n geo#nbsp;nietriatradidimus,cuiuis potefi innoteicenbsp;re^uelut fi in lateribus oxygonix triquetrænbsp;K } figuræ

ocr page 168

figuræ finguli's decern ponantur,amp; lafiiinv in bafi duodecim inuenicda m ihi hoc me#nbsp;-do fuerit perpendiciilaris^ecies in fefe cennbsp;turnfacit,bafis pars dimidia,nempcfcx innbsp;fefe triginta fe3c,id auferanir ex centum,re;nbsp;liquum eric fexaginta quatuor,cuius qua#,nbsp;drati latus eß.oAo taoiumdena eftciusf gunbsp;Yx triquetrx perpcndiculari,it3 ergo. 1 nnbsp;fîhgulis lateribus pofnöcft,quincf erit quanbsp;drat» uiginriquiq;parsdiniidiabafis,quj:nbsp;odo quatuor quadratü fexdccim facit,au;nbsp;ferarur fexdecim ex uiginn'quinqs,rehquünbsp;eß nouem, cuius quadrati latus eß triu(gt;\nbsp;quxperpendicuiaris,at cuius bail's fuit fesnbsp;nam latera iara pariafccimus,utipfa quo#nbsp;que uiginnquinqueperfidant.ßafis ergonbsp;pars difnidia,quadracum nouem eßiciet,nbsp;quOdex uigintiquinq: ablatumreiinquetnbsp;lexdecim, cuius quadraci latus eß quanvnbsp;or,Ä idem perpendicularis. Hxc in#nbsp;quam node etiam oportere hißoricuinnbsp;non iniuria commonuit Quintilianusnbsp;grauis,amp; acutus in primisauthor. Cx^nbsp;ccrum affedus non leniores modo , fednbsp;etiam acerbiores.lnterponunturetiani cö#nbsp;tiones, in qbus Liuius faeüdiflimusinue#nbsp;nit,dctioiuuóes in^bus metus abfiergenf

• irjc

ocr page 169

itx fufdtantur, 8C indigtihtiones, conftlqs armantur,in qüibusfufa /flucnftßno tatrtnbsp;concorta,^ acris uîbranfcj: expctitur ora^nbsp;ri'o. Claufulas autent hiitorico conuenircnbsp;Demetrius phalcrcijsecnfet minime circSnbsp;duajs,ambitiofatlt;|î,necç adeo fummilîâsinbsp;fed inter utrumq: temperatas,ut quandamnbsp;prJÉ fe ferani maicftatem fentcnnæIdemnbsp;qiioq; iudtratin hiftoria potentiffimum,utnbsp;non modo non falfa fi{,fed ut planeprobanbsp;bilisciTeuideatur. Ac de hiftoria qm'dentnbsp;ftruenda, quam PherccidesSyrus primusnbsp;fertur fcripfifte hadenus dnftum fit.Nuncnbsp;de dialogo paùca fubijciainus.

De Jùbao.

Genera orationis inquit Apollonius ad Scopclianum funt quina, phiîôfophum,nbsp;hiftoricum,oratorium, cpiftolicum, 5£nbsp;çômentatorium. Primum exui uniufcu^nbsp;lufc^fiiainqt^agignifnafidc dialogis, fiucnbsp;epctua tcxat oratioe dialefticis difpiitatôi?nbsp;oSjamp;fppetuo prenait acuminc.Doclieifinbsp;q ita loquunt,et inter dodos ûcrü qugrêrcSnbsp;m(nutius,amp; fcrupuloiius iedant öia,iit adnbsp;liquidûjCÔfeflümqtperducât. At oratortb»-/nbsp;d aliorum iudicta componeda eft oratio',nbsp;K 4- fæpiufcÿ

ocr page 170

(aepiufq: apud omni'no imperitos,atctt aff^ arum certc ignares liccerarum loqucdumnbsp;cft,quos nifi 8i deieâatione alligcmus, óCnbsp;uiribus trahimus.Sd nonriunquam turbannbsp;mus afFedibus ipfa.qux iufta.ac uera funcnbsp;tenerc non poflumus,ut ergo locuples, SCnbsp;fpeciofa oratoris iuerit cloquencia,it3 phi^nbsp;lofophorum ceriis,amp;crebris conclulioru«nbsp;bus,amp; in unam prope formam cadentib?nbsp;concifa,utconKmptum quandoc^exhu^nbsp;militate,ex copia fatictate^ in dialogisnbsp;fpeciofiilimus.idemq; grauiflimus authornbsp;fuerit nobis magißer Plato,in perpétua ucnbsp;ro oraüone acutißimus Arißoteles. Cumnbsp;ergo Demetrtj phalerd fentêtia fint tria cirnbsp;cuicionum,quas periodosuoeät grjei gegt;nbsp;nera,unum hißoricum,at(erum rhetorieü,nbsp;tertiu difputatorium. hoc ultimum remif«nbsp;fius inquit,fimpliciu{^ utroq; fuperiorumnbsp;eß,uix(^ ut uideri point eife periodus. N ânbsp;quemadmodum carmen, quo laudes cla^nbsp;rißimorum uirorum celcbrantur,grandenbsp;amp; fonorum efi,amp; fatyncum,humile,folunbsp;orationi,amp;: qua inter nos fermocina^nbsp;mur coniirailcjUt Horaüanum illud ibamnbsp;forte uia facra,ficut meus efi mos,iia ad ofnbsp;ratoriSjhißoriciq; oratione difputatoria dinbsp;ftinguitur oratio,ut Ciccronis dialogus denbsp;anima*

ocr page 171

I

anima. Age fam concede non cfTe mfferos qui mortui funt, quoniam extorfifti, ut fa«nbsp;tercr,qui omnino non effent cos nc mife«nbsp;ros quideni cite poflc.ita enim fir,ut in hisnbsp;uix ftncni poffimus dcprfheiidcre.Gaudc«nbsp;Ke autera dialogumjdem author exiftimalnbsp;urbanity«, amp; prouerbijs utep loquentisg«nbsp;lonÄ pfOprictas ioprimiseuftodiatur.nbsp;Aexle dtalogo.difputacor/pcp fermoe hocnbsp;tempore haec fatis putamuS. Adepiflolicunbsp;genus deuenio,quod pauciHimi paritcridnbsp;genus,carp(imc^attingam.

Dcgc«crecpijlo!tclt;j.

Epfïtolam graeci a minendo, Ifterasali« terarum,hócefielementorum multitudf«nbsp;ne noftri uocitaruni,nifi a lituris dicantur,nbsp;quf fj'unt,cum non ea cura mittuntur.quanbsp;cætcra.quae non ad familiäres perferunturnbsp;In tenut, humiliq; fcribendi genere hie lonbsp;quendi uerfatur modus Demetrrj phalereînbsp;fententia. Artemon igitur Ariftoreliscpinbsp;fiolarum intcrpresait,eadcm cfTe cpiftolasnbsp;fcribendasrationc,qua ôC d.alogos,quodnbsp;dialog! pars altera fit cpiftola, iurc inquiutnbsp;alq hoc.nô tarnen qd'oportuît ufqocquaq:nbsp;cöplexus cft,pluracç illis uidentur dialogo

ocr page 172

gepißolacohdneri.Tmitaturfiquidemdia logus cxtemporalcm, imprxmeditatainc{;nbsp;orationcnuÉpiQoIa uero fcnbitur,ut qudnbsp;dammodo legaïur donutn, ac manus, te#nbsp;nucfq; dialogorum funt folutiones cuiuf#nbsp;modi epiftolis minime conueniunt. Abdi#nbsp;turn enim quiddam cR in fcribendofolu#nbsp;tio. Imitatio quocp, ÔCquafifigitrx cuiui#nbsp;damexprciTio.non tam familtans in (cribcnbsp;do,ac propria, ut in concenationc eflè fo#nbsp;let, lit Platonis illud V nus, duo, tres.ubinbsp;nam quartus o care TimxcC ut ilia Quidnbsp;contraxift! frontem. Huiufmodi namc^nbsp;locutio.atque imitatio potius conuenit hi^nbsp;ftrioni,qfcribentibusepiftolas. Moralesnbsp;autem fententiæ qaiftolis, dialogifcÿ pari#nbsp;ter conueriiunt,ita ut epiüola, ac dialoguenbsp;fcribentis, loqucntifc^ animæ quandaiKnbsp;référant imaginem ? Ex omnibus inquitnbsp;Demetrius phalereus, ac Dionyfius H ali#nbsp;carnifcus fcrmonibuseiîfcribentismoresnbsp;intucri. At ex nullo tam perfpicue, gjcxnbsp;cpifiola. Breues autem eile oportcreepi#nbsp;fioias putant, quod iongXjuerbofioreftÿ»nbsp;non epiftolæ, Ccd iam ùolumina liabendanbsp;fincqucmadmodum Platonis multa.folu#nbsp;tior, liberiorqt Ht oratio, ambitib us enimnbsp;uri,utii orationem condas ridiculum fît,nbsp;acnon

ocr page 173

ac non ridiculum modo,uerum cn'am in# giatum ,quodq;fanæ mcnres aiierfcnturnbsp;frcqucnsliiepiftolaproucrbijs, amp;eisom#nbsp;nibus,qu3e (upra in humili gcnere memo#nbsp;lauimus, qualiafunt Salua res eft.takat fügt;nbsp;ncx.nfculana pugna,uigilâs foniniat, ^êronbsp;fapiu nt pliryges, apula papyriai«jx,uiâis,nbsp;in foil'a cant€rius,nccnon tiaeo cantcriumnbsp;Sc non omnibus dor(nio,amp; nefcis quid fenbsp;ms uefpcr uehac, 8i. ncfcisquid dißct internbsp;os,6f ofFam,amp; fummum ius,fumtna iniu«nbsp;ria,6c nondum omnium dierum foiem ocnbsp;ciditlc,taliac^,qux humili omnia congru?nbsp;unt orationi. Nccilludomittcndum nonnbsp;locutionem folum,ucrum rem certam di?nbsp;ci epiftolarem, id quod uidit, amp; notauicnbsp;Ariftoteles, qui non hoc ad te inquit fcriinbsp;bo,quoniam cpiftolicum non eft. Nart»nbsp;fi quts tn epiftola fophifmata,uel de rerun»nbsp;natura fcribit, mathematicuniue aliquid,nbsp;is quidem fcribir.nonutiepiftolam.Modenbsp;ftam (iquidem 3c prüderem epiftolam,brcnbsp;Ucm efle par eft,deep re fimplici,nominibsgt;nbsp;conftarc fimplicibus. Epiftolx namep de?nbsp;cor, ac uenuftas eft,ut legentibusobuixnbsp;gratae, prudentia refertx fint, proucrbqsnbsp;accepts, congruxq:, dequaagatur ma?nbsp;*cria, ira fapienrer fcribi opinanrur, quodnbsp;in

ocr page 174

quod in cpiftolis utcupque iicrfu cûfiodi't Hoiatius,quod cpiftolalicutproucrbiumnbsp;quiddam commune,acuulgare fit. Namnbsp;qui decore fenientiarum epiftoiam cupitnbsp;implere.non iamiuquit Demeirtus loquenbsp;tis fimilitudinemgent,fedftruent!S aliquidnbsp;quarein baCpartc non defuerunt,qui Senenbsp;cam inccflerenqquod difputaiiones pro e#nbsp;piftoUs habcndas eiTc cxifiimaucrit. Ari#nbsp;fioreles mmirum demonfirationibus utitnbsp;in epiftoliSjCum doccreuult exiguis, ficutnbsp;amp; amplis ciuitatibus bcnefadendum eflcnbsp;inquit. Dij in utrifcç æqutProinde quâdonbsp;quidemgratiædeæfint.æquum te utricpnbsp;praebcas, talis propemodum argumenta«nbsp;t o epifîolaris efî, quamobrem quoniamnbsp;contingicquandoc^ ad res publicas,quannbsp;doq: ad rcgesmittcre cpiftolas fint eiufmonbsp;di litcræ aliquanto compriores,grauioresnbsp;dignicatifcß perfonæ habentcs rationem.nbsp;Condnna fit inquam cpiftola,ut meminenbsp;rimus tarnen nos epiftoiam fcribere, nonnbsp;librum condere,cuiufmodi ad Alexandrunbsp;funt Ariftotelis, necnon Platonisad Dio«nbsp;nis familiäres.Deniq; ut Demetrius, Dio«nbsp;nyfiusq! arbitrantur duplici genere dicen«nbsp;di mifccatur epiftola,gratiofo,ac tcnui. Acnbsp;deepiftola quidein haäenus. Nunc denbsp;imitationc

ocr page 175

inaftationc dicendqm cxitu'mamiis.

De imitations.

De imirationc didurug.qui ßnt imitatie One authores digni.ducerem comnicmo#nbsp;randos,fiputaren] e(ïê necefl'arium At cünbsp;hoe tot um fit in iudido kgentis pofitum,nbsp;quod turn prudentia, tum dodrina comgt;nbsp;paratur.Si prudentia fcripturuscareat nenbsp;quidem eleétiiTirtios authores nouerit imi^nbsp;ta[i,acn quam fuperius tradidimus doärinbsp;nam tenucrit;acripoteritperpcndere iudknbsp;CIO quis,amp;quo loco dignus imitationeuinbsp;dcatur.Modus ergo imitandi hoe tempojï^nbsp;tedumtaxat nobisaperienduseli, queronbsp;fit utilis imitatio tam manifefta en,ut plurinbsp;bus explieare fupcruaeuü fit.Nam fi imitanbsp;ri cft fe alicui faccre perfimi'em, claris au«nbsp;thoribus fe efficere con(imilem,q ad id qd*nbsp;aflequi uelis eomparâdum, expédiât quisnbsp;nonuidcic' Imitationem igitur primo eflcnbsp;conuenit ciufmodi,utcöra aliqua in refunbsp;*ris imitatuSjipfe tua inuentione fubdas afnbsp;ba.necenim inuentumquicquam foret,finbsp;Priicis temporibus ppetuo homines nihilnbsp;hbi cogitandum exifiimauiflcnt,amp;f in aliefnbsp;•lisfemperinocntishaefiflènt. Nficautemnbsp;^ontra,nulla eß ars,nuHae|: difeiplina quanbsp;^sinuentaefijamp;perindeab illa anriquifli^nbsp;moruinopia

ocr page 176

fnopia quafi permanus ad nos pcrduÄae artes feracidinium nobis camputn conflitnbsp;lucre, aquo quantum uis poïTis indtpifcijnbsp;tibiq; dccerpcre, ncc confiiium eflc oporgt;nbsp;tel noßrum,ut unum modo imitcmur.nbsp;Huiusenim uim,melius illius afpcritaicmnbsp;alterius diligcntiam,alius iudkium, 8i adnbsp;hue aliorum alia fatius crit imitari, uenot^nbsp;bispluriutn bona ponamusantc oeuios,nbsp;amp;quodcuilt;ÿ lococonueniat aptemuS.nbsp;lmitamurergoinuentionem,difpofinoncnbsp;amp;clocutionem,quxproho?mn,quaenargt;nbsp;rationis ratio,quæ uisargu^ndi, quanta innbsp;affèdibusomnis genens mouendi (olcr;nbsp;tia,imirabimurinquam,fifuppleamusu#nbsp;bi défit, fi concidanius,quod redundabit,nbsp;reótcq: nos common« Horatius. Publi#nbsp;ca materies,priuati iuris erit. Si non circanbsp;iiilem,patulum(^inoraberisorbem,quodnbsp;quomodo id facere conucniar,nos clarifli^nbsp;mi docebunt authores, nam ut Virgiliusnbsp;multos imitatus. ica Homerum in primisnbsp;grxcum, latinum auiem Lucretium. Cicenbsp;ro Platoncm,atcj: Demofthenera. Licefnbsp;bit ergo nobis ipfos hoseloquentifllmotnbsp;præçipue infpicere lt; óf ad imirandumegt;nbsp;am iequi iii3m,amp;tanquam duces per o*nbsp;tnne dicendi genus. V cium de imitatiôe

; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bare

ocr page 177

hæcfatis. Sequitur cxercitatio.

De exerdtatione-

Extrinfecus quomodo petenda nobis ad fcribêdum auxilia fini,imitando dtximusnbsp;nunequemadmodum ex nobisuis,amp;co^nbsp;pia dicendi comparandi cxcrcitatinbsp;onecotnmonenduni. Vocatenimnonnbsp;iniuria. M. Tullius ßtlum dicendi artifice,nbsp;quare,amp; quâdiligentiilime, amp; quamplurinbsp;tnum rcribendumeft,itademum profeAusnbsp;dicendi augetur, amp; examen 8C ingeni) uisnbsp;non modo non périt, fed multo maximanbsp;locupletatur,memoriaconfirmafior, 8c renbsp;rumcopia huberior reddituroratio,finenbsp;hacenim exercitationeextcmporalis dicenbsp;di facultas, inanem tantum loquacitatetnnbsp;dabitjcffuticnturin labris naca uerba,quonbsp;rum radices et fundamenta ftilo infita crûtnbsp;a quo fonda, 8(. integra tanquam de facranbsp;rfo altquo depromefur eloqucntia,qu3e fênbsp;per tanquam de perenni fonte cmanabiï.

Contra uero a quantocunt^ hauriatur •ngenio, tanquam pluuia aqua quandoqinbsp;*xarefcat neceflè eiî, aut fæculenta, turbi:?nbsp;hauriatur ut puerilis,utperuulgara,utnbsp;’ffeâata appareac oratio. Proinde rc«nbsp;a Quiniiliano commonemurut fit net

ocr page 178

ud tardus dura diïigens fii'Iu», quæramus opuraa.ncc primo fefe offerentibus gaudcnbsp;musAdhibeatur judicium inuen«i3.difpOnbsp;ûiioprobat is.Habendus enim rcrum,ucïnbsp;borumcp dcledus^et fingulorum examinanbsp;da funt pondera, poftea fubeat ratio collonbsp;candi,racio numerorum, ubi eorum ufusnbsp;aduenerit habeacur,3C ut diligenti us fiatrenbsp;petendæ faepius erunt claufule,fEa nanq; ui *nbsp;rcsrcdincegrantur,danda tarnen calefcctinbsp;ingenio uela. At quoniam omnibP fua cSnbsp;nafcuniur placet, prouidendum fucrimenbsp;fallant retraçante cûda iudicto, ita namc^nbsp;SalufiiuSjita Virg«lfusfcrjpfjflê,jaduntur,nbsp;cius tarnen quodfcnbasrationc,namin etnbsp;piftola prxfertim familiari fads crit perfpenbsp;lt;fta ret natura dicas,tta nc quid tibi officiâtnbsp;Cæterum quo fi'rplicius fcriptum fuer.'t,nbsp;co magis probabitur,eritcp a noftro impsnbsp;trädura gaudio ne nobis noftra nimis planbsp;ceant,neue difpliceant,nec fpcAando con#nbsp;lignanonem pauimentum arbitrari debelt;nbsp;muSjindc polîê, quod nosiuuet quidpiânbsp;cliccre,auc cogitando murmure tanquamnbsp;claflico nobifipfis placcrc,fcd qua de re nonbsp;his diccndum,quid pofcat resipfa circut«nbsp;ßantiasomnes rinfando,qaid perfonäde#nbsp;ce^t^quid tempus,atq^ ita prius nobifeumnbsp;inc4tt3t^.

ocr page 179

meditati ad fcribcndum,diccndumuc acce j demuSjica animi nodri uis amp; natura initianbsp;I amp; quf iequcntur facile fuggerei,quod fi cunbsp;(iodierimus neqicogitanone nimiaxfluanbsp;bimu$,neq; oblata inaieria ßilo per ea de^nbsp;curremus uelocilTinio.ut iure ineraendaninbsp;fit quicquid ita proqcitur.Fugienda ergonbsp;ißa mollicicï,ac defjidia,nec canium nobisnbsp;ignofcamus.ut fcripta incudi rurfusnonnbsp;fubijciamas adr)dendo,detrahendo,inu(änbsp;do,utin arte poëtica Horatiana admonitinbsp;one nicmorauimuSjtutnida deijdenda, hunbsp;milia atcollenda.luxuriantia compefcendanbsp;{nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;aßringendatf fant.lnordinaca digerendx

j nbsp;nbsp;nbsp;ddToluca.dilTipatac^componenda, exulta

' nbsp;nbsp;nbsp;tia coercenda,ubi damnanda fucrint,qux

placuerant -, SC quæfugerant reuocanda.

Reponantur ilacf ,qux fcripfim us ne reccn (ia nobis nimium blandientia feducant ranbsp;ti5cm,atq; iudidutn, quo ad ea redeatnusnbsp;amore illo depofito feucriore iudicio,alianbsp;expungendo,alia immutando,aiia tranllenbsp;.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rendo,ut omnia poliat recens ingenij,iudj

I nbsp;nbsp;nbsp;cqcÿlima* Facukatem uero quantâcuncÿ

) nbsp;nbsp;nbsp;nobis polTimus inäipifci cogitauonccom

parabimuSjin qua finecotrouerfia non iu dicium modo, aciudicii uis magna coUo^nbsp;caca eßyfed eciam facuadix«ipfa nâc$ mensnbsp;Inbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;L açxcçrit

ocr page 180

a cxterîsfefe reuocàns rebus cum id corn ' modius fieri po(ucrit,cuni otium maximenbsp;‘n'odurnum efl.tum ad cogitandum intennbsp;tior, euigilantiortj! inuenit.difponit.ucrbanbsp;connedit,amp; coniexit orationem.ita cnimnbsp;Galba tradente Cicerone, qui nihil fcrip#nbsp;fit,cogitaciôe fola infignis ora(or,habitufc^nbsp;façundintmus eft,unde in tantum furrcxitnbsp;Dertiofthenis eloquentia faßigiura, niß anbsp;cogitatione,qux (ane pedetêtim uru,amp; exVnbsp;crcitacionc augendaeftddeo Menander fonbsp;la cogitationc fabulam complexus comcenbsp;dia confeóta eß dicere foiebat. Q uxfitum anbsp;clarilTimis uirisfcio quid exercitätiöis caunbsp;fapotilltmum ßilacommittendumelTe ui^nbsp;deaf ur. Plurimi italt;j,clariffimic|! authoresnbsp;mphcnt e grxcis in latinum mul ta eflê connbsp;uertenda,quod cum plurimi,turn ipfe Ci«nbsp;cero fecutus efi.Xehophôtis enim œcono«nbsp;ihicon librum adolefcens conucrt i,nccn5nbsp;Arati phacnornena carmine.Timxi Plâtonbsp;nis partem muko difficillimam, fuum-fe«nbsp;,cutus iudiciym tranfiulit, nobiliffimamepnbsp;Æfchynis in Demofilienem, amp; pemofi^nbsp;henis in Ælchynem cgt;rationes,utquod«'nbsp;nam optimum dicendi genus effet nobisnbsp;indicaret. Hoc ideq faciendum-, quianbsp;ut intuit $tiam Quintiïiânus rerum copianbsp;graeci

ocr page 181

græcîâuthores abundant,8f pfiirimum in cloquentiam contulerunt,d^ hostranfferc*nbsp;tibusuerbis utioptitnis lie«,omnibus«;nbsp;nim utimur noftris. Figuras ucro illinc dunbsp;9cchi|,quibus maxime ornarur oratio mulnbsp;tas,ac uarias.Excogitandi etiam neceOitasnbsp;quædam eß, quia plcrumrj a grsrcis Ro^nbsp;mana diflêntiunt,u( nosquoc^in artepOenbsp;tica indicauimus« Sunt qui putent uerfusnbsp;latinos elegantiflimosinfolutamoraûonênbsp;conuertendos,fcnfuflt;^cofdem alrjs reddênbsp;dos uerbis. Alq potimintim circa difFiculnbsp;tatem exercendam cloquentiam, quod finbsp;obtineri po(rit,ut apte dicatur,tonge utilifnbsp;fimumeßinea potiiïimumparte,amp; uis innbsp;genq,5^ eloquentiacognofcitur,inde faculnbsp;tas innafçiturad quxeune^ alia facilia terenbsp;ti uolubilitate referenda« At non aliénanbsp;modo cran (ferre,fed etiam noßra plurimisnbsp;modis traciarc profuerit, nec nofira mo;nbsp;do, fed etiam aliena,ita thefes anteg ad bÿnbsp;pothefes ueniamuspoterimus.nccnonrenbsp;liqua, quæin prseexercitametitis , tumnbsp;Hcrmogencs, turn Libanitts tradidit 8C.nbsp;Aphthonius. Aiiquando hifioria, ali;nbsp;quando dialogis, quandoque epiflolisnbsp;longius aliquid explicantibus geßiendumnbsp;L t lußian^

ocr page 182

gefiiendum.lufîtandumq: efi. Ve ru ta ut in hac parte pro loco fadsnbsp;tnulta, ita de eloqucnnbsp;tiapluranbsp;fubijcienda eflènbsp;non exifti#nbsp;mam’.

T € X

ocr page 183

QVINTILIÄ

NVS DE INSTRVJMEN# tooratoris-

f

ÆC SVNT quæ me rcdditu^nbsp;rum promiièratnnbsp;inftrumenta, nonnbsp;artis, ut quidâ punbsp;taucrüt, ledïpfiusnbsp;oratoris,haecargt;nbsp;ma habere ad manbsp;n Lim.horum feien


tia debet efie fuecindus.accedenic uerboçî figurarumeç facili copia,inuentionis fa#nbsp;tione,5ó difponendi ul'u,amp;niemorif firmi#nbsp;tate,amp; adionis gratia* Sed plurtmü ex tjsnbsp;uaktanimi prse{tâcia,quara necmetus fiä«nbsp;gat,nee acclamatio terreat,necaudicntiutnnbsp;authoricas ultra débita reuerctiä tardec.N«

Ut abominâda funt contraria qs uitta conf ftdcnti3e,tcmeritaiis,tmprobitatis,arrogâ^nbsp;iijc,ita citra conftantiam,fiduciam,fortitu#nbsp;diacin^nihil ars.nihil (iudium, nihil ,pfclt;SSgt;nbsp;L î ipfe


ocr page 184

ip(c profuerir,ut fi des arma timidis,amp;f int bellibus.ihuitus me hercule dico » quoniSnbsp;6L aliKr acdpipoieflj'pfam uerecundiam*nbsp;utüum quidenijfed amabile,amp; qux uirtunbsp;tes faciUimc gcneret, eflc interim aduerfâ,nbsp;»lultifep in caufa fuiflc,ut bona ingent^ßunbsp;drjcÿ in lucem non prolata fit u quodam fenbsp;creti confumerêtur.Sdat autem/iq^uis haecnbsp;forte minus adhuc perit^ dißinguedi uintnbsp;cuiufc^uerbileget, nonprobitatem a menbsp;r(prcnmdi,fcd ueiicüdiam,qu3e eß timornbsp;quidam reducens animum ab ijs, quae fa^nbsp;cienda iunt. V nde confufio,amp; coepti poeninbsp;lentia, ÔC fubitum filenüum* Quis porronbsp;dubitet uitrjs afenberc aitedum, propternbsp;quèfacere honeßepudct.Neacgoru^usnbsp;nolo cuin,qui ßt didurus,amp; folidtura furnbsp;gcre, amp; colorem rautare, 8( pen'culum imnbsp;telligere,quae fi non accident, euam fimtlnbsp;îâdacrunt, fadintelledut hic fitoperie nonbsp;mets* .moueamurtÿnon conddaraus.Opnbsp;tiraa eß autem emendatie uerecundie fidifnbsp;da.etiam quælihet imbedila (irons magnanbsp;conicientia fußinetur. Sunt et naturaiianbsp;ut l'upra dixi,que tarnen amp;;curaiuuanturnbsp;inßrumcnta,uox,latus,decor,quf quidcinnbsp;tantum ualenqutfrcqaêtcr famana ingeniinbsp;fadanc

ocr page 185

facian't. Hàbuit óratóres ætas

P (oßortrs/ed cum diccrct,eminere inter xgt; quales Trachalusuidebatur, ea corpontnbsp;fubhmitas erat,is ardor ocalorum,frpntisnbsp;authoritasjgeßus.prxßantia^uox ^iiidern,nbsp;non,ut Cicero defyderar,pene tragcedörSnbsp;fed fuper omnesqieos ego quidem audiuenbsp;rim,tragciedos.Certecum in,bafilica lulianbsp;dicerec primo tribunali,quatuor autem iunbsp;dicia,ut moris eft, cogcrentur,atq; omnianbsp;clamoribus frcmercnt,amp; auditurh cüra,amp;nbsp;inteUeAum,amp; quod agencibus exteris cö.nbsp;tumeliofiflimum fuit,laudatum qüoe^ ex ’nbsp;quatuor tribunalibus meminffed Hoc uonbsp;tum'eft,amp;rara foelicitas,qu3e fi non'adfic,nbsp;fanefufBciatab qs.quibusquisdicacaudpnbsp;ri taliscfle debet orator,ÖC hfcfcire. 'nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,

l^ecelj'itridmOTaioricognicb onenthifioriarum;

IN PRiMlS uero abundare debet Orator exemplorum copia, tum ueterum -tum etiam nouorum,adeo,ui non ea moÿnbsp;dó, quf conferipta funt hiftoriis , aut fcr#nbsp;monibus, uelut per manus tr^diias quet^nbsp;quotidüe aguntur , debcatnoße, uerumnbsp;tic ea quidem , quæ funt a clatioribusnbsp;,L 4. poetis

ocr page 186

poctis filt;Sa ncgligcre. Nam ilïa quideAi priera autteftimoniorum, autetiani iudi^nbsp;catorutn obtinct locu(n,fed h^c quo(|! autnbsp;uetußatisfide tuta funt,ab hominibus manbsp;gnis pracceptoruro loco fida creduntur.nbsp;Sciat ergo q(iamplurima,unde etiam fenbsp;nib^authoricas maior cft.quod pluranofnbsp;fc,amp; uidt(ïècreduntur,quod Homerus frenbsp;quendiïime teflacur,fed non efi expedâdanbsp;uluma aetasjcum ftudia praedent, ut quaivnbsp;turn ad cognttionem pertinet reruni, etiSnbsp;piftehtis fcculis uixiilc uideamur.

QjoJ fitincip/eniii cMp(s dgere tepw.

A Ç E N D ï autem ianiumf/ne dubio fecûdum uirescuiufcÿfumendum eft,nec^nbsp;ego an nos definiam ,cura Demofthenemnbsp;Cueruin admodum adioes populäre« ha#nbsp;uine.mantfeOum fit. Caluus Cæfar,Pol#nbsp;lio, Matins ante quxfloriam omnes actatcnbsp;grauiiïîma ludiciafufceperfntjpretextatosnbsp;f gifle quofdamfittradit.Cæfar Auguftusnbsp;duodecim natus annos Auia pro roRrisnbsp;laudaiiriuModus mihi uideturquidam tenbsp;rendus,ut neq; ptaepropere diitringaturnbsp;immatura frons, 3( quicquid eR, ill u d ad#nbsp;hucacerbutn proferatur,nam inde et con#nbsp;temptus

ocr page 187

conf cptuî open’s i'nnafcit,amp;fundamêia ciunt impudêiiæ,amp; qt^eft ubiq: gniciofifi»nbsp;fimîïjpr^ucnit uires fiduóa, nee rurfus di£gt;nbsp;ferendumeft tirocinium inlènectam,naninbsp;quoridic metus ercfcji, maiufq; fit Tempernbsp;quod aufuri fumus, amp; dum deliberamusnbsp;quâdo inctpiendiï iit,inciperc lâ ferum eß,nbsp;Q^uare fruâû Hudioi^ uiridê,amp; adhuc dul'nbsp;cê^mi dccet.dü ói. uenia, ói ipes eft,amp; pagt;nbsp;ratus fauor,iS^ auderenö dedecet,dd fiquidnbsp;défit opcri fupplet«tasyamp; fiqua dida liininbsp;iuueniliter,pro indole accipiuntur, ut totP 'nbsp;llle Ciccronis^ïSextoRofcio locus. Qiirdnbsp;enim tam commune,quam fpiritus muis,nbsp;terra mortuus,mare fluduätibtis, iitus etc#nbsp;disc* quxcü fcxamp; uiginii natusannos fSnbsp;mP.aiidiétiü clamorib? dixerii,defcrbuiflênbsp;têpore,amp; annisliquata jâfenior idêfaàt,amp;nbsp;hercle quantülibet fecreta Hudia cótulerincnbsp;eft tamcj3priusquidêfon,pfedus,alia lux,nbsp;alia uwi difcriminis fedes,plufq?,fj fc parcsnbsp;uf^ tine dodrina.quâ ettra ulû dodrina uxnbsp;kauldcoq! nônulli fenes in fchola fadi Rufnbsp;pet nouitatc cü in iudicia ueneriît, Sioianbsp;fuis exercitationibus fimilia defiderât,at il :nbsp;lie amp; ludex tacet, ôc aduerfarius obflrcpit,nbsp;ÔC nihil temerc didS périt,amp; fiquid tibi ipnbsp;fc fumas ,pband5 cft,amp; Iaboratâ,côgeftâcjj

L dierü.

ocr page 188

dierum, acnodiumRudioadfonê aqua defecit,amp; oniiflb,ni3gna fempcr flandi tu^nbsp;more in quibiifdam caufis loquendum eß,nbsp;quod illi diferci minime fciunc. kacp nonsinbsp;nullos reperies, qui fibi eloquentiores uûnbsp;deantur,quam utcaufasagant. Cxterumnbsp;illura,quem iuuenem,t«nerifq? adhuc uir:gt;nbsp;bus nitcmem in forum deduximus,amp; incinbsp;pere,quammaxime fadlbacfauorabili eaunbsp;fa uelim,uti catuli fcrarum molliore pr^danbsp;faginantur,amp; non utie^ ab hoc initio connbsp;tinuareoperam,amp; ingenio adhuc alendonbsp;cailum inducere, fed ctiam (cientem quidnbsp;fit jam pugna,amp; in quam rem fiudendumnbsp;fi(,refici,a(q; renouari. Sic amp; tirocinq me#nbsp;tum,dum faciliuseß audcre,tranfierit, necnbsp;audendi facilitatem ufqiadcontetnptûo*nbsp;peris adduxerit. Vfus eß amp; hac racione M.nbsp;Tullius,« cum jam ciarum rneruifle't internbsp;pa(ronos,qui tuncerant,nomen, in ACjjnbsp;nauigauit,leq:,amp; aliis fine dubio cloquennbsp;iiaf,ae fapientix magißris,fed prxeipue tagt;nbsp;men Âpollonio Moloni quêRom; quoeÿnbsp;audiera(.R.hodi rurfus reformädum,ac uenbsp;14C recoquendum dedit. Turn dignum ofnbsp;per^pretinm tcnufi,cum inter fe cofnbsp;gruunt præcepta,amp;: expcrimcia,nbsp;FINIS

ocr page 189
ocr page 190

ARISTOTE-

LIS PRÜBLEMATA QVÆ pertinent ad litcerarutn fiudia.

CVR aliôs fi legere cœpen'tfomnus occupai etiam nolentcs,alios uigüai*nbsp;rc iioicnies Über fuftcptus reddercnbsp;utgilcs potc(t,an in quibus motus fpiriia#nbsp;les funtjfcilicei ob frigiditatern uel naturænbsp;ucl matcriae melâcholic3e,qua excremcntiJnbsp;fp iriiale crudum caufa frigiditatis confifiicnbsp;his cum intelligcntia moucturj'nfificnfq! aiinbsp;licui intelligere nequit,repcllitur motus abnbsp;ter,qui réfrigéra ndi uim habet,itaq: potbnbsp;us dormireincipiunt,at ubialiqua in refitnbsp;am intelligentiam firmarunt.Quod ledionbsp;facere folet, nimirum a motu Tpiritali illonbsp;mouentur, c5 nihil fit.quod eum repellat.nbsp;jtaqidormirc non polTunt,quorûautemnbsp;fccundum natiiram habitus eft.corum uirnbsp;tus intelligcdi cum aliquain rc côfifiit, necnbsp;uariefcdifpcrgit,cfteraquocpfita eo in lonbsp;CO hfrct,quorum requies (omnus efl. Vbinbsp;aiitcm mens côftiterit,amp; quafi fatiga ta fucnbsp;CLibucrit,caput aggrauat, utpote quæfi'ianbsp;in CO fitdomnücß tnducit, at cum fccundSnbsp;naturaos

ocr page 191

naturam animus nofier agitatur, nullo t3 fomno premiiur. Tumcnim maxime uinbsp;uit,uigilantia au(em,quaf5nusgt;caufa pöti?nbsp;cft,curuiuerc ualeamus.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;•.

Cur contentioia difputatio ingcnia cxlt; ercerepoflic.An in co difputandigencrcnbsp;acciditjUt crebro quis aut uincac, auc uin::nbsp;catur,protinus ergo contcntiofus hinc honbsp;mo redditur,quando uel uinccndo p Ixtbnbsp;uam magisjmagir«^ addudtur,utin conténbsp;dendo pcrfeueret,ueluidus cniti(ur,ut qcPnbsp;amifii»rccuperet.Q^uod idem uel in cctensnbsp;certandi gcncribus euenit. Quamobrcmnbsp;f^pe inter pugnandum,quanq quis inferigt;nbsp;or eft,tarnen cellärc minime patitur«

Cur homines in orando exemplis,amp; fa bulis potiusgaudent,qcommêtis an gau^nbsp;dent,quia 8C difcunc, SC ccleriter difcunt.nbsp;atqui p exempla, amp; fabulas facilius difciunbsp;S unt cnim qux explorata habeätur,et parnbsp;ticularia fint. Ratio autcm commentandinbsp;demönftrado ex uniucrfalibus cft,qu3e minbsp;fius,quam partes nouimus, ad hæc h’s erc*nbsp;dere magisfolemus,quæplunum teftimonbsp;nio confirmantur,exempla autcm amp; fabelnbsp;Ix teftiraoniorum fpeciem gerunt,fides aunbsp;temprefaciliseft, quam ceftimoniü fecefit,nbsp;addif

ocr page 192

additur,(ÿuerifîmffe quïfc^ (ibentîüs dffHl cxemplum auteni,amp; bbelbe rem non nißnbsp;fimilem docent

, Cur oratorem, imperatorê,amp; mercato remcallidum appellarefolcmus, tibicinê,nbsp;hißrionem hoc a^ellare nomine non fogt;nbsp;lemus.an q» illorum fàcuhas fine cupiditanbsp;te eß,niticur enim tâtummodo ad obleâa«nbsp;tionem,;horum autem conacus omnis adnbsp;plus acquirendum fibi contendit, bonusnbsp;enim orator,amp; impcrator,amp; mercator dî,nbsp;qui plus fibi acquirere poteß,calliditas au#nbsp;tem in acquirendo maxime fitaeß.

Cur hominem philofophum diiferre ab oratore putemus « An cp aker quid namnbsp;iußitia fit,cogi(ar, alter qui iniuitus fit alknbsp;quis fpeäat,et alter qualis nam tyrannicusnbsp;. tenor lit.alter tyrannum quempiam eile a#nbsp;nimaduertit.

Cur in qs ßudqs,qu3ealiqui.fibi dclege* rint,qq interdum prauisjibeniius tainert^nbsp;q in honeRioribusue.rfantur,uerbi gratia,nbsp;praeßigiatorem aut mimum,aut tibicinénbsp;fepotiui eße,quam afironomum,aut oranbsp;lorcm uelic,quih3ecfibidclegerir,anuolücnbsp;quidem nonnullireshoneßißimas tratßa#nbsp;re,fed quoniam minus fibi confidüt poflenbsp;' efficere, ideonon ita aguntan tÿiiinnbsp;.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fefe

ocr page 193

fefc quifcf podc prafftare arbitratur, c5 de# ligit fibi,quam autem del)git,cidcnj operanbsp;dat iilj fubfequcns partem diet maximamnbsp;uifeipfe uincat,feqi fit præfiantior. Quin#nbsp;ctiam qux principio aliqui fibi delcgerintnbsp;3uibufcttinfucucnnt.jn qs nc iudkarequinbsp;em pofTunt, quid nâ melius fit. Animusnbsp;cnim eorum corruptus iam efl^pter pranbsp;uas dcledationes.

Cur in dilputationibus contentio ßt, nu ^atio nunquam incidat. An cf apparensnbsp;fyllogifmus.idefi ratiocinatio efi,ratiocinanbsp;tioautem in paucis continetur,quine(i#nbsp;anrfi prolixius agatur,interpofito temponbsp;reparalogifmus, idefi puerla ratiocinationbsp;inter ea deprchendetur,amp; reuocare,quodnbsp;dederic aduerfarius poterit.

Quamobrelibentius cas hyflorias audl mus,qu3e ré unâ exponût,quâ quae plures.nbsp;An rebus magis attedimus notiortbus,nbsp;lt;afi^ libeti us audimus. N otius autc efi, qd*nbsp;definnû,unQitaq! finitu eft,plu#nbsp;raaut ê infinite partidpât.

F I N I S. Erratum inltttera-Bgt;pudidtia,nbsp;coniuges,germani, parentes.

Argeniorati perHetiricum Sybold*

ocr page 194