Viuo ego, didtDOMINVS DE VS,NoIo mor tem impq ,fed ut coucrtaiur impius a m'a fua amp; ui'uaunbsp;Ezcch.xxxiij

Venit autem filius hommis,C qui eft Chriftus lefus, pi'ecium pro peceato amp; morte, uocare peccatores adnbsp;pccnitentiam: Matth, ix.

mt:enti'a,quem quia Deus hoc tempore repurga*^^^*^oi* rWnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ftituitEcclefiæfuæuerâdepnitentiadodrinajTgt;^^^(;3tgt;

ferOjUemo tam ferreo pecflorc efiTe debet,qui no DEO pro tâtobeneficiogratias agendas eflè.No poflùnt etp nbsp;farq quidem ipfi negarc,doâ:rinam depcenitentia,anteanôi^nbsp;rutam,fedprorfusfepultam fuifle flagitioGs erroribus,quipa*'**nbsp;rabant peccatum, Si. conGrmabant uaniffima hypocrifin op^*^ nbsp;tollebant c confpedu ueram Grmâconfolationem,8^ ftai'**'^nbsp;tiæ, uidelicet ,dodrina de Gde. Etfi autem nouum genus Sopnbsp;«xoriatur,qui inextricabiles labyrinthos Si crrores,in fuperiori***,^^!*'nbsp;rumdodrinaquot;,aftutediftimulent,ac tolerabilioresinterprétât*^nbsp;gant,tamenquia haccalliditatenon ftudent turbatas confck'**^^^e(^»nbsp;re,fed ueterem impietatem defendere amp; confirmare, multUi*^V^jji(f^nbsp;ut abfurdeSd impie dida Sententiariorum,uelutperfpicuai*^*'nbsp;pietatisteftimonia publice extent. Humanitatis quidem eft,nbsp;ca non odiofe exagitare , Slt; eos q rede fentire cupiutit, mtcinp^ynbsp;terismali exprobratione non perturbare.Sed fi errores itacxen^nbsp;non tarn uetus fuperftitio conftrmeturtquam noua pernicies j*, /nbsp;feratur, certe in profpcdum producendi. Si confpicui reddend*nbsp;imperiti difcant,quid cauere,quid uitare debeant. Quarefentio anbsp;horum commentariorum bonâoperam nauafte, qgt;nonfolu**d^,^^5!nbsp;dodrinam dcpnitenua beneficioDei,EccleGæreftitutam,f*'*^ nbsp;pie explicet,fed etiam corum fcriptorumdida,ex quibus prodig*^^iiinbsp;roresorti funt, diligenter recenfeat. Si nominatim refutet.nbsp;autem PontiGces,! yranni,8óeorum fatellites hancpurioremt*^ p/r*quot;nbsp;Iq dodrinam, quæ rurfus immenfa DEI mifericordia iIJuxit,cri**^^)li''nbsp;perfequantur,tarnen nos meminerimus offici),quod Deo deben^^^Cnbsp;urn Dei,ut Pfalmusiubet,pio ofculo reuerenter excipiamu?/nbsp;dodrinam grato pedore ampledamur, eamque uelut depoi**^nbsp;bona fide conferuemus. Ad quam rem fpero hos con*^nbsp;mentarios plurimum profuturos.

VIRO D. GREGORIO PON/ tano Dodori luris, Cancellano Düci»nbsp;Saxoniæ Electorjs, Joannesnbsp;Bren dus. S* D»

V C E T inprimi's in poîitqs fapiêda ac bôgt; nitas Del,qui cum tueriinftitutaina feciuilênbsp;fodetatem uelic, fubindedat præfJantes ui/nbsp;ros,qui fapienda uirtutefuJciantautrefti-*nbsp;tuant refpubJea Solon Atticam efuitatem cô^nbsp;CLifïàmdiJJenfionibus ciuium rurfus erexitJnbsp;Et AuguHus Iegibus,iudKtjs,prgfidtis,trannbsp;-------quiJlitatem Imperrj Romani muniuiu Ncc contumacia perfici hæcpoiïùntfine ingenti la/nbsp;^cclefti auxilio.Quar^ præapuum in terris decus eft in eo mu/nbsp;accedit longe maiusac grauius onus ,euminbsp;ciuilia negoda regunc,ut Solon Au/nbsp;tjualesfuerüt lofcpli# ,nbsp;qui cum intclligcrcnt Politias debere efle

ua rerlfßis ccclefl:isdo(ftring,ad curam regendorum Impcricrum,alicrarn doätinifnbsp;ff Ibgiones cmendarent. Ea ucro ilfis ingentianbsp;l^^l'^jna acpericula peperit. Nam Diabolus ardensborribili odionbsp;^^gt;*1]nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;uirosjubicunquepotefl, 6cindigat

Epicurcos fapimtes,ut fumma immanitateodn,ur3r/ . ^spcrfequantur.Iraque nullum cftmaiusonus^quamueræ rcli/nbsp;cæterorum piorum fupplicia,tum præcipuenbsp;bladfiicticiics Ôt cruciatustcftantur.Hoscum castcrimortales#

EPISTOLA NVNCVPATORIA.' tum uero maxime principes mundi,amp; quiignari pieta«s,fapienna^nbsp;lunt,quid aliud quam naHagp-ocT-« ac piacula eflè fentiuntC proptcfnbsp;bitranturDE VM tonrerumnaturæirafci,propterliosnegafcnbsp;frugesjamp;folem aclunam palIefcerejcIamität.Jdeocß,quantum poni^nbsp;annituntur, uteosfunditusdeleant» Nec profedoprj, quihxcp^fnbsp;ciuntjperfcrre odia poflentjnift diuinitus erige cntur^ac uidetentnbsp;ganaamp; milites eiTefdi) DEI bellumgercntisiisnvAo(icum Diabonbsp;Cum autemamp; tePontane, uideamus infimili muncre,utEfaiaf^^^nbsp;Daniekmuerfari, boceft,ad gubernationcmreipubiicæadiungtr^ nbsp;ôrinæ cccleftispropugnationem,conuenit,ut gratia s DEOaga^nbsp;qp dat nobis gubernatores reipublicg non folum fapientesjcd ctiam Pnbsp;os, acuotafaciamus utfiliusD E I, qui donatus eft nobis,nbsp;opera Diaboli,tc in fancftiftimo munere tuo adiuuet* Qiiotits tclt^nbsp;tern in corona principum amp; dicentem CHRISTI caunamnbsp;rannos uidijfubijtanimum imago Danielis fedentis internbsp;na, amp; cumde odiorumacpericulimagnitudinc cog!taui,tLimnbsp;xi animum meum rjsconfolationibus,quæ nobis diuinitusnbsp;funt» Prophcta DANIEL fignificatraulto etiam difficilio''^^'^^^^^nbsp;mina nobis impcndere his poftremis temporibus,quamquali^^^nbsp;rum fueruntjfed magna confolatio nobis propofita eft, q?nbsp;lt;ftusexpreffe uocat pios adhancmilitiam, neaflentianturPontiricibnbsp;jmpijs, qui inEcclefia defendentïilt;^Aojxavi«tf,prædicitfuturaefl^lt;:^nbsp;minaingcntia,tftaturD B Oplacerelaboresnoftros, promittit^^nbsp;am auxilium, Quare, quodfacis, excelfo animo contemnas odianbsp;furorem fapientum Epicurcorum, tibique gratularchancuocationtjnbsp;qp in hanc ftationcm diuinitus collocatus es,qua nulla eft ir*nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^*^8

ftior, inqua tibi prælucent exempla fummorumuirorum,Efaiæ,l^ remiæ, amp; fimilium, tequead perferendos labores hortantur, innbsp;cuftodcs habes angelos, ac ducem filium DEI, qui contereteap'j'nbsp;ferpentis, cum quo præliatur. Cum autem fcircm tepfjs amp; erudinbsp;fcriptis maxime fauere? Seis enim amp; eos, qui docent fuos labores^nbsp;bere cum ueftrisconiungcre, ac curare, utextetamp; ad pofterosp^nbsp;niat dodrina E VANGELII rede explicita,nbsp;aufpicio nominis tui hæ condones de Poenitentia. D» Chriftop^nbsp;ro Hoffman, erudite ÔC pie fcriptæ,in publicum ederentur. inbsp;rabam enim fore, ut tuo nomine plures ad ledionem inuitarenn^*quot;nbsp;(imul etiam uolui extare fignificationem obferuantiæamp; meæamp;^h®nbsp;rum , quam tibi debemus» Et quia precibus adiuuare

o noftrol BSV CHRIS TO com men'* quern oro, utte Ecclefiæ 8lt;Lreipublicæfertietin/nbsp;columem . Bene uale Ex Hala Sueuorum.nbsp;decimo fanuarfj. Anno. M.

COMMENTARIORVM DE Pcenitcntia, Liber primus,in quonbsp;de uera pietare,amp; ueronbsp;DEIcuku*

PARS PRIMA, CONTINET POßquot; nitentiæ definirionem,in qua eft operisnbsp;todus fundamentum»

PARS SECVNdA, HABET expofitionem de uera contritione,nbsp;priore pniteiitiæ parte»

amp;: iuftificatione fcripta eft:feu,de con folationequæ fitperEuangelium,nbsp;pofteriore pccni'ten tiæ parte.

GRIPSÎT depocnitentiaLongobar duSjfcd cofarcinatis fere ex patribus feil/nbsp;tencrfSj amp; mutilätis i Arque huile fecutinbsp;funtSchoIaftîciTheologi,quibusfimi/ 'nbsp;liter peruerfum ac demens confiliuiii fil nbsp;iCjfcribendi cöaccruahdi côtlîrtiêtâri/nbsp;os in Longûbardum,potius quamnbsp;ptur^ ferttêtiam eharranduBt crat qûidênbsp;melius atc^ütiliusjnosprorfuscacérê»nbsp;hnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Chriftp

.^tentia diü ignorauerimus,qüam üel nominum eorumré ^di itj extirpari èC fepeliri poffent gt;. Sed qiioniam nunc reg/nbsp;graflantur in tonus prope orbis Ëccleftjs:amp; illæ nonbsp;^liç '?^^^Ofdibus dodlrinæ repurgari, nifi decorrupta per iftosnbsp;Ecclefiaftica Chriftiana dodrina admoneâturtpernbsp;%nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iudiciuttijôc de prophanata poenitentiæ dodrina

l^'ncendi ac damnandi» ç §^ür pnitentiæ quidem feccrurtttrês partcsîContritionem,nbsp;Satisfadionem^Sed omnino, fi quid boni in illisnbsp;11nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;crat,id totum uanifsitnis commends, uel philofophiæ ra

» aut pharifaicarum traditionum fde contaminauerunt 8d vQbu.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;?

^perunt.Nam primum docent,ut homines pnitentiam eli/ wnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;deindeaddunt,quod hisoperibusftbi grati

aluationis mereantur.Quo non folum pnitentiam rede no ta^nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Euangelium,quodconcionatur defîdepla/

»COMMENT. DE POENÏTENT-tscacfcmsCjprorfusobfcurantatcpcxcludunt.Aclibeteadcrepï® cis præfari,u£ ledori confilium meum, quod contra iftorum dog''nbsp;mata,pro ueritatis amp; glorig Chrifti affertione, in hoe mconbsp;fecutus fum,plane apertam. Sic enim melius intelliget, quan*^^nbsp;ceflarium fit, omnibus modis amp; omnium uiribus, prophan^f^*nbsp;Ecclefiafticam dodrinam, rurfus per Sanéfe feripturæ iudió^'nbsp;amp; fentenciam repurgare.

, - .. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Proinde contritio,feu copumflio cordis prima eft, quamnbsp;nbsp;nbsp;j

Schola^cit lâfticî definiuntdolorem uoluntarie propeccatis affumptum^/ ^uid.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;li,(icut airjs operibus noftris,tribuuntmeritum gratiæ rcnno*

nispeccatt Verumhæcde contritioneperfuafio,eftinaniso^ fla rationis cogitatio 2lt; merum hominis fomniummecnbsp;aberratur in eoa Scholaflicis. Primumenim, quia contritio'y,nbsp;fingunteflè rationisopus,quæeft opus Spiritus famfliinnbsp;quod fuis in locis claredemonftrabimus èi. euincemus.P^*

7 quodoperinoftro tribuuntmeritum remifsionispeccati,4^^j/ natur gratis, propter folum Chriftum ,his qui promifsio'^ .nbsp;tiæcredunt.Q_uareitafentiendumeft,8cficconfirmanda^^ .nbsp;Ecclefiæ,quod uera contritio amp; uerus animi dolor, in quo eunbsp;ra deteftatio peccati propterDeum offenfum, non fitnoftra^';nbsp;ftriatfedcontingitdono Dei, aliud plerunqueagentibusamp;^eonbsp;tibus nobis. Nee mereturremiffionem peccati,fed ferait ad hunnbsp;Jiationem noftri ueram coram Deon'n primis autem ad depnuinbsp;dam,impiam illam,8c fuperbam ac uanam perfuafionem, leu^P.nbsp;nioncm,de merito amp; dignitate iufticiæ rationis coram Deo.b'nbsp;que,fi quibus illa uenit,?ine fide gratuitæ remiffionis peccati, eU^nbsp;protrudit acmergit in perpetuam defperationem:óóficnbsp;næ falute priuat.T antum abeft,ut cum a lij s operibus Icgis » uiC'fnbsp;toriafaluationiseflepofsit.

confeßio Porro Scholaftici fuæ opinatæ contritioni, fecundoloco a scholaRicoz duiit Confefsionem oris: qua parte intelligunt confefsioneiunbsp;tumquamfd liâ:orum,quæa contritisfîat. Etlicet fitaliqua delidorumnbsp;necertària quam prj faciât coram Deo hominibus,ta'^^^nbsp;Scholafticijbelli dodores , banc folamnobis prædicant,ptc4nbsp;facienda Romani pontifices, etiam edi do requirun ta oobgt;sj .nbsp;tam omnium delidorum noftiorum enumerationem, Pnbsp;iiutifsimas cogitationes cordis. Porro iftam fcrupulofam, dfiunbsp;lem ,imo impofsibilê confefîionem delidorum,iubentnbsp;fices a fingulis coram priuato facerdote,uel femel in anno.utu*^^

P R A E F Ä T I o: nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*

quam hypocrifim,in hac quoc^ partc,ab illi's docen, amp; re Scholaftici aiitem hanc non minus quam contnti'onem manbsp;1nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iilen'ti efle,pro depulfione peccati fingunttipfarnquc uocant

^ffamentalem cum prorfus (ine omni mandato Dei doceatur, Inbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;uiolêta,pharifaica,amp; multis modis impia amp; indigna Chri/

quod in quodam alio opère, propitio Chrifto lelu, dicam ^cndam*nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;sùtitfaâio

crtio loco agunt de fatisfadione operis. Et cu potuiflent hac operisscho» Scholaftici,de exteriore pcenitentia, quæ eft qugdam perpe laflkorum,nbsp;ftudiü pertinax,ut ita dicam, declinandi a manbsp;. ^hciendi bonum, dicerezquod tolerabiliter fatisfacftio uocarinbsp;æt.Non quia illo pro peccatis,autpnis peccati fatisfiatrSanxnbsp;fnitn lefu Chrifti filq Dei emundat nos ab omni peccato linbsp;j^^^tabæterna morte »Sed quia in eononnihil fatisfic uoluntatinbsp;uidelicet illam pnitëiiam a nobis rcquiric.Nam a Chri/nbsp;Q ^Apoftolisdocetur :adeoqp ab omnibus Prophetis. De quanbsp;dicimus:die befte bues nicht mer thô.Optima pcenPnbsp;uita.Qua nimirum receditur a peccato, ÔC implen/nbsp;WHæcinquamutiliaamp;ne^nbsp;parte Scholaftici tra(ftare,maluerûtnbsp;4 ^^uornore ineptire,quia iubent,ut latisfàiflionis nominequp/nbsp;ihf\ ^P^gt;a a confitentibus requirantur:fcilicet,quibus fatisfaciancnbsp;diuinæ,punienti alioqui noftra peccata.Porrohic nugannbsp;quibufdam operibusnon preceptisa Deo,quæ etiam inde tólt;lt;scfeo/lt;lt;»nbsp;'^ocant,nempe, certam eleemofynam, certas precationes,amp;^ ükonmhnbsp;ijj^^,^dunia.Item, peregrinationes, redemptiones miflàrum pronbsp;cfj rnortuis:denicp emptiones indulgentiarum, omnium pulnbsp;ilj.^**nas,amp; utihfsimas,non poenitentibus,cætera intelligis.Sednbsp;la,, non tribuuntmeritum remifsionis peccatûquia pecca/nbsp;i-çk dicunt per contritionem confefsioncm : fed meritumnbsp;^ionis pnæ,non æternæiîlius,fed in purgatorio perfoluennbsp;Vuanquamne hocfigmêtoeuitarcpofiùnt,quin arguantur,

Chrifti gloriam oblitèrent amp; opprimant» fitlibidojiudicantium fine fcripturis de uo/nbsp;débita pietate.Exiftimât Scholaftici,q? hominbsp;¦gt; pins facere queant, quam fit omnibus a Deonbsp;: cum diuinis mandatis nemo latisfacere pofsit, ilianbsp;nobis relinquant,in quo poflèmus alienis 8t nonnbsp;^pcis uacare. Sed huius exacliorçm difcufsionem referuo in

aliud opus.Satis eft hic tenere, quod etiam ipfis bus hæc pars pocnitentiæiioneftnififriuolumnbsp;nbsp;nbsp;audax^'*

commetum 8^ fomniumtamp;prorfus nulla autoritäre uerbi cctur * De quo certe in Ecclefia ita pronunciare oportet, utnbsp;ftus pronunciat.Matth.xv*produ(fto teftimonio ex Efaia t fnbsp;lus hiclabijs mehonorat : cor autem eorum longe eft a jnbsp;caulTa autein(jx«-rlu/,uane ac fruftra colut me:docentes dotnbsp;mandatahominum*nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. i

Hæc fere eft fumma Theologiæ Scholaftice Si. rattonis ojP nitentia,breuiteracpaucisdida /Ex qua liquet primo,nbsp;totanullamlàciuntdelefuChriftomentionem.i^ancpï^nbsp;tuerunt illius mentionem faceretuidclicet,in dogmatenbsp;onis uiribus totum fubiacere putant,amp; illius obedientiabpnbsp;fibigratiam Si falutem merer!. Denicp, fuper hæcgtau»sgt;nbsp;commoda dodrinæ accedit, quod mandatum Dei deag^*^nbsp;nitentia,uanishominum commentis,ne quid durius hienbsp;maxima fui parte coiitaminauerunLEx quo iudicarenbsp;(piritumprodieritin mundu, atep regnet in illo,quidagat^ ¦nbsp;quequamdextrepro Chriftiana dodrina a magnis m-j/nbsp;utriufque poteftatis defendatur : quo tarnen nihil quam ob *nbsp;tur, opprimitur Si negatur Euangelium de gratia redemp'nbsp;noftræ per Chriftum, fides uera extinguitur, Si folænbsp;mandata hominum extolluntur Si magnificantur.nbsp;gmata,quia a multis hoc tempore reuelati denuo nobisEuangnbsp;gratiæ Si falutis noftræ per Chriftum,pertinaciter in Ecdena»P^.nbsp;rimis in locis,reunentur,confutari debent, a quibufcunqof.nbsp;hoc fieri poieft,quantulifcuncp uiribus dedrinæ. Nam kfubnbsp;ftoDomino Si feruatori noftro, hancconfefsionemnbsp;fuægloriæ omnium primo,deindetoti Ecclefiæ, uel periculonbsp;iusanimædebemus,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;_

Oftendipaucis,quæresdederitoccafioncm mihi,curanit^ gt; induxerim depocnitentia fcribere:quod hoc temporepon allt;nbsp;grauifsimos amp; fandifsimos laboreseolibentius faciam, quianbsp;phemi homines multi contra claram Euangelfj lucem, ab .nbsp;fandis 8i uindicandis erroribus fuis,tarn crafsis quam imp^^nbsp;nullo mododefiftunt: in tantum inanes fîdei, ôialieni a gt;P*^nbsp;lefu Chrifti. Nunc dicam de argumento huius libri,nbsp;feci partestôi in prima quidem expofui, quid fit pcrnitentia,qnbsp;liter maxime clarc acperfpicuedocerî debeat, Deindeadieo^

P R. A E r A T 1 o: nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;s

i (emper in promptu habere , tanquam principia quædanl gubernent difcencis animum in ChriftiaOa dodrina* Nec uûnbsp;umeftalio magis idoneo Iqco pofle eas explicari^quam iri ea par/nbsp;exponit quid fit pnitentia.Eft cnim in illis quæftionibuSnbsp;enarratio quædam confîrmatio definicionis t quod fuisnbsp;locis cognofcecur,et aptius Si maiore frudu,quam hic dici pofnbsp;quot;fin reliquis duabus parribus egi de cotricione Si fidetnam Si pccnbsp;quot;fentiæ has duas principales partes ad præfcriptum facrarum litenbsp;dedirquibus deindeadieci tertiam illarn de frudibus pninbsp;externa nouitatc,operibus in Chriftiana refipifcêtia denbsp;'ffs»Sedilli poftremætradationi dabitur proprium uoliimen,finbsp;h is meis inceptis Si conatibus fauerit lefus Chriftus * No/nbsp;primus liber in nimiam molem excrefeat»

,j..^fhæcdeargumentofuturi operis:in quo etiam feparato uoîu L'^^pharifaica m dodrinam, de pnitentia, perftringam ? lamnbsp;ac paucis percurram,quid omnino oporteat in Chriftinbsp;,^?poenitêtia a nobis fpedari.Sane enim uerax Si Chriftiana pcc/nbsp;JJ ^^ff^hoc eftjuerax refipifeenria Si côuerfio hominis peccatoris futuerbinbsp;jj ^eum,nulla eft,nifi quam Deus in pcccatore, per uerbum fuquot; DeiinEtdt»nbsp;fpiritum fandum operatur ? Vnde Chriftianis, quærenti/nbsp;Dei, èC fuam æcernam falutem, quam maxime corn/

^^^fJataelIèdebet uerbi Dei prçdicatioSi dodrina:cû legis,turn PawVeWM (çJ^figelri.Nam contritionê,ueram illâ, qu^non habet fimulatosnbsp;fî fidum odiû peccati ,fed in qua eft cognitio peccati uenbsp;^^^¦3f*l^omcpeccatorueracitercupit,efficit8i operanbsp;nobis Deus, per legis diuinæ prædicationê,ôi per cômina/nbsp;jj^^^^sillasdamnationisimpiorû. Hacueroaniminoftri indicibilinbsp;Iç ferroribus ita concutiuntur Si cruciantur, ut nihil minus uelnbsp;C*^*hil minus amare queant,quam fie conteri. Sed necefle eft itanbsp;Si ad defperationcm falutis redigirquia Deus non, quânbsp;^numiliatoSjCÔfolatur, nec fanat nifi contritos corde, Hanc ernbsp;quam amarius odimus Si peius fugimus, ipfa raorte,fecuri hynbsp;çjçpf*fa:finguntrationis uiribuselicianobispoftè.Deinde,quænbsp;(jjj^^^fationem meditatur, Siblafphemat Deum,diciturpaceni

operatur inconfcientrjs noftrispa Q. gt;promifsioneremifsionis peccati gratuitg,reconciliationis, iu

Buangcîq promifsionê,credimus.Neqî cnim ah'rer fanat impq 8i peccatoris contritûec cÔterritû,nifi hac cÔfoîanonenbsp;uangcliûrcuius apiid Scholafticos in ecclefia papirtaRîalnIs*'nbsp;fjlentium eft. Necp aliter a condemnatione æternæ mortis 1^*'nbsp;murîtametli pnas mords, multis alrjs mcdijs hypocritætï^^ jnbsp;cfFugereJed hoc inanitcr ôd fruftra.Porro,quando fidem co*;nbsp;mus per Euangelium,tunc oritur demutn uerax odium innbsp;difplicentiadepeccato,ôd Deo per peccatum offenfo:nimirU^ ,nbsp;quam quædam gratitude. Ipfa uero pax confcientiæ de quac,nbsp;cft fidei fruétus ille,qui aiiimum peccatoris,alioqui male afte^^ nbsp;fanatjferenat amp;tranquillat, Sd prohibetne in defperationeiî*^^^nbsp;tur,adeocp firmifsima fpe æternæ falutis munit : denique onjjlnbsp;illam perturbationcm.dequa diâum eft, dtfcutit amp;' tollit nbsp;eft neceflària Euangelrj prædicatio,in pnitentiædoânna^[^^^nbsp;drinx uero hominum plane nihil ad rem faciunt:nifi quolt;^

Chriftiana pnitentia de qua loquor habetpr^ Met motuf motus alios fpiritualifsimos glorificandi Deum:amp; in oinnib^'nbsp;fuos fpirituit filqs, conatibus, didis amp; fadis illû colendi. Nam amp; confers*®nbsp;lidorum pia inde nafcitur : nimirum no ex fola contritione,^nbsp;tiâ CK fide,in qua eft indubitata fpes amp; certa fiducia accipicod^^nbsp;mifsionis peccati per Chriftum. Et fie quïdem eft uolunfariiigt;^^^nbsp;minis opus,non uiolentum:nô modo confcfsio delidoru,nbsp;etiam tota pnitentia amp; conuerfio ad Deum : fed innbsp;cffîcax eft Spiritus fandus.Neq? habet opus confefsio ilhnbsp;édicta pôtificum ab inuitis extorqueatur : quæ fola utilis«nbsp;quia fua fponte faciunt eâ homines pq:fiue ilia fit opus corâ P Jnbsp;fiue coram hominibus.Dixi aurem fupra,impiam efte,quæ^^nbsp;uidsamp;nokntibusextorquetur.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.

Sic tota reliqua uitæ nouitas, Bc uere opera bona,funt effedus hujus Chriftianæ pnitentiæ. Nec exiftimare debefnbsp;quod remifsionem peccatorum illis mereamur.Hæc enimnbsp;»'fwîj?io()ec ^d nobis donatur:nempc,per mortem unigeniti filrf Deinbsp;catorum CW Sitamen Euangelio,quonobishæcmaximabeneficia Chrifi*^|^nbsp;niineoffèruntur,credimus.Etgratuitam efle hanc côdonaiio\nbsp;delidorum noftrorum, hoc màxime arguit, quod promifsio^nbsp;arum Deus nobis tam preciofum pignusdedit:uidelicer,nbsp;um,qui incarnatus, paflus, mortuus, excitatus a morte,nbsp;jeterno glorificatus, nos rçdeinit a peccato ôd a morterade^j^^^

^^are oportet nos de meritis lufticiarum noftrarum plane dez *P^gt;ave,amp; aliunde faluationem expetere* Nifi enim dediflet fernernbsp;pl^umChriftus prcc!umamp; fatisfaólionem pro noftn's peccaiis innbsp;^oi'tern:amp;nifi gratis hoc beneficiünobis impendiiïet, nemo om-'nbsp;^¦utnnoftrum laluus fieripotuifïet, Neque tarnen prodcft ilia regt;nbsp;°fniptio,nifi illis qui credunt : Sd faluationem hanc fui agnofcuncnbsp;§'atuitam eflè.

HuncergoCanonêfequidebebunt, Ecclefiædoélores pcrpe/ tiioiii pccnitentiæ dodrina : uidclicet, utpoftconfcientiædolo^nbsp;terrores illos in contritione, poft reuelatioiiem peceari SCnbsp;'^^æDcijadmoneantdifcentes confolationum Euaigelij,amp;rcconnbsp;^^ationis erga Deum, quæ facta eft omnium noftrum per Chri^nbsp;. Nam tune demum doeftrina de bonis opcribiisfecuretradtnbsp;flicitcrdifci,quâdo homines de uera in Ghriftum fidenbsp;P^funtedocfti.Cpterum pcfsimeconfulunt infirmis perturba,nbsp;'yenfu cognitione peccati mentibus, qui homines non inittûcnbsp;adoperum fuorum mérita amp; fatisfadiones. Nihil en in prórznbsp;'^5iiedctur afflidæ confeientiæ, nifi æftimatioineffàbilispreci}.nbsp;'^IneruIefuCJ^ridi^Sicut propherateftatur: Etnoticia fui féru usnbsp;p^'Jsiuftus, multos iuftificabitnpfe enim portabitpeccata ipfoRz.nbsp;^*cuero notitia non eft alia quam quæ fide per promifsionem Ez ,nbsp;''gdij adprehendicur: deredemptionenoftri ,amp;:æternafalutenbsp;f^*Cliriftum.Sedfpiritu conftat,nölitera:cuius lausexDeo eft«.

J^l-enchus capitum prima- partis Jibriprimi,de pnitentia? p p.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Quid fit pnitentia.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Cap. primum?

1, p^bpfosrefurgerc:ite,de origine et caufsis impi) erroris quo Pp?^^§3recocperiint,recÖciliationecontingerepoire. Cap. fj*nbsp;ubiterdepeccato in Spiritum Sandumrquod dicitur peccatünbsp;®'^^o«-tem.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Cap. iij.

kontraeosquilapfis,peccatiremifsionc,fcmcl duntaxat, mini ^Q^^dendâ permiferûtzcûea femperreddi debeat,nbsp;ad Deum conuertuntur, etiam in/nbsp;'«smodiäUpf.s.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Cap.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Hii.

a2'ere:utrum omnium, Sf omni tem P^^toîiusuitæ,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Cap.

Contra præfumptionem amp; defperationem : Sé quod n fera pnitentia, niîi quæ deftituitur fide in Chriftum. nbsp;Dè differentia ac notis ueræ fucatæ pcenitentiæ ?nbsp;fedibüScognofciSi iudicari poteft,contranbsp;dem.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Cap.

tarn. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Cap.nbsp;nbsp;nbsp;v'iiij*

SCripturus de pnitentia, efficiam ante omnia utilKos^^^^^jj/ certam,ab hoc initiojeu defcripttonem ,feu definitioncJ^nbsp;ftituam Sc proponam:quam deinceps in toto opere fequaf* ycnbsp;de alias quafdam illius circunftantias Sc acceflorias quæuio*,jjy)nbsp;in earn dodrinè partem,aut fua fponte incidunt,aut cafusn^nbsp;inferunt,pro uirili amp; mediocritate mea diligenter explicabo* .

Proinde,eruditi grammatici, qui græcæ linguæ notida'^f^/ fitentur,deducuntpnitentiænomen,a fenfu retraâandolt;nbsp;ra in melius mutanda:fiue,arefipifcendo,mutatacpfcu£endgt;nbsp;certum eft plane, rem quæ in iacris pnitentiæ nomine doee .nbsp;huic nominis fi'gnificationi prorfus conuenire.Nam uera^e re rnbsp;centia, qua cogitata Sc fada priora retradamus, adeotj innbsp;mutamuSjCompleditur utic^ totamrenouationem : non illa*^ .nbsp;ternam cordis folum,fed etiam externam fadorum.In qua ä*nbsp;'Cotttritia. *100 folum dolortrifticiaCß commifsi ,amp; fui maJifenfus qugt;u^ nbsp;horror,fuga, acdifpliccntiaearum rerum, quænobispauloanbsp;arridebant amp; placuerunt : Verum etiam fides in Deumnbsp;ftum,quacorcontritum 8dperterritum cognitionepeccatio^U'nbsp;Dei,rurfus accipit firmam confolationemîut pofsit in poenitcn unbsp;extema regt; debitoinftituto homo retineri, adeocp per externam fui emedatnbsp;noiMtio.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;frudificare:fine fide enim nemo unquam pie dolebit de

ribus adionibus prauis : nec^ poterit ferio Sc perfeueranier uit^ fuam omnem in melius mutare.

Porrohuic nominis proprietati refpondet apud HebræoS uertendi uerbum, quo ufi funt cû ali) prophetæ, turn Ezechiel lt;nbsp;pniténtiæ prædicatione.Sicutcap. xviij. ubiait:Si impiuseg^^^nbsp;pnitentia ab omnibus peccatis fuis,uita uiuet etnÔ morictur»*^ 'nbsp;Côuertimini Sc agite pnitentia. Et ibidê : Reuertimini etuiiU^^'nbsp;jNâ in illis omnibus locis,idem uerbûeft in hebrgo,ab eadéradKnbsp;utuocaiif»

LIBER 'FRIMVSr nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;?

^tuocant,5^ origine dedudum.Quod fignificat non ita pccniterc P[oprie,ntqui dolent folum de impie,fcelerate,flagiriofe amp; tur/nbsp;PCef admifsis:quemadmodum ludas pnitentia dudus eftac donbsp;quiprodidit Chriftum: Verum etiam,utquibus fie difplinbsp;fua errata,delidta, iniquitates èC peccata, ut ex toto corde fe/nbsp;JîdDeum conuertantjfiduciagratiæ concepta,refipifcant acre?nbsp;^«antin uiam. Qualis fuit pnitentia Petri,qui poftqüam pecca?nbsp;^^¦aaettemeritatem fuamblafphemamagnouiHet, itadoluitacflê knbsp;^'aamare ut tarnen fiduciam gratiæ non abijeerendeniq? fide innbsp;priftum conceptaipnitentiæ frudum optimum fecit. Nelt;^ ez Cttujfa totiianbsp;^ai pofsibile eft,uere ÔC ex animo ad Deum conuerti ,8lt; cum fruznbsp;pÇ^iquidecet filios Dei, nifi eos in quibus eft fides placati nobisnbsp;patris, amp;remifsi peccati noftri per Chriftum.

hune ergo modum uerbihebræietymologia,fignificationi j^^cædidioms pulchre confentit : Siipfaadeo rcs,quæin facrisnbsp;, ut d J xi, pnitentiæ nomine docetur, aptifsime quadrat, jnbsp;jgt; ^¦aiani uocant. Bues thontcum id quod audader, flagitiofe Sinbsp;^¦a£e,item minus iufte,minus prudenter autpieadmifliim eft,nbsp;^p^fius caftigatur,cohercctur,comprimitur Si emêdatur. Quodnbsp;^9^andofit,in erratisnoftris Sidelidis contra Oeum admifsistecnbsp;ex amore iufticiæ,probitatis, amp; uoluntans Dei,tune pro?

P'^fede dicimur Si pie agere pnitentiam. Sed amor ille non p!j'deexoriturin homine,uerusac firmus,quam perfidem innbsp;^dum:non enim cognofei a nobis Deus fliciter poteft, nifinbsp;tiih I Chriftum:multominus amaripoflèt,finehac fidetut ç^c^**^'^**nbsp;, qui pnitentiam fine fide prædiçant :nifinbsp;animasmadant Siperdunt.

infpiciunt diligentcr,6i confyderantattente, illi intcl jj'^'^^paofedo,pro Spiritus prudentia, pnitentiam non effealinbsp;nouandæ ftudium:quod ex fide oritur,eius quibenbsp;^¦ga fe Dei per Chriftum redeagnouit, Triftitiautiquenbsp;iü(3quemgignitpeccatiueracognitio. Simetusatc^terror TrUinpea»nbsp;quem Ieniend«m èC fanandum confolationbsp;placato deo per Chrînbsp;ajjcum fide adprehcditur,accêdit et animat hominis cor,nbsp;externæ iufticiæpium, uerax aefif''nbsp;^^udium præftandum.

pnitentiam agendiacdocendiratio schokßid e qua tam exorbitant qui nos docent, proChriftiana

COMMENT. DE POENITÉNT, pnitehtia frigidifstmas attrition û Si contritionum hypocrif^^^^jnbsp;alia incÔmôdla falfæamp;impigdodnnætaccaîn.Acfingi-intî't^'nbsp;onêpeccati,illis operibüs nosttiereri: profedotam nóChr**^^ ;

qui Chnftianûnornêa(rocifsimepfequuntur,etEcclefiani mifere lacérant atcp deuaftant.Qiiæenim nocêrior peftisnbsp;Ecclefiam poflet,quam eftimpia,iTiêdaxJallaxc]^dodrinaCnbsp;Vere pcenU p^cenitentiam agens,non delet,non extinguit,pnitentiani^o .nbsp;do,îua peccata : quia remifsio peccati donatur gratis nobisnbsp;ter Chriftum Sed ad agendam pccnitêtiam accedens,pnT^nbsp;cft ignarusfui malijin quo fuit amp; eftpropter peccatû:hoceft/nbsp;demnatiôis atcp iræ Dei, quaeirrogantur,per legem,propt^PVnbsp;catû.Qua re prohibetur ne de iuîticrjs fuis,fuperbe, arroga*^^ nbsp;amp; pr^fumptuofe fentiatîqui optimus eft,8d prgdarifsfnius fr^',

. contritionis . Deinde, necimmemor eft beneficiorum quæ uocatus ac receptus eft, per promifsionem Euangebi,nbsp;ter Chriftum:quæ cum fideadprehenditur,uetat ne innbsp;nem falùtis corruamus,quin potius quam certifsimi [jjenbsp;curi,æternæfalutisefficiamur.Denicjîhanc promifsioncrnppnbsp;cauflàm habet,uitefuæin melius mutandæ:quia totusin jjnbsp;Deus amp; pater Domini noftri lefu Chrifti,in omnibusnbsp;dis fuis giorificetur.Satis nouit,iam non opus efle iibinbsp;remifsioispeccatiamp;fuitææternæ,quâaccepitacpofsidetp^*^nbsp;ftum.Nam fi quismereri uelithoc gratiæbeneficium p^*quot;nbsp;ra,is blafphemus cft,in autore eternæ falutis,Iefumnbsp;ftus enim redemit nos a peccato amp; a mortetadeoq^ ab cternisnbsp;didionibus legistdeniq? perfedifsimc nos deo patri rccond

In hac pnitentia,feu refipifcentia prima eft contritio cof TMittntit amp;uehemes dolor,quioritur quidem,ut fæpcnbsp;(artes. ram cognitione peccati,quam lex moftrat. Hec enim eftnbsp;nis dodrinataccufans peccata uicia noftra, 8d fententiamnbsp;morris,quelata eft cÔtrapeccatoreSjCÔfirmans.Etideo prom'nbsp;gratig ad illam accedere debettquam nos oportet per fidem a P .nbsp;hendere.Euangeliûenim eft iuftificationis etfalutis æternynbsp;na:Et libérât a peccato amp;æterna morte, qua ten us qui andi^^^,nbsp;uangelium , in Chriftum filiumDeicrediint Quia contritioPnbsp;fe nulli poftet prodefte : imoeum, in quo eft fola, fem per utMnbsp;in defperationem. Sed per Euangelp confolationem crigin'iA^nbsp;fpem falutis æternæ : propter filium Dei Chriftum, innbsp;dimus . Quapropter cum pnitentiæ dodrina »

LÎ6ËL PRÏMVSÎ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i

femper debet coniungi:ncc Euarigeliû fine pccm'teftha '^occri debet. Quanquâ fuut, qui uideri uolunt niultû Euangelidnbsp;'fïc,cum tarnen pnitentiæ prædicationê uix unqiiam attingant:nbsp;9^alesnon poflTuntnon perniriofieflè Ecclefqs doctores. Debc/nbsp;enim per legem doceri de inmundicqs noftris amp; pcccatis : ptnbsp;*'iniiliter de nobis fentiamus. Per Euangelium autcmgratiæfalnbsp;^^itisadmoneri,quæ obtigit nobis propter Chriftum:ut credennbsp;jtutamamp;falutemhabeamus ? Nam iufliciæ noftrænbsp;reuera impcrfecflæ amp;.immundg,8d ça cauHa femper opus ha/nbsp;^'^tgratuitaremiffionepeccaticorâDeo. Deinde nec poteft ani/nbsp;feu uoluntatem pnitendi,aut frudum pnitentie firmumnbsp;l^ucintcgrumjYnpetrarea nobis,præterquam folagratiæfdes.nbsp;hac ipfa fide grata funt amp; accepta opera noftra corâ Deoînbsp;''aximeü'ntimperfeda. Quiaignofcitur hisapud Deum,pro/nbsp;^^hnftum,qui in hune feruatorem fuum credunt. Rom. vit).

t,' am aliquot cxempla prædicatæ in literis facris pniten/ fubferibam. Tarn igitur ProphetæèCloannesnbsp;Apoftoli, fientoftendi, pçcnitentiamnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*

û gratiæ docuerunt. Ezceh.xxxirj. Viuo ego dicit Do mortem impi} : fed ut conuertatur impius a uia fuanbsp;liçç ^^^^o^nitentiam requirit,amp; conuertêti fe a uia fua praua pol/nbsp;uitam. Itno nifi h?c fpes propofita eflèt pnitcti'nbsp;homini ilia eonuerlîoCDeus igitur gratis ignofz'nbsp;prornifTge 8^ oblatæ gratiæ conuertuntur ÔCnbsp;agite:nbsp;^^ï^^Utenim regnum clorum. Atregnnm clorum,,nbsp;gratiæ amp;falutis,donatæ a Deo contra tyranni/nbsp;^ijçf ^^^T^ortis: beneficiofili} fui, Domini amp;fçruatôrisnonbsp;/lt;^*'*^Qpap'opterignofcit nobis,amp;remittitgratispec/ 'nbsp;tj]., .^jquatenusinlefumChriftumcredimus:deindedifpo/nbsp;uitamæternam,per lefum Chriftum.Proin/nbsp;eftufa benignitas, debet uticj^ impetrareanbsp;fnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;namtç erudimura gratia:Tit.i}»

j;'^iitj^^^°tmfticiamamp;uitâ,feuregnû,peropera mereamur: î ^?'f*§*'^^®CÎO'ifîc^mus.Nâfuntcerteingratietincrcdu/nbsp;O bénéfices gratiæ,ad agenda poenitentiâ poftuptnbsp;opera pnitentiæiufticiam amp;^regnûmererinbsp;feruatorê Chrtftum..Quanquam quidnbsp;^idæ öc mêftruatæ iuftieiæ noftræ..ad æternæ gloriaè rc

' Ergo fi quando ad pocnitcndam per gratïam uocamur » R gt; pua eft uricp gratig prædicatio,amp; laus gratiætqua adprehennbsp;(idem,ad pnitentiam agendam,feu uitæ nouitatem,anin^^^^/nbsp;ftros præparare debemusîid quod Marei primo multonbsp;tius didtur: Poftquâ autem traditus eft loaiines, uenit kfu® *% jgnbsp;lilæam,prædicans Euangclium regni Deijdiccnsn'mpkii^JJ Jjnbsp;pus,amp;adpropinquauitregnum Dei:pnitentiam, agit^*^nbsp;te Euangelio.Nihil habet etiim in uniuerfum Euangdijnbsp;atio,quam gratis remitti nobis peccata noftra,ctdonarinbsp;uitam æternam ,amp;Iiberationemab æterna morte pr^P^^nbsp;ftum,fi in ilium credimus Hane enim unam condition^*nbsp;nitEuangelium ut gratiam fiderecipiamus ». QuodfioPf ^znbsp;ftra conditionaliter requirerct » iam lieeret, imo necefle^^^ Jnznbsp;ribusfidere : aepoffethomo contra pratiam gloriari ^lenbsp;ne feriptura doctt,nc confidamus niit in Deum, 8^nbsp;fum Chriftüm *. adeóque exclufam efte meriti operumnbsp;gloriationem,né,quam in Domino amp; gratia,glorieniunbsp;pnitentiæ prædicatio, non eft proprie Euangelq »nbsp;drinaiideo non alligatur ad operis noftri pocnitentiam » »nbsp;uangelijjfed gratis propter Chriftudonatur^Quanqua^P^J^gjU^nbsp;gelium doceatur,quomodo fit grata Deo pnitêtia noftfa nbsp;pe,fi per fidem gratiæ,ô^ per nomen Icfu Chrifti praeft^^*^'

Proinde,utEuangclq gratia,nôrelinquitociofos,autli'l^« nîtènftagt;eos qui uere crediderunt Euangelio t Ita nonpo^^nbsp;iftos bläfphemos qui meritis operum fuorum præniiu*^nbsp;8^ falutis deberi contendunt» Sediftius impietatis tatu^^ nbsp;musamp;autoresSCprofeflbres inEcclch'agt;Papiftasamp;Schol^nbsp;,Theologes» Cæterum prædiâis cxemplis prædicatæ««nbsp;cris pnitentiæ,ftmiles funt,omnes illi ProphetarûS^nbsp;rum loci qui ufquam extant de pnitentiæ,conuerfionis ^p,jZnbsp;rum noftrorû,prîEdicationc. Velut ille,qui eft Ezech.nbsp;nertimini amp; agite pOcnitentiam,ab omnibus iniquitatibus

non erit uobis in ruina iniquitas.Prorjcitea uqbis tates ueftraSjin quibus prpuaricati cftis:amp; fecite uobis cornbsp;8^ fpiritum nouum» (Hæc eft üidelicet, Refipifeentia iHa» *nbsp;mutatioamp;renouatio mentistqusein Euangelionbsp;tur.Quæ cur prsecipiatür,cum fit in nobis Spiritusfandinbsp;pe,renouatio cordis,fuo loco dicam»Æt quare morieminnbsp;iirael: Qjaia nolo mortem morien ns, di«DommusD«Wi_.^0l

ömlni amp; uimtc.(Hæc eft gratiæ prædicatio^gratufto l'ndignjs ob lâtarquænulli tamenunquam profuit, nifi per fidem promifsi rcznbsp;^èptoris Chrifti recepta)* Non ergo patresilli per fuas côtritionesnbsp;fxtinguere potuerunc,aut uoluerunt fua peccata.neqp per ulla alianbsp;^perafuaiuftidædiuinæfatislàcere, fi quieoRtpcenitêtiam un^nbsp;^cegeruntjCÔuerfi ab impietatc,erroribus etiniquitatibus fuis adnbsp;P^urn,fcdperpromifsionisfidem,fefein mifericordiam Dei connbsp;*^ccrunr,^per nouitatem uitæ Deum glorificauerunt, graciasnbsp;Sentes*

Exempla prædtcatæ ab Apoftolis poCnirenti^r, infra qiiæz fubfcriham. Vndc igitur funcnobis ortæ.iftæ uanæ 8C ftukænbsp;^^tfinpjde attritione,prodme difponentcad contricionemtet denbsp;^^'itritione præparante hominem ad gratiam; Ethuiufmodi pro/nbsp;^ofafomnia alia Scmonftra docftiinx, de meritis iufticiarumnbsp;JkarumC Velut,de cnumeratioiie omnium delidtorum noftronbsp;, ^^^'aiuhomfne facerdote:fine qua nemo faluiis fieri pofsitCfcênbsp;'atisfacfion(bus operum noftrorum quibus pcccati pccnas di/nbsp;^^uscNon enim funtnatæexuerbo Dei,fedoriginemhabentnbsp;J, ^arifaica opinione de carnalibusiufticiis, ex Chrifti igno/nbsp;anbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fpiritu Antichrifti:quiquantu in fe fuit,conatus eft Chri S(gt;irifur

^fepelirc^Qijglcm ludum præluferuncludæi, quando Chri/ Antichri^ et interfecerunt,dicentes.NoJumus,ut hictegnecnbsp;quoep eonabantur Chrifti nomen quantumnbsp;Qj^^^fa^abolere* Præualuit ergo fpiricus Antichrifti in illis quinbsp;hffum,autignorauerunt,autcontempferunt»

2*^ piarum mentium eft, iftas impietates delyris Monachis ociofo uulgo infelieiûiufticiariorum, Namnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;

,quoddixiin Chriftianapnitentia % jdemum gratum eft èc acceptura corâ Deo,nbsp;poenitente fidesremifsi peccati,reconciliati Scplaçanbsp;Chriftum : quæfine contritione quidem, horribiliternbsp;haben non poteft.Sed contritio nonnbsp;M^SI*^æhomini gratiam iuftificantem Scfaluantem merea/nbsp;^'^Pcq^ contingic remifsio peccati per opera noftraîfed grâ/nbsp;*^e(j Chriftum,folum(^ rjs qui in eum credunt,nec ullo alionbsp;per fidem.Nempe,ficredant,quod folius Chrifti benbsp;omnium delitftorum fuorumremifsionemamp;f æ/nbsp;Etenim mors Chrifti eft illud precium,amp; ea fatis/nbsp;tollitur a nobis peccatum^Ôc reams, feu pccna peccati*

tametfi non mercatur I'uftifican'onem èi. faluationem : tarnen pftemiumer dubie accipit a Deo,multa corporalia 8lt; fpiritiialia præmia »nbsp;agi'mus in terris:amp; alia ingenna præmia in coelis Jtem, rnülto^nbsp;rum grauium malorum 8C calamitatum, in corporalibus, fpin^'^.nbsp;alibusamp;æternis,uelfugam,iielmingationemoperatur. gt;nbsp;Pnitentid Cæterum hæc omnia,quæ iam dudum de Chrifbana pccnit^*nbsp;ejféilusSpifi lortnr»!- rir orrini flpHpo llf ïntpl lierantUf effccfluS cflè

ritumCbriftus quoep promeruicnobis Necdaturad principiu*^ operismeritorij: fedutopusiufticiæabfoluac, hoc eft,purifientnbsp;corda , creans fidemamp; pacemin confcientfjstamp;donans ueramnbsp;obedientiamlegis,qua fanófi ex fide glorificentDeum patreitfnbsp;ôdlefum Chriftumtnon quafentiant, agant amp; uiuant contranbsp;gloriam Dei contra fidem dé Chriftum. Quarum dodrinariin

^etinotidumpudecPapiftas. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gt;

C nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;...nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. n . Verapceiua

ergo, ut tandem colligamus nos, uerapnitentiaeit Opus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'

'iobis amp; efïèdüs Spi ritus Sandirquo propter peccatum Si coni praua ex animo dolemusrfed per fidem in Chriftum, remiPnbsp;I ^'^^nipcccati, lufticiam Si faluationem accipimusïac denique in/nbsp;^retri uerbum,non defiderqs carnis, fed uoluntati Dei, quodnbsp;f eft temporis in carne, uiuimus. Nam hæctriafempernbsp;f^^^ari in iufta peenitentia debent:nempe,contritio,fides,Si no/nbsp;Hæcenimnoùitaseftpropriuseffedusfidei,hominisnbsp;in fnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;confolationetideo poni ac numerari debet

I ^^clibuspocnitentiedignis^NarnetiamcompIeSliturillosom L ^uotquot in lege, aut ullis feriptis Prophetarum Si Âpofto/nbsp;prædicantur.

ö I Quare non fatisfacit in pnitentiæ do(ftrin3,quod ex Lon/ wdocitatur:pccn«tentia eftuirtus,qua commifla mala cum e/ uerjarunbsp;j^^iidationis propofito plangimustSiplangènda ulterius commitnbsp;^^holumus.Siueillud: pocnitetltiaeftquædam dolentisüindi/nbsp;^puniens in fe quod commififle doletNam has fententias cumnbsp;I J^catas citet Lôgobardus ex patribusiSi qui eu fecuti funt Schonbsp;^dTheologiSiSummiftæipræteritâ ac tacita fidei do(ftrina,nbsp;Chnftiani doeftores negïigerc potueruntiobfcurantnbsp;p^ifti gloriam ,et blafphemi fuiit in gratiam,et infigniter iniuriânbsp;^^^itpatribusfandis, quibus imputant quod nunquam docueznbsp;''haut certè non itadocueruiitutScholaftici UongobardusSinbsp;Vnde,qui haemutilata di(fta acerbe urgent, Euâgelqnbsp;r^^hnam penitus abolenttnéc aliud poiïunt docere, nifi PharPnbsp;quan dam fpecienl operum bonorum,quæquilibet hyponbsp;^l^'^fimularepolTunt. Verampietatem non poftuntdocere, fednbsp;^tiiinabilem fuperbiam,arrogantiam 8iprajfumptionem:ac ta/nbsp;confjeere homines in blafphemantem defperationem,quan/nbsp;°ipOs uere reuelantur,in cordibus fuis,peccata fua.

Nos igitur iftas impierates deferamus : Si in pöenitentip doeftriz Ponamus quidetn contritionemtftd mox adqcientes Euangelijnbsp;j^'^olationem,aderigendum5iconfirmandum fidemtdeniqucnbsp;(f^'^'^^ff^^unijfotiUs uitæ renouationem.Hæc doârina nihO inznbsp;impij dogmâtis : quod facile intelznbsp;quicunque Spiritum Chrifti habent ? Quid enim tam fininbsp;ç|^^Siapertæ ueritatis effe poteft, quam cüm dicitur : pccnitentisnbsp;^»tirnore Dei,Si fide per Chriftum,côuerti ad Deum,recederenbsp;; - quot;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;~ B ij

a malo,amp; operari bonumç' denicp,de die in diem fieri 8C quid obfecro aliud haeîlenus docemusCNam his paucis'-i^*'nbsp;8lt; contritionem comprehcndimus,amp; fidem mifericordiæ^*nbsp;ficatoris Chrifti,amp; totius uitænouitatcm.Hæc ueronbsp;nouatiojtota iuiticia,pnitentia interior amp; exterior, caufianbsp;dus, plenitudo totius Chriftianæ iiitæ .Dequa huncinnbsp;fcribit Paulus,ad Ephe. capJirj. Deponite uos fecunduiflPnbsp;nam conuerfationem ueterem hominem,qui corrumpituf nbsp;dum defideria erroris » Renouamini autem fpiritu mentisnbsp;(hoceft,ju.£T«yair7-i,nimirum, adi perfidem gloriægratisnbsp;nominis Chrifti,quam alijs locisdocet.Qug cui contingit*^nbsp;teft ftatuere, quod per opera fua faluationemacquirat^ô^jf,nbsp;nouum hominem, qui fecundum Deum creatus eft, iniul^*nbsp;fanditatcuera»

tilg définit io, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,i

7^ VbLI debetmoleftumc{re,fidoccndicaufa,r^ni^^^C,tia *nbsp;nbsp;nbsp;hoc eftjpccnitentiæ defcriptionem, finon clarioreex^ d

nc,quod fane libenter præftaremus, tarnen adhuc copiai*® 3» firmioreilluftrareconemur.præfertim his temporibuSjObi^'^ pgnbsp;in tantu amp; pcenitentiæ dodrinæ,amp; annunciationisEuangdO^^^nbsp;inde quia funt multi impoftores, qui non defiftuntfinipfi^^^^^jjjnbsp;mentare,amp; alienare a fide lelu Chrifti:ut nihil fere fans, denbsp;renouatæEcclefiafticædodrinæ,diciqueat*

Igiturdocui,quodin pcenitentiæ dodrina,fine malisdiçd^^g caxholica Chriftiana,debcat comprehenditota refipifeend^*nbsp;eftjinterna renouatio omnium primo:in qua eft ÔC contridonbsp;6lt;^uera in Chriftum fides,quam deinde iequi debetnbsp;terna,hoceft,obferuatio mandatorum Dei,internæ iuftid^^^nbsp;dus acfrudus«Nam opera noftra per fe,amp;fine fide in Chni nbsp;qualiacunque eorum amp; quantacunque operamur èi. pr^ft^*^nbsp;poftuntplacere : multo minus meritoria cflêreninsi^^^^nbsp;maltori^ peccati et uitæ æternæ.Comparata enim ad indicium Dei,amp;^nbsp;gis perfedam exadionem, habent perpetuam quandamnbsp;dionemîut non modo no meritoria,uerum etiam damnabifi^ nbsp;coramDeo. Quantum enim immundiclæ hæretin carnali 0^^nbsp;raÇamp; quot putas eftè homines, qui non ceftant Slt;non funtn^onbsp;gentes,in opéré bonoC ut maxime flagitiaamp;fcélcra uitent acnbsp;ant C Portoautem fi'deSjfinepeccatiô^iræDeicognitione,«^^nbsp;horribM

L i B É R - P R I M V S.' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ÿ

^orribiliter tcrrct » fauciat concunt content,amp; cruciatanrmum pfccatoris,non poteft haben*. Denique contritio fine fide,defpe'- contritioßnbsp;^atio eft : quia cogit hominem fpem falutis tocam a fe abqcere, A-*nbsp;'^fohæc tria , contritio inquam, fides, Sc externa pnitentiajcünbsp;^^terna obedientia erga legem , quæ credentcs fequatur, natüranbsp;'^âcohærentin fan(ftis,amp;funtconiurtlt;fta*

gt; fentio ueram pccnitentiam ck cordis foncibus nafci:ubi eft om primo, uerus Dei timor. Ex quo oritur uera contritio î pernbsp;^^ampeccatorferioimprobatpeccatum,impia con(ilia,inftitura*nbsp;^hftafuaptiua * Quam internam nouitatem necefte eftcrearinbsp;*^nobisperfpiritumfanlt;ftum.Namqui aftecftusfint nobiscon^nbsp;S^^iti, quantumque abftrahant nos, a ucro ôlt;î perfefto Dei timo^nbsp;'^Scin fumma legi Deiaduerfentur acpugnent,nemo pius ponbsp;^fignorare : cum omncs in pugna aduerfus peccarum id experi/nbsp;Deinde leftaturfacra fcriptura, neminem coram Deo ye/nbsp;^^ue ex corde, iüftum efte : Deiam 5gt;; fpiritualia amare.Gen.vûnbsp;Rom.iij.vq.virj* i.Cor.ijiamp;innumerisalrislocis.

h ^ ^^^tigitur hæc prima pars , noil eo folum , ut principium nypocrifït ' A^itentiæ intelligamus a Deoefte, quernadmodum mediunij

amp;^tota perfeuerantia î uerum etiam ad hypocrifeos 5gt;i. fimula ^pietatis deteftationem, accufationem Sd damnationem. Hyznbsp;enim mirabili arte Sd dolö fimulant omnia : fcilicet, tamnbsp;^j^'^fttpeccati, quam iufticiæ amorem » Non faciunt enim fuasnbsp;Ji '^lt;iiinabilesiufticias,nifi ut abhominibus credanturiuftiefte:nbsp;exprobratur, Matth. vi.amp;C xxiq. autcerte, quinbsp;fj(j^*^*^oscreduntur meliores eiTe, utinfernum fugia'rtt,8^ ccelumnbsp;Idnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eft nc hoc Deo feruire, uel potius feipfum in

Dei,fed hocaffedu^ opinionc opus,ut faluationem fibimereantur » Sed ita ne Chrinbsp;coadicia ôdfimulata iuftiznbsp;^eo M ^^*ccnarrjs fpiritibus gehemia debetiir nice mercedis anbsp;Ian' ^^.'^^P^nficntiamipfi quoqueScholaftici Theologi,quinbsp;liésnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cxtiterunt, improbant î ut Bonauentura. Seri/» Bomtwè/w^,

hacuiuit et regnat mala uo takr. Deus earn non acceptât : nee quis fic peenitens inue/nbsp;'|«gt;am,uelueniam.

pauloante dixi in quibus fpiritusChriftinon poteft eflcztriW^ rebelk animo agunt amp; operantur omnia.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;-

Tertio, quando adficio externam nouitatem fcqui ck contntione8^fide,teftificorq)uerax poenitentia etiamnbsp;Irudus iiTternænouitatis pariat. Quæpars ualetprimumcot'^

fpiritusfrudu declarant. Dequibus eftilludPauli. adTit-* Swwkorw Deum profitentur fe nofte,fa(ftisautem negant : cum fintabo

amp; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;anbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;anbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;anbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;z -----

pcûnitentiæ:ut iftam hypocrifim, quantum in fc dodorc efai» Si praccone pnitcntiæ aufferret atque elideret . Suntnbsp;perpetuo , qui pocnitcntiam fimulant uerius , quam agnnt*nbsp;quorum commertia amp; æqualitatem , homines prj cauetcnbsp;bent.Nihilprodeft eiiim imonoxium eft, Deum fiâanbsp;colere.

^^pfæccpi'ti itaifti plusfacere,quam præceptum eft, qiiod ne/ bonus paterfamilias apud homines ferre ac pad poftet, amp; omznbsp;j-^^hni improbarent,conantur.Nec fads habent, nifi etiam aliosnbsp;^^'^^miniftam impictatem SC hypocrifimpertrahant : ficut hocnbsp;^^pore Pontifices Romani,Monachi amp; omnes papiftæ.Nam amp;nbsp;l^'^phiftæin pnitendædodrina, dequibufdam indebitis open'

5 ut uocant, præcipiunt : de quibus fuo loco dicam. Monaz . 3utem,fuas confidashypocrifesappellant ftatum perfedioznbsp;^iquafi religiofius,fanc'tius, acperfedius quicquam pofsitanbsp;' - bjspræftari, quam eft omnibusa Deo præceptum . Deniquenbsp;udlitatem habenttradidones hominum in Ecclefia.'nequenbsp;1^- ^ip.profunt. Acfatisapertum eft, meloquideiftis tradition!nbsp;^^»quæfingunturcultus Deieftè: amp; omiftæ, imputantur hoznbsp;'^ibus inmortalia peccata : Seruatæ autem , in opus iufticiæ,nbsp;r ^gratiamaDeomereatur* In quorum utroquefunt immcnznbsp;^bfphemiæ.Chriftiani fciant,uerum Dei cultum conftftereinnbsp;timoré Dei, in uera fidelefu Chrifti, adeoque mandatoznbsp;^Deiobferuadone»nbsp;^'^gfturiftasnoxiaspeftes , quibus dodrinauerbi Deiconznbsp;'tiatuf jjyj-jQf-jtaslabefadatur, perleues homines, utinznbsp;1* omnes caueamus, munire debemus confciennas noftrasnbsp;{jJ'^Çhriftiana dodrina,quæ prædicat pnitentiam fidem*nbsp;.J,-» ut fada praua deferamus , 8C iufticiæ operibus deditinbsp;f Hanc, ut cognita mifericordia Dei, a defperadone amp; prænbsp;^^^ptione conferuemur . Veram autem pocnitentiam docentnbsp;çj^Cfpta Dei : fed fidem , docet Euahgelium de Chrifto propiz

unrurfus dico,qiiod non eft uerax pnitenda, in qua peccatiperuenit: ut eftineorum opinioniznbsp;çjnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fe arbitrâtur,per opera fua diuinis legibus fadsfacere. Cæ

dodrinam,amp; de fandif ^uiotibuspræcipicntem, de cordis puritate , confiditimpleznbsp;(j ^.^'Pfiarifaicas , mortuas amp;uiolentasiufticias carnis: quam ipnbsp;fandinbsp;nbsp;nbsp;quorum corda a fpiritu fandoimbuta amp; tinda

f ^ntur perfede facere in hac uita nunquam poffunt, ut copio ^^Çetur Rom.vrj»nbsp;fasnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;agnof

te r nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;terroribus îtus côcutiarisrnifi ctiâ fides placatiDei fit t

-^uiilsi peccati èC donatg falutis cterng,^pterChriftû:nêpe quç quot; ¦ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' ß «¦). ¦

COMMENT. DE POENITE^T. peccatorcm, in iam didis pauoribus, erigat, confolcturnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.

ucta defperatione . Deniquepro poenitentia Chriftiana non dfbet quo nullum peruenituitæ nouandæftudium -^'j^^nbsp;cmendatio fuiipfius 80 nulla opera bona, dequibusitinbsp;co,cum Dominüsdederït copiofe fenbarn. Apparuit enimnbsp;Dci,erudiens nos,amp;c. Tit.q.

Sunt autem non pauci, qui neque legem non intellig^*^^ dentur: neque Euangelio non credere ,fed in præftant^^^^j^nbsp;rumiufticiafunt nimis tardiîamp;^eo ipfofe produnt,quodf*nbsp;nuem liceræ noticiam in fpiritualibus habent: ueræcontbt*^nbsp;amp;üeraè fidei inanes. Indulgent autem defyderijs carnisnbsp;bus Paulus fcribens, affirttîat, quod regnum Dei hærcdio^^nbsp;cipere nequeant » Porro , horrendum ell uidere, quamû*^^^^nbsp;rum multi qui hoc tempore noticiam Euangelijamp;Chrift' P^^jnbsp;fitentur:quos hortari atque monere confilium eftjUtremf^nbsp;(ecum æftiment uia, amp; gloriæ Dei amp;fuæ ipforum falutin^Spnbsp;confulant, neque errent amp; decipiantur, quianulli flagin'o^nbsp;uationem accipere queant. Legantautem capite ad Col.nbsp;uitia fugere debeant, amp;quæ opera bonapræflarc ? Quan4^^nbsp;in Apoflolicis literis nufquam non occurrant.

zlCtJ jpT hæcquæpro defrribenda poenitentiahueufqueamco*nbsp;¦®*^unt,iam dudum fufficere poteranttnifi utile elfetjUel poti^®^nbsp;ceRarium, animos noflros hac Chriftiana dodrinacopioft^,nbsp;nire.Nunquam enim futurum eft aliter, quin ficutfadum efîcnbsp;demus,Satan perpetuoexcitabitfanaticosfpiritus,perquosCbr^nbsp;(liana dodrina obfeurabitur. Addamigitur prædidisquæ^Iâi^nbsp;alia, pro iuuandis partibus noftris, contra aduerfarios : fimul^nbsp;quoad fieri poteft,clarifsimedoceam,amp;abhuiusoperisininoti*'nbsp;tnius ac folidius fundamentum ponam.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.

Proinde duo hoc in loco explicanda fumam : dodrinaiH^^ dei,quam præitcontritio: amp;externam poenitentiam, fiue extcf*^nbsp;nouitatem.Etquanquam iftæpartes cohærentamp; fintconnexa:igt;'nbsp;ter fettamedocendi gratia illas feparabo.Quia poterit feorfimnbsp;de,S^ feorfim de operibus bonis dici,amp; difeerni inter fe illçpan^^'nbsp;quêadmodûdifcernitur effedusacaufa opus ab artifice. Et ab at''nbsp;borcfrudus.Pccnitentia cm,in qua eft uitæ nouandæ ftudiî^cai*^nbsp;famhab^^

L I B E R P R I M V Si nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;t lt;

habetfîdê. Qyarc fie difeernendo poterofaciliusdemonitraz dodrina, atqueadeoin Chriftianguitæ profefsione,nbsp;nobilior:amp; difertc cxplicarc,cui rciproprieacceptam ferri oznbsp;{^tetjomnem noftram falutem.

Ergo fideidodrina eft,quoticsdocetur amp;cxplicatur, quomöz ^^iuftificatio amp;falus nobis unice propter Chrifturn contingatînbsp;^.^^cftquicquam melius aut fanótiusin homine,fiue denique bcanbsp;hacfidepræditum efle. Hacenim glorificatur Deus m *nbsp;Chrifto uere:^ homo glorificator liberavur ca re a peccatonbsp;r ?terna morte.Sicuc feriptû efl.'dedit eis poteftatê fiiios Dei fieri,nbsp;i^quiCREDVNTin nomceius.Etiterû:Qui CREDIT in fiznbsp;Dei habet uitam eternam. Oportet igitur longifsime abeffe,nbsp;'®^quicreduntEuâgelio,ab hacimpia opiniôe,qua plæricpopeznbsp;fuis tribuunt,meriti iuftificationis amp; faluationisgloriatione.

^roindein poenitentiæ prædicatione, qusé eft operum doccriz ^Àobediêtiænoftræ erga legê,docetur quidê,quæ bona operanbsp;^quot;^ftari a nobis debent: fed ea opera intelligi debent ficgrataelznbsp; U^o,quando ex fide fluant. In renatis enim perfidem inChrjznbsp;fequidebent.Nam ilia obedientia non debemus fpedareinnbsp;.'^'^pHarifaicum finem,qni openbus noftns tribuit meritum graznbsp;fid hunc Chriftianum ,qui ftatuit Deo fcruiendum efle, graznbsp;gloriam eius,per Icfum Chrifturn. Sic enim funt fpiritualesnbsp;opera bona,accepts Deo,per lefum Chrifturn.

i Sic ueroconfiderata opera bona, Sdfeparata a fide, futit longe dignitatem fidei Nam fide adprehendimus Deum, miferiznbsp;^fdiamDeijChriftumferuatorera ,iufticiam amp;falutem: utneznbsp;'^perinde fui magis efle pofsit, atque hæc amplifsima gratiæ donbsp; iinodo credat. ij. Pet i. per quam, ( gloriam amp; uirtutem Dei)nbsp;maximæpromifsionesexhibitæfunt: utper easfîatisnbsp;^nænaturæconforteSjfugientescorruptionem ,quæin munznbsp;uidimus èiaudiuimusannûciamus uobis:nbsp;ôcuosfodetatemhabeatisnobifcumramp;focictas noftra fitcumnbsp;P Ä filio eius lefu Chrifto. C'peribus autem,nos Deo quafinbsp;noltrisopibus aliquid reddimusinempe confefsiontm SCgrati 'nbsp;fijnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;amp;quæcünque funt ilia quæpræftari a nobis pof

quantulum obfecro hoc eft, (in comparatione adamz illam,quam a Deo accipimus. ) quod ipfi Deonbsp; pfæfertim in tanta immûdicia nature,et impérfeiftione .nbsp;itntiæ noftrae Ç' Mçrito ter quaterque maledicimus cos, qui

Cumigituradhuncmodumdifcernimus poenitentfanian tunc eft efiedus feu frudusfidci. Sicautem difcernic Chriftus'Pnbsp;fe,Lucæ.xxnij.Oportebat Chriftû pati,amp; refurgereanbsp;tia diejnbsp;nbsp;nbsp;prædicari in nomine eius pccnitentiam,amp;remifsio^^

* quando pro contricione ufurpant, ( quod fere fit hoc teinpof^^ his qui de pcenitenti'a fcribunt. ) perfpicuum eft, ipfam tuncp^^nbsp;cederefidem. Quare huiusmihi femel eft admonedus ledo''*nbsp;loco, quod ubicunque de fide in Chriftum Ioquor,ibinbsp;prærequircre ueram contritionem, SCuerumtimoremnbsp;foemtentia^ hæc,in fequentecollatioiie ,me pnitentiæ nomennbsp;froexterna rcut Chriftus ufürpatînempe,pro externanouitate,nbsp;«owwtf.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iiQ^rain cperibus bonis. In quo fequemur talem

tiac defcriptionem , quæ de folisbonis operibus agat» prxcipitur, deabftincntiaomnium carnalium delitiarum,^fnbsp;la?, ebrietatis auariciæ ambitionis,contentionum, *nbsp;odiorum,ucneris,ocq,rapinæ, calumniarum,nbsp;prohibitarum.Item cum docetur ftudium pacis, obedientiæ^,nbsp;ledionis, feu operummifericordiæergahomines.Sedhic^nbsp;uandumeft,quodilla pccnitentiâ, quorumcunquefi'topcf^^nbsp;norum,non poteft eftè uere bon a, ÔC accepta corani D^o»nbsp;nbsp;nbsp;

Vide ergo qua circumfpecfte hxc ab Apoftolis præeîi^*^^ L£UIUnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lUUS IIUIU 13 di I ugi-til, VJUWU uns OOll aeociui .11'^quot;nbsp;nbsp;nbsp;/

oolunt Chrifti gloriamabolere, ficutpapiftæ . Paulus ad -nos xq.fic fcribit : Obfecro itaqp uos fratres,per mifericordiâP ütexhibeatis corpora ueftrahoftiam uiuentem,fan(ftam,D^°Pjfnbsp;centem * rationale obfequium ueftrum. ( hæc fcribit figurai etnbsp;madaiidis cupiditatibusprauis.)EtnoIite conformarihuic*''^^!;nbsp;lo:fed renouamini in nouitate feilfus ueftri (hoceftnbsp;^'betis quæ fit üoluntas Dei bona,amp; beneplaccnsnbsp;de reliqua (ptius capitis:Imo ufq; ad finem totius Epiftolæ j . jnbsp;quicquiddeoperibusbonisfcribit,idtotupertinet adiain dinbsp;hoftias fpirituales, amp; facrificia 0eo accepta.

Sed adqciamusaliud exempIû.q.Cor.v. Pro Chriftokg?! fungimur,tàq^ deo exhortâte per nos^obfécramus^Chrifto/^jjnbsp;ciliamini Deo.Eû enim qui nÔ nouerat peccatu, pro nobis

nos cffîceremur lufticia Dei in ilia. Adiuiïantes aût ëxhôt*/ ^'^ur,ne in uacuum gratiarn Dei recipiatis. Ait enim,temporeacnbsp;1 ^^Pfoexaudiuite:amp;indiefalutisadiuuite. Eccenunc tempus ac/nbsp;l '¦Upturn, eccenunc dies falutis. Nequam ufquamdemusoffênfianbsp;l 5^^,amp;:Gltem,Tit.ij. Adparuit enim gratia Dei, amp; faluatoris nO

i pæculan'a defyderiajobrie, iufte amp; pie uiuanius in præfcnti fgcü Vides crgo, quam Apoftolus ille cauOain prædicec melio

I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;illarn amplitudinem Sd immenfitatem gratiæ,

^^^certe non finit nos in propofito operis mahpermanere,nift ''oncredimus Euangelio.

quot;luribus exemplis non habemus opus. Ac pofiunt ilia? ftläuifst ^^fxhortationes cotda noftraemollire amp; uincere, ut officium fatnbsp;^'^^bnifi prorfus faxei Gmus, èé duriores adamante. Ergo ucranbsp;fru(ftificat:fi tarnen occafio operandi detur. Non enim'nbsp;' ^^^atelediciaopera, fed oblata arripittid eft,arripit oportunira

Dene operandi, quæ profedo nufquam abeft.Quando enim aturoccafioexercendedilecffi'onisC V^idelicet,utdonesegêti,'nbsp;^^''lutuûpofcenti a te. Et in fumma, in bonis operibus excellas'/nbsp;, ^J§andocarnem,inuocando Deum,confitendo amp;gratiasagennbsp;?* Vnde de iffi's hypocritis, quibus data eft occafio bene operandnbsp;. '?pfi ueroarripereillam contempferunt,dicitur:difcedite amenbsp;'l5,'§iem æternum, Efuriui amp; non dediftis mihi manducare, amp;c.'

^^^hanccollationem cern{muspropius,utdixi, difcrimêfïdçt '^Pfi'ù:hoceft,beneficiorum gratiæ, perquæ folaiuftificamur;nbsp;credimus:amp;obedientiænoftræ,qua Deum iuftiamp;uitænbsp;facftipergratiam non'nbsp;ß. ^'Husnon ita uiucre,uthonori eft Deo, 8lt; fiffis Dei dignumtnbsp;g^^j^^Paulusdocet Ephe. ij. Gratia enim eftis faluati, per hdem,

/^fnonexuobis: Dei enim donutn eft, non ex operibus: ne Qj^^§lorietur.( Et fequitur. ) fpfius enim fumus fa(ftura,creati per creatiadoptnbsp;opéra bona, quæ pr^parauit Deus, ut in illisnbsp;I Dleiims. Qpi ergo finepnitentiamanent,amp;fine operibusnbsp;tçKnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;P*'ofundam incredulitatem in fe latere.'etiamfi iu/

^fideiin Chriftum participeseftè.Createnim ad opera bona ' perinde ut Chrifti beneficio faluat, eos qui Euangelionbsp;pnitentiam uocat. Matth æi liffiSc

COMMENT. DE POENITENT. quifquis non habet,non poteft eflê Chrifti'. Rom.vifj. Confi*^nbsp;auccm apud temetipfum,qui pofsintefle fruâiisfpin'îusfandi-uide de ilhs agentèm Paulû GaI.v.Ro.xq.CoLifj.Ephe.nn-''',^j,nbsp;i.Cor.xifj.Attêdectiam,quodGaLv. ainQuiautemfuntC^'^' *nbsp;catnem fuam crucifixeruntjcunri affedbbus concupifc^nttl^'^^,nbsp;Hæcdixi,non q? fenuanl Chriftianos pronnus perfeélos^nbsp;fine quod defperandum fit de eorum falute, quialicubdabii^ gjnbsp;Sedneblandiantur fibiqui fecureSf odofe ftertunt innbsp;nullo modo curant cabiem fuam frenare : quin etiam nonnbsp;tur fcekribus fe pollucre«Q.uales nec Chriftiani elTe,nec uita: fnbsp;næ hæredés fieripöflunt.Infraautem fans copiofi erimusif'*^:®'nbsp;latione de lapfis,qui femper recipiuntur in gratiam:moHonbsp;tes ac reuertetesper pnitentiâ,ferio agant, quod aget^nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Jele

iuntjhoc eft,pCcnitentiam agant ueresamp; credät in antur fua peccata.Nam uerum eft quidem, quod etiamnbsp;tur amp;pcccatjtamen aduocatum habemus apud patrc. Ifnbsp;ftûiuftürti.Ec ipfe eftpropitiatio pro peccatis noftris.Hoctï^, nbsp;non utconeupifcenttjs carnalibuslaxen-iur:fed utabnbsp;ratiône retrahamur.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.pj

îgitur fans dare hadenusdocuijcuraeque fit neceflaha Ho ad falutempocnitentia,ut gratigfides.Tam enim operibus bo nbsp;quam fide pura uult Deus a nobis glorificariretiamfi gmnsnbsp;que mentis operum noftrorumlargiatur nobis turnnbsp;peccatijtum uitS æternâ.Licet ftupidi, uel potius maliboHnbsp;huiusfpiritualis amp;fandæ doélrinænon fint capaces.Sedpnbsp;Deo in nobis,fides gratiæ fuæ:placet etiam obedienria noftf^nbsp;qperabona,quæexhacinDeumfîdepræftantur. AmateniO' .nbsp;borem bonam,cum frudibus bonis.Ideo docendum acnbsp;anteomnia,quomodo perfonareconciheturDeoproptfr^nbsp;ftum:nempe,fi in illu credat. Poftea quomodo opus illius plafnbsp;amp; quorfum fit faciendum. Nam amp; carnem frenare amp;nbsp;uire,amp;quicquid eftoperum bonorum ac totius poohtendæPj^.jnbsp;flare debemus, intuentes in folam uoluntatem Dei : nonnbsp;feruiamus,fed ut Deum amp; lefum Chriftum glorificemus.nbsp;autem opera amp; iufticie noftræ deo propter Chriftum:pernbsp;men ignofcit nobis Deus, fi quid immundicîæ in carne ha fnbsp;aut minus perfekte facimus,quod iufsi fumus facere : ne mo onbsp;uamus fine omni ftudionouandæuitæ.

'Rentes auteni necefTe habemus uoluntaci Dei parere,amp; inelius ut/ ^æinftitutum furnere, Deume^ pro gratia glorificare. Sed ilia ta/nbsp;len necefsitas tab's eft, ut fi homini per fidem iuftificato iam mi/nbsp;^¦andum fit ex bac uita^iufticia o per um nôdum perfedle pr^ftita,nbsp;^f*cüta nemine unquam perfecte præftari poteft ^honpofsiteuntnbsp;^j^ingreffuregni coclorûprohibereîficutnec introducit, qualiternbsp;pr^ftita.Saluattir ergo etiamfi itigêtia peccata fecû portet:mcgt;nbsp;^ofidein Chriftum non careatmigrator ? Deus enim cum iuftifi/nbsp;faluat,nÔ refpicit iufticias noftrâsîfed fuæ mifericordiæ am/nbsp;plitüdinem,eamcp præftat credenti in Chriftum* Quodexemplonbsp;facinorofi qui cû Chrifto crucifixus eft, teftatifsime liqueunbsp;^anihinc migrans deoperum iufticiaccrtenonpotuic gloriari,nbsp;^^nietfi agente in eo gratia, fidem fuam egregie exerceret î per quanbsp;aflecutus eft remifsioneni peccati, amp; introitum in paradi/nbsp;^^regniDei*

. Attanîenquandiuhic uiuimus,poftulatfa(^æ nobis gratte ra/ ^'QjUtprompnfsima obedientiapnitentiam agamus,amp; obferuânbsp;^'ûne rtiandatorum Dei omnem uitam noftramin melius mute/nbsp;^s.Hocenim pertiiietadexercitiumfidei èC illius-confirmatio/nbsp;^^¦^îquiahispietâtis ftüdqscrefcitamp;confirmatur fidestquemadnbsp;^Qdiimabhis,qui concupifcentqs carnalibus indulgent, ôcflaginbsp;^^fèuiüunt amittitur* Neep ehim poflunt taies Spiritum famftuinnbsp;*^^^inere * Vnde 5ô Paulus dicittnos fide iüftificari, quæ eft efficaxnbsp;t^ffdileâionem.Idem ad Timotheum fcribcns,ait:Finis præcep/nbsp;^^fteharitas ,ex corde puro,ôii confeientia bona, ( quam, quomonbsp;^^pofièntretinerc,qüi carnaliter uiuuntC' ) Si. fide non fida»nbsp;pSedamp;hæcfumma eft totiüs fanlt;ftæfcripturæ*ExIiterisenimnbsp;*'^phetarum,fi fuftuleris duo ilia jqiîæfuerunt c^rimoniarumnbsp;^'dcarum obferuâtionum,populo ludaicotraditarum, pro temnbsp;^Qfeiiondum reuelati regni Dei in Chrifto lefutreliqua prgter donbsp;^*gt;ïam,de gratiæ mifericordiæ Dei fide, Item de uitæ noftrænbsp;j^tîitentia amp; nouitate, nihil continent.Nam eatenus femper ua/nbsp;iufticia coram Deo,quatenus preftita eft per gratiæ amp; recon cinbsp;g^^tionisjleu ^atuitæ ignofcentte deliótorum noftrorum, fidem:nbsp;tünbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^^c^IIi^*tj^^^P*oprie faciuntad iufticiam Spiri/

^tim decalogo Mofi' comprehenduntur.Id liquet ex illo Hofeg, uolo, (quod Chriftus exponit, de benefi'/nbsp;^^^icrgaproximum præftita* )amp; non facrificium : amp; noticiamnbsp;c

Dei rnagis,quam holocaufta. Sic ergo bona opera nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;;

demprædicabanufed requirepluraexempla, Ela.i.amp;lvüj*^' vi.Hiere.vq. Ezech.xviij. amp;c. Nam fan's eft aliquorumnbsp;meminiflèrut teneatur certius qua forma,cum fides tumnbsp;verti er pilt;inbsp;nbsp;nbsp;dtbeat prædicari.Nam hoc eft rede SC pie poenitere:

paenüentM. ricordiae dei, præftitæ propter Chriftum,necß defperare in P. « catotneep meritum iufticiæ propter opera fua fibiarroga''^^nbsp;gratuitoobfequiojobferuationimandatorû Dei, ftudere.Etnnbsp;pro pniteutiæ definitione plus facts»

POSSE LAPSOS RESVRGERE: ITEM, DE ORl» gifle zir cdußis impij erroris, quo cceptd efi /tegartnbsp;remißio peccati lapfu,

O N ab re crît,præmifla pniteutiædcfînitione,moxcxpH^ * re,de quo uideam dubitatumelfe, etiam a nonnullisnbsp;Theologorum:uidelicet, An qui poft fufeeptum baptifniu*Tnbsp;fi funt in peccatum,pofsint iterum refurgere,confequi remibionbsp;peccati apud Deum, èc Ecclefiæ fa ndæ den uo reconciliarinbsp;corporari.EtjUum hoc femel duntaxat in uitatautquoties talif^^^nbsp;ciliatione opus habere uideantur. Quid enim æque incertumnbsp;inhacuita,atcß perfeuerantia in operebonoCQtiihodie ftat/*^ jnbsp;labitur,ruit,cadit,amp; périt miferrime, penitusep euertiturn'd 4^®nbsp;exemph'squotidianis,proh Deum immortalem, plus fans cogUinbsp;turn amp;perfpedum habemus. Quis enim non uincitur aliquannbsp;peccati tentationecVidemus præterea alios frangi metu SiterfOnbsp;perfecutionum,egeftatis,ignominiæ amp; mortis. Alios impatimnbsp;amp;^dolor in corporalibus alfjs calamitatibus euertittut nephanu^nbsp;fcelerata defignêt. Alios rurfus uincit ira,odiu,auaricia, ambiuo»nbsp;curæ huius fæculità his fimiles alfj affedus irapij amp; motus carnanbsp;les in natura, qui hominem in diuerfum trahunt,et fere in grand*nbsp;fceleramergunt. Denic^ quotputas cflehomines,qui inbonoonbsp;pcreHunquamdeficiantamp; inculpate agant^Sed hoc cjuoquebnbsp;eft,amp; peccare contra uoluntatemDei. VerS quis horribilesift* 'nbsp;deplorandosS^miferrimoscafusin Chriftianoorbeomncsoitnbsp;re pofletCFuerunt tarnen,qui lapfis arbitratifunt, non conceal jnbsp;dam efte fecundam reconciliationemtaut certe tertiam negädam»nbsp;Non enim fæpe peccantibus,iteratam pnitentiam prodene-^

' eft Satan Ecclefiæ Dei infenfifsimus uaftator, eamcp callidifsim* artibus femper euertittadeo, utnecabfcp fpecie pietatis illani op^nbsp;primat.nbsp;nbsp;nbsp;enim, qui fie docuerunt, nonne impofsibilem

PHusquam fentiantur. Videmus enim ilium quotidiefuCcitarefa/ îticoshomines,quiolimfepulto5crrorcs,Slt;antiquatashcrefes, nbsp;^fnuo renouant amp; inftaurantiNam Sdueteres Pelagiâniregnantnbsp;^Papiftis * Concupifcentiam enim negant peccatum efleîôC fin/nbsp;homines leai Ocinereobedirenone- amp; fatisfarere nature uiri

, v-juanaarn operum noltrorum iulticiam,q^ baptilmu^Psla ^Pc^nitentia præcipiens,nô requifiuicmomentaneû dolorêzimo

nee hune durare uoluit, fed exegit ueram fui emendationert^» per fidem gratiæ debuit in omni reliqua uita durarc. Sicutnbsp;^Mbdptifia mam præfcribit.i»Pet.iii}.Ergo quinolûtbaptizare,hocdVnbsp;rumerror, mifsionem peeeatiadmiteere, iiifiprius perfecte luftoSjGcut^^^^^nbsp;nabaptiftis dicitur,eos certum efl non tenere,necp quid pecf*nbsp;fit,nelt;^ quid iuftieia,gratia, autChriftustneep uidecquonij*nbsp;pus fit fpiritu fando,amp; nihil meras hypoerifes docent.Rdiqnbsp;cftergo,utdeeorum pccnitentialoquar,quipoftfufceptuiinbsp;tifmumnbsp;nbsp;nbsp;adeptam reconciliaticnem, eorrucruntme ignof^^'^

quoep eonfequipofreremifsionem,amp;Deoiterum réconciliât' 1 Proinde eftquidemârduumamp;magniîaboris,eriget'clap'' Znbsp;amp;confirmaredegratia:non quodfcripturæteftimonijsdocct'nbsp;pofsit, lapfos recipi in tnifericordiam Dc),amp;placari ipfisnbsp;uelleDeüjCondonareôdignofcerepeccata/iconuertanturjP^nbsp;hpfosconfir agant,amp;inpromilsionem gratiæcrcdannfcdquiat^^j^nbsp;fnlt;tre. omnium difficillima,jn confcienticiudicio^ufuamp;experientùjP^nbsp;ne amp; perfede fendre ac credere,quod [)eus fppius lapfos,5-',nbsp;pnitêtes,nun^ non recipiat in gradâ.Et expertæ côfcientic*nbsp;nôrunt,quâ arduû fit huie têtationi refiftere,quæ dictât delp^*nbsp;dum efle de gratia, cum iterû atep iterum fueris lapiusrac débetnbsp;cauflà magis cauerepfi homines ,ne fie labantur, ut Deumirriônbsp;uelleamp;côtemnereuideantur ? Securi hypocritæamp; iuftieiatilquot;*nbsp;prorfus non intelligunttquibus ludus ell,cû de hisconfeienU^^'*^nbsp;roribus loqueris.Sed reuelato iudicio amp; ira Dei in confeientijs/®nbsp;guntur defperare.Proinde ualdeopus habemus certaacfirmanbsp;foladoneper Euangeliû,quaetefteturamp;Iapfisfuacorâ Deop^tcanbsp;ta remittûQuis eft enim omniû baptizatorum tâ perfeueras inJ^P^nbsp;rebono,ut uideatur fibi poft adeptam reconciliationemnun^l^^nbsp;pfus efle C nullius mali confeius':

Ergo Efa.uît.dicit Deus. Ad quem refpiciam,n{fi ad paup^tci* lum,amp; contritû fpiritu,ÔCtrementem fermones meoscMatth.xiJ'nbsp;exeodem Propheta,cap.xlq. Arundinem quaflatam nôconfiiquot;'*nbsp;get:amp; linum fumigans non extinguet. Item pfal.l. Sacrifi'ciûnbsp;fpirituscontribuïatusjcor contritum Schumiliatum Deus nonnbsp;fpicies » Eft enim in h is fententfjs generalis contio de gratia jCuanbsp;omnesjtum ad eos difertepertinens,qui funtlapfi.Efaiasenimponbsp;pulum ludaicum his gratiæ promifsionibus ita confolatuseft.* ni^nbsp;mirû lapfum poft prima rec5ciliationem,quæ fiebat per circuncianbsp;onê.Necalio fine Chriftus,cumludæis,ium omnibus Genobus

L 1 B E R P R r M T s. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i?

^anderncÔfolationempropofuit.Denicp Dauid ipfcad hune mô/ fefe pnitentem confolatus eft : Slt; per fidem gradæ in fpemnbsp;alutis æternæ erexit.Quare longe cerdfsimum eft,lap^osDeo re/nbsp;^ondliaripoire : Si^debechæc fentenda omnibus perfuafifsima ÔCnbsp;^^l'tifsima effe,ut Deumomnes glorif(ccntprograda,amp;gradasa/nbsp;pnt:denicp fi forte præoccupad func aliq deli(flo,a peccato amp; dianbsp;*^O,cû fumma alacritaterefurganta peccato ôd pnitendâagâr*.nbsp;Non aliter hortantur ad agendam pnitendâ, amp; confolanturnbsp;t^J^idemreconciIiadonisdapfoSjhi ix fimiles Joci.Efadv^*Quærinbsp;j^Uorninumduminueniripotefl,inuoeateeumdumprope eft»nbsp;^'dinquatimpius uiam fuam,8^ uir iniquus cogitadoncsfuas:etnbsp;^^naturad Dominû,etmilerebitur eius,amp;ad Deum fuû, quo/nbsp;am tnultus eftad isnofcendum.Ezech.xvin.Conuerdmini èi a/nbsp;g'^pnitentiam,ab omnibus iniquitatibus uefi:rfs:amp; non erit uonbsp;z?nruinam iniquitas.Item : Et quare moriemini domus Ifi-aeunbsp;nolo mortem moriends, dicit Dominus Deus. Reuertimininbsp;diiitegj autem peccauerit 111 te frater tuus,uadenbsp;jnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eum inter fe èc ipfum folum : fi te aüdierit lucratus es fratrê

(ç ^dratrem appellat,qui eandem gratiæfidem hobifcurn profigt; (^.^*'81^,ut nunc habet, eodem lauacro regeneradonis amp; uitæ 110/nbsp;Q^^nilotumrfedqui iamfit lapfus a débita obedientia hominisnbsp;^quot;'ftiani, fed huiufmodi tarnen uult officio Ecclefiæ reffitühnbsp;Kp^ccertum eft loqui Chriftum deillis qui in externa uida proîânbsp;,jçnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Nam de alqs non habetiudiciumautcenfuram Ecclefia;

i^jpPoteftuidere, qui partim Chriftiane uiuant amp; fint corripiêdij 4^1 externis uitqs produnqfe iä perire, nifi rcuertantur in gra/nbsp;(ji^S^otrepdonis patientes amp; poenitentiam agant. Coiiftat èrgo^nbsp;P*-iudiciû Ecclefiæ reuocari ficutlapluinnbsp;^^'^PbuelleDeum neullum hominem negligamus, quatumuisnbsp;perdnaciter malû : nifieum quireeufet moni'znbsp;'fitnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ecclefie. Qui tarnen fi quando ad fe redeat amp; co

ijij » iterum ab Ecclefia recipi debet:ut liquet illiusexemplo, b Paulus excommunicatum iterum abfoluit. PoIIicetur ergonbsp;amp;præftatoibus lapfis amp; pnitentibus, remifsionê peccatûnbsp;præcipuauox Chrifti lem Domini no/nbsp;Qpoi'um remife/nbsp;]\^i^Peccata,remittuntur eis : èc quorum retinueritisretenta funr«.nbsp;retineri nifiincredu!is,duris etimpnitctibustnbsp;nus illis aliquando reuerfis ÔCfupplicibus ad gratiam,renlicnbsp;C ii)

tl.Male perdat Deus furore diabolGqui no qui'efcit impios^ am Dei obfcurare.Sciantboni,pocnitêuç prædicationê ideo xnbsp;re,ne exiftimêt lapfi adoptionem (ui cafiTari aut euacuari poU^'nbsp;credanc uere in Chriftuni,ôd banc fide retineant,poftnbsp;beat eis iterum couerti 8lt; in uiam redire. Prædiâisnbsp;teftimonrjs adde exempla eoRt qui grauiter lapfi fu'nt,amp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gc

conciliationê itcR2adepti.Velut Dauidis,Manafle,ÓC PetrU^ . clefiæ quæ fuit Corinthi,amp;eius,qugapud Galatas.Quin jjnbsp;fius Adæ exemplû no debet remoueri a pnitêtia laploi^.^^Unbsp;lapfi,recÔciliari no poftent:nec Adæ recôciliatio contigilftf^^ifnbsp;ftus O ita reftituit nos î gratiâ,utiam nullius îiuria ilia pofl*^ ^,^^0nbsp;tûmôin fidepinaneamus,utdixi,etlapfiad Deûper.pocnif^^^*nbsp;iterum cÔuertamur.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Poftem multo plura teftimonia i

fententiâ j^ferre.Quia hæc eft^pprie ipfius gratiæ 8C Etiang^^]! lt;ftrina:DeûSL peccatores amp;Iapfosrecipere,amp;pergratiæt^^^^^nbsp;nitentes ac uere côuerfos faluare, Venitenim Chriftus lefusp^.^^nbsp;tores ad pocnitentiâ uocarc.Marth . ix ? Nec abfoluiturhaecij jjnbsp;momêtozfed in omni uita Chriftianoi^:Slt; præfertim fi quafl^nbsp;pfi iteR^refurgunt amp; ad Deû reuertuntur.Sed referuâdanbsp;dam,uf(^ ad eum locum, in q dicendû erit,q) lapfis nônbsp;quoties opus habere uidentur,fit donandaremiftïopeccaOjP^.j^ynbsp;Lôcusfecun uangeltj miniftros. Nuncexcutiendæfuntcauflænbsp;dusfecundi pij erroris, quo primu cpta eft lapfis negari remifsio peec^^*^0jnbsp;imputantur cuidamNouato:a quo deinde feminatof^g^/nbsp;jis errant. jnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fsJouanani.Fuit autem Nouatus ifte quidalt;^^

maiiuspresbyter:deqinhiftoriaTrip.lib.vif).cap.ix.ficftg^; J i^ouafut. licitando fcribcbat Ecclefqs,ne eos qdæmonibus immolau^*'^*'

Sacramenta fufciperent:fed inuitarent quidem ad pnitétis^ mifsionêuero Dei relinquerèt poteftati,cüius folius eftnbsp;mittere.Hadcnus hiftoriæ uerba recitaui.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ex his liqueUH

Nouatus quidem,non negauitjpofTelapfos refurgere, po*^ Deo in gratiam redire, pofTe eis remifsionem peccati contin?^^^nbsp;fi conuertantur amp;pocnitêtiamagant:fed^hibuit, nefalibüs3^i,^gnbsp;clefiæ miniftris remiftîo peccati promitteretur. Ad hæcnbsp;dos cfte a Sacramêtis amp; cÔmunione. Neep tarne quoslibetnbsp;nbsp;nbsp;jj(j

fed eos qui imperatoris Decf) têporibus metu amp; terrore nûjChrifti nomen abnegauiftènt.Et fie quidê Nouatusnbsp;iecit in Ecclefiâ, pernitiofi amp; blafphemi erroris. Sed amp;nbsp;ßatuit,quod etiam fie lapfos, ut dixi, iufsit ab Ecclefiæ

L I B E R P R I H y s. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;is

lîârccrhNarn ipfius Pétri exempliim fatis teftatur,qLiibusIibet la pûs,etiam per abnegationem nominis Chrifti,deberi confolatiogt;'nbsp;^sni/euertentibus Ôi denuo conuerfis ad Deum. Adde teftimoninbsp;^¦^Chrifti^LuGxxfî.Ego rogaui^te, (Sic.n.loquiturad Petrû)nbsp;deficï'at fides tua:amp; tu aliquando côuerftis,confirma iratres tu/nbsp;Vides q? Chriftus uult exempluni Petri perpetuo ualere, pronbsp;^¦gcndis amp; confolandis lapfis.ne reijciamus a falute,qui per poc/

Sunt igitur,ut modice digrediar,lapfi iterum recipiendi ab Ec-* dia:equa fe per peccatum eiecerunt.Imo Ecclefiæ eft,iilos ultronbsp;'^^itaread pcGnitentiâamp; remifsionispeccatifidê: ficut Chriftusnbsp;^'^confirma fratres tuos, Quibus ergo Deus ignofcit,illi non de/nbsp;^^*itacôfolationeEuangelij amp;promifsioneremifsionis peccati,anbsp;^fi'amêtis et cômunione,arceri.EccIefiam.quicqd agic,non agitnbsp;p5'Oniina amp;miniftra fuæuoluntatis: fed utminiftra uoluntatisnbsp;hhi,qui eft Dominus amp; caput Ecclefig amp; feruator eius. Hue fanbsp;Pauli i.Cor.iiq.Sic nos exiftimet homo,ut miniftrosChrtnbsp;^difpenfaj-ores myfteriorum Dei.Ecclefiæigitur hocpræcipunbsp;officiumeft,eos omnes qui quomodocuncp peccatum habentnbsp;ijlo^runtliberationem ab illo,confoiari etconfîrmare,per Euannbsp;promiflionem, de remiffo peccatc,ppter Chriftum. Deniq^nbsp;ad fidei amp; boni operis perfeuerantiam.Nunc ad rem»nbsp;(j^^j^ouati pernitiofus error amp; impia hærefis nimis inualuit.Namnbsp;(j ^xorti funt,qui qualitercunc^ Iapfis,fpem remifsionispecca/nbsp;ti p^^pftandæ,penitus præciderunt. Atq^ ifti ab Ecclefia fepara-^nbsp;oictipfos fuperbiflimo noie et titulo Ka9K.j.cù,hoc eft,mundos, KaSatfof.nbsp;tç^^^^cuimpollutos,appellauerunt pharifaicainfaniaexiftimaiinbsp;Wnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ÇPnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;haberêt,amp;q? pure,munde,

^^jacprorfusfine omni culpa uiuere pofTent.Et ad fuum impi ^frorêroborandum, abutebantur aliquot fcripturæfencêtijs:nbsp;nonihil dicctur» Primü aut male colligebät:nbsp;^^ci nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,etipfum fpirituianetn

diaboli laqueos fefe uolunrarie præcipitare : ergo lapfis tk ^pfecataremitti.Graueequidepdrn, baptifmuper prcuaricanbsp;^^honeftarchdeo oîbusmodis cauendû uitandû

nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Nouatiani,oim peftilêtiflimi hypocritg, et

^^ptû nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fandu grauifsime lapfos eê. Dauidê uidelicet in

adulteriu amp; parrici'diû: ManalTeiî j infandas cedes et inumerabâ^® innoxiorû, Sêin fdiiïimâ prophanatioiiêunius ueri cultusDd»nbsp;Petrum denic^ in abiurationemnominis Chrifti, Et tarnennbsp;nés iterum recepti in gratiam fuerunt : quanquam ex lila fefenbsp;fenuContaminatores quidem uerbi gratiæ amp; Sacramentorund^^nbsp;clituidelicet circuncifionis, adeoep baptifmi, quod de Petronbsp;piendum efttfed non euacuatores. Manfitenim gratia amp; dign'^^^nbsp;uerbi amp; Sacramêtorum : etiamfi illi quibus communicata fucru'^

Grauiß.läpa nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;folum peccauit Petrus poft acceptum fpiritum

lusPetri, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Chriftum negauitî Verum etiam cum per fimulationcm

am,fîdem tam ludæorum fidelium,quam gentium propeiuoduiu euertiflèttôClibertati Chriftianæin tantumincommodaret,nbsp;fiiknio-nm IMnGir-r» Ifoi's nmp rnmniilifTpi- .-(ii'« z».-. imn debCt

ftere,eumC^redarguereerrorisamp;accufare.QuâquaiTi iiec dem potuit Petrus gratiam recôciliationis amittcretquianbsp;tumfideiretinebat, necreeufansauertiab erroreinquo dclilt;l^^**nbsp;rat.Sed de quibufdam alqs argutfjs, quæ Nouatianis èCnbsp;impofuerunt,paulo poft loquemurtôd prtefertim in loco denbsp;to in fpiritum fanftum,dequoiam dicemus»

Nam fi Chriftus Pharifæis tribuithoc peccatum, qui fecundû P*'ÊfentêEcclenæ ftatum in populo Dei fuerunt,ncmo ob id dotenbsp;eos tune prim um amififie fpiritum fancluni,, quando o/nbsp;P^^'aamp;^fada Chriftiblafphemare cocpiflênt, Sed efto ut eue dem«nbsp;P^Herit illis fpiritus:nec ideopoteftquifqpincrcdulos,8c qui ueriznbsp;^^ifemper reftiterunt, nun^ præditi fpiritu fan(fto,a bîalphernianbsp;P^tusexeufare. Sed quod nam fit hoc peccatum exacte definirenbsp;p^opinorhumaniiudicqefletquemadmodum amp;uir clarilsimusnbsp;ppus Melanthon ftatiiit,cuius in ea re iudicium non pofsumnbsp;üehementer probare.Sic enim feribir in libro Locorum corn Deft«

pertinet ad iudicium noftrum uel EccIefia?*Qu(a il/ ^u's cÔftituendum efta pofteriori:tale peccatum noeffeinnbsp;ueniunt ad pnitentiâ 8d fidè, Ac docet idê,ipfum quoqjnbsp;p§^ftinÛ CO modo depeccato in fpiritu fandum^nunciauiflè,.

ö^Dr audacTrer amp; impie Cathari,ac furiofo errore,dixe/ ^^ç^'¦S^uemu^s lapfum poft fufeeptum baptifmum SC cognitionemnbsp;tèt'^^^^P^ceatum irremifsibile eftè.Quo omnes prorfus a pnigt;nbsp;Dt darum fithuiusratiohê, ficutetiâpeceatiinnbsp;tenuifle. Supra enim docuimusnbsp;peccata condonari pofte» Sed ifti deterio/nbsp;^i^^ciebant condition em renatorum,quam infideliumrqui uer/nbsp;Bfatiæ et Sacramentum regenerationis nondum recepiflentJnbsp;futurus fit Deus gênbus,uix tandem in fine uitæ fuæ

fuccefterit femper ? Quid autem Cathari po docere,nifiquandam perpetuam SC maleditftam hypoz

% .^^P°^^fSlt;:ideonon baptizantquamadultos.Etpeccatû ^*^uegantefïepeccatum:amp; multos alios prodigiofos errorcsnbsp;quam raerasnbsp;hypocrifes docent,damnabili impietate. Sed ad Nonbsp;in oîbus habet Änabaptifte,nbsp;^bijjmaxime cGiftis locutus efte.Nec.n. uidêtur ulla in renbsp;diflèntire,q trh tribuut fibi,cp fine peccato uiuere pofnbsp;reuertamur ad argutiam Nouatianorum,Dicebât em:qgt;

COMMENT. DE POE NITENT. huila polTct pro peccatis reftare uenia, polluentibus fuutn baptnbsp;muiTi,amp; fpin'tum fandum efjdentibus.Nam talibus pcnrcorü'^nbsp;baptifmi frult;flû:ncc elui dei'nccps peccatiï poflè,quia fecûdonbsp;zari non liccret» Vide obfecro audadam 8é impietatemtquaÛ^^^nbsp;ceat fan dis precari,quod Chriftus docuit amp; iufsit:ncmpc,r^*..nbsp;nobis débita noftra,Quod fi licetjcertepeccatum habent,qii .jjnbsp;Iis per inuocatiohcnaignofcitüramp;condonaturniôintemumi®nbsp;uerum etiaiu externû»Quoties enim obfecro labuntur fandi innbsp;terna peccataÇIam amp; Euchariftiæufusgt;quinullus eflepoteft,nbsp;apud eos^qui promifsionem Eüangelfj reccperuntj teftaturnbsp;tos non ita câdere, uterigi amp;refl:itüiin gratiam nunquam pd nbsp;Confirmât h. illius ufus peccatores,de quotidiaha remifsion^P^nbsp;cati per Ghriftum:amp;fighificatquod adoptiohê, quæcontigi^Pnbsp;baptifrhum,nÔ poffint amittere:modo retineant fidem,amp;bp^^nbsp;agchdam pnitêtiam refurgant. Denilt;^ nec deftjt baptiff^^^^^nbsp;pignus gratiapibis qui aliquando labüntur, uidenturnbsp;fandùm amitteretnon magis certe, qüam Euanadiû non ma, jnbsp;üerbum gratiæ,uitæ ôc faliitis bis qui per pnkentiamnbsp;Deum reuertuntur T aies enim habent fuiim baptifmum,nbsp;pignus amp; fignum æternum coram Deo,fuæadoptionis. ,'fnbsp;Hæc ergo blafpbemia,quam Cbriftusuocatpeccatuminlp'^.jnbsp;turn faudum,alia rationetantum cülpam habet coramnbsp;irremifsibile peccatum : quam ifti ftolidi Hypocritæ -, Catha*}nbsp;quam,amp; Nouatiani,côfinxerunt * Nâ Pharifæi, quibus Chr»nbsp;uidetur hoc peccatum tribuifte,ita fe gerebât,ut qui in finaU^ nbsp;pocnitentiam amp; in credub'tatem corruilfen t Nam amp; bellumnbsp;bantcumgratiaîamp;^incontumeliamdodringamp;operum Chnmnbsp;cebanthicnon eijcitdæmones nifi in Beelzebub,principcda^^nbsp;niorum ? Nec iam melius uidebâturhabcre,quam ifti quifutt^nbsp;aliquando indurati, Sicut Ethnicus Pharao:Roma.ix.

apud Iudæos:ficuthabesEfa.vÉMar.iii).Rom.xi.Siuequio^ . tur a Deo in reprobam mentem fuiftè traditi:ficut eft Rom.i.i^ -relinquitur NouatianosnointellexilTe, quid fit peccatumnbsp;tumn'mo in totum» nihil qua Pharifaico more de peccato ludic^nbsp;potuiffc.Quareetiam neceffe fuit,utin tota dodrina de pcenit^nbsp;tia nihil potuerunt quam errores amp; perditionem feminare,

I« locum loiffjnic ult. de peccdto ad martem,iudicium. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;r *

J Oannes difcernit peccata alia,a quodâ peccato ad mortê.i.Io^' ¦Nimiruni non aliud intelligens, quam quod a Cbrifto uocanbsp;blafpheiTî*

L I B E R P R ! M V S.' r nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i S

^lafphcmîa in Spiritum fandum,8^ irremifsibile pccGatum.Igitur '*Eillopeccato,quod diciturmortale jfiuepeccatumadmorcem,nbsp;JJon aliter pronunciamus,quam de peccato in Spiritum fandum»nbsp;°^9^oiamdidumeft,uidehcet eos habere peccatum ad morte,nbsp;pcrtinaciter manent in impnitentia 8lt; incredulitatc» Et de tanbsp;DusneceiTeeftloquiPaulum,i. Cor.vi*Neerretis,neqjfornica/nbsp;Idolis feruientes,necç adukeri,ne(^ molles, neep mafcuznbsp;Ofum concubitores,necp fures,ncqp auari,neep ebrioG,neKp maznbsp;ne^ rapaces,regnum Dei pofsidebunt.Rom.vifj.Si fecunnbsp;carnem uixeritis moriemini.îdem docetGai.v. Ephe.v. amp;c.nbsp;^'ceffîciunturpeccata mortalia,quaecunqj fiuntcontra confci/nbsp;?\^ni:non facere debitum officium,amp; uocationi non diligenternbsp;^'^uire.i.Cor .ix. Væ mihifinonEuangelizem.NollecognoC'nbsp;J^^^^^Uerbum üeirfiue confîrmatum teftimonio fpiricusfanc7i,nolnbsp;]^dpere,dequibus eftioan.xv. In harenamiufticiarum fuarumnbsp;*ficare,relida fidei petra Chrifto lefu.Rom.ix.etx. Videre egenbsp;pofsis pafcere ac ueftirc,et alia officia diledionis in ill osnbsp;x^kere:amp;tamen uifcera diledionis claudere,amp; nulla iftis operanbsp;xxv.i.Ioan.irj. Verûinhisnbsp;'^ibus retinendû cft,condonari hæc omnia peccata,his qui tannbsp;J'^^poenitentiam aauntÔicreduntEuangeliotcuiushabes exemnbsp;JMiij. Quîre non habet fignificationem peccati irrcmifnbsp;his qui tandê non côuertunturiut neceflàrio confiteanbsp;,^^^peccatum irremifsibileiSd quod loannes hic uocat peccatû adnbsp;L proprie,aliud quoddam genus eiïe:quod non temere de/nbsp;j^*idûeft, quam fupra fadû,ne quisapnitentia abfterreatur*.nbsp;j,|?onec quælibetEuangelq pcrfecutio,utcuncp uideatur hofttnbsp;çj^^^^ihaberi pro peccato ad mortem debet : Sicut teftatur Paulinbsp;^plumiin quo hæc præcipua uicia, uidelicetjuperbæ prgfuninbsp;Iji^amp;obftjnatæ incredulitatisôdfummæcontra Euangeliunrnbsp;P^cmiæregnauerût. Sedfanari potuerunt:necenim ueneratnbsp;fç^.^^^etnam indurationem. Cæterum operæpreciumefthicfubnbsp;tiQ ^'^^4'^æÂpoftolusilledeconuerfioneIuifcribit, inconfolanbsp;Chriftûcre/nbsp;'¦'Pinbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;hCcrtus fermo amp; dignus qui omnibus modis ac

fïç Chriftusiefus uenitin huncmundû peccatores faluos primus ego fum. Sed ideo mifericordia m confecitnbsp;Mnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;primu odendcret Chriftus lefus omnê patientia

Hane firmam confolationem nulli Cathari potcrunt no pcrc:quin confîteâturnecefl^rio nobifcum,omnia peccaßnbsp;phemiasremittijhisquiadDeumper fidemin Chriftntn*^nbsp;tuntur amp; poenitentiam agunt ? Hue pertinet èC Manafl^nbsp;Item hoequod Paulus feribit. fj. Timoth.q iubens,utnbsp;manfuece eorripiamusaduerfarios, ( eos nimirum intellig^'nbsp;Euangelio refiitünt.in quo peceato eft grauifsima blafp^^^*^nbsp;quando dctillis Deus patienriam, ad eognofeendum jjt,nbsp;refipiftant e diaboli laqueis, a quo eaptiui tenenturad ip Jnbsp;luhtatem.Tale fere eft illud ad Tit.ifj. Hæretieum h om hinbsp;ünam amp; alteram eorreptioiiem uitabis : Sc in eo fpemnbsp;nam retinendam doeens de faluandis per eoiiuerfionem gt; Knbsp;conuertanturpeeeatoreSituneetiaremittuntureis peecata-^''nbsp;x\riq.Mar.nij.

Igitur ubi ioanncs uctat preeari pro illo peeeato , quod r catpeeeatumad mortem Jentit nimirum de illo oenere,nbsp;iftorum,qui non obfeuris fignis produnt, fc in finalemnbsp;tiamScincredulitatemcorrüifiTe* Qpaleexemplum leginosnbsp;iqui ueritatem refurredionis Chrifti,eontra teftimoniumnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;jji

ciæ oblitctâré eonati funt.Matth.xxviij. Aut qüale eft eornjJJ^ . funt hæretiei ineorrigibiles:Tit.irj.amp; apoftoli Antichrifti,*'^jj/nbsp;itj.SC iiij.Proquibus, utmaximepofsispreeari, ut abnbsp;queis Diaboli liberentur: tarnen peeeati genus tale nonnbsp;pro quo preearipofsis,ne habeti in peeeatü imputetur. Skntnbsp;alioqui multa üieia Scpeeeata, quæSCuenialia funt, 8Cnbsp;peeeatis habetur. Difsimilia funtautem prædidorum:8cnbsp;tempore Euangelium Chrifti opprimere laborant jquaks^^^ .nbsp;contra iudicium eonfcientiænon uerentur ueritatirefiftere. * anbsp;ta eft excæcatio in iftis, amp; ira Dei.

Eius peeeati exemplum aliud legitur.q.Timoth.iiij.Alexa . ærarius multa mala mihi often dit. Reddat illi Dominusnbsp;opera eius: (uidelieet mala, in ultioneet uindida irremifsibil'^jjnbsp;cati ) quern Sc tu uitabis. Valdcenimrcftitituerbismeis.Hk^ onbsp;modo non precatur pro Alexandro Paulus : fed etiam malanbsp;tionem diuinam illi orat. Viditenim in finalem impccnitentia^nbsp;cxcæeationem ineidifle.Quales eerte dC illi fuerunt, de quibn^nbsp;Hier. vrj*Tu ergo noli orare pro populo hoc, nee aftiimasnbsp;laudem SCorationem Sc non obfiftas mihi : Qjuia non exaudiînbsp;te. Expende etiam, num hoc peccatum uiderit Helias,in quin nbsp;genatQ^

L I B E R P K I MV S nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,,

quibus deridebatur: Petrus in Anania amp; (jU^P^Exiftimare em, quod gratia ôi uirtute fpiritusfan di careant,nbsp;t^foRnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;niifit, eft Deum ipfum irridere amp; contemncrc, Qiiodfine

N®i^^*anos,qui fi pcrmifêrunt, rede fieriprccarioncs in ec/ utapeccatoconuertantir,nbsp;eua^efioamp; poenitentiam agant: cur nonetiam probaucrunt

I ^'cdentium erratis frecariC An Deus minus cicmcns eft ergafilios .. tjnarn erga alienos amp; filios Diaboliç'Hçc dico, ut profunda in fiznbsp;öa corum, qui uerbo gtatig contradicunt, palpabilis fiat* Paulusnbsp;^^îdum gratig (piritum longe aliternos docet:utGaI.vi*Fraues,5tfinbsp;t^|?.^^psttis fuerithomoin aliquo dclido, uos qui fpirinialcseftis,nbsp;r^^feuratemanfucto fpiritu: confiderans teipfumneamp;tu tenteris*nbsp;iii(nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Nouatiani Slt; perdpiant in corde, fi qui ufquâ funt,ïaten c

funt* ) Alter alterius on era portateScficperficietis legem tót fi quis exiftimat fe aliquid eflè,cum nihil fit, ipfe fe dectnbsp;ç^(^tPctrus,rj Pet.ifi*Nô tardât dominus promiftîoncfuâ,ficutquidanbsp;P*'opter uos, nolens aliquos perire, fednbsp;Hoccerteeftlapfoscolligere,erigcnbsp;*^tóaherc ad faluadoncm*

''oindeloannes, peccatum admortem, non hoc cenfuit effe, quod 'j^tiani: fed quo Chriftus abnegatur, quod ipfe met in eadem Epiznbsp;}Jcap.iitj. exponit* Nec^ rarumerat tunchoc peccatumin perfidisnbsp;quodtandem regnare in Nouatianis cpit,excludentibtis lapznbsp;'^poenitentiaamp;a fide in Chiftum, amp;in Papiftis, qui pro impetranznbsp;J ^ccati rcmiftîonc relegant peccatores amp; lapfos a Chrifto ad immun

'guidas carnis. Nam utrunque plane non aliud eft, quam fepelire Papifl^con» Q/*ftuni,amp;fing ercfruftramortuumefie.Siue,utIoannesait,negarenbsp;p^'*ftuincarnem uenilfe^Namufum Chrifti, cumNouau'ani, tumnbsp;prorfus fuftulcrunt. Cuius peccati magnitudinem,fi quis attenznbsp;ueniam efle, quam hoc peccatum, uideltnbsp;i) benefidûbenigniflïmaliberalitategratignobis donatum,nbsp;,j^®''fgt;abijcereamp; damnare* tttamen dubitarinon debet, quin omnes

_ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Nou^ianis frueretädentur.

litanturquidam alrj loci quibus abufi funtperfidiNouatiani,in äbfterrendo lapfos a poenitentiaSiremifTionis peccati fide, amp;prcnbsp;illos in defperationem, uelutille Matt.x. Quimenegaucnbsp;^orara hotninibus, negabo amp; egoeumcoräpaaetneo qui in coelis

C O M H E N T. DE P OE Nquot; I T E N T, cftJtcm: Qui non acceperir crucemfuam, amp;fcquiturme, nüi^-dignus. Et fi qui aïij h is fuut fimiles, quaîes h abcs Luc. xi).nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^01

Sednunquid potua'untdoccre Nouanani,quod Apoftolt nunc coram pâtre negctChriftus, quâdoipfum Ghriftumnbsp;hicenetnegauitC Non poflunt.Quarcï'CÏaiaptrnitenteiMi'cc^^^i^nbsp;ftus. Deinde, non dixit Chriftus :Quimenegaucrir, cumnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;üf

ampnitcntem.Qiiin omnes uoeatadpeenitentiam excmplo r fupradocui, quod maximeeoualet, utconfolationem habe3^^^ j^/nbsp;forte incidiffent in hoc grauiffîmum peccatum abnegati Chrift*»nbsp;fperêt,fcd ut feiantfe adhuc redpi,fi in fide maneât et pcennbsp;Quarehis quoep fententijs nequiter amp; federate abufi fu'^^nbsp;tiani,pronûciatisaChrifto definaîiperfeuerâtiainpeccato.nbsp;ignorât, quod increduli, apoftatæ, flagitiofi, quicuncpnbsp;.durant in perfidia impcenitentia,faluari nequeantÇ' fed ïapfisP^^nbsp;tentiamagentibus,negareueniam,cftChrifi:umprocuïcare,StDnbsp;gelium euertere-Euangelio enim uniucrfaliter omnes hominesnbsp;nitentiam uocantur, propofitaconditione, ut fi credant in Chrin^ nbsp;accipiantoniniumddicfèorumfuorumreminîonem. '^1nbsp;nde eleganter quidam ex ueteribus, cuius breuc quoddaifli^'1nbsp;tumextat, attextuinoperibus Cypriani, adNouatianum hæt^^nbsp;Qugnam,inquit, efttuaNouatianedementia, utilîaquæade^'^*^nbsp;faîutis pertineant tantum Icgas, 8Cqug admifericordiam,pr'^^^^^^nbsp;Cïamâtefadptura Sf dicente: Conuertimini ad me in toto cordeue*nbsp;inieiunio, plorationeôdplandu. Et fein dite corda ueftra,ô^norit^,^^^nbsp;men ta. Et conuertimini ad Dominum Deumuefirüm, qnoniam*^*nbsp;ricor s eft amp; miferator, Slt;: muïtæ m iferationis. Idem ait: Legimusnbsp;ramus cccleftê Domini fententiam,qua a't, negaturumfe, nega'^^^nbsp;Nunquidamp;pnitcntem7nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,

herum ergo horribih'exemplocernei^e eftquamfde errent,qui iufiicijs carnis,plus tribuunt acfidunt,quamgran£amp;^^^l^nbsp;toriChrifi:o.SedNouatianicorrupcruntprf(erea,quendamaIiu^nbsp;cum Epifiolæ adRo. cap.ii). de præteritorû dehcflorum rcmifi'^nbsp;Nam quod Paulus fimpliciffimedixit,dercminîoneamp;abolidofl^^.nbsp;catiper Chriftum, cum non fit alia propcccatishofiia, idiftico^j^nbsp;lifïimc deprauarunt, contenden tes Paulum de qs peccatis foltimnbsp;cutum, quæadmifimus priufquam baptifatifumus, quafiqua:^nbsp;ceps committimus, nô modo per eundem Chrifiumnon remittsPf.nbsp;fed prorfu s non remittantur. Con tra tot feripturæ fen tentias,nbsp;Iicen tur lapfis amp; pnitentibus,pcr eandem fidem, propter Chrininbsp;qua renati funt omnium delidorû fuorum remiflionê. Contrahü* Lnbsp;modi ftolidosargutatoresjfi qui forte excitarentur a Diabolo,

LIBER PRIMVS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;2«

^o^omniûmemini{rc,qugde lapfispcenitendbushucufc^dicTtafunCj Oit^confci'cntignoftræ firmiter munièndc funt, ne qui fînantfepertur/nbsp;^gt;'i,amp;conf]ciin defperationem, lapfi forte poft fufceptûbàptifmum»nbsp;^anqfatiseratin eatmtationeuincedajioc unum teftimonium, qdnbsp;Chriftum, ætcrnum Pontifice Si aduocatum noftruna, cora pâtre!nbsp;*^ccelis,mulus lods fcripturç obuium,ueluti* loan Jj.Filioïi mei,hgcnbsp;^ibo uobis, ne pcccetis, Cbc nimÎR^ loquitrenatis èC per fidc nominisnbsp;^nriftidileètis filqs Dci. ') fed Si fi quis peccaueritaduocatû habcmusnbsp;piid patrcm lefum Chriftum iuftum. Si ipft eft propitiatio pro peccaznbsp;^^noftris.Non pro noftrisautemtantum, fed etiam pro totius mundi*nbsp;Hac fententia fatis ccrtum eft ,ae firmû, etiam lapfis rem itti fua peccanbsp;^ponè,necaliare nifi propter Chriftum,fipccniterttiamagant amp;a'e/nbsp;'^t^teuangelio. Qiia propter Nouatianicumfuo Diaboïicogloflemanbsp;^^¦^udiandi funt.NamPaulus necp docuit,necp uoltüt^imo neepotunbsp;*^^ocerequodipfi confinxerunt.Sed hoc docet,q? nullis unqfua peccanbsp;aliter remittantur, quam grauita gratia per fidê in propitiatorê Ch rPnbsp;Jdcclaratum fuiflc teftatur, prcteriti peccati rcmiflione:qua nulnbsp;f P^tiufticias legis impctrare potuerunt, multo nimus per alias operûnbsp;.^^'^uôtiones, ficut nec ulli unq uUius peccati remiflionêacdpient Sinbsp;'l?pftrabuut,quam per fidê in Chriftâ. H^c ita habere, liquet ex circu?nbsp;^ntrjs totius lod, qui dtatur Si producitur ex Pauïo K oma.ii). que eanbsp;'^^ffahic fubfcribam.QuiaChiqiiit) ex operibus legis non iuftificatuünbsp;jj^^iscaro, per legêenim cognitio peccati. iSîücautê fine lege iuftidanbsp;P' nianifeftata eft, teftificata a lege Si prophetis. îufticia autê Dei, pernbsp;J^^IefLiChrifti,inomnes etfuper onincs,qui crcdût.N5 emeftdiftinnbsp;. '^Omnes em peccauerunt,amp; egent gloria Dd.Iuftificati per gratianbsp;'^s,per redemptionê quæ eft ih Chnfto lefu, quem propofuit Deusnbsp;TÎtiaroriu, perfide,infanguincipfius.utoftenderetiufticiâfuam,nbsp;Propter remilTionc præcedcnti û deli(ftoR2. Qpp tolerauic Deus, ut oftênbsp;^^^iuftidâ fuam,in hoc tempore, ut ipfe fitiuftus,Si iuftificans cum,nbsp;^^ieftexfide lefu.

. Haecomnia funt tonitrua cotracos,quîremiftionc peccatiaccipiSi ^P^aripoflèexiftimant, periufticiaßznoftraRjma'ita Si fatisfadlio/nbsp;i^uæ nullis contingit,nifi gratis, propter Chriftum ,quaten us hi il

. ^ctedunt.Significatautem Paulus, q? Deus præteriti peccati condo I j^^*oncdcclaret,fcen'e,quinosiuftificatgratis,utdilt;ft5 eft,^terChrinbsp;^'^.Nâquaaliare,potui(retillâiuftidâfuam, h.c. iuftificantêgratianbsp;Wuerax, iuftus,clcmcns, mifericorsSi fidelis, remittitpeccata, licutnbsp;crcdüt,oftêdcre Si dedarare, nifi præteriti peccati renbsp;Qu£ cm alia rcmitti poflent,aut quomodo rcmitti que nôdumnbsp;^admifla'; Neq; hic cÔfiderat Paulus,utrû iuftificati porro fintpcc

catnri, feddocct, perquemaccepcrintrerruffîonêdeïiâ:oR2. hi'nc fequit, n ulîa qug bapti fati admiferut peccata, illis remitri,nbsp;fcquitjnulïisunq ulla peccata aliter remitti,nifi gratis propternbsp;fi tarnen inilIûcredant.Quêadmodumfubprioreteftamêto,id^nbsp;te reuelatâ gratiam,nuna rcmifla funt, ne quidê per iuftidasnbsp;quatcnus beati patres ercdiderunt in uentuRz Chriftû, qui eonioonbsp;bifcum fub gratia Noui teftameti uixerunt, i. Cor,x» loan» |(jnbsp;Proinde nihil agit Paulus appcllatione rem iffi prgteriti peccaô»nbsp;declarari deu cflc iuftificatorê noftri,pecGiti condonatione,quen^^^^nbsp;cft prgterita eflè,quâdoaincç nobis rcmittuntur. Gratis autêcôuo^^nbsp;Iafignificat,propter Chriftum, nÔperiuftidasnoftras,nbsp;fedg immundæ. Hoc quidê etiâ teêle requirit, ne qui iuftifî^^^^^nbsp;porro peccent,amp; ne rcdeantad uomitum,ficutad Rom.vi.copi^'^' ,nbsp;certe,cum recondliamur Deo,erudit nos gratia,ut fobrie,iufc^jtnbsp;in hoc feculo uiuamus, 8Cc. T it. t). Sicut etiâ Petrus docet,i.nbsp;emeftnobis, q?anteacflo uitæ temporeuoluntatêgentiumnbsp;mus amp;c. VcRî hec nihil pro Nouatianis, qui lapfos pnitête«»^nbsp;nibushoneftisamp;pijsftudijsdeditosjafaluationeexcludebant» .

Quidâ dum hune Pauli locum exponunt depeccatooriginist^^^^ amp; de peccatis ante paffîonê Chrifti admifïis, negant Chriftûnbsp;mediatorêfaluationisefle. Q_ui contemnendi funt, utNouaciani'^G/nbsp;cm melius fapiunt q Nouatiani,ut ne dicâ, peius il los de Chrino}^ /nbsp;re.NâNouatianiquidê,cÔcedebanthomincsgratisper ChriiW^nbsp;ri,fedlapfis nihil reftare quo rccondliari poffen t, quianbsp;Chrifti exclufiftènt. Ve[?2 ifft nuperi Nouatiani,excluduntCh^nbsp;iuftificatorisloco,etdocêt faluationê quprereper iuftidas legis-C^nbsp;quomodo quadret cum doctrina Pauli, de qua pauloanteeg^rt^rJjnbsp;cileiudicareeft.PaulusdefàêtarecôciIiationcloquit,nelt;^deqeit^nbsp;ftum mediatoris loco,perquehabemusiuftidâamp;faluationê,nbsp;aliquâdo per imbedllitatê carnis labamur,modo fîdê retinean^ii^nbsp;nuoperpcenitentiâcmêdemur»nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,

Rcliqui funtduoilliloci EpiftolæadHcbrg. quos fupi'acita^ quos quid refpondcdum fit, re(fte ccnfct,meoiudido, uir dod»nbsp;Philipp. MeL. in libello locors^ communium theologicoR2,denbsp;fupra mêtionê fed. Sed fi cui cÔtentiofo nÔ fatisfacit,tutius eft to^^nbsp;ftolâ rei') cere, q in eo redpere, quo uniuerfali prçdicationinbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;-ij

rcmiflionispeccati aduerfari uidetur.Cûetiâapud ucteresdejj, toritatedubitatûfit, ficut refertinEcdefiafticahiftoria abEufd*nbsp;vi.cap.xvi. T ametG locij de facerdotio Chrifti digniftîme 8^ fennbsp;meexponat.SednÔidcoadprobaridebet,fiqdineareperias,q'Jnbsp;adimat fpem faluationis.Quia hoc ipfum,eflet amp; Chriftû

Dettoris æterni deturbareamp; detjeere, amp; Ecclefiam in totû dcuaflarc. Vt fgt;Kefl[ariorecipiamus,prgdidorumlocorumdus Epiftok ,ahquâmianbsp;Sîtionem,quam requiras,utdixi',ex Philippi ïibro»

CONTR.A EOS, QV I LAPSIS PECCATI REMISSIO» W J femeldmtax^ttmnißmo Ecckfiie concedtndam permiferunt,cum ta femper reddi debeatnbsp;dtbitum, hû qui uere ad DeS reuertuntur^ etiamft inßnitis modk lapßf.

Lj Adenus in confutarionc contra Nouatianos, eorum fententiam J-repudiaui, quilapfis remiflionêpeccaticontingercpoflèprorfusnbsp;^auQ'unt.Nunc etiam ill i conueniendi funt, ôi reuocandi ad iudidnnbsp;'^^îtatis feripturæ, adeoC^ erroris amp;impietatis conuincêdi,q fe magnisnbsp;tribus ad argumenta rationisconuerterunt, non affirmantes quidem,nbsp;t^'^nitentiâ lapforum prorfus nih il ualere, fed çgre concedentes pecca'*nbsp;^¦ftniiTionelapfis.No læpetamen, adcoc^p uixfemel,

, Proinde iftihypocriteprplidis Nouatianis non paru clementiores ^l^i uoluerunt, îed meo iudicio longe détériorés amp; nocentiores fue/nbsp;^^t.Primû,quia nec^ ignorâtia uericatis Euangelrj deliquiffe utdent,nbsp;«einde, q? a ueritatc euangelrj fimplidores in hypocrifim gloria/nbsp;^^-opei^fuorumdetraxerunt,nihilfecuti,qargumentaratioms.SïCnbsp;^^^Higebanu Silapfisfæpiusiterata pnitêtiàprodeflet, gratiamnbsp;occafionê ad peccandum. Itê,cautiores fieri homines, amp; ad pec/nbsp;. '^^'^cundatiores, fi credantlapfisnô femperremiffionêpeccati con/nbsp;pofle* Et huiusmodi alia delyramêta rationis proferebâ t, quoRznbsp;f ^ngobardus meminit,acreprehenditeoR2infaniam, îibroquartonbsp;j?^^tiarum,Diffixiiq,Ethisrationibusmouerihoctemporemukos,nbsp;^'^traEuangelium fentiant, notumeftfatis. Sicern folent, quimagis

feat nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ohiedion ibus nonnihil refpondere confilium eft, ut appa/

q, ea obfcuratanihil q inhypocrifim labantur» blafphemabauQuis no femper peccaret,fi femper redire pofnbsp; Nodico, hochypocriticeinferri, quafi fithomini lapfoinmanu,nbsp;feLnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gt;poffie refurgere amp; redire,amp;,no eflèq folius gratip,érigé/

^jç.P ^ffîamp;infide remiffionispeeçati cÔfirmare. Quod iureamp;uere ÔH.p ^hocdico, argutaamp;beïhifima ratio eft, amp;folisiuftidarijs, .nbsp;^'ea^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quoq? Paulo,pre/

^tal nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;mala, ut ueniât bona.Scd

ffo - i^P®ftolusilIeficpronûdat,quorûdânatio iuftaeft.Nâoble feu occafionê, præbuerût ifti hominibusnbsp;miferis in peccatoherentibus ad defperâdum; Nonnbsp;quiafiduciâ humanæiufticiæeopadodocuerjjt,ucrtieriâ,nbsp;Mut cogèrent alios omnesdefpcrare, qui no erantipfisfimiles

COMMENT. D E POE N ï r E N T. ¦ hypocrKg.Nâimpoflibiïecfthoiemjin haccarnali natura,nóf^iusflnbsp;bi.Necpotuerûtillgiuftirif iuuare eos, qui fibi Rare ûîdebant.Qpùttnbsp;duciamin ban c poneban t:8C fidei petra euercebatur.

Ergo longe decepri fuerunt ifti,per fuas intentiones bonas.NÔJn^ tellexerunt ein,operanoftra per fe nihil effe corâ deo:non poflenbsp;dictum del fuftinere. PfaLcxïiq.Deinde no uiderunt, quefit uisp^nbsp;tiamp; Diaboïijamp;quâtainfîrmitasinhumananaturaad rcfiftêduwwj^nbsp;Denicç quot holes in côfcientiæ agone, non folu ex his quinbsp;pfi fuiflentjUerumeria exfuogenere,protruferint indefperatioew»nbsp;besfcilicet quomodohoiesperignorantiamôCabfcôfionêgrafnbsp;oresreddantaddelinquêdum.Sed audiamusdiuerfamaliärationr ®nbsp;rum Nouatianoiv ,æquefeftiuam,hoceft,infigniter impiam?nbsp;amp;bIafphema.Obiiciebante n Dhm uideri incitatoremmali^^*^nbsp;- per peccamibus fubuenirec, ignofcendo illis peccata: eicp placcrcp^ranbsp;ta ,q femp prcfto effet ilia cômictêtibusremittereJfta blafphoua comeiinbsp;ta,quis uir bonus poteft fineffomacho IcgereuelaudireC Curnonpotfnbsp;us hac fequela eliciebant:ideo no adprobare deu noftra peccata, gafonbsp;peri'émîcri£iïîa,nô fideconuerfis a peccato. Nâhçcueraxefthrm»nbsp;ratiotideo cm ignofcit pccnitentibus,ut extirpet in illis,quod c»dit,nepcnbsp;peccatum .Nccalij efficaciter abftrahuntur a peccato, nifiquibusgra''inbsp;tiæ magnitudo cognitiflima eft,

Loinbardus in fentctqs,citato loco ex Auguftino, nifi liberundc^**. ducitur eft nothus,nÔ mala tarnen fentenaa,côtrapdidamopiniof^^nbsp;ita refpondcczcrrant aûit.Conftatem peccata difplicerc,ei qui fern? pre-*nbsp;rto eft ilia deftruereffed h ea amarct, no femper ea deftrueret. In fumma»nbsp;gratia quo perfedius cognofeitur perueramfide, eopr^fentius feruatnbsp;hominene in ullum aliquod peccatû relabatur :8c fi forte per camisini^,nbsp;becillitate lapfusfuerit,itei^ erjoitinûadglorificandûdcum,qtf P^*^/nbsp;cata oditjôc omnibus modis uultillain fandisextirparitideo femper £nbsp;donat lapfis peccata ad pnitêtiamreuerfis,u£ peccatu tandê intotuap'nbsp;olcatur.Rurfusaquibus creditur deus fiedurus elle Scimplacabilisif^nbsp;dex, ut laphsno facile ignofcat, adeoc^ uix fcmel,ifti non poffuntnbsp;deoirafci,amp; occultis blafphemfjsfremerc, donee tandê in apertacof*^nbsp;tia erupant ac defperêt * Qu^ profedû fapientig rationis debemus:nbsp;bonas intentioes pro arcendo 8c depcllendo peccato, fed inaniter iaftat-

Quare deus od it regnum peccati Diaboli:ac deftruit illud,eo ip'® qppdoribus nunq no ignofeir, pnitêtibusillis,êCoîbusingnc rn^nbsp;quanôcôceditfpaciûpoenitendi:ficutamp;f Pet.docct,ij.Pet.iq.amp;PafIf^nbsp;Ro.ij.Rurfus plantât pda, hypocri(imamp; defperatiôem, SCadgehéf^nbsp;çdificâtNouatiani,ôCqfcunq^ fpûs iftorum agit. Chriftus nullisnóenbsp;perpetuus feruator, nifi incredulis :qs hæc de gratia pdicata

fed pereant qperçût: amp; Icdant qui Içdûtur .Nos Chrifti bo / üsodor fumus deo,tn his qui falui fiunt:amp; inhisqui pereunt. Alqs qgt;nbsp;odor mortis in tnortem:ali]s autem odor uitæ, in u-tam. ij. Cor. q.

Sed addam terrià argutiam memoratoRz Nouatianoßi, ucl potius 1 u/ ^briSamp;illufionêDiaboli, qui fuos arte dem en tac. Sic ergo dicebant:nbsp;Que c^cum bis illuminauitCQue Icprofum bis mûdauit ç Que inortuûnbsp;^isexcitauitÆtcx eoinferebât,non ualcre fæpiusiteratarnpnitcntiânbsp;hocpalt;ftoetiâinferrccoadifunt,nefemelquidêualere:fifuas co/nbsp;S'Utiones attêtius infpexiflent. Sic ergo ifti nebulones talibus delyraihénbsp;ÖS deîcclati funt: ut h ypocrifim opei^ ftatuerêc, prçcon ia g' atig euer/nbsp;Cummûarciculum fidei,q eft de reininîÔeplt;ftr,pr orius perderecnbsp;J^^delerèt.Quodfi taies allegorig ualerêt, nemotâeitin{àns,quiqciesnbsp;^et,n5 poflèt fpiritui gratig côuitiû diccretatq? eadocere,qbasCvhrinbsp;fidè prorf us irrideret, protereret SC c5culearct:amp; tn in terim g lorinbsp;®'^^gt;*,fet»nidoclorisofficio inecclefiafunclum effe. Oinoueroiiidinbsp;^^funciftgbIaipheïTienugg,qbusameincôfutat!onepIusrefpôdcat.'nbsp;hfnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fentetia tam paßz Chriffiana, an fuffragatorè habueriti

^q^TertuIiianû,egonôaufti'naiîîrfnare.Ccrteinlib.quêdep/ fcnpfic, ita leg'tur: Piget fecundg, imo ultimg fpei fubtexere menbsp;jj, ''^*i.Ncretra(ftât*esderefiduoauxihopccnitcdi, fpacium adhuede/nbsp;demÔffrare uideamur. Etqugdamalia paulopoff, etiâdurio/nbsp;nolo referre. Quamq idem autor banc dur iffimâ fen teniiâ iubinnbsp;mitigat:ucuidcat ipfequoc^Tertunianus,hac, uefibi uifanbsp;l^f^aaftucia, rebus Chriftianis, paulaiimin detcriuslabêtibus, côfu/nbsp;l'annbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quiddtiriusin TertuI/

^^icâ:Cui in fid.ei rebus,ratiÔis omniacÔfuia,{ufpeda effé debue/ ffueritas Euâgelq habet aperte confitebimur:nbsp;ïiiif' ^^^Ud'ffonis noftrp feu perfeuerätie in bono, dco comittamusrnbsp;j dhortâteSjtiefieuiuam9,utgratia deifruftra recepifieuideamur.

patet uia aperta ianua eft, reuerfis ad gratiä, propter Sfiuniwt /lt;» fueri ^^»^^^Öfidem reiincâc,nelt;ç fucatepnitcciamaguncqtiefcun j?nbsp;fin^^p^^^pffîamp;^qcuncp tpcconuertantur.Ethuiu.«Chriftianpamp;faneffifnbsp;fideliflimum teftê atq- airertorê ip/nbsp;^^^u*TiChriftü,dnm Si^feruatorênoftrum.Nâ interroganti Pcnbsp;Ephsnoxa amp;peccatis, èi.quotiés illaremiftio fieri denbsp;rei pon dit. Non dico tibi ufep fepties, fed ufqj fepnbsp;1 ponens numerumfinitum proinfinito: 2lt; ea figura fernbsp;^dit ^^^^^^quod Iaplis-amp;refipifcentibus, minifterio eeeleftæ, fem/nbsp;noxa tficutper mox fcquentem parabolam expbea/nbsp;lapfis ignofeit, quotiesfecmendant,(Sv' Edem gi anbsp;^^nt : debent etiam ccclefiæ niiniftri pcenitêtes per Euangeî luiu

COMMENT. DE P OE N I T E N T. confolarijamp;fremiflîonêpeccati reddere,tanquam debitum » y,nbsp;qui ita non faciunt: S^agradæ fide miferos depellunt peccaio*^ nbsp;abigunt.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^3

Exiftimabat Si Petrus cïemenü'am quidem, in cÔdonando errata Sidelidla eorum,fed non nimiam,exercendam eflè. Vnbsp;ftus correxit hanc eius carnaïem opinionem: reuocâs Petrum adj, ,0nbsp;mifericordigexemplum.Quam Chriftus alio loco itanobispffd jjnbsp;ftote mifericordeSjficut Si pater uefter mifericors eft.RcmittiteA. z^/nbsp;tefür uobis.Hacergo refponfione Chrifti ad Petrum docemUf,^^ mnbsp;per omnibus nobis præftandum efle utaltjs aïrj fua ergafi^*^nbsp;delida condonent,pro debito perfedæ diledionis,quæ feoip^nbsp;Siefficax eflè in omnibus debet: cuius eft perfediflimû exempl^*^^ .^9nbsp;ut qui nobis propter fiïium unigenitû, Chriftum,femper igtioib*^nbsp;tiefcunc^ fuerimuslapfi,modoreuertamur ex animo. jij/nbsp;Sic ergo docemur a Chrifto, nempe, ut faciles fimusnbsp;dum aïijs fuadeïi(fta.Q.ua caufaCut idem rurfus dicam.NonUH^nbsp;dientiæ folum erga legem Si dei uoïuntatemtfed eüam fideinbsp;retin camus deum femperignofcere uereconuerfis. Namregno^^j/nbsp;filq fuidi!elt;fti,ita femperreuocamuraddeumjutintenigamusud^nbsp;fericordê efte: Si mifericordiam ilïam fuam erga peccatoresnbsp;ttnere.Neceft comparatio diledionis noftræ erga iratres, cuiusii*nbsp;debitorcs: erga eâ,qua nobis deus beneficia fua pr^ftat, eaq^g*^^*^nbsp;Si tenuiter Si imperfedc nos exercemus débita dileéèionem: qufnbsp;re quidê in nobis debet Si qtidie augeri, ut tandcjm q proximenbsp;ad fiinilitudinêdiledionis erga nos dei. Sicut quotidie pcamurîS^*^nbsp;te nobis débita noftra,ficut Si nos remittimus debitoribus

Sic eftfirmiftîmaSipcrfedfiftîmaconfolatio huius loci, citaties^ J fententie Chrifti,pro pnitêtibuslapfisrquod in opéré fuodcopb^'^^^^nbsp;m odo ex fide in Chriftu pcenitentiâ agant. Deus em nulla peniti^®nbsp;cata nô remittit lapfis, quotiefcunC^ côuertuntur Si deûpro gratis ynbsp;cant. Quod qui credûtC ficut hocfidei uerbûad oês Chriftianospnbsp;net}ft uidelicet^ptcr lefum Chriftu in eâSitantâgratiamreceptosC^nbsp;Sinunqnon recipi,etiâfifgpiusfuerintlapfi: eosdeceteoconniti,uynbsp;incondonâdo clementiam Si facilitate ipfiquocp ergaproximos*^nbsp;exerceant quidem enixiflîme, Si glorfam gratiæ dei eopadioomnbsp;fed præterea Si fidem remifli peccati fibi apud deum, per folamg^^ 4nbsp;am propter Chriftum muniantatque confirment. Nam utnbsp;nulla peccataremitti apud deum,hisqui tam funtduri,inflexibilönbsp;dementes, ut neepropter deum uelintproximo quiequamremitf*-^^nbsp;fed ipfi feipfos ulcifci deiniuria . Ita rurfuscertum eft , deumnbsp;uere Si ignofcere, qui in obfequium cceleftis gratiæ, alijs fua

Sed nuc dcgratia feorfim agä. Proinde hue inprimfs cft,ad confoIandS nos qui fepius lapfi fumus, hg c magnih'canbsp;qua nobis facræliteraç prsedicantaeproponunt Chrifiû,eflè{^]iiJnbsp;mediatorê,regê, facerdotêm,propitiatorc,pontifîcê ^aduoeati*^nbsp;apud Dêûjfémpcr intercedentê pro nobis,ac plaçante Deönbsp;q^Iapfosilli réconciliante. SiceftemadRoma.viq. Chriftusi^f^,pjOnbsp;latpronobis.Hocemcurfaceretjfi femel recepti in gratiS,S^JP jjjit)nbsp;pofthacreconciliari nunq poflemusc IteHebræ.ix .In ccelui*^^nbsp;utadpareat nuncinconfpeduDeipronobis. Etne quisnbsp;hæe teftimonia,quafi non rede adplicemus ea ad pccnitenoanbsp;cofirmat fentaitiâ noftrâ,imo ecclefiæ Chrifti, ille locus quinbsp;cio media ton's Chrifti i.Ioan.ij. fi quis peccauerit, aduocatu^^ ybinbsp;apudpatremlefumChriftij.SedhoctcftimonioSifuprâufuS^ nbsp;idêquoc^ no nihil expofui.AdidêpertinctlocusilIeadnbsp;Habentes ergo pontifice magnû ,qui penetrauit ccelosjcfuunbsp;filiumdei, teneamusprofeflïonê.Non emhabemuspontifie^4^nbsp;poflît compati infirmitatibus noftris,fed ten tatum per onini^»nbsp;iitudtnc,abfc^ peccato-Accedamus ergo cû fiducia ad thronugf^nbsp;üSjUtmifericordiâconfequamür, amp; gratiâinucniamus,in auxili^ ijfi/nbsp;tuno. Hæccertenihilfaciuntad eos hypocritas, quiexifbnAamp;'quot;^jjjinbsp;duntféitaftarepoflè, utnunq labanturjfiue, ne fæpius labaut^'nbsp;cm in feconfidûtmagisqin gratia Dci Si. feruatorem Chrifttir^* j

Ezech. xxxirj. iureiurâdo côfirmatDeus,feuencrecôcilia{*^*^^îi fiducia gratiæ h abet, amp; pn iten tiâ agentes a peccato refurgut*nbsp;loquitnobisperprophetâ: ViuocgodidtDhs,nolomortêinP^l^j/nbsp;utconuertattirimpiusauia fuaamp;uiuat. Nimisipiturabieéleâ^^?nbsp;ïiter,imo illiberalitcr Si impiedegratialocuti funt, qui illamnbsp;nunq,autraro Sino finedifïicuïtate concedendâ ftatuerût.nbsp;quoq; in hâcpartê, qui remiffionêpeccaticontingcrehominibüS^[^nbsp;prius concedunt, q ilia per opéra fuamereatur. Quafiremiflîopj^'^^nbsp;non gratis donet h is qui credun t, propter folû Chriftû,aut quafinbsp;poralibusbeneficrjs grade magisditffûfitjqdefpiritualibusSictô^^nbsp;gratis accepifhs, gratis date. Noftraautemdodrinadc gratiaomi^nbsp;tendit, ut lolatio fit h is qui peccatû h abêt,ne defpcrct,nô ad laxai^^nbsp;carnijôi ut p p cen itentiâ ad Deû conuertantur tanq gratias adutf^^^ynbsp;hæcde pnitentia lapforum hacflenus,cuius omnes hominesfui^ ,nbsp;bitores,etiam qui fibi flare uidaitur,fobrrj eflè, bene Si pulcbr^^^jnbsp;re.Imo omnium maxi.meindigêt taies pcenitenda, quod necnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;7^^

peccatûfit,autgratia,reéî:ecognorint.Eocpplanencfcrj funt, quod pnitentia doceatur ,ficut mox planius explicabo.

S nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;utrum omnium quouis temport totiustätitipforum.

Oient igitur in quæftionc de p ni têt ia amp;:hæcdifputari,utrum uxz delicet fit omnium pcvniientiam agere,8C numpnitentiædcbito/'nbsp;f^sGmus, ut in quouis tempore tonus uitg noftrg illam præftemus* Prinbsp;qui fibi pnitentia non uidentur opus habere, liti necad Chivnbsp;pertinêt, qui nobis omnibus ica loquitur: No ueni uocaix iuftos,nbsp;peccatores ad pnitentiam. Dcinde,qui noftrg fôitcntiæ aduerfanznbsp;^^uadocernus,pnitentiamoporteredurare inomni uita fidelium,nbsp;^'^dcealoquuntur, quamnos imitatione Chriftiamp;f Apoitolorumnbsp;Y^Jd'camus, fed de ilia quæ facerdotû minifterio celebratur,per conznbsp;oncmdeliêiorum îatisfaÆonem, cuius nullum extat prccq?tumnbsp;'Geciamfi a doctoribus fuis uocetur facramentalis.Et quanquam fennbsp;'^nnoftrâ de uera pnitentia,cuiusomnes 5êquouistêporea.qen/nbsp;perfpicucfatisdixi, tarnen mhil uetathic icorfimnbsp;^yainconfirinatius ea de re loqui amp; feribere, cum prgfertim pertineznbsp;Ij(j5^xafliorèdcfïnitionis expofitionc. Efto igitur, opinate facramenznbsp;^^bitores, nedum quouis tempore, imo prorfustnbsp;^litilliusdebitor, mea nihilrefert. (^uia hypocrifesinuentionurrinbsp;euro: imo illas, quatenusChnftianepr^dicationidçnbsp;pf^ntiaaducrfantur,prorfusdamno,

^^wiffimûeflcrgo, q? omnes homines pnitentig profedu opus? ^ç^t,quantumcuncp fände uiuant.Nâ uocati in gratià, débet fubiivnbsp;J'^ricere in iufticiayamp; per obferuationcm mandatoRz Dei in meliusnbsp;IL *''^c,coercere ac domarc carnales cupiditates. Ac ualet hgcfenteivnbsp;^'pdmiscontra eos, qui affirmant iuftoi^ hominu opéra nihil imznbsp;jnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;amp; nihil immûdicieampliushabere.Sed iffi qui fie docent,

timoré Deiabolcant, Si homines in ftudio pro i ffaciantremiffosjamp; cami frena laxent.Igiturnoffe oportet,rcftaznbsp;^ftisreliqutaspccati,ficut Paulusclariffime firmifftmedocetnbsp;uerbum Chrifti teffatur: Cû feceritis omnia,quænbsp;^}^^untuobis,Cfic nimiRîloquit, fide iuftificatis.} dicite,ferui innbsp;ïnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;debuimusfaccrefedmus. Sic amp; illa prophete fente

'iftif nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nobisfacit:Et ne in tres in iudiciûcfiferuo tuo,quia nÔ

deuirture in uirtutê proficiamiis,amp; in bene ope illudtC^ti ]Liffuseft,iuftifinbsp;NâScquadiuinhactütanbsp;perfedionê Chriftianæuitç nemo perucnit:ficutipfa quoej?nbsp;^a omnes plusquamfatisdocet.

i^citjÇpipfequoc'p loanncs baptiffa omnesdocuitpocnitentia ^^licanos, milites, plebemq^uniucrfam,atcp adeo ipfospharj

ff OS, inter quos omnes tarnen fuerunt baud dubiemuld boni, fexuSjUiri amp;mulia'es,iufti8cfan(fli homines,neinpe,per^a^^)^^^(jjnbsp;amp; deinde, timoré Dei S^ftudioobferuandf Icgis. NequeHubi^^^p^nbsp;quo quifque illorumfuit iuftioramp; fandior, hoc conatusnbsp;melius agere, quod bene cperat. Sed addi preterea fupradict'nbsp;plurateftimonia po{Tunt,quf docent fandorû iufticiasnbsp;nabere, imperfedionem, ideoqueemundarioneaudiot^*'nbsp;Pfal.cxxx.SiiniquitatesobferuauerisDomine,DominequisP^ jflönbsp;bicT Quiaapudtepropiciatio:uc timearisjob.ix. Verefdo.'l^«,,nbsp;iuftificctur homo, c0paratusDco.fi enim uolucritcontendci'^^-nonpoteritei refpondereunumpro mille.Exo.xxxiiii.Nun^nbsp;per fe eft innocens. Naum i. Deus mundans non facic inn^^nbsp;Nâtalibus fentetjtijsfcripturf fandg omnes accufamur:qna^^ jjfij/nbsp;que iufte ÔC pie uiuamus. Non ideo folum, quia naturanbsp;musamp;^ peccatores, uerumetiam, quiaiuftificati per gratiam/^nbsp;peccatiin carne retinemus,utnôfoîumopushabainus,rcUn^*^ nbsp;to,neregnctin n obis, fed etiamut con fopiatur SCextirpetuf« JjiiJnbsp;Debent ergo omnes homines crefccre in ftudijs pictatisnbsp;bonis:amp;f hocagere, ut feipfis fempermclioresefficiantur.

dia melioris uite opprimuntac perdunt, qui iuftificatoruinop^^ 0 negant haberc,uel pcccatum aut defedum.In fumma, Chnftinbsp;tio ad omnes pertiiiet, non minus ad eos qui fide ftant,nbsp;quam qui in peccato funt,ut illud dcrehnquant. Et illi eius P^nbsp;depoenitcntia,fempermorègercreoportct, ficut mox pluribusnbsp;Fortaftiseft aliquisexpharifaiceiuftis,cui non uidetur, quodopnbsp;beatpoenitentia,ficutphariffus ifte,dcquoLuc.xviii.fedoin*^nbsp;ÔCmiferum, imoperditum acdcpioratum hominem, quiuocaf*nbsp;secundat /o.Chrifti,unici omnium feruatoris,ridetatque contemnit.nbsp;CMÎWp.y.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Rel iqua eft pars altera, qua docendi fumus,quod ucrax amp;

na pnitentiaduretperomnem fidelium uitam. Quanquam eus nihil habcatobfeuri, comparatusadfuperiorem. Si enimnbsp;bisdatur,quod omnes, quantumeunque fände uiuant,opush? ynbsp;pcenitentia èC profedu in melius:(quod obtinebimus fane,ueliiL£jnbsp;lint hypocritf,omnes coglomcrati inunum aceruum. ) ftcilenbsp;que concedetur,hunc profedum Chriftianorît in melius,durar^nbsp;peroporterc,inomni ipforumuita. Prfceptum enim diuinum, .nbsp;lo momento reuocabile eft:eique omnes fempcrmoregereretcnti*nbsp;Quarenon habemus opus magna copia aut fylua argumai toninnbsp;huiusprobationem.Debitumcnim crefeendi in iuftida,omnesUnbsp;femperprgftarc oportet.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;, ,',jî

^Oflcupifcentiauaria eft amp; multiplex, imo propc inenarrabi'Iis amp; jnfi/ liquetetiam quod uarius (itamp; multiplex in ea error amp; impietas SCnbsp;¦wnain peccatum» Quibus uicqs femperrefifteredebemus,8dcurare,nbsp;per fpiritum in nobis bonum, quern a Chrifto lefu habemus, extin/nbsp;§uantur. Nunquamenim hec ftudia pietatis omittere, acneremitterenbsp;^uidemlirer mmfemper adûtcauflàcxtirpandihæcmala, uoluntas

COMMENT- DB P OE N I T E N T. ^'OÎ NâîcxDcificcfifpirimaïisdoctn'na, hoceft, huiiifino^^nbsp;affectus,Slt;^internosmotus,caftos acfanc^\nbsp;gi per omnia confenrientcs, adcoq; fpiritu ucritatc cordis jpf/j»nbsp;mentes. Ncmpe,ueram in Deumfidem, timoremjdiïeflionci^^^^nbsp;Slt; in quibuslibetafflidionibuspatientiam,qug quam fintnbsp;tu, fortaflisalio locodicetur. Sedamp;diledionemproximiiT^J^nbsp;eamqjfummam, cuius regularnarriperedebestuiarnorem« bnbsp;igiturrnanfuetudinem,mifericordiam,cIementiam,amp;:ignorlt;^^^^'^S^nbsp;illius erratorum, pacem amp;toïerantiam maïorum, caftitatemnbsp;fimiles motus fan(ftos,finc quibus nihil externorum operuiTnbsp;probari poteft.Huc facit cap. v. apud Matthäum, in quo Chd^nbsp;rituales legis fermoncs adhunc modum exponit»nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;(if'

Ergo his rationibus docemur,etiam pocniLcntiam,qu3 externa i lia loquor, quæ totaeft fita, in fruc'tibus iuftiaæboni^ ^^^tinbsp;effe acceptam coram Deo, nifi ex puriflimis amp; fan (ffiflimis cotd*^nbsp;bus proficifcacur,hoc,eft,extimore dei,h'de in deum,dileclilt;^^^^iiînbsp;mi,amp; fimilibus alrjs affeclibus bonis, de quibus pauloant^^^ jj,nbsp;fum.Acfidesquidem,quæprimas in omnibus tenet, purifi^nbsp;illaq; libérât abimpijsopinionibus in Deum, amp; uana hac pcrgt;^nbsp;qLia pleriqj operibus fuis tribuun t, quod his gratiam faluatioiH®nbsp;an tur,ac facit deniq? iufticias noftras acceptas coram Deo.

In hune modum, cum de interna cordis iufticjaloqun«^^'^, coniungimus extern g illi operum noftrorum amp;obedicn tic etgal^Cînbsp;fignificamus aliud quiddam eße Chriftianam iufticiam, quaiiinbsp;turn eft in externa fpecie folum operum bonorum. îdeoep Sinbsp;reomnespiosante omnia remiffione peccati. Si deinde fpidtuftl ^5nbsp;cordium noftrorum purificatore. Nam fimulari quidempot^'f,nbsp;operum iufticia quçdam,fed ilia coram Deo non poteft proiu^b^,^nbsp;beri.Spiiritus enim Deuscft,8i eos qui adorant eum, oportetin'P^nbsp;amp; ueritateadorare. Noftris carnalibus iufticijs non placatur,feult;rnbsp;ueritatis fuo in nobis.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.(il

Nam 5iinudnofteoportet,acperfuafiflïmumhaberc,quouH srcundut lo*nbsp;nbsp;nbsp;pnitentiam,hoceft,tam internam cordis,quam externainc^

ciMcap.6, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bonorum, Deusipfe in nobis operetur. Nam corda purifica'^^^0

quorum mundicie,nihil non damnabileeft coram Deo,folusin Deushabet.Et hucfaduntilli prophetarum loci,in quibus DeU^P^nbsp;licetur, hanc fpiritus ôd cordium puritatem fe nobis donatutti'^j^nbsp;Hiere.xxxi. Ezech.xxxvi. locl.ij.lt;5lt;^c. Suntenim inilliscontio*nbsp;gratia nouiteftamenti,qugnuna eft nifiper lefum Chriftum/*^^nbsp;mine fpiritumfancftumaccepimus. Rom. viij. Gai. iiij.

L I B E R P R 1 H VS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ilt;

D O MINI i pnitenriam agite, eu fit uerbum fumm æ Sd perfe/ iufticiæ, de foïis externisoperibus interpreteinur: autuiribusnbsp;^oftris facere præfumamus. Nâ ifte conatus iioftcr irritus eft ac uanusnbsp;^uracinexigitpnitentippredtcatio, q finefidein Chriftum fpingt;nbsp;prgftari a nobis poifit * Sed amp; Deus fuperbis k ypocritis refiGnbsp;longeinfliciffimi fsnt, in hoc fuoconatu,qui fccxjftimâcper uinbsp;f^tationis abfolutam iufticiâpofleprgftare.Roma JxJfrael feélando lenbsp;S^üftide,in legem iufticig nô peruenit,Ibidem capite x* Ignorâtes iufti

Dci (cuius eflDeusautorinnobis^S^fuamquærentesftatuere^ ^fiidae Del non funt fub ietfti.

, Quidergo'^NihiIneoperabimur,Ôlt;fnihil operisbonifeciemuspro ^Pbndouerbo dominijpcenitentiâagitevPianeacprorfus nihil ca o/nbsp;uicmandato noftrisactionibus 8lt;noftra obedientia fanbsp;minusprælbreuaîeamus.Chriftusenimprseccpit cur pritciigt;(tnbsp;^^isdecordis iufticiaîquæ eft longe ultra ÔCfupra uires noftras*Et tla lt;«»¦.nbsp;^noftrâ necelTeeft, cum omnibus uiribus rtoftris,prius interiré,nbsp;iufticiâ fpiritus, plane ac perfefte impiété poffit.Cur igitur prgeinbsp;ynriftus utpnitentiam agamusCldeo fcilicet,ut perfedæ iufticip*nbsp;^^bmUcijgpj^legêrequiric, nosdcbitorcs eftcagnofcarhus» Quamnbsp;j|f^ijitelligimus,præftari anobis non pofle,tum de fiducia operû no/*nbsp;'^Udcfpcrcmus,amp; peccati rcmiftionem apud Dcum qucramUsîâdeOnbsp;^'^^^iixilidfpjni;us,ad mâdati huius,de agendapocn{fcna,impletiörle*nbsp;primus frudus in pocnitentip predication c,eft ucraxnoftri hu

P ^P^'obareagentespccnitêtiamillofcprecipereingratiam uelle: tonbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fidê a pn itentibus q m axim e requirit. Fidem autem di

,j^4^anobis pcccata ignofeit propter Chriftum: h ac em ad promiftio/ 1 liii refpicerc debemus. Quemadmodû bcati patres poenitê/nbsp;çÎ7^Pomifiionûuenturi Chrifti,quiplacat omnibus patrc,agebât»nbsp;oportet: amp; prædperenebis Deum utpoenite/nbsp;: amp;fubminiftrarefpiritumfan(ftü, utilli prgeepto parcrc

J'4^fipolfimus. Omnino autem certumeft, Deu operari cternam tjijj ^^hisqui feuerbofuofubqciunt formandosacreformandos: utnbsp;fidem in ChriftûjOpuspnitctipadgrediuntur paratifuæcarnbsp;ftu ^^ficatione perferrc.Nätunc demum prgeepta opcRz,nÔ finefrunbsp;rç).^j^?^plgt;ftîmo difeuntur. Côtra quibus hpc,qug dico,defunt, ill fs nonbsp;Vrnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;prfcepta,nifi uel ad præfumptionc : ficut accidit ignaris

defperationemtut in alijs,qui dodtrinam deiuftP appréhendât. Proinde hac expofitioe oim maximenbsp;nosprccarircfcrata Deo: utiq? nc nos in perfidenda dcnbsp;^da uiribus noftris relinquat.Namita certe nihil un quam per/

COMMENT de p OE nitent. foIuernus.Sedut quod i'pfeprædpît,dignetur pro amplitudincminbsp;cordiæ fuæ in nobis I'mplere.Sic eni'm amp;:Hieremias proph eta,nbsp;telligebatjfe non (ufficere ad iuftum ac perfedtum pnitendænbsp;Deo præceptuin,precatus eft t Conuerte meDonnne,amp; conuens'quot; 'nbsp;Hieremiæxxxi. Cuius etiamDauid rnemor,nempe,mâdatoDd^nbsp;nus fatiffaccre pofte, orata Deo internam renouationcm, quam^, pnbsp;nonpoteftnon fequi.utpfaLLCormundumcreainmeDcus,^ P^,nbsp;ritum redum renoua intra me. Sic nimirum Si nos faceredcbebini^^nbsp;frudum poenitentiæ bon um facere uelimus.

Contra praesvmptionem, et despe* rationë:fy ^HÓd nulln eß fern nimü panitenM,niß quæ defiiluiturnbsp;ßde in Chrifliun.

ram pernitentiam in nobis operetur,aliqua mox fubijiciani,con^ eaprædpua uida, quæoperi poenitcntiæin nobis bono, inpdn®^nbsp;uerfanturamp;pugnant:uidelicet, præfumptio Si defperationbsp;memini, Si in pccnitentie definitione, me nonihil deiftis uidjslo^^*^nbsp;efte, Q.uia talis debet efte definitio, utambitu fuo compïedatu«*nbsp;qiiæin re uerfantur,dequaeftqugftio,8iquamexponit;fic utfadl^'J^nbsp;telligi poftit, quæ fint extrada. Si rei definitæ aduerfentur. Sedhosnbsp;cosjin quorum enarratione n une uerfor, pofui ueluti exegefinnbsp;luculenuorem Si fîrmioremdefinitionis,

Præfumptionem igitur dico earn, qupregnatin fecuris hypo*^®^ quicxiftimanc,quod legi per opei-afuaiatiffàtere queant, l'nanfsqiiæ^nbsp;dam Sifuperba operum Cuorum fiducia: ac n ecefte eft h uic inefle cuninbsp;gis, turn promiftionum euangeîrj horribilem ignorantiam. Si ptoWnnbsp;dam mentis cæcitatem.Taies enim,çum prorfus non fedantkgem,^^^nbsp;que dubitent tarnen perfedamiufticiam fibi tribuere, Si iuftid'æP'^?^nbsp;mium fibipolliceri,hoceft,remiftionem peceati8iuitamæternam,n^^nbsp;ceftèeft furore Si infania mentis a Deo inpcenamSi ultioncm pcccat*nbsp;pereuftos efte. Sed quan turn peccent contra iufticiam grauæ,nbsp;mnibusqusehucufcp dixi intelligi poftît, turn idem copiofe oftenth*^*nbsp;infra propicio Chrifto Iefu,in dodrinade contritionc Si fide feu im^nbsp;catione. Nam in fummafucatam iufticiam Si aliagrauiapeccatanbsp;crifeos humane, profummaiufticia, innocentia amp;pictate defendun^nbsp;homing finetimore Dei,Sifînc fideinChriftum,Si quod extrernci^^^nbsp;fedæSi dcmentiæeftjin tantisSi tam craftismalis,fuummalunindcnnbsp;tiuntquidemtquin etiam opinanturperfedam ualetudinemclTetnec ui-*nbsp;dent fe commun! medico animarum Icfu Chrifto opus habere.

H æc autem præfumptionis i mpietas a fchofafticis th eologis Si Papi lt; ftis docetiu\ (^id enim aliud pr^diejnt nobis nifi fegantatejj ira, utg

'îninamim'sChrifti illaprædicarionepenicusabokanc ; Siccnim do/ ^ôHlcgern,uc nobis fiduciam faciant noftrarum carnali um iufiiciarum,nbsp;utdehistanquamopcribusmeritoriisgloriemur, amp;meritoznbsp;'jsquidem,i*eminionispeccaci amp;uitæætcrnæ. Quoseacaufla,poffîsnbsp;*^oniiîiuria,nouamquandam feélam Nouarianorû,adpenare» Quidnbsp;¦cfertenim, fi autnegesIapGs remiffionempeccadcontingere polTe,nbsp;®'itçomittasindodnna peccatores, ubi nullam deliétoriiin fuorumnbsp;§nofcentiamreperire pofîuntç'lmoetiam, ubiperimpiamoperumfî/nbsp;magis peccatores amp; plus rei efficiuntur, amp; in peccatum negatænbsp;S^tiaeincidunr» Hocuereclaudere eft regnum ccelorum antehomiznbsp;Jödam um plus damnidederint amp;inuexerintjn Ecclcfiam, ueteresnbsp;^ouatiani, anfcholaftici theologi, eiusreiiudiciumrelinquo ,pioâdnbsp;^^ditolediori*

Contrarium præfumptioni uicium defperatio efi:,eorum quicum *''^iuntamp;intelliguiitlegem fpiritualiter nobis loqui. Si plura exigerenbsp;ipfi prgftare ualeant, a ut prgltiterin t, adh pc a ccufare Si damn ai'enbsp;üftidas carnaîes. tune animû accipiendi pratiâ Si fàuorem Del nrorfus

COMMENT. DE P OE N I T E N T. rofum, coiîdemnatum ad mortem,nbsp;nbsp;coiiùerfum demum,cum

crucepnas fclerumfuorûdaret, utfaÏLianonis fpcm tuncu^j^^^y acciperepotui(Tet,nifi omnibus hgc una,qugcôungitperfidciunbsp;ftu,propofita eflec. Adeohoc fummù hominîs Chriftiani bom^nbsp;Scæterna fhci'tas, poflè uerâin Deû, perlefum Cbriftûfidcm^^^jnbsp;nere, quandocunc^ tandë ilia d.onet, modo donctur èi. côtmg^Ynbsp;entm aiût,fat dto,fi fatbene.Quod uerbûucl maxime hic locu^nbsp;Quiatam uerapnitentiafeucôucrû'oadDeum ,quamuerafio^^nbsp;nantura Deo, quæ quandocum^ illo largietitc obtinueriinus,nbsp;contigerunu

uidelicet, folos legis terrores, èi. accufadonê tui peccati, in fendre atcj? cxperiri, SC nullam fidei confolationê pofïèadmittcr^*,^^nbsp;Iis per eustugeliû offertur, quo promitdt remiffio peccati amp;nbsp;lia,h is qui in Chriftum lefum credunt.CgteRz iftius impif pocnit^nbsp;quâdico,refcr£urexcmplu Matthf. xxvq.delüdaq pi'ocliclirnbsp;Qtudâ feram pnitentiâhanceflêdefiniunt, qua pria snbsp;turapeccadsfuis homo, quam ilia ipfcrelinquat, ficutquadcx^^^jjijnbsp;tum aliquê, no dcledat magis uoluptatibus carnis opera dart-b%/nbsp;poiïîs dicerc, qp prior a uicrjs relinquatur, quamilla ipfe fugdtnbsp;ferat. Sed hfcphilofophica 8lt; delyra ratio in hacqueffcione,nin* L/nbsp;dicitncq, ualet,ut ne dicaq^ peccatores iubetdefperare, q noidunbsp;pijftima eft SC uan iftima. Cadit igitur fera pnitëtia in quâuisnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j

uidelicet,quenulliprodeft,amp; omnibus, qui habet,noxiaeft terem pnitcnt,qui nihil qterrentur ,dolentamp;crucianturexnbsp;nefuipeccad,amp;fidêgrade,quf eftperChriftunon poftuntcoOP^j^/nbsp;Alioquicerte, quandofentit homo peccator uerosterroresiu^nbsp;fcienda,quales oriunlex cognitionepeccati uera, cuius agnofcjtnbsp;elîè, amp;fidê tandê,de placato fibi amp; recôciliato Deo per Ch.Lfnbsp;hendit, nihil poteft in tali pnitentiafeiszautnoxiûcftè. Efto Wpqjnbsp;hominefua peccata prius,q ilia ipfefugiat amp;relinquat.Quanqtl^^^|,nbsp;hoc fit,amp;quem hominem fugitomnepeccatum'TÊierifortaflîsp^qynbsp;utfenesa quibufdam uicrjs relinquantur,quciuuencs magis fe^I*^*^nbsp;lent amp;ample(fti, non tarnen ab omnibus. Multa enim graud^nbsp;cumætatecrefcunt, in decrepitisaimprimisetiamgranderob^nbsp;cipiunt. Sicut eftauarióa,ira,odium,æmulado, inuidentia ,ambnbsp;8lt;c. quæ quid pariant non opus eft attcxere. Qui uero h æc pronbsp;nonagnolcunt,ifti nimirumcraflîflîmecæcutiunt,amp;peflimeinp^nbsp;dshabent.

, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;LI B E R P M M VS.

. ^ai*cseft.Talicm promittereecclcfiadebetfirmiflïma fecuritate æter ?Jamp;ïutem»Qiiia quacunqp hora ingemuen't peccator,fitiens grariænbsp;fe per feruatorê Chriftum commendans, atlt;^ itaconuerfus fucnbsp;üiUuiuec, necmorietur ? Ofnninoenim,onïnisquicunqueinuo/nbsp;nomen Domi'n i, faluus cn't»

DE DIFFERENTIA AC NOTIS V E R AB CrfwiUa pceniteMi£:qii£exejfcilibKicoi!wfci c^iudicAripef=nbsp;Hfunt,contra ßüam cr mortuam ßdem.

Ocetiam paudsinquiramus,numintenigi po{Tit,quando ucrain , deumpietateprædidfimus, hoc eft,quando fine fimüladone poenbsp;^^^tiamagimus: aut contra, quado hgcfimuïatur ueriusquam agitur:nbsp;puibusutrunc^ notiscognofci anobisacdeprehendi poïfit. Igitur af/nbsp;utrunc^ hoFsz cognofci pofte ab hominefpirituali » Oportetnbsp;habeamus certum teftiinoniü,uiuen tis SCregnatisin nobis fpiritusnbsp;^¦¦iftiiquia, ut Paulus dieft,Qui fpûm Chrifti no habet,non eft cius»nbsp;congefti quidem multa capita do dr in æ hacin parte primi libri;nbsp;.^üibiis Omnibus fæpe coadtus ftii,ïed;orenieiufdê rei admonere ? Sicnbsp;ubinecefteeftmuIcoiS2cauillisrefpondere, nunchæcnûcalianbsp;(|,?'^ccupare:fiue cum opus eft imperitioribus cauere, ncDiaboli præznbsp;§gt;ofisartibus, Sdfallacibustechnis, quibusutitur minifterio impionbsp;« ^^odoi^jdecipiantur. Quo nune quolt;^ confilio de differentia uergnbsp;pnitètfg feribâtq aliter,q ex effedtibus cognofci a nobis nô ponbsp;^Eciâfi hoc ipfum argumaitû fit an tea a me non obfcure explicatum»nbsp;^8'^rpoenitentiam uoco, inqua eftueraxcontriôo,Slt;uerainde/Defcripiiownbsp;^(i^^^IefumChriftû fides. Neep enim alia,aut pnitentiaredtedici,nbsp;V[®^^P^ccatoripoteft.NiG eihpeccator conuertatur uerc,quid »1nbsp;poftetfiraulata piaasç Eft auteneceffariahomini contritio

Ote defiderio teneri explendi cûpiditates carnis prauas amp; uicia, quâ 8lt;L bonoBî operum accendi. Porro ad hanc cordis côtrinbsp;(^^^Mebetaccedere fidestque terrores cÔfcientiæ fanet ,affercns pace.nbsp;§t3nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pnitentia affirmare licet, q? glorificetdeum amp;

t^??litilIi: nec aliam rcquirere ipfum a nobis,quam hanc, quæ fpirP 5j^7^Ûatecolitur.

'ïw nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pnitêtia,paritmultosbonos fructiis*Nafonso^atur pccnûcntitc

qdê,nÔ funtalioR2 ope i^.^^^P'?dpit nobis in legedei.Cognofcit ergo,pocnicêriâqugnbsp;eflèfucatâ, qn fequitillâardês diligentiaamp;follicitudonbsp;^^f^âdatis. Atep ita cefuit Petrus: qacûcollacioêminftituif

COMMENT. DE POE UITENT, probationemamp;confirmationê, tandêinquir: Quapropter fratrfs^nbsp;gisftudete, ucccrtamuetlram uocanonemamp;e!eCtionmfaciatiS^*gt;nbsp;enimfacientes non labcinini.amp;cNecenim dealqs ftudfjsloqun'^^nbsp;obediêne noftreerga legèrqua opcrabona,a deopræccptanbsp;Videndum ergo ut uocationi noftrg,que faiflaeft pcrdiuinad^nbsp;onem, per omnia refpondeamus. Accercû efl,nos bene iUircfpû^ nbsp;quando credimus in cum, qui pro peccatis no fir is mortuus eft«nbsp;fide,confcientiænofi:ræaccipiuntprimopacê:Slt;f conrritio fanatuf*nbsp;indcefficax eft in nobis,ut uicia fugiamus,nbsp;nbsp;nbsp;bonûi operemur:g^^,lt;

tes inomnibuSjCumdiftiSjtufa(ftis,deum amp; patrcm,Domini fu Chrifti,nbsp;nbsp;gratiasagentes. Vtmultocertiftimum fit, per

amp; exerc(tia,homine no falli,in iudicio uocationisamp; eleâionisfi^^^^ facftæfuntper Euangeliiima Deo: fedintelligit uereCedeifil»^! g/nbsp;Non hæcadarrogantemgloriationerfedadneceftariamfecuti*^^nbsp;ne qua nemo faluus fieri poftet.

Gonna ubi nullafunt excrcitiapietatis externa, nunaerga bedientia,plus uicioi^z corruptiftiinorum,quam bonorum morU'^Snbsp;perum, ut Cunt talesdiuinæuocationirebelles:ltanecbenefpei'a^^^^nbsp;ftorfi falute quifqua poteft. Otunetiam a propria co feien tianbsp;iantur:ficut loannes teftatur.iloan.fj. Per hoefeimus, quod

J mus eu,fimandata eiusobferuamus.Quidicitfenoffedeum,ô^'^ù rlifcccftea^ »nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;r i i y o -nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;

noßraobedi-- ciustiocuitod.t mcndax cit, oC in eoueritas non eft.Qpijiu tntid,(iMbo:i uerbumcius,uere in boe charitas dei perfi'citur.In hoe famus,lt;l^^g'i/nbsp;fumus.Qui dicit ie in ipfo manere,debctficutipfeambubii^^ ^j-cnbsp;r*« zBw,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j }o3n^{jj jjj Omnisqui peccatnonuidetei^^^,11;

nouitcum.amp;'c.Sic enim plenaefttotaepiftoïa loannis cumbonætummalæconfcientiæ,amp;fpiritus ueritatisin nobis. *nbsp;porter fignaeapere,quandouerefiliî Dei fumus.

Eft Paulus frequens in eo,utadmoneat, quod qui defidci^^^^ faciunt, eosnequcplacere deo, neque regn urn dei hæreditatr^^nbsp;pofte. Et rurCus ad Gala. v. ubi de fi uCtibus fpiritus agit:eôclnYj^jilt;nbsp;hisuerbis: aduerfustalianoncftlex. Nonobfcurefignificansd^^^jr?nbsp;quibus fideiiru(ftusregnant, per lege non pofte dânari.nbsp;côtrouerfiam eft, difpliceredeoqui mala operanturjplacereanf*^^^!!^nbsp;bernari, protegi, St defen di abeo,quibene operanturnbsp;ftudent.Necpoteftquifquamhisredecontradicere.

^aup^lten Cætei'um æmula pietatis hypocrifis fua quoque Cigna ¦gt; notas habet. Nempe, aut Cola externa legis opera, line eonnbsp;amp;Cine fide in Chriftum.Sieem habet quidam nihil qopeR^ldonbsp;ciâ,nec terrent plt;ft0,amp;:fidei in ChriftuCuntpenitusignari.Qy^Sfjl^^nbsp;gêamarepoflunttquetnCinediledioncnôpoteftimpleri.Rurli^

L 1 BER P R IMV s nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,9

U^tcontritionemfine fide:ficut Gain, ludas, amp;c.E£quanquera fides ^^contritionenon poffithaberi: necfidesfineexercitio bonorum openbsp;^exifta*e:camennonpaucosreperias,quiiact:antfidem, cuuacaitonbsp;ç,^ititnoredei ,8dcorrupnffimeuiuant,fineomnibusopcribus bonis^nbsp;fine fide eft defpcratioîfi'des autê,quamnuîla operabona fe/nbsp;^î^'^^^rgt;eft inanis fidac^ cogitat(O,Ôd mortua fallaxq^ opinio radonis.nbsp;fentêtiazfinis præcepd eft charitas,ex corde pu/nbsp;J., ^confciaitia bona,amp;fide nonfidad Timodiu.Item hgcftideiuftinbsp;'^ür,quæ eft efficax p erdilecftionem. Gat V.

Qui iginir cam funt ingrati Chrifto lefu, ut illi uocanti nos omhcs ^PoEnitentiâ, ipfi innullo more gerant, non tribuences tantumiargi/nbsp;æterngjUt per nomen amp; gîoriam eius, cupiditatibus carnis fucnbsp;|^'^'^inîjcereiK,atq^arcerentfeaconfuetudinepecGÏdi ,amp;legemdi/nbsp;^unis quamtantopereanobisrequiritpræftarent. quid iftipoftentnbsp;fneri h ypoçritæ cfteC Efto uideantur euangelio fidem h abere.Li/nbsp;enim ea cognicio,non fpiritus,opinio dubitans, non ueritas: ra/nbsp;dei opus:in fumma,fides mortua amp; ficta»

^era in dcum fidcs, non eft res odofa 8lt;mortua : fed potentiflî/ jjj^^uadfrimaamp;efFicadftîma : nec finit quiefcere hominem. Quia utnbsp;(çnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pcccato amp; gterna morte: Ita urgcthabentcm ad extirpandum in

delendum peccatum. Qui enim Chrifti funt carnem fuam ?'^^ixerunt,cum affèctibusamp;^concupifcentijs. Galat, quinto. Non Korf4Kir^nbsp;tôtmoxfintpcrfeftijinoperßtiufticia:fed quia funtin fiiHunîptrfinbsp;^^îoprofedujfubindeperfidûturetdedieindiêefficiuntmeliores.

tf xlîidmuIcisCcaueamus nobis a Diaboli ïaqueis. Nâ ipfequoque S^^'at fe in angelum hicis:amp;incautis atcp iecuris fpiritibus frequcnbsp;K ni irum in modum impon it. Que eft enim tua contrnio h gc, qui ti/nbsp;iK 7^iîquæ fides, ubituficuiuis,utuideariscumdeum,tumdiuinanbsp;(itgt;. ornnia,quafi dedita operacontemnae 8é abijcae; Sed hæcdenbsp;(ç^S^efFec^ibus utriuftp pcenitentighadenus:uere amp;^fucatp.Dequinbsp;(rJ^^^gt;in quodamaliolibro, queminftitui dcfrudlibus iuftificator^,nbsp;^if ?^^^§iente domino lefu fatis'copiofi.Nunc enim eos admonere dunbsp;lû .^.qui fe in Chriftianorum numero liaberi uolunt,cum hoc nulnbsp;P'^dtisfru(ftu déclarent.

MVLTIS SACRAE SCRIPTVRAE Ä yKnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;typis,Fcxnitentiam fuijjèadumbrdfiim,

''haundicpoccurrut,dequibusinhoc faiptode pnitentiao/ cap.ix. çurandû eft ne fermo ultra modû excurrac.

tandê primæ partis fine faciemus: fi prius paucis in dicaueri/ t'i's jS^oniodo pnitêtig feu Chriftianæ uitæ, inftitutum,aliquot ty/nbsp;feriptura fit præfi'guratum

Proinde hac in parte primum Paulus occurrit:quinobiSjprohi*^* declarations, ueteris pafchæ figuram amp;rationem exponit.i.nbsp;modum: Expurgate uetus fermen turn,ut fins noua confpctf«nbsp;f ace e n ®j.m-g(|jg32ymi.EtenimpafchanoftrumpronobisimmoIaaiscftnbsp;ft us, Epulemur itac^ non in fermen to ueteri net^ in fermentonbsp;amp; nequiciæifcd in azymis fynceritatis 2lt; ueritatis.Pulchre enimhi5nbsp;bis exponit Paulus ueterispafchæ fignificationem: quod nuncaFnbsp;tuafibus, fpiritu amp; ucritate celebrari debet .Nempe,ut qui fciun^ Pnbsp;Cbriftum a peccato 8C m orte rcdemptos efle: memoria amp; fide ifiorigt;nbsp;neficiorum, uetercs mores exuant, amp;induantnouos, profcfliori^^nbsp;Chriftianædignos:quod eft nouum pafcha cclebrare, in gloria Ctnbsp;norem, agni inculpati amp; immaculati Chrifti.

Legalidficri Eiufdem rationis eft, quod idem apoftolus Roma.xii.defaf*^^^, 1 egalibus exponit, ita fcribenstObfcero igitur uos fratres,pernbsp;diam Dei, ut exh ibeatis corpora ueftra hofdam uiuam,fanftam,nbsp;placentcm,rationale obfequium ueftrum. Etnolitcconformarihui^^xnbsp;culo:fedrenouamini in nouitatefenfus ucftri: utprobetis,qu2Efit^nbsp;tas Dei bona,bencplacens amp; perfcfta.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;p

Huiufmodi allegoriam quandam tribuuntapoftoli,morti, Mon chrifit turæ rcfurreftioni lefu Chrifti. Nam quid requirat exempli»^nbsp;tis Chrifti a nobis: Petrusita exponit.i. Petri ttfj.Chriftonbsp;pro nobis in carne, 8lt;fuos eadem cogitatibn e armamin i. Quia qinbsp;eftin carnSjdefijta peccatis,utiamnon defiderfjshominum,ft^^® jjnbsp;tati Dei, quod reliquum eft temporis in carne, uiuat. Hoceninnbsp;adfigurampeipertinet,quam ad exempliimitationcm.

Septil/ura nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Cæterumfepulturæ Chriftifabbatum, amp;refurreftionisfigi'*^

chrifii. ponrturaPauloRo.vi.Confepultiemrumus,inquicns,cuminor tifmum in mortem,ucquemadmodurn Chriftus furrcxitamora^j-quot;Hpnbsp;gloria pa tris. Ita amp; nos in nouitate uitæ ambulemus. Quo loconbsp;mi allegoria expofuit: cuius fignificationi fcmperinomni uitanbsp;re debemus. C^iai'efempermori Chriftiani carne dcbcntS^fp**^^^^nbsp;pcruiuificari,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,

Vtinam autemefficiat in nobis Deus S^patcr Domini Chrifti per magnam mifericordiamfuam,ut quod praccipit nobis»nbsp;gurarum inuolucriscommendat,idhbeat omnibus nobis amp*nbsp;per iuftam obedientiam fanftiflîmæ uitæ, ad rem tan*nbsp;præceptam, quam figuratam, pio amp; magno ftudionbsp;tranfferre. Per I E S V M CHRIS/

PPiAE. FATIO IN SECVNDAH partem, qu,e eji de Contritione,nbsp;Xpofui hadcnus,qtnd fit pccnitenoa:amp;quædam alia ge^nbsp;neralia capiudodrinæ tradaui,quac prgdpue fadût ad ilIunbsp;^Hftrandâ definidonê. Si ad Chriftianam de pnitêriadodtrinbsp;. nampureconferuâdam.Proximumcft,utdepardbuspoe/nbsp;fcribam: quarum in h oc opéré plaçait dua s præcipuasnbsp;externa nouitaSjcft illarumnbsp;jfj alio opère conftitui fcribere,ut iam aliquoticsdixi.Ianbsp;'^côtritionefeorfim agam:quæ eft animi crudatus quidam,triftixnbsp;confcientia.Oritur autex peccati ucra,nbsp;cognitione:quoRtmonflratorlexeft, Elinbsp;t)|;fjF'^^î«:necefrariaadfaIuationem:etiamfipropteraliudcontingatre/nbsp;li^V^P^ccati 8iuitactema:uidelicet,propter Chriftum,hisqui euangenbsp;^'^dunt. Effeautê neceflariam côtritioncm,te/

, cap.uldmo. Ad quêrefpiciam autê,ni 1^/pauperculü amp; contritum fpiritu,8itrementê fermones mcosCSic e/nbsp;loquitur de legis fermonibus,quibus retegitur- Si aceufatur noftrunbsp;^tum : qui fadunt quidem homine coatrcmifcerc Si ueros pauoresnbsp;^d, dola'eSi angi,tedere Si meeftum efle,planecp interire ac mo^-q banc lucê intanto caiciatu fibi optare: nec aîiare,niftnbsp;Si irç Dei cognidonetquoßj reueîado fit in confdentia pnbsp;leg,5 prédication ê. b efertein declarari nobifmedpfis noftrû pecnbsp;[j f'i-utnos cognofeamus efle filios iræpropter peccatû. Siuere coramnbsp;^^hümiliemur.Nâ alioqui neminc aliû uult, autpot deuscôfolari,.nbsp;t(,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;igitur terretmetus irg Si formidabilis iudierj Dei propf pecca

L Deum irafd côftat, eos indubitatum eft h abere fads euiz tj ' ^^fignaucræcôtridonis,Necefl:efteniin,hocipfum ,q? decontri/nbsp;confdenriæ iudido ferio agi. Alioqui ipfi quoep hypoertnbsp;^lent quendâ dmorem Dd Sicontridonèfimulare, odium Si fugîïnbsp;omnia pietaris opera fefetarnfformare: quoi^ omnium ta^nbsp;plane uacui funt: Side peccato quo Deus offenditur. Si quo præci/nbsp;( ^^iTinamur,edâfi mille externætranfgreflïoneseflènt,nullâ pror/nbsp;^^nitionêhabent.Idprimû ex eo liquet, quod fibitribuunr, q? le^nbsp;illjnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;uiribusrationis perfediflîme poflint implere:8iddnde,quod

C O lUtüE'ST» DB T OB N I T B N T. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;(^|(

libuseflepotcfttqui peccatiim fuum adeonon cognoucrunt^nc'l-J|y,7 præceptum eiïe uident in diuinis legibus, quam quod ab .ynbsp;bus racionis impleri 8lt; pracftari poffit* Et in fumma,quodeat*^nbsp;gant, quæfuntfoliusChrifti, amp;eorumquiinChriltumcrcd^*^*^nbsp;fpiritufandogubernantur*

Magnates eft ucra Conttitio,nccmereturgratiaiTi, fcdfît^^*jjiii na,in hisquipet euangelq confoIationemÔlt;;fidênonerigunlt;^*^:lt;(ij/nbsp;cnim intclligithomopeccatotjfe legis debitorem eflè,quse^^^ ^qoInbsp;ta amp; perfeda iufticia prçdpit,quampræftare nullo modonbsp;tut defpcrare,accepta fuper fc fentcntia mortis amp; gterng rnak^id^ jnbsp;Q.uanquam fie conteri, amp; fie incuti terroremiudiciorum Dd,nbsp;bonum eft,non per fe quidem. Sed quia, quos uult Deusnbsp;faluos facerc a peccato amp; morte, eos primum ad hûc modump^^nbsp;cit,ut uere humiliatos ad gratiam fuam mittau Ncceffe eft enin^^^jijnbsp;trahi hominem,ubi per cognitionem fui peccati, de operum funbsp;fticia,qug reuera non eft iufticia coram Deo,defperet,S^ innbsp;nis euangeli} gratiam,per fidcm nominis Chrifti,fefe contjciat*nbsp;Quin ctiam fola Contritio,adeononliberat hominemnbsp;magis pcccatorem efficiat, multominus afentenoa morusipfuni'nbsp;re poteft. Quia efticit magis reum» Nam dolor îlie uer^ contrlt;^nbsp;quia oritur ex peccati cognitione , in quo natura omnes hon»^^nbsp;mus,amp; a quo nemo per uires fuasabcftè poteft, turn etiam ex»rr^ J/nbsp;fu,quæresefttriftinîmaamp; uiolentiffima, non excitât in primis^^nbsp;bus iilis,quihom!ni in tali c5tritioncacciderefolent,nifi iram,nbsp;8d indignation cm frementis naturæ contra legemamp;Deum,nbsp;nunthomini æternam mortem, nifi aliud gratia operet.SicUtt^'^*] dinbsp;eft in toru exemplis, qui contriti,adgratiæ fidemnon perueniu'^^^^/nbsp;J ta augeri peccatum in contritione,eft declarari,quod nihil boninbsp;tatinnobiSjhoceft, incarnenoftra, amp;:quodopamislegibusnbsp;res folumodo efficiamur,necpofrit ho ullo rcmedio melius hab^^'^nbsp;fi per gratiam amp; medicum animarum noftrarum Chriftum» .fnbsp;Prodeft tamen,utdixi,hominem, talerndeclarari» QuiaciusP'jnbsp;reconditum in natura protrahi debet, ne fenbsp;iuftidæ perfuafioncfallaL Nam quimorbiamp;quæ uidalateantilt;] .nbsp;ftra carne,ipfi qui habemus ignoramus, donee luminelegisrett^*^)^nbsp;Porto res i(i'a,reuocata ad ferium iudicium,clarum teftimoniumi^^j,^nbsp;nium hominum confdentijshabet, qui adlegis lumen perducun^^^nbsp;uidelicet, quodlegibus nemoiuftificctur,'nemo faluationemino pnbsp;fed miferabiliter amp; horribilitertantum crucietur* Quod itah^dnbsp;de uult Deus, ut fuperbia hominis coteratur amp; in nihilumnbsp;Quapropter qui ex lege iufticiam quf runt,pçrnidofe errant»

LIBER PRIMVS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Îi

y^)Cîuæfi'timbedIIitas noftraadrcfiftendupcccato,imo, qua? uo/ Uptas amp; amor peccandi,amp;f propterea, quam iufiafcntcntia actcrne manbsp;^Q'ciionis contra pcccatores.Claretigitur,nosre«pfaadmoneri.fi ad iadijcenda,nbsp;^^faiîi contridonem optemus autperuenire ipfi:Comnes autem ueîle denbsp;^^quibusmodo curæcftfuaipiorumfaïus, )aut alios in eamperznbsp;'JccxeuoIuntCquod proofüdofuoquilibetboni doôtorcs prgftarecunbsp;^unt) utlcgem diuinam,pcccaa noftri amp; iræ Del indicCTn,ante om/nbsp;'^quâ^iligentiffime infpidant,difcanc acdoceant .Nam fine legis fernbsp;j^^nibusrecleintellecflis, nulla haberi a nobis poteft ueraxpeccadno/nbsp;^*^ognitio:amp; fine bac nec uerus dci tim or,nec humiliatio noftri ueraînbsp;côfequens nulla falus. Quos em refpiciat dominus nift côtricosC'

J, ^hucfacitpræterfupracitacumlocumJlludpfal.li.Sacrifiaûdeo, |Pquot;^itus conrribulatusîcor contritum Slt; côfraélum deus non defpides.nbsp;^^illudEfaiæ.xli). Arundinemquaftàtam nonconfringer.amp;^ liilumnbsp;non cxtinguct.

afflidtos 5lt;c5territos pcccatores: quibus nâhil miferius eft,nccp coclo. Videlicct,qui per peccatum exiftuntnbsp;^^perio DiaboliAmortis. Et ideohorûgratia demifitfefiliusDcinbsp;u^lOifadfus homo,crucißxus,mortuus,amp; uica ac regno gterno glonbsp;ut pcccatores damnatos a pcccato amp; morte Iiberarct. Et pro/nbsp;uocat ad feGmncs,qui hoc confdentiæ onus fentiunt: amp; promit/nbsp;J^^^'^cedentibus requiem amp; pcrfeâam libcrationem. Quia tanta fuitcanbsp;afolohlio Dcipotueritleuarj,actoni:amp;tam miferanda,nbsp;^cttit Dci clcmentiam amp; miferationem,

^^^ia igitur tes ncceflaria cft ,uera contritio,huius quolt;^ admoncn/ çj non poftècommodiusdoceri hommes de peccacofuo, amp;iranbsp;1 /^^??**^P^c^'aK)ï^s,quamperdiuinælegisprscdicarionem. Deuseiûnbsp;^üuerbummaximecffîcaxfoIctefte:ficutdocemurEfaiæ,cap. fv.

f, '^quam tarnen prodefte illis potuit euangelium fine cognitione 8£ cô fui peccati: necfidcm promiflïonis euangelij habcrcpotuiftentnbsp;finenotida peccati :crgonec fine lege.Confdcntia enfmpecca/nbsp;^iflîmalexeft:amp; lex ipfa a deo fcripta, quatenus non fadt hoc prin/nbsp;officium fuum,hoceft,non arguit,nonaccufat,non oftenditpecnbsp;^,^'^niinconfcientia,amp; pcccatoresnon humiliât, nonterrct,nec rcuin/nbsp;^P^ccatoresamp; filiosiræefte, qualia exempla cerncre eftin fecuris h y/nbsp;çj^^^tis,non eft lex: uidelicet, uero amp; pvindpaü fuo ufu. Etenim Icgisnbsp;^^onfcientrjsnoftr s loqui:quod quam diu non fit,lex etiam diui na,nbsp;illiusdodrinanihilconcutiuntur, pcrindehabet

ros, cæcos amp; mcreduïos pharifæos ,qui fibi per ïegfs doc7râi3'^r^(^ ôdintcgriefîc ,,8dbcne habereuidêtur, fedpernîaoiiiîimoerrot^nbsp;quomodo peccatum noftrum accufet ïex,amp; confcientfjs ïoquatU**nbsp;docebitur in dodrina de côtridone.Eft eæ. fpiritualis dodrina Janbsp;Dabimus igitur operam, in doctrina de contritione, ut brcu^4nbsp;legis amp; Decalogi cxpofitioneoftendamus,quod nam fitomntPnbsp;turn illud,quod Deus per legem accufat,reprehendit ÔC damnatnbsp;in quodam alio libro uberius de tota Icgis dodrina feribemus.nbsp;gusenim,eapars eftdiuinarumiegum, quæ feruitproprieat^tnnbsp;nem noftripeccariîatq^ adeofummaria methoduseft,omnium'C*^^j^nbsp;rum totius fcripturæ, quibusagitur decorruptionehumanænbsp;per peccatum :8d de obedienriaperfedæ iuftidæ, cuius ftimus^nbsp;res coram Deo.

quamuis aliam dodrinam, quæ certo dccïarat nos efle ut eft muldplex in proph etarum fcripds. T um denicp,uim qua^'-^/j^^nbsp;aliam,quæ idem agit. Nam amp;per legem naturæ Deus efficaxeft,nbsp;dereamp;:dedarare nobis noftrum peccatum. Proindcquilegem conl^nbsp;trjs loquentem non audiunt, fed habet earn pro iuftification is doo*nbsp;nihil poffuntquamuanihypocritc efle,permanere, quamdiu^ .nbsp;pharifaica periuafionehgrentrutamp;hoc malum fibi quocp atcidiu^^|gnbsp;rituracplorat, ad Romanos vij. PauIus.EgoCinquit) uiuebam*jnbsp;ge.fcilicet tantuspharifrus,circuncifusoólauodie, èi. fecundutui*^g^nbsp;ciam, quæ eft ex lege, uerfatus fine crimine. Raro profedo exenipi^nbsp;tarnen hæc defefcribit. Phil. irj.SedadChriftum cönuerfus,oftt**nbsp;quid fibi phar i faico en-ore acciderit. Qii o pal am eft, qu am impieett^* nbsp;fcedeq^ abutantur diuina Iege,quiiufticiam ex ilïaquærunt. In tah*^^nbsp;cnim,ficutnLiIlaeftueraxpeccaticognido: ItanullustimorDeÜn^nbsp;Iis eorum.multo minus uera in Deum per lefum Chnftum fides.S^Pnbsp;confequensnullafalus:fed error, impietas,peccatum,mors amp; condeU^nbsp;nario gterna. Ac rede de iftis hypocritis dicitar, quod fine lege utU3'^^nbsp;quæadeonihil in eisoperatur:utcunc^fibi tribuant,quod omnianbsp;data legis fadan t SC impïeanunon diftîmiles ifti pharifeo, qui dixitonbsp;us gradasagodb{,quod non fum ficutcæten homines, ôlt;:GLucfxv^*^nbsp;Sedhæcpræfati,deincepsdecontridoneipfadiduri:Itêdepeccato»Pnbsp;nis pcccadjô^ lege. Sed prius tarnende partibuspnitentiæ.

EL E NC H V s CAPITVM fecundæ partis,bbri primi de ptxnitentilt;t.nbsp;De pardbus pnitentiæ.nbsp;De uera contridone.nbsp;De peccatojcuiusperfeda cognirione opus eft homini

DE PARTIBVS POENITENTIAE.

On eftres pnitentia quæ in plures fpedes diftra/ CAP.r, hi poffît :ficut apud philofophos uirtutis nomen,nbsp;in fuasfpecies diuiditur» Sed partes h abet, fine qui^-bus integra efle,amp; confifterc non poteft, amp; nihil m inbsp;nus quampnitentia Chriftiana eflè. Acfcholaftici Coutritio.nbsp;quidem Theologi,treseiusfeceruntpartes: Contriti

C O M M E N T. D E P OE N I T É N T. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,,

der, ignorâter amp; impie faciat,oftendi n ônihil in prima prcfation^ operis. Quare relinquitur fcholafticos theoïogos in totapceniten^*^nbsp;drina nihil fani pofîe docere:fed cÔfufiiîime ÔC impijflime omni^quot;*nbsp;rumneepartitionem in hoc feripto fequemur:fcd inaliudreferuagt;*'^lt;rnbsp;PanitètM cS ^^dius partimur pnitentiam in mortificationem, uiuific^t*^,./nbsp;tinetmortifa fcuin contritionem SC fidem,quæ habetconiundam externamnbsp;caiioHemer tcm. Et nosfane utemur contritionisamp; fidei adpellatione;non fnbsp;ufitanora:uerumetiam,qui3^^nbsp;ptiflîmaad docendum, meo fane iudicio.Satis igituranteadixi,l^^^[jnbsp;prium eflèamp; primum in pcenitentia, terrer iamp;crucian, agnitonbsp;in confeienoa ira Dei : in quo opéré,feu uerius paflîonenbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,(j

iftic uera mortificatio.Deinde,inudaïterum oporrercaccederc, bis confolatio adfertur, per promilTionem Euangeirj de Chrifto^nbsp;habet com item pàcemnbsp;nbsp;totius uitæ nouitatem. Loquor autenio^ j

nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fdentiæ paceta qua impoflibile eft glorificandt Dei ftudiumab^^^j

cernereeftinomni uitaamp;omnibus adionibus noftris* rededicitur uiuificatio : quia hominem non foJ um libérâtnbsp;terroribusamp;f mortetuci'umetiâtotumrenoLiat, uereç^ efficitnbsp;viortijîcdtio, Igitur mortificatio,ea ipfacontritio eft,de quadixi,quod

te Sdcon feien tia,per oftenfionê Sc acaifationem noftri peccati,5^r J üclationèirç Deitquahomo pauoribus in cordegrauius cruciat^^yji/nbsp;ullis uerbis dici poffit, Oportet tarnen tales terrores amp; cruciatusnbsp;gere,qualcs funtmorientium,qui iudidum Dei adpropinquafc^^^jiinbsp;amp; grauiffime mccuunt, ôd acerbifîimeoderunt ; ubi eft quidamnbsp;guftus,horroramp;fenfusperpetuædamnationis.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,

Porro,uiuifieatio eft ipfa fides in lefum Chriftumtquæ aHpL^fj/ ViuilîcMo, naiffionê Euangeli),deremiftîonepeccatiôêuita æterna,propt^ynbsp;ftum.îdeoque feruat hominem,ne incidatïn mortem defp^^ jf}/nbsp;extrahiteuméx crudatibus terrorum in confeientia: facitquef^nbsp;re,qui in faucibus mords erant, SCgaudium atque pacem cordis^t^nbsp;tunDenicp amp;totum hominem renouât, ut ficutfiiio Deidigm^^/^ftnbsp;ta uiuat. Quodeft uere renafci,renouari amp; uiuificari, amp; adopta*nbsp;lium Dei;ex filio peccati, iræ ôlt;^ mords*

Hæcannotarehocloco placuic,quia horum nominumufns / ficationis,inquam,Qi. uiuificationis,non infrequenseft apudnbsp;ut illi ipfi loci,in quibusoccun*unt,melius acredius intelligâtt*^' .ölnbsp;cnini,quiina adoperum noftrorum hypocrifim torquent: prodnbsp;tra Pauli fententiam, èC cum obfcurationetonus Euangeirjnbsp;Rurfusfi quibus placet, pardum nominibusalijs udjillisnm Mnbsp;gno:modoquodpnitentip nominedocetur,nonuarietanbsp;tenda amp;gloriam Chriftinonobfcuret Cumérgo audispcït**'^^|,/

LIBER P R 1 H VS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;jî

legalem, 8^ aliam euangeli'cam, oportebit legalem intenigè ^^caiTiquain nosuocamus contritionem .Nam legis hocprincipaleoFnbsp;J^Uineft ,on:eiidere uidclicetpeccatum, 8cterrerepeccatores,6lt;iti de/nbsp;P^ätionemfalutis illosconrjcere.Euangelicamfcias recte dici eam,innbsp;^;a ad contritionem accedit fides, pax cordis,liberatioaterroribus le/nbsp;acmetu mords, amp; tota nouitas Chriftianæ uitæ, ut antea dixi.

Non ergo de nominibus pardum follicid erimus, nemo uir pru/ ^'^sdeillislidgabit, fi tarnen ueritas dotftrinæita tradatur,uteftexpofinbsp;^'ßl.iterisfacris.Mihicontritionisnomendixi,fatisplacere,cuiusnücnbsp;j^^sefl:infcholis,quoamp;facræliteræfrequcnter utuntur,ubidGterrorinbsp;P^iquioriunmr exconlcientiapeccati, perlegem, loquûrurnitpial. h\nbsp;j^^^'Çontritumamp;humiliatum Deus non defpicies. Itcpfal.cxîvi. Quinbsp;J^atcontritos corde,8C muîtis alijs locis,fed ôt res nominis conterendfnbsp;^'00 aptiffim e exprimitur. Con teritur en im, quod i n brcu i iTimas quafnbsp;(^^rninudasfrangitur, dcftruitur amp; penitus coirumpirur. Sic Deus, conterilt;iuidnbsp;confolaturpeccatores, nequeconfertillisuitamæteinam, priufqnbsp;1 ^hemdeftruxerittoaim,auferens illi omnemfpem falutis,amp;fupernbsp;l^*'niamilliusarrogandam in nihilumredigat:adeoc^ totum ueteremnbsp;inpuluercm.Genefis ii).nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;conßiTio

^Orroconfenionisnomen,uocabulumeflclarumamp;flafinu,amp;nihil ' '^^^''Pusincommodi habet. Remautcm, cuiaptatur,in padcntiædodcrînbsp;J^^ppofitededarat. Cætcrumfidei nomen femperintelligi dcbet,7'^^^*nbsp;^aoticia ödfiducia gratu{tæmifericordi.TDei,qua apeccato amp;æter/nbsp;j,^lt;norte libcramur ,iufbciam amp; uitampternamhæreditamus, propternbsp;J^^atorêChriftum.Atuocabulum fatiffaclionis,in doclrina pccniten

gt; apudfcholafdcostheologos,rcm habet nouam ,inauditam, prodi ^'^Painet incognita literis facris: ideoque prorfus impiä,amp;répudiât) da»nbsp;Pprimiteni grauædocT:rinam, amp;pharifaicahominuoperaextollitfunbsp;Glidern in Chriftum. De reliquis nominibus,quorum in hacpardti/nbsp;^'îieniionem feci,prius fans didumeft.

j P^i'oindein pccnitentite doetrinaponimus has principales duas par/ C^ontritionê uidelicet,amp;^fidem. Adquasctiâreducimus,tum con/nbsp;J ^nèdelidoRz,fed eâqueeftiurisdiuini, autcerte fine incÔmoditatenbsp;'^Idnæfidei rccipipoteft. Turn effedum illûpoenitentiæ,quê uocanbsp;J. sexternâ noLiitatem,fiuc,opera externabona,Slt;dignospoenitentignbsp; eus. V erax cnim pia confeflio dcli(florum,a uera contritionc nunbsp;. ^poteftabefïe. Nequeenim pi) excufantfuoscn'orcs: fedagnof/nbsp;fatentur amp;accufantipfi, ut remilTionempeccatorum conlrquanbsp;propter confcflionem , fed propter Chriftum,nbsp;fmundamurabomnipeccato, in querncredunt.Dein/nbsp;»^iueraeftin Chriflumfides,ibicertiflimum eftprodnusSdexter/'nbsp;F if)

nam nouitatem fequi,tanquâ effedlum,quod antea cïariflîrmjni^'* firdmus,puto, m prima parte huius operis : tarnen mu Ito dariusa^i^nbsp;idem efficiemus, cum per Chrilti gloriam fcribemus terti'um librun^nbsp;pnitenôa,etfruâ:«bus iuftificatorum Sdpoenitentiö bonis.nbsp;nemautem propeccato amp;æterna morte, fiue, ut loqui folent, pro^^jnbsp;amp; pna,ignoramus,præterquam trucem,mortem, gloriofair' ,nbsp;redionem Domini amp; feruatorisnoftrilcfu Chrifti:cui fit huiusnbsp;nisæternagloria. A M E N.

contritioG- Quodueropoenitentia,homineChriftiano digna,(inehis fidet coh£» I'bus duabu s partibus, quas dixi, nulla exiftere poffit, facile probant*'*''nbsp;Quia fic cohærent illæ partes, contritio,inquam, amp; fides ,ut pton***nbsp;nonpoftintdiuelli, autdiuulfæ, altera fine alteia, fitautinaneamp;Jnbsp;fum nomen,autrcs pcrnitiofa. Qtii enimexiftirnant contritioncmnbsp;nis opus efle,eamc]^ fine fide in Chriftum docet, ifii aut illuduntdiï*^^*^nbsp;tibusamp; nihilquamhypocrifim amp;fimulationem predicant:nbsp;præter dodorum opinione Simaitem talibus uera contritio.Cnbsp;doresipfos conftat ignaros efic. ;) contigerit, conqciunt miierosifl^^nbsp;Lairones ani fpet*ationcm Sc æternâ perditiom em. Non aliter fun t impofiorcsnbsp;tatwHin,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;trônes animarum, qui fidem prédicat fine contritione: fine Dei

ÔC débita perfeda ilia obedientia erga legem. Et tarnen uidemusdo*quot; nam timor is con trition is a multis omitti:qui licet, fibi ualdefina*?nbsp;lici efle uidentur zcumfidei dodrinafolis,qui uereconteruntur/o^®*^*^nbsp;efte polfit,ut quos confeientiæ onus premit,amp; mors æterna terret.f*quot;^*^nbsp;inud,pfal. cxlvi.Quifanatcontritoscorde,amp;anigatcontriuo«t^^^^nbsp;rum.Necp Chriftus alios confeientiæ onere, 8Cmetu mortisnbsp;poteftenim medicus enè,quampgrotis. Matthæi ix, Deniepnonp®^nbsp;funt uere cred ere in Chriftum,nifi qui prius ucrecognouerütfuu*]}?^''^,nbsp;catum: Si indicium æternæmortis,fibi debitum. Quidcredantci«)^*nbsp;ne nouernntquidemunquamfnaina mala, qugaHerunthoniiniart^^nbsp;nam mortem, amp; fola in Chriftum fides abforbet, ÖitolIitomniaC'^^nbsp;hypocritæfmulantomnia: contritionemfinefide,amp;rurfusfideiii,*quot;^nbsp;cötntione.Itan diledionem 8i legis impleuonemfine Chrifto,6i4''nbsp;nonÇ'Verumiftæimpietatesnihiladnos.

Ergo Euangelio nemopoteft credere,nifi qui eftprimum uereton** tus,hoceft,qui ad peccati (uiamp;iræ Deinoticiam, non fimpIiatti'F,nbsp;culatiuam,fed pradicamquoepperduduseft. Cognitioauiempettanbsp;iræ Dei, nonhabetlocum in Chriftiana poenitenfia,finefidc,fed*^nbsp;blafphemia,defperatio amp; mors æterna. Aut certeaftert defperatioi*^nbsp;amp; mortem, uidelicet, blafphemis contra Deum Si legem,nifiactenbsp;fides, quæ blafphemos,, dcfperabundos,fententia mortisin fenbsp;pta^rurfuseripiatjSi extrahat e.x morte damnationis. Tarn eftneed*»^

L 1 B E ft. P R. I M V S. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,4

contrito, remifiR peccati fides :quæ remiflio conringi^t gratis per ^¦fericordiam, propter Chriftum.

, Neceffe eft ergo in facris literi s eam pnitentiam doceri, quahomo 'peccati fui amp; iræ Dei cognitionem ueram primo omnium perducagt;^nbsp;quot;ciuaincipit dolere,propter Drum offenfum,ac deteftari fuum pcccat

Sic loquor de piorum contritione: quatenus incipiût lanari amp; me/ '*ishabere.Deinde,qua rurfus confolationem capiat, propter reconri/nbsp;atuni Deum; Si (pemîuftidæ Si gternæ uitæ, propcfitam atq^ donatanbsp;quot;Chrifto lefu. Nihil enim pnitenoa aliud eft,quam corde contcrinbsp;propter peccatum Si peccati pnaszmaxime autem propter De/nbsp;offenfum,qucm nolis ita offen fum efte. Ad hec confolationem acci/nbsp;^^e,per promiflionem Euangelrj de Chrifto:quam fequi peccati fuganbsp;^^bdientiâeroa Iegem,Si totius uitæ nouitatê,fatis an tea Si ueredixi»nbsp;Sacrilegah^ocrifis, in qua nullaeft,neque peccati cognitio neC]^nbsp;peccati fides,non poteftullumbonum opus prgftare,quodiuftinbsp;^'^nomine fit acceptum coram Deo :etiamfi conando currcndo mulnbsp;quot;'^fudet atcç laboret-Sicut teftatur Paulus Roma.ixJfrael fetftando lenbsp;^^iuftiriæ^in legem lufticiænô peruenit* QuareCQuia non ex fide;nbsp;^Rüafi exoperbus.Et ibidem capite x. Ignorantesiuftiriam dei,8ifu/nbsp;plt;lu$rentesftatucrc,iufticiædeinonfuntfubiedù Finis enim legisnbsp;^'¦ftusjad iuftiriam omni credèoJn hac uana Si impia hypocrifi fuit;nbsp;S'^^eumnon timens,8i homines contemncns,ita precatus eft,Sideonbsp;Pfvbiflrimc locutus : Deus gracias agotibi,quodnonfui-nficutcæte/nbsp;^^Qmines.Lucæxviq»

^iceftfacrilcgahypocrifis dotffrinafcholafticorumtheologorum scholaßico» ^^PnitentiaSi iuftificatione. Tribuunt enimpharifaico errore meri/ rumdoârinanbsp;'pcrum noftroRidebitum remiflîonis peccati, iuftiriæ Si uitæ æterz

1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;CTnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;* cy *nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;/I.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;t ? tllt;A

. O^aonum grançneganrcHe gratuitum.biceltregnum^uelponus ly^^crißs. I^^^tinis,Romani Pontificis,fcclefta Simaledida hypoa-ifis.Quid hanbsp;^fnitncumEuangelio ChrifticommuneC cûChriftumadeoneget,nbsp;^00 agnofcat, non recipiat, pcccata noftragratis remitti nobis. Si i/nbsp;T'^^cipropter Chriftum.QuinetiamhancEuangelqfandiffimam dogt;nbsp;^quot;^datnpro peftilentiiïimahærefi damnat. Deindetranffertmeritumnbsp;^^iflîonispeccati,in obferuationem aliquotfrigidiflîmarum tradiuonbsp;ftnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tranfgreffbribus iftarum,de quarum plgr jfque dubitarepoftis,

j fintmagisan impiæ, comminatur mortiseternæpcenas : Item indignationemomnipotentis: utblafphemat.Denicpficfuntnbsp;¦^ftianisfcandalum. Si remora pietatis, fecftæmonachorum. Om/nbsp;r ^dmoperibusfi(ftæ Si fimulatgpietatis tribuut meritum iuftirigSinbsp;^Naettatn infolens fuperbia in monachiseft,utmonachatüequa

C O Mtn EîJT T)t P OE N I T E N T; rebaptifmo,quiefè Chriftianqrum aChrifto,nihiI uereantur»^/^^!'nbsp;befcant.Oportet eniinde peftibus iftis,qug prope ad internedoO^Pnbsp;dertint Ecdefiam,per occafionem dicere, ut coßnofcantur, Sgt;Cnbsp;caueatur,quas Dominuslefusuelitdelerc, amp; mnditus extnpar^nbsp;hgc de partibus pcenitentig ha(ftenus,nunc de contridonc feorû''nbsp;DE VERA CONTRITION E.

DeContridone,quamdocentScholafticiThcoIogi,gt; nem fecimus.Oportet enim node, pro conferuandanbsp;fb'anpdoórinp, contraperfuafionescrroris, quam fit friuoIuiTjP^^^nbsp;in contritione dolore, uoluntariepropeccatisadumptum.nbsp;re feria,horribili,amaraactrifti,amp;quamnaturaplusquam.nbsp;fugimus, iâciuntlepidum acfuauemrationis ludum. Nec^ .nbsp;foîum contritionishomen, huicfido dolori :amp;perfeótioneir^^ ,nbsp;ifti pharifaicpcontritioni,uerui-netiammeritumgrariç, iiï inbsp;tisjioc cft,acceptantis amp;adprobantis peccatorem,amp;: conferenO^nbsp;ritum ddecfbonis, quo accepto ille quidem mereatur fibi decon^'pnbsp;uitam æternam.

Itaergo fepeliunt Chriftumac ftulte fimuIS: impie doccnG^ , peccatanobisremittanturproptercontritione,qucmadmodijali}^^fnbsp;ribus legis. Et quod dilecdionê h is Oper ibus mereamur,quanbsp;don urn uitc æternp, de condigno per alia legis opera accipian^^® nbsp;igituradoramus Chriftum, amp;n5 renunciamus eius nomini,nbsp;faluationis gloria adeo in manibusnoftris habemusC'O fophi^f^^,nbsp;dicatcogitationibus ueftrisDeus:quibus Cbrifti gloripadcotd» jnbsp;Impoflibile eft contrition cm fine fide gratuitg remiflionis peccati a lunbsp;aftèrre,quâdcfperationê8^ mortê:deinde,affirmare, quodnôp^^*-bominesjfâcientesprgcepta Dei fine grana, nedumcumbecfii^°P Inbsp;nionemercndiiufticiâamp;faluationêjfalfumeftamp;contumeliofuni'nbsp;ti amp; uani,hypocrifimiacftatis efreiufticiâ,amp;^ earn meritoria uiccæ^^^^P'

Nondum attingo, quod corda pcrterrcEtfta ex dodrina poffirtt diligeredeum,8dquod uanifßmumeft,fingcredilelt;ftioncninbsp;amp; legis accipi pofte, fine fide gratuiræ remiftionis peccati,nbsp;Chriftum.Nam horfidogmatum funtautores fcholaftici Theol^p nbsp;qug alij loco obferuanda duxi. Vide ci*go quale fit hoc fcholafti^^^^^.^nbsp;dogma jfingunt in contritione efte dolorem, non folum quem gpnbsp;metuspnarum, ucrum etiam charitasamp; diledio Dei, cum denbsp;quaadprehcndimusremiftionem peccatigratuitam, nihil ufq^an^^^nbsp;cannNeque poftintdeea dicere, quia remiftionem peccati negantp^nbsp;tuitam effe, amp; contendun t, quod per meritum operum noftrorumnbsp;tingat. HacnamquepharifaicaperCuafione ubicf impediuntuinbsp;ritatemglor/eChrifticcrnanu

lt; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;L 1 B ER P R I MV snbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,,

^os ergo contrition em intelligamus, non Humana rationefimula/ dolorem,fed ueros terrores, quos Deus incutit, quando confeien/nbsp;jjj^'^oftris loquitur, ac retegit ill is peccatum amp; reuelat: Item fententiamnbsp;maledidiionis æternæ ,quæ peccatoribus debetur,ut de contricionbsp;r detenus fæpedixi.Eftautemdolorilleomninomaior,quamab in/nbsp;natura fine defperatione ferri ac fuftineri poffet,nifi tandê iUi fub/nbsp;^ctpergratiamaDeo.Restota longe eftfupraÖCexcraomncm uimnbsp;en im in contritione intelligere, non fpeculanbsp;rnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fimulatos dolores quales fcholafticidocent: led ueros, quales

Ifj^? 'ndicio confcientiæ,comparato ad iram Dei,Öd ad fententiâma*' » propter peccatum iam acceptam.Quales terrores fueruntnbsp; ^ore Cam, Dauid,amp;aliorü. Ac cercum eft ,quod ji ftos do) ores: utnbsp;didlum eft,omnis omnium hominunatura refügit fupranbsp;ctiam Deus, per legis docirin am excitât iUos.uelnbsp;ftf '?^*obis amp;repugnancibus ,quod infra perqugdam exempla demo 'nbsp;^0ISîcmo enim poteft uellecognofcereamp;audire hancaccufarionenbsp;^^I^quo fine fpe ueniæmereat æternam condênauonem. Nemonbsp;(jj. ^tuolens feire amp; aifentiri, quod propter peccatumfuum,merito fitnbsp;^^^^ir^amp;maîcdiérionis. Tantumabeft,utper huncinuoluntariumnbsp;^^^ni,amp;plufquamuiolentum, plenumodtj amp;blafphemiæ, contranbsp;legcm,gratiam amp;remiffionem peccati mereatur.

»s nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fortaflis, 8«^ fæpe ac uet^ofe inculco, quæ alius meli

aptius dicere poflet. Sed mecum bene agitur, fi fide liter amp; pie do/ ^ç^^^feacfirme, quæ nee a portisinferorumconueïlipolîînt» Rêcannbsp;inculco, non fubEiliter,necprohibeo, fi quis meliorauolet ferinbsp;Atqjutiiiam ueraxftudiumglorificandi Chriftum omnibus incfnbsp;pjjÿtandèomnes Iinguæ confiterentur Deo,amp; gloriâ illidiccrent amnbsp;fj, ?*^,per lefum.Sed h is tcporibus,quid ni Ci obfcuratur gloriaChrinbsp;tçj^^pprimitjidcp amagnisjfapiêtibusetdoôtisf utneceife fit infan/nbsp;^esatepindodosloq,quifi taccant, lapides clamabût. Sedadrc*nbsp;Fqj. ^^deefthypocririsfingere,utaliaomnia, ficetiam quodpofîïntfibinbsp;^Çj^^^econtritionemjodiant peccatum, ôd Deum fuper omnia diïigât»nbsp;*^*Hilominus arfiantpeccatum amp;defideria eius explere cupiunt, 8dnbsp;diledionem, aimperpenbsp;expertes diledïonis,quicquidmereanturgt; Experten tiaenïm no/nbsp;(l^^ürneft omnibus hominibus, quod præccpta legis fine fpiritu fan/nbsp;tiçj 4^i datur propter Chriftum, nemo polfit amare:quin potius om/nbsp;^pitactrahit immodicûdefideriû peccati,Scimmodicacupiditasconbsp;ti^J^§?;Nullû enim prorfus mandatû eft,cui homo,peculiar! côcupifcênbsp;aduerfet.Ex quomanifeftueft,manere odiû Dei 5lt; legis innbsp;H^oad per promiffionis euâgelij fidê,ab hac blalphemia libérée»

Proinde,ficpouusrescotririonishabet.Quando Deusapcritno oculosmen£!s,utindeamus,qiiantüfitamp;quale,habitansinnobi8p^^,^nbsp;tum,quanta immundici'amnatura, a qua nemoabenepotcftjUt*^nbsp;-me uellet,adeolt;^, quâtgfîntexterngtranfgreHîones, fi quasnbsp;quarumrariflimi uacac,nifi infantes: quanta denicp I'raS^ ludiciun^,^nbsp;contra peccatores, fiquidem gternis malediÆonibus morn's,nbsp;git:GaI.if). tuncruimusi'nmurmuraamp;blafphemi'as,nonianiocnbsp;ias,quas hypocritfuel ignorantes habêt,fcd in aperta odia contra M 'nbsp;Oecertan t enim ,iniuftiaam efle apud Deum, fi i udt'centur,qninbsp;uiribusnon ualeant explicatefe depeccato, imobene fortitcrconnbsp;doper uires rationis, utiufticiâ faluationismereantur, mag'sy'nbsp;implicent. Nam utiftgblafphemigh gréant in natura, difccscoloc*nbsp;tcfte,amp;tefte Diatribe Erafmi,amp; Paulo ad Roma» ix,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,

Qriapropter in ContritioneadeonuKumeft gfatigmeritun,nt» minemmagisalienetagratia,fipietatemeiusfcilicet, hoceft, in^^nbsp;lemblafphemiam, per feinfpicias. Quare rede nunquamdidnbsp;caufla faluationis,aut cauflafinequa no, fi demcritofaluationisl^^^nbsp;mur. Hæcetn contingitgratis,propter Chriftû,his qui in gratui^^^^jnbsp;mifijonem credunt.QuanquamneceiTaria fitcontritio propternbsp;miliandos,ac declarandum amp; accufandum noftrum peccatumnbsp;Deus ex peffimaoptnione de Deo, que in illaregnat, in optiman*^^^nbsp;tat,ut doleat homini peccatori,fieefleeius ingenium 8lt; naturantj^^j^^nbsp;Iicet,maliciofam amp;impia,acfugiatomnibus modis pcccatû. Vei^nbsp;no fine gratia fide in Chriftû. Sic aut cotritio eft caufta,fine qna .nbsp;propter nouitate noftrâ, amp; obedientiâ,quâ Deo debemus,fednbsp;gratig meritû operis noftri inde iadari poteft*

In fumma,hoc doïet homini, qua tenus iibi relidus eft, tie fpiritu agitur, quod defideria earn is impune n 5 poteft expier^'nbsp;rùrfusdico,hocper experientiâomnibus notiflîmû efle.Hypo'^jî'A/nbsp;contritioni peculiarem dignitatêtribuunt, amp;magnimeritieifrW^-lant, quo gratia fibi quis merea £ : quanquâ de congruo, tani^ »nbsp;pado. Quia Deus dicit.conuertimini ad me, amp; ego conuertarnbsp;Nihilenimimpoflibile uiribusfuisefleducunt,amp;nihildifeernnl ,nbsp;tercredcntes,quiaudiuntuerbumgratie a fpiritufandonbsp;tur,amp; Incredulos,qui auerfi a uerbo gratig,amp; ad fe conuerfi,oni^nbsp;ribus fuis implere uolunt^ac fui fibi faluatores efle.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. J/

Sedhocinfîgniterfriiiolumeft acftultum, quoddodrinaro^ nant Sophiftæ, cuiusueritatem nufloexcmplodemonftrarepoonbsp;Nempe,fuaR2 pharifaicarû contritionû,exauditaBz a Deo.Sed nonbsp;damus c5trarijsexêplis,8lt;^alijsqplurimis, quæteftantq? P^^ . .|iinbsp;oratü^nbsp;amp;

^ätuitam gradamfaluamur a peccatoamp;a morte ,propter Chr»fl:um,fi quot;^umcredimus^Oportetenim ab hac fide,omnem conditionem merigt;nbsp;*'®periini noftrorum ,procul femouere pcmtus excludere.

, Reseftnonuiriumnaturæ, feddiuùiioperis,uereconteri, fiuehoc fiue in malum fiat, hoceft, fine contingat pium conteri fcunbsp;ut ad Deum con uertatur : fiue impf um, ut in pccnam pcccacinbsp;in dcfperationem^Caute igitur obferuandum eft,ne quefalnbsp;^'^tpharifaicæhypocrifes «Nam ôdingendbus no fueruntinferioresnbsp;'Anales res iufticiæ,quam eile poffunt hoc tem pore in illis,qui docen^'nbsp;^^fotniare conti'itioricm,nefcio quibus imaginationibus fpeculaduis,nbsp;^'lia mereri gratiam, tum alia legis opera præ(tare,fiduciaraniflîo/nbsp;J'^peccati, amp; uitæ æterne a Deo. Sed quid obfecro uarianf ifti a perfilt;nbsp;Indæis,2lt; ab opinionibus T urcarum^

Ädmirandum autem fan e eil, in diuino gratig opere,quod omnem contumeham qua adi'cituranobis, etiamignofcit nobis,amp;nbsp;malis extrahit ad fuæ gratig cognidonem amp; fidem,ne cternumnbsp;Ita enim gratiam cofert pro peccatis de merids, hoc eft,pec/nbsp;^^fcsamp;immeritos, adeocp multis modis indignos afficitfuc gratiænbsp;^«^J^Qitia 2lt; baaignitate.Idcp tarn charo precio,uidelicet,per unigeni«nbsp;ly'^rteni, Ita commendans nobis, fuam erga nos mifericordiamnbsp;' J^ionem « loannisirj« Roman.v.

Qyid muItis'^Contritionibus noftris nondebemusmeritum grätig ^^§are,necdiuinalege itauti,ne dicam abuti,utper eins opera prgcegt;nbsp;p^t:cuncß preftita ac faäa a nobis, iufticiam nobis tribuamus, ne dûnbsp;^Cfneritoriâremiffionis peccati amp; uitææternæ fingamustfed utpecgt;nbsp;nos elfe, exilliusdocffrinadifcamus, qui fine gratuita remifiio/nbsp;f ^cati,iufti ÔC falui elle coram Deo nequeamus ? Quod quam neccfnbsp;fit amp;uerum,fubinde cïarius aperiemus.

^Uc ergoin prirnisfàcitdifputadoPauIi. Roma. vq.delegisger/ ÿ^o amp;principali ufu, quam hic per occafionêbreuiter percurramus.

^aPauli futîthæc:Peccatumnoncognoui,nifi perïegem.Nâ con |^lt;^etitiamnefciebamCuideIicet, hanc eiïe peccatumdamnans coramnbsp;(/^Præmifit enim ,peccatum non cognoui,nifî per legem: amp; peccato

Qamnamur,iuxtaillud:Acuïeus mortis peccatum 3niG lex diceret: Atfophiftæ cocupifcentiam negantefîè peccatumînbsp;textumfcripturæ, fed infinnitatemefïèconfitctur.

VL infirmitas, uerumtalis, quæhabcntemcondemnet,nifîab ''^recur,gratuitaignofccntiapropter Chriftum. Non enim impu/nbsp;j^CTedenti in danabilepcccatumta quibusctiâexpugnatur,neregnet.nbsp;concLipifcentie extenuarettamfurens maîûSiinbsp;¦^abile in homine.Nâ etiamfi comprimi pofïit nÔ tame exdrpari»

In Tandis éiiim quotidic aliquid decedic, de concupifcentia: nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nj

ta nonpoteft abûïeri,quam diu uiuimus» Semper adeo exhibetni^^j asprjs, quanquamillihoc curent, nefibiimperccconcupifcenDï« nbsp;âge, aboïeantfophiftæ concupifcentiam,hunctam conternpn*^nbsp;morbum : tollat auaridam, ambitionem,«mulationem, iram,oo* Jnbsp;inuidentiam,amorêfui,huiusfeculi curam,amp;huiufmodialiaslt;^nbsp;centiæ fpecics, 8é laudabimus eos,qiitn ipfi fe nobis exhibeaotp^®^nbsp;Ill's Tandis adorandos,amp; gratiæ leTu Chrifti ualedicant, deniqu*^^^,nbsp;fent fpiritus Tan di auxilium Slt; operam ,pro uincêdopeccato.Scap1nbsp;terim non ignorant quam fitmoleftiffimum uicium in carnenbsp;centiaiquod hominem nunquam deTerit intotum,ôlt; Tempernbsp;cit,nifi quatenusfides gratiæ iIlumexcuTat.Nec deniquccompf^*»nbsp;teft,nifi ab his qui a Tpiritu Tandogubernantur*

Sedad Paulumredeo, quidocetfane,contraomnium Tpem amp; opinionem,lcge diuina non folum oftendi nobis pecô jnbsp;ftrum,amp;accufari:uerumetiamaugeri,Sdconfcientiaspeccatoruninbsp;biliter cruciari per legem.Sic enim ait tOccafioneautem accepta^Pj^j^nbsp;tum per mandatum operatum eftinmeomnern concupifccntia'^l',^/nbsp;eft,quælibetuicia carnalis concupifeentiæ in meacccndit,u£«*^.tii^nbsp;tircm adeflè mihi,quæ prius nefeiebam. Äuget enim peccatuml^Linbsp;prohibet, a quibus natura non poffumusabeiTe: quinetiamnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rj/

immodicc deledamur amp;:a quibus arca-inoIumus,Denic^ entias, SC comminatur mortem, atep effîcit ,ut iùgiamus irani^nbsp;ciûDei: adeoqueDeoSi. legi«rafcamur.Sicuero Icx noftronbsp;tuspeccatimeepoteft aïiumeftedum, cum incidit in carnalernn^-.ßnbsp;haberc.Itacp côparatiad diuinamlegem,naturanofiraincorrig'^nbsp;mus, utintelligas neminem iuftificari, feu liberari a pcccatonbsp;polïc,nifi per mifericordiam amp; gratuitam rcmiflïonem pcccati»

SequiturapudPaulum:lineIegcenim,hoceft,ïegefpirKüa' mecarnali homine,nondumintelleda,quoduidelicetdamn^^ nbsp;immundiciemamp;fummam puritatemreqnirat,tam intemamnbsp;ternam, ut cam præftemus toto corde amp; animo, in omnibusnbsp;bus, didisamp; fadis. Hoceftenim fine legeuiuere,nefcire leg® Ljnbsp;tualis ufum. Si hypocritarum inmorem fccure agere,amp; fingerr» 1nbsp;^^terna fada fatiffaciastquæeflfandiffi'ma Si caftifl]^l^i)^nbsp;drina,Sé fandiflimos 80 caftiflimos cordis motus a nobis requi*'**'nbsp;cm non exigereta nobisdebitû,quinoftro uicio immundinbsp;condemnationis Tfed hypocritæ fibi omn ia tr ibuunt, Si tamnbsp;mah condliati hcmines,utqui omnia legis mandata, ad unguen^nbsp;fediflîme faciât.Sicutiftius erroris aceufantur Sidamnantur,Igt;^'

LIBER PRIM VS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;î?-

^jarnali nature adefle.Siceftenimapudeos, quibccgrauiapeccata '^'aiSjUc eft incrcdulitas,prcfumptîo,defperatio,îf a contra legem,ua/nbsp;timore,fpe,dilcdione, efleauarum, l'racundum, impauèteninbsp;^^iJariecupidiim contra omnialegismandata, nonhabentpropecca/

* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;terretlex nedum occidit : quo nomine non eft

Porroiftihypocrite interimfingunt fenulïumpcccatumhabere, ^^eftpeccacum mortuum effe jôdquafifepultumin carnali natu/nbsp;j.*Ucindein talibus peccatumnonf^uittantoperecontralegemtuide/

J irnpatientia, odio fimilibus blafphemrjs : concupilcentia per l^bOîînondû irritata Staccenfa.Sednoidconon eftpeccatûdamnans*nbsp;^^sçnimquamuisimmundiciem aceufat, criam penitiftimelatêtemrnbsp;ântcarepurgari nosopôrtet, quâfaluationcm acquiramus, Hincnbsp;(j^'^pfecatur Propheca: Dcîidla quis intclIigitC'ab occulo'smeis mun/nbsp;ab aîienis parce feruo tuo*

U ^goautem uiucbam fine Icgcaïiquando. Nempe, cum adhucimpie efretn,iufticiaoperum legis turnen s inflatusî nulla dumnbsp;c peccatinotiaambabens.Tuneenimuiucbam fine Iege,hoceft,nbsp;j^Jconfdentia peccati. Proindehicuidesquamerrent pernifiofe, quinbsp;^^^^opîura üideas: PbiL lij»nbsp;jj ' anïus hune pharifaicum errorem, in fcmetipfo repreh endit ÔC damnbsp;^¦Uefeqdit enim hypocrifim,pro perfeda pietate»

(jP^cumuenifTet mandatum,hoceft,cum ïex fpirituaïis dodtrinain/ meefiet: amp;reueîaremihi peccatum meum, contra opinionemnbsp;jup^f?i,coEpi(ret.Nempc,aim Luderem,Iegem diuinam non cfTe hu/nbsp;t ^didoâ:rinâ,qugaqbuflibetpreftari poftît:imo,cui nulli prorfus

p^etiamiuftificatis fide per Chriftum ,amp;fp{ritu uiuentibus» ^^catumreuixittreteftum uidelicet,amp;irritatLim atcp aceenfumitinbsp;natura. Quodprius latuit in natura hypocrifi operum tedtum»nbsp;^um inhacoftaifionepcccau, concupifeentia accendebatur, odio

J^Patientia contra legemtubi non potui opera mea ulrerius pro iufti/ l^feideretfedcoacftus fui defperaretutfequitur.

fçh Accepta mords, ô^æternemaledidlionis per Iegem,quafi dicerct,horribiliter eontritus fum,penitus cônbsp;et perditus:quimihiuidebar integer et fanusefte ,nuna ra/nbsp;^tev^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp; opus habere : quinetiam iufticrjs meisdeberi

^îtçfï* ^^entum eft mandatum, quod erat ad uitam: uerbum enim ui/ hjç qnifacit.LcuiLxviij.Gal.iti.Luc.x.Quanquamnemoeft,innbsp;'nah natur a, qui faciat» Ideoalieno iuftificatore et impletore le/nbsp;^pns habemuSjUidelicet, Chrifto lefu, qui nos a maledidionibus

legisredemit. Gala. it). QuarcS^ fecit legem tantum, credit in Chriflum,legisimpïetorem.Roma.iij.Finiscnimï^^nbsp;ftus,adiufticiamomnicredenti.

Hoc eflc ad mortem.Siquidem natursc,feu peccati improbity naehærentis in natura Jcgis conatum elufit. Sic autemnbsp;cidi,propter peccatum quod hæret in natura:cui lex non potcft*^nbsp;fed fola gratia per Chriftu.Hgcuerotota dodrina,de peccato,nbsp;gratia ,nunq fatis intelligctur a nobis, nifi in probationenbsp;icientiæ. Namphilofophicæfpecuïationes, fere funtociofænbsp;ficut uidemus, Deum Sd legem contemniaplerifq^ qui hæcp'^*tj,'nbsp;gnouerutjfedfpcculatiua tantûnoticia amp; cognitione^nô intetm^^

Cum uero omnes homines naturanolîra tales fimus, qual^^, dicat Paulus,quis redeaffirmarepoteft, hominem opercnatut^*!nbsp;tritionis fefauori diuino præparare: Sd per mortuasiufticiasca^^^^.^g^nbsp;tiam peccati remiffionem mei'cri C Nam accufari iufticiasraf^ J;nbsp;accipere fentcntiam mortis ex Iege,non eft præpararefe diuinonbsp;neeæternam faluationemmereri. Nifipeccatum damnans/ft^^'J^nbsp;iufticia ,fcilicet,amp;pietas in Deum:8c mors æterngmalcdiâionis^nbsp;ternauita.Quare fiducia carnahsiufticigmagis noxia eft,quam^'^^rnbsp;eredi poflit.Rurfus quorum Deus peccata retegit,amp; facit de iufe^J ^0nbsp;pis defperarcjhifunt tn primo feluationisgradujquatetiusinuo^z^inbsp;gratia Deum. Nam tahbusadeftper Chriftum: propternbsp;ignofcitpeccatiseoRî, acdonateisfilios Dei fieri amp; heredesetern^nbsp;Hæcde Concritione hadenus,8lt;finiusneceftirate,nbsp;bóquiseflidateainin nobis,denicpamp;: quidipfa opereturnbsp;Dei,quod arguit noftra peccata,nempe,lex,cft nobis contritioni®^^^nbsp;fa: ft tn Deus per legem nos doccat, amp;cordibus noftris loqnatu^nbsp;queenirafufficitlitcrænoticia. Verbumenim Dei,nifiexcitati^^/nbsp;bis per fpiritu fandum, non magis efficax eft, qua uHa alia tabon^^j,nbsp;drina. Atcp inde eft,quia Deus non omnibus loquiair, quodftt^nbsp;temn i uidemus diuinæ legis praedicationem.Sed quando iudioiinbsp;cordibusreuelatur,tuncdifcimus quam fitrcshornbilispeccatu«q(^(jnbsp;amp; peccatores protinus de faluationecogunturdefperare .Eiusp*^^^^nbsp;uidereeftexeinplumin Adam.Inquofi liberumarbitriumpoftp^^^jnbsp;turnualuifiet,non indiguifletpoftlegem prius a deo acceptam,*^nbsp;alia amp; pcculari correptionc,qua ncccHcfuit dcû cordiipfius loqui-coparato peccatofuo ad iudicrj diuini fententiacoadusfuiflctdefpt*'

Sedquidfitcinfignis dei contemptor,infignitcrfecurus in duricia cordis fui : ne'q; quicquam requirit, quod deum onoidj^^,nbsp;ftupidusadeo eft,ut main fuurn nullo padouideat ,autqueatuio ¦nbsp;etiamft legis cominationuillius pqn fît ignarus. Imo ne acciifatu^^

liber P R I M V s. ^aDeo,uoîuitpeccatufuumagnoftereSi, confircri fereurrt coramnbsp;Ueo efle» Sedpotius excufare conatuseft : 80 culpami'n crcatorem i/nbsp;pum rerjcere, potius qin fuam impictatem. MulierCinqin'ens)quaninbsp;faifti mthifocia^dedïtmihide ligno,amp; comedi» Nec didîmiliter munbsp;Qquot; tranftulit a Ce peccatû Si. iniquicatê fuâ:culpâ tranfgreffionis ret}ciêsnbsp;Serpente,hoceft,in creatorêferpends, deum. Nam catifa principalisnbsp;V^ccati,abutrifcp regerebat in deum ? Adam igic, ut mulierisexempïunbsp;^'^eà,nifi alio nouo gratiæ bencficio, de peccato Si iniquitate fua con uinbsp;P^®fuiflet,quid nift cÔfenuifTet in (aa impietateîSi mortuus in peccatonbsp;'usgehenne Sietcrnædânationispermanfiflet'^denicp ad côfimiïemnbsp;^^odumoîspofteritascûeocfedtimuituoccdei, cûfecûdoadeûloquenbsp;'^^hSicoarguereteius peccatû: iam uiuaSiefficaci uocefpiritus,n6 mornbsp;^^jiteralegis. Vix igiturhumiliatus eft coramdeo,Siuixeontritus*nbsp;/îegem en{m,quamacceperat,8iillius admonitus etiam^non potuicnbsp;'^eredeû.Curhoc;quiapcrpeccatumSiinobedientia,non erat amplinbsp;pUi compos ôiinperfedafui potcftate:fed eratferuus peccati èc fubnbsp;i Diaboli.

Nondifïîmilc exemplum eft in hiftoria Cain, GeneGs iiq.nifi quod argumentum impietatis humanæ in ilia propofitum eft: qug eti/nbsp;^fficitplerofque defperare de gratia. Sic cnim eft mandpium mifer/nbsp;J^J^Diaboli homo,propter peccatum.Nccopushabet dilucidioreexnbsp;^^üoncexemplum Cain,quamiam exhibitaeft* CæterumDauidisnbsp;^^Mum nullo modo licet tacercmempejregis maximi,amp;fapientifttnbsp;j ^fophetæ ,qui utroq; ofticio paftor eratfui populi : fedlapfusinnbsp;'^^tum, fadus adulter Si parricida, nihil moratus eft fe in tantis faci/nbsp;inefeatum a Diabolo fuifle : Si peccatuin nec^ agnöftere,neepnbsp;^edeum potuit.Nihiliuuittunc hominem lumêiiaturalerationis,nbsp;^^^^pi'ofuitlexfcripta, Si liberum arbitriumin ftcrcore iacuit. Proindenbsp;j^'.^habuitnouo gratiæ ben eficio admoneri fcelcrtimfuorum, Sicorrinbsp;jj^P^prophetam Nathan:Sipergratuitam condonationem delidor^,nbsp;^ftinumiufticiæftatum reftitui.i) Regumxi.Sixq»

'^Sbusludainfigniter malum, confydera, quamnon agnouerincnbsp;deum timuerint. Etfi fapientes uiri eftent. Si liberûnbsp;iôpulchrum Si expeditum haberent,quam Papiftg.nequenbsp;literam fpedes. Etdic cæcitatis eorum Si unnbsp;præfertim mandatis diuin i cultus quafi dedita ope/nbsp;Uf ritatis Si fidei dodores, adeoquenbsp;^^^Ofescorruptiftimorum morum, fine dementia trucidarent,Sinbsp;alium innoxium multumnimis effiinderent :Si horrendisnbsp;Hationibus Idolatriæ omnia replerêt* Nec in h is omnibus Si tannbsp;G ij

Quorfum protnouic Paulus, adhuepharifæus periufficiaskg*^' Sed pcccatumille fuumadconon agnouit, utpharifaifmumproni*^nbsp;ma pietate defcn derer, amp;illiusnomine Ecelefiam Dei perfequerctiquot;^'nbsp;non minore emulatione, quam nunc fit a Papifbs:fi tarnennbsp;defenduntiufticiasrationis ,Ôif nô magis fuas dignitatcs, auariciam» nbsp;glorias ambitiofas.CerteChrin:iQloriâ,amp;EcclefieraIutê,nonquci'i'^

Deniq^ quam ruitftupidus Petrus in agnnioncfin'errorisamp;pei^^^ tiCNifi enimadmonitusfuiflet a galloamp;Chriftoinfpedore,conUö^^nbsp;tente cor , non refipuidèt. Ergo bis omnibus exemplis doccniiquot;'nbsp;quodin uera contritione opus habemus diuina potentia amp; gratia,nbsp;reuelationem ôi noticiam noftri peccati: nec^ tarnen feruari homin^nbsp;percontritionem ,amp;timoremiiidiciorutndei, fedperire, nifipcrg'^^nbsp;dam Içfu Ch/ifti reftituatur»

Qucmnon mouéntuplgi exempla,huiusnofintemporis,utpnncp ^iËpifcoposamp;i^Monachostaccam, Eftcnim intotohominumgencznbsp;mirabilis contmiptus Dci,5lt; ignoranria fui peccati, amp; uiuunt fine tinbsp;^Ofe,necmas:nifaduntadmodum gratie reuelarionenrquæ contingitnbsp;PfopterChriftum.

Omnino igitur ignorant pcçcatum,8d unnuerc contritionis^qui exi ^'mantillam uiribus rationis piarari, autnon maiorem dlè, qiiäpoflitnbsp; fiinere earn homo,abfcp defperatione. Nifi illi fucciirrat gratie connbsp;''^utiojqueperterrefadlammentemrurfuscrigat^amp;prominioneremifnbsp;^önis peccati amp; uitæ æterne gratuita eripiat éx morte.

Porro,cxiaindicc:sexcmpbs illud quocpdifcercoportebic, qucd vera contrit ^^tamcontritioneniprjcuniimpiiseandemhabcnc,amp;-iniiuïïodifiimi

QuareconCequi remiflÏonera peccatorum per earn ncmopoteft. yocfolo difcrimen eft, quod Deus m conti itione fuis adeft^necp finit foUtio.nbsp;mosdefperare: fed per promiffionisEuâgelrj ucihu confoïatur. Quonbsp;lûaccipiuntremifiioncm peccati,iufticiamÔii æternam uitam, quate-^nbsp;^^sinhanc gratuitam promifiionis gratiam credunt, quæobîataefi:nbsp;Pmpter Chriitum.Cctcrum impios non confoïatur,fed finit perire.

ïnhunc modum ipfum Adâ amp; Dauid confoEtus cft Deus, per fu^ ^atiæpromiffîonem: atcp ipfius etiam Manafic prcces cxaudiuit, iamnbsp;ad gratiæ fidem, nec aliter Petrum amp; Paulum adiuuit, quamnbsp;f^fnægratuitx oratiæ donation em. Nccunquam uiïum hominemnbsp;^^«eftïaluaturus.Cain autem ô^proditorcmludam permifitdefpcranbsp;CainquidemfuistcrroribusSé tremoribus, acïudasfuocalami/nbsp;^foüitccxitu, fan's nos docuerunt, quam fit impar imbecillis natura,nbsp;^^ptdienfa inpcccato,flare coramiudicio Dei,amp; feutentiam damnationbsp;Îl^îudirc. Quarc non attinetmufiumdifputare de cxempïis regumnbsp;j^MôCpharifgorum,authorLf fimilium. Nam fans liquet, quod qui/nbsp;r^^^u!lapeculiarisgratia,rcmittens pecCa tum,ê(^promittens etcrnamnbsp;/^atioiiem,facia eft,eos per rcuelatum pcccatum amp; iram Dei abtjciinnbsp;'^'^'^tündunidefperationisamp;æternpmottts*nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bina ft cffre

SuntQ-godiuerfi effcdusinueracôtritionc. Namcauis,qupoften 'ftordibus noftris magnitudincm pcccati amp; ira Dei, accen dit in alijsnbsp;iÿ fitim,utdicant,Deus propitius efto nobis peccatoribus. Quernnbsp;^odumamp;:Dauidprecatuseft, comprchcnlusinpeccato, 5Cadgranbsp;iidem conuerfustpfal.l. Mifcreremei Dcus,fccundum magnamnbsp;tuam.kcm:Auertc iacicmtuam a pcccatismeis,amp;f om/nbsp;r ^^iquitatesmcasdcle. Etpfal. cxliij. Et ncintrcs in indicium cumnbsp;'^otuo,quia noniuifificabitur in confpetftutuoomnis uiucns.Itcmnbsp;Siiniquitates obferuauerisDomine,Domine quis fuftinebit*nbsp;^^apudtcpropitiatio cft,uttimearis.Rurfusin alrjs,in quibusuer/

bum gratiænoneftefficax ,contrinogignit odium Dciamp;dcfplt;ï3f nem.Èx quo uidcre eft,quaics fint doétores, qui in pnitenda: p^rnbsp;catione, docent contritioncm, fine fide, gratiæper Chrifium.nbsp;quamifti nec ueram contritionem doceant î fcdmeramfimuïationbsp;eius uanitatem.

Pijincontria nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;prætereafolis pfjsacciditin ueracontridone; quod

lt;ïo«c peccaz fuum ex animo odiunc, acdolet eïs quod Deum ofîènderint: ufMexani. quoad fieri poteft, uitantdancepsScfiigiunt pcccatum. Impf) 31*^^Jnbsp;moodmni.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fingentes contritionem ,non odiunt peccatum uero^^^

fed mallentcupiditatibusfuis inferuirc, Nèquedolent, quod ofFenderinüfedpcenasmetuuntjamp;Deum atquelegemoderunt.!^^ ænbsp;lum uerax amp; feriurn ftudiû bonorum operum, in iftis ea caulfi,p®^^nbsp;regnare:qui omnia quæ faciunt ,non Dei, fed fui amore operani3;,j^nbsp;Ceniritio Ju Neque perficiturunicomomento uerax centritio: feddur^^*^/nbsp;ratinpijj. libus.Qiiia utfemperpeccatum inhac camalinatura babemusdt^' nbsp;per in illotimoreretinemur, quieftueræcontritionis. Licetnbsp;aefanetur fubinde,non tarnen fubitoexpelliturtotus. Tameon^^?;nbsp;tritio quam fides fubindeperfiduntur: nequisnimiumdifpficea^ ^nbsp;qui legis teiroresadhucientit: 8ó nondum eftperfedus in fide »nbsp;Poteft ex h is intelligijquâ foedas hypocrifes doceant,quinbsp;operi contritionismeritu remiflionis peccatüfimulcp hanchonin®nbsp;tute pofte parari . Contritio eft en im fides, qua credimus uerbod^^^^jnbsp;Iegis,reuelanti nobis cum noftrumpeccatum,tum debitampeef^t'^^^nbsp;ftrisiram amp; maledidioncm . Et banc maximam amp;nbsp;homo per induftriam fuam inuenirc autaftequi poftet,nbsp;Nihil æque fugit auerfaturtreuelatam, nunquamfuftinetfit^^nbsp;fpcratione.Niïi Euangelriconfolatione,utfepe dixi,feruetut-^^nbsp;re fine huiusfidenunquamutilis eftepoftet: imonunquani30t^nbsp;pernitiofa. Et quomodo folagratiam, aut remifiionemnbsp;peccari mereri polTct Z Ad contritionem autemnonnbsp;aliter Opus eft operatione fpiritusfan(fti,quamadnbsp;alias Chriftianasuirtutes: inquibusefficiendisnbsp;qd poftet caro nofiTa,ferua peccati amp; Diabolic'nbsp;Videas igitur aliosterreri Iege,cuiuspr^dinbsp;cationcalij nec quicqpermouentunquianbsp;impediuntur apeccato amp; Diabolo. Innbsp;fumma, horrenda imago contritionisnbsp;eft. Nä fide euangelq ignorata,abrj/nbsp;cit hominem in defpcraticnem,

db peccato, cvivs perfecta COGNITIONE OPVS ESTHOMUnbsp;PniprocfficitndainiUouertidmmicontntione»

^ædidisdccontTjtioneadijâendiumeft, quod nam fît omnc pec/ catumillud,cuiuspertcdacognitioneopusefthomini,proeffidê/nbsp;pnillo^uera animi contridone.Oportet emm longealiter depeccatonbsp;ac iudicare, quamautrarioamp;captusnaturalis: autintheologianbsp;j^icholaftici doctores. Ratto entm de internis uici'js impij cordisni/ scholaflidctnbsp;'fîcdocerepoteftramp;fcholaftici theologi, quanquam trikuunc hom«/ cupifcentiantnbsp;''^oncupiCcentiamnonmortifîcatamafpiritufanâ:o, huius uicium ta-'nbsp;^^nextenuan.t,8ùpeccatume(re iiegant. Adpenaiicenim tnfirmiratem:nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*

Jïciuntrem mcdiam,qua. non efticiat hominem deteriorem. Deinde quot;^unthomini^quod fuæ natnræ uiribus poffit concupifcentiam do/*nbsp;uincere Si pcrfeétiflïme obedirc Ugi Dei, ditigere Deum fupernbsp;eftjinepeccato ede.

Vt igitur eas peftes impiæ dovlrinæ caucamus omnes, ftatuere o-' pfccaium d« ^J^^tïpeccatum de quo in facris literis docemur, quo deus oftenditur, plexf/linbsp;^oniinesnonrcnatidamnantur ifiueetiamrenad,quatenus peccaiunbsp;telinquunt, duplex ede :aliud in ternum Si aliud externum. Et in/nbsp;ç/'iUtn quidcm, ede uiciatg feu corruptæ naturæomnium communis:nbsp;i'^^niorbiiftius,quiedperpetuoin naturajCtiamrenatorum. Nifi qua-*nbsp;Â'^^slurninegratiæaufei-tur: Sifpiritu fanóto fubinde morrtficatur,nbsp;a Theoloÿs uocatur peccatum originis : Si compleâitur cû iznbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*

^'^^vatione Dei,q ;2C eft priuario feu defect us iufticiæ originalis,Si ca ^^^aoperisboni t tum concupifcentiam in carne,quæ eft habitus cor/nbsp;^t^^sprauus Siuidofusinnatura,perpetuo inclinansSirapienshomiznbsp;.^^dmandatorum Dei contemptumSitranfgredtonem. Namquan

*^Hl)usuis,noncerncreeft folum inhis,qui perEuangeliuninon re/ I J'lntur ,uerurnetia in omnibus renatis,quos oportet fem per contra ilznbsp;^5HonGnemolcfto certaminedimicare. Sicut Paulus docet Roman,nbsp;in loco de contritione oftendi.

^«ceatum externum, eft omn choc, quod intern urn peccatum feu on nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tx

g noxa gignit: Si in opus externum ,ceu malos fructus putris arz ternum ^uid. ^j^^^pi'oduat. Vt eft externa Idololatria,8i blalphemiæ externæ ,conz

fi quicc|uideft h uiulmodi uiciorum quæ criminaadpcllare folent, ^^naliadelida atftiones externas flagitiofas. Qtiæ qui admiuunt,nbsp;tij'^quot;''^^§*^daDci,8idefînûtreputariiufti,etiamfi recepti priusjn granbsp;^^damnantur,nifirefipifcant8ipocnitentiam agant. \nbsp; dmum ergo uteia interna naturæ in confîderationem uocare

greflîones,quæ ex his oriuntunSuntergo uici'a internaduorn*p rum:uidelicet, ignoratîtiæquæ in nobis eftdei,Sdconcupifo^^,^j^znbsp;ignorante rum lege diuina prohibitanim Cum dico ignorantiarnnbsp;dafeuincre: ligomenriscaîcitatem: feuincredulitatem. Nequeenimillaig?^nbsp;cædcas Sô caligo ^cu obfctu'^*^^^ Jnbsp;peccdtiorigt tis:amp; incrdulitaSiNiCiitadifcernaSjUtignorantiaaccipiaturnbsp;Ce,qui ad uerbi de» lumen non peruenerunt: incrcdulitas auteninbsp;qui ad praédicadonemuci'bi dei perdudijilli ueritatem detrahm^J^nbsp;demrtonhabcnt: fedtaliscft tarnen ignorantia,quamdico,utp^0/nbsp;habeatconiûdaminoredulitatem: ucl latentem amp; fepultam innbsp;minis corde.Quodintelligitur ufu amp; cxperientia,quado horî^o 2nbsp;bi dei prædicationera 8C dodrinam acccdit.Itcinex illo Paulinbsp;Animalis homo non pcrcipit ea,quæ funt fpiritus dei. Stultida*^^nbsp;ilIifunt;necpoteftinteIligere.QuiafpirituaIiterdqudicantur.ôidnbsp;in incrcdulitatcrede accufamus ignorantiam dei amp;ueritati5.

îgitur incrcdulitas, feuignorantiadeiamp;rci'um fpiritüalitin genus, habet fubfe illasomncs fpecies: non timeredeum, non^yjjii#nbsp;dcumperfcifto corde,eflèfinefide, finefpe, non cxiftimare jijtnbsp;nosrcfpiciat,minasamp;promiffîonesdeinihilifaccre,amp;cont0no^^^jjjnbsp;certe non magnifacere. Fiduciam amp; fpcm,in res creatas ponetc,nbsp;quam in deunî.îudiciadeinon metuere,aütimpatienoflîmeodin^' nbsp;ftatuerc,quod per inuocationem exaudiamur.ln afflidionibusamp;^ *' j[inbsp;teefleimpatientem: quafinonlîntopera deij quæordinentutabi*nbsp;noftrum bonum. Denique reuelato nobis iud icio contra petca^*^nbsp;fpcrarc De promiflîonibus gratiæ 2lt; Euangeltj diibitare :nbsp;ptæfumcredecarnaliiufticia, Si fapientiacarnali. Opibus,^^^^^/nbsp;honori confîdere:rcrum quæ pereun t tran feunt, amp; nemincflnbsp;ïiorem aut bcatum efficere polTunt. Ad auxilia diuoriim confog^^'Jnbsp;defîcio tandem. Quisenim omnes fpcciesincrcdulitatisnumcrat^^/nbsp;fct: Nccfunthæcuicia,tantumadualesculpæ, qualeseflehaüdp ,nbsp;uartter permitto: fed præpterea durabiïesdeledlus,amp; carentianbsp;in natura non renouata . Infumma,horribilespefles, amp;grauil*^jjnbsp;pcccatacoramdeo .Denique amp; uiciofihabitusadpellaripoHiinC*!^nbsp;magnamaHînitatem habent cumconcupifcentia, utmox dicarfl*^.nbsp;non oportet nimis argute in his uicijs diftingiiendis laborare î n*nbsp;tt'ZuSenbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;docendi.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Proxima eft cöncupiftlt;J^j^

ciespKc^i fpecies peccatioriginisîfimiliteruicium intcrnumut incredtiu*^^.^ origiMlù. amp; habitus corruptus prauus in natura. Hæc timet, amatamp;tl^^|-|nbsp;carn^.

LIBER.PR.IMr s. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;41

^nalia: ^habetmultipliccsimpetuspugnantesoimlegeDei. Nam ^oncupifcentignomincjfempcrintenigidebent, qiiilibet affècfiuscoa

amp; pugnâtes legi Dd,8dftaniide illisdebet,quod hominem non ^^natuiTijUereac prorfus damnet. Hanc fcholaftici uocantfomitem,Slt;nbsp;^ant eflepeccatum. Sed Chriftus Matthg. v. longa oraoone, peccagt;*nbsp;^'^eiTedeclaratjamp;in legedamnarioftcndit, contra pharifgorumtra/nbsp; gt;ones. Adhgc Paulus illam plane adpellat peccatum, ut fiipra oftennbsp;iCitato loco epift« ad Roma.cap.vfj.Deinde argumento idem probanbsp;^^b^uialexeftfpiritualisdodrina. Ideoprjcipitde affèduu puritate,nbsp;'^^fanftiflÏrnisSd caftiflimismotibus in corde, qui refpondeantpernbsp;^'^'liaamp;cQnfgntianclegi Dei: amp; concupifcentiam aceufat, tanquamnbsp;damnans/

^§'turilli omnesaffèctus,quioriunturin concupifcentia, amp;repug/ ^J^gidei/untreuei apeccata, quibus homo reus fit, ficut Chriftusnbsp;æternæ damnationis. Dixi autem,quodhac timet, amat amp; quænbsp;j. '^^'aaliahomo, uelut,opes,uoluptates, potentiam, honores, glo/nbsp;contrariarefugitamp;odit, inopiam, paupertatem,nbsp;^^^itionisiSi fonunæhumilitatcm, ignominiam, fui contemptum,nbsp;8lt; rnortem»Nec alia re, nifi quia uoluptatibus cupitis Sf defidenbsp;ij P^'^Uerfantur, non confiderato, curdeus cupiditatibusnoftrisad/nbsp;^^tgt;aimmittat,nempe,utpeccatum mortificetur. Quareetiamoditnbsp;H^i^^^^ntemfuis cupiditatibus:hoceft,deum amp; legem,amp;: quemuis honbsp;Proinde in ilia régnât præcipua auaricia, qua omnes quæ fuanbsp;fas,amp;proximi diledionem. Deinde con/nbsp;^'(1nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^*^0^ m uliercm, uidelicegal terius coniugein. Sdc»

(liç ^nofes de his præcipuis partibusagit,ubi tractat legem de coneu Sed illisfuntconiundæ, ira, odium, inuidentia, æmulatio,nbsp;fimiles morbi.

hic oportetrurfus dicere, quod paulo ante didum eft de incrc lt;î|q^pgt;effeuidelicec,hæc concupifeentiæ uicia, non folum interna a/nbsp;hçjT^delida, fedetiamdurabilesimpetus in natura, quiahisfempernbsp;homo ad malum, quibus nemo un quam fatis refiftere potuitnbsp;\^'^^^^Hhiceft illud Gene .vi.Cundaintencio amp; cogitatio cordisnbsp;cap.viij.Intentio humani cordismanbsp;fua.Et hicrurfuscernereeft,hæc uicia habere manbsp;^®^*tâtem cum incrcdulitatc. Quiacnim non credimus Deo,^.nbsp;^^§âgt;iosbonæ uoluntatis ignari fumus,ideo affedamus carnanbsp;côfidimus amp; deledamur, deo £lt; fpiritualibus neccÔfinbsp;liée deledamur.

noxgin natura,qua omnes homines reieffï mortis cora deorctiâ infantes, q ad fimilitudinc extern^ trâC

COMMENT* DE P OE NITENT. greffionis nihil admiferunt:tiecpoflentfaluificri,nifi perbapti* .nbsp;abluerentureorumpecata: i'uxtainud:nifi quis renatus fiicrit^nbsp;ödfpiritufatido,nonpoteftintroireinregnüDehEtexhisintd t ßnbsp;pinor,quid fit carentiaoriginalisiufticiæ, quShabiturus eratho^|/nbsp;nunquam collapfus fuiflct:nimirum,uerum Dd timoré, ueramnbsp;onem,fïdudâamp;fpcmin deum,animumuacuüm cupiditaterd'^J^ gt;nbsp;ïarum: in fumma, iuftidam confummatä .xSed longcaliternbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;y

quia deddit a iuftieia amp; ruit in pcccatum tarn ignorantiæ Dd cupifcentiæprauæ*nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,

Deniqj ex his quæ dixi Iiquet,quanttim errent,qui peccatuo:^^-le fomniant tantS rcatum efle QC poenam, feü imputationc ali^d J/ ti,alienæ culp^ 8lt;^alterius noxæ.Sic cnim folent,qui non uident**^ Jnbsp;didem in natura hominis hgren tem,uidelicet,ignorationê,con^^^nbsp;odium dd,concupifcentiarebeIIemlegi.Sed banc fanamnbsp;effe fingunt amp; alieno üido perire: nifi quatenus de fuo adijdatnbsp;nbsp;nbsp;^jjj/

fionem. Nä itaquidam ignari dodrinæ Chriftianæ, peccawn^ J gunt tantum decxternis adualibus delidis. Sed node oportet,nbsp;originale efle, naturæ corruption em atlt;^inobedientiâ:amp;nbsp;Rio uido perire, non aliéna culpa, etiamii per alienam cuïpaninbsp;péccâtumî fed hocpeccatum, noil eft alicnu, non extra nos.

in uniufcuiufcp naturaîut antea de ignorationeamp; concupifeentia ,0 lidixu Vtfupra modum mirabile fit, ea horrenda uiciaa quibt^J.nbsp;theologis no haberi propeccato,incredulitatedico, diffidentia,^^nbsp;tionem amp;concupifccntia: quæ nifi in morte, a nemineprorfusnbsp;poftunt .Quanq quid dico,mirum cfteCcu ifti theologi nonintt*Jnbsp;quid fitincrcduhtas,utdc alijstaccam»

Scctmduf îûi Externa uidaadpellataduales culpas. Qiiatcnus ueropcccata^^^^^^j cMs,tnconfide fj'nt quoq? aiftualesculpse,ex prpdidis fan's liquet.Sunt enimnbsp;ti:deexfer=^ tRtialia,fimuI omnes affèâus,cogitationes, confdia,didaô^ft^î^nbsp;nii trangref, n ia,quatenus legi dei aduerfantur * Verum relinquamus theolog^^jlinbsp;Cioiiibut.nbsp;nbsp;nbsp;diftindiondet nomine atftualium dclicftorû h ic folum peccata «

gamus, qup funtexternarûtrâioreflîonum maxime etiâiuxtafup*'^^,iiJ tam diuifionêtquapeccatum aïiudfecimusinternûamp;aliudextet*^nbsp;Verum hicrurfusadmonêdifumus, in externis trâfgreflîonib*^nbsp;multiplicem confiderationdquia alia eft refpeiftu omiflionisnbsp;peris boni.Ethpcrurfus duplex efttfuntemomiflloncsopcrûbfjjÿnbsp;aliæ contra mandata primæ tabulæ : amp; aïiæ contra mandatanbsp;fecundp.PorrOjpeccatoomiftionisoperumbonorum opponitH*' /nbsp;urn :quod peccatumeft quidê. Vtcumnonfatiffit in bono opet^^T (,/nbsp;dato Dei: ut cum fit contrarium, quam ille nobis præcepit ? .nbsp;tingit autem dupïiciter uida ineflè operibus bonis, ut uidentd

defccliilaborant,8lt; imptj fua pcccata in opa's bonobabêt» J^dchisomibus mcbris fcorfimloduemur» Igiturpeccataomi'ffîÔis ,nbsp;^'''¦uspr^cepn bonipauci lans aiaduertunc,quantaun£coradco: ci ßoniioperSnbsp;eternæ damnadonis hoîem, ut aébôcsmortaliû de bonvruaunbsp;Ecratio eft: quiaaffîrmatiuâ Icgisde opéré bono,captus naturanbsp;^^Ouidetperinde preceptâcflc,utnegatiuâoperis mali prohibitâ»Sednbsp;^Cto æquc neceflaria eitiuitidaopeBibonoRî utfuga ôdomiflîonbsp;ApudEzechidemapitexx!].cumdominusdepeccatisprincinbsp;^^jprophetarum èC populi grauiter conqueftus effet, tandem per pronbsp;^^anaadiccit: Etquefiui de eis,quiintcrponeret fepem, amp;. llaretop/nbsp;I ^'ïscontrameproferra,nedilïiparemearn,,SCnoninuenk Et eftu«*nbsp;^^per eos indignarioncm meam: amp; in igné irp meæ confumpfi eos»nbsp;reddidirait Dominus Deus^RequiritigPnbsp;j ^ttobisinuocarionem deus, amp; reliquaexercitiafidei,tam in prima qnbsp;.^fündatabularequifita .Ethucfaciuntmultateftimoniafcripturæ,nbsp;L,'^^Pæ^*P'f^^^^^^P^^Ensbonis:nccprccipiturfoIumuerumetiamnbsp;dtationibusamp;^promifiîsprj inuifant.Sicutpfal. xlix.Inuocamcinnbsp;.^^ibuîationis:eripiam re,amp;glorificabismc.Matth.x. Quicuncpponbsp;tiçnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;uni ex minimis iftis,ealicem aquæ frigîdæ,t3n turn in nomi

I pdtjdamamp;inudHiere.xviq.Sipocnitentiamegeritgensillaama/ j^'^o^quod locutus fum aduerfus eam.agam Qi. ego pnitentiam,fu/nbsp;quodcogitaui utfacerem ei, Et fubitoloquar degenteôCrc'nbsp;'lUÿnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pïacem iHud. Sic ergo requirit totam pocnitentiam:

i^ihj^^J^^^uiopercbono,debitaamp;^perfeétiffimaobedientia. Itap^ ^'^^^'4uet,orauiter peccare,qui funt négligentes operum bonorû:nbsp;P^^3pud lilosfidè durarc.Quia in ncglcdiu Si. omiffione operisnbsp;jji^beftinfigniscontemptus Dei. Sedamp;Chriftus amp; Apoftoli fæpcnbsp;! tj^.^P^untdeoperibusbonisrqup nifi neceffaria eflent,Slt; linegraui danbsp;(çfî^'^^^®ujitterent,nûquam profedopræciperentur. (^lapropterquinbsp;acfrigait ftudio amp; diligentia operum bonorum, habent grauiffinbsp;^^^pamiamp;grauiffimæpcenæfefereos efi-iciunt.Sed nuncpaucisnbsp;^11$ ^'^^^^^uspreeepta opp'abonaîutintenigatur meïius, quotSlt; qui/nbsp;operis. Quodfuo tempore copiofî/nbsp;EPt,' ^l^ùnus in decalogi enarratione.

% nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;opefîz bonorum debitoriï,feu omiflîo in externo dd

S nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pertinct adconfcffionê.Sicuteft,n5 adeflê in publico co

^^^Ôgregatione ecclefie,pdicationi uerbi deirnÔ participarc corâaduerfarqsueritatê uerbi dei etglorignbsp;fnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Suoticsopuseft,cû illiusgratia

COMMENT. DE POE N I T E N T. busbenÆcqs illis,qbus qtidieafficimur.Nô bene mercrioîbo®nbsp;de parctibus,magiftranbus,amp; alijs qs parcntû loco habemtis.nbsp;his offiot]'s diledionis nô feruire proximo, qbus in cafunbsp;optaresferuiri.Scd ÔCingraris,inimicis et male merêtibusnbsp;charitatis. Qtiam uero periculofum fit, diledionem proxim«nbsp;fericordiæ opcribusteftari, docetChriftus: Matthäi xxv.nbsp;memaledidiamp;c.Btloannes,!).Ioan.iit).Quiem'm nondil«glt;^ Ainbsp;fuum quem uidet, dcumquem non uideuquomodo poteftdil*^nbsp;deumnonamare,habetgrauiffîraampnam.Hucpertinetill^^,nbsp;xvi, Faciteuobi'samicosdemâmona iniquiLat!S,Litcumdefetf^*^^,^,,^nbsp;plant uos in æternatabernacula. Prgdidisoportetamp;horuiT»^^^jjt/nbsp;addere: cupiditatibusamp;^delicqscarnis,uelut crapulæ ,ebriô3ti»- jj,nbsp;ri,Slt;S fimilibus, non ponercmodum, noninterirefcilicctnbsp;aim Paulus dicat: Qui autem funt Chrifti,camaTi fuam *nbsp;cumaftedlib'us Sfconcupilccntijs. In his omnibus uicijs eftnbsp;opcrebono:fcd iametiamdedcfe(ftu,quicftin opcrebononbsp;Pfffw» ope»nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ergo de imperfeclione Slt;defedu operis boni piorû opotî^*^

rabona, ha» tucre.NulIabonaopera f(eripofle,etiamapij8ÔCquifpirituf2i'J^iî bcrnantur,quæuaccntprorfusomni culpa amp; peccatocoram^i^/ijii»nbsp;àcdcm lt;sr diu enim in carne, morri obnoxia, fumus, non poflumusadnbsp;feaatum. illamiufticiam quæeftinlegcpræceptaperuenirc.Condonatvi'^j,0i1nbsp;èC ignofeitur prjs,fi quid minus perfeeftepreftant, utcum oran^^^'nbsp;eafiduciainuocant nomen domini,qua fe inuocandûcflèillci^^^^j^ir'nbsp;aimelcemofynamlargimur, non ea fimplicitatc damusquanbsp;Aut, ncq? tantûdamus, quantumneceflîtasegeni requirit:^(jinbsp;tasin ilium hortatar ac docet : Ci tarnen habcs quod des illi.nbsp;quoduis aliud officium preftas, quo tuam gîoriam amp; utilitat^ !¦ rjtjJnbsp;fpe(ftas,quam gloriamamp;uoîuntatem dei Jfti,inquam,omncsnbsp;ignoicuntur pfis,propter fidem.qua in Chriftum credunt:amp;nbsp;continui in eo,ut proficiant,amp;fempcr aliquiddecedatdereliqi1®nbsp;ti,5C opera bona meliore obedientia fiant,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j

peccdtum in nbsp;nbsp;Cætcl'um opera bona ,utuidenturimpiorum,hoceft,nonct^^,gii

opcrebono jjrn Euangelio,longealiterIiabennNam amp;peccata funtcoranî^j^o; impiorum. jjjmi-jjQone digna. Quia enimperfona nondum eft reconcifi'^^^nbsp;necopéra tails perfonæpoûuntdeo placere.Neqjignofciillisiii^l^j,iilt;nbsp;deipoteft: ficut ignofeitur immûdicrjs operum credentiü inCh^ (iiînbsp;Sed amp; homines carnales,quia nihil operâtur ftudio glorificandinbsp;nequcenimpoftunthocuelle,qui funtcognitionisôf fideünd«^^nbsp;anes.Ideo uarfis alrjs afîedhbus imprjs contaminât opera bona.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fd

MdZ/fc g ij nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;commodi,honoris 8C gloriæoperantur,nonrefpicienr^^^5^

pocnasfugiant, maxime æternas,amp;utCaluationem mereantur : cum grauius nonpofTitpeccarijquamhacopinionequicqiiam operarL

Prædidis omnibus plane intelledis, facile indicium eft de tiicijs exter oepeccato *us;feuoperibus per femalis.Nam plgraCp illorum talia funtut ipfamet op«quot;«nbsp;^tioillareprehendat ac damnet. Sicuteft externa idolatria, conuiciumnbsp;^uod deo didtur,periurium, contemptusautoritatis parentum,feditio/nbsp;aduerfus magiftratus,cædes,parricidiu,adultcriû,ftuprum,fcorta/nbsp;^ogt;immûdicia,crapula,ebrietas,fraus amp;deeeptio,furtum,rapina, mennbsp;^adum, calumniæ, proditiones, delationesnbsp;nbsp;nbsp;quse fubhis omnibus

Hæc igitur haclenus in gcnere de peccato: cuius duas piædpuas fpe feci:intcmam,in qua eft incredulitas èC concupifcentia.Etexternâ:innbsp;M'ia primo animaduertenda eft omiflïo operis boni: deinde uiciû quodnbsp;quot;^fetin opérébono,tam piorum, q impiorû. Et poftremum,opera pernbsp;nialatquæ crimina amp; flagitia uocanturNam hæcomnia peccata lexnbsp;^daccufac amp; damnat, quæperfediftimenofle oportet* Namalioquinbsp;timeri deus fatis poteft : neque homo ulïa uera contritione conterinbsp;deo * Adhæc,nifi his peccaus plane amp; pcrfeéle cognitis, non po/nbsp;^^ftintelligi magnitudo mifericordigdei, amp;:benefidorum lefu Chrifti;nbsp;fides deni(^ ullumueraxexercitium habere. Quanquam autemprunbsp;^fnter ratio reddipoftit,incredulitatem amp; concupifcentiamreipfa cohp

gt; nanthominem: nifiredeuntem rcfîpifcciuem,amp; in gratia i)cicntem,amp;agentem pocnitcnriam,per Chriftum leitini»

Poftremumdeorigineèi caufispeccati, nonatcinec hoc ïoeo^ tum difputaie.Scimus propagatumcflepcccatum,ab unoin oiîîcs»^nbsp;cft,ab Adam in totam poftericatem generis humani:amp; ilïonbsp;na mortedamnari, nifi quos gratia lefu Chrifti liberauerit :ficutnbsp;que docet Paulus ad Roma cap. v.femper etiam uigere in naturæq^^^nbsp;nbsp;,

fandhexpugneturjieregnetrin incredulistamêpleno imperiof^^^ / ' ut in tentatione nuïli graui ,aut minimo,uiaonbsp;nbsp;nbsp;peccato,nequet*C

repoflînt,necp uelint. Sed amp; fi quid boni operispræitare conaufi*^ h il quâ fimuIareiufticiampofrunt.Hoc totû peccatum, qui non to»nbsp;fcuntua*e,eorum contritiones nihil efle poterunt,quamnbsp;ïatapietas, hypocrifis, arrogansamp; fuperba lufticia : qualisRiitnbsp;ridiculi Pharifæi, Lucæxviij.cuius frequenter mentionemfcci.

tentibus adhucdurât. Terretigiturin primis, cor hominis contf^ g^ peccari pna : Imo contrition is maxima caufa eft. Nifi enim ten'O''^nbsp;periculo mortis obfifteret nobis deus, be impqnbsp;nbsp;praui fumus,nt*\

coiTuptionisin natura,hoc eft, peccatum,contcmnereuelleuidet*-'^ in eo(^ ipfo periclitari,perire Sd damnari: fed deus refiftit.

Hic primum reprehendere oportet,cam impiam opinioneni,£l^^ git concupifeentiam leuiculum morbum SC infirmitatem eftè :nbsp;quantulum retardetretftam uoluntatem,nonimpediar,quonbsp;mo perfeâ:amiufticiam,in legepræceptam,fuisuiribus præftarenbsp;' at. Sed quam uane, impie amp; ftulte hocdicatur, fupra expofuinbsp;locis:altero,de contritionenbsp;nbsp;nbsp;altero de peccato.Proinde conciip**^^

tiæ morbum adpenantfomitem:amp; peccatum efTe negant,fed tâtunir nam peccati originis efle docent.

* Contra iftumcraffum ÔLimpiumert-oremnotabisconcup«^^ erte tum pnam ïapfus^ ÔC peccati Adæ: Cquia propter inobcdieti^*nbsp;Adæ,totaj.K)fteritas punitur amp; traditaeftfub imperium peccati)^*^ jnbsp;tiam peccatum in nafeentibus. Hoc eft enim peccatum illudnbsp;fe accufat Propheta déplorât .pfal.1. Ecce in iniquitateg^'^^^^nbsp;fumChoceft,atmlipeccatum immundæconcupifcentiæ,quarcrt3nbsp;ah amore dei,amp;c.in in credulitate, odium amp;fcontemptum dci,mecu^^^^nbsp;mundum : uidelicet in ipfa camis natiuitate contratftum. innbsp;'concepit memaier mça.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;meliorcm ftum potuit

* æderc qiiam abominabilem peccatoremex peccatoribus» '! ' Qyod ergo quidam concupifcentiaminterpretantur nonefle peccanbsp;arguant quanta ignorantiarerum fpiritualium teneantur* Deindenbsp;^^odrnorbumtaïemfaciunt concupifcentiam, qui induftriaamp;^ uiribuisnbsp;^oniinum facile uinci queat,produnt quo fpiritu agantur,uidelicet phanbsp;illo amp; Diaboîico Antichriffa gt; qui Chrifti gloriam aboleré co/nbsp;^®fur,utgîoria hominum regnet»

Ergonon pna folum, uerumeüamgrauifîimumpeccatum eft con Concupifceii ^pifcentiatcuius tanta tyranniseft,utnemo illiunquam refiftere queat tite uistnbsp;nemo eximere fé ex tâto malo,quantumcuncj5 laborer * Quis en imnbsp;®'aridam,amp;curashuiusfeculi,cÔgenitasnobis,extirpare poreftcQuisnbsp;*®^sOdium,inuidentiam,æmuîationem,ambitiotiem, amp; libidinis im/nbsp;P^ofæflammaSjdenicp hisfimilegaffcdüsprauos,quoties uult,exriiînbsp;tollere, deponere ficut indumentum, abijcere proiTus poteftc'nbsp;^^4uoniamhoceffîcercfilt; præftarenemopoteft: certéeoipfo, pêcca^nbsp;j'^^concupifcentiæ grauirfimaô^triftiflimapcènacfl:» Pcrhancenimnbsp;^^per efficimur rei mortistnifi qüatciius credimus in lefum Chriftum»

Siiadere igitur potes auaro contemptüm auti: fed perfuadere nunq potes. Potes oculis,manibus pedibus imperarc, fimuîare iufticp

Slt;:pjetatem: fed cofdi imperare non potes, ut repurgato iïlo a fordi/ ^'^suiciorumabfolütam iufticiam amp;pietatcm præftes»EthæGeft maxi/nbsp;^pocna pcccati,quodhorao femper peccator retinetur:amp;: feruus ac manbsp;^P'üm peccati,ut peccatum prorfüs non poffit deponere, nifiin mor/nbsp;^*quot;tiecilli refiftere fine opera auxilio fpiritus fancli»

^ic oportet adi}cere,ignorationem à increduïitatem ad confimiîerrt ^odümeflètum pcenam peccati lapfus Adæ in tota poftcritate: tumnbsp;peccatum, quod ex iam dicfis ex loco de peccato, il luftre amp; conbsp;tgt;^bile fatis eft.Êft aiim in homine natural is quædam impotentia eff ïnbsp;^^di,uerum dei timorem,dileô:îoncm,fpem,patientiam,ôd fimiliurnnbsp;/^t^luum piorum cordis,qui in prima tabularequiruntur. Quanta au^nbsp;hisfitpna, exeointelligis, quodquimanet inincredulitate,nbsp;poteft faluLis fieri a morte æterna.Ioannis ifj»

f^urfus folet peccatum aliquandopuniri peccato, non iam Originis p^catum dico,fedquodfingLiIi fuaquadam improbitate,amp;nimiama/nbsp;^^)amp;nimiodei contemptUjCÔmittunt.Sedquodnam hoc fit, noftrûnbsp;efidefiniretfcd iudicatur apofteriore, indÜs efiè qui mancnt in in/nbsp;Witateôlt;impnitentia.Sicautempuniri,cfin'adi in reprobâ mennbsp;j..]^iCxcæcariamp;indurari:cuiuspccnæ extan tcxcmpîa: Elagt;æ vi. Mar»nbsp;j/^omanj\amp;ixdtem,xi. Cæterümhocpeccatum , quod tamgrauinbsp;»(1^^ PJ^tur, uocatur peccatum in fpiritum fanâum: dcquodidumnbsp;bpartefuperiore,capite tertio»nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;

In genere ante de quolibet pcccato ftatuere oportet, quod gehennam amp; mortis poenam:quatcnus homines non refipifcunt»*nbsp;creduntEuangelioSi nonaguntpnitentiam. luxtaillud,nbsp;His autemqui funt ex content!one, ëi qui non acquiefcunt uerii^^nbsp;duntautem iniquitati, iraamp; indignatio, tribuîatioamp;auguftia,igt;^nbsp;nem animam hominis operands malum*

pnetnifi quatenusDeus, illas quas fan di fuftinent, conuertit\ fti bençficiOjin faluberrimascaftigationes ,Hebi\xî}.fiue innbsp;riam ipforum.Matthg.v. Rom.v* fiue dcnicp inabolitionemnbsp;ueteris naturç.i Cor.xv.Nam amp; peccata certe folent temporahi^*p^nbsp;gariinfandisîficuthabesin exemploDauidis.rj Reg.xfj.Etfiû^^nbsp;lusinquit : Dum iudicamura Domino, corripimur ut nonnbsp;mudo damnemura Cor.xi. Nec^ tarnen omnisafflidio feu cablt;^*nbsp;cft propter aliquâ culpam: ut babes in exempîo loan.vi. denbsp;Seruiunt igitur qu^dîôn ad gloriam dei,probationem fidei,amp;'nbsp;tiorem gloriamfandorum .Quidam ad deletionem peccad*P^^;inbsp;mors corporalis. Huncenimilliusfrudumhabent, quiinChf*nbsp;ïefumcredunt*nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,^0

Sed nunc depôëna ætërng mords feorfi n, qug uidelicctijs gatur,quin5rcnafcuntur, promiflîone Euangelfiperincreduli*^^j!^/nbsp;reprobata,de qua eft Rom» vi. Stipcndiû peccad mors. Et i. Cor.nbsp;PfT pcecAttt culeus mortis peccatû* Durât enim mors amp; ira Dei in in credulis«^nbsp;i8or;.RoOT.y. qufnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;credendbus Euangelio didum eft:dedit eispoteftatcf,^.

osDei fieri,bis qui credunt in nomine eius. AcrurfusIoan.iÔ»Ûi ditinfilium Dd, habet uitamæternam:qui increduluscftfih'o,*^^*^j,inbsp;débituitam,fed IRA DEI manetfupa eum.iloan.v.Vitamc^^^^^nbsp;dédit nobis Deus, amp;c.

Quoniam autem hunccontemptum dei qui eft incredulitatis» unt in fe eflc, qui fine pcenitenda amp; fine opcribus bonis uiuunt, 0^nbsp;tet idemftatuerede talibusquod deincredulis Nifiadultimiim*^^^nbsp;num uitgfug refpiciantura deo,amp;ad fidêperueniât. Nolo enimafnbsp;defperationïs ulliprgberi,ficut necChriftus prebet.Quâquamnbsp;qui négligentes in operebono fiicrunt,dicat.amp; ibunt hi in fuppb^^^^j;nbsp;îcta*num. Matth.xxv.Similiterloan.v.Procedent, quibonafet^^^nbsp;in refurredionê uitg,qui uero mata egerunt in refurrecdonem

Sedrurfus, habemusingenerecauflàm eterngmords,quodptn^^|| iufticiæ debitores fumus, quam tarnen fuis uiribus nemo unqiia^j^ynbsp;præftare.Et ideomaledicimur amp;condemnamur lege: Gal.iij«nbsp;didus omnis,qui non permanet in omnibus,quæ feripta funtin nbsp;lcgis,utfaciatea.Qijidigitur,defperabimusçmintoe. Chriftus

nos de maledicflo legis,fàflus pro nobis maleclidum : ficutipfc H^oque PaulusadGal. irj.cxpomhSednonidcorcdemitnos abobc/nbsp;^'oitia opens boni, Hine ad Roman* virj * in huncmodumferibirSinbsp;^'^dum carnem uixeritis moriemini^Reqnint ergo Deus bona opeznbsp;^«tiamfi legi nihil debeamqs, propter Chriftum* Sumus tarnen denbsp;jtores mortificandapcamiSjDeo in gloriam, propter Chriftum. Acnbsp;Plt;ent Deo opera noftra , quatenus in fide nominisChrifti ilia præznbsp;propter eundemignofeit nobis,euamfi imperfedam iufticinbsp; Sc obedientiam prgftemiis*

Reliquaeftunapeccatipna,dequainîiteris apoftolorumdocez r ^iSCea löge triftiffimatuidelicet, qua humanum genustraditumeft;nbsp;. ® poteftatem amp; imperiu Diaboli, Hine enim Paulus ad Bphef, rj* diznbsp;^^^fficaccm eflè Diabolum inincreduIis.Btrj.Timoth,i),Eos qui Euanbsp;aduerfantur, dicitelTein laqueis Diaboli, ÔÇ capnuos tetieri adnbsp;uoluntatem. Proinde plenum imperium in incredulos exercetîilnbsp;retinet in imprjs opinionibus de Deo,amp;crroribus dodringfalnbsp;^tfidem labeladfetac penitus euertat* Deinde etiam impellit tales innbsp;generis flagitiaSc peccata: inbIafphemiam,hypQcrifim,auariznbsp;^^gt;cædes,adulteria,rapinam amp; his fimilia.Denique omnium maxiznbsp;Ç ^nfidianjj. his qui Deum ueraciter colunt: ficutmanifeftum eft in exnbsp;Chrifti, amp;in co quod Petrusfenbit .i Petri v* Sobrq eftote ÔCnbsp;J^late 8lt;c , Ouanquam io illos nihil iuris habet: nequepoteft conlt;#nbsp;quot;»««præuate. ¦

f Q;iosergohæcmala non uehementer terrent,cos certumeftue/ ^tidum elle contritos : ÔC quicquid contritionis, feu bonorum openbsp;tiomine fimulant, eflè meras hypocrifes amp; impietates* Sed cogniznbsp;iij'^^^itudine ir«c Dei, ÔC calamitatum feu pnarum quæ pecca^nbsp;U ^^entur, intelligimus cum mortis alumnos nos cfle,tummanci/nbsp;0^ Idiaboli : de iufticqs carnis defperandum nobis efle, amp; ad Chri'/

* Nemo enim ex his tantis malis peccati SC ûq poteft liberari ,n ifi per lefum Chriftum* Roman*Vt

IQ pra expofui cur ad contrinonis doeftrinam pertineat diuinarum tradatio. Illa igiturplaniusaccertiusnobisexplicabit,quænbsp;fit ilia corruptio in natura ,ÔC quod tam graue peccatum, quo eflinbsp;filfj irg SCgterng mortis coram Deo, Nam cû in literis facris biznbsp;^atur de noftro peccato , uno modo per comparariouem adnbsp;: ÔC altero per comparationem ad Euangelium amp;gratiarrunofnbsp;Portet peccatum per legem aliter non tradari, nifi declarando illudnbsp;^^^fando atquedamnando , Sicut Paulus docet Rom. iq * 8C vij,nbsp;H iij

.Gala.ïq. Expofhilatenim cumhomincdc dcbito perfcéræ coîpfo accufat cum defedus feu carcnriæ iultiçiæ orignns, amp;

; rum corruptdlîmorum habituum in .nat-ura.Et quia talem rcrcHf,^ pcrfectam obedientiam,feudebitumperfe,clæ iußia£ü,non pût^nP'nbsp;flàre,ideo damn at ilium» Sic en im aitlex: Makdiduspmnis:tli*'^nbsp;pcrmanlei JC in omnibus h is, quæ fcripta fun t in libro legis,nbsp;Lex igitur eft formula quædam doâ:rinæ,quæ facit adnbsp;ïionem pcrfeéléun noftripeccati : èc iræ Dci contra peccatores.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.

qucrunt ? Eftcnimimpqffibilis nobis lata,utpeccatumperfcß^^^ . gat, accufct, Ôd peccatores de iuftictjsearnis defperarefaciat wnbsp;go iulüficationis docftrina lex cft: fed cognita perfecfe, grauiilim^*^nbsp;moleftiflimum onus in confcientia ? Accufat enim pcccatiun-^Pj/nbsp;cati pnas irrogat : iram Deiæternarn mortem. Idee? facit, uti^nbsp;da DeiformidemusSlt;fugiamus : atqueadeo, utodiamusilla,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*

ftemur ,tanquam iniqua.Hoc eft enim, quod 1 ^aulu.sdicic: Icxit'aU^ peratur. Facit enim, uc Deo amp;iudicrjs iniusirafcamur : amp; ficcontt^*'®nbsp;effe^tu nÔ iuftificat peccatores, fed magisefficit tales, hoc eßnbsp;res,amp;magisreos iudiciorü ineuitabiliumamp;^æternæ mortis. Vtde^^nbsp;legis effedu, inlócode contritione dixi: teßimonio allatonbsp;Locus eft ad Romanos vij.de legis effeclu 5lt; ufu;

,, Hic ergo cum Sophiftarumopinionibus conflidarioporteUlt;l''^ finxerut primum, lege Dei non damnari naturalem immundicicmd^°nbsp;cft , concupifeentiam : amp; imbedllitatem efticiendi perfedtamnbsp;timoris, fidei, amp; fpei in Deum. Nam legi Dei fatilöeri prædicant,nbsp;opaapoftraexterioratnequeopus effehomini fpiritu fancto,nili ad ui*nbsp;tiumaótusmeiicorfj . Sic enim beneficium redemptionis Qinftip^'n^nbsp;tuo excludunt. Tribuunt fibiperfedamamp;integram fanitatem,^;nbsp;legi Deipoftint per omnia fatiffacerezniftquodniotumdiaritatis^*'^nbsp;quirunc,quo uitam æternarn per opera fna, uel de condigno,fibinbsp;antur. Sedin huncmodum,fidei,hoceft, fiduciæin gratu.itamnbsp;cordiam Dei ,qua nobis contingitremiftio peccati,iufticia, adoptiernbsp;æterna falus, propter Chrilium, fine lege,fine iufticijs amp; operibusfl®nbsp;ftris,nulluin penitus locum relinquunt. Necpoftuntilli relinquet^nbsp;cum,ftantibusimpijsopinionibus eorumrimodedita operalocuifnbsp;admiflionem illi præcludunt,amp;rcquirunt tarnen ut proChriftianisunbsp;ctoribus habeantur, fidei corruptores eitcrfores»nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.

Teneamus igitur contraiftorumiinpiasScblalphemasopinionts» quod fupra docui in loco depeccato,pcccatum efte, cum externanbsp;praua,tuni immundidemnaturalem,Iioceft, concupifeenuam,neq^^nbsp;pofte hominem ueram iuftidam efficere.concupifcentiam comprime*'^»

lùmma itlauida, quæpugnantcumfide in Deum,uidehcet,dubîti ?^cni,defperadonemôd diftidenaamdeuoïuntateDei, ÔC huiufmodînbsp;Habere aiam magnam imperfedionem in opéré bono : quincdnbsp;^^^nimiurn frigere nitniumceflare in operando bon um .Non malilt;*nbsp;.^iolam,quafî expedirior eflè poiïet: fed hæc omnia naturali impotentnbsp;debilitate. Atqj adeo feruitute: retrahenteipfumconcupifccntia,'nbsp;in ilia régnât, amore fuinbsp;nbsp;nbsp;Diabolo. Porro hæc omnia uicia,

hominem,atque reum conuinci «etemg mords. Omnino cnim. de/^ **^oreftperfeclæ iufticiæôCpuritatis:fummæinnocendæ pietatisînbsp;^^n qua fitanimus per omnia confendens legi Dei: liber aconcupifznbsp;^^J^tiacarnali: plenus timore,fidc,fpe, dileétione,padèdainomnibijsnbsp;^5Watibus amp; morteJdemerga proximum plenus dilectione, fyncelt;nbsp;candore, intcpritatermanfuetus.benionus, mifericors,clemens nbsp;.^^Sjpatiens iniuriaiç:qui nô minusbene mereri poflït ac uelit deini/nbsp;ingratis, atqueamicis,8«uqui uidêtur magni meritiinnos, amp; dtnbsp;pofficijs noftris cfre,uerûetiamindigni ? Nâ hanc pcrfeétionê docetnbsp;utLeuit.xix.San(fheftotetquia ego fan(flusfum,dns deus ucfter»nbsp;^Prorfus ergo earum omnium rerum , de quibus nobis prpapituvnbsp;^eo habere debuimus fynceram dilecftionemtfiperfeélæ iufticiæ,nbsp;debitcres fumus, fatiffacere potuifTemus. Qui igitur confidunt,'nbsp;fuperbi coram Deo SC arrogantes,quod per uires fuas poiTint,Deonbsp;fatiffacere, illidebentadferre cor aftcâusoperibus præcepris lt;nbsp;f^lpondentes: ucrum Dei dmoremamp;fidem,diîe(îhonem proximi per/nbsp;p^'dm,qua nulli officium debitum neges:amp; tua prorfus non qugras,ninbsp;pfius legi per omnia fadffeceris ? Sedundehæcmundicia,puritas 2gt;inbsp;piecfio iufticiæhaberi poteft; certe in carnali natura nullaeft. Çurnbsp;tam arroganter deiuffiaaamp;meritis operum noftrorum gloria/nbsp;^tCNifiquiahocfît,iratoDeo,inpcenamamp;uItionempeccad. Curnbsp;/^potius deiufticijs noftris defperamus,amp;confitemurnoftrumpec/nbsp;ficutloannes docet i.Ioan J. Deo in gloriam:prccantes,ut nosnbsp;^hificet amp; faluos faciat per ChriftumC

Paulus uocat legem fpiritualem dodnnam îeo quod affetftuum pu/ j.^^emreqLiirit,amp;i cor perfetfteobediens Deo, confentiens fpirituali Sinbsp;^ftædoclrinæ. Necaliuduultiliud Chrifti, ubidemifericordiæo/nbsp;^^^*buscÔcionat,Cqnæ quibuslibetdebcmus,bonis,maîis:dignis,innbsp;gnis:gratis,ingrads:amicis,inimids:exemplo Dei patris,hoceft, fi/nbsp;pâtre Deo, fine perfon æ refpetftu nobis reddun tur, n 6 conftderatanbsp;P ucia,indignitate,ingratitudineamp;impietate,quafemperDeo aduer/nbsp;^^^ur:neque enimalia eft fynçera dilcÀio. ^ficinquiens : Eftotenbsp;^uuosperamp;clijficutôd pater uefter cleftis perfedus eft. Bthucper

tînet ülud loannisüij » Spiritus cft Deus: amp;feos qui adorant fpiritu SCueritatc oportet adorare,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.J

Ac ueroquam fint omnia immunda Si. imperfeda in nobiSfCl^^ j net pluribusdicere,quamantea expofuiç'Nemo enimprorfusd^nbsp;poilit dicere: mundum eftcor meum, purus fuma peccato.nbsp;axadionibusIegisfatifiàcerepoflètCMultominus per opera fnap^^ j'nbsp;(e quifqua prgparare fauori diuino, mereri gratiam ,remiffionênbsp;iuftidam,aut uitam ætemam. Homo enim,nondum rcconciïis*^®?,^}nbsp;per gratuitam gratiam, propter Chriftum, iaeçt oim uniuerfisnbsp;et meritis fuis ïigatus ad eternas maledidiones legis. At recocdis^. .jjnbsp;reseftiufticiææternefalutisjfineomnibus operibusfuis, propt^^nbsp;Chriftum, quatenus in ilium credit. Necopus habet mererinbsp;nbsp;P

faïuarionem.Iamenimiuftuseft,remiflïoncpeccati,amp;fiIiusddÖ^ res ætemæ uitæ » Sed opus habet, ut in omni uitaglorificetnbsp;gratia :nequediffidat, quin omnium laborum fuorum habeatt^^nbsp;tum praemium mercedem apud deum,

Sed addamushiefententias aliquot feripturg, qug teftantur natura nihil boni eflè.Rom.irj.Non eft intelligens,nö eft requir^^^nbsp;um» Omnesdeflexeruntjfimul inutiles fadifunt: non eft faxensnbsp;non eft ufc^ ad und .Item capite virj.Caro quæ camis funtaffèdat«^ .nbsp;GaIa.irj.Caroconcupifeitaduerfusfpiritum.i.Cor.rj.Änimalis^nbsp;non pcrcipit ea quæ funt fpiritus dei. Stulticia enim eft illi, SCnbsp;teft intelligere. Et profedo nullis uerbis dici uel explicaripoteft, b/nbsp;ta fint amp; quam grauia mala,quæ his feripturæ fenten tijs, in natu^^nbsp;noxia peccato,amp; ferua Diatxgt;Ii,reprehenduntur Si damnantur.nbsp;nbsp;nbsp;gt;

Hane fua impietatem nofledebent, teftimonio legis amp; fcriplt;^^|^|J q uos a peccato morte faluos fieri oportet. Nofle aute, ut adnbsp;miliationem fui coram deoperducatur. Si humiliatigratiâquprai'^*nbsp;cent enim fe a gratia,amp; indignos fadunt remiflione pcccati, iuftici^nbsp;terna falute,qui per iufticias legis faluari querunt. Sicut Paulusnbsp;Roma.ix.Ifraeliedando legem iuftidæ ,in legem iufticignonpcni^ ynbsp;QuarcC Quianonexfide,Çuidelicet, fedabantur iufticiamamp;fdf^^nbsp;nem ) fed quafi exoperibus^hoceft,merito operum fuorum, jpnbsp;te perfonali amp; pquata^» Impegeruntenim in lapidem offenfioo^nbsp;cut feriptum eft » Ecce ponam in Sionlapidem offenfionis Sinbsp;fcandali : omnisqui creditin eumnon confiindetur. Item capitanbsp;gnorantes enim iufticiam dei, Choccft,donum gratuitæ iuftificati^nbsp;imputationemiufticiæ, ô^remiflionemillampeccati, quæcôringif^^nbsp;Chriftum. 8lt; fuam quærentes ftatuere, fficut qui meritis operuiï*nbsp;rum confidunt, Si illafuperbe iadant coramdeo. ) iuftidænbsp;funt fubicdi.C non haben tes pacemrortisfandorum:nccfodc^^

P pâtre amp; filib dus lefu Chrifto» ') Finis çnim Icgîs Chriftus ad iuz liciamomnicredenti. QuareproiTusnulIi remittitpeccata Deus,neçnbsp;^^putat iuftum,iîifi qui in corde uero contrito ÔC humiliatQ, perfidemnbsp;Chriftum,gratiam 8C faïutçmquæriu

Porro extremæ dementiæ eft ,pro peccato habere, cædes,adukeria, *^pra, rapinas, latrodnia,nbsp;nbsp;his fimiîia quæ in fecunda tabula prq

Dentur : 8d uicfa cordis quæ in utraquetabula damnanturnon ha/ 8^ nolle agnofcere pro peccato * Sicut eftidolatria cordis,nori ue/nbsp;f^tiniereDeum,non aniarein omnibusoperibuseiusôlt;fuper omnia*'nbsp;i^'^perinde facere paupertatem,ignominiam, crucem,utopes,glori/?nbsp;uitam, fi quando rebus aduerfis te exerçeat Deus, pro fui nomi/nbsp;'^^gWia.Nô ip erareauxilium aDeoin calamicatibus,affli^ionibus,nbsp;morte: quineriam fremere contra Deum, ciquc irafci cum afznbsp;.Effeauarum, ambidofum,inuidum,amp;fupramQdum cupi/nbsp;,^^rerumîegediuinaprohibitarum ? Hsberefiduciamrerum prgfetinbsp;??gloriari inopibus,potentia,honore,carnah fapiêtia,iufticia. N5nbsp;?nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;proximum ucre: fuapotius in omnibus quærere contra illius

* ^lt;3;ionem.Retinereamp;fouereodia, fimultates,animum iracundum, libidinofum, tumidum, inflatum,fuperbuni'nbsp;^'ogantem,uf£p ad Dd ôlt;proximicontemptum ,664 nonne hoçnbsp;inftar eft iiæc uidanon cernere,amp;fecuro animo contênere,ÔCnbsp;^^P^arifeo cxultare 8^ gloriari ac dicere: Deusgratias ago tibi,qui2|nbsp;j Gcut cæteri homines:cum paucuïas modo externas habeasnbsp;?das legisuix uir eiuilicer bonus * PudeatergoTheologos radonbsp;«guitton mdent hæc uicia quæ dixi,in carnali natura pleno impsnbsp;. ^^gnare. Nam per buiusignorantiamfît, quod hominem mftunjnbsp; ^*^ündari fingunt per externa opera legis,

Vtfint ergo grauiftima peccata , parriddium , adulterium 8Ç . ^^gt;0 alieni thori, ftuprum , fomicatio , commefTariones ebriegt;nbsp;, rapere, falfum ceftimonium loqui, meptiri in proximum^nbsp;'^lumntjs ilium infevftari : ficutfvint reuera maxima peccata .Norinbsp;^^P^rnen iuftuses coram Deo,cumhæcuida uitaueris:quæuitaronbsp;^gere quidem omnibus modis debes. Quia adhuc habes corimnbsp;impie cupidum : ut edamfi corpore abfis ab ifti^cccatis,nbsp;animo corde totus immerfus es in ilia . Aut affirma, tenbsp;aocorde efle , amp; purum a peccato; ut ^regium pharifæurrinbsp;hütnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;agitur Uucæ decimo odauo.Ni/

c dicode uidjsignorantig Dei:fed folius concupifeentiæ, Ac fei/ utrifque proprie oriri damnationan,quæ fuper uni/nbsp;genushominum uenit. Igitur bonæ mentis eft ,Sophiftarutnnbsp;cauere amp; fugerc ; timorem Dei diCcere, quærere liba'^4

tîoncm a pcccato per Chn'ftumî non per debiles SJ imperfèdasi* rationîsî nedicam immundas, amp;grauiffimum peccatum habenf^^j/nbsp;Quare non eft fatis, in legis dodrina fpedare folum ad oper^nbsp;ternorû iufticias.Primum,quia ficnihil diffèrrcta qualibet hoîm^nbsp;na de moribus : fed lex fpiritualis èi. fandiflîma doârina, longsnbsp;miora habet, quamhæcexterna morumpræceptatantum.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;jji

nim diIeâ:ionêDeifuiTimam,8dconcupifcentiamdamnat.Deinô^p^ Deus lumine îegis uoluitnos docere,quam grauia uida hecrcafl^^nbsp;cata, in carnali natura: amp; quod penitus non potcft airari, nifinbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;(ijj,

miffîonepeccati Si fpiritufan(fî:o,quæcontinguntquidemperC .3 his qui credunt.Conclufîteih fcripturaClex} omnia fub peccatO' nbsp;miiîio ex fide lefu Chrifti daretur credentibus.Gal»tertio,

Quinetiam per legis dodrinam non modo non meliushab^^O' fumils, uerumetiampeius,perclus perfedamcognitionemtsü^^nbsp;cet nobis,{ine gratiæ luce : ficut copiofe docui in capitc, denbsp;Quare non folû dodrina eft, quanobis peccata noftra môftrant^*^'^/nbsp;etiamaugêturu.CoGxv. Aculeus mortis pcccatumeft: uirtus USquot; J;nbsp;cati lex» Quæquinonintelligunt,neclegeunquambene utip^Qînbsp;fed pharifaice folummodo abuti» iSjeq^ indent quid fit,quodnbsp;çit:Roman»ii}.Ex operibuslegis nô iuftificatur omiiis caro cota*nbsp;Per legê enim cognitio peccati»Gat ij.Seien tes,quod nô iufbfî^^^^/nbsp;mo ex operibus legis: fed per fidê lefu Chrifti. Sic. îtc: nô abrjdop^^^nbsp;amDei:fi enim per legê iufticia,ergo gratis Chriftus morniuss*^nbsp;ut éludèrent has feripturg fenten tias, id quod Paulus dicit denbsp;operibus legis, id corrruptiflîme interpretati funt Sophiftacdenbsp;nutîflimaparte:uidelicet,de cerimonijs,ciraincifione Sinbsp;queuiderepotuerunt, quodeopadogratiam Chrifti penitusp'î ^,ilnbsp;berent a, bijeerent negarent atepprophanarent : concefTa ho*nbsp;gloriatione contra Deum Si Chrifhim»

Proinde,ut finiam tandem hune delegediuina Îocum,lexat0**^^ damnat prorfusomneshomines. Quiseftenim,qui iadarepo*¦nbsp;ueredicere,quod perfedam iufticiam præftare queat,qualiseft*'^j4?nbsp;fetabula DecaïogipræceptaÇ Deinde, quiseftqui carcatconcfpnbsp;ria.imo qui non fupra quam dici accredi poftît,concupifcatcon**^ji:/nbsp;legcmcQiiare in iufticia illa fpiritus a Deo præcepta, ultra modi**;nbsp;ficimus. Qiiinetiam, quis eft qui nullius externæ præuaricai;io**^y^i^'nbsp;confeius fit:Si fi confeius eft,cuius madto audeatfpcraregratian***nbsp;enim operibus noftris fatisfitpro peccato : quiactiamprius, 9^nbsp;camus externa tran(greffione,dcbitorcsfumus perfedænbsp;que non ignoramus legis fententiam: Maîcdidus qui non pc*'nbsp;in omnibus qug feriptafuntin libre Icgis.Ergopiorura,in iîlo^i*

. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;L I B E R. P M M V S.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;48

f^fcientiæ, per comparationem peccaci ad legem, hæc uox eft: Ne iii f Uomnein l'udicium cum feruo tuo: quia non iuftificabitur in con/nbsp;Wutuoomnisuiuens. Simul recipiences feperfidem adgratiam Icfunbsp;'iftitcuius fanguine emundantur ab omni peccato. Scd hæc ha^eznbsp;^deoftenfione peccaci noftri per legem zcuius penicus func ignari quinbsp;réopéra legis quinine apudDcumiuftificari»

fVOnhabemusinprefenciaopus,iliamuîcipîiciparcicionediui naz . fûlegumrquadiuidûturin cçrimonias,moraliaprccepca,etlege5nbsp;^Miciales*Nos em in pnicenciæ do(fcrina,de fobs decalogi mandacis,nbsp;^^uocanc moraliapræcepca,agimus.NecpertinecadChriftianos obnbsp;^uacio cgrimoniaRi 8C iudicialium legum:qug func cradicæa Mofe:fcdnbsp;îcalogi mandaca, in doefir ina apoftolica èC Chriftiana recinenc. Ec cônbsp;'uorumobferuacionem ad iufticiam fpiricus percinere, amp; neceilariznbsp;rremiflionem peccaci,iufticiam amp; æternam uicam peraznbsp;gratis acdpiamus: nempe propcer Chriftû, fi in ilium credimus»nbsp;^Moniam igitur percinecad iufticiam fpiricus Decalogi obferuacio,nbsp;fid^iuftificacis omictinequedebecnec]ppoceft * Imohi nullumnbsp;fideihaberenc,nifiadobedientiam præcepcorum Decaloginbsp;. ^P**gpararècamp;acc5modarenc.HinceciâChriftusaic:Siui3ad uicam nbsp;J§'^cdi,ferQa mandaca. Nec poceft eludi hoc ceftimon ium, quin per iznbsp;J^^agnofcamusdcbicam ô^^neceftariamobedienciam eius operûboznbsp;flagiciofi nullam habentparcem inregno Der.icanbsp;Sd negligences operum bonorum. Macch .xxv. nempe,nbsp;debuerunc,nbsp;P fed concempferunc.

Decalogus in Chriftiana dolt;ftrina,quia cradit us eft nÔ tisaoftenfionè fui peccaci:uerumcciâ iuiüficanbsp;uberiorem confirmacionein. Cuius funtnbsp;Decalogi præcepcaMofesaccepic,cradicurus populo,nbsp;^^^^hulisdiftincfta. Prior pars concinec præcepca illa,quibushoznbsp;Pô-cordis amp; opeiûiuftidam proprie agiccû Deo AIcera,h abei prgeenbsp;^^diledîioneamp;operibus erga proximû, côcupifcenciam dànac.nbsp;'^^^giturprioris partis,cria prima decalogi prpeepea. Quorum prinbsp;pr^cipic deueranociciaamp;cognicione Dei,hoceft,de pernbsp;^einbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ueradiledione, fide,fpe,patiencia in operibus

ffga Deum.Qiiaiîca ueraficignoraz îdu *)^*^^d,amp;rerumfpiricualium:imo, qualeacquancum odiumnbsp;legem , denique quanca imbectUnas amp; imperfe^nbsp;^^^!?5i^o^ataruni uircucum , exhis omnibus quse hadçnusiil

comment, de P OE N I T E N T. haede contritione parte dixi fatis: abunde ïiquet. PorrOj^^^^jS,nbsp;præceptum primætabulæ, prohibée non folum apertasnbsp;amp; qucmlibetalium abufum SC prophanationem nominisnbsp;en am requiritfpirituaïemcultum,utnomen domini quacunlt;^^nbsp;tate,finedubitarione finediffidentia,inuocemus. Opusenii^nbsp;cunnbsp;nbsp;non fit ex fide, peccatum eft. Inuocatio maxime, ut

mifeemus fermonem, èc qug tot prgclaras promiflîones hab^f rititem gloriçdeiconfeffionem, prgdicationem,ïaudem:nbsp;bus benefierjs dei gratiarum adionem, tam corporalibus,nbsp;tualibus amp;æternis donis.

Deniquetertium prions tabulæoportebit accomodare tiam cgrimoniarum,qugfunt inftitutæ,ut minifterium uerbi 1 jllî^nbsp;défiaconferuetur.Nonhicloquorde Mofaids cerimonijs:nbsp;quas ecclefia recepit adprobauit : quales per fe nô funt iinpi^;nbsp;les adinftitiitionêac dodrinam» Vteftdiei dominicæobfcrua^%;i)nbsp;recepta eft amp; retinetur ,ut homines melius doceri de Euangdi^»nbsp;Chriftum, dec^ tota religione, pcenitentia èi. operibus bonis,nbsp;Nam de uerbi deiprædicatione amp; doclrina conftat Chriftian'^^^Jénbsp;fe præceptum efle* V t Mattxxvirj. Docete omnes gentes:amp;nbsp;Prædicate Euangelium omnicreaturæ.ftemLucæ xxiiij .Op^ j^enbsp;Chriftum pati,amp;refurgere amortuis ter cia die, Slt; prædicarinbsp;eius remiflîonem peccatorumôdpcenitentiam inomnesgentts *nbsp;requiritur hoc quoep a nobis ut uerbum ipfum a docentibusnbsp;quod certis temporibus fieri in ecclefia necefle eft. Et deledusn\jj(nbsp;eft in ecclefiæ poteftate.Quod uerode relier entia amp; neceftitat^nbsp;xifidem ftatuodeadminiftratione êlt; ufu facramentorum in jfo

Secunda pars Decalogi,ferepoliticas leges habet: quæfaät^^^ cietatêciuilem.Non tamenfineiufticia cordis de illis præcipit»nbsp;em adhancpartem,quodeft Leuiexix. Diliges proximumtn^^nbsp;teipfum.Sicutetiam exdocftrina ChriftiÔCapoftoIorumliq^*^^*nbsp;patet.Matth.v.vrj.xxq.Lu.x. EtadRoma.xii). Gal.v. Nontr^ynbsp;externa opera, ne huic quidem parti præceptorum fatiffierinbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'

præftaii debet, cumfumma cordis puritate. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j

Igitur huius ordinis primum prgeeptum ,requirit a nobis ho] qui eftreuerentia cordis, qua timemus amp; magnifacimus autoritär*^ P ,nbsp;tum,magiftratuû, amp;omnium eoBzquifuntin fublimitateetfup^^^^^nbsp;te.cutus effedus fiue fruclus eft externa obedietia,et in fadis

Secundum,non occides: contra uindidam priuatam pofitnn] j damnat non folum uiminiuftam:ut in externis fiicftis efthomit*nbsp;Verumetiam cupiditatem uindicftæ,iram,odium,inuidentiain, Si^Pnbsp;uosalios cognatos motus, Sic enimS^ Chriftus hanclegem

v.Deinde in parte affîrmatiua operis boni, requirit demcntîam,, anfuetudincm,pacci-n,mifericordiani, patientiam bCignofcendi fadUnbsp;^siTi,quæ officia quidem. pr^emus erga omnes, tum amicos,tuni eti/nbsp;inimicost

Tçrtiuin,Non mçechaberis, pro omando ôlt; defendendo coniugio I^Ûtumeft, ÔÇcaftitate. Damnatigituradultcria, ftupra, amp;quamnis

ratiodoceripoteft: fedetiam fapientiam amp;luftidam carniSjfiil^® tempto deo confidas,quod ratio prorfus non capit.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.

Ethæc in Decalogumhadenus. Nam eins copiofiorem tionem fcribemus propicio Chrifto ïefu,in librodefruétibusiw^*,nbsp;torum, quemantea poUicidfumus. Nunc autemde ipfaiuftif^^nbsp;fidedicemus:quam fecimus in dodrina de pccnitcnoa altera p3gt;^nbsp;TERTIA PARS, IN QVA DE IVSTlf^înbsp;cdtione.aller4 pnitenti^ parle,

parlem, 3«lt;e efl de iuflificatione, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;-

^VftificationcDeus cÔtritos fanatac faluat Quar^n^f rio coniungi eins prædicatio debetcum contriiio'^* lt;nbsp;drina,amp;exEuangelioqLudem accipi,quemadnionbsp;tritionis dodrina ex lege. Quanquam ante contri^^nbsp;fa non poflît abefle a iuftificationcy nequcaiim iuftificantur niû jpnbsp;ti:tamen docendi gratia utile eft, de fingulis harum partiumnbsp;ci. Ac fieri poteft, ut ad contritionem uen iat, qui tarnen iuftifi^^^^nbsp;gratiapriuctur: fed quibushocaccidit, illicoguiiturdefperare.nbsp;igiturcauendum eft omnibus ChriftianisdodoribuSjnefolat^S*^^^nbsp;dicacione utantur:uidelicet,qua confcientiæopprimunturfol^j^nbsp;ad defperationemadiguntur . Vtigiturnulîiiuftificentur Jnbsp;ti,tarnen iufti amp; beati coram deo fumus longe alia re,quam cootrit*^^^nbsp;fine ullis operibus legis. Id primum ex eo liquet, quia contrki fügnbsp;ôdodimus iudiciadei.Deinde,quia Euangelium,utdixi, nonltJ^^nbsp;ftificationisdodrinarquia bis qui in Chnftumlefumaedunt,a^^nbsp;remiflîopeccati,paxcordis,Slt; æternafalus.Vt hosintelligasiuft^^p .nbsp;amp; beatos,pcr remiffionis peccati fidem: ( hâc en àn reqiiirit a nobisnbsp;angelij promiftio. ) qui fiint alioqui grauiffîmis uicrjsamp;f pectajsnbsp;noxq.Sicut Paulus docet Roman.iii).teftimonio addudo exnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,

Eeaii quorum rcmiflæ funt iniquitates : amp; quorum teda funt Beatus uir,cui non imputauitDominuspeccatum.

Cum ergo dicimur, fide iufti elfe coram deo,eaquefola: intelligenda eft fermonisfigura , Significaturenim,quod iufti 1*nbsp;non proprijsqualitatibus,(euhabitibus noftrarû uirtutum:nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;;

tamifericordiaamp;acceptatione. Itemalteriusiufticiaacmerins: per mifericordiam dei, quailleignofcitpeccatis noftris, amp; nosfftiü ,nbsp;loco habet,propter iuftificatorem Chriftum:fi tarnen in eum ertdJ*^nbsp;Huncenim dédit predum amp; fatifFadionem pro peccatisnoftriS' .pnbsp;deo requirit,ut oblatam promiftioncremiflîonis peccati grauamnbsp;uaiionein,illiusnominc, perfidemrecipiamus. loannis primo *nbsp;.cis poteftatem filiQS dei fieri, his qui credunt iu nomen eius ?

L I B B R P M M T s nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;y»

^^jxiftimandumeft, quod hæclocunoobcdientiam nofirim exclu/ ¦'^^'cnatosadoptioncgratiefequidebet. Sedfignificatgratuînbsp;§**atiamamp;: donum remi'ffîonis peccatimegat opera noftra partialenbsp;^*iiiuftificauoniscne,hoceft, negatcnèmeritoriaremiffionis pecnbsp;^^trtbujtilliusbenefidûfoli mifcricordiçdei,et fcruatori Chrifto.nbsp;(T -nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^^inpnitennædocftrina,ne

ario requi'raturamp; fideiprædicatio.Poftquamigicur eû locum, qui . '^^contrtnone,qua potui diligentia abfolui:reipta admoneor, ut denbsp;de iuftificadonis fcufidcidotflrina, loquar. Ea parte dodrinænbsp;dHianæ,qua expïicandum crit,qjnonperiufticiaslcgis,feu operunbsp;Jforummeritis,fcd pcrgratuitam remiffionempeccad, qugdonaïurnbsp;'^oislefu Chriftinomine,iuftifjcemur:6^amorteamp; ïegis maledicdo'nbsp;''aslibcremur : Quam confoïationem do(fttinæEuangeïq,tamnonnbsp;^'l^'ttendam, fed omnium cxadiffima diligentia amp; cura pertractâdam,nbsp;Theologi prorfus neglexerunt amp;tacuertinc nec^ hoc foîû»nbsp;^'^«tiamabominandis amp;prodigiofis deiuftida opcrum dodrinisnbsp;^fPgt;eflcrunt.Quibusdebemus,q) fides Chriftiana a plerifcp, hoctcnjnbsp;j-, *fgt;iion habeturnifi pro odofa rerum aChrifto geftarum notida : çunbsp;^'esuiuacifhi'na, fanedflïma 8lt;^cfficadffima, nempc, uirtus in nobisnbsp;P ^iiadle uincÉper nosSc in nobis quoslibetpeccati terrorcs in conznbsp;æternæ morcis,adeoqj ipfam mortem.Debanus edamqfdênbsp;^^^^nbushanefummam blafphemiatn, qua homines meridsfuarumnbsp;piciarurti arrogantdebicum remiffionis pcccati Si ætcrnæ uitæ: exclunbsp;'^^'abnegato Chrifto, ^fidudaphta in harcnaopa'um noftrorum,nbsp;hint immuiida, polluta, imperfccfa, mortua, amp; plane nul/nbsp;prei-rj coram Deo.

Sed rcliiftisin prgfentiaiftoriîm tamuanis,quam impijs dodrinis, fg^propria funt inftitudnoftripertradtemus. Vtigitur ucraxeontri/nbsp;_'^'^una cftjiiifi quam deus per oftenfionem amp; accularioncm noftri pecnbsp;. ^'nnobisoperatur, lege fuaamp;fpiritufando nobis loquens. Ira pronbsp;^ida haberi nunquam debet profeflio uitte,quæ eft fidei gratuitxre/nbsp;1 knbsp;nbsp;nbsp;nbsp;peccati ignara. Loquor de iufticia faluante nos coram deo,8lt;^

'^dntc abæterna mortctquænullaullis contingit,nifi per fidê, pro/ '^'^Chriftum. Non cnimfumusiufti,autbeaticoramdeo,ulhsope/nbsp;^lanoftrorummeritis, fedperremiftîonispeccatifidem: quæperÈu/nbsp;^§diutn deChrifto, amp; fpiritum fandum in nobis exdtaturUit quan/nbsp;î^baccconfolatio, quam habet Euangelium,ncmpe, promifTiorecon/nbsp;adonis amp; remiffionis peccati,cordibus noftris offertur ,commcnda/nbsp;, nferibitur, Quæ fides cerre impf|s iftis, quiadionibusmonaliumnbsp;'ctorum,finepcenitentia,indulgent, non contingit.

tebit maxime certas amp; firmas probationes adferre, cxcuoenduni^ crif,quod prius non paucis præftitum eft, uidehcet quam fitnbsp;Ie,nos peccatores per legem coram deo iuftificari: amp; rurfus,unbsp;dam iliamquafaluamur,noneftequam fidemin Chriftum:P^^nbsp;tentiamin hacrerum maximarumexpofitione , ui.ce ftatus milunbsp;nam,celeberrimamillam,quafliciftimocompendioin epiftola^nbsp;man»capite viij.utrumque agit:tum,q) impoflîbile fit ullumnbsp;per legemiuftificarùtum etiam ,cp perredemptorem Chriftumnbsp;cemur, his quidem uerbis. Quod impoflîbile eratlegi: eo qu^o * jnbsp;mabatur percarnemrDeusfiliumfuummittens, in fimilitudio^^nbsp;peccati.Etdepeccatodâhauitpeccatûin carnerutiuftificationbsp;ret in nobis, qui non fecundum carne ambulamus,fedfecundu *r

Sic breuiter Paulus,eoquemdixiloco,resmaximas,depf^^^^*^jl ge,gratia, iuftificationeSi. fidecomplexus eft. In eadernautcmq*nbsp;rationeseorum omniumcopiofas tradit. Proindeilium Paulî^,nbsp;fequentes,ea capita dodrinæexplicabimusinitiojquibusuelioi^*^^^nbsp;mnibus portis inferorum manifeftum fi'at,plura anobi§ legenbsp;uinbus noftris præftare ualeamus ? Deinde,maximamnbsp;quam ex doÄr in a legis capimus, cognofcere pla ne ac certo noftr^fp^nbsp;catum:amp; maledicliones legis,qug nobis propter peccatum debét*^*^'nbsp;ftea addenda erit explicatio illius alterius do(ftrinæ,qua uidelicet^P^'nbsp;uangelium,Iefu Chriftinomine,annunciauir Sioflertur nobisnbsp;rcmiflio noftri peccati Si redêptio ab ætema mor te. Nemo cnimnbsp;nobis placare deum præterquam Chriftus filius dei, qui etiani^^^^fnbsp;nefuolauitnosapeccatisjamp;amorteliberauit. Quamgïoriaing^^nbsp;huius ipfiper fidemnoflramacceptam feire debemus:cum ea-7nbsp;ditione in tïlios dei recipiamur.Ioannis primo. Proindeiflorunicoi*^ ,nbsp;onedifcemus,quantashypocrifes,qualjbusineptrjsamp;impofturisgt;t'*^nbsp;dant,quinosiufticijsrationis coramdeo faluad contendunt.

ELENCHVS CAPITVM TERTIAE partisJibrinbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;âe pni icntii.

De confolatione,que fit per Euangeliû: feu de iuftificatione.Cap'(' (\iod impoffibile fit hominem, coram Dco, per Iegem,feunif^^,nbsp;tisoperumfuorumiuftift'cari.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Cap*^

Defcripturætcftfmonijs,quibus docctur,quod impoffibiïeftl^ mini, meritjs operum fuorum iuftificari: Itemde cauffistraditgnbsp;impofïibdisïegis,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Cap«^^ ,

exadioni debuimus,cxpendifiè pro nobis Chnfiu*^' Hïcagtur de promilîionibus Si. Euangelio.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;CapdH*'

Expoficio loci PauIini:Quod impoflîbileeratlegi, eoquodinfînfl^^ bSiUr per carnem: Deus filiuin fuum mifit.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Cap.^*

Deiui^quot;

L I B E R. P R 1 M VSi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;y,

- Deiufticia Chrifti'ana: Siiquorfuni referendum fit,quum dicitur» fola fide iuftificemur.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Cap» VL

A «uftificatisfieri feuimplcri Icgêiuirtutefpûflandi. Cap.VIIL f Credentes,amp;^ qui fpiritu uiuuntjfuntiuftitnon tarnen abfc^ imper/nbsp;^'^ione amp;defeduoperisboni,fçudebitxiufticiæ. Cap.IX.amp;^uIdmû»nbsp;os ÇONSOIATIONE, QVAE BIT PER B 7 A Nnbsp;gefwm ; feu 4e iufifjicittione,

Vemadmodum cum explicarem locum de contritione,primo o/ ^xniniû, quam pîenius dicerem de formâda ilia per legem, paudsnbsp;: quid fit contritio, quis camoperctur,amp; quideffidat in nobis:nbsp;.^^Ucenfeo amp; hacinparte doddnæ,quæ erit de iufi:ificatione,mihi fa/nbsp;efle ,amp;præftandum ut moxab huiusloci initio paucis expo/nbsp; Quid fit iuftificatio, unde amp; quomodo oriatur,denicp quid cfîî/nbsp;j^fin nobis. Sic enim amp; certius amp; minorenegodo omnia proponcmusnbsp;Icentibustquæ in hoc ceu fundamentum extruemus.

Iuftificatio ergo non duiliter de noftris qualitatibus amp;operationi/ Qutdßt iußi feu fiabitibus uirtutû noftrarum accipi debet: fed th cologice 8C fpinbsp;Miter J de re.miflîone peccati ,feu dono remiflîonis peccati, feu impunbsp;^'^Uc iuftidæ,qug fitgratuita acceptation e,pcr mifericordiam dei,pronbsp;J^^Chriftum. VtiuftosdidèCpronundad intelfigas,non qui habensnbsp;Mtabona opera, ut uocant, feu meritoriasuirtutes:fedpeccatores,imnbsp;^Mos,tranlgrefrores legis,amp;:grauiiTimis peccadsoneratos: fi tarnennbsp;Éuangelio, abfoluenti peccatores, amp; uocanti omnes ad pni/nbsp;Nonenim fumus iufticoramdeo ,perfonali feupriuata iu-»'nbsp;. feu meritis opcrum noftrorum: quia nemoeft, qui fatiffàciatnbsp;J^upera fualcgi aut pofïît fatisfacerc:fedfide,quaadprehendimusprQnbsp;n?*onem gratiæ.Quia in ilia offèrtur nobis propiciator amp; iuftificatornbsp;s: qui pro nobis omn ibus legi fatisfecit: femetipfum tradiditnbsp;j.^j.^üuaamp;fatifiaéfionem pronofirispeccatis. Necaliter cordaaffliéfanbsp;. I^}^^nt,aut uiuificantur,nifi cum audiuntjintelligunt Si credunt,gra/nbsp;refpici SC acceptari coram deo in gratiam,proptcr Chriftum, Itanbsp;acceptari, SCabfolui, feu pronundad iuftum, 8lt; remitti pccca/nbsp;j.^'^pi)s,peccatoribusamp;iniufl;is:nec^ tamen,nificredentibusEuangenbsp;K adpnitent am uocantur.Non enimiuffi funt,quiifiarurnrer5nbsp;uicatioQç^ remiflîonispeccati, inquam, quam fequiturlibaatioabnbsp;morte, nihilafficiuntur, 5lt; Euangelio non credunt: neq? aguncnbsp;J^*tentiam,fed flagitiofe uiuût. Sed iufti funt,qui Euangelio prqnbsp;efficaxeftin illis, utadpocniten/nbsp;3§eudam ilia pertrahantur. Hincfide didmur iufti,fandi ÔC bea/nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'

ti eflc coram Deorea tarnen, qug fie cft effîcax in nobis, ut totum nbsp;nbsp;lt;

nem renouet» Non quod pnitentia noftra fit partialis caufîà onis: ^quia iuftificado contingitamp;donatur ante omnia opera no*nbsp;quæ pro bonis coram DEO haberi poflunt. Sed quia uera ionbsp;per Chriftum fides non eft res mortua:fed talis,ut earn pocnitenti^nbsp;dientig noftr^ fequatur. Proindequos terruit ïex, Si contriuit,S^lynbsp;fperationemfalutisconiecit,corumpauidgconfcientigiterumcoO*^ .nbsp;tionem capiunt,amp; eriguntur in fpem falutis æterng, confolation^*^^^nbsp;gelij,propter Chriftû, Sed de hac fidei dodrina egeaeft amp; crafi^ Bnbsp;ranria apud fcholafticostbeologos: rclabuntur enimin dodrin^*^ ynbsp;si s,nbsp;nbsp;remiflionem peccati fingunt obdneri per mçrita operutTi

, a- laclionumnoftrarum. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;r-

rumopiniQ Sicenim lentiunt Scnolaftid, fidem perfe,rem elle infornitnii de fide,nbsp;nbsp;nbsp;fam, inutilemacmortuam, utqugetiamimprjs, amp;quiin peco^tis*^^

talibus uiuunt, connu gat. Deinde addunt,fidei forma efiedilof^t*^^ feu bon a opéra : qug uidelicet fidem eflîdant frucfiuofam, qoanbsp;peccatoresiuftificêtur. Atilla aflertione detrahitur Chriftonbsp;honos,amp;: redemptoris officium:^ iuftificationegatur gratuitat^^^nbsp;per mifericordiam fieri:Item,tranfferturin noftrasiuftidas,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;(Hf,

bita merces amp; premium, quod de condigno operibus noftris In fumma, hoc a(Teritur,Impium operibus ceu uirtute ac uitafi*^^ *nbsp;ficari,uiuificari a peccato amp; æterna morte faluari. Sed feripturag*quot;^nbsp;non operibus: Chrifto,nÔ legi:fidd,non mmtis noftris, acceptantnbsp;noftrifaluarionem. Hin c eft illud:iuftus fide fua uiuet.Nonnbsp;ribus:fed fide, qua uidelicecadprehcndit, (îcut gratie don um, in* *nbsp;torem amp; redemptorem Chriftum, Ethabetea in Chriftoaeternan^^^^nbsp;tam. i loan. V. Qui credit in filium,habet teftimoniû Dei in fe QnHnbsp;non credit Deo,mendacem facit eum:quia non creditin teftimof»nbsp;quod teftificatur deus de filio fuo. Et hoe cft teftimonium, quonian^^jjnbsp;tam æternâ dédit nobis Deus: amp; hec uita in filioeius eft.Qy nbsp;urn Dei, habet uita, qui no habet filiûdei,uitânô h abet. Ergonbsp;la exteriore,feuacceftoria forma, uirtuteamp;efficada,opushabet,i^J,^^nbsp;feeftornatiffimaapuddcûjamp;perfecliflîmebeatitudinis,pulcht^*'nbsp;uiuaciftima, fancftifttina Ôdefiicaciffimaiiinus, propter Chriftfi,^*inbsp;h omo per fi dê, in cor fu um, ut un icû, perfetftiftim um gtern u t»nbsp;mm, in dudit.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.

opera fe^ui nbsp;nbsp;iHud quidê uerûeft,opera bonafequi deberenoftrâfidê,qnn

meliusdocemusamp;confitemur,quamomnesaduerfariinoftri.St fequuntur,in iliiusconfeftionem, exn'citiumamp;confirmatione*^» .nbsp;ut coniunéla fideimereâturhominiiuftificationê.Nôpertinêcefnnbsp;ra noftra ad ilLus meritum: quia fanguis lefu Chrifti filij Dd

L I B E R. r R I M V S. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ft

^os ab omni pcccato^Sed pertinent ad fidei confeflïonem,gratiarû acffio ^^cxeraüü,et cofirmationem. Etquiahgcexei'atiafuntneceiïâria,tatinbsp;^uerçfidei fruâ:us,ideo dicit Paulus,cordecreditur ad iuftidam,ore fitnbsp;^onfeflioadfalutê. Nonfentit,Q) noftraconfeflione falui efticiamur:nbsp;S^*3prpnitcit,corde cred»adiuft/dä, hoceft,fideimpiumamp;peccatorenbsp;.uftificari.Pofteaaddit de fidei fru(fi:u,quo iufti Deü glorificamus:orenbsp;tconfefiio ad falutê.NulIi ein licet deefie in cofeflione Chriftiana glonbsp;^^tlcituelpericulo f terne fafutis ficut docetur Matth .x»Luc,xi]i. Ec tanbsp;Qî confefTor hoc ipfum orc fuo profitet, qd credit in corde: nempc, fenbsp;on propter confeflione, feu ulla legis opera,fedper mikricordiä, pronbsp;Chriftum faluari a peccato amp; abeterna morte. Sicergodici poflir,,nbsp;bona Opera ornent fide,ut frudusnbsp;nbsp;etîjdusfidei:nÔ uiuificant,

efficace re ddûr ,ceufoimaqucdateflcreiamp;uitâ,quafi'inisfaluano/' ''^^ereamur. Hcc ein eft donu amp; gratuita ben eficêtia Dci,qup foÏa fidenbsp;'^pituramp;poftidd; uiddicet, adprehenfoin fideitiftificatoreChrifto,!nbsp;^^quot;ffuifquishabct,höbctiufticiani Slt;gternam uitam.

. Cuigitficie confoïationê Euagelij cÓdpimus,deplacatonobis deo,^ peccato, propter Chriftu,tunc corda noftra jpri us pauefadta,nbsp;^kfnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;refpirât et uiuifîcanfihoc eftj'uftificant feu

^doluûtur a peccato amp; a morte. Créât aût in nobis h ec fi'des a deo, Eua ptomifliôe fpiritufando. Quo rurfus intelI l'gere eft,q fcede Sinbsp;^'¦pitercirent,q opeRz iufticias fînguntcauflàm faluationisefle, quaftnbsp;p^fduftificationis doârina:fie ein abrjciunc gracia. Gal.ij. Aut quaffnbsp;^^äfigelij annûciatio,fitdodrinadc iuftidjsnoftristcûinilla, defoUnbsp;promiflione,amp; Chrifto iuftificatore, agarur. Nâ docquot;trina de no/nbsp;.^'^siufticijs,eft legis dodrina: non EuâgelipQuanq aût amp; denoftrisnbsp;y'ticijSjôi noftra obedientia,côcion en turChriftusamp;ApoftoIi, tarnennbsp; ®'^pera noftra,quon» debitoresquidem fuinus, non faciunt iufti ficanbsp;^'^niscaufam,amp;uiuificationis feu ^ternpbeatitudinis: fedhâc tranffe/nbsp;inEuàgelij prcmiflioncm amp; autorc iuftidgamp;uitgChriftû,queninbsp;^'^f^ificâdis oportet fide adprchendi.Ican.iij, Rom.iij. Eph.i.Gal .ij.nbsp;. ^finitis alrjs locistquibus derogatur noftris operibusmeritt faluationbsp;^^^§loiia,quam illis tribuunt Sophiftæ.

fide liberamur a peccato et rnorte:amp; is ê principalis fidei effèdus J ^^saûtfignu,qn liera nobis adeftfides,êpax in corderhoc eft,qdâcei'tinbsp;'oetfecurirasialuationis etrecociliati dei ^»pter Chriftû Ro.f.Hacigicnbsp;C'rnusoêstcrrorcs in côfcientia:quasexatatalioqpdin:etmctûçtcrnbsp;oïbus afflidiôibus,quas,ppter Chrifti nomenbsp;P iemus,durarnus.Et côfeflîoniglori^dei,inoîbus ftudijs ettota nonbsp;uelle deeflè.Sed de hisoibuseffedibus fidei,q conbsp;f?nfteia morûamp;opeBzbonoRz, cômodiusalio.locodicefiecdinbsp;fiionnihil,in fuperioreparte,dccôtritione,in cap. de legibus Sdç,nbsp;l iüj

prior de lege, fpiritualiô^arcana dodrina, quæ eftrationi hiiinaE® prorfus ignotaôd incomprehenfibilis»

Altera pane docet Paulus, quod per gràtuitam gratiam dei demptorem Ch rißum iußific«nur, feu liberemur a peccato amp;nbsp;quo uidelicct, legem deßituit fucccfliis. Chrißusenimfiliusdei,pf®nbsp;redimendis nobis incarnatus, paßus,mortuus,amp;glorificatusrefutenbsp;reCtione a rnorruis3vgternagloria,pro peccatisnoftrisfatiiFccit,mor^nbsp;tern defiruxit, 8lt; Diaboli tyrannidemoppreflit, ac legem chirogra'

^anemineprorfusper iufticias operumfuorumpoiîefatiffien\Non reputantur in iuftidam coram deo, opera quæ mundicia amp; puri/nbsp;cordis deftituun tur. Hæret autem in carnaïi natura impia quædamnbsp;^orantia amp; çontemptiis dei : amp; concupifccntia immodica,contra om/nbsp;'*3quædeusrcquirit amp;præcepit, ficutdocuxinlocodepeccato* Quanbsp;*^011 modo non diligit perfedie homo deum legem: uerumetPnbsp;odit, Slt; feruiïiter metuit» Scd Ôd quomodô amare poflèt, quemnbsp;J^^nouitCamp;rfiper legem cognofcic, non tarnen audit uel intelligii:nbsp;uelle aïium ene,quam rigidiflîmum iudicem contra peccatoresç'

nam afferret, qua illt cohfidendum eßet amp;gloriandum .Quod fit impium uel cogitarcj'nfradicctur.

Sic ergo ftaaiamus potius,hominem fibi rclictum, Slt; rineg*^ auxilio conftiiutum ,non poffe nifi pcccare : hand quaquamco*nbsp;damnsinfipientibusSophiftis,quihomini tribuunt pcrfcifdon^^nbsp;ftidæ, per opera legis. Hue facit illud Pauli Roman .irj, Cauflï^nbsp;fumus omnes fub peccato efle : ficut fcriptum eft» Quodnbsp;iuftus quifquam,noneft intelligens,non eft requiraisDeUiA'^nbsp;nes déclin aueruntji'mul inutiles fa di fun t,non eft qui facialnbsp;non eft ufquc ad un um. Et mox fubijeit exempla enormiuni*^nbsp;num: quorum accufat reumtotum mundum :falicct, caniaUni^nbsp;ram,regnum SCimperium Diaboli. In tentationeenimomnesif^^.nbsp;lia u:cia ruunt:Slt; nano fandius uiuit, nifi quern liberaueritnbsp;fu Chrifti. Tandern concludit legis dodrinam non ualuiHc ,nbsp;ualerc , quam ad oftenfionemSCaccufationem noftri peccati«nbsp;re iuttidam amp; faluationan , nemo perlcgcm afîèqui poteft-'^^^j,;/nbsp;potcil fua ipfiusuirtute legi pleniftime obfequi Slt;nbsp;urn pcccati SC Diaboli de ccruicc fua excutere amp; finenbsp;Dei, ftne Chrifto redemptore, amp;:ftnc fpiritu fando, iuftus,nbsp;tus amp; faluus cfTe,

Sed Theologi Scholaftici tribuunt homini, cuod poftit !mplere,2lt; proprijsuiribusDeum fupraomniadiligff^'^j)nbsp;quam autem resipfa amp; experientia aliud doceat^ut often di :nbsp;confirmationcm fuæ impig opinionisexiftimantferuirc,nbsp;dicionatas promiftiones:amp;l addunt, uideri abfurdumnbsp;bi a D E O, quam homines faccrc amp; implere non poftit: cumnbsp;gc abfurdiftimum fit, arrogandftimum amp; iniquiftimum,nbsp;niare ,quodlegcm diuinam fpiriiuaiifTimam ôdfandiftimamnbsp;nam, carnalis narura facere amp; implere poftit. Quid eft cnimnbsp;caro ad Deum amp; adlegaTi,uere igneam in dextera eius,comp2^^/nbsp;Quid, nifi foenum ÔC llipula, quam uorax flamma abforbet^nbsp;ge melius fapuit, qui dixit: Fit ne intres in indicium cum /nbsp;quia non iuftificabitur in confpedu tuo omnisuiuais. Seduiu^^^nbsp;fertionem : tribuunt homini potentiam abfolutæ iufticiæ eftici^^pnbsp;coram Deo, cuius nullum exemplum poftunt oftenderc,nbsp;fertioni omnis experientia refragatur. Nam pcrfedamobcdicnfnbsp;erga legem nemo unquam præftitit, nec poteft præftare:nbsp;ratio fatis poteft os imprjs obftrucre amp; opilare. 'Experiemdnbsp;ut dixi, con uincimur omnes.

Decondàto^ Cætcrum conditio ,qualis in lege proponitur, ut eft iH^ * nele^di uertimini ad me amp; ego conuertar ad uos,non arguit poflibili^.

^noftris,mandata Dd.Nampnmü,fi pofllbilia nobi'sdiuina mâda . pHtjbene nafci in peccato,e{ïe fcruumpcccati,efle fub imperto Dianbsp;amp; natura filiuin iræ, homini in arcanis literis non rede tribuercxnbsp; Poflet enim abfolutara iufticîam fuis uiribus præftare: amp; fie neq^nbsp;y''^tor,nedum feruus peccati amp; Diaboli,neque filius iræefle, Dein/nbsp;opus effet nobisgratuita rcmiffioncpeccati, autbeneficio mor/nbsp;Chrifti,aut regeneratione per fpiritum fandumtquia homo fuanbsp;^§^tate,amp; fuis mer ins poffet faluarionem habere^ Oportet igitur connbsp;. ^*onisaïiamrationemeffc,quamimaginanturTheoIogiraaonis.Dcnbsp;^'»niuha in omnibus cauffisdicuntur per conditioncm, quæfuntiinnbsp;*Diha. Ad impoffibile enim,utaiunt,fequitur quodlibet » Sunt ios'ynbsp;^^poffibiles conditiones, cum dico : fi amens amp; furiofus ifte cerne/nbsp;mala, quiefcercr, Sicæcusine,beneficiooculorumfuoriim u/nbsp;, nonimpingcrettarnfæpe :fiftipitiamp; truncohancdelcge do/nbsp;/lam explicarcs, citius fcclicius doceri poflet, quam dodores iufbinbsp;Iationis. Si homo pei feda obedientia lacercttotam legem,non imnbsp;gloriari poffet, deabfoluta perfeda iufticia coram Deo» Sinbsp;hypocrita, uanus ÔC mendax, acceptai baud dubie 8^ probatnbsp;fypocritas, uanos amp; mendaces» Qui fecerit hæc, uiuct in eis» Hoenbsp;uiues. Ec tarnen iftæomnes conditiones funt ueræ,apofitio/nbsp;antecedentis » Sed uide quanris probarion^us opus fitad uerinbsp;antccedends»

Non aliter funtimpoffibiles conditiones in omnibus legalibus . Adpropinquate Deo 8lt; adpropinquabit uobis» Quæri/

amp; inuenieris: Si quæfieritis me, inueniar auobis» Nam Deus, J, âûtogaret legis impoffibiles conditiones, nouas alias per Euange/nbsp;n proponit: uidelicet tales»Qui (redit in filium DEI habet uiznbsp;I 1 a?ternam » Qui incredulus eft filio , non uidebit uitam : fed

ÖEI manet fuper eo. Qui credtderit amp; baptizatus fuerit, falz ^^ctit. Qui uero non crediderit, condemnabitur» Poteftacemnbsp;,^t filios Dei fieri, his qui credunt innomen eius» His enim conznbsp;^nibus requiritur a nobis, non perfedio aut dignitas iufficiariunnbsp;itarum: fedgratiæ fides, ne unquamde iufticrjs noffris, fed graznbsp;aono gloriemur . Et nouis conditionibus, abrogatur legis conznbsp;^n,ne illa perpetuo poffit accufarcamp; damnare peccatores.Quatez

imbecillitas ad refiffendum peccatoin natura :fiuea3preftandam in lege. Dcinde,conditio aliter loquitur pqsnbsp;'nter jmpijsdocredulos enim 8^ impioscouindtconditio quod ^ter/

; S)i. qui uirtute fpiritus Chrifti agunt poenitentiam, non poteftcoo . jiccufare.Sicut Paulu§ dia'uaduerfus tales,nihil habet lex.Sic entiernbsp;EuangeIium,ChriftuiTi amp; fpiricurri fandumpoflïbile fit ,quKlt;l'^*^^^nbsp;legem eratimpoflibÜc.Non tamê operibus noftris conditionalit^^.nbsp;quam meremunfcdper gratiæ conditionem,iufti,beari faluiInnbsp;q Liât en u 5 credimus in Chriftum : cuius fpiritu in omni débita ii**nbsp;Ïerfidmur. Scdcuminciditconditioincarnaleni naairam, ^p/nbsp;iSjdecïarat quanta immundicia peccati hæreat in natura:amp;nbsp;poHibilitas, ad faciendam legem* Ideo impellithominem,utnbsp;quærat,qua cum deo redire in gratiam queat,quam iufticiasnbsp;empertingere addeum, amp;adbeatamuitam,nemopoteft.Qiiia*^j,inbsp;afccnditincoelum, niff qui defcendit deccelo,filius hominisq*^*^nbsp;clojloannis teruo:amp;cui perhuncfiliumhominis conangit^ynbsp;re,hacconditione: Sicdeusdilexitmundun, utfiliumfuumnbsp;daretjUtomnis qui credit in cum non pereat fed habeatuitarnnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;--c/

SedTheoIogi fcholaftici,non agnofcunt,Iegemitariaidcp*J^ . . rcjdepcrfedaobedientiaSd affeduumpuritate:fcddeexteTnisfe^*^^Lnbsp;exponunt. Quid ad nos^Habeant fib i fuum era Humnbsp;puritate» errorem* Nam ipfisopponimus clara legis uerba : uthæcduonbsp;mandata,dediligendodeoamp;proximo.Itemmandatumcontra*^^*'nbsp;pifeenaam. Deinde teftimonium Sgt;Cautoritatem Chrifti:quinbsp;interna affedtuum puritate exponit:8lt; aHirmat,hanc fuperbamnbsp;faicam iufticiam,quamdocent Scholaftici nonfuffi'cerelegi*

lt; enim cordis fignificans per legem damnari,ait: utreferturMa^^^^ jg Omnis qui irafeitur fratri fuo,reus erit iudicio. Item, Omnis,^^'^*,j^nbsp;ritmulieremad concupifeendum earn, iam mcechatusefteami*\^^ pnbsp;fuo.Et loannis iiij.ait:Spirituseft deus, amp; eos qui adorant iIIunij^*^^P^nbsp;ritu amp; ueritate oportet adorare. Hine amp; Paulus didt.legem eflènbsp;lemdodrinam :ideonimirum,quiarcquiritcordium noftroruninbsp;mam innocentiam, puritatem amp; pietatan. Vt hæc omnianbsp;parte de contritione, loco autem de legibus copiofedixi: ex quopnbsp;quæ hue faciantrequiras»nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. »/

Deniep ipfi quocpprophetæ,in prædicationcgratiæ ,quaf^ ui teftamenti, promittunt nouam quandam cordis iufticiammtit^^nbsp;qua nemo iuftus coram deo efle poflït, amp; quæ tarnen in carnaHnbsp;nonreperiatur:fed cuius autor nobis futurus fit fpiritus faneftus,^!^ .nbsp;pter ChriftumdatunTeftimonia habes Hiere«xxxi. Ezech.xxx'^Lnbsp;Nemo igitur per legem poteft inftificari: fed iufticiagratiænbsp;ftumamp; tpiritum fandum erimus beatiinbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,

, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;L IB ER P R IM y snbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;to

l'k nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;

extern! facinorisiLit idolatria\auaridæ,ambinonis,aduîterrj,for Pfcataremüt ^^3tionis,immundicic, contenrionis, rixæ, ebnetatisjamp;fimiliumcuc^-quot;*^''nbsp;uicianon rara in mundo. Quam ergo tunc mon ftrabis uiamnbsp;euadendi mortem C Numpars hominum maxima, in fauorem perredemptonbsp;^pli'fiici erroris prgeipitabit fe in eternam defperationêrquia debitum rem chrtßutnbsp;pWæ iufticiæ^ quampotuitpræftare non abfoluit'? Aut tunene pernbsp;P**® præuaricatione amp; tranfgrefTionc legis fatisfadurusnbsp;'^tomnes homines priufquam relabuntur, 8C protinus quam naf/nbsp;funtdcbitoresperfeô:æobedientiæ: ut uelhac rationemfime/nbsp;gratia nemo faïuus fieri podetjOifi infantes, ucunliflîmum efietnbsp;^^atifilmum inbaptifmo fuffocari.

^^dopulchramTheologiam,quaintantasdifïïcuïtatcsS^abomina ?®P'oô'udimur. Veîim igifuraudire,quamcôfolationem pofîentnbsp;^wesoperumconfcientiæafidiâæ, amp;eopaâoquodixi,inpericulonbsp;Pcfationisdeprehenfæ,afrerreC non cnim remittitdcus peccata,pronbsp;PfP^^^as legiSjfeu noftrasifcd propter redemptorê Chrifium.Ioan.

'^o.Ecce agnus dei, qui tolïitpeccata mundiJtem.iJoannisprimo: .^^§insIefuChrifti,emundatnosab omnipeccato. Ergo nemo per lenbsp;*uftifïcatur coram deo. Quid nero, fi audiatur uox !egis,requ!rensnbsp;non didlorum foîum Slt; faclorum,ua-umetiam cordium noflronbsp;penitiflimorum afteduumpuritatem ,num tune fatis erit in penbsp;'.'^'^ïoconfcientiærefpondereC'hoc uideri abfurdumefle, utpîurapræ/nbsp;I Pantur nobisinlege, quampræftarepoiïimus. Et, mitigandum eflènbsp;^^^figoremaliqua cÔmodiorcexpofitione:Item,hoGifaplacuifïemuInbsp;- hcologis,prudcnubus,fan(fi:is Sô pijs uirisC Nô eritfatis. Quid e/

Il errauerint omnes ifiiCEt tarnen hoc tempore multi ifta refponfio/ r ^djellatum eflêclamantmihiï ultraperieuîi reftareintâtacaufa.quinnbsp;aeprorfus nodidifficultate alioqui indifToIubilisexplicuerinf.nbsp;^ypocritisigitur pîacentidærefponfiones: nonramen fatiffeciunt lu/nbsp;^deonfdentiæ,cum tcrroremortisamp;defperationistfedmagisiflamnbsp;^^üunt.ciâfentiatonus ïcgis, cuius exadioni nunqfatiffaccre poffit.nbsp;^ypibufdametiamuidcturfatis efte, fiin tanta difticuïcatedocdrinænbsp;(J diffidioj-Qrn, aîlcgent nobis confenfum Ecclefiæ Romanæ: quæ ui/nbsp;^ft,tradat, quod per opera noftraremifficnem peccatinobismereanbsp;enim fidei magifiramiSC hcretiaim effe,qui contrarium fen/nbsp;q^^^mipfadefacdotuetur. Huic adduntautoritatem Ro/nbsp;q*Jodfoîuspoffit proar/nbsp;intei*pretariamp; limitare, amp;haefua hmita/nbsp;infallibih ftandum effe.Sed nihil his didis

Rccurritur etiam ad Hi'eronymiuerbum, qui feripferit : Anathen» efto, qui dixerit deum impoffibilia praeeq:)iffe. Sedcur non anathfl*nbsp;potius Hieronymus,quia tarn audader fentit contra deumC Prccotp^'*nbsp;os lelt;ftores,ut mihi ignofcant,amp; permittant ita loqui in Hieronyn*^^nbsp;cuius fcripto hypocritæabutuntur.Nam Hieronymi exemplo,liilt;^*^^^nbsp;nihil ofi:êdam,quamfitnepharium,hominû fcripta uerbodeioppfnbsp;re: nedumfi corruptafententiadidoautoris,illa contra deinbsp;utaris. Dicitem Paulus apcrte,impoffibile fuiffe hoiesiuftificanpj, xnbsp;gê:fed cur hocnifi quia mâdata diuinafunt carnali naturgimpoh*^|^|gt;«nbsp;Quidigitur Hieronymus,homo,aquo non fuitalienum,po^,^^nbsp;Cisalelit,eii liamp; fallerejmetiriSi. blafphemare,obi}citurtarn claro uerbodei,4^^nbsp;uerbumhomi J^s fallere,falliacmentirinon poteftcQuernprsefertimloouent*^quot;^.,nbsp;ttisuerboDel rr flnbsp;ofponitur. elt,utmetuantactremantomncs ubiquecreaturæ,cocIduU^nbsp;rcfiriumamp; infernorum; An uero Hieronymus eft aliquidpîi®^^j^lnbsp;homoC curautem Hieronymo cogorcredere,dicenti fenteiiEisttnnbsp;toritate uerbidei, imocontrauerbumdei: cum mihinobs a'cdti'^ inbsp;quenti cum fcripturaC' Nihil igiturimpediatreijeereuerbumnbsp;quern conftataperteblafphemare,amp; uerbodei contradicere.Na^^^/nbsp;claris Sc irrefragabilibus teftimonqs facræ feripturæ euincam,!^^'^nbsp;ta dei prorfus impoffibilia nob is efteJgitur fit etiam angelusHi^^nbsp;mus, anathemaeftjfi confier eum fentirecontra deum,Gal.priiTfO*nbsp;Quart pioshomines, huiufmodi obiediones,ne dicamnbsp;neSjConuagratisedodrinam,nihilmoueant: fiueexHieronyn^oPnbsp;fcrantur,fummouiro, fiue ex alio quocunq? magni nominisnbsp;Nam confeientiæ noftræafh'idæ funt ueibodei: neccoguntutnbsp;riôtferuire hominum didis. Etfummiferiptores, non quot;minusnbsp;æterni fententiam metuerecoguntur,quam nos. Non contemnonbsp;ronymi autoritatem: fientnecullius altei'ius hominis.deddoceo,nbsp;qua in renihilualcat. Non enimefFerripoteft fupraautoritatem^^'^^^nbsp;dei. Hieronymus enim non eft fuprauerbum dei: fedillius autotit^^^,/nbsp;derecogitur,utomnes fubccelo homines. Quorum autoritasnoHnbsp;nusuaieredebet,fiquid uerinosdoceant, quam Hia'onymi: ii^^^nbsp;lud: Omn ia probate, quod bon urn eft ten etc.

^S^^^^^^*'*^^^®^hidodi,quitedoceant,non debesrep*^ / re dodrinam, modo pie Si. uere tcdoceant. Rurfus etiam, fiud^ (Înbsp;mi uiri SC eruditi, a quibus doceris, non debts recipereSlt; adproba*'^^/nbsp;quid ihlfi Si impi] protulcrint. Et tarnen funt h octempore multi,'nbsp;uagelf) decreta,uel labefadarc,uel prorfus refuf are fepofleconn'J^p/nbsp;fi nobis Hieronymi uel altcriushominis eruditi didumopponct^^/nbsp;fint.No de hominum opiniombus litigamus,nô de numerofisli^jjj

L I B E R P R 1 M V$, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;f6

erudkorumSxf (andorüm, feddcuera S^germaiia fentcntia Uél'bt '^^»cuiomnescrcäturghonoremamp;reuerentiamdebätiüs^amp;ftareeius nbsp;iiLilIo modo contra hoc mutirc.Idem de præfcriptionibiis têznbsp;^nim dîxen'm.Qpanquam uerbum ôi uerîtas deî ,antiquior cft omn igt;nbsp;creaturis.Cum igitur manifeftum fit legêdiuinam a carne amp; ab im/*nbsp;^^cilIiSC ægranaturafieri nonpoffe,nihiimotieatnos,fiiftiùeritatianbsp;contrariafentire amp; ftatucre homines üideantur,cu prefertim idonbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'

J'î ratio reddi poffit, cur non tam fublimia mandata fint nobis pofita a quænemo uiribus fuis implere poffit: de qua non femel dixi,ôlt;^nbsp;*'^apluribus deillafcrib?,m.

Chriftianis præcipifur, ne que atium doc'torem audiant, uel recipi/ ^'^prgter quam unicû iliummagiftrum fuum Chriftum,qui autoritanbsp;^^fuam in eosApoltolostranftulit, qui nosdocucrutit uerbum dei:nbsp;^'lelicet, Euangelium degratuita rcmilTione pcccati uita æternâ, per ncipiendLnbsp;^riftuna.Itern,dcuera pGcnitentia,quam in nomine Cbriftipræfte/nbsp;Ncquccnim in alios quädrathoc uerbum Chrifti: Qui uosaü/*nbsp;^f^î'Mcauditjamp;quiuoslpcrnitmefperrtit. Quiautemmefpernit,fper/nbsp;^^cumquimemifit.Lucæ x. Inaliosqüihocucibum,quoddixi, noilnbsp; rent,6(: tamai uolunt pro Ecclefi'c doctoribushâberi, cum diuerfumnbsp;. ^'^rantjdiélum eft: Attendite a pfeudoprophcris, qui ueniunt ad uos

I Nam in rebus,qup faciuntad gloriam dei,amp; ad nofiratri àèternam fa J^^ni, quid pollet ueriacfirmiab homine,fine,extra Multra uerbumnbsp;'^^doceri,ftatuiac difei': cum præfertim animalis homo,hon percipi?nbsp;funt fpiritusdeirquineriam ftulticia fint illi,ncque poffit per/nbsp;?F*rre i.Gôr.q.Videergoquamfintinepti,quiinre iufîificationisnonbsp;J æcoramdeo. Si in quæftione de æterna uita,audent nobis hominûnbsp;j?'^trinas, nedicamuana amp; inaniafomnia rarionis obqcere. Sâtis iamnbsp;plufquamfatis cxemplorum eft,prsefi;aret enimminusefle, quibüanbsp;J^enomnibus uix ferodcprehendimus,quomodopercommnenta donbsp;j^**nar5 hominum,aueritateuerbi deideiedlifumusamp;depulfi.Chri/nbsp;^sdicit: oues meæ uocemmeam audiunt,amp;ego cognofcoeas,amp;fe/

^ntur me. Et ego uitam ætemam do eis ,amp; non peribunt inæternum, rapict eas quifqiiain de manu mea.

Fil' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;prorfus hominem quadrant, preterquam Chrifium

^*^^^*^^^^^^3Utemamp;impiumalrj tribucre, quodfoli Chri/ debesnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;errarepoire,ôlt;^neminemfallcrc. Hoc er/

Hieronymi feri pris affirmetur, feu de Romani Pontifias uoce, quoipiritudicatur,fipr^lartimpertinaria aflerendiimpij do/nbsp;acccflït: quod imperitispræbuit lapfus occafionem, amp; oToris.nbsp;^dhæchadenusper occafionem tranfluli in Hieronymi perfonam;

micnc nobis deus omnia peccataideinde implet ipfê in nobis fua ta,per fpiritum fandlum:amp; poftrenium,fi qua in re deficimus,id tot^^nbsp;ignofat nobis propter Chriftum, Hic funt omnia fuauia,fiidïia,p'^^,^nbsp;pta, expedita amp; iucunda, fi quid agendum eft,autpatiçndum,nonij*^®nbsp;Chriftiiqug alioqui,ÔC per fe,funtdifficilima,duriffîmaamp;^prorrus»o^nbsp;poflîbilia, carnali fdlicec naturæ.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.

Quare ctiam magna amp;intolerabiïi iniuria afficiunt Hieronyini^ qui ei hoc dictum: Anathema cfto,qui dixerit deum impoflîbilianbsp;pi(ïe,tribuunt,finehac intenigentia,quam ipCemet piamin fuisfctjp^J*nbsp;pofuic.Maior autem iniuria eftiftorum in Ecclefiam 5c lefum Chrifti^»nbsp;qui imperitis, feu per truncata patrum dida, feu in alienum fenfuni ^^!nbsp;tortajimponunt,^ imponere non cedant, Nam hoc morbo pcculisr^,nbsp;ta- laborant Sycophantæ horum temporum,noftri aduerfarif, Pontlgt;nbsp;ficü adulatores: qui omnia fcriptur^ facræ contemnunt,nbsp;nbsp;hoc

agun tut mandata ÔC docflrinæ hominum regnêt, Chrifti gîoriacdani penitus oppreda 8C proculcata. Et iubent, ut idipfum quoque amp; nos fe*nbsp;damus: fed propitio Chrifto hoc nunquam impetrabont*

Tarn arï nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Pi anr fifdiiiam P2imnlt;i

5c duricia cordis: nea-edant Euangeïiogforiæ Chrifti, amp; credente^ falui fiant. Valeatigitor ifta uanitas ÔC ftuïticia fupcrbæ gloriæ carnisî^nbsp;Sedetlocum glorij:Chrifti,ôcfpiritui fanéio.Primum, quiahabeniüSnbsp;claraScirrefragabiliateftimonia, quæaperte conuincunt, mandatanbsp;fuprauiresnowasedèiScdeinisisftimonfjspauIopoftaganus. Doo'*nbsp;de, per Euangelium docemur,fola m ifericordia dei propter Chriftutnînbsp;nos feruari a peccato 8C a morte. Nec^ uero opus effet nobis, ilia mifcri-lt;nbsp;cordia fi mâdatis dei ipfi fatiffacere podemus. Et adprehendi a nobis dbnbsp;mifericordia per fîdemdebet:quia per uiresfuas nemo poteft mandatanbsp;dei impIere,ÔC fine peccato edè»Sed ÔC fpiritu faiidto iiîdigemus,qui no

lgt;tsdonct noticiam dei amp; feruatoris Chrifti : adcoqiiefaciat nos face/* f« amp;^irnplere Dei mandata»

Quitantisargumentisnihil perrnoucntur,ut dentgloriam deo, Si ^'nus arroganter de Liiribus Cuis amp;iuftidjs caniisfentiant, eorumfu/nbsp;*^ofosclamorcsnosquoquecontemnamus.Etneexiftimcmns abfurdunbsp;, ß qm\i in arcanis literis, in quibus agitur de diuina fapientia, nonnbsp;^quot;fapientia carnis,doceatur: utcunque ab humana ratione capi intel/nbsp;_§inonponit. Sienim magiftramamp;Cdominamrationem, proiudicannbsp;rebus, uelis in confibum adhi bere:quidobfea'o te,non erit ab/nbsp;^*uumdmo,nonridiculum, ineptum,uanum acpenitusftultum; Acnbsp;Jt'snosdocentplurima exempla horumtemporü,quoproïabanturtannbsp;p^^^^qui resfidei, prorationis humanæcaptuiudicant èé metiuntur.nbsp;^i^Iusdicit, fpiritualia fpiritualiter examinari,hocefi:,fpintufan(flo,nbsp;^^Ucrbum dei nos docente,amp; fidenoftra,intelljgi amp; capi. Indecnimnbsp;eft,eum qui uerbo dei credit, decipi ac fa Ib non pofle. Quarc omnbsp;J^^bonicaptiuant rationis iudiciumin obCequium uerbiDet: amp;1II0nbsp;^Subernari patiuntur.

lam uero pnufquam fcripturæ tefhimon ia proferam, ill a quæ nob is ^^^^ntiam efliciendiueramiuftidam,feuperfectam obedientiamerganbsp;^i§^n,adimunt,dicendLimpauciseric, quatenus acarnalinaturaIcxfienbsp;Ncque enim delelt;fhim rcrum collimus prorCus: necarbi/nbsp;1 lihertatem itanegamus,quiaommaftantpermeramamp;rabfolutamnbsp;jil^^^ffitatem.Experientia enimnotum eft,5c uCu omnibus perfpec7um,'nbsp;1^ 4^0 modo in poteftate hominis ene,fugcre quæ lex damnat ac repre/nbsp;facere quæ rcquirit. Sed ita concedimus, quod extrin feca le/nbsp;^^^pera ratio aliquo modo facerepoftit.Sed carnalibus aftecftibus im/nbsp;^.^^cnon poteft: etiamCi aliquo modo refifterc 11 lis poftif,ne in exter/nbsp;operibusprauisregnet. Cætcrum pios 5c fandos motus cordis,quanbsp;^^requirit,folus deus fpiritu fan do créât in nobis.

Ç , ergo de externis operibus qugritur, Ceu de externa iufticia, co ^dum eft hanc alicjuo modo in hominis poteftate cfTe: fed addendanbsp;(,j rorredioeft,nifi peccatum,quod hæret in natura, Scextrinfccanbsp;* laboli impediat. A peccato enim, cuiusferui fumus, priuCquam anbsp;^.ftoliberamur,quotob(cci omodis impeditur in nobis propofitumnbsp;uincit aliquandoira, cupiditas habendi,nbsp;ambitio, inuidentia, animuslibidinc incenfus, Sgt;i.nbsp;prauimotus, uercuiolentiin natura,utindignabono uiro,nbsp;5^ '^^Chriftiano,admittat. Necaliter fimtuiolentcinfpirationes Dinbsp;gubei natur fide in Chriftû, 5c fpiritulando.Sieut Ifnbsp;aftirmataduerfariosdodrineueritatis eflein Di/

Sedfinehoruconfiderattone,quatenus homofequituriudidö deleâ:umrationis,non iïnpçditus,nec a peccato, nec a Diabolo,nbsp;dendqmeft,quod pofîitaliquomodo facere externalegis operanbsp;quorum etiam debitoreft coram Deo,etiamfi abfcp fpiritunbsp;fine interna renouatione illa præflet. Sic profedo non erat nullaop^^nbsp;iufticia,quamPauluspræftititadhucpharifgusîquaetiam melior^'^^/nbsp;amp; magisplacuit Deo,quam flagitiofi a quibus Deus amp; îex in totü*^nbsp;temnebatuTjfi impiaopinionecaruiflèt. Sicin Gentibus multinbsp;qui prgftiteruntfinguïaresquafdam amp;fummas uirtutes: fednon*^nbsp;funtiufti habiti coram Deo,Gue bcati. Nelt;^ dici de illis potuiflètî^^*^nbsp;perfedam obedientiamerga Dei mandata ideo habuiflêntretianif*'nbsp;ternis nunquamdeliquifTent»nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,

Non ergo negam us, operum legisïufticiam n ullam preftatial mine,fine fpiritu fandOjpolTe; fed docemus,per uires noftrasnoo^^^nbsp;fe legifatiffieri,amp;hominem perfedg iufticiæ elfe.Etideo denbsp;peiumnoftrorum defperandum effe:Ôlt;^ ad gratig afylumrefug'^/.nbsp;Elus enim alius finis fpedari debet,quam eft meriti remiftionisp^'^lt;nbsp;quæcontingitfohs qui in mifericordiam Dei credunt,propternbsp;PoUticut ßa Finis eft politicus, Ut pax in terris amp; externa rerum tranquillitasc^J^jjnbsp;nit operum uetur:amp;bene acfliciterapud homines uiuatur,dequodocctf/nbsp;mworuw. lus Gala.iij.amp; primaTimoth.primo.SedSophiftghunefinemf^nbsp;ferunt ad fpiritualia , uSi^agitur deremiftione peccati, pa-feâa'L^nbsp;cia coram D E O 2lt; de falute æterna, ftupidiftîmo ÔC pernitio^*nbsp;mo errore.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;J

Externa iua nbsp;nbsp;Quid,quod ifta rationis iufticia,quofdam alios motus habet,

fliciaoperu covaui Deo polïuicur. Paucos enim reperias,qui ex animo eamp'P^^[^ fedaut pudoreprohibenturaiiici')s,Slt; metu ciuiliumpccnarui««!^''nbsp;cupiditate honoris, amp; carnalium aharum uoluptatumbene operab^nbsp;Sic millibusaldedibusducunturautem hypocritgamp; Pharifæid^l^nbsp;iuftîcias fuas contenduntinferni pcenaseftugere, gratiam amp;nbsp;merei'i:fed ita feipfos efîiciût abominabiles idolâtras coram Deogt;Tnbsp;propter ignorantiam gratieneceftèeftinæternumperire.b'oman-*^'^nbsp;Difcrte igitur negamus,quod in hac corrupta natura, poflîtefl^^-raamp;perfeda obedientia,fine fpiritufando,ergadiuinam ïegern, Ipj^jnbsp;tualiftîmam 8lt;^ fandiftîmam dodrinam.Non tollimus libertate^^nbsp;trti,nifirefpeduperfedg obedientiæ,amp;^ meritigratiæ, feu remifl^Fjnbsp;peccati amp;uitc gterng. Inhis enimconftatnuïIumefîe.Necdeexte*'*nbsp;fadisprincipaïiter litigamus:feddeinternis uicqs quæ hgrentinnatunbsp;ficucaneminetolli poffinttetiamfi lex prgcipiat, tolli. Item demonnbsp;cordis,erga Deum amp; legem pqs amp; fandis efficiendis: ejuosnbsp;te ab homilie effîci non pofte. Et tarnen illorum eft debitor : amp; n*

Ûem gratiiitæ remiflionis peccari libereturab exactionibus ïcgi's, nÔ po faluus fieri. NuIIa igitur eft arbitrrj liber tas: quia iuftidg noftrænbsp;bnccarnales, SCnonpoteftiIlislegi Deifatiffieri, pequequifquam iuznbsp;per lïlascoram Deoefie. Deinde per folamgratiam liberamur anbsp;P^ccato amp; morte. Sed adtierfarij noftri uodferantur,bïafphemum ôd hgnbsp;f^icum eflèjfiquis doceat,homini deeflefacultatemimplendæ legis.nbsp;M ß liberum eft homtni arbitrium,in his rebus,de quibus dixi, recftenbsp;^fgarijiberum efle:oportettaleefle,ut inofeexplicecfuauirtute, ala'nbsp;'î'ieispeccati, Diaboli SCæterngmortis.In fumma, quo uiuat Giieomznbsp;^pecato:amp; præftet perfecftam obedientiam erga Iegem,fine fpiritu fannbsp;ut finegratia Dei, amp; fine Chrifto, poftitiuftus, beams amp; faluusnbsp;^^Quod fi hoc arbitrium defenduntaduerfarq noftri, fan Ctiores phanbsp;_^o,ia(ftatorefuarum uirtutum, Lucg, xviipamp;expeditiores in legis innbsp;quam omnes Pelagianiueteresamp;nouiiad quidgloriam gratiæ

Si cflufi fanguinis Chrifti requirimusC' Sin autem tale nee prædiz nee defendunt, quid litigant nobifcum, qui prgdicamus gïoriamnbsp;5Si gratiæ ilîius,8i Domini noftri lefu Chriftiç' Nec ah'udagimusnbsp;. homines per legem peccata fua uere cognofeant: Si per ticrbi granbsp;*ndem quærant recondh'ationem ôiignoikentiam fuorum delidoznbsp;'^cum fine ea nemo faluus fieri poftît.

SCRIPTVRAE TEStimONKS, V I B V 5 lt;/ocfl«r,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;impoffibile Jithominum tneritif

jV Vne ergo plana eft nobis Si expedita uia ad proferendum eos feri pmræIocos,qLiibusdocctur,legemacarnaIi natura nonpofteimznbsp;j^,j,'SiimponibileeftehominiutmeritisoperumfuoB2 coram Deoiunbsp;Q î'^^tur.Eorum igiturteftinicnioRzprimumfitillud,quodhuius do/nbsp;Âdcuftf, catione ftatum fed:nempc,quod ita legitur Roman, viq»nbsp;impofïibile erat legi,eo quodinfirmabat per carne. Deus ft/nbsp;luum mittens in fimilitudinem carnis peccati: Si depeccato damna/nbsp;fçj^^ccatum in carne.Si igitur in hacægra Si corrupta natura legi per/nbsp;obedientiam præftarepofremus:aut per opera legis iufti cor^nnbsp;improbueffet. Si audaxcommentumin hacaffertionenbsp;Hç *^uidelicet,quædidt:legisconatum,C quiprofeifto optimusfuit:nbsp;t)çJ^Pj^gt;præcipcre deperfedaSifummacoram Deoiuftida.)per C3r/nbsp;lî eft,ii-nbecinem Siægramnaturam,debilitatum fuifte. Nul/nbsp;peccatoribus iu/nbsp;micere: ex fiîqs Diaboli, filios Dei. Nequeenirn poftuntcor/nbsp;ftripta lege. Quare pro iuftificandis illisnbsp;^mitmitti hiiumDci,Sitradi in mortem.Quid iftis contradicas^nbsp;K iiij

Nam qui'a CH RI ST VS pro nobis faïuandi'samp;iuftifîcantïsii^P*^ mundum: caufam habuic, quia nemo potuiclege 5C mentis op^nbsp;fuorum iuftificari â^faluari a morte. Si enim per legemnbsp;go gratis Chriftus mortuus eft. Gal.ij.

Adoru iirj.HiceftlapiSjquireprobatusfuitauobisædifîta^ quifacftus eft in caput an guli. Et non eft in aliquoaliofalus.nbsp;abud nomen eft fub clo datum hominibus, in quo oporteatn^®, , inbsp;uos fieri. Si igitur per legis opera, tanquam plena amp; pcrfedanbsp;quam lex requirit, potuichomo iuftificari, mereri remiffionetflnbsp;amp; uitam æternamtcur hic didtur,non eft in alio falus, n ifi innbsp;Deinde, quorfum additur: neep aliud nomen eft fub ccelodati^^,nbsp;minibus, in quo oporteatnosfaluos fieri, filegf, quantum adnbsp;perfe(ftæiufticiæ,poflumusfatisfacere: amp;peropera illius mcrö'fi'^^^nbsp;fionem peccati, amp;;liberationemabætemamorteçNumhæetant2^r^nbsp;ra,Só tanta m erita,nullanominafunt,nulla gloria dignaC'Siuenbsp;ftantpotius, atqj excellunt, omnemgloriam meritorum Chbß^,, pnbsp;pre^ertim tantac cauflefaluds inde nobis exoriantur C O csednbsp;phemi iufticiarij Sgt;i. hypocritæ.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j

Oportet en im in doârina de iuftificaoone,qua detrahitur L potuerit iuftificarecoramdeo peccatoresamp;faluosfacere, fempct^^nbsp;re antithefim ilîam, quæ per gradam Euangelrj, promittitnbsp;remifiîoncm peccati, iufticiam ô«f æternam faluationem,proptô'^nbsp;ftum ,omn «bus qui in illum credunt. Si cni'm neceflè fuit Chnbsp;ri,pro mftificandisnobis, èC redimendis apeccatoamp;çternarnod^*nbsp;eut Petrus docet, Adorû decimo. Huicomnespropheteteftin^oi*^*^nbsp;perhibent, quodremiftionem peccatorum accipiant per nomen eius,^'*nbsp;mues qui credunt in eum: certe adimitur nobis ea n ominis glorianbsp;gi,amp;foli Chrifto tribuitur. Quomodoigiturdicuntquidam,nbsp;gi fatiffacere poflint: amp; illius operibus iufticiammereriç Quod finbsp;exadionibusfatisfacerepoftemus, nihil polTct deus in nobis repreh^'*.nbsp;derc: nemo fubpeccato, 8C nemofiliusirænafceretur: nec opus »^9nbsp;béret quifquamredemptoreô^iuftificatore Chrifto.

Prædidis accenfc hanc nobiliflîmam Paulifentendam,quæ mr Adorû xii). inquadameiuscontione: Notumigiturfituobisii^'^nbsp;fratres, cp per huneuobisremiffio peccati annunciator, ab omnibi^^,nbsp;quibus non potuiftisper Icgem Mofi iuftificari per hune omnisq^nbsp;credit iuftificatur. Negat aperteiuftidam perlegem nobisconting^tt'nbsp;amp; donum remiflîonis peccati tribuit uni benefido liberatorisChnm*nbsp;Quod cum annunciatur nobis per Euangelium, requirit certenbsp;gratuitæremiflîonispeccatianobis. Decauflàautem,curperleg^nbsp;nulli contingatiufticiaîuidelicet, quia legi nemo fatiffadt, nec potennbsp;lâtilta/.

f nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I.IBER.PRIMVS.'

L ^^^c,pr{us fsepc,8c pïufquam fans a medilt;Hum cft.S?mi1{ate/ jji degratuita iuftificanone noflri per Chriftum, paffimui'derenbsp;iiit'a Àpoftolorum, Nee aliud habet Euangcltj,fiuetotius nonbsp;^®*nentido(ftrina. Nechuiusdodringdeiuftiécanone, cuius tamnbsp;Humana,alia ufquamratio reddita eft quam ea ,qugnbsp;quodhomineslegisexadioni non poftuntfatiffacere. Cogornbsp;râdem, ufque ad tedium àC morofitatem, propter morofosnbsp;. dana Siimpiosatqucbïafphemos gratighoftes incuIcarc.Quarqnbsp;^P^^Habemusin iuftificadone noftri ,gratuita rcmiffionepeccati: qugnbsp;nobis,propter Chriftum:Lcgc qug funçnbsp;w xv?ubidegentibusag^^,iuftifîcat^s fine lege. In ter quos Deus,nbsp;prophanos homines,a iufticiaïegisalienos èC ludgos iuftiznbsp;gmulosamp;^ ftudiofosfeeftatores,nihildifcreuit. Purificabate-*nbsp;h^?^entium corda fide: ut eft A riorum decimo,qua emundatione SCnbsp;Ijj ^^lone femper Ô^Iudgi indiguerunt, cum nemo per legem pof*nbsp;Peccato mundari,

haccademrationenata eft Paulo ilia comparano Gentium 8^ ^^nxdc qua eft Roman. nono.Quid ergo dicemusC Quod Gavnbsp;inbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fedabantur iufticiam, adprehenderunt iufticiam .Iufticigt;*

, qug eft ex fide. Ifrael ucro fedando legem iuftjcig , in lege L UQjj pgrucnit. Quare; quia non ex fide: fed quaff ex operibus.nbsp;|K ^gcrunt enim in lapidem offenfionis: ffeut fcriptu eft. Bcce ponamnbsp;lapidem oftenfionis, amp; petram fcandali, Si omnis qui creditnbsp;^^jUon confundetur.

hjn ^^ec poftum hoc loco prgterire,quod idem Apoftolus in eadem B f.^hcap.x. inhæc uerbafcribit:Ignorantes iufticiam Dei Si fua qug/nbsp;iufticiæ Dei non funt fubieifti .Finis enim Icgis Chri/nbsp;gt;5d iufticiam omni credenti.

i ^^tatSiRoman.irj.prohorum,quae dico,confirmatione,pulcher ' ^j^^^ocus.Exoperibus legisnoniuftificaturomniscarocoramillo.Et

aftirmat tarnen nihil ualuiffe coram Deo,pro impetranda iu ^Uone. ) Scientes quod no iuftificatur homo ex operibus legis:fednbsp;'Jemlefu Chrifti. Etnos in Chriftum lefum credimus, ut iuftificcnbsp;k- Chrifti:amp; no ex operibus legis. Proptereaqj ex operibusnbsp;1nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iuftificatomniscaro.Quid potuitfirmiusdici,contrainanes

et fuperbas earn is';quot; Nä profeéio gloria meriti iuftificatiois non . ^hoïadimi^ifuftîccrêtadprgftandâ perfeeftâ obedieniiâetiufticis»nbsp;ii^ ^âisexterna.Quidrelinquitergo,nifi mâdata Dei,nobiseftefacftnnbsp;^ibilia:ctmeritülib.arbitri} rêdTedefolotitulo,8lt;^ nomêfinere^

Eft amp; Ephe»rj.locus, qui maxime hue facit^uidelicet ilk: Cirathö*^ eftisfaluati, perfidem, amp; hoc non ex uobis. Dei en im donumnbsp;ex OperibuSjiie quis glorietur.Ipfius eiiimfumusfalt;ftura,pernbsp;Iefum,in operibus bonisrut in ill is ambulemus. Hie comprehenoi^^nbsp;trunCß tgratuita gratia nosfaluari, quatenuscredimusin Chrifiüi'^^nbsp;fpiritu fanclo impleri iniuftificads mandata Dei Quorfum iggt;^^nbsp;iuftierjsnoftris gloriamurC' '

Sedamp; illud infigniter in iam citato loconotandum cß:quoda»t» nation is gratiam dono dei nobis con tigiik,n ô ex operibus, nenbsp;nbsp;£/

rietur.Deus enimfuperbam carnisgloriam non poteft ferre. At . batur gloriæ non minima porno coram deo h oniin ibus,fi ipfi ptf Jnbsp;rias fuas pocuiflentremifïîonê peccad fibi Sgt;i. uitam æternânbsp;benefiaacuâgeliicÔtigerunthoîbus,ut laudetgloriagratigdci

lam tandem accenfe prædidis, amp; huiic Pauli locum. Qui faluosfecitnos,amp;^ uócauituócatione fuafan(fta:nô fecunt^tiiÀ .nbsp;ra noftra,C nota exclufiuam. ) fed fecundum propofitum fuumnbsp;nbsp;nbsp;,

tiam:quædataeftnobisperChriftum lefumjantetemporaatetf^'^u nifeftata eft ante nunc,per adpanrionem faluatoris lefu Ghrifiitqtt'^nbsp;ftruxit quidem mortem: uitamautem, amp;incorruptibilitatcm innbsp;produxit per Euangelium. Per Euangelium fignantcr:hoceft, »nbsp;tiæpromiftionesôlt;fChriftum:rtonperiuftiriaskgis.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i

Nendum teinpero mihi, nifipriusamp;hunc Pauli locum qui eft Tit. tertio. Cum autem beni^iitasamp; humanitas adpatuit» 13nbsp;toris noftridei, non ex operibus iufticiæ quæ fecimusnos,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,

mifericordiam fuam faluos nos fecit. Adeo fuitimpoftibik tuva per iege coram deo, curari:feu iuftificari: ut nifi gratuits mif^nbsp;d!ainterccirinet,perrcdemptorcChriftû,nulIushomopotuiiktfai^ j

Sed iamfatis eftteftimoniore fcripturæqiiædetrahuntlegi^nlt; am iuftificandi:amp;negant q? per opera nOftra fakiadonemnbsp;fimus. Sed iuftificationis donum tribuunt gratig dei amp; redemptotinbsp;fto: quodhabeant quidem, qui inoblatarnamp;gratisdonatamgt^t'nbsp;credunt. lam prudenti amp;pio letfioi i facik eft iudicare, quantanbsp;ftimoniorum ex facra fcriptura hue a me adduci poftet, fi cala monbsp;gereuelkm.Cæterum quatemeritateamp;^infcitia quidamaudeantnnbsp;miftïmasfcripturæfententiascauinarijamp;teftimonfisfpiritusfanrinbsp;dere,dicamin quodamaliolibro: in quoadmalignasamp;uanasacîn^*^nbsp;riorum cauillationes,in confiitationead hoc inftituta,refponddO*^^

Prædiftisueroteftimonrjsadijci ôd ilia poterunt, quæ ex rum libris citantur, degratia nouiteftamenti: quale eft,quodkg^nbsp;pud Hieremiam capite xxxi.Eccedies uenicnt,dirit Dornin us:clt;^nbsp;domui Ifirael amp; domui luda fccdus nouu.Non fecundû paétum,4

Pgicum patribus ucftrisnn diequaadprehendi manum corurti,utedu/ '^rem cos de terra Aegyptepadum quodirritum fecerunc,et ego deminbsp;*^^usfiimeoruiTidicit Dominus.

Obferua primo omnium de caufis abrogatæ legis dicit nee alias alle nifi qgt; exadionibus legis,nemo inter tot fandos Ifraelitas amp; lu/nbsp;^^osfatisfecit:imonec potuitfatifFacere. Si enim poten tiafatisfaciendinbsp;^safiuifletjhaud dubiefatiffeciflent multitquia multis illorumnon denbsp;^^bonauoluntas:fcilicet,intertotgmulosamp;fedatores,totfeculorum,'nbsp;legis. Et illis quidemfatiffecinet lex: nee opus habuiflent no/nbsp;^onc dodrinæ,feu permutatione, legis uidelicet in gratiam. Sed ab/nbsp;^?§aturlex jUtdifficillimum onus:amp; qtiidem inutile ad iuftiheandum*nbsp;^aivjuamad aceufandum peccatum,ó(^irrogandam maledidionem

furquatiiædamnadonis rea peragatur. Omnes cnim cogn me, a in inimo eorum ufqj ad maximum, a it Dom in us. T unenbsp;qaando deus pater nos docet uerbo gratiæ amp; fpiritu fando.de remn onbsp;nepeccatinofh'i, 8^ dono uitææternc. Hæc enim funtcredenoïin»nbsp;um dei incarnatum,ôlt;^ traditumpro nobis in mortem.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.

Quia propitiusero iniquitadeorum, amp;fpeceatieorumnonreto*'^ bor amplius. Sicinquam,cognofcent metlnteHigent ex uerbonbsp;hoceft,exEuanoeIio, de Chrifi:oinearnato,paflo,amp;:glonficatodnbsp;peccata fua ignoKÎ 8i. condonari. Hgc incelligêda eft fîdesinnbsp;îuxtaillud Efaie. liij. rnfciendafua,iuftificabit,ipfeiuftusferuusnbsp;multos:amp; iniquitates eorum ipiè portabit.

In h oc igitur Kicremiæ uadcinio de caufa abrogatg Icgis nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j

amp; diciturfuiflè, quod illius exaÆonibus nemo fatisfaciat. eftaliud, quamdeum impoflîbiliacarnalinaturæpræcepiffc^nbsp;promittitur noua alia iufticia, qua ab exafliôibus legis Iiberanauf*nbsp;hoc folum, uerumedam apeccato amp;æterna morte. Cuiushæc^^/^nbsp;cia eft, quod animos credendum,nou(s modbus, fpiritualibus uiddij^nbsp;gt;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;amp;: fanc'tis,induitac munit,aduerfus imperium pcccati amp; DiaboEp^^

nequefic renouât, utlegcmdiuinam nonabfq^ fingularidefiden'ü,nlt; ntcr ac fponte, 8C cum fumma uoluptate,hbeat ipfisfacere: cuiusnbsp;us magno odio tenebantur.

Si igitur legis diuinæ mandata nunquampotua'unt impied a can^^ ïinatura:idque declaratumeft omniumIfraelitarumScludæorumt^'*nbsp;emplis: quomodoSCquafronte dicuntquidam,necimpoflîbiliaei^*nbsp;gis mandata,amp; illius exatftiôibus nos fatiffacerepofle,amp;mereri hoîed*nbsp;ilia fua obedientia æternam faluationemCHoc ne eft Chriftum foluer^*nbsp;c ccelo deturbare,amp; Andchriftum in locum eins ponereî' Oportetig^'^nbsp;turreijeereiftasomnes impiasdodrinas ,quæ prædicantmeritunu'ül^^nbsp;ciarum noftrarum:aut contra, omnia quæ innouoteftamentotradit^nbsp;funtdegratia,remiftibne peccati,iufticia,amp; æterna uita, dequeferuato^nbsp;reChrifto, fide in Chriftum, amp;fpiritufando,proutefteffîcax in ert''nbsp;dentibus,femelnegare. Intelïigis ergoquoïoco fintbuccinatorescatöjnbsp;lium iufticiarumçScd pergam etiam exphcare,quæ caufæ fuerintap^®nbsp;Deum, latæ nobis impolîibilis legis.

Secunddpdrt Proinde in dodrina e^eiuftifieatione nihil dilputamus de legisp*^ Cap.Ttrtij. litico ufu: fed de quodam alio ipirituali,uidelicct,quodeus peraccuft'*nbsp;tionemnoftripeccad,uoluiinosad ueramanimi humih'adonemperdi^nbsp;omnes eos, qui ialui fieri debent, ante omnianbsp;liflcgih I*3ri coram deo: adnoticiam immundiciæ fuæuenire, amp;adtimoröï^nbsp;dei. Qua caufa Iex,non extei'nam wtum operum iuftidam prædicat:nbsp;uiribus rationis utcunque fadmus, fed cumhacaIiamquandam,£}U^nbsp;eftW

liber prim vs. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tî

tiongefupra omnes uires noftrasrncmpe^iufticiamcordr? auasn qui ^äbcnt, eos n eceffc eft fin e omn i pcçcato efte» Et impofü b lie eft i 1 ' an ; ninbsp;îcinfirma natura habcrcaiifi per côtinuam remiftiQuê pecca d Si fidè',nbsp;EuâgeliQ creJid TÛunbsp;jjp^^Stur lex talem lufticiam predicaret, qiiam quiîibct fuperbi pna^nbsp;? S^hypocritæ prgftarepoftentificutexiftïmabatiUe nçphariir. hy'lt;nbsp;P apiidLucam cap.xviq. quomodo poflecpeccatores,perofteiinbsp;peccati coram deo humiIiareCSed PauIustradithuncpQtiflimûnbsp;^Süfuniefte, oftcnderc Siaceufarenoftrumpeçcatum,RQma.nb Sinbsp;. ^ Deinde quomodo efiètdodn'natimorisïex, cuiusiram cuibbetnbsp;Udolatræinmente, auari,ambiciofi ,inuidi, Sic.per externaope^nbsp;I ^*tave,cauere Si fugerepoftent^ Euehercc potius hominem in fuper4nbsp;^§îoriationem,8ifiduciam iuftiçigcarnis, qtiam compreiTa iUius arnbsp;S^ficiaôi impio tumore terreret eum Si, cor eius concuteret: Si fie pîa/nbsp;(j^'^3gis noxia eftet homini quam utilis» Sicut cîaret ex omnibus quænbsp;/^oiîtritione dixi. Quidam tarnen Iegisdo(ftrinam,fuoino abuiu,.nbsp;dixi,in uenenum ,Si impietatis cauftam conuertunt. Nam peffî^nbsp;^^outuntur lege,qui illampro iuftificationis doétrina habenEnbsp;J« Quare a'iam qüandam perfeeftam iufticiam prédicat Icx : Si illiusnbsp;i^'^quandam nobis facit. Non enitn fruftra prgcipitur,quafi cam.nû/,nbsp;fimus accepturi. Amiftaeftquidemcatufticia in Âdam,ad quanxnbsp;'^'ocreati fumus. Quanquam autem impofTibile fit iftam a carnaïinbsp;^^^prgftari: ta men eius debitores fumus* Noftroenim uicio maîi fuznbsp;^.^^Cgtcruin in Chrifto lefu iterumrecuperamus eamtcuius nunc pri/nbsp;.^^acccpimus, quatenus primitiasfpiritus Chrifti haufimustilhusnbsp;p'iitudincmSiperfeiftioncmiufticiæ accepturiinæterna patria* Sednbsp;. carnaïi natura obtincri a nobis perfedahaudquaquam poteft;

Sedinterim dum hicfumus,debitinoftri,Sipeccatiquodhabemus ^îUira,admoneri debemusrquodnifi per lcgem,fpirituah'tcr prtçdicinbsp;^gt;de utrilqucmotibuscordjs,uiciofis Si fanétiSjiiIosdamnanGO,8inbsp;poteft. Ac n ifi ad perfetftam noticiam peccati no/nbsp;periicnircmus,nelt;q5 contei'i coram deo,neq3 intclligcre beneficiumnbsp;.^^niptionis poftemus: Si nullo modo beati ac falui fieri.Nec intérimnbsp;fiioni tradendaeftSihæcratio, quam piauïoante attigi,idcoctiamnbsp;ç ^poni nobis impoftîbilia mandata, ne ignoremus hanc ueterem 8Çnbsp;'uptam naturam penitusabolendam eftc.Si nouamac fpirituaïemnbsp;oportcre,quæ futura eft perfeSle iufta, plena fanSfitatis Si ueritsi.^nbsp;^oram deo.Has rationes firmas ac ucras,latc a deo impoftibilis legis»nbsp;noftras longiiÉmefuperat atqi excedit, qui

mitt ere: 8iprecari,fiquando Deus dcteispcenitenriam, ad cognofc^^ dum Licritatem, 8c refipifcant a dtaboli laqueis ,a quo captiui tencni *nbsp;ad ipfius uoluntatem.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j

Igttur in dodrina îegis hoc præcipuc fpeétari a nobis debet, , cognitionem peccati noftri ilia perducamur. Id fiet,fi uires noftras conbsp;ramus ad Iegis fpiritualem exaâ:ionem,qua requirit a nobis non 1^^nbsp;operum exteriorû iufticiam,fed etiaminternam cordis puritatein,nbsp;qui nÔ faciunt, femper fingent abfurdiflîmum effe, diai,q5 talesU^nbsp;pofitæ fint nobis a deo,quibus nemo debitamS^perfetîlani obeoiô gt;nbsp;ain pofllt præftarc, nemo gratiam illis mereri.

Sed fumus omnino pcrfedç iufticiæ debitoresîquam præflad bisefl inipoflîbilc.Quodfihomoinpeccatumnunquara collapfos^nbsp;fec,habuiflèt earn iufticiam,futurusin omni uitafuaperfedleiuftus»^^nbsp;rax, amp; fan dus coram deo. Nunc uero quia incidit in peccatumînbsp;in carnalern naturam,fpirituaïis amp; fanda:non iuftificatur Icge,fc^P^^nbsp;cati fuijdebitæ perfedæ obedientiæ, admoneturtdenic^ ôéreiisp^^nbsp;agituromniummaledidionumlegis, ucnifîpergradam, quænbsp;in EuangeliOjfaluari non pofîît,

Pïuresautem,uel contra uoluntatem legis,tcgutatc]pexcurantâîUi^ peccatumtquod quanto periculofaciantjdiice i.Ioan.i. Iftifuntqoip^nbsp;catum cordis negant efle peccatum.Nam aIioqui,non pofient fuump^^nbsp;catumtegere ôdexeufaretneepofiènt ferio dicere,non peccaui,fâc^*^^nbsp;micidæ,adulteri,raptores,amp;:horumfimiles. Ergo aliud peccatum «ynbsp;4d negant pcccatû efequanq nefeiant quid dicât,amp; nihil prorfusnbsp;intelligant. Sic autem exeufabat peccatufuumpharifæus LucæxVilJ*nbsp;Nünc uidequpfitabfurditas docere,quod lexpluraexigatqiwpf^^nbsp;Rare ualeamus. Nifi enim hoc faceret, neede peccato nos fatis doccfC^jnbsp;necad gratiam Chrifti quærcndam impelleret. Et per confequens,^nbsp;rem iuftifîcationiscoram deo uana èC in utilisdoclnha efièt. Non enionbsp;uuk nos deus per Iegis exadiones opprimere : fedfaluu noftræcofl^nbsp;(utere, eo quetn dixi modo,

QVODLEGlSEXACrrONt DEBVIHVS, expendiffi pro nobit Chrtflum : ddhitc denbsp;promißionibui cr Euangclio.

DEIati fumus tandem curriculo fermonis ad eum ufcp locum, explicanda eft pars ilia alteradodrinæ Cbriftianæ, quætra^^^nbsp;quomodo per gratiam, amp; cuius benefido a peccato Si. eterna morte JJnbsp;beremur. Id enim exigit propofiti operis ratio. Satis enim didum enJJnbsp;denusî cur impofiîbile fit,Iegibus ullum hominem iuftificari,feu Ilt;onbsp;rari a peccato amp; morte. Quiaexadionibuslcgis nemo poteft faut »ccnbsp;rerquareneciuftus autbeatus elfe, per opéra fuacorâ deo. Impedim

^inî,carnis,hoceft,naturæ carnali's,imbednitate, tyrannide Diabo **gt;quam aduerfan'us l'fte Dei amp; lefu Çh rifti exercet in omne genus hu/nbsp;^anum, quod liberum quidcmfuturumerat,fifinepçccatQ manfiflet.nbsp;puncueropeccato feruit amp; peccatjquo nomine ex Diabolo efb ficutnbsp;Joannes ait:Qui facit peccatum,ex Diabolo eft.i.Ioannis terrio* Namnbsp;Oomo quidem conditus fuit rectus, qui fi in fan di operis propoftto, 8lt;nbsp;^«aerga Deum obedientia permanercuoluiiîetrpotius, quam impianbsp;^adenti Diabolo obfequi Si parere,nunquam perijflètSed quiadiuernbsp;Jomfecutus eft,horribili calamitate corruit: qua fc amp; uniuerfum genusnbsp;^otninum feruumpeccatiamp;Diaboliconfhtuit,amp;inlaqueos seternaanbsp;Mortis coniecit. Sieenimeftpeccatorhomo, utiam pronaturæfuæin/nbsp;S^io,non poflît nifi infignis contemptor Dei eflè, contraria uoluntatinbsp;affedare, cupere amp; uelle: amp; pierumquo trahit cupiditas fequi.nbsp;'^itimma, iræfiliuseffè. Neeparua hæciniuriain Deum eftrfcdhancnbsp;P^ccati uiolêtiam cernere eft in omnibus,qui nodum funtrenati per fi/nbsp;inChriftum. Quanquam ipft quoque renati non fintliberi pror/nbsp;^^s^hoc eftjfine omni peccato in came. Quia cum peccato omnes fandinbsp;Mantur:ac fuftinenc difficilimum certamen. Cæterum hgc mala no/nbsp;ois adcHejdebuitper lege declararirreliquum eft,ut de euagelio loquanbsp;^Or, quo docemur, quomodo 8lt; per quern rurfus ex il lis liberemurt

Hæceft ero-o promilTionum amp;EuangeIq dodrina,quod gratis,pcr nbsp;nbsp;nbsp;. «

'^'^èricordiam Dei,propter Çhriftum redemptorcm, amp; peccato Se mor ^npiamur. Ad hoc enim,mifit Deusfi'lium fuum, amp; damnauitpcc/ doOrint.

in cârnç,hoceft, in filio fuo,quem uere incaraatum,tradidit pro 'oerandis nobis in mortem. Chriftus igitur rem falucis amiflam,8lt;Qm/nbsp;^Onimanibus pcrditam,fua cruceamp; morte iterum nobis reftituit,ac repanbsp;J^oit. VoluntariaenimmortefefepreciumdeditSC uidimam pro no/nbsp;^ispeccatis:Slt; fie a malçdidionibus legis redemit.Dcniç^ feipfum donbsp;^3ndo nobis, exhibuit ueram iufticiam etemam uitam:ut quiconquenbsp;J^tümcredunt,fîntiufti,fandiôlt;beaticoram Deo,nihil habeantcumnbsp;^â^nec Icx quicquam contra eos,fcd fint gratiæ filq, 80 habeant uitamnbsp;^^^nam. Sed amp; fpiritum fandu nobis promeruit, quo dudore amp; gu/nbsp;^¦natore peccato amp; defyderijs eius prorfus uaIedicimus,Slt; in nouitatenbsp;ambulamus. Hoc uolueruntolim omnes promiftîones illae, quænbsp;^icrninifterio fandoBî prophetaR2,degrahaerga noslefu Chrifti,di/nbsp;^^?ficutin litens ApoftoloRîdiligenterexponunt, lllisemclaredoce/nbsp;fgpediKi,lcgc non efle iuftificatiôis dodrinâ:amp; oportuiflè legenbsp;^^'teuelatas Euâgelq promiftîones abrogari: quia alioqui nulli pateretnbsp;^^^patuiiTet unquam introïtus incoelû,amp;regni Dei hp*editatcm.Qua/nbsp;ea aufa in h oc capite aliquot proferam. Sed prius eius gratiæ, quamnbsp;Euangeli] efle, quædam teftimonia præmittam, quo paratius at)

feruntur ipfiusmet Chrifti uerba. EtficutMofes exaltauit ferpenttnli in defertotita exaïtarioportet filiû hominiSjUtois qui credit in eumnorinbsp;pereatjfed habeat uitam æternâ. Sic enim Deus dilexitmundû^utUtHg^nbsp;nitum filiumfuum darettutomnisqui creditin eum nonpereat, fedhï'^nbsp;beatuitamæternam. NonenimmifitDeusfilium fuum inmundunî»nbsp;ut iudicet mundum:fed ut faluetur mundus per eum.Qui credit innbsp;non iudicatur: qui autemnon credit, iam iudicatus eft, Qüiaô®^nbsp;credidit in nomine unigeniti filq Del.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;t

cbnftiM tfro ^âgnificaprofeélo hæcprædicatio eft docftrinæ Euangeîij meruit nobis tia,Chrifto amp;fidein Chriftum: amp;quæ mihi locum Pauli: Deusiî^

re exponit. Primum enim teftatur, conferri nobis uitam seternaf« Überaus beneficio mortis Chrifti, crucifixi uidelicet, pronoftrisp^^^'*nbsp;tis. In cruce enim pendens, refpondit cypo exaltati ferpentis innbsp;Iam ut afpeclu ænei ferpentis in gratiæ fignum eredii feruabanWi'nbsp;ab ignitis ferpentibus: ita qui fide promiflionis Euang^Ônbsp;refpiciunt in Chriftum feruantur a morte. Necimpeditillos pcccatumnbsp;anuqui ferpentis,hoc eft,Diaboli morfus,prima Cor.xv. Aculeusi^®nbsp;tispeccatum eft:uirtus uero peccati lex.Deoautem gratia, qui dediû^®''nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bis uicftoriam,per dominum noftrumIefumChriftum.Quareteftatui'

hiclocus,uitamæternâijs côfcrri,quiin Chriftûcredunuquâlexo^^^^ potuitimpctrare. Quianeminêpotuitapeccatoliberare,feuiuftifilt;^''^*nbsp;Quoibencfinbsp;nbsp;nbsp;Secundoagiturdegratuitamifcricordia Dei, quaacceptamurin

«Km redcm= osorarin.S/uitae aEternehcrcditatefn.nnllinc: alm-nic k£gt;ntgt;firin

filij fuimorte,falutemnoftram redeinit. NecrequiritanobisDcusan'' tld ,nift ut tamamplum gratiæ beneficium per fidem recipiamus amp;nbsp;n aliter poflîdcamus: or n an tes h æc gratiæ don a, con fcftion e, lande, lt;n^nbsp;uocatione,gratiarumalt;ftione,amp; totius uitæ nouitate. Necp tamenefi*'^'*nbsp;compenfatio bcneficq huiusinhacnoftraobcdientiarquia faluatioo^nbsp;gratia recipiturper folamfidem. Qua rationeconfiâtdonailla Deigr^nbsp;tuita efte:amp; finemeritis operum noftrorum donari: Imoexclufaineut*nbsp;operum noftrorum gloriatione. Sicuc Paulus docet: Roman, tertio»nbsp;Ephef.fecundo. Sicutenimfinemeritis operumnoftrorumin gratisnbsp;recipimurutareceptiin gratiam, iuftificati per Ghrifturrtj non me-*

ïcBurgratiæ donum,fed Dcum pro gratiaglorificamus» Tci-tio ad/ ndtur, quomodo non rnilkis fit Chriftus tanquam fcuus quidam Sónbsp;*'^placabilisludex:qualemimaginantui'efiehypocritæifti amp;iufticia/ crudflif ia»nbsp;^Hiqui ilium fibi conciliandum efle opcrib us fuis ducunt;cum fit omni/ dex-ledclennbsp;^^fcruator cicmctiffimus. luxtaillud Efaiexlix. Parum eft,ut (ismihi.nbsp;fffuusad fufcitandas tribus lacob, amp;fcceslfracl conucrcendas. Dcdinbsp;^^nlucem Gentium, utfisfalusmca, ufc^adextremumterræ. Hæcnbsp;ampliiïima confolatio, qua uniuerfalicer omnibusarterna falus innbsp;Chrifto offerturmeq? refjeitur ullus homo,quatum cunqs fit peceator:nbsp;talem reapiat fide fua effe Chriftum,nempc, æternum omniumnbsp;^öxiatorem,qualis offertur.Condemnationis cnim unica caufa cft,nonnbsp;*^fcdere:amp;nonredpere,Chriftum talem effeJtacp Sc qui man ent in in/nbsp;^^dulitatc,feipfos excludunt agran'atSC æternam faluccm a fe rerjeiunknbsp;hucfacitillud loannis xij.EgoIux in mundum uenüutomnis quinbsp;in me, in tenebris no maneat.Etfi quis audierit uerba mea, nonbsp;^ftodieriuego non iudico eum.Non enim ueni,utiudicem mundum:nbsp;ut faluificcm mundum. Qui fpernit me,amp; non aedpit uerba mea, hanbsp;^^tquiiudiccteum.Sermo,quem locutus {um,ineiudicab«:cum in nonbsp;^ffimo die. Roman, viq. Nulla nunccondannatio eft his quifunt

Qiiarto, redituradfidei conditionem,fapcinculcatam. Qtiicredit [5lt;^um,non iudicaturtquiautemnoncrcdi£,iam iudicatus eft. amp;c. NSnbsp;f prædicario, proponitS^offèrtnobishâcnouamconditionem, ,iouupaäMitnbsp;^i^nouumpaftum,utfiderecipiamusoblatamgratjam,rcminîone pecnbsp;^^Mufticiamamp;^ æternam lutamrhæcenim dono gratiæ, per gratuitamnbsp;JJfericordiam,nobisexhibcnturomnia, propter Chriftum Sin Chri/nbsp;^^'^Nam Chriftum mediatorem habemusamp;pignus,huius noui pacQi,nbsp;^^nouæ conditionis: neccxciduntabhac gratia homines,nifi per in/nbsp;^cdulitatem. Contemnit enim increduîitas Euangelq uerbum: turnnbsp;pfiimmctferuatorem,filium Dei Chriftum: turn ipfam quocpmiferi/nbsp;^ordiam Dei patris. Ideo mererurcaftigationcm æternæ condemnatio/nbsp;^^'Mar.uIrimo.Euntes in mundumuniucî'fum,predicare Euangeliumnbsp;^'î'nicreaturæ. Quicrediderit amp;baptizatusfucri£,faluus crit:quiuc/

Porro ,1111 loco qui iamenarratus eft, addamhocPauIitcftimoniû, Ladern faluationis gratia,quam per Chriftum habemus,quod eft adnbsp;fecundo. Et uos cû mortui cfTetis in dclidtis,Slt; præputio carnis ue/nbsp;^'9î,c0u!uihcauitcumillo: donans uobisomnia dclidta,delcnsquodnbsp;^^uerfus nos erat chirograph u.m decrctis con ftans,quod erat contrarianbsp;^oöis.EtfuftuIitilludcmcdio,affigenscruci: amp;cxpoliansprindpatusnbsp;^pOteftates,oftentauitpalam,triumphans illos per fe.

Docecigitur Paulus abrogate cfle legem, beneficio mortis Cbdft*' fed cur abrogari qugfodebuiflet,fiilla »uftificari potuifîèmusCEtcut*^nbsp;ta abrogata eft,fi aliter quam per traditionc Chrifti in mortem libeßf^nbsp;potuiffemus a peccato et a morteC Verum quia per lege nemo potuiînbsp;ftificari,illa tantu gternis exccrationibus deuouitpeccatores:quenbsp;dio ÖC ira potiffimum intelligi debet abrogata et induda effe,ubinbsp;de legis abrogationetfeu ius illud exigendi perfedä obedientiam,feu^^nbsp;bitum perfedg iufticiæ, cuius nemo unquâpotuit elle fol uendo. Eo$nbsp;nemo,nifi condênari perIegem.Sedbeneficio Chrifti habemus,quo^nbsp;ctiâfi exadtiôibus legis nemo fatisfaciat,tamê lege nemo condênarinbsp;fiuHuc facit illud Pauli. q.Cor. v.Eû qui nô noueratpeccacuiTi,pron^nbsp;bis peccatû fecit, ut nos effi'ceremur iuftida dei inipfo.Gal.iq, Chrilbi*nbsp;nosredemitde maledido legis, làduspro nobis malediclum. Sedinl^nbsp;rim tarnen manet obedientia ergalegê, ut cuius funt renati debitor^»nbsp;quia funtdebitores mortificandg carnis amp; feruiêdi proximo.Quan^nbsp;autem hæc obedientia omitti non pofîî t: tamêfaluatio gratis contingf»nbsp;finemeritis operumnoftrorum,per mifericordiam, propter Chriftünî»nbsp;quod grauæ beneficium omnibus pietatis operibus omare debemus»

HisfundamêtisdodringEuageli) præiadis,mox fubfcribâaliq^'*' earû promilfionû,qug fade funtper fandos prophetas,de regnonbsp;tig Chrifti, con tra imperium ,imo tyrannidê,peccati,mortis amp; Diabof»nbsp;Idcp hoc confilio,ut palam fiat,hanc iuftificaxionisdodrinâ, dequa*'^nbsp;hoc fcripto ago, non elfe noua in Ecclefiat fed femper a conditonbsp;uftp ad hgctempora,eandemapudomnes pios,qui modo rede inftitU^nbsp;ti funt,perdura{fe:amp; duratura ufqj ad diem adtientus ludicis Chriftf^^'nbsp;rorefteiTi,cuiusnemopotuitautor elTe,nifi Diabolus amp; Anuchrififs*nbsp;quo cxiftimatur, q? ex operibus legis, noftra induftriafadis,iuftih''nbsp;am coram deoamp;falutemconfequamur.

Proinde initia Euangelrj funtuetuftiftimamnox enim cG bpfus primus homo in peccatütet per peccatum in diaboli poteftate redadusnbsp;erexiteudcus SCconfolatuseft prima Euâgeïq promiftïone. Dequaû^nbsp;ne.irj.fcribitur in hûcmodum.n'nimicitias ponâ inter te amp; muliereni,nbsp;inter fernen tuumfernen illius. I PS VM conterct caputtuum'^nbsp;tu mordebis calcanéum cius.nbsp;nbsp;Significa turn eft enimhacpromiflîo^

ne, nafdturum fuifteuerumhominem, quiopprefturuserat Diabo» imperium, Si. omnem illam poteftatem eierepturus, quam perpccd'nbsp;turn inuniuerfumhominumgcnusufurpare cperat.TunccurnU^nbsp;bumdei calumniaricccpiflèttamp;fidemac reuerentiâ illius, hominu^^nbsp;dumcreato,abftuliflêt.Hocigiturfuit, iftiantiquoferpentiDiaboIOnbsp;capi'^

_ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;L I B E R P R I H V Jînbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,4

contererc, imperium uidelicct,amp;fæuam tyrannidêcn'pcrc,qua( ^noxiû tenait totum hominum genus, feruumpeccati Si. reum æternenbsp;^^ndemnation is. Deinde hominë ipfum,cum tota pofteritate, in prifti/nbsp;ftatum fîïiorû dei reftituere : hoc eft, Iiberare a peccato amp; æter/nbsp;niorte, amp; efficere iufticiæ 80 gternæ uite h æredes. Quod fadû effe quinbsp;8c impletû ,per lefum CHRIST VM Dominum noftrû, ipfi Euznbsp;*^§eliftæ8d Apoftoli funt nobis locupletiflîmi amp; firmiflîmi telles. Nanbsp;huius prædicatione con fumât totius noui teftamenti doéîrinana.

Vleit ergo amp; con triait caput iftiusferpentis,auferensilliregnum,ac .^ruens,quod fuit peccati amp; mortis,Ieius Chriftus Dominus nofter.nbsp;*^*^ innoshuiusfuæ uidorig beneficiuomne contulit:nonrefpiciens,nbsp;^^idnosmerebamur,fiue noftram indignitatem: necp requires aliud anbsp;^^^gt;is,nifi graag fug fide. Quan qua hac eadem gratia erudiat nos, lit abnbsp;impietateamp;fecularibus defyderqs, fobrie,pieamp;iufteuiuamusnbsp;'pfgfenti feculo.Sed apprehêdi ilia gratia tenen aliter no poteft niftnbsp;^^fidê .Contingitem gratis, permifericordiâ dei, propter Chriftum..nbsp;etiam omne, quod non fit, per h uius gratuitæ gratiæ fidem, uerenbsp;Ç^ccatum eft coram deo. Et quo m aior eft arrogantia amp; fiduq'a proprignbsp;'^ftidae ,eograuius peccatur.

^nfidias tameadhuc ftruit malignusifte,amp;^ contriti capitis ferpes,re/ filrj dei:Slt; homines perdere,nô prorfus quiefeit, fed laboratut falnbsp;^^^liquot Chrifto cripiat:utetiâPetrus didt.i.Pet.v.Sed Sefinpromiffinbsp;huiuspericuli admoniti fumus. Sed nihil poteftcotra noseffi'cerc,nbsp;p^cfuccediteiuspeftiferisconatibus: modo uera inChriftu fideprgditinbsp;ac permaneamus.Tradita eft em Chrifto omniQ rerum poteftasgt;nbsp;httxxvifj.Ec ideo de Ecclefia,quc fidit liberatori Chrifto,didlu efbôônbsp;inferorû n on prcualebunt aduerfus eâ, Matth. xvi. Petrus etiâ codenbsp;.^^piciens iubetutDiabolofidenoftrauiriliterrefiftamus.uricp quail/nbsp;jobijcimus redemptorê Chriftum, qui pugnatpro nobis cotraDiaboinbsp;j,^*^.Proindeipfa quoqj EccIefiafuperat,c0cuIcat, uincitaccoceritfidenbsp;Diabolûra Chrifto contritu. Non em eft opus alijs prgfidrjs ad hâcnbsp;ÎMoriârnifi fide dcbellati a Chrifto et cÔtriti aducrlarij iftius Diaboli.nbsp;-^offris opeRî iufticijs,nun^ poftèt uinci: fed utuinceret a nobis, Chri/nbsp;fua uidoria nos donauit. In hac ergodumgïoriamurper fidem,nbsp;Jj^ftores amp; gternû bcati fumus. Hgc ergo pria gratie et Euâgelfi ^mif*nbsp;^fuitiex qua deinde ocs reliqug de Chrifto promiftîôcs fluxerunt: donbsp;p^^nianifeftaEuâgelrjprcdicaaoe,deincarnatione,morte,refurreéfiÔenbsp;brifti,filij deijillius gloria decIararicocpilfet.Porro fanlt;fti patres,quinbsp;^iidaruerût,iuftietfilf) dei,haRîpromiftionûfidefunt falui fadi, nonbsp;nos fide promiftîonû Euägelfifaluamur.Qugabillisqug patri/nbsp;funt fadg,in n ulîo penitus uariant. Nifi quod teftantur Chriftunanbsp;P^Oniiftiim,eflc cxhibitu ÔC regnare. Et prophetaR2 quidê promiflîone§nbsp;C iiij

funt aliquanto obfcuriorcs Euangclio: quemadmodumaîfjsamp;^ promiflïs deus fubinde clarius adperuit,adhibins uarfjs drcunftaojs J®nbsp;corum, temporum,G'gnorum,ubi,quando, amp; in quo populo, ex cjinbsp;tribu, Chriftus ille, infignisrex,deus Si homo, fui populi ucruspS'nbsp;ftor, Si æternus feruator, effet proditurus» Quorum nuncnbsp;exempïa fubfcribam.

ïgitur cum pluresdeChriftopromiffiones collïgi poffint,exljt^* Gcnefis,maxime tarnen præcïaraextatcapite xxij.inhæc uerba.

' rnctipfumiuraui,didt DQMINVS: quiafeciftihancrem,C Abraæ locutus eft, confolans eum) amp; non peperdfti filio tuonbsp;nito propter me.bcnedicam tibi,multiplicabo fernen tuum, ßciid^^nbsp;las cccli, amp; uelut arenam qug eft in littorc maris. Poffidebit fernen tU***nbsp;portas inimicorum tuorum:amp;; benedieentur in feminctuoomnesnbsp;testerr^. Quiaobediftiuocimeæ.Nôenimpermittendumeftjd^jî^^nbsp;fpiritualiffima promiffto ludaicc exponatur. Loquiturenim innbsp;usde Ecclefia,quæ ex omnibus Gentibus amp;populis perEuang^^*^nbsp;infidenominisCHRISTInafdturamp;congregatur,uerumnbsp;men:amp;prediciturregnatura,fpiïaliuticp Sgt;C ætcrnorcgno pernbsp;Quanquam quia inludaicopopuïonafd debuit Chriftus,nbsp;Abraæ intelligendum eft did, ante omnia ludæos: ex quibus fee,nbsp;camem genituseft Chriftus Roman, primo: Per quern omnes bennbsp;cimur.Gala.ifj.Spiritualibusamp;cleftibusbenediffionibus.Epb^P^'*nbsp;mo. Arephinccertedarum eftgermanum illudamp;fpirituale fcmen/\nbsp;braæ, populi qui hiepromittitur, cuius rex amp;faluator Chriftus em^nbsp;qui uincit perpetuo peccatum mortem, atep inæternum durât, cos nnbsp;lios efle,qui promiftioniremiflionispeccad credunt amp; uitæsetanep^nbsp;Chriftum: ftcut Paulusdocet Roman.ix.Iam etia Paulushlt;âcproinu^nbsp;fionenijde Chrifti regno ôifpiritualibus benedidionibus, intellexit^nbsp;queexpofuit Gala. irj.Neqj uero operum Abraæ mcritum,feu digni^^^nbsp;il lorum coram deo, in hac promiffioneprgdicatur, quafiin illam refp^nbsp;xerit dcus,fedobedietia,opus perfedæfidei,in eolaudatur:fiddinciu3,nbsp;que gloriadonem illam operum, meritorum amp; dignitatis noftre, pen^ ,nbsp;tus tollit,aufcrc SC exclud!t:fcilicct,fuperciliofam amp; impiam.Ideo nulPnbsp;modo iilam fecum ferre poteft fides: fed nudeconficit fe in prominentnbsp;gradam amp; bonitatem. Atqueitaomnern faluadonisgloriam tribuicdeOjnbsp;amp;: fert mifericordip eins gratuitæ acceptam.

prrtptffirfTd nbsp;nbsp;Signa temporû Chrifti certa amp;infallibilia predixit Pairiarcha laco^

cab de dduen Geiie.xlix. No auferet feeptru de Iuda,nec dudor de fubfelliis eius,ö^ tu chïifli. nee ueniat Silo, cuiadhgrebuntpopuli. Quia poftexhibitu reueb^^jnbsp;Chriftû,nô fuit neceffe ultra difcerncre inter gentem amp; gentê,populnbsp;amp; populum Jdeo regnü, feu fccptrum,amp; imper ij terreni corpora»*

LIBER PR I MVS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;6^

wiaieftaSjtunc ceflare debiutamp; auferri a populo Iudaico:amp;Ch n'fius prg: Vicari omnibusfub ccelogentibus amp;popuIisunusSf idc Dux,Seruaz

Rex amp; Pallor gternus.Ezecxxxvï).Quaréregni amp; facerdotf) têpO' ïalis in ludaico populo abrogado,fignû eft adiinpletaiç prorniflionû,nbsp;Chnfti ubic^ regnâtisrne porroalium feruatorem expedemus, quanbsp;'üin qui mifluseft,amp; Euagelift^ Apoftoli nobis pr^dicant, nempe^nbsp;Chriftnlefum. Q^iihisfignisetiam apudludeosdaruit, quibuspredinbsp;Efaias fore nobilê:cap,xxxv. T une aperientur oculi cæcorum,nbsp;Maures furdorum patebunt,Tunc fallet licutceruusclaudus, amp;aper/ nbsp;^^oTtlingua mutorum.S^Ci

Exodi xxifj. talis promiflioextat.Ecceegomïttam angelummeumï promißiodc ^angeli nomen, milTo cÓpetiuqualisfuitChriftus, Euâgeli) nuncius chrifioEXfnbsp;^prgcoapudludgos.Roma.xv.)quiprecedatteamp;^cuftodiati;et (hoenbsp;^ftduciSjamp;^ feruatoris.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;introducat in locü, que prépara ui, (in mâfio

illas eternas in coelis Joan.xiiij. ^Obferuaeü et aiidi uoceeius.Quia ^ondimitteteiïpeccaueris.Eftemnomenmeu inillo. SicergodeChrfnbsp;lo et hccpromilTio fadla cft,qui futurus eratdux feruator populi deir-S^emetiä folus liberare potuit a peeoto morte,amp;^ introducerein æternbsp;gloriâprcparatâ fa nótis a deo. Que nos e a eau fa, et h oc noie, per«nbsp;^^dientià fideihonorare amp; colcredebemusîetuocêillsus audire, hoc*

Joan.ij.Quem deus hoc diuino nominc,fugerga nos gratie,bo '^^adset mifericordip,fignauit.Quod dealio, cjuâ de Chrifto intelhge'nbsp;^^noniicet.uideloan.iij.Aéto.iüj.x.etxiij,nbsp;p E)eut.xviij,prgdiduseft,foreprophcta et dodor fui populi Chrigt;

ÜotTtor autê,noue utiep etalteriusdo(ftring,quatradita fueratper nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;promt

j^ûfeninlege. Nam ut iuftificationis autor et eauÏa omnibus fieri de/ JJwDfKt.is, ^'tfttanecelïehabuitiuftificationisdoctrinamadferre.Eamigitur at/ 'nbsp;^^^it per Euâgelium in quo eft promitîio reconaliationis, remiflionisnbsp;P^^^^tijuftieie cc uitæcccrng:quâhabeant,qui in ipfum o'edunt. Vernbsp;pcomiftîôisfichabent: Prophetâdegentetuaet defratribustuis, fi/nbsp;fufeitabittibidominus deus:ipfumaudies. Nâet Apoftolihacnbsp;^omiftioncde Chrifto intcllexerütetexpofuerunuficut habes Adf.iï],nbsp;paut memorabilis ca gratie promiffio, Jïpter caufas illas abrogatg legt;nbsp;^Mupoftêdunt no aliefuiftè,nifi q? Içxncminê potuit apcftó etamornbsp;dQerare,neminc uere luftüefficerc cora deo.Chjanq no deftititpeccanbsp;JJfes aceufare et cÓdënare. Propterea fuit duriflima et intolerabilis do/

^^la.quâctiâdepcatus eft populus. Cui deusânuês,et pro aplitudi ne *^*fericordipfuçrcfpôdit: bnoîa locutifunt, Prophefäftifcitaboeis,denbsp;^^dio frati Lim fuoi$i,ficut te:et ponauerbamea in ore eius; loquctui c^

ad COS omnia qug prgcepçro ilUQyj autê uerba eius, qug loquet «n mine meo audire noluerit,egorequirâ ab eo.Nihiï fignificat fenbsp;rîî,n«fi gratiæ contemptum:qui eft in illis,qui Euangclio non credu*

IL Regum vq, de domo 8lt;iàmiliaDauid nafdturuspract^^^^? ætcrnus Si. omn «um feruator Chriftus. PromifTionis uerb^nbsp;wdpromijjùt h ab en t: Cumque compïeti fuerint dies tui, ô^dormieriscumpatf*^^^nbsp;tuis,fuCcitabo fernen tuum poft fe,quod egredietur de utero tuo^jnbsp;P -fÿ tunabo rcgnum eius,ipfçpedifîcabitdomum nominimeo.CH^^^^^nbsp;Ëcclefia fanda, cathoïica, omnium qui crediderunt,tr^^xnbsp;amp;crediturifuntin Chriftumîgdificataperuerbum Euangelijamp;^P]^nbsp;fandum,inqua unadeushabitat,ô(jucreglonficatur: noninmai^^nbsp;dis templis, Efaigultimo, Ad.vq. ôlt;xv^tjOEcfortunabo thto^d^nbsp;iusjufcp infempiternum.Ego eroei inpatremramp;ipfeeritmihi innbsp;Is igitur eft Chriftus, unigenitus inçbhusdei: qui unus omnibusnbsp;cat Deum patrem,8lt; in regno gratiæ efficit filios amp; hæredes»N^^nbsp;beret regnum,nifi filios conftitueret: neç aliter fempiternuffl, nif*nbsp;recondliationem cum Deo ?

Eodem pertinet hæein Pfaimo cxxxq. promiflîoJurauit N VS Dauid ueritatem, nonauerteturabea:defrudu uentrisnbsp;nam fuper federn tuamjtem hæç, quæ promittebatChriftumfot^^^'^nbsp;numpontificemSdfacerdotcm Pfal cx.Iurauit DOMIN VSnbsp;uid,non pccnitebitcum:T u es facodos inæternum ^ecundum ordin^*^nbsp;Melchizedec.Nam Chriftus placare nobis fanguincfuo inhocpo^^*nbsp;fîcatu,Deum patrem debuit:amp; fie liberare a peceato Sf ab gterna moftt-Qiig recon ciliatio amp; falus,per legem nonpotuithaberi.IoannispUï^*nbsp;EcceagnusDei,qui tollitpeccatamund!. CæterûapudEfaiani'^nbsp;frimtßionn ximcnobilesamp; præclargde Chrifto promiftiones extant Nanti defou^nbsp;4e chrtfîo^ cîtatetcmporum regniChrifti primus locus eft apud eu Prophetamnbsp;pud Eftiani, cap.fj.nec diflîmilisadmodûçap.v.quosnon uideo, quacommodiö^nbsp;tepoffim hue tranftcribere:cum amp;prolixiores fint, ôdfiguratislocutio^nbsp;nibus nonnihil obfcuri.Sedcap. vq.prophetia eft,deortu Chrifti, o:nbsp;uirgine incorrupta.Namoportebatçum uer um fernen muIierisnafdïS^nbsp;finepeccato. Et huius uaocinq memin it EuangeliftaMatthæus.c^i^nbsp;primo, quod ut notum omitto. Eft amp; capite undedmo apud Efaiam itnbsp;rcfragabilede CHRISTI regno teftimonium; alqs fubindelo'*nbsp;cis, apud eundem Prophetam, deeadem reclarauaticinia. QuæoiH''nbsp;niarelinquo fedulitau prjledoris inueftiganda. Qpæ igiturpropht'^nbsp;ta ille de CH RIS TI regno h abet uatidn ia, nos rede in terpretamur,dcnbsp;internal fpirituali adminiftrauone:que ludgi prodigiofe et ineptiffim^nbsp;percoadâ literâetuiolêter,adcorporaleamp;mundanûregnû,qd fomni^nbsp;ant,torquêt:non intelligentesfcriptura Chrifto,amp;fan disin Chrifto,nbsp;pr»*

^ornitter^ regnum fpin'tuale,diui'num,cleftc,amp; æterniim:quo f ibc urapeccatoamp;abætcrnaiTiorte.ACapkeautê,xIxx.apudÈfaiam,nbsp;! hiftoria texitur de Chrifto: ufcj^ ad eius prophet ici libri finem*nbsp;narraoonc de Chrifto ibidem non paucadicuntur, quafinbsp;prius gcftarum defcriptio qugdamtcuius require exemplum præ

^^»De manu mords liberaboeoSjde morteredimâeos.Eromorstua vatiâniSde '^ors,morfus tuusero inferne.Sic enim loquitur Deus iïle,qui incarnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gt;

/^SjpaflbsgifrefurrectionisimmortalitateglQrificatuSjinfemi morte firni,lt;tpud ^fUxit.Etcredibile eft,quodeum locûfignaritnobisPauIus.i.CoFtnbsp; ühi hoc agit, quomodo per refurredionê Chriftiamorte,noftranbsp;aboleatur,ita fcribens: Cû autê mortale hoc induerit immortali^

J^^ncfiet fermo qui fcriptus eft. Abforpta eft mors in uidoria. Vbi ^ors aculeus tuus^ VbieftinferneuidoriatuaÇ'AcuIeusaûtmortisnbsp;^^^^^atucftjUirtus ueropeccati lex.Qco aute gratia,qui dédit nobis uic/

. ^^ieauic,euius prophetiæ MatthäusEuangelifta meminitcap.rj. Et naulèchri ^j.'^^hlehêEphratah, paruulautfisinmilibusiuda. Extemihiegre/ fiiexpliç^fnbsp;^qui fitdominator in Ifrael.Et egreifus eius ab initio,a diebus gternbsp;utuideascciam Deum,ab hocpropheta, Chriftumprædicari,nbsp;^^^Mich.v.

^onip,tribuit Chrifto diuinitatem, inhecuerbatEccediçs uenient ntj, fj^^^Cominus, Ä^fufcitaboDauidgermen iuftum, Ôlt;regnabitrexôlt;nbsp;|^^P^^serit,amp;faciet iudiciü iufticia in terra.In diebus ilhs,faluabiturnbsp;[j ^^Ifrael habitabitcÔfidenter.Ethoceftnomêquoduocabunteû;nbsp;iuftus nofter. Nam hoe loco bebrseis eft ineflabile illud.dn arnbsp;j^Iiteris foil Deo attributum,

a ^^^zechieleeftcap.xxxiiij. contra impiospaftoresfcriptR'amp;' rurfus Ez»^ielislâ illo, uero, faluifico, omniu populorum amp; feculorum paftore

(çj^^geChrifto Icfu.Cap.xxxvi. infignem locu continet,de gratia noui ?itnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fpiritus fan(fti,qui eft fpiritus Chrifti, quo ille tin/

k nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;peccato eterng morti erepturus. Cap. autem

agitur de reftitutione generali,tonus generis humani: quecon omnes ini,qui in Chriftum a*ediderunt,cxcitabun/nbsp;tç,.^^P^erneuitgg!oriam,ficuteodclocodocecur. Etpromittitur prg/nbsp;unicus Rexamp;paftorChriftus.Rex,nbsp;rtpropheta, unus eritomnibus imperans,2lt;nQnerunc ultra duae

Gentes, neediuidentur amplius in duo régna,nec^ polïuentur inidoïisfuis,amp;e. Quæomnia non quadrant, quamin Chriftuinô^^^nbsp;clefiam:ficut eriam ea quæmoxfubqcinnturæt erunt miht populfs-^nbsp;ego ero eis deus. Et fcruus meus Daui'd rexfuper eos : Si. paftornbsp;erit eorum amp;c. loann is decimo.

Habacuc Promittit 5cHabacuc Chn'ftuminumexjmium, regem arterniif* qui erat omnia unus reftauraturus, ut per confoîationem eam,quani^^nbsp;dit,popuïum in promifîîonis Euangelq fîderetinereteapiteq.Qui^^nbsp;hucuifioprocul,amp;apparebitinfïnem, amp;^nonmêüetur. Si moran^^^^nbsp;rit,expeâa illum:quja ueniensuenieGamp;non tardabit.Eccequi

. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;luseft, noneritreôla animaeiusin femetipfo. luftusautêfïde fuauiy*^'

Zacbtffiat, Zacharias multas habet de CHRIST O, Ecdefi a,ôlt; Icgis abrog^^ tione,prædaras eontiones:quæ omnes commodius apud eundemnbsp;phetamcognofeentur, quam fihuc ametranfleriberentur. Introdü'J^nbsp;regem Chriftum,uenientem fuæ Ecclefiæ, fuper afinam,amp; fupetp^,nbsp;lum,filiumafinæ. capite ix.Deinde eft apudeundem,capitexi. pto^*^nbsp;tio ilia amp; uendido CHRISTI fignata:quæ fada eft permutationcnbsp;gin ta argenteorum, uil iftimo precio.

Kalachiat. iMalachias deniqj, de facerdoti) le^h's abrogatione,ut ineffîôlt;^^ ,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;adiuftificandû, uatidnatus eft:amp; de Chrifti aduentu, nouis fpiritual*

bus oblationibus,aceeptis deo per Chriftum,hoceft, de tuali dei cuîtu in omnibus Gêtibustqui fituseft infidecognitionisChtinbsp;Ai,amp; uerapnitentia ilia cordis ôdcotius externæ nouitacis.Itaut abu^*nbsp;defatis datur intelIigi.Roman.xn.prima Petri. 17.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,

EthæcquidemRintemuIrispauca, quæhacftenusamerclatafunf» Sipaftimfeviptaafan(ftisprophetis,dcgloriareonioratiæfdij deijefi*nbsp;propbf/rfrKin Gnrifti, DOMINI ö^feruatorisnoftri. Ex quibus maxime pcrfpic^'*nbsp;promißionei um eft,nos faluosfieri,nonperopcraiufticiarumnoftrarum:fedpetß''nbsp;dei,6Cpropiciatorem Ghriftum. Quiafiperopefnbsp; Roftra coram deo iuftificari poflemus,Chriftus mediatoris amp; iufhfiö^nbsp;toris o' ' icium rctineri amp; tueri h audquaquam poftet: quod illi tarnen,nbsp;iamdiâis propheticis promiffionibus omnibustribuitur. Deindenbsp;dere eft bancpromiflam mifcricordiamô(:faluationem,quæ noftra^nbsp;Chrifto eft .eflègratuitam. Quia deusiuftificat amp;faluat nosper filijnbsp;mortem : quæ eft tanti precr|, ut nihil pro ea ab uniuerfis crcatun^nbsp;rcddipoftit. Hacigituromnem illamglcriationemiufticiarumnoft'^nbsp;rum funditustollitatqueexdudit.

In fumma, fieabrogatæfunteonditionatælegispromiftiones, nobis propter impoftibilitatem, natura rcbeîlem legi èi. Deo, inutih^nbsp;fuerunt.Etaïia res adiuftifîcandum propofita eft, nempe,promiflionbsp;conciliationis propterChriftum. Dixi autemfupraharumfide, patf^nbsp;qui fub

Cor.x.quasamp;nosin fijndamentûiuliificationisponimusdedJ^j^p^^^^ ^thibitiSCregnantisChrifti.Sicenimfemperuna uia, unaratio,8c mo queacnos iunbsp;^usfui't, coram Deoiuftificandirtampatribus quarn nobis. Vna eft z/ jHiKati,

I *^*01 falusôdæternabeatitudo, communisomnium, per unicum iîlum '^i^^prem peccati amp;mortis, fiIiumDeiunigenitum,Icfum Chriftum:nbsp;9^êpatres per fidênon minushabuerunt, regnâtem in cordibusfuis,nbsp;^deftruentêpeccatum amp; mortem,quam nos. Quia omnibus eft un usnbsp;Widern æternus faluationis mediator, qui credunt in eum. Hinc eft il/nbsp;MUeb.xiq.Iefus Chriftusheriamp;hodie,idceft8Cin fecula. loan.viq.nbsp;^braam exultauit ut uideretdiêmeum:uidit Si gauifus eft.Proinde hgcnbsp;arguunt errorem,infipientiam Si uanitatem eorum qui per ope/nbsp;*'îlegisiuftificariquærunt:rjfcptribuuntmeritum remiflionispeccati SCnbsp;gtcrnætprorfus cum abnegatione promifltonum Euangelq ,de falnbsp;'^ïtionis gloria per Chriftum.

Cæterum promifTiones,quasdixi,fecutafuntreueïata Euangelrj tê/ pyomißionet Pofa. Neq^ aliud eft Euamgelium quam annunciatioimpletarum pronbsp;^^dîonum, in Chrifto lefu, incarnato Si pafto, pro noftris peccatis,Sinbsp;S^orificato, pro iuftificandis nobis Siredimendisab æterna morte.

* ox Igtiftima gratiffima omnibus qui inconfden tia onus peccati fui, illud, aliquando faifaunt: öC horribiïem iram Dei, quanbsp;legem omnes damnamur,ueiT cognouerunt. Hæcenimres, defy/nbsp;Chrifti in omnium piorum cordibus, omnium temporum,.acnbsp;'^^diuficut dicitur Malach. iq. Ecce egomitto angelum rneum:Si prgpanbsp;^'^bituiamante faciam tuam. Etftatim ucnietadtemplura fuumfalua/nbsp;quern uos quæritis: Si angelus tcftamenti, quern uos unit is. Sicnbsp;^^cæx.Beati ocuh,quiuidêtquæ uosuidetis.Dico enim uobis,quodnbsp;^^dti prophetæ Si regesucluerunt uidere, quæuosuideus,8inon ui/nbsp;^^runt:8i audire qug auditis,Si non audierunt. Sic illiquidem defyde/nbsp;*^äüerunt fuum Chriftum:fine quo falui efte a pecccato Si morte non po/nbsp;¦^crut.Et uiderun t tarnen régnante: fed per fidem promiftionis, ut pauIonbsp;docui,qua fola noticia Chrifti faluati funt.

Proindein huncloaim do'ftrinæ,porerunt, qui funt pie ftudiofi fa/ ^fum literarum, congcrcreSicoaccruareomniaillatcftimonia, qua:nbsp;quot;Octribuiint Chrifto lefu, in Euangeliftarum Apoftolorum literis,nbsp;pereum Si apeccatoSia morte liberemur: fiue,qui idemmeritiinbsp;^fticqsnoftrisadimunt. Etfuntquidem huiufmodi teftimoniorum innbsp;^umera in literis noui teftamenti. Necp enim aliud agitur in principal!nbsp;parte, quam quod negatur,pofle hominem fuis mcritis Si fua iu/nbsp;5da faluari:deinde,uni Chrifto hgc laus tribuitur, uidelicet,quod pernbsp;Muinfaluemur.Etegoquidemcollcgi nonparuum thefaurum corumnbsp;M

COMMENT. DE P OE N I T E -N T. teftimotiiorum, fupra in capite if), quem hac menrionc, uoloinhö^'fnbsp;ïocumdepromiflionum amp; Euangelij dodrina,omnemreuocatwni^^nbsp;fe.Hucenimtotuspertinet.Sedadijciamprgtereaquædamaïia

nja,utlocupletioremreddam thefaurumdodn'næ, quo confdenri?*^'^ ftræmuniendgfuntamp;confirmande^contraimpiorumdodrinas.N^'^nbsp;Chriftus eft preçfum amp; fatiffàdio pro noftris peccatisamp;proa^t^n^nbsp;morte,adeocpfirmi(rimupignuspromiflîonû euâgdij, per quas nobgt;5nbsp;a nnunciatur plaça tus deus, remiflïo peccati,iuftida amp;gterna beadtuo^'nbsp;tbrifiia mexnbsp;nbsp;nbsp;In h an c fcntentiam didturde Chrifto,Matth.primo. Et uocabis^®

(licut atfinu» men eins IE S V Mtipfe enim faïuum faciet populum fuum a pectai*^ eorum:Et cap.nono.Non eftopusuaïentibus medicotfedmalenbsp;tibus. Nam his uerbis fàdt fe Chriftus rnedicum animarum noftrai^'nbsp;quod irreuerenter, ne dicam impiediceret, fi ipfiperiufticiasnbsp;poficmus faluari. Hue facit illud eiufdem, cap.xi. Venite ad menbsp;qui laboratis SC onerati eftis,amp; ego refidam uos. Et cap.xvdij.nbsp;nim filius hominis fcruarc,quod perierat.Etxx Sicut filius hominf^nbsp;nit,non utfibiminiftreturtfed utipfeminiftret,amp;detanimamfuaffl*'^'^nbsp;demptionempromuïtis.In quibus omnibus,uel unicû horumnbsp;niorum,maximum conitru eft,adcontcrendam impudêuam amp;blafp^^nbsp;mas arroganuas omnium iuftidariorum.

Mar. primo feribitur, téftatum fuiftè Chriftum, fe inhocueniH^^^ doceat Euangeliûregnideijinquopræcipuum fuitdeclarare, imoU^nbsp;ce proprium,quomodo per mifericordiam deigratuitam, qua tratlf^^^nbsp;eft predum pro peccatis noftris Chriftus,faluiefficiam ur. Et h æcnbsp;gelijdodrina requiritanobis fidem, gratuitæhuius mifericordiam»nbsp;præftitgpcr Chriftum faïuationis. Sicutapud eundem Euangehft^^nbsp;doceturCap.xvi.exmandatoChrifti. Euntes in mundum uniuo'Ii^*nbsp;predicate Euangeltum Omnicreaturæ. Quicrediderit amp;:baptifatusfb^'*nbsp;rit,faluus erittqui uero no crediderit, condên abitur. Et ex iIIo intelbo

. quidfitEuangeliûregnideiannûciare: cuiusfedebitorê efïeChriftüsa^ gnofeit. Hoc uero an prgdicêtdodores opef?2,Papiftas dico,if/i uiclerint»nbsp;Luc.i. in cantico Mariæ matrisDomini ita legimus. Fecitpotêdai^nbsp;in brachio fuotdifperfit fuperbos mente cordis fui.Significat em,nbsp;deus damnetamp; abijciat, eos qui arroganter Sf fupcrbe,de qualibufoilt;?nbsp;rebus fuis fentiunt. Quales funt non illifolum, qufpotentiænbsp;plus confîdunt quam deo:fimiliter in opes fuas,amp; honores quosnbsp;bentjfiduciam ponût. Sed uel maxime, qui de iufticqs amp; fapienria ta*quot;nbsp;nis, contragratiam, gloriantur. PoflèmmultopluraexCap.i. huiu®nbsp;Euangeliftæ,pulchra ôc præclara, de gratia Dei per Chriftum,hiep'^nbsp;ferre:iedbreuitatiftudens,ea nuncomittoomnia.Cap.ij. hæcAng^''nbsp;liclitusdemiffî prædiatioeft. Ecceannudouobisgaudiûmagnufl»nbsp;..... nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quod

^uod erft Omni populo: quia natu s eft uobi's hodie faluator qui eft Chriftus DOMIN VSin duitate Dauid.Cum hoc feruatore nihil ha^nbsp;oent,nec erunt participes çius beatitudinis quicuncp de meritis iufticia/nbsp;^^ruarum coram Deo gloriancur* Oportet enim priuatæiuftide Cu/nbsp;P^dliûabrjcere,ubi gratia regnatzaut a communicationefaluds, quænbsp;j^perGhriftum, perpetuoexulare. Sicpoffem plura'exhoc Euange/nbsp;proferre teftimonia,eiufdem fententisetfed fads eft indicafle illas o/nbsp;P^s,quas quilibet Cibi ,ex Cuis locis, cu maiore {ru(ftu,requirerepoflunt.

Ex loanne non uideo, quid potiffimum eh'gam incumulum noftri ^¦idaurizniG uelim totum eiush'brum, querndeChriftofcribit,hucrenbsp;Innere. Vbi enimnon prg:dicatine,quodafolo Chriftofitpetendaogt;nbsp;falus noftraC Chriftûeflèlucem,ueritatem,uiâ amp;^ernam uifam:nbsp;dlls CeipCum communicare, qui in nomen eius creduntCquot; ut capite pri /nbsp;Jpodnipfb uita erat:amp;uita erat lux hominum. Item, in propriauenit,nbsp;eum non reccperunt. Quotquot autem receperunt eum,dedit eis po/nbsp;^^temfilios Dei fieri: his qui creduntin nomen eius. Quæomniao/nbsp;cum exduliua quadam antitheCi legere amp; intclligcre:ncmpe,nbsp;per Chriftum adoptamurin filios Dei, amp; Calui erimus. Igitur pernbsp;'^ftici'as rationis non faluabimur. Reliqua apud loannem, diligentnbsp;Pn ledoris committo.

Ex Adds nobihflimi loci dégrada, prius a me citati Cunt: utSd Cupra ^^inijeftein capite iij. huius partis. Quibuspoftuntaddi,contionesnbsp;p Petri,ô^ Paulnquæhabentur Aâ.q.amp;^xiij.In quibus Apoftoli ilznbsp;J* JEgenter cxponunt, adhibids teftimonqs fcripturarum, mundo ex/nbsp;eflc,promiftumCeruatorem,Chriftum;per quern donumremifnbsp;Ollis peccati amp; uitæ cterng poflideamus, quatenus in ilium credimus»nbsp;quatenus per iufticiasnoftras hoc donum quærimus. Qui enimnbsp;opera. Cua h oc querun t, i! Io Cruftrabun tur.

Ixorna. v-. Ccribit Paulus:luftifi'cad ex fide, pacem habemus erga De/ j.^gt;pcr Dominum noftrum IE S V M Chriftum: per quern 2^ accef/nbsp;P habemus perfidem, in gradamhanc, in qua ftamus gloriamurnbsp;f.^^pegloriæfiliorumDei.Gal.iirj. Vbi tempus complctum eft, mi/nbsp;CJeus fih'um Cuiim, Edum Cub legem : ut eos qui Cub lege erant redi/nbsp;7t,ut adoprioncm filiorum redperemus.

ePeoi ij.itafcribitur de Chrifto. Qui peccata noftraipfe pertulit in Tore Cuo Cuper Iignum:utpeccatis mortui,iufticiæ uiuamus. Cuius linbsp;/^f^ Canadeftis.Significat ergo Petrus per leCu Ch rifti mortem tolli anbsp;ois peccata noftra:ut eius gratiæ fide, per nouitatem uitæ Deo Ceruia/nbsp;, ^Nôoperibusnoftrisfaluarionêqup'amuszCednoaliudCpcdantesnbsp;^perando,niCi utiufticiæ,in gloriamnominis CHRISTI ftudeaznbsp;Increduli aiuem operarij, nullo ftudio gloriæ Dei, aut Chrifti,nbsp;M ij

aut luftia'gjtenentur:fed fuis defydertjs,fibi amp; gloriæ fuæ feruiutr qu^ cft ipfis grauior caufa æternæ condemn au'onis.'

Lloannis v»DEVSdedicnobisuitamgternam: amp; bæcuirain eiuseft. Qui habet filiumDei, habet uitam aernamrqui non habetfilt;nbsp;Iium,uitam non habet. At confiât filium aliter adprehendi amp; habcrtnbsp;non poffe, quam per fidem:quæ a fiducia amp;gloriatione ineriti opcruiflnbsp;noftrorumeft alieniflîma,

Hæcfunt firmaamp;copiofafatis,dedoclrinapromifli'onum gelq:quibusnÔ hocagitur,ut conditionaliterper operum nofiroRf*^nbsp;rita,faluationem quæramus:fed fides requiriEur,noftræ gratuitynbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;

tionis,quæ fada eft per mifericordiam Dei,propter Chriftum. hancfideiobedientiamgloriæpatrisamp;filq CHRISTI debemusq^^nbsp;abiurant iufticiarum carnaliumprofenores, nondiflimilesperfidisli*nbsp;dæis,Scio autem cauillationes eoruip, quibus utunturcontranbsp;ftificationis dodrinâ.fed ifh's refpondebitur, ut alio loco poliicitus fult;^nbsp;in Iibro,quem huicaddam,fecundo,Quanquam tiereglorfaripo^?nbsp;hac quam tradidi dodrina,omnia commentafalfæ dodrinæ, de ioft*^nbsp;catione, uereacprorfusconfurata, euerfaôe annihilataeffe,

EXOSITIO LOCI PAVLINI, QVOD IMPO^ fistle erat legi,eonbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;infirmabatur per eartiem^

HAdenus præcipua ilia dodrinæChriftianæ capita duoexpo^^^' prius,q) nullis prorfusoperibusrioftriscoram DeoiuftifitcT^*nbsp;amp; alierum illud, quod per folam Sf gratuitam mifericordiam Dei,p'°^nbsp;ptcr Ch riftum Juftifi cationis gratiam cofequamur: fi prom iflion i,nbsp;nobis hocfalutisEuangelium annundatur, crcdimus. Secutusinh^nbsp;dodrina, eamPauli fententiam, qua Apoftolus ilk, utrumcpbrc«*^nbsp;abfolutifiimo copendioaftirmanficutillius mcmini in huius partis P^J^nbsp;fationerquam nunc breui expofitione percurram: primum, ut oftcnd^nbsp;paucis,quomodo prædidis quadreü Deinde utlï quam adhuc obfci^^^nbsp;tem habere uideatur,eabreuiter exponatur. IgituruerbaPauliphn*^*''nbsp;pio recitabimus,quæ fie habent. Quod impoffibileerat legi,eoquod dnbsp;firmabatur per carnem, Deus filium fuum mittens in fimilitudinernnbsp;nispeccati, Sfdepeccatodamnauit peccatum in carnetut iufbficationbsp;gis impleretur in nobis, qui nonfecundum carnem ambulamus,*^nbsp;fecundum fpiritum,

Quia ergo impoflïbileeratpeccatores per kgem iuftificari, ideo us ipfc per gratuitam mifericordiam fuam eripuit nos tyrannidi peccat*nbsp;mortis, m i flo amp;tradito unigenitofiliofuo,in preciumSdfatisfadion^^nbsp;pro peccato amp; morte, Nihilenim aliud fentit Paulus legi impoiiib^ ,nbsp;fuiffe, quamauferre a nobis peccatum amp; mortem: 8^ conferrerurfusii^

L I B E R P R I H V s. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lt;9

ftidamamp; uitam. Lexcnim plura amp; raaioraa nobisrequirit, quam uiri/ bus noftris præftarc poffimus, impediti uideltt,na£uræ noftrg imbe/nbsp;cillitate, fcruæ peccati amp; Diaboli» Ita ergo infirmatur lex, quando ei'ûsnbsp;fpirituali doôtrinæ non fan's fuccedit: quantum ad obedienrfam noftranbsp;ïtdnet,quam lex a nobis perfedam requirit.Nos eniin fumus earn aies,nbsp;acuenundari fub peccatum: amp; alia affedamus, quærimus fedamur,nbsp;quam lex iubet,amp;fieri mandat:aut certc, non tantum facimus, quant«nbsp;^naanobisrcquirinNecdenicÿ eapuritatc animorum,qua impleride/nbsp;bet. QuarefitjUt lex omnium maximeferuiatnobis, in oftenfioncm 8inbsp;^ceufadonemnoftri peccati,immundæ naturgamp;condemnationis. Au/nbsp;etiam peccatum lex: quia operatur in nobisferuilem timorem, Slt; odînbsp;Dei, quo omnes iufticiæ ab homine peccatore fiunt coada 8c in/nbsp;Muntaria,mente animo:amp; Deo non poffuntplacere.

Quare Deus mißt nobis pro ampiitudine mifericordiæ fuælefuni ^briftum,autorem amp; cauflam iufticiæ èC ^ternæ uitæ rimoipfam iufti/nbsp;Qamôif uitam, quifeipfum tradidit oblationem amp;uidimamprono/nbsp;Itris peccatis:amp;tam peccatum a nobis abftulit,quam illius pnam,æternbsp;mortem. Porro in uicem peccati amp; mortis, reftituit nobis iufticiamnbsp;æternam falutem. Ex h ac collatione fatis liquet, iufticiâ Chriftianamnbsp;elïè fitam in mentis operum noftrorum:fed in fîdemifericordie deinbsp;^¦«lemptoris Chrifti. Et hæc hadenuscxplicata funt a me, in dodri/nbsp;iuftificatione: omnibus pfjs fumma diligentia Si. cura difeenda amp;nbsp;^enda:utquibusaduerfariusifteDei,lES V Chrifti,amp;falutisnonbsp;^?gt;Diabolus,nunquamnon refiftiüfeu per tyrannoshuius mûdi,fe«nbsp;H'^odpericulofius eft,per impios dodores 8d callidaargumêta ratiois»nbsp;. Sedquidilludeft, quod Paulus uocatfimilitudinemcarnis peccatinbsp;:i,-no etiam peccatum:'Huiusobfcuntatêopinor,nemonbsp;^diusexplicabitnobis ipfoEfaia propheta:aiiusfuntin capdiij.hæcnbsp;J'^bajde Chrifto.Non eft forma ei necç deconuidimus eum,uerû nul/nbsp;^^fat forma,quçfacerctjUteumdefideraremiis. Hæcenim fojbit l^fai/nbsp;^^pfophcta, nonde fpecic, feu forma humani corporis in Chrifto: fednbsp;nulla coram mundo gloria admodum florcret: ita ut impi] ludæinbsp;P um defyderabant, potentiftimum mundi principcm, rcganamp;ino/nbsp;mam. Deinde etiam aliter contemptibilis,defpedus, iimilis ho/nbsp;uano peccatori,apud ludæos adparuit. Putabant enim legis imnbsp;'^P^ph^natoremefte:amp;quigloriam Dei prophanaret. Promif/nbsp;^?bur ludaico populorex, fummæ eternæ gloriæ : adhæc facer/nbsp;tunbsp;nbsp;nbsp;bimmoamp; æterno pontificatu:cum tàmen iftarum formarum,fe/

'^üniexternam adparentiam,amp;quantum abhominecapipoircc,niz P^pfeferretChriftus. Etideocontemptusabiftopopulofuinnihilnbsp;carnalia de Chrifto Slt;: gloria eius lomnianti.

Hîncetiam Joannes teftatur, non receptumfuifle CHRIST v J/ a CuopopuJoî Liidelicet, quodrexille fumine amp;gterne glorie cJfe,ö^nbsp;facerdo's prophetarum oraculis promifEis : per quern, ó^inquoDti®nbsp;humano genen' placari uellec amp; reconciliari ; auferre ab illo peccaWi^nbsp;amp; mortem, amp; conferre pro h is iufticiam uita m. Ac derifus eft èi.nbsp;tus non folumcum hacdocftrina: uerumetiam pro impio peccarorc hnbsp;bïtuseft,utquiprædicanetfecum,qui tarnen non eftet,

V Hæc fiiitergo fimilitudo carnis peccati in C H RI ST O:hocd^» formaeferuilis, abiedæ,plufquam humiïis,ridiculg, ftultæ, iianfgt;nbsp;hominis peccatoris. Ideo Joannes ait: In propria uenit, C lux amp;uif3*^nbsp;8)(. fui eum non receperunt ? Agebat enim feruum:amp; quidem in perfof^»nbsp;fpecic, feu forma uiliffima SC abiedliflima: quæ nulia magnitudinisnbsp;parentia, feugloriæ, populo defiderabiïis erat. Itac]ß pro luce amp; uita»nbsp;uix a pauas eft habitus: a cæteris etiam defpcélus eft, Si. pro fadnoro^®nbsp;amp;iniquo reputatus eft. Imo plufquam faanorofus peccator cretJitu®nbsp;ell:nempc,cuiexprobratumeft a fua gente,tanquam feditiofoinipoß®nbsp;ri amp; feducftori, patriæ nocentiflîmæpefti.

Sed hac contumelia uoluit DEVS propter nos affici Chrift«'^ ficut itcrum Bfaiasteftatur. Profedo languoresnoftrosipfe portauit*nbsp;Si dolores n oftros in fe recepit. Et tarnen nos reputauimus cum tantjn^nbsp;plaga percufTum a DEO, ô^infirmatum. Chocfdlicettribuentesp^^nbsp;can's amp; blafphemijs, quasDeus caftigauiflet in eo, fubr)ciaisnbsp;tantæamp;tamignominiofæ crud 3. Verum ,propter iniquitatesnoftrasnbsp;uulneratus eft:amp; propter peccata noftrape'cuflus.

Quare hæc fimilitudo peccati in CHRISTO non fuit alia, fiquod afuomet populo, ad quernmiftiis eftæternus faluator, Iux,ij*nbsp;ftida, ueritasamp;uita, habitus eft pro inGpiente, ftulto,fcelerato,flag'£^nbsp;ofo, uano amp;blafphemo peccatore: amp; poftremum, quod his peffimisnbsp;nominibus infimulatus, etiam quafi a Diabolo egreiTus, cognomina^nbsp;bant eum Beelzebub, amp;rapueruntadignominiofiflimam crudsmo**nbsp;tern : debitam fcilicct homini blafphemo,fediriofo, impio Si peccatori*nbsp;Qui reuera tarnen nullum unquam peccauim habuit : nifi quod noGwnbsp;peccata in fe recepit, non fibi ufurpansilla, fedexpians,reatum ac poenanbsp;peccati fubeundo,quoadper mortem fuam nosa peccatoamp;mortepef^nbsp;îfCtiftîme liberauiffet.

Paflus eft ergo, tanquamnocens Si pecCator: in quo tarnen fuitftin* ma innocentiaamp;fummaiufticia. Sedpro aliaiispeccatisuoIuitofFo'^nbsp;ri, iudicari Si damnari: tanquam infipiens, ftultus, nocens, initiftus,nbsp;impius amp;blafphemiæfummgreusinDEVMrutnosapeccato,uani''nbsp;täte, infipientia, iniquitate, blafphemrjs, Slt;^alqs fummis uidis,redcnilt;nbsp;ptos, in ius Cuum recuperaretamp; tranfcriberet: hoc eft, in cominunio/nbsp;nein

»lern æternc ïucis, j'ufticiæ Slt; uitæ ? Sic enim reftituta eft nobis falus in CHRISTO, qua per Adam amiferamus, Nec potuimus nifi per i/nbsp;gnominiofiffimam crucis Chrifti morte feruari,non per iufticias legis«.

Non alia fententia quadrat in C H RIS T VM, quod peccatum ^icitur a Paulo: his uerbis« Etdepeccato damnauitpeccatum in carne«nbsp;Nam in hoc loco, peccati adpellatio, non eodemmodo accipi debet, pgccdtiappeînbsp;Prioreenim loco fignificat Chriftum,uichmam pro peccatis noftris:id Utionem bißtnbsp;quot;luehebraicafermonisfigura. Namhebræiutrunque,hoceft, tamho/ riamaedpi.nbsp;fiiampro pcccato, quam peccatum ipfum, peccati adpellatione fignat.nbsp;^ofteriore autê,fignifîcat habitum uiciofum in naturaïS^ mandat! diui/nbsp;î^quâainque præuaricationem. Qua ratione, peccatum de C H RI Sznbsp;* 0 non potuit prædicari.Sic ergo exponi fententia Pauli debet: denbsp;l^^ccato:hoccft,de Chrifto,qui traditusfuit,utper fuam !Tiortem,tanznbsp;innocentiflima uidima,peccata noftra expiaret, damnauit peccanbsp;Devs uidelicet,faciensin eo opusfuæmifericordiæ, amp; infini/nbsp;bonitatis magnificentifliinum. Damnauitautem incarne ,hoc eft,nbsp;*^bumanaChrifti natura :quæ oblata, uidima fuitabfolutiflimapronbsp;^'^bisjomnes confumans amp; perficiens coram Deo,

Igitur alicno peccato ftiit peccator CHRISTVS,hoceft, pu/ ^öïiüspeccator: pnas alqs débitas fua innocenriftïma[amp; fruduofiftinbsp;^^lîîortcperfoîuit. Deusautem damnauitpeccatiJ, hoceft, ius omnenbsp;nos peccato adem it, atep adeo extinxit Sgt;C aboleuit peccatum,nbsp;^üt fieri foletiudidopublicodamnatis. Vtdici utrume^ intelligas:nbsp;^^^CHRISTVM damnationis perpetuæfentenriam,quæfectinbsp;peccatum, in pccnam,non folumabrogarituerumetiam peccatumnbsp;v^quodeft in natura noftra,beneficio CHRIST I tandem pcnbsp;*^sextirpariôiffunditusex natura,ne ullum ueftigium illius fuperfitnbsp;^^^^eperiatur. Hucfàcitprimum,nempe,ad côfirmationemprioris fennbsp;Cial.ii). CHRISTVS redemit nos de maledi/nbsp;Ö ^cgis, fadus pro nobis maledidum. Deinde pofteriorem fenten/nbsp;j^. confirmât illud, rj Cor. v. Eum qui non nouit peccatum,pro no/nbsp;peccatum fecit: ut nos effîceremuriuftida DEI per ilium. Hoc enimnbsp;Poftetde perfedifïîmaiufticia ilia intelligere, in qua nulla maculare/nbsp;^nebit: quam tune per imputationem gratiæ amp;fide noftra poftîde/

Hac ergo iufticia auferetur tandem omne peccatum, amp; omnis im/ V ^diciaex natura. Phil.iq. Noftra autem conuerfatio eft in clis,nbsp;expedamus Dominum noftrum IES V M Chriftum,nbsp;1 J^iormabit corpus humile noftrum, configuratum corpori fuo glonbsp;^Afecundum efficatiam,qua poteft fibi fubijeere omnia.

Mb nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;utdidueft,fimilitudocarnispeccati,amp;peccati ad

utar, iuftifîcatio legïs impïet in nobis, per Chriftû: qn uideïieet, qd nô facimus qd legi debemus,id totû ignofcitur nobïs propter fïdêinnbsp;Chriftûjlegisimpletorê, Âtq^adeoquandofpiritus fanêtusnobisda^nbsp;tiir, per cuiüs uirtucem agentem in nobis, ipfi quoque legem nonnihilnbsp;implemus: non ut ilia obedientia noftra uitam æternam promereamiir»nbsp;Sedut iuftificatiamp;faluiatqp beau per Chriftum in fidefrudificemüSnbsp;SCproficianauSjCumDEOÔ^ChriftoIefu inhonorem, tumproximonbsp;inaç;dificaaonem,adeoquein ipfiusfidei noftræ confirmationem.nbsp;dehactotaratione,mox pïura.

CAP.VI» 127 iufticia Chriiliana, non eft qualitas, feu habitus in ^obisî^^ beneficium diuinæ cceîeftisgratiæ extra nos.Neque enim phi^nbsp;i^iciacM lofophiceintelîigendaeftdid,denoftrisuirtutibus, feunoftra obc^^nbsp;lUitn^» entiaerga legem:fed Theoîogice,demeregratuita iïla mifericordiadei,nbsp;qua nobis remittuntur peccatanoftra, SCqua iufti reputamur, propernbsp;feruatorem CHRISTVM. Nec a lia iufticia effîcimur uitæ ætcmisnbsp;hæredestfi tarnen mifericordiæ D E Icredimus,hæcgratuitagratip^lt;''nbsp;na amp; beneficia offerend nobis in Chrifto, fiue per Euangelrj promifficinbsp;n em de C H RIS T O. Neq^ opus eft nobis hie grandi aliqua fyluanbsp;ftimoniorum, quahancfenteciam confirmemus: quia in hac totapart^nbsp;deinftifirarione. nihil aliudeoimiis. nifiLitinammiam ii^t-iHimarnSi

bus præcipitLir in lege: fed credere, D E nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nobis reconciliatumd

fe propter Chriftû, amp; Chrifti beneficio nobis ignofcerejremiftcrepec-* cata,reputareiuftos, quanquam fimus peccatores, condonare amp;difpogt;'nbsp;neregternam uitam amp; beatitudinem,omnia gratis, permiièricordiani»nbsp;diuin am bonitatem.

Haciufticia refpicimusin CHRIST VM,mediaforemhuiti5 gratie amp; precium pro noftris peccatis,amp;mortetnon in faefta feuoperagt;'nbsp;riÔesnoftras.Nihilerh habemus,quocorâ deo ipfi pro peccacoamp;mornbsp;te fatiffecerimus, Nec funt per fetftæ iufticiæ i Ile noftre qua s prgftamus,nbsp;ut maxime nullûpeccatû haberemus:fcd fanguis lefu Chrifti filq deie^'nbsp;mudat nos ab omni pcftÔ,atc^ idê eft uita ôc gterna falus noftra. Sic cum

nucntur,qua re iuftificetur impius corâ Deo^redlc Sc necefïàrio refpön fuafide,eaç^ fola Juftus em fua fide uicturuseft.Eftem promiflionbsp;*'gt;s corrclanuü fides:amp;proinifl]onê,qua faïuamur amp; beau fumus,aïiccrnbsp;acdpere nee haberepofTumus nifi fide,Hincloannis primo dicinir:nbsp;^cditeis poteftacem filios Dei fieri, his qui credunt in nomen eius. Intel/nbsp;RIS TI mediatorisamp;lcauflææterng faluauonis.Item Ioangt;nbsp;Qui credit in fiïium Dei,habet uitâ æternam;qui aûc incredulusnbsp;«ft fîlio , non uidebit uitam, fed ira Dei manetfuper eum. Ergo dam/nbsp;^cionis caufla eft incredulitas, quæ répudiât gratiam, coque illiusnbsp;indigna,

Cum ergo didtur,quodfola fide iuflifîcemiir,idnondebetreferri, ^j^* ad mifericordiam Dei, quæ nobis præftita eft, per propitiatoremnbsp;'^^bftum; amp; per foïam fidem adprehenditur ôCtenctur, Eoquedici/nbsp;fide iuftificari, ut Roman. iiq. v. ix ? x. Gaï.r) iq. v, nimirumnbsp;p*^SI^amcaufaadprchcndentemifericordiam, qua faluamur, propternbsp;^^RlST VM. EtealocuuoneGerte,fubinteIIigenda cftparticuïanbsp;exclufiua,fola, qua nihil agitur, nifiqp meritisoperumnoftrorîjinbsp;jJ^'ahiturdebitumiufticiæ Scfaluationis, Saluatioenim gratuita eftxnbsp;*'^fticia qua fumus Deoaccepti, eftpcccati remifïio, quam habencnbsp;3'^hnCp] [^IST VM credunt.necalia re feu medio, nifi per fidem.nbsp;Decernimusigituriuftjficarihominem, perfidem:fineo/nbsp;legis, Et cap» iiij. Ei uero qui non operatur, credit autem in e/nbsp;qui iuftificat impium, reputatur fides eius ad iufticiam.

fi^u, ma-iti remiftîonis peccati,amp;æternæ uitæ : fæpe eft apud Pau/ Ut Ephef. Cecundo: Gratia enim eftis faluati, per fidem : amp;^hoc

. üobis,D EI enim donum eft, non ex operibus : ut ne quis glo/ Hancigitur nemo ira accipere debet, quafiobedicntiamnoftrâ,nbsp;eft erga legem, tollat amp;exdudat: quæcerte aliquainrenatis fe/nbsp;debet, Sed exiftimettolli amp;damnari, fiduciammeriti,remiflio/nbsp;K^cccati ,iufticiæ amp; æternæ uitæ , per opera fingulorum coramnbsp;Hæccnimlaus,hoceft,mereriremiftîonempeccati8lt;ffalua/nbsp;CHRIST! filq Dei: Præftitit autem mifericor/nbsp;fçnbsp;nbsp;nbsp;bipartis, ut fl lius Dei pro nobis red imen dis carneminducret,fe

fç^^p^derct in mortem. Et ille non uult aliter teneri, feu nofter ef/ ç^u per fidem» Nam quia pro noftrispeccatis traditus eft in mortemnbsp;: non fumusiufti per mérita operum noftrorum,nbsp;^¦ffatftionum noftrarum.Tedperiuftificatorem CHRIST ViM,nbsp;7^us in cum credimus.

kr 7afapere amp; nofle C H R IS T V M, eft pie 8c fccliciter fa Quia hæc eft illa nodeia Chrifti,de qua Efaias dicit,imo DOMI

N VS per Efaiam:In noricia fui,^iuftifîcabit ipfe iuftus feruus tos:amp;iniquîtates eorurnipfeportabit* Necmirumuideridcbec,H'\nbsp;pïjsamp; mundo prouanitateamp;flulticia habeatur, ita fapere:quianoo^,nbsp;nouum auc rarum, ueritacem Sciufticiam contemniab impqs Senega'quot;''nbsp;Lux SC uîta ill mundo erat: tarnen impi'us mundus, ipfum non cogf^nbsp;uit. Deinde,hæceft {piritualis diuina fapientia, quæcaptumralio^^nbsp;prorfus exceditrnedum a carne faftidiatur. Qua tarnen qui prædirinbsp;in nullum pericuïum falutis caderepoflfunt: quia portginferoruinnbsp;præualebunt aduerius earn*

thæi.V. Noïite, inquit, putaregt; quoduenerimfoluereïegtn^ propbetas :C hoc eft,ïeuare,aboïere, tollere, deftruereamp;innihi'*^^nbsp;redigere, cum legis turn prophetarum autoritatem : tanquamnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,

inutilisdoArinæ: in quo fuiflètfummacontraDB VMbïafpbeE' Sri. tarnen a plerifcg credebatur hoc fieri a Chrifto. Nam legem tunco^^''nbsp;gna pars ludaici popuïi proiuftifi'cationisdodrinahabuiucuinbsp;ni Euangchj prgdicatio aduerfabatur:Deinde in ChriftopromiutE^nbsp;teris prophetarum expedabant temporale ,munlt;^num ô^tranfitoO^*^nbsp;regnum:fed impio errore. Gum ergo horum nihil çernerct innbsp;quefibi deillo promittebant ,offèndebantur muftitquorü ChriftiJ®^nbsp;gitationibushac Cententja refpondet.3 Non uenifoluere,fedadinip^nbsp;ye. Amenquippedico uobis, don cctrtâfeatcoclûamp; terra, iotanbsp;apexunusnon præteribit cxlege,doneeomniafiant,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i

8^prophetarum, cômendare fenobis officium amp; beneficiafua.Prin]^^ quia uenerit legi pro nobis fatiffaeffurus, cui nos nonpotuimusnbsp;cere: Deinde, quia eoipfooffîcio,fetalemnobis exhibuit, quaîis fuitnbsp;literis prophetarum promifliis:nempe,Chriftus:infpintuaïi Caccto^nbsp;tiû Sc regno. Necefle autem fiutexadionibus legis fatiffieri: ideonbsp;neceffeïu{t,utChriftus nafcereturamp;ueniret,iuxta prophetaRîp:'^* 'nbsp;fioncs,qui unus potuitlegiprooîbus fatiffàcere.Qui nifi ueniftet,nbsp;officium nobis facturus ôd preftiturus, nemonoftrûfaluus fieri potü^nbsp;fettquia nos legi nunquam fatifiàcimus, nee polTumus fatisfaccre.

Chrifti :qua illa omnia quæ requirit lex puriffîmeamp; cumulariflime ftititac fecit. Adhæc, quodfe ueram uidimam amp;oblationciTi exh*nbsp;buit DEO, pro noftris peccatis,amp; pro æterna morte. Deindenbsp;his omnibus offieqs Chriftû nobis feruqflêtficut ipfeteftatur

hominis non uenit,ut fibi miniftretur:fed ut ipfe miniftret,amp; dct ^iniam fuam in redemptioncm pro multis.

Igitur Chrifto legem impïere,eft fpiritu illam feccre:8d mâdata illiz y^pïeniffimepræftare, Jtcmfatiffacere omnibus ofRdjs fuis pro nobisènbsp;^^gimereri remiflionem |?eccatt amp; libçrationem ab gterna morte. Quodnbsp;^Qtquidem,quandofemet)pfum tradiditpuriflîmamamp; innocentiflî/nbsp;uidimamôdhoftiam pronoftrispeccatis. Defcenditenim c ccc^nbsp;ut nos eo pacfïo rcdimeret:nbsp;nbsp;nbsp;ideo debuit offêrri ac mori pro noftris

P^^catis, quialexhoftiam mundamrequirebat:quaïistamen nufquam ^'periebatur.Etnifi Chriftus ueniflètjoulla præftitafuiffejatqueitane/nbsp;unquam potuiflèt a maledicflionibus legis liberari.

,, Scd quoniam uenit,amp; legem impkuit, uluati fumus: quatenus ere/ ïmpktiole»^ '^usineum. Geut Paulus diciiiFinisIegis CHRIST VS, ad iuftici/ gquot;nbsp;^otnnicrcdenti.Igitur, cum impleuo ilia Gtnoftra,noftri redimendinbsp;^^^lapræftita Si facta. Geut omnia Chrifti» imputatur enim nobis pernbsp;^^äni,quaG noftris u{ribus,noftraobedientia amp; noftris fatiffaóHont

^^ïper imputations, feu imputadue.Sicut iufti uocatur,quos deus rc o .^^PæiiGciatiuftos:feu, quibusnullapeceata imputat,nempehis,nbsp;CHRISTVM o-edunt. Quiaigitur propter Chriftum re/nbsp;iufti, perinde ac fi legem noftris offieqs impleflcmus, fidesnbsp;?,*^pletio legis imputatiue:qua fumus aceepci coram Deo, iufti, fan/nbsp;^inæternumbeati,uidelicetreconciliati per Chriftum.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;chriftutHon

ergo implet lege CHRISTVS,condendo nouas alias legest ßtitlegiiUtt ^^'^usnobisgrauiusonusinqciattamp;^difficilioranfticiatfalutem,quarnnbsp;^^QMofesfecci'at.Sed libérât nos ab onere legis: aufertnoftrapec/

^jiram legis amp; ætei iiam mortem. Nampoftquam uoluntariammpr pro nobis fubijt, Sc fanguine fuo apeccatis lauit: nihil habet lex,nbsp;ulterius defiderare,uel accufare in nobis pofrit,modo nos uera innbsp;l^.^fiftumfidepræditi firn us: qui faduseftprecium amp; foluendo pro nonbsp;ea maxima re,in qua nos nihil effîccre potuimus,feu debitæ obenbsp;J præftare. Hoc quidem agit Ch riftus in legis prædicatione ôlt;nbsp;'^ina,quod illam pro officio dexftoris exponit:amp; a uepnbus phari/nbsp;^^^^rurn opinionum repurgat, amp; fuæintegritati fpiritualiflimamdonbsp;*^anireftituit:ficut cernere eft Matth, v,

extrahanc confyderationem,amp; ubi difputatur de legis impleti/ p^ dbiagitur depræripuo feu principaliflimo officio C H R I Sxnbsp;ut fada

K ^0 homines peccatoresliberare ab exadionibus Iegis,ab ira dam peccato amp; æterna morte .Et eo refpicit Paulus, ^i dicitî Non

CHR 1ST V s redemit nos de malcdictionc legis» Etad fecundo. Et nos cum mortui effetis in deliclis prfputio earnisuei^ nbsp;conuiuificaüit cumillo: donans nobis omnia delida, delensnbsp;uerfus nosei'atchirographûdecretiscôftans, qderat côtrarium nP^nbsp;Ita quidem,fi quisnos refpiaat,quales fimus,fine benefîcionbsp;lus, de q Ioquimur,reperiet nonfolum legisdcbitorcs eire,uerucO^^nbsp;æternis malediôlionibus execrabiles ÔC execratos» Ideo ,quia exalt;®^ ¦nbsp;bus ïegis nemo fatisfacit» Rurfus,fi infptaat, quales beneficionbsp;perChtiftumÉufb (imus, intelligetnos ïegi nihil quicquam debct^xnbsp;abilliusmaledidionibusintotumliberatosefiè* Quianbsp;TVS, quicquid legi debuimus, pro nobis præftitit Si. fangi*-fuo lauit a peccatis»

Verum hæc gratiæbenefîciatantum funt noftra, quantum mus in lefum Chriftum legisimpletorem. Sine fideenim nulÜnbsp;runturbeneficiaChrifti: fedcum recipimus eum fide, tunetaliscft*nbsp;bis, qualem grauaoffert, hoc eft, legis impletorem. Si fandificato^^nbsp;pro noftrispeccatisamp; hberatorem ab aeterna morte: infummanbsp;êlt;æternum feruatorem,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. .

Exhis intelhgereefl:,quidfit,quod Paulus didt. Roman.viij«^^ . ficadonemlegis in nobis impleri per Chrifl;um.Sentitenim,Chd^jnbsp;hoc benefidum nobisprgftitiflè, quod lex nulli pottiitpræftare,nbsp;cet,ueram iuftificationem8lt; liberationem ab æternamorte. Namnbsp;!nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;perfeA(flîmeprædicetiufticiam, tarnen nulli confert iufticiam:

litera mortuaamp;impedita per imbedllitatern noffræ carnalis CHRlSTVSautemredemptornoffer, qui pro nobis omnianbsp;paffùscff,legiperomniafatilFecir,utini amplius nihil debeamus.FJ nbsp;iifj.Vbi tempus completum eft,mifit Detisfihumfuum ,natumcxlt;^^nbsp;hcrc,facrum fub lcgem,ut eosqui fublege erantredimcret,utadopt*^^nbsp;nemfiliorumreciperemus. Csetcßjq? Paulusdicit, iuftificationêj^^nbsp;impleri in nobis, quinon lecundum carnem ambulamus,fed fecodifnbsp;fpiritum : attexit nouam aliam rem. In ea enim loquitur de eff eCtuip**nbsp;iusfandi inrenatis: dequomoxamp;nos dicemus.

Lex ergo,quia accufareeos,qui in Chriffum crcduntnonpoteft» iusexigendiperfedtam obedientiamnullum amplius habet, conm^,^nbsp;ta Si impleta efttpropter impletorem Chriftû. Amittit etiâ iusamp;^aui^^.nbsp;tatêlegis.non utuana dodrina: fed ut qugiudicis offidoultcriusfu'i^nbsp;nonpoteff. Non poteftenim ,eosqui Euangelio Si Chriffo Icfünbsp;dunt, damnare amp; maledidionibus deuouere. Quare iam non ennbsp;hoceft, non eft onus, non efl: exadio, non aceufat, non damnat:nbsp;funt alioqui propria officia. Si proprij cffeôtus legis: fed docîrin^^ nbsp;qu«c in côlïli um adhibetur:tum,ut certius peccata noftra

Slt;^ueroat^ perfectonmorecoram Deo humib'cmuraumedam, ut diC' ^us,quibus in rebus,feu qua obediencia,fidem noilramiuitjficati exnbsp;QcereSC confirmaredebeamus» Non cnim Icxdeff)£efiedoctrina:e«gt;nbsp;®'^Ci onus enetdefqcjcu esadcio,amp; accufano nos iudicâs 2lt; dânans. Denbsp;autem hoc efie propter C H R. IS T V M,quatenus credimus in e/nbsp;^Nâqui nô creduntin Chriftunuqüalcs funt,qui per opera fuaïuftînbsp;^^^iqugrunt: illi fub onere ïegis manêt, amp; fiint totius ïegis debicores*nbsp;quia legem non poflunt implerc, nec exadionibus illius fatiffecere,nbsp;fanent prgterea rei æternarum execrationum legis.Qui enim non creznbsp;^^ntEuangeïio condemnabuntur,Mar, ultimo,Item Roman.x Ignoznbsp;*3ntes iuftidam D E I ÔCpropriam quærentesftatuere, iuftidæ Dcinbsp;*^00 funt fubiedt

O AEterum, quoniam E V ANGELIO uocamur ctiam adpnitê/ CAP.vni. ^tiam:ficut Ghriftusait: Non ueni uocareiuftos/edpcccatoresadnbsp;f^^nitentiam. Pnitentfa autem fignificct adiones noftras,feu obedi/nbsp;^tiamneftram: ncmpe,conuerfionemnoftriab operibuspcccariado/nbsp;f^^aïufticîæ, que alia nonrequiritur, quaminlegeprsedpitur :ideo8^nbsp;^'^lt;^ndum erst, deilïa obedientia noftra, amp;quomodoiuftificaofaciancnbsp;^^implcantlegem.lUâ enim no proprijs uiribus,fcd fpiritu fandoprgnbsp;^Januficuthquctexilïo PauH.'Ephc.ij.IpGus enim fumusfadurajcreaznbsp;per G H R.1 S T V M IE 5 VM ad opera bonarquf preparauit denbsp;J^jUtinillis ambuïemus. Sicambularc, iiidelicet, excellere openbusnbsp;^önis, ^ea. quæ DEVS præcepitprcftare, eft fpidtu ambularet jmpktionbsp;^nonlecundumcarnein.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gKtffióiiua:

Porro,hæceft impïcdo îegis efîèdiua, in nobis,cum ilia fuperior î^putatiua,ftt extra nos, nifi qua tenus recipimus cam per fidem. Ideonbsp;^^nemofaluatiir,ncca pcccato, neca morte. Quiafaluatio eftalieni ßdemexenenbsp;^eneficrj;Slt;^contingitnobisgratis, permifericordiam,proprcr CHRP »««cr «»¦nbsp;^fVMredemptorem. Vt ergo necoperibusprecedentibus fidem, ita^ nbsp;ecfequentibus iuftificamur, hoceft, nihiliufticigautfalutis meremurnbsp;P^ullaopcra noftra.Quanquam fsntnecefTeria opera bona inrenatis;nbsp;^^ienim,utPaulustcftatur, non fecundum carnem ambulant,fedfc/nbsp;^ndiim fpiritum.dn Euangelio dicunturpoenitenfiam agererdequibusnbsp;Gala. V. ita Icribic Paulus: Qui autem funt Chrifti, carnam fuamnbsp;^^cifixeruntcum affedibus amp; concupifeentijs.

Proinde alius fin is queri debet bonorum operum,qug foil qui Euan/ §dioct-ejuntamp; fpiritufandoregunturpræftant,quamhac opinionenbsp;bfacere, utiufticiamS. æternam uitam mereamur. H^c enim impianbsp;Veifuafio negat gratiain Euangelrj: amp; Chriftum redemptorislocoexz

COMMENT. DB P OE N I T E N T. cIuditJdeofupiendaeQjUtprgdpuacaufa gternæ condemnarionts.Se^nbsp;priufquam de fine bonorum operum dicemus, îllud uidebimus, qjutnbsp;dixï,lex a iuftifieatis fit fpiritus fandi uirtute*

Ergo iilius quidem extantdara teftimonia,uidelicct legcm non fiert a nobis,quam uirtutefpin'tusfandi.cum aïfjs fcriptur^ lods, tumHi^nbsp;remiæ xxxi.Ezech.xxxvi. R oman. vifj. Nee opus eft, ut ifti loei hucnbsp;fcribanturîfatis eft tencrc,nullam earn em per fc efficacem eflè adnbsp;damlcgem:illamautemefficatiamamp; uim,quaprgceptaDEI lacimus»nbsp;Deum ipfum fuppeditare nobis^uirtute fpiritus fandi. Itaej^ amp; fidê benenbsp;ficiorum Euägelij in nobis creanficut Paulus docetad Epheprimo,lt;^^^nbsp;legem per gratig imputationêimplemus,utproximolocoexpofitfi^^*

Deinde, noui ali) motus interni boni creantur in nobis a fpiniu ^2* ôlo:fed maximum eft, quod libérât nos ab incredulitate ÔC nocidamnbsp;fericordig patris 8^ redemptoris CHRISTI nobis donat. Hæcenifrtnbsp;cftiuftida uitagterna. Efaig.ïii), Abac. rj. loan.xvij.HancfcquifUfnbsp;pax cordis,amp;ccrtiflimafecuritas placati Dei patris Roman.v. Dcinlt;i^»nbsp;omnis reliqua obedientia, omnium mandatorum D E I:amp;infutnrna,nbsp;chorus quidam ornatiffimuS omnium uirtutum: nempe,confeiïonisnbsp;glorigDei amp; lES V Chrifti, gratiarumadionis,inuocationis,tole''nbsp;rantiæin affli(ftionibus,dile(ftionisergaproximum amp; ftudiorumpa'*nbsp;cis:fimul omnium carnalium defideriorum pcccati nionificatio. Qp®nbsp;tude etiam pia eft,quando cauentprj,ne defyderia carnis inipfis regnet;nbsp;ctiamfi non prorfus queant, quamdiu in cameuiuimus extirpari.

lam non aliud fpeclant pr| his operibus bonis,amp;: obedientia fuajCJu^ ut D E V M gïorificent pro gratia: cuius uoïunrati non polTuntucllcnbsp;ireniti,fedilli feex animo fubrjaunt. Sunt ergo ilia opera confefflon'Snbsp;fidei: quædam facrificia laudis SCgratiarumac'iionis: iicutdocet^fnbsp;Roman.xrj.Hebræ.xiij.non aliter accepta, quam per (idem in Chriftu»nbsp;prima Petri fecundo. Sunt item perpétua qupdamexerdtiafidei: quibusnbsp;ilia crefcit,augeturamp;côfirmatur. Quia ut nulli, quiflagitiofeuiuunt»nbsp;fidem rednere poftunt :ita qui fobric,iufte pie uiuunt,co ipfo accipi^nbsp;unt quoddam roburfpiritus,amp;fug fideicofirmationem, rj Pet.i.

Significatautem tede Paulus, quofdamambularefecundumcat^ nem: id nos oportebit acciperc non deillisfolum, qui extern a opd^nbsp;praua committunt: fed uel maxime decontentiofis iftis, qui ueritati Eunbsp;angelrj non acquiefcunt,8C manent in incredulitate: amp; iuftierjs ration^nbsp;in re faluationts primas deferunt, idquefuo quodam carnaliiudido,nbsp;de quo Paulus didt: Prudentia carnis mors eft. Deinde amp; illialfiin-^nbsp;telligendi funt, fecundum carnem ambulare ,qui flagidofe uiuunt,ho(:nbsp;eft,alt;ftionibusmortaliumdclidorumindulgent,in quibusquifunt,Ô^nbsp;manent finepccnitçoda, nonpoftunt fiilqi fieri» Similiter, qui inopcgt;

y 4* n'bus bonis font négligentes: frigent acceflant» Sicut dehisomnibusnbsp;doceinur Ephe.v.Gaï.vu.Cor.vi.Matth.xxv^»

CREDENTES, ET QVI SPIRITV AMBVLANT Kcuiuunt,funtiujli:rgt;on tarnen abfcj; imper*nbsp;Hilione or defèüuoperis boni.

O Eliquias peccati elTe in renatis, per quas fit, ut plurimum déficit ant ùiprgcepta operum iufticia, èc débita obedientia,ac fint minusnbsp;pttfecfli,nemo ignorât,nifi ftupidi, ridiculi èC miferi iufticiarum rado^nbsp;patroni:Papiftg,Hypocrieg 8C Pharifgh Si enini nihil ampïius pec/nbsp;fupetefTet in carne fanôtorum, fruftra eifet inanis totius pnitê/nbsp;^¦33prædicatio*Necenim poflentlabiin ullum peccatum, quamdiurexnbsp;^ftCHRISTV S:qui deftruxit imperium peccati, amp;captiuum red^nbsp;Eftautem rex æternus. In fum ma,fruftra eftet omnis bonorum openbsp;*^^gt;iîdoctrina:qua doccmurcarnemfi-enare,concupifcentr]seiusrefiftenbsp;^^^jcrefcere in iufticia,amp;femper in melius proficere, Sed adeftetiam innbsp;perfedi ftïma immortalitatis glorixôd ætcrng uitp beatitudo.Sed quonbsp;profeôlu iufticiæ opus habemus, confiât nos nondum effe perfe/nbsp;l^^oszadhæc quicquid deeft perfcctioni debitp, hoc elle peccatum in nonbsp;^E)e cuiusretiquijs uide que Paulus feribat Roman, vi).

f nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;peccatum in renatis, cuioportetuirtute fptirttus {anélire/

Exquointelligereeft, eosquicreduntin C H R J S T VM V M eflè iuftos quidem amp;confumatos: non tarnen abfquedefeznbsp;imperfeâione.Nec protitnis defperandum effe de eorum falute,nbsp;aliquibus uicijs, amp;nï or bis peccati laborant. Cpimusenini eunbsp;illacuratio nondum eftcompléta. Suntautemperfedi amp;!iuftinbsp;^bbetChriftiani,amp;uiteæternchæredes,quatenLisinC H RISnbsp;M I E S V M credunt: fed in carne habent ftia quedamnbsp;^^)quæextirparedcbcnt:autccrtccauere,nercgnent:ficucî aulusdonbsp;. ^otnan.vi. Iufticia aliénaluntconfumati: in fe autem habent muPnbsp;.PK'ia peccata. (Itn'a carnalis naiura non minus eft in renatis, quamnbsp;®^s:quanquamrenatt illis uicijsquæhabentin carne refiftanc,quænbsp;alios pleno imperiorcgnant.Exhibent autemfrequentertantum

. ^olt;^ij, hominifpirituali: utuixeumfumma diffiailtateillorum moz ^^incantur. Sicut PaulusdicinSpirituambuIateamp;defydciacarnis

P perfiate. Caro aiim concupifeitaduerfus fpiritum :8cfpiriiusadz Uscarncm. Hæcenim fibiinuicemaduerfantur, utnon quæcunz

* uultis, ilIafaaatis.GaIa.v. EtpIurainhancfententiamRoma.vij. peccatum, amp; imperfeeftionem iufticiæ , indigemusnbsp;rx P^tuaremiflionepeccati:etiaminbonoopere, fi quodpræftamus*nbsp;hi,quicreduntin CHRISTVM lESVMnbsp;poffint damnari,proptcr hæc uidacarnistpropter fidei fundamenznbsp;N tj

tum amp; petram C H R IS T V M, cui inm'tuntur: contra quam niW pofliint necpcrtæ l'nferorum.Sicutetiam Paulus teftatur,Roman.viij.nbsp;Nihildamnationisefthis,quifuntin CHRISTO lESV.Item,nbsp;Si Deus pro nobis,quis contra nosCamp;c. Tarnen hæc naturæ uicianonnbsp;licet fecuro animo contemnereTed amp; timorcm D EI retinere debemus,'nbsp;Si pro remilîione iftius peccati continuo precari» Multo minus licebitnbsp;ambularefecundumcarnem: amp;defyderja eius expïerc, ficut etiampannbsp;lo ante docui in proximo loco. Hue facit illud Pauli Roman, virj. Etgonbsp;fratresdebitoresfumusnon carni, ut fecund um earn em uiuamus. Sie*nbsp;nim fecundum camem uixeritis moriemini: fiautem fpirituE^tatat^nbsp;nis mortificaueritis, uiuetis.

Cæterum grauiora peccata, amp; exempïa ilia facinoroforum horribiles Si. periculofg tentationes:8ifere acciduntin poenaillis qu^snbsp;DEVS tradiditin reprobam men tern. Quanquam graues ruinæip^*^nbsp;quoqpfandlis nonnunquam accidant: uerum ifti per peenitentiamttelt;

rogemus. Sedquidomnes pr^ftare deceat pro mortificanda carne lius concupifcentfjSjpulchre docet Paulus,in epiflolaad Col.cap. it]

Hæchaâenus in alteram pnitentiæ partem, de fide SC iuftificat*^ ne: donee duobusalijs libris,quosinftitui, alterum contra pharifaicamnbsp;dodrinam, fidei Si pcenitentiæ:alterum uero, de fru dibus iuftificato/nbsp;rum,dignis in quibus fçexerceant,qui uere pnitentiam agunt,nbsp;copiofius fcritó,fi quid in hoc fcripto defyderctur:donante no

. Paterfilio hocteftfmoniumperhibui'tî Hic eftfihusmens diledus, S1ÜO mi'h I complacitum eft, IP S V M audite,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,

Pilius auteni,qui uenit nos faluos facere a peccato amp; morte, ita allo nos : Venite ad me omncs, qui laboratis amp; onerati efti?, B/nbsp;^^rcficiamuos,

B)e dodrinis uero hominum pharifaicisficpronunciat : Fruftra co/ docentes do(ftrinas,mandatahominum.

Pars Prima agit de cauillationibus, quæ ab aducrfarijs obijduntur (Je aratuita iuftificatione amp;faluationenoftri, quæ eft pernbsp;^^ristvm,

Q7A DE OCCAîlONE ET argumenfo fectwdilibrit deptrnifenii^.

VONIAM Iibro fupo'ioreabfoîuicjf^î^ tui diligentia, pr^cipua ilia capita doótdn^nbsp;que in pccnitentiæprgdicationemnbsp;amp; de quibus necefle habemus Chri^^nbsp;doccrî, uideri poteram offido meopö^ j

8 dus effe* Etenim pro uiriH expofui, fitpnitenria, quas partes habeat,nbsp;H officia fingularum partium,qui effedus^nbsp;nes.Partes autem pofui contritionemnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;

in quarum expofirione etft per me uariatum fit a fchoîafticôrutu ïogorumopinionibus,eonfuetudineôcfententia: tamennonpofY^nbsp;osoffdidere,qui dodrinaueritatisimbutifunt, autquidifcendoi»!^nbsp;ampledi malunt,quam pernitiofas hominumdodrinas.nbsp;ftitutionem de frudibus poenitentig, feu operibus bonis,quibusnbsp;crceantiuftificatijdiftuli certoquodam confilioin alium Iibriim-Q^înbsp;quam fi quis mox amp; de lïlis doceriueïit, habetnon contemnendamnbsp;monidonem, librohorumdepnitenriaprimo, parte fecunda,nbsp;uîrimo ? Neque uero cadit,uïtra hgc capita dodrinæ, aliud innbsp;riæ quæftionem: in qua (ummaeft quædam totius Chriftiana^ nbsp;drinæ Cfi rede explicetur, ) de iuftificauone faluatione. .

Nam in b'terisfacrispræcipuacftfidei dodrina: fedfidei doc^^ ratioexigit, utpeccatumamp;tranfgrcffiones noftras per ïegeiu,q*J^pnbsp;fintamp;Jquantæ, perfediffimeamp;diligentiflîmecognofcamus.nbsp;ne bac intelligentia nemofatisidoneus eft, adredpiendumffdebct^nbsp;fida Chrifti : fiuc,ut adplicetur ad gratiâ iuftificantem èc faluosnbsp;perChriftû.Sed in uerapeccati cognitioneexiftitcontritio,parsilbpnbsp;or pnitentiedn qua eft dolor 8C cruciatus animorum,SC terror innbsp;te. Ad quemfanandum cumaccedit confolatioperEuangelium,nbsp;D E V S teiTitos defperabundos, reftituit in fpem æternænbsp;propofitareconciliation is promiffioneSd remiffi peccati,quatcnusbnbsp;A N G ELI O credunt, tumprofedo quiconque credunt, adpreh nbsp;dunt iufticiam amp;uitam æternam. Et totpartibus abfoluitur intertnbsp;renouatio,feuconuerfio: quacum DEOin gratiam redimuspet^^^nbsp;res,amp;a peccatis et gterna morte iuftificamur feu abfoIuimur.Sednbsp;tg efficatig fit hgeinterna ad Deum conuerfio,non paucis expofui, nnbsp;cunc^ data eft occafio, ut fæpe, libro fuperiore: amp; fequentibus duoDnbsp;»dem fubinde 5d firmius 8^ copiofius dicetur.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;l

^fitnurn, ut me quoep tefte,contraregnum dC tyrannidem Anrichnftü pdam fiat,quammale habeant Ecdefig,inquibusad eummodumnonbsp;pt^dicatur C H R.I S T V S,amp;pcemtentia «pfius nomine ,u£predicâ/nbsp;elTedocui.Deinde,ut, quoad fieripoteft, hoeferiptoin publicumnbsp;nonnullis piorumhominumferuiam: dato confilio, quomodonbsp;^pertiitiofishominum doctrinis, ÔC caueant fibi, Ôcfugiantperdirionis

SJfidei doclrina,ab his qui méritaiufticiaiv rationis predicantsc j Prioris coafutationis hæc ferecapita erunt» Primumjfaîic^

amp; impie receptum eflè,hominem non iuftificari coram fericordiæ Dei fide amp;propidatoris CHRIST I,nifi carnaliüi^nbsp;ciar û ipfius mérita accédant. Hæc funt autem in docSrina denbsp;faapudfchoIafticosTheologos: quænunc mordicus,contranbsp;ïq Si gratiædodtrinam, amultispharifaids fpiritibusrctineturnbsp;tur.NoIuntenim quidam cxillis uideri Si rcputari, aîiquandoi^^f,nbsp;ùifletin quibus plane contemptus quidam Euangeli] Si gratisnbsp;Pars exiftimatimpioerrore, quodpromiflîo EVANGELnnbsp;tionem operum Si meritor ura n oftrorum requirat. Sicenim mul^*nbsp;uangelio ad legem relabunturtquo non properant,nec aüud ertinbsp;quamutfemetipfos æternarum malcditflionum reos, dedant P^^Xjr/nbsp;in fcmpiternam condemnationem.Quare hac in parte offert fenbsp;gentiflima caufa accuratedicêdi degratia, iuflificationeSi uerai^nbsp;ftum fide: contra fomniumSimonftrumrationis, quodappd^^nbsp;lafticos Theologos adpellatur, fides formata.

Secundo loco dicam de ea impia opinione, qug tribuit operibu® flris duplex meritum tcongrui uidelicet Si condign i. Nam altenJ*^nbsp;tîgcuiufdamprimæ,quonomineinteïliguntdonum ïnfufuni,di^'nbsp;èi. fpiritualem uirtutem: qug fit habitus qualifîcans iufticias noff*' .îinbsp;acceptas coram DEOcfficiens.IntelIiguntautemdileÆonenj^^^^ynbsp;adfithomini ,impetratameritocongrui, itaperficiatillius iuffida^^nbsp;pcribus fequentibus uitam gternam fibi promereatur. Sicenim j Jj/nbsp;in uniuerfum fepeliunt:8i quantum in ipfis eft , nulïum Chrim**nbsp;bus ufum eius rclincjuunt: quia iufticqs noftris tribuuntnbsp;merit! gratie, remiffionis peccati, iuftideSieterng uitæ. Sicnbsp;cent:fi homoimpius Sipeccatorfaciatquodin feeft,uidelicet,opi®nbsp;riarbitri),non eflè quidêin co opere condignitatem meriti,nbsp;exiffente in gratia cuius eft hoc opus: tarnen congruum effè, acd^nbsp;DEV MjUtdetgratiam, Porro autem habita gratia:hocnbsp;neSirenouatocordismotu, tuncattediopushorniniSjfecundum^lnbsp;procedit ex gratia fpiritus fan cli,Si fic meritoriu efle uitg eterne de eogt;^nbsp;gno.Neep cÔfifte funtift^diftinftiÔes deopcR: rheritisalianbsp;laftids Theologis,nifiquodcauereuolueruntinfamiamnomimsnbsp;gianorum: fed parumfobrie,noiiintenigentes nequefenbsp;neq? fcripturas quas corruperunt. Non igitur effugcrepofluntnbsp;mam hærefeos notam: quia nihdrefert, quod fingunt fe decodenbsp;mereri: Si q? amph'ficant dignitatem opcrum, qug fiant mediantsnbsp;tia fpiritus faneftijdum conftateos negare uidelicet, beneficiagr^fnbsp;Siiuftificationisnoftrg gratuitaefTe: in quo caput eft Si fumn^^^p^

^gt;siam diâis dein ceps adrjciam,quo fenfu acdpiendum fit,quando sohtßdeiußi '^tura'mpiumfoîa fide iuftificari coraitî D E O* Oportet enim rétinenbsp;^quot;ancpropofitionem in doff rina defiuftifhcaOonetnifi ueritatem perfi/nbsp;^^prodere uelis, quæteftatur, iuftumfidetîiauiuere, amp;impiumfidenbsp;J^ficari, fine lege, fine opcribus,8lt; fineiufthcfjsnoftris* Igitur bancnbsp;^'^poGtionem retinebimus: uteuneç peffmiquidam rabulæ horiïtemnbsp;/ fycophantænbsp;nbsp;nbsp;maledici homines,illa offeljdan tur. Deinde re/ împ^f non ef

^¦epergam, hoc âbfurdiiïimum, uanilïimum, amp;, .fuhîfïiæ blafphe/ ffonamentum, aduerfariorum noftrorum,quo doceüt fîdem tam ef/nbsp;^'^uulgarem,prophanam,inutilem per fe amp; infruduotam,fterileninbsp;y*?oftuam,ut etiam impfjs iftis amp; qui finepnitentia inpelt;catis mor/nbsp;^'J^usuiuuntcontingacaiifi portêtum iftud,quod dicitur fides forma/nbsp;(fMnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;recipiasfidem iuftificantem rededici amp; ef

^5 operibus, quæ a nobis fieripofîunt, meritum iuftificationist M ^^S^'sdam ahaobietfla aduerfariorum: in qutbus prpfertim citant

'^ftanos afiquas fcripturæfententias,ita frigide 8^indolt;Se,utpuden/ ^^fitTficQlogis: imperitistamennoxiura» Totenim capitibusin/nbsp;(- ^cretota fummaimpiarurn dodrinarû, quibusgratia amp; beneficiumnbsp;^^^atoris CHRISTI negatur. Quibus a me in confutatioue abfolu/

^^ijdam coronidisuiceexpofitionem de gratia faluante:cumbreu( e/ ^îtioneloci Paulini ad Roman j'ij.de iuftificatione»

altera ôcpofteriore confutation e, eumordinemfequar, quem reti j^^'^nt inpnitcntiædodrina fcholaftici dodores* Quare ab eiusnbsp;L ^jftatim fcribam,depharifaicacontritione:fedpauds. Quia in li/ ** °nbsp;^eopfimodepoenitentia,fatis intelligi poteff,quantas doceanthynbsp;^*lß,contritionisnomine,qui eius meritum nobisprgdicantiomiflànbsp;potiusreieëlaSfabnegatafide in C H RIS T VM. Porroinfecunnbsp;P^te,deoonfeffionedeliélorum, non eafolumperfequar, quæape/nbsp;t nobis uanitatem hypcritarum,qui confeflïone deliôorum homi/nbsp;^ccteuti non docent: fed uel maximeamp;diligentiffiuieexponâ,quo/nbsp;^0 utiliter amp; pie peccata noftra confiteri poffimus: imo uero amp; de/nbsp;turn coram DBO , turn etiam coram hominibus. Et eo loconbsp;alterum, priori ueluti connexum :nempe, quinbsp;is^nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Chriftianæconfolatio

Oenicpintertiapariedefatifiàdionibus eatradam,quæclariflîme ^îtjquod per folam lESVCHRISTl mortem fatiffaâum fit

fimul pro peccato amp; æterna morve: fiuc, urdiciintjproculpaêvpccnâ' Necrefpiciendum nobis cfle ad alias fatistacrioncs^ciim fintalipnbsp;flloquamur, demeritoremiflionisculpæ amp;pceng.öftendamnbsp;Ioco,quomodohis opibus gratig Chrißianifccliciteruti debcant'^nbsp;licet,per fidem,cum aliter hæcgratiæbeneficia accipi nonpollint-inde dicam,quorfiim taminoperando ,feu faciêdolegeni,quamionbsp;lerandis afflidionibus, Si. calamitatibus corporalibiis perferendis gt;'^Pnbsp;ciendum fitChriftiano:nequioperibusautpaflionibus fuis arrogentnbsp;fatiffadtionis gloriam,feu pro peccatis,feu pro pcenis. Quanquamnbsp;ter amp; de eafaciffadlione dicam, quæ eft noftrg ptt nitenrietquam 0nbsp;V SaiuftificatisrequirittSCadprobatfcuacceptat,quatenusfitabillis»nbsp;quiuereinDeumamp;in CHRIST VM lefumcredunuPoftrenioo/nbsp;mnium exponamdiligentiffime, quod nihil boni opens prgftarinbsp;bis po(Tit,anus non fimusdebitores coram DEO: amp;de quo nonpræ'nbsp;ceperitnobis Deus. Vt intelligasplufquam ftupidum amp; inane com-*nbsp;mentum eflèia dodtrina fatisfadtionum per opera indebita. Siccnimnbsp;adpellant quædamcerta opera, dequibus Deus nihilpræpiciat:nbsp;gunt,quod remifîîonem pngillis mereamur. Cum conftetdoârinnbsp;mandatorumhominum,DEVMinaniteramp;fi'uftracoIi,necfi'uß^^nbsp;Ium,uerumetiam cum blafphemia amp; peccato.

DoÆm dtf nbsp;nbsp;Qp^nquam autem difficillimum fit, fidem imperitis faccrc, in bis W'*

ficulttK. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rebus,in quibus agitur de Ecclefiafticæ dodtring prccipuiscapit®^

tamfeede impie corruptis: non idcirco tarnen defpcrareoportrSit,^ ueritatis patrocinium ,in tarn iufta amp; pia caufa,turpiter,nc dicamnbsp;deferere.Namamp;fiipfam dodlrinæ ration em fpedles, nihil fa^bus autnbsp;promptius eft,quam hanepietatJS amp;falutispubIicæcaufanituerKacuenbsp;lutidigitomonftrare,ubiueritas Ecclefiafticæ dodlrine,8«faquibuscornbsp;rumpatur. Deinde ipfimet lESV CHRISTO hanc gleric iuænbsp;con feftion em, pro Euangelq ueritate debemus: Eccicfiæ autem, ut puri^nbsp;tas doc'Irinæ in ilia feruetur, fine qua non poteftfaluaefte. Proindeali'nbsp;udquiddä eft,quod earndiffîcultatê,quamdico,nobisparit:ncpc,quianbsp;tabs res eft Chriftianadodlrina, uc nifi per fpiritum fancîum,necpnbsp;ri efficaciter, neep difei cum frudiupoftit. Ac trahit quidem fpiricus(Henbsp;quofeun que uulc:amp;omnino quo uult. Sed re ipfa experimur,nô oinncnbsp;a DEO doceri: fedfuoquodam deledtuiliumagere. Multi eniminfen^nbsp;filTimis odijs, utolim amp; temper perfecuti funt ueritatis dodtrinam: ifanbsp;tiamhoc tempore claram amp; irrefragabilem Euangelij lucem Sf ucrita-*nbsp;tern, amp; CUI nulla fpecie æquitatis contradicere poftint, hoftilifin^^nbsp;perfequLintur.

Sunt etiamalia quædam, quæhancnoftram, imoIcfuChriftijg®'' riæ Dei,ôlt; totiusEccIefiæ,caufamIædereexiftimâtur:dcquibusinpr?^nbsp;fenua

L . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;FR A EF AT lÖ.

non eft animus muka difputa re* Vt quod contra Euangelf) ueri/ ^'iciusaduerfarij iaâanttemporumpræfcriptiones: in quibusalicznbsp;Lnerodogmata receptafuerunc.Scd quidpoteft comparari,cum uer/nbsp;' EI Dei autoritate-r cum dlo nihil fit antiquius, preciofius, firminbsp;nerius, iuftius aut fan(ftius:amp; cui minus contradici debeat ac poffîtÇ*nbsp;|Jnifac etiam aliquidfirmumefte amp; preciofum apud homines; tarnennbsp;»j^sgloria.non eftoloria in comparationeaduerbum Pei; CVIVS vcrtwwD«nbsp;y^lVS GLORIA FIRMI SSIME STAB1T,SVRGBT, ET mww-wrt«»nbsp;EOREBIT INAETERNVM. Sed ramen acciderequoudieuide/*nbsp;'^^SjUtquicuncpueritatem Euangeli] fynccre confitentur 6^ pure d(^nbsp;incurrant in periculum honoris,famæ,facultatum Si uitætSic eninbsp;pngratuSjCgcus 8iimpiusmundus;8ifugfalutiscrudehflimus hoftis,.

cnim redemptori CHRIST O, mifericordiæ D E l,0i do ^oribus ueritatis. Sedhæcomniaincommoda,utcunquehabeant,ne/nbsp;'^ntanti laccredebet, nedum quibusmunus docendiEuangelrj com/nbsp;J^'IIumeft,dtproptereadefpondeantanimum; Sinon perferantomnegnbsp;M'fficultatcsôiîcrumnaSjSidentoperam, ut in toç4çtÿïPsmalis,vnbsp;'^nid tarnen efficiant boni*

, Quin etiamhoc maiorc animo fufdpipatrociniumEuangelicæuo ^nsdebet,quocertius conftattotumefteDËlacDO MIN Inoftrinbsp;pnChrifti: quicunc^ fint tandem, auc quanticuncp, qui illi refiftunt:nbsp;''^tdenic^nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j^^^fg^doloôityrannidcaccrudelitare illam piani

f^ufarn pcrfequantur, jyiultoenim (atiuseftmortem perferre,c|uamiii ^^orem impr|s eorum peftilentifTimis dodlrinis confentire,in fidei ab/nbsp;''^gationem.Ncqueentmdubium eft,quin illos Deus fuo prgfcntiflî/nbsp;oauxih'onunquam deftimat, qui hancEuangelij, lefu Chrifti,Ôi tonbsp;^^sEcdefiæ caufamJimplicicordisfuiucritateÔi fidetraâant. Sicutnbsp;Nemetuatiseos qui occidunt corpus, animamautemnonpoftuntnbsp;leidere. Item, ponitehoc in cordibus ueftris, non pr^meditar», quemgt;nbsp;^odum refpondcatis: Cita ut folcnt,qui diffïdunt metu periculorum,nbsp;S'^ntumuisoptimecaufæ. ) Ego enim dabo uobis os Si fapientiam,cutnbsp;poterunt refiftere Si con tradicçre omnes aduerfarr) ueftri. Quæ menbsp;ratio mouit,ut confidâ,quod per collationem feripturarum fannbsp;poflîmblafphcmishominum dodrinis, hancexiftimationemnbsp;^fpedempietatis,quam apud imperitosilIæretinentdetrahere.Quodnbsp;Vtccorperæeefficiat, Deus Si pater D O MIN I noftrilefuChrifti,nbsp;hæc gloria debetur ; ad quam illuftrandam decet omnes pios 0/nbsp;*^uiaconari Si perferre.

I Nain licet aduerlarq noftri,multis peffimis norainibus nos infameti I ^que adeo occidant,tamen nihil quicquamrefert. Sic enim necç hancnbsp;^^nümquani tuemyr labefadare poflunt; nequegloriamnomitiislçf^

ChnTtiobfcnrarc.DeniqjhæcIatroania DEVS nunquamfinetinuiti praterire:ad qucm fanguis martyrum, in terram effufus, clatnat,atqucnbsp;accélérai uïtionem. Videnturquidem triumphare nuncaduerfarij no'nbsp;ftri:fcd qucmadmodumfiiitfemperinhocmundo, cftamp;erit uicloriaenbsp;triuiTjphus,apudimpiosparriadas, fidci Chriftianæhoftes.nbsp;menant dixi, cauig noftræ incoJTimodanü aut certe non peipetuo inconi'nbsp;modant,Quia uincittadcmuidrixueritas.amp;^triumphat cum dedisnbsp;is in æterna fecula CHRIST VS lES VS, Cui busamp;glona.nbsp;nunc amp;femper Amen.

prioris confùtationit^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;-

mata. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.

Quod fidcs impqs,amp;: prophanisiftis homihibus,qui talibus fine pccnicentia indulgent, non debeat nequepoflid^.jgjnbsp;Op' ,

C H R I S T I Apoflolos non folis cærimonqs fed amp; operibus DecaIogi,Sif in uniuerfumomnibus iuftieijsn^nbsp;trabere meritum iuftificationis.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;y

Breuis refponfio, ad eas fen tenn'as feripturæ, quæ ab nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;n J S'

tantur contra fideidocquot;trinam: quæ eft de gratuita noftriper nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;0,

ii ad Roman. iij. deiuftificatione enarratur: concluditut ^it' tim,tanquam in epilogo, de fupradidis omnibus. Op*nbsp;SEQVITVR PARS PRIMA, DEnbsp;cauil!ationibus,quæfuntapud aduerfari/nbsp;os, contra ^atip amp; fidci dodrinam.

CAP.L T7 Rgo a fcholafticis Theologis, dodoribus iuftieix rationis, fancgratia,fidei,acfcripturarum fandarum, corrumpiturn^^^.^nbsp;lumipfafideidodrina,uerumetiambonorumoperummidelicct»nbsp;pcénitmtiæ: hoc eft, contritionis,confeftionis, amp;totius nouitynbsp;Veracf-ittfli fruduumfpiritusiniuftificaris. Sed de his omnibus partibus feo*^nbsp;ficant fidet. quemur.Scde fideirarionibusprius. Vcraigituramp;iuftificansfidcs»^^^^nbsp;cft,qua intelligit homo, atque-agnofeit tota cordis fui fiduda,ft

pîacatuniamp;propidum DEVM: agnofdtautem itapropiaumcnc,ut ^önittat omnibus nobis peccata noilra, ac donet æternam uicam, gra/nbsp;^Jinelege,fineiufticqsoperum,amp;exclufagloriationemeritorumno^nbsp;*^orum,permifericordiam fuam, propter placatorcm, iuftificatorem,nbsp;feruatorem CHRIST VM lES VM,quataius in illum credimus*nbsp;'hacfencêtia,aiiTi uideant Sophiftæcflcatquc condamareomnesfcrinbsp;^Uras,ficutPetrus tcftatur: Ad. iiq. deC H RIS TO, inbgc ucrba:nbsp;enim cft aliud nomen fub coelo datum hominibus, per quod o/nbsp;^Hcat nos faluos fieri,.Et cap. x. Hu ic omnes proph etæ teftimon i u per/nbsp;^*Dent,quod remiflionem peccatorum accipiat,pcr nomêeius,omnesnbsp;H'l'CREDVNT in eum.Et Paulus Roman.iij.Ex operibus legis nonbsp;jîft'ficatur omnis caro coram illo. Item, Nunc autem finelege iuftidanbsp;^Elmanifeftataeft,teftificata a lege amp; prophetis: iufticia aute Dei pernbsp;lcfuChdfti,inomnes amp;fuperomnes qui CREDVNT ineû*.nbsp;luftifjcan' gratis,pcr gratiam ipfins: per redcmpuonem qug eft innbsp;lefu.Hæc inquam,amp; his Gmilia innumcra teftimon ia ,de gra/nbsp;I ^He,iuftificatione2lt; faluationcnoftri,perChriftum, gratuita illa,^nbsp;5*^^ uidclicet contingitamp;donaturnobisfineiufticijsamp;fincmeritisnonbsp;1 *^itumuideantomnia,audi3ntamp;IegantSophiftæ:ne^ intenigatnbsp;quorfum doceatur in literis facris operum noftromm iuftida,nbsp;tjuæ nam fit illius ncceftitas,qui ufus amp; finis: quam ipfi cfTe fomni/nbsp;^^ufticiam,qua coram DEO pronunciemur amp; reputemur iufti,fan/nbsp;çtcrnæ hæredes: ficeludunt gratiæ, fîdeinbsp;f.^ationisdoctrinam, Fingunt multasbdeidiftindiones, (qua arte ArsSoptißinbsp;.^tïaliain fcripturiscorrumpunt:etambigua,incertaamp;dubiafaciunt*nbsp;in nouas fententias transformanttcogitationibus rationis obnonbsp;Iij^clt;fa'uas: )cumnonfitnifiuna, ua'a,iuftificans,amp;: faluosfaciensnbsp;DcumSd in feruatorem Chriftum:ea uidelicet,quam dixi.Qupnbsp;cft donum Dei,amp; effcclus fpiritus fandi in nobis. Sed Scholanbsp;^'^togîtationumrationis Theologi,diaintfidem aliam efiè infufam,nbsp;Etnc/nbsp;^^^scxplidta, alias im/nbsp;f '^taimodogenerali,modofpeciali,cumfibiturn alqs imponunt,illuinbsp;U mcntium deceptores: fefequc Si alios fraudant luce, uerita/nbsp;^fticia Si ætema falote.

'laiy nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;folum, fed Slt; neccITarium crit contra iftorutn

1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;RIST frprophanataab iftisdodoribus Sicp/

qngunicuiqj dono.Dd, amp;perrpiritumfandum,conangiuÂbh3^ ftîiigüunt,acquifitam: quam fadunt rationis opus. Nain acqu'^^nbsp;definâmtnouciam humatiitus accept am: ex auditu uerbi fîdchEoi^^^^nbsp;ïyraniento adpîicantüladApoftoli: Fides ex auditu efi:,amp;c.nbsp;fct adduntuenuftam rationem fcilicet:quia,aiiint,qug noiutnusa*nbsp;do, ab aitjs nouimus per acquifidonem.OmnjnOjquafi nonnbsp;tus fan élus fit efficax indoéloribus uerbi Deitamp;foluspernbsp;Euangclq moueatcorda,utcrcdant.Âdeo(:5p,quafiuerbûDeinbsp;tiÔc humana capijintelligijiudicari amp;rccipi:Ôdaflênfusilli auditsnbsp;gnitohaberijfine fpiritu ianélo: cû pro mera ftuldciaabhominitnbsp;beatur, amp; rideatur,prima Cor.q. Nec alfa caufa opus habeam^^^^j^nbsp;nes trab i atq^ doceri a Deo: feu illumin ari fpiritu fanélo,ut ucrb*nbsp;am,Iucemamp;ueritatemaideamus,cognofcamusScinteIligani^®nbsp;Nttmfideî ß aflentiamur,amp;credentesuerbofaIuieffic«amurapcccatoÔ^aquot;nbsp;Kedäeilione PoiToautem fcholaftici abhacutra^^detrahuntacfeparani^: 'ßnbsp;exißere foß tem,quafi tarn fidesinfufa quam acquifita inefîèpofiitctiam

' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ne dileélionis operibus uiuunt: hoc eil, fine omni pnitentiaSé

tij s indulgente, amp; fraudantes proxim um. Quod de fomnio fide ficla, quam fcholaftici docen t Sé formatamnbsp;fed de ucrafide,quam prædicant facræ literg, CHRIST y nuiî»nbsp;poftoli, amp; qua iultifîcatur impius, uidelicet, per grafiam 8é jnbsp;finelegeSéfine meritisoperumfuorum,hoc nunquam contenbsp;nequeprobabunt aliqtiandofophiftæ, uidchcet,fidemünedinbsp;exifterepofletneduminhominefàcinorofo,ôéflagici]sindng% jfjnbsp;* 'nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nepeenitentia, 8i fine mutatione fui in meiius. Imo blafphc^pÿlVl,

nugaride re feria,fuperna£urali 2é diuina,dc fide inquam in Id ^.^^,[1:» utiîlam impfjspariterSépqstribuastimptjsautem, ut finep^^nbsp;maneant: cumfiteleétiffimumÔénobililïîmumdoniim D b » ^/nbsp;lis filqs D EI contingattadeoqueresuiua, omnipotens, falii^n®nbsp;àtoSé morte, amp;efticaxdileélione.

Namobfecrote, quomodopoftetfpiritusfanétiiscfléamp;P^ .^{1^ reinillisqui flagidofeSéfinepcenitennauiutuitCAtilliinq^ q |)jnbsp;des in Deuuera,nempe,promiftîonisEuangeIii de C H RI^nbsp;bêt fpiriturafanélumJuxta illud Roman, vif). Non enimaccepnbsp;ritum feruitutis iterumad rimorem:fed accepiftis fpintumnbsp;perquemdamamusabba pater.EtadGal.iiq.Quoniamauto^nbsp;lij,mifitDEVS fpiritumfilfj fuiincorda ueftra, clamante abnbsp;Sunt enim fîli),quatenus in promiftîonem Euangelij

, annfs primo. Etideo afpiritu fanélo gubernâtur: quare nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.a

inosfinepccnicêtJaôéfinedileétiôeuiuere.SedSophiftasfr ^ß!t.os,de ß rare facit, quod ubi de fide loquuntur,de n uda noticia rerum anbsp;de

liber sec V nd r s. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;8»

g£ftarum,Sia(Icnfuilliusnoticiæ, intelliguntomnia: Cqualfs effepo/ illisnonda,8i aflenfus,qui prophanas hiftorias legunt.nbsp;nbsp;nbsp;nihil

pforfus de fide acceptante amp; adprchendente promiffionem faluationis: iqua eft mifericordig diuinae hducia,amp; cerritudo remiflî peccat«,atqucnbsp;^'^ceptae ætern g falutis,propter Chriftum» Hgc enim docetur amp; requi/nbsp;f'turinfacriSjfidei luftificantis nomineJoannis primo. Dédit cis pote/nbsp;^temjilios Dei fieri,his qui creduntinnomeneius.Et cap.iij.Sicernnbsp;^EVS dilexitmundum, utfilium fuum unigenitum daret, C attendenbsp;Pfcdum, 8^ fatisfadionem pro peccato amp; morte. ) utomnis qui creditnbsp;'¦leum non pereaufed habcatuitam æternam.

Igitur quia de promiffionis fide, nulla memoria eft, nee intelligen/ ^ïapudSophiftas: ideo non potueruntftatucrc hominem fide iuftificanbsp;ffthoc eftjhiftorie noticia:in qua eft ociofa 8c frigida cogitaoo,de diuinbsp;quot;s.Fidcsautem(ignificatfiduciam gratiæScmifericordiæ DEI,adeo/nbsp;H^eferuatoris Chrifti. Offert enim nobis Deus per promiftionem granbsp;^'çfuæremiflîonem pcccati amp; ætcrnamuitam,propterfilium fuum uninbsp;R^itum Chriftum,Dominum ÔCfcruatorcm noftrum:et requirit a nonbsp;^sfidem illius oblatæ amp; donate gratiæ. Et teftatur,eos qui fide adpre/nbsp;I f^îîuntpromiflîonern gratiæ, amp; feruatorem CHRIST V'^M,faIuo«nbsp;I '^^Hinccerteftatuere oportet,fidciuftificari impium:finelegc amp; fine

Dei ,rcmiftionepeccati propter Chriftum donata: quatenusfiduci J'^dlius mifericordiæ condpit, qupahtcrrecipinon poteft. Sedquidnbsp;Entrent ignari promiffionis gratifÇ'Non pofTunt ftatuci-e, iufticiam qupnbsp;^^'eat coram Deo aliud fignificare,nifi qualitatcs Ôd habitus uirtutumnbsp;J^rarum. Quemadmodum fcholaftici Theolo») qui utuntur quidenbsp;adpellatione indodrina dciuftificatione: led reuera nihilquodnbsp;eftintelligunt. Neep tribuunt credenti ullatn iufticiam : fed tantunbsp;^P^dnti, perdiledionem. Idcircoenim,cum urgentur feripturæ tefti/nbsp;?qupprobant impiumfideiuftificari,adaliamdiftindionem amp;nbsp;^^olum commentumfefcrecipiunt, dicentes:fidem aliameffe forma/nbsp;^^'^)Slt;aliam informem.Informemenim qup carcatdiledione: forma/nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Jôrnj4

'^autem,quæ habeat diledionem,amp; bona opera Iegis,quæ inde flu/ ta, filnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pronunciantimpium iuftificariapcccato, 0^

adprehenfiuam beneficiorum gratiæ,amp;redemptoris IE S V* ¦'fti^Domini amp; fcruatoris noftri.quitradituseftpropterpeccatanonbsp;c SCexcitatuseft propter iuftifica tionem noftri.Sed fidei contingcrenbsp;^atn,per opera amp; fada noftra,feu per obedientiam noftram erga le/nbsp;4^0^S'il negant, ulli fidemfuam, nifi propter hanc formam,nbsp;'^fticiam 0lt; faluationem prodeffe,palam eft ipfos nlt;garc,gratiæ be/nbsp;o 4

ne fl Cl a gratuita cHcrfiue ,qgt; unius redenaptoris IE S V C H R beneficio Iiberemur amp; a peccato amp; a morte,credentcs in eum.nbsp;am propria amp; fua quemcp perfonali iufticia faluari:Tient mox denbsp;blafphemia pluribus iftos conuincam»

Nec^cnimcxcufaripofluntdeïyriSophiftæ,q)bacdiftindio* tantur, uteafeparent ueram, uiuam,efficacem Sciuftificantemfid^j^nbsp;fidefilt;fla,amp;mortuarationis opinione. Chocenimfifacerent,toiö^^nbsp;cflet:imo laudabile amp;piumO fed quia fentiunt hominemnbsp;meritis,non gratiæfide,faIuari.Sicenim unus eorum fcribitrnenip^^nbsp;Bo)MMortw4 nauenturajin Iibrum Sentent.iq.diftind xxii).Quoniam,inqi'^nbsp;credere, ficuc dicic Auguftinus, fitcogitare cum aflenfione,nbsp;habitus fidei plene ÔC intégré habeatur, necefle eft quod intcllelt;^t*^nbsp;ftruatur decredibiIibus,utpoHit ilia cogitare:amp; inclinetur,utnbsp;aflêntire.Et primum quidem eft materiale in fideifecundumucto^nbsp;male. Et hæc rede quidem Bonauentura, fedpofteaaddicoffö^^nbsp;rumreperiri tarn in fide informi, quam in fide formata.Exnbsp;gis,quod in fide non exiftimant aliud efle, nifi cogiracionesrai'^'^^^^nbsp;diuinis. Sed ultrahæcpergensaddit: non enim dici,fideminf^'^ ^5,nbsp;quia careatomni forma.fedquia careatformagratiæ, gratumnbsp;Jioceft, diledione* Quo perfpicuum eft,quod uim fideinbsp;uant: SdSophifticis cauillationibus ludant, utentes fidei adpeh^nbsp;cum illius quodfidei eft nihil recipiant: imo euam,fidemoirgt;f^^ ginbsp;dendorum tribuuntimpfjs, tantumut illius dignitatem degf^^ , fei*nbsp;op^rimant.Necdifcernuntpiosab imprjs,nifi per iuftidasrano^nbsp;carnis: atqueitanon funt meliores Theologi,quantum atrinetnbsp;nam de iuftificatione, quam eft Ariftoteles in Echicis, aut M.nbsp;in offiefjs. Concludimus ergo,q? meritrs iufticiarum noltrarut^-ant debitum æterng faluationis: nempe, illis DEO recon^n^nbsp;amp; impetremus nobis remiftionem peccati, èi. gremam unam.nbsp;concederehominijimoerigere in eofuperbam ^arrogantem p*quot;^nbsp;ptionem SC gloriationem contra gratiam. Quarc necintelhg*^^nbsp;fumhoc cæco dogmate ruant, quod eftincommentodefidclonbsp;ipfiinanis fomnrj autores,

Neqgt; fiuntfolum autoresimpqftimæ præfumptionis hom1 ignarisfuacimbecillitatis, amp;imperfedionis in iufticia operuoi«^^nbsp;gnarisfideigratiæ,fedprgtereaamp;blafphemædefperationis. l^nbsp;çnimconfcientrjsiudicioDEI,neceftèeftjUtquifideigratieli^nbsp;amp; inanes, fefeprécipitent in proftindumdefperationis: accepta^nbsp;.. næ maledidionis fententia. Quinetiam Auguftini definitionnbsp;de,non intelliguntdoctoresdefideformata. Sienim credere,cnbsp;recumaflenfione; qua poteftillanoticiaeflèjde credibilibus,

^^ndis,quaprgbctur homini materia cogitandi:nifi promiflîonum ora ^quæin Euangelio annunciatur, propter CHRIST VMiT Deinde,nbsp;' '5^?illaindinatio, utcredêdis aiTentiamus, nifi ipfapromifïjoinustansnbsp;^'^SjUttota cordisfiduciaadprehendamus illamgratuifegranæ faïutê,nbsp;contingif per Chriftum lefum,his qui promiffioni creduntcExcitanbsp;^^¦¦enimhæc fides a folo fpiritu fan er o, per afTenfum promiffionis,nbsp;I ^^eincreaunequepofiibileeft, utillum habeantimpq^flagitioG amp; feenbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quando ccntingeretipfis, ftatim efficcrentur iufti, fanifli

^T^oui homines, per renouatum cordis motum:5lt;f uitæ gterneh^redes* deautem quale fit, quod requiruntdilecftioncm acredente docto/nbsp;f'^Scholaftici , cum fidei gratuitæ gratia? nullam ufquam fa ciant men-Inbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;noluntgratuitam credi gratiamfaluantem.At impoffibile

1 J. U E V M ab imbecilli carne, aut legem cupiditatibus noftris aduer ^^gt;11 amaripofTe, nifiprius fciamus iliumreconciliatum efie nobisnbsp;M: amp; a lege nos ulterius iudicari amp;. damnari nonnbsp;fiæ ^æcrecito, ut uideasin Sophiftarumdognatibusomniaconfu/nbsp;^efletplcna erroribus amp; impietate*

tirio' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Scholaftici adpellant fidem formatam,id nih il m in us at

literis facris de fide Chriftiana: quinctiam glori/ p ^fatiaedci,amp;redcmptorisChriftibeneficiumobfairatSfopprnnit:nbsp;p^Efias Deihorribiliter uaftatac perdit, deiecftas uiddicetfideipetranbsp;f /'ftolefu : ihCK harenam fuarum iuftidarum ruentem pofitas. Nos .,nbsp;iqpinbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. rr n.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;- ja innaenoti»

multum uanamus nb ^^hni fententia, qui in fide ponit noticiam amp;afienfum. \/bi enim eftnbsp;^^affenfus rerum credendarum, exempli gratia, qualis elfe debet innbsp;P^'otaiilTionem: ibi affeâus quern in fide requirimus non poieftnbsp;(jj, ^5nempe,fiduciaadprehendensgratigpromiflionem. Necrurfusnbsp;potelt,ubi cognitis nullum alfenfum prgbes. Nos itanbsp;includimusaflenfum.quemadmodum Au/

^ornprehendtt. Eouero libentius utimur fiduciæadpellatione, 'Hr '^^^^olaftici non intellexerunt fidei nomen in facris pro fiducia u/nbsp;Pari:u|3i prcfertim agitur de gratiæ promifïîonibus, quibus cognitisnbsp;adprehenfis iuftificatur impius 8d faluatur a pec-^ilînbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;noticiatnoticia autcm illaprecipua pro

^fir' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cognicio,incarnatiuidelicet,traditi,pafliamp;glorifica

j nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nobis a peccato abætcrna morte. Et horum noticia

I Iijj impiusSC edicitur faluus, quatenuscredit: iuxta illud Efaip noticia fui iuftificabit ipfe iulbus feruus meus multos:amp; in iquita/nbsp;O if)

tes COR2 ipfe portait. Item illud Ioan .xvij. Hgc eft uita ^tern a, ut fcantte folû Deum ueBîîamp;quem mifi'fti lefum Chriftu.Nam cenenbsp;locum no licebicintelligere,quâdc promiflionis Euagelij fidßqü^nbsp;la aliafaluamur:ut intelligere eft ex illo loan.iq.Sic enim Dcusu^nbsp;mundUjUt filium fuû unigenifumdaret, ut omnis qui credit innbsp;pereatjfed habeac uitâfternam.Hecfides,quçeftincarnatifiIrjnbsp;oportuit tradi pro peccatis noftris in morte: Luc. xxiiq. appellat v nbsp;xvi. petra:amp;^ dicitureoIoco,portginferoR2nonpræualcbuntadut'nbsp;cam. De hoR:noticianihilfcribuntSophifte, cninterimnbsp;niafcripture, Sdomnesfideiarticulos credêdos eftè:hoceft, ailcnti^^^nbsp;efte illis tanquamueris,fine tarnen fiducia faluationis, quægratisnbsp;tingat, fine merias iufticiarum noftrarum.

Porro ilia noucia,de qua loquor no eflet noticia,nifi accederet ad iKnoticùeo fenfus. Quâdiu enimmèsnonaflèntitpromiflîonigratiæ,ftdambi^nbsp;^ehendi af, dubitatatcçdiftîdêsrefragatilli,certenon eftnoriaa:fedc^caignoi^'j^-noxia^atcgblafphemâsincredulitas, negans ueritacêd^pnbsp;ff-atùfnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Dei,Slt;hominêdamnans.Cætef^ a(ïènfusille,qui eftin gratif pquot;®'

fionem, quo recipit uera eflè. Si beneficio redemptoris Chrifti ad pa'tinere:uidelicet,graan'tapeccatiremiflïo,iufticia Siæterna falus-inquaparitin nobisgratuitægratiæ fiduciâ,in quaeftpaxcôfcif*^*^nbsp;fummaanimoBztranquillitas, propter fecuritatêeternæ uit^,nbsp;fæ a credète in Chrifto lefu. Hæcigit fiducia coiungi debet, cuno^nbsp;credendoRz,infidei defi'nitiôe;illius,quaimpi) iuftincamur,etat^j^^nbsp;Siamorteliberamur. Nâ ita cohærentnoticiainaamp;fiduciaîqu^d*-^/^nbsp;utdiuelli nulIomodopoftint.Nôcnim eftfirmanoticia,cui nôai^*^^nbsp;alTenfustnecuereaflèncirieft articuîisfidei,nifiperfiduciâ coi'dispnbsp;miffionê gratie adprehêdas. îtaep relinquit,in afTenfu .pmilïîonu^^Jnbsp;qup prebent materiâ credendor um, e(ïè fiduciâ illam Si fecuritatênbsp;qua in fideadoptionis,quecÔcingit Chrifti noie clamamus,abbanbsp;Certitudonbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Eftautemnoticia illaîidei tameerta,firma, cognita Siperfpeâac^^

ti,quâfuntea,quæoculisintuemur8imanibuspalpamus. Necplt;^ itt ebrißum. mentiturDeustideoC^credentes Deo, Siadprehendètesperfiducia^^nbsp;dis gratiæ promiffîonê,impoflîbiîe eft falli ac decipi,labi Sinbsp;ergo maxime promiflam falutê nondum poflîdeamus, fed expeete^nbsp;reuelandam: tarnen ita certum eft ilia nos adeptos efte,Si tenei'c in nd^nbsp;atep fi ea iamffueremur. Eft enim ad dexterâDei inccelis,in q^^^di»nbsp;æterna falus noftrarecondita eft: Col.iq.quarea credente in eumnep^nbsp;teftamittifaluatio.Sicquodadfidemattinet, quapoftideturiufti^ .nbsp;falus CHRISTI nomine Uiderunt ôitenuerunt, feruatorê fuumCdnbsp;ftum,ôi perconfequens iuftidamSifalutem,beatiinipatres, quiidnbsp;rwic ante Chriftum incarnatum, pafliim Si glorÆcatum:Si tenuerdd

ffedentcs in gratiæ promiffioncm, eadcm luce 8^ ueritate^ qua nos , u ^uibusSC Chriftus,agnusillc Dei,abolenspeccatamundi,propter ip/nbsp;forum fidêjfuitaconditomûdoufc^ incarnatus,paflus,occifusô^glo/nbsp;^ificatus.Et hue facit totumülud caput Efaiæliq.euangelidffimû, de benbsp;nrfido redemptionis per Chriftum.Itê illud loan, vii]. Abraam uidic di/nbsp;'lt;iimeû,etgauifuseft tCor.x.omneseandê efeam fpiriuialc mâducanbsp;'lïunt.Hébræ.xin.Iefus CHRIST VS heri amp; hodieadem eft amp; in fe

oiaadHd3rg.p:xi.Fides,fperandarumrerûargumcntum:indici/ non adparenciû.Bis enim eandem fencêtiam pofuit:quia idê funt arznbsp;fndiciu. Eft autem in fide argumentum,hoceft,certa noznbsp;indicac uerbumDei. Vfthanc definitioiiis fentenbsp;fides eftfiducia nihilhæfitans: utcui déclarât., monftrac

J^einfidcsdefiniri,per aôtûa'cdendi: nô per ac'ltun amâdi.Quanqauz ^.^¦^nihil minus uideâtur,quai-n poffîdere beatitudinê,qui Euagelio crenbsp;K^nnt: tamêfirmiffîma fecuritateeâhabentamp;expedant reuelâdamgt;nbsp;?^eEphe.ij. Deus qui diueseft:amp;c. ubimulcis emphaticisj^bisufusnbsp;H^ytnosdecertitudine falutis, quâ oportet fidei noftrg inefiejCÔfirme^»nbsp;em fiir pviil'imfmnQnnsrrpdprpin dpn in forn^t-or? f^Tirifl-n

operata eft^digniflimumpietatis Chnftiang frudumrquemadrnocium amp;faluationeinleu liberationem a pcccacoamp;morteoperatur.

Proindein doârinadeiuftificationenon hocagitur, ucopfhbn^no ftris faluationem quæramus: in quem errorein Sophiftefententiam fu'inbsp;pturæ corrumpunt. Sed docecur, quomodo per grattplftdêliberemunbsp;peccatoamp;amorte.etiamfinuHa opera bonahabeamus.Sieutretieraoinnbsp;nes fumusgrauiflimi peccatores.amp;nullum perfedle opus bon iieoramnbsp;Oeo h abem us, ficut copiofe docui libro fuperiore. Adde tarnen,hoenbsp;Pauïi teftimonium hoe Ioco:(aal.q. No iuft/fieaturhomoexopenbusnbsp;legis: fed perfidem lefu Chrifti.Etnosin Chriftûlefum eredimus,utiunbsp;ffificemur ex fide Cbrifti.amp;l no exoperibus legis. Propterea, quodclt;®nbsp;Deribus le^is no iuft ificatur omnis caro. Dixi isitarjuiios effe nos

L I B E R. s E C V N D V Si nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;8j

ff non feria, qui adeo nullam gratie amp; IESVCHRISTI cognitio 'fmhabent. Scholafticos dico,c5menti iftius perni'eiofi de fide forma/nbsp;öautoreSjUt in quo nobis no fidem indeum Si feruatore Chriftum fednbsp;fncaiufticiaRîracionisprædicann Fidem emdef iniun peradlüamâ/nbsp;definienda erat per noticiam,aflcnfum Si fiduciam gratiæ, hocnbsp;% promifïionû Euangelrj de Chrifto,qui eft precium pro peccatis no/nbsp;Ws,adeo(p ipfiffimalux,uita,ueritas Si falus noftra. Defin ientes aûtfïnbsp;^fni,adûamandi Si per iufticiaslegisjcontênunt gratig promiflionemnbsp;^ieruatorê Chriftum abnegant:imp'eritis auteSophifticarumcauiIla/nbsp;j!^fiû,autparumatrentis,fceleratiflîmeimponunt.Etiftiusimpietatisinnbsp;/^fn,gratiam Si Chriftum,inffa fequeütibus capitibus fcx,erüt mih inbsp;^^ncendi.NuUaeftuerain deu,Chnftu, et iuftificansfides,nifiquæ Vtnnbsp;inbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;adprehenditêuangelrj promiftïonêde

^^^^te per Chriftum. Contingit em donodei nobis eafides: 1 ^enicaterin nobis agitipfe fpiritusfanlt;ftus,percognitionêpromiflinbsp;eft,mifericordig illiusgratuitg dei,et bcneficioRznbsp;flç Chrifti,addefti'ucftionêpeccati5imortis.Proindein hac finbsp;dç j ^^ff^^ffSicrederCjhoceft,fidudahabere,promiflïonibusgratie,nbsp;flüTnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;patta nobis redêptioneperferuaroremChriftû. Jdeo

**ecredut,illi euaferunt Sieuicerut, qugliba periailapcccati Si eter quot;^^ftiSjatep adeo diaboÏum ipfum, grauiflïmü falutis credentiü h o/nbsp;teab oporteat ficcrcdere,eos oês qui falui eftè uohint ac debent,nbsp;hlnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;uerfum tota Euâgelij dodri n a, qug cognita alTenfum req u i /

nomine Chrifti: ^*^r,Iiberati5is apeccato Si morte,Si doni iufticie atep uitg gterne.nbsp;Pi fxco Iiquet,qdeft de gratia faluâte per Chriftû lefum.q.Timot. i,nbsp;hQp fecitnos. Siuocauic uocatiÔcfua fanda: no feeundû operanbsp;ft ^3,fedfecundûpropofitumfuûSigratiâ:qugdatacftnobis,p Chrinbsp;*dum,antetêpora eterna. Manifeftataeftaûtnunc,peradparicio/nbsp;ft ^üatorisnoftrifefu Chrifti:quideftruxitqdemmortê:uitâ autê Sinbsp;(ïd' ^^pdbilitatê inlucêproduxir,perEuangeIiû.Ergohoiç bnhdoi^nbsp;J a nobis dcuSjper Euâgelium,uc copiofe docui:nô requiritjUtnbsp;per adû amâdi,hoc eft,p iuftidas legis gratia mereamur etnbsp;cÔditionaliterrequircret a nobis iuftidas lcgis,pro murabfij; o=,nbsp;(iriç?^S'3d?,qenêtuanu8ipnitiofumillud PauIi.Roma.iij.SJûc aûtnbsp;eftrteftificataalegeSi^phetis.Iufticianbsp;iSh P Pnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ïefu Chriftüinoês Si fup oês qui credût in eû,Igitur iuftid

illârequi inbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Quiacaeftimmûdicia

hçf nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Siiufticie opm imperfedio,utleginemofatiffedat. Qua/

feruatorê Chriftûlefum: fi tn in illû ïius,rsjemo uero,quûddicit,impiûiuftificari per fidem,gradam,

¦ CHRISTVM,gratis fine Iegc,fine operibus, ita accipiät, p bcdientia opcris noftri cxdudatur,tanquam minimeneccnana^*^^^^(jnbsp;lunt enim illç exclufîuæ,nifi fidudam meritiiufticiarumnbsp;perbam,uanamScarrogantem gloriationem contragratiam:amp;^f^nnbsp;iuftidas noftras immûdas efle, qua caufaper rcdemptcrem Ch*'^. ,nbsp;debuimus faluari Alioqui fiperlegcm cotingerct peccatoridnbsp;CHRISTVS iuftificator fruflramortuus efia. At iuftificatonbsp;re per fidem in Chriftum, non opus habet querere per operanbsp;autuitam: iudusenim fide Roman.irj. filius Dei efttloannisp'^^?nbsp;uitæçternæhfres. Operibusautem, fequentibusfidem,nece{K^pg^nbsp;feinfideexercere,iufticiam fpiritus omare,confiteri amp;glonfita''^nbsp;V M amp; redemptorem Chriftum. Eftautem maior confolatio jpnbsp;exclufiuis,quamdici ab unohominepofîit: idco perEuangcliinbsp;afterri. Vt enimlex eft tcrroris dodlrina, ôd pcccatores adigitnbsp;tionem : ita Euangeliurn eft cofolatoria do(ftr in a, amp; pernbsp;remiflionis peccati amp; uitæ ætcm^,in Chrifto IE S V,affertparf*^vj(nbsp;dibus, amp;extrahithominem Scferuat a defperatione,nbsp;ftcrnæ uite. Ethancfummam confofationcm femperconatusd^^,nbsp;Diabolus eripere, aut certe obfcurarcin Ecclefia,ubi criperenop^^^nbsp;per impiosdo(ftores.

Deßicieffi. nbsp;nbsp;nbsp;P^'onde nihil eft, quodfidei in tantum répugnât, atcp

tdiù,in exgt; ftatuit quod Deus condidonaliter nos faluosfadat, per mérita II* icradopfr« rum legis.Hoc uerum eftquidem,fidemiuftifîcantem,qupeft*'^^nbsp;catïa,in iuftida externa morum,fequi opera bona:amp; obedientianinbsp;legem. Sedhincnonpoteftelici,homincmperoperumfuori^ anbsp;tafaluari: faluatur enim pergratiæfidem, non effetftibus fidei:ttnbsp;illi.eos qui uerecrcdiderunt, nunquam non fequantur. Sicutif^ Jnbsp;intelhgi poreftexillo Paulfiad Ephef.q. Gratia enimeftisfaluan^l^^-/nbsp;clem:amp;hocnon exuobistDElenimdonum eft:nequisgloriettit-'P .nbsp;usem'm (umusfeâura,per CHRISTVMIESVM, in opcr'*^^^nbsp;bonis: quæ prgparauit Deus utinillisambulemus. Exhisliqn^t^^^^nbsp;gratie debere,faluationem noftri.'idc^ in fideprofitendum efteragi^^^nbsp;re Dei donum,non fupei be gloriari. Nam DEVS omnibus mod^nbsp;teftatur Si odithancfuperbam gloriationem: qua hominesfibittl^^p

- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;perfecftionem iufticiac per opera fua,Siquod hincfequitur de bituni

uationis, Jgnofdtautempeccata, exfidegratiscipfum inuocantibus,^^^. faluos fadt, Horum utruncp difcç Lucæ xvirj. in parabolanbsp;Si publicani. Eft autemamp;is benefidj Chriftieffedus,quod o-cd^ .nbsp;in eum ambulantin nouitate uitæpocnitentiâ agentes, in nomine v,nbsp;fti,adgloriamD E I. Quorumiufticigper fe,amp;fincfide,tionpoinbsp;DEO placere.

Tribuit autem facrafcriptura fideieftèdumdilecnonisî tiimquia neccflàrium, utDEOobedientiam iniufticj'amorumpræftemus.nbsp;lila dileâio, in qua eft totius uitæ nouiras, fidem fcqui debet, tanxnbsp;frudusiufticiæ,in gratiæ laudem. Tumetiam,utadmoneamur,nbsp;maxime re, ueram ftdê, a falfa,ficta mortua rationis opinione oxnbsp;^'^teatdifcernereamp;fepararc. Non debemus pios abimprjs,operibnsnbsp;Iccrnere,quia fieri poteft,ut grauiflimi peccatores in gratiam redpiannbsp;propter fidem in Chriftum: ut fit frequenter. Et contra frequenter ac/nbsp;?«t»quod multi iuftidarij, cum uniuerfis iuftieijs fuis reprehendanturnbsp;^nnentur: propter incredulitatem. Quid iuueruntoinnes pfi arifæznbsp;^aeiuftidg:qui fdlicet,in incredulitatepermanferuntCNec funt ullinbsp;^4'aamhominesrecepti in gratiam, merito iufticiaru fuarumzfedpernbsp;piiaefidem.Etpharifaiceiufti quomaiorcmfiduciaminoperafuapo^nbsp;r^unt,hoclongiusremoueruntagratia:uthabes ad Roman,ix.in colnbsp;^i^eGentiuS^ ludæorum, Vcergoapudhomines, amp;inconfciengt;*nbsp;j^ijdtcio ualeat nonnunquam comparafio, qua iufti ab impijs per oxnbsp;^oonadifcernuntur,tamennon eft perpetuum,maxime coramDeo;nbsp;¦hinbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;coram fe,qui in ipfiusgratiam creduncimpios autem,

I I)»,'^sStdamnabiIes,quinoncreduntin ipfi'us gratiam, Vtetiamom ^Ssiuftidashaberent^crcdentes,penitusnuIlas.Extrahociudinbsp;certuiu eft difcerni pofte,ueram fidem a fi(fta,per opera bona:amp; fixnbsp;,j'lt;atfingulis inconfcientiæ iudicio, fuorumoperum iuftida, numnbsp;'Pedant in DE VMautfide. Quo etiamreuocamura Chrifto:nbsp;(^J^^h.xxv,amp;aliasfxpe,EtaPetro:ij.Pet.primo.Quicnimhuncho/nbsp;non habet Deo, utpoenitentiam agat amp; bona operctur, a quonbsp;Ç^tnseftin ^atiam per CHRIST VM, quomodo poteft fidem h a/nbsp; hoc eft,a-edcrc quod fit in gratia adoptionis,amp; hæres regn i Dei,nbsp;Panlus fi-equenter teftatur,nullos qui flagitiofe uiuunc, hære/nbsp;I regni Dei confequi pofl'e.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i fofw»Paa

Paulus fcribit ad Gal,V. Nos enim fpiritu ex fide,fpcm ^^expeótamus. Nam in Chrifto lefuneep circundfio ahquid ua/nbsp;P^?pndû:fedfîdes, qugper charitateeftefficax.Tane difcerni dinbsp;I^^^æabillius effeeftibusexternis debet: neeffetftibus

f nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;caufæ: h oc eft, iuftidjs operibus noftris, quod eft gra/

Wf nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*^^5^®** fidem. Paulus igitur iuftide qua faluamur caufam

enimfpirituex fidefpemiuftidæ expeclamus. operibus obedientiænoftre detrahitmericumfaluationis:ideonbsp;Chrifto lefu necp circundfio aliquid ualet neep prepiinbsp;^^^ft, nullæiufticigoperum feurationis, fiueillæfint ludæoznbsp;Teftatur autem etiam illud Paulus,fidem remeflenbsp;^^çtïicacemdilectionezuteatnfeparetafidefîulSf Sk w alias didt;

Finis præeepti eft charitas,ex cordepuro, confdentia bona amp;fidc non fidta. Proinde aliud eft, naturg amp; fubftantiæ alicuius rei aliquid tribu«nbsp;re: amp; aliud effêtftibuseiusret Nonpotes de opéré arofidsprædioir«»nbsp;. quod de artifice,nec defruclibus,quod de agro,uinea,tctTaferaIi,5^^nbsp;borebona. Aliud enim eftcaufa,producens rem in effèdum:amp;^eHflt;flu®nbsp;aliud .Siue id quod créât feu pdit frudum, aliud eft quam frudus:fcuonbsp;pus artificis extans.SicneqpdeeHèdibusfidei, hoceft,deoperibusdi-*nbsp;ledionis rededici poteft,quodde fide. Namfidegratiæ D ËI iiiftib^^nbsp;mur, non operibus noftris, feu meritis ilîorum. lufti autcm per fidein,nbsp;bene operamur.'Slt; rcnouao ea fide,rede uiuimus, Deum gïorifica^f^nbsp;Qiu'anon poteft ftertereautociofa delitefcereinhomi'ne fîdesifeducquot;*nbsp;adprehenfiua beneficiorum gratie amp; fcruatoris CHRIST l,nibdp®nbsp;tuit die» in quâtumuis operofis,8lt;: finuofîs uoluminibus Sophi^ruf*nbsp;Quiaimpediuiteosopinio, demeritooperum noftrorum: amp;digni«lt;nbsp;teiufticiarum rationis:

Quidmultiscfideiappellationehoc loîumanuntfcholaftid»ut pinionesrationisde D E O amp; Chrifto,amp; hiftoricam noucianircrumanbsp;Chriftogeftarum, nobis inßgantr fînefiduda promiftioniim gratiæ,nbsp;cum hac fola i uftificemur, feu liberemur 3 pcccato èC morte, quæ anbsp;bendit oratiæ promilfion em. Et auicouid deDeo credere

ûltremum, abfoluit Deusbeneficio Euangelfj peccatores,ne qui ope usluistribuantmeri'tumfaluationis. Quodfn'ntelïexiflt'ntjnunquânbsp;Ço^ifTent indifputationibusfuisSophifte,quasdefidehabuerunt, itanbsp;*ßpereamp;delyrare,

Relinquiturergo,remiflîonem peccati,iuftia'am amp; æternam uitam^ 'egratuitam beneficentiammifericordieDei înecconferri illampropnbsp;dopera legis noftra, fed propter C H RI ST V M,ft in ilium crediznbsp;^us.Sienim opera noftra,operadiledionis, utfuntefteflus fideijuftinbsp;^fuiqnunquampofletfcripturadicere: C^icreditin filium Deiha^nbsp;«uitam æternam. Nec illud prædicare: luftusfide fua ui'uet. Neeper/'nbsp;itteretur Paulus ita loqui:exoperibus legis non iuftifieaturomnis canbsp;P*êfi^3tiufticias legis,nbsp;quot;jjtdeemofynam,precaturmultum, ieiunat, amp;fimilia operapræcep/nbsp;is iuftifiatur coram Deo, amp; efficitur faluus a peccato 8lt;morte,nbsp;fuorum. Sed quanta h æcefletobfecro gloria carnaliurnnbsp;iciarum coram DeoÇ cumfola gratia, iuftificator Chriftus, ßlt;fi/nbsp;^^§ratiæ,debeant illafaluos efficiente nos gloria clarificari.Sophiftænbsp;^^lillamhumatiæ iufticiggloriationemdocent:quam Deusodit,renbsp;Pfehendit8^damnat. EftouerOjUtdicatfcriptura: Quifecerithæcuiuetnbsp;j f's.IteiTijfiuisaduitam ingredi,ferua mandata.Hoc fac,8cuiues.Nônbsp;^9^itur tarnen, quod per opera noftra coram deo iuftificemur. Nequenbsp;operando fatiffacimus legi: ideo ill e fen ten tic nunquam poflunçnbsp;oilcan ad opera noftra, eo quod remotiftirneabfun t a perfefta óbedjnbsp;quot;'^ale^is. Legi enim carnalis natura non poteftfatiffacere: nempe, fpfnbsp;J^^Jiflimæ amp; fanftiffimx doftrinæ. Imo ne illi quidem, qui afpiritunbsp;^^togubeffjjtQf.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;inGHRlST VMlefumcredunr,'

quem ignofeitur ipfis, fi quid minus perfede præftant. In iufticia/ igiturinos,qui per opera fua falutemqugruntjillud Pauli quadrat:nbsp;Inbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ex operibus legis funt,fub maledido funt. Nam licet opera le

i nbsp;nbsp;nbsp;^c^3nt,nontarnen perfedam iufticiam legis habent:amp; querentes iu

^l^cariperIegen^,totius obedientiæ legis funt debitores. Quanquam ^¦^abfoluere illud debitum nunquam ponunt,manentrei eternarurnnbsp;^^ftionum legis. Dicetur autem in fra feparato capite, de ill is fen/nbsp;i^^^fjslcripturæ, que iufticiam operum noftrorum requirunt,amp;impenbsp; j^denturmeritumfaluationispolliceri.

*ftumma, fine fide impofiibile eftdeopIaceretHebre xi. fidcsaute p^'opftum noftrorum gloriationem penitustollitatcp exdudit. Ita/nbsp;oh jnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^P^^^^^t^'andata, amp; placet deo ilia operis noftri

j^.^^Jgt;entia,quatenusprcftiterimus ilia infidegratigSC nominis Chri/ Lnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;opera no poftunt Deo placere: fedabominabiles fünf

propter 8^ DE VS nullas immundidas ipfisignofcir,amp;nunam fêdionem condonat: adturus cuin fpfis in iudido. Quod propber^ °nbsp;precatur.Neintrcs in iudidum cum feruo cuo.Quia non iultîficabitnbsp;inconfpectutuo omnis uiuens.Quanquam aurem operaiuffificafO^^nbsp;placeant D E O: non tarnenfuntpartialiscaufa luftifîeanonis.nbsp;gitenim luftificatioper granam.'à operaiuftificatorum placent,nbsp;ciæfideifrudus.Nccpoceftprgftari ueraxobedicntia, nifiabnbsp;uera in D E V M per lefum Chriftum fide præditus. luxta illud:nbsp;præceptieftcharitas, ex cordepuro,confcientia bonaamp;fîdenon *nbsp;Prius fidem,poftea diledionis opera doceto,

( nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;altiid commelttt(m,de mérita câgrM}(^ condigni,

QVanquam ex proximo feripto, contra fomnium rationis,dcfi'^^, formata,abunde fans intelligi poflit,Sophifh'cis cauillatiôibus^^nbsp;hil reliquum elle, qd dici poffiteontragratiæ dotfirinam, Euang^nbsp;Irj de CHRISTO redemptore fidan: non committam tarnen, nefnbsp;hilrefpondeam aduanitatem commend de meriro opa um congrui^^nbsp;tis,ut uocant,amp;condignitaus. kem,ad quædam alia porten ta doÀ'quot;^nbsp;Sophiftarum: quibus illi ifiudunc gratiæ D EI redemptori Chp**nbsp;fto lefu, ficut pollicitus fum in præfadonehuiusiibri, merefpon^nbsp;rum.Exiftimoenim plurimumfacereadilluftradonem docftrinæE*^nbsp;angelq, amp; ad puritatem illius confernandam, fi plane ac prorfusu^^nbsp;telligatur ,quibusamp; quot inanibuscommendsaduerfarij gratiæ ^1^nbsp;trafideidodrinamutantur. Namobfecrote,C utindeinitiumtnibdnbsp;mam,ubi cautiffimiuidcntureflèfibi, amp;uaIdecauereuoIunt,neigt;iP^''nbsp;tram fidei CHRIST V M impingant, comian t amp; collidantur.nbsp;fum indigemus gratia amp; feruatore Chrifto, fi tam integra eft rationbsp;resnaturæ,ut homo impiusS^peccator, faciendo quodinfeeft, pon^nbsp;ex arbitrrj libertatc,peradum eïicitummoraliter bonum,mandatanbsp;implere, tentation cm fugarc,difponerefeadrecepdonem gratiæ, SC denbsp;congruoillam mereri,dccondigno autem uitamæternam^Quanquaiinbsp;plericp Chriftianorum non intelligant iftas tantas blafphemias innbsp;phiftarum dogmatibus prædicari:amp; funttam intricatæ ôt fpinofgin (o'*nbsp;ptis Sophiftarum dodrinæde meritooperum,utimpcritis amp; uulgodnbsp;tis explicari non poflînt:amp; uix fufticiat hominis ætas ad edifeendû iftas»nbsp;CumuerbiDcidodrina,fitclariftîmalux:accômodacaad captiim fininbsp;plicium,utilladoceantur,amp;crcdentesfalui fiant. CæterunîSophift^nbsp;amp; obfcura amp;quæ doceri coram uulgo non poftunt,ad illius captum ,tranbsp;dunnamp;falfoiatftanc nomen meriti carnalium iufticiarum noftrarum»nbsp;Neep docent, quam merasoperum hypocrifes:amp;fidei confoladones e/nbsp;ripiuntmiferis,atc]^ fraudant illos,luce,ueritate, gratia,iufticia a:tcr/nbsp;na lud»

^uita. Qvure refutanda funt illorum impia dogmata:fi nos ftudiuni t ôfiæ C H R. IS TI tenet, Ôd faluds proximorum.

E^gocutn mererimerccdem,8dpremium, uel ipfisSophiftis autort ^^lûtexindebitodebitumefficercîneaperte blafphemareuideantur,nbsp;'^nfagiuntad folitas dirtindiones fuas, atep ad prælbgias cogitationünbsp;^^ûotiis:(qtubus,ut fupra quocp dixi,eludiit perpetuo oîa dicfta fcriptunbsp;^^Ûquidt-anoni abfurdû uidetur,2lt;philofophiæ rationis, indodtrinanbsp;'**hficaaonis,non confentit. )ac fugiunt duplex meritum,congrui alte/nbsp;alterumcondigru. Etdepofteriore quideinaffirmant, quod eftnbsp;^^'i'gnijd proprie et ucre mcritü d ici elTetprius autè,quod dicit con/nbsp;^^i,improprie,aliquo tame modo.Sicfalicet uidentur fibi ualde eau/nbsp;j^^cariefrc,acuturnuidere,prudcnnamamp;fobrietatem re tin ere: ne exi/nbsp;quot;Hentur gratiam Dei penitusexcludere, abiurare, amp; infamiam nomi/nbsp;^'^Pelagianorum incidere amp;mereri.Sednullomodoexeufariabifti/nbsp;^nterito poflunt:utcondignum eft blafphemosgratiæ hoftes,eo fpi^nbsp;^âgitari,ne fine débita mtreede, quahsperfidiæ IudaiccLdebetur,dinbsp;^üntur: Sed raercedem abn egationis r eddet Deu s.

Uicamus ergodeutroep merito,difinitiue:exipforummet Sophifta/ '^'criptis.Etpofteaexcutiamus, quai i a fin tea dogmata, quædemerinbsp;I ^'^®pcrumialt;ftantur,Thomasergo,C quem habentantefignanum Sonbsp;P^'ftæOinfumma,primafecundæ, quæftione,cxi)q.ita ftribit: Opusnbsp;^^¦itoriumhominis duplicitcr confideraripoteft. Vnomodo, fccun/nbsp;quod procedit ex libero arbitriotalio modo,fecundum quod pro/nbsp;gratia fpiritus fandti. Si conGderetur fecundum fubftantiam o/nbsp;kcundum quod procedit ex libero arbitr io, fie non poteft ibi ef/nbsp;^fondignitas,proptermaximam ingqualitacem: ledibi eft congruitas,nbsp;^'^ptfrquandam gqualicatem preportionis. Videtur enmcongruum,nbsp;^o»Bini operantifecundum fuam uirtutem,D E V S recompêfct,ienbsp;tbnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;uirtutis.Si autem loquamur de opéré rneriro

^^ecundum quod procedit ex gratia fpiritus landfi: ficeft mcritorium .*3eternæex condigno. Sicenimualor menti attenditurfecundumnbsp;uitam æternam.Secundum il/nbsp;fons aquæ (alien tts,in uitam æternam. Attendi/nbsp;precium operis, fecundum dignitatem gratiæ, per quamhonbsp;t ¦^'^fors fadfus diuinænaturæadoptaturinfihumDEItcuidebe/nbsp;f,p ^^'^ditas,exipfoiure adoptionis.Sccundumillud: Roman.viq. finbsp;Thomas: de cuius feripti uanitate, infra nonni/nbsp;j^lt;luemur.

dçQ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;plura referre ex SchoIafticoFÇî defcriptionibus,

L P^ü mcritotquiadeillo idêomnes pronunciantamp; ftatuunc. Eftep ^^orumfentcntiameritumconoruiinudcfle,quâdohomoimpiusnbsp;P n

ZC peccator,faatquod infeeft, eïi'cicndobonummorum î'nDE VM. cxarbi'trq Iibertate*Tuncenim meren' illum,quandam primamgratiâ,nbsp;quaîificantem ipfiusiufticiam, atcp probabilê Dco efîidentein. Intclli-'nbsp;gunt aucem renouatû cordis motum, que uocant diledioncm. Rudus,nbsp;pra,art.vrj. fie pronundansamp;dicens:quod quilibetaduscharitaiismcnbsp;reatur abfolute uitam æternam.

Nec alrj melius iudicauerunt. Nam amp;ßonauentitra, qui exteris aliquot Sophiftis exiftimaturpuriorRiiiîè, itacenfuit: quia,inquit,cftnbsp;meritum condioni,quoquis ex tanta charitate,mereturtantam gloriâ.nbsp;ïntertiumSententXombardi,dift.iiii. Sicergoinluto ftercorishumanbsp;nciufbcic hgferunt,ut n ufquam potuerint fidei ocuïos Jumêwatif attolnbsp;Iere,amp;: illius iufticià uidere. Notûeft uero quid detaïibusamp;Iusproquot;nbsp;nunciet: Rom an. X. Ignorantes enim,inquit, lufticiam Dei,(hæccftfi'nbsp;dei luftidâ,qua Deus reputat iuftos.qui promiflïonem aratiæ,dcp'O^

IV nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;P^** fidem: fiue recepti in gratia, qualoco filio/

^gt;¦18^^*Paulus gratiaopponit omnibus iufticijs noz '^gratiam difertedefinitjbeneficctiailladci,queprgftita eft nobis,nbsp;Chrifti,pro peccatis noftris ia morte. Et teftaturabtjcenbsp;(j ^rcpudiaregratiam,eos qui per legê,hoc eft:, iufticiaRî fuaB2 merinbsp;j^H^gruntiuftificari amp;faluari. Quid em attinebatfilium Deitradi in

Qda^atiæ, fi caro, homo impius Si pcccator, fuis iufticijs beatus pjôiuita æternadignus,potuiftètC'

Jtcr errare: perniciofis opinionibus ôidoclrinis, fe Si alios fallerc Cilnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ôiabqciûtSiabi)ceredocent:Siredèptoris

Q ¦«tibeneficium côtemnere,Simulto potius fidereiufticijsrationis. fj^tiqnâex lege nô fit iufttciafet impoffibile fuerit Chriftû fruftra monbsp;qinale fit,cûdicitur, quod homo impius amp; peccator^nbsp;4^nd in fe eft, SC eîiciendo bonû motum in Deum, Ch oc em finnbsp;nihil.) ex arbitrij Iibertate,primS gratiam mereatunhabi

I ii^ ^iufum,q Deû fuper omnia diligat, 8lt;proximû ut fe ipfum: quo f(; .^^Q'nâ. An non tali fruftra mortuus eft Chriftus'?nêpe,ïgnaroiuznbsp;f, .^^gratign'mo, cùm côtemptu illius propriâ qugrêti. îam hac ipfa per Quid fît peenbsp;K erroris impietare, ipfum quocppeccatum originis negatur, Ôdnbsp;'^^covesneganteftèfilii iræ. Nam licetSophifteuideri uehnt,utrunnbsp;.^^^'^obifcum côfïteri, tarnen utruncpnegant. Necem pofluntnon neznbsp;ijj. ^»quicun«^ contêdunt, quodperiufticiasnoftras faluemur. Nâhonbsp;jj^'^'ôibuerecam perfetftionêiufticig, qua legem facere,implereamp;'granbsp;(^['^Hierenpoftît, eftillitribuerenaturamfinepeccatö: ôdaffirmareçpnbsp;ftniuria damnetur.

hçf nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^^^^hiulum mercedis,quo utiturfcriptura, non arguit, qgt;

((J ^po'anoftra, gratiam, amp; uitææterng falutêmereamur. Sedteftaz jjj, Pfgrnium feu mercedê laboris fequi, eosqui uerain Chriftum ftdenbsp;^iti fuerunt': amp; per hancfidè,Cea puriflimeobfcruata in corde,fincnbsp;gt;'anientoimpigopinionis. ^debitamobedientiâergalegem prgftiteznbsp;^5*Gïieaffli(ftiones,pro Chrifti nomine, infidefuftinuerunt.

jj. nbsp;nbsp;finge,q? fadendo bonum opus morale eo profeceris,utdatus Gt Coairdmerl»

^piritus, et quod habeas charitatemrCqnanquâ hoc monftrûeft,ô^ f'*quot; fj^f^niftis nih il minus cocedamus.Nâ fpiritum fandû accipimus Chri

Iijl^^tritoicredentes in eum. )Sed finge tamê,quodadeptus fisgratiam spiritus faciêdo quod in teeft. V^ndeautc SC. ex quo meritoCcongruf»nbsp;4^oiTiodo nô potius eft condignitêtô in illo merito C' Nam utponam

liera c(Te,qug doélores operum fomniant,nempe,quod quicunlt;^ope/ ra Dccalûgi fadc,is habeacin fe uim acquirêdi gratta amp; iufficiam.Quânbsp;non ponendo obiçê,non manensin propoftto peccatt morta!is,amp;lâflennbsp;do quod in fe eft,meret infallibiliter gratiâiamp;infunditur ei fpiritusfa^nbsp;«îluSjUtdeum Si. proximu diligerepoffiLHoc ftante,quomodonondnbsp;condignitasin eo opereCut dixi. Quia deus re ipfa coaâus,c5fertcxne^nbsp;ceflîtategratiam,eiquiopcrat,amp;fàcitquod in feeft.Reditigituriniucnbsp;meritum congrui,cû merito condigni:amp; folis nominibus hpc dootrttfnbsp;fediffèrunt, Ntfi quod prius meritum fingitur eiTe gratienbsp;pofteriusautê, æternguitæ. Igitur SophifteintusôC extra, innbsp;to corpore Pelagianizant:amp; fidtione congruitatis, de peffîmanbsp;infamia, male fibi cauent.nbsp;nbsp;Si enim DE VS fadenti quod in feeno^

gratiam,amp; confert diletfiionê, non uticp rem facit fua exceïknti bonite te indignam :fed,utSophiftg interpretantur,quâcongruit,c5ucniV^nbsp;decetdare,amp; facere deum.Quia,ut Thomas inquit,côgruumnbsp;homo bene utitur fua utrtute, deus fecundum fuperexcellcntê uirtutlt;^nbsp;fua ,exceI1 en t ius oper etur. Ergo præparà tibus fe amp; currentib u s, deusnbsp;poteftdeeflemon poteûnÔ conferrejpfisgratiâ,non poteftnôrcif*^nbsp;reipfispeccata cobz. Si fpiritum fan dû con ferre: ut fequen tibusnbsp;dioribusiufticijs uitâætcrnamfibi mereantur. Etnihil eft,quodr3 inbsp;lusdidnnoneftuolenfisjneque cuiTcntis,fedmiferentisdd. 'nbsp;Hoc fi uolût Sophiftp,f{cut reuera aliud neep fentiunt nclt;^nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j

quid opus habemus iuftificatoreChriflo, Iuce,uia,ueritate 5^ ta:q fe ipfum tradidit pretium Si fatiffadionêpro peccatis nuft biunbsp;tem, hoftiamineffàbilé Si incomparabilc. Si femetipfum uûânbsp;nobis donauit,cum aliter necliberari a pdô, necfaluifieriamort^P^nbsp;femusdntelligis igitur Scholafticos Si adua-farios noftros Pelag^^^nbsp;rum uirus exridu exhalare? Quiaimpoflîbife eft, utdeusfâciatuu^inbsp;rem,fe Si fuafuperexcellenti bonitate indigna. Igitur ftante blafpEcn^nbsp;il!O dogmate SophiftaB2,opus quod fit extra gratiâ,ab eo qui eIt in pnbsp;can's mortalibus, amp;natura filiusiræ, filius diaboli, meretur inrallibnbsp;ter gratiam, iufticiam amp;æternâ uitam : fiue de congruo, fiucdcccunbsp;gnohoefiat. Qjæ portentaamp; fomnia inanium uerbot^nthilmoto^nbsp;cumopinionibus nûcrixor,utoftendam quanta blafphemiaruntoi^^nbsp;uio fint refertæ Quanquâ utile efi: conferre, hpcduplicia mérita quep -dicant Sophiflæ, amp; cognofeere quod folis nominibus difterût: utpfnbsp;pius uideas,quanta erroi^ caligine ubicj; cæcutiant, feamp;f altos perdai t»nbsp;Contre mtri terminis amp; rebus. Porro meritum côdigni, ut dehuius quo^rnbsp;tumeondiçm rationehac confùtarioncfeorfimnônihilfcribam,definiuntcnehoifl^nbsp;fiorfim, pis habetis grattara Si dtledionê: pro quo,tahquâ pro re digna,

nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j-jtaii*

Antïchrifti in ilio ScholafticoRî theologorum dogmate/ Qui amp; ^^Poribus Apoftoloßi exortuseft,amp; cauillari atqj negarebnficia Chrinbsp;Pelagianis, operadoneerroris amp;perdidonisefficaxfuir,nbsp;*quot;tnücopera labore Papiftar^jCrudeli granàdone,Bcdefias dei mifenbsp;^acerac, diffipac ÔC uaftat: imprimis per Romanum Pondficê amp; moxnbsp;fïchos:quoB2pharifaicoscultus Slt;doclrinas, deus de fub cceloauferatnbsp;ditus, deleat amp;perdat» Amen*nbsp;nbsp;nbsp;Cæterum Sophiftp fingüt in hoe

^ffito fpiritû gradæ h o mi ni adeflè, qui nullâ ucram fidêin mifericor/ i^rtîgratuitamdeijamp;in îefum Chriftû habetdmoqui contrarrjsopi/nbsp;^onibusfertur,rapitur,acdementatur,coritramifericordiæ èC nominisnbsp;duCHRISTI fidem: utimpoflibilefit Chriftifpimum, dilectionisnbsp;^^eautorëjin tali mcntehabitare.Quareiftgfidiones côdignitatis^quanbsp;ddatfpiritus fandli præfcnda,quænulla eft, fa Item ubi iftæ impie onbsp;Phones de operç merito regnanr, no poITunc excuCare Sophiftas,a per-ludaica,ct a bîa G^hcmia rciedtg gratie et abnegate fidei in Chriftu/nbsp;Deniq?, G iuftus eft homo fuaqualitate ôé habitu, quem operibusnbsp;^congruopromcruiuatqj inde opera legis faciens,uitamæternâ merenbsp;^^,certe fine Chriftoillam meretur, quêadmodum iufticiâfine Chri/nbsp;j'^Iibiarrogat: cumamp;iufticiam amp; uitâ æternam folus Chriftus omniznbsp;'nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;promer uerit: ut copiofe docetur Roman, irj, amp; loan, iij. Hue îtê facit

p'^Rii.itj.Er hoc eft teftimoni3,qgt; uitam pternam dedit nobis deus : Slt; ^?cuitain fdio eius eft: Qui haba fdiû,habet uitamrqui non habet filtnbsp;^J^ddjUitam no habet. Vbimox additiPrpeognofeens fpiritum Andnbsp;Yfti, imouidensatc^ audiês ilium, eoque omnib us mod is caues Ec/nbsp;^^(^ns,doârinaamp; admonitionibusfollicitando: Hæcfcripfi uobis,quinbsp;^^^dicis in noïe fjii} dci:ucfciatis,quod uitâ habeas eternâ. Et credads innbsp;^^Ui!nefjî,j(]eûquah{-jacpoftremapartedicat,utinfidefundad,ftabi ,

¦ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;¦('nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;n. -. nnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I« W

P^Htas,defuo(ra{ro,impioÔdexecrabilierrore;quem indoeftrinagraz doilrinAdea ^bfidei,iuftificadonisSlt;opei^noftrorum meridsretinêt. Nimisenimnbsp;finerubore,profummaiufticia predicantfumma impietatem,nbsp;^Srauidirnumerrorè.Hocigitur agêdum erit nobis,ut nos contra imznbsp;et blafphemu comentum,firmis fcripturcteftimonqs muniamus^nbsp;p ^'nfum.ma,deidona,tarn qupfuncreconciliadonisnoftræ,amp;remiftnbsp;I ^nispcccatj^ q quæ uitæeternæ,funEgratuita: amp; prorfusnulli per oxnbsp;mérita côtingût: fed gi'ads per mifericordiâprojater Chriftû:

'*squ! inillû credunc. Ateeftimoniorç:fcripturæingës copiaubic]? oc P *'u:lmohcceft^îpria nouiteftamêti etgratiedodrina.Quarepdidisnbsp;jb^Hegi fupiore capitc pauca qupdâ addâ. Nam huc precipue facit illudnbsp;4^^?,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i*nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;51 operate merces nô imputât fecundû gi*atiâ: fed feeu

noftrorum nobis don an a D B OOPorro ei qui nS opera tur,fed credit in eum,qui iuftificat impium imputacur fides fua ad iuftiaam.

ïgiturmeritisoperumfuoR2nemoiuftuseft coram Dco: necuicanii* ternâ quifqua iKis obtinebit î fed foli,qui per ftdem innbsp;demptorem Chriftû,fefe conqciunt ingratuitam mifericordiânbsp;eut eft loan J.Dédit eis poteftatefilios Dci fieri,his quicreduntin no'^nbsp;cius.Roma.viq.Siautem Rîq: èC hpredes. Hocigiturretinendûericoninbsp;ntbus nobis firmiflîma fidei fècuriiate: neminem per opera fua iâluari,nbsp;necqug precedunt recepcionêfuiingratiam, necquefequuntur. Huenbsp;accerfeprgdilt;flisinfubfidiû,qdeftRoraa .xi, conationeEcdeüci^^nbsp;trupatr5,ethuiusqupeft in hoctcmpore,hisuerbisîSicin hoc temporenbsp;reliqutæfecundum eledionemgratiæDEI funt.Siautêpcrgratiam,nbsp;iamnon exoperibus: aîîoqui, (ii gratia promeritisoperum nofirorumnbsp;detur,)gratiaiamnon eftgratia.Sincxopcribus, iamnon per gratiam;nbsp;alioqui, Q fiperfoïam gratiam falus contingit)opusiamnon eftopus»'nbsp;Amittit enim meriti iuftificationis 8gt;i. faluau'on is nomen,nbsp;riam: uidelicet, opus iufticiæ noftru. Et tarnen hypocritæ,nbsp;dodlorcSjilïam gloriâ perpetuo tribuut operibus nortraf?:nbsp;Sed ipfi uiderintoïim,quid docendo ôifoperandomeruerint,h3Cimgt;nbsp;pia amp; prophana mente,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Efaiæ lüj.Ipfea utem uulneratus cftpropter

ï'niquitatesnoftrasîamp;attrituseftpropterfceleranoftra. loan gnus Dei, qui tollitpeccata mûdi.i.Cor.i, Quifadus eftnobi«aDeonbsp;fapientia amp;C iufticia,amp; fandifîcatio,et rcdêptio.utquigïoriatur in don«nbsp;no glorietur, H^efatis clareteflant, gratiam,remiflîonêpeceati,inftdanbsp;amp;æternam uitâ nullis donarijOpeRzfuorum merito: fed per mifcr'eoT''nbsp;diam,propter mediatorê Chriftumjillis qui Euangelio credunt. Qp*nbsp;ergo Éuâgelium degratuitaremifllonepeccati, Si. uitaæterna,pror{u9nbsp;amp; nihil obfcure abijciunt Si dânant potius,illiqui nobis iafh'dasraào''nbsp;nis meritorias prgdicant iufticiæ Si ialutistquâquod deceptorijsucrbisnbsp;ilIudûtcQuid em pretêduntflt;dem,quâ adeo abolêtCcurmeriticongrütnbsp;adpellatione utûtur,cû fentiantimpiûetpcccatorem,opcribusfuis, gr^nbsp;tiam Si iufticiâ infallibiliter mereri Et quomodo audentdicere, nosa^nbsp;dibus dilediÔis mereri abfoluteuitâ ^ternâ;: An no

Quomodo autê poteft fepræparareadgraria, illamlt;^meren',quitotiô nbsp;nbsp;J

eftfubimperio peccati,diaboli,erroris, tencbrarûamp;mortisC Smeraei^ dodrina Scholafticoi32 theologorum, de operum merito,debitûefl:,nonbsp;nbsp;nbsp;j

gratia,quicquid per mifericordiâ Dei,amp; propiciatorê Cbriftum,adnos adfertur, Sed quô congruit mifericordiâ dici,qd eft debiti Sinbsp;cedisç'nbsp;nbsp;Agedemû,qu^ malum infania turbauit Sophiftas,q) nô de^

runt ex illo Chrifti: eu feceritis oïa,qug precepta funt uobis,dicite, féru» inutiles fumustquoddebuimusfacercfccimus.L-ucxvrj.homincm imsnbsp;operibus nihil pofte a deo mereri: etiâfi omneslegis iufticias facial, t

debitor eft iîtius obediêttg: etiamft deusilli nihil reddat. Quanqperfe/ ftam obedientiâ nemo præftet:8lt; firnushoc nomine oês homines reuenbsp;inutilesferui.Et cur nô potîustimentdeu:quemfibideb!ti nominenbsp;ftnngere uolûtCCui quisdedit prior ÔCretribuetur eiT'Roma.xkCeteßtnbsp;Qpite fuperiore clare docui,(^uod iuftificatio noftri gratis fiat,per mifenbsp;^icordiâ,propterChriftû.EtR.oma»vi. donumdeiuocaturuitaeterna,nbsp;pcf lefumChriftûdominumnoftRz. AdhecR.oma.virj.dicit: Nonfuntnbsp;condign g paffîones huius tempon's,ad futurâ gloriam,ougreuelabiturnbsp;^ganos.Quodfi aliquid in iufticfjs noftris meritorlS effet, id cûprimisnbsp;^antaffliétiones fanétoisz: quasfflitolerantpronoîe Chrifti» Sediïlisnbsp;^^trahitur meritigloriatut maxîc reddatur merces ijs qui in fide cas pçr/nbsp;^ierunt. Matt.v. Ergo maledicat deus ifti opinioni, qug opera noftranbsp;P*'Çdicatmeritoria,iufticig amp; falutis. Nâ amp; mcrces eft mifcricordiæ do/nbsp;drhii-n nrîiiatf rm'nfrK inftin'a? Pornbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rm S/ C.hriffnm

?iuntfilq dà:qd Thomas torquet ad dignitatêetnieritu nolftais^ tu/ (^id iniquius CS: fi hoc nô eft infanire amp;: mete capeu elle, dicaCnbsp;Ï^^Çidfit. Hecn5fuerütprgtereûdaincôfutatiôc,qug fondâmesnbsp;iuftificatiôis fîrmiflimo habêtur,apud cos qui dodtnng Euanbsp;hoetpe aduerfanu Hos igitur tamfdos errores,qui m prgcipui^

comment, de P OE nite nt. capitibus do(flrinæChriftianæfpargunt,quidponenc denera pietatf,nbsp;amp;uero DEIcuku,ufquam redi acfanicogitareautdicere^:'nbsp;QVOMODO SIT INTELLIGENTnbsp;lt;ium,cumdicitMr: impiumfoltt fide iufiißcaricrjaluari.

CAP.ni. 13 Roinde quia confiât, quodimpp êlt;pcccatores, per folam gratuit mifericordiam DE! propter Chriftum suftificatorcm, prefiiigt;Tgt;^nbsp;fatisfacT:ionem pronoftris peccatis, amp;a peccato amp;æterna mortefaj^ua/nbsp;murtnon propternoflraopera,hoceft, nô propter mérita, qu^fingutufnbsp;cum fintnuna,noftrarumiufliciarum:mifericordiam autem iHamnui;^nbsp;Iis contingere, nec CHRISTI rcdemptoris beneficia alrjs imputari.'i^i*nbsp;qui in earn ipfam mifericordiam, pergratiaepromiiïioncm de Chriu^nbsp;lES V credufltîretfledicimus, impium feu peccatorcm folagratiæbu^nbsp;Exciufiua. iusfidecoram DEO luftificari 60 uiuere.Nonexdudendo,ni(ieaninbsp;piam opinionem, fuperbam atcp arrogantem fiduciam amp; gloriatione»nbsp;quæ operibus notfris tribuunt remiflionis peccati mcrirum ôi^uitæatf'nbsp;nctquafihpcdona nÔueniantgratis,amp;proiufticqsnoftris dêtur. Qu?nbsp;quiafuntimpiaS6falfa,ôdgratiam DEIblafphemat, amp; benefitsnbsp;fîi derogant, neceiïe habemus difeernere inter fidem uereChriftiaf^u^»nbsp;quæ rem falutis noftræ totam fert acceptam mifcricordiæ Dei ptop^*nbsp;atori Chnftotamp;f inter pbarifaicas opiniones,tribucntium h uiusnbsp;partem, ueïpotius hanctotamgioriam, quæ Da eflamp;IES V ChdKi»nbsp;fuarumiufliciarum meritistcum ilïarum nul la pofïint ortendere,^;^^nbsp;ris rationis fomnqs bocdicant, non modo fine omnibus fcriptuit^Snbsp;£lt; contra feripturas, Itautdeclaratùeft haclenusin capitibusiHisnbsp;bus de fide formata,amp;iufriciaf?2 nofirarum ma itis,que ucdixiftagutur»nbsp;Sed hac oratione,quadiamus, impiurr fola fide lulbfîtatt coraninbsp;U£cre/ß;gt;» 0 E O,quidamafini fupramodumoffendLnturti.umgenusfcru'*^^^nbsp; cCofWfZnbsp;nbsp;nbsp;doctrinamnoncapiantnecp intelligant.Autccrtcquodmagisetf^^

' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quæelarc, rc(fle,uereacpiedic^afunt,nonuerentur,fua alininariidi^

täte dicam,an maligna impietatef caudlari atep incefîere: amp; ftulta atcp uiruknta interpretatione denigraretueï potms contemnendos Ôt ridfU^nbsp;dos pqs amp; eruditis hominibus femetipfos prgberc. Quia non profiountnbsp;niG apud fui fimiles, era flbs,ftupidos,bardos, atq? impios nihili ho^nbsp;mines, quidiuina non curant, amp;incordibusfuisdicunt,noneft Deus»nbsp;«Noflraenim bifariam caudlantur; priort modo,ideo non t etfrenequCnbsp;firme doceri,quod impius fola fide iuftificetur,quia amp; per gratiâ,^!^^nbsp;flum,fpintum fan(ftum,amp; facramentumbaptifmi luftificctur. Qua*!^nbsp;fana SC ftolida commenta,quis poteftæquo animo audirc amp; legeraft^nbsp;tarnen fingunt, q? hacconfequentiapoifintiuftici^um noftraruinrne^nbsp;nbsp;nbsp;|

LIBER SEC VN D VS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;9.

quot;w» retinere. Neque ucroiftis nebulonibus curæ efi: dignitas bono/ operiim: quia impoffibileeftbono fpiritu agi, qui gratiæ amp; gio/nbsp;^æChriftiitaaduerfantur.QuarepernitiofisaduIanonibus, hpc placenbsp;^amp;acutas inuendonesfdlicetjinfauorem Ôdgratiam his qui Euangenbsp;J^o^gloriae Chrifti aduerfantur,fcribunt.Porro altera calumnia, quanbsp;nbsp;nbsp;nbsp;profgt;ni

*^plaufibili,etfolis imprjsdigno inuetoaddut,eft:rei}duidehcecano ifivuit^çel^ ^bonaopera perfidei prædicationênoftrain,necnifi dimidiumChrinbsp;^^ninosprædicare, pccnitentiamamp; opera bona non docere,8dc.

p JftispelTimis Sycophantis oportet aliquid refpondere: priinum, ne ®^placeantnimiafecuritate,amp;exiftiment plane neminem enè,qui ui/nbsp;^^qua animi malignitate amp; furore, quo ueriratis odio contra dodri/nbsp;J'lrn gratiæ fcribant. Non enim errori mibucrim iftos cauiHos: fed ma/nbsp;*.'^22amp;improbitati. Deinde,utnônuîlispfjs Sdbonis hominibusfer/nbsp;Hushocrefponfo'. quibusimpoftores ifti,quosdico,inudunt, im/nbsp;P''tioribus nônunquaam,quam ut fraudes ôlt;maliciofa commenta fu/nbsp;uidere amp; deprehendere queancEft igit in prgdicatione fidei ddi'nbsp;/jjiimeobferuandûtprimo, q? hac folareconciliations coram deo, ftiQrbelt;fàtnbsp;l^'^Hiciâquæeft in peccati amp; omnium deliétorum noftrorû remiiîjo^

P ^*^de,quod iliacademfideipfamquocpæternamuitam accipiamus: jî'^^ûtnnibus meritis noftrarum iufticiarû.Recondliatis enim,ôC Chri/nbsp;^J'^erito in gratiain receptis üla cohtingit, donata hæreditatis iure. Prinbsp;j ^^Q-tio habetclariflimas amp;firmiflimasprobationes:Roman.ifj. iirj»nbsp;lt; Gai. f] .iij.amp;v. Pofterior,Ioannis iij. Roman.viij. alijsin-#nbsp;locis fcdpturæ.

^perfpicuumeft Catis,nos hac doéî:rina,quamretineredebêtEc/ ScApoitolis,nihildetraheredoeftri/nbsp;hi)j^^^^^/^*^'o^^^æpccnitentiæ:nedum abrjcereillam. Multo mi/nbsp;Dei,propidatorem Chriftum,rpiritum fannbsp;dignitatem bonorum ope/nbsp;I ^^'^^^uamustquia in locum fuumillam reponimus. Prohibemusnbsp;impioerrore,nbsp;' ^ti ^^^^taducrfarrjnoftri operapræftare:nempe,utremi(îionem pecnbsp;ærernam uiram ilîisnobis quæramusmereri. Hacemnbsp;ilîiusp'sraccpta opera facere,cftfendrecôtrafidem:nbsp;i^]j^^^^^^abî)cere gratià amp; feruatorem Chnitu.(^iod cûfacianc noftrinbsp;concedendueftipfisquod polTintnbsp;(^ji^^opera prcdicarc, quernadmodûnec fidem, quam cxtinguuntquanbsp;I P^*s eft, amp; opera noftra in fàftigiofummægïoriæ locant ubinbsp; ^Q'^debcnc. Etin fumma,iuffificatfünisdo»ftrinamconfufiiïîmenbsp;'^banc: hoc quod folius gratiæ eft, operibus noftristribuentes, uç

nccgratia, necoperum iuftida, nobis prodeflepoffit. Nosueroiuw mus grauæfidêretineretamp;pïanenihileorum qupiuntnbsp;ftidæ, ilïius qua faluamur coram D E O,meritisoperum noftrorumnbsp;arrogare*Adec(^ requirimus,ut qui crediderût Euangelio,fîdemnbsp;open bus exerceant,amp;fint ornamêto gratiæ, SC glorificent D E V^ ,nbsp;Non igitur deierenda eft a. nobis ueritasî parricula fola,quaänii''',nbsp;marnus impium Sc peccatorem abfque meritis operum fuorumnbsp;in dodrinaiuftificationis retinenda eft. Multum erum luds habetnbsp;perfpicuedocet.Quiameritum remiftionispeccaUjiufticiæ

Qÿid uelito tæ operibusnoftris detrahit: gloriam faluationis coram tribui^S^''! ratio/okt fi» tiæ,hoceft,gratuitæ miièricordiæDei,propiciatori CHRISTO »nbsp;dciuflifica* gJeocp fpiritui fando, cordium noftrorum illuminatorièé purihi^®^^nbsp;rijdeniq^ipfi Euangelioamp;facramentistfedquatenuscredimusnbsp;urn amp; mifericordiameius,propter CHRISTVM nobis præ^h®*^nbsp;fide per Euangeliumincordibus nofti is operationelpiritcisfant^t*^^nbsp;tata,8lt;^ facramentis confirmata.Non rerjcicoperabona, quæccrteitJ^^nbsp;finitbonorii natisfequidebentrtumutgloriamgratiæprobemusnosagnofccte/^nbsp;eperum.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;que conficeamur 8lt; laudemus .turn etiam, ut crefcamus SC confintierf

in fide.Non tarnen redpimus in numero amp;ordinebonorum nifi ea qupDeus præcipiuuidelicet, obfequiumerga Icgem,diunt?^,nbsp;riæ confeftioncm,ftudium frenandæ camisamp;defideriorum dus,0tnbsp;ledionemquam proximis præftemus. Etillos operum finesnbsp;explicant aduerfarrj noftri: quinetiam contrariosdocet, quibusgt^onbsp;amp; redemptorem CHRISTVM negant. Deinde muItahonH'^^^nbsp;præcepta de operibus .num erantin bon is opcribus,ad faluteffO^^^ -rrjsrplaneq^ dæmoniorum dodrinas.Quod etiamfi non ficerenb^nbsp;inprædicationelegisDeinon poftèncnifî merashypocrifesdocereî»-quod negant,impiumfolafideiuftificari.

Nos itaepredeamp; neceftario contendimus impium amp; P^t:cato' nuUaaliareconfequipeccatiremiftionem,iuftidam amp;æternamuiünbsp;. .r præterquamfolafideinChriftum: quæcerteeftcredentiumini^nbsp;ïaijf. cordiam Dei fides, amp; quidem credentium per lefum Chriftumnbsp;burn, quemagnofcuntfehabereredemptorem, pretiumfacisra^nbsp;nem pro fuis peccatis.Necpoteft ilia fides aliunde exdtata elfe,nbsp;Euangelium afpiritu fando, 8cmediantibus facramentis: ut uiat^nbsp;credences per Chriftum lefum feiant atc^ confidant ferecondliatos^^^nbsp;fe Deo,haberereminionem peccati,S^pofthancuitamacdpcrea:tnbsp;Eantnunc aduerfarrj noftriamp;excutiant nobisparciculam,fola:ôtaenbsp;bimus eos abnegatægratiæ, mifericordiæDEl,iuftifïcatorisCn*'nbsp;fpiritus fandi,qui eft cfîicax in nobis pergloriam CHRISTI.I^^nbsp;uera hæcomniafcelera amp;impietatesfunceorum,quasnobisimpti

aliudagunt,quam nepure inDeum di. feruatorem Chriftum ere nius.Denicp ôdprophanadEuangeïfj amp;facramentorumeosdamnaznbsp;.quot;^usrut quorum ufum corrumpunt di opprimun t. Quia a fiducia granbsp;^^gt;CHR.lSTI,fpiritus fanóti,uerbi Euangelij,amp;facramentorumgranbsp;j*^abftrahunt nos:amp; iuben£,utin opera amp; luftidas noftrasfiduciam ecnbsp;i^lt;^falurisponamus* Sedinterim cosmoneo, ucquiefcantacdefinantnbsp;I ^^ofutn laborem fumere: quia nunquâ patiemur il lam excuti nobis,nbsp;'^pe,aquafidefecerimus, fimul oporteret nos Euangelium Dei, 8^nbsp;uitam,amp;omnia quæ prius dixi,abrjcere amp; negare*

Quotiesergoquæri£ur,perquam rem iufticiam habeamiis peccato/ '^'^coramDEO,amp;æternamuitam, oportebic conftanterrefpondere,nbsp;perfolamfidem,in lefumChriftum, Deifilium, mundi feruaco/nbsp;f^«Âccipiendofidemprononciagra£iæ,amp;firmoaffènfu ineam,qumnbsp;!'^pfomiffionem Euangelrj annuncia£ur:amp;pari£in nobisfiduciam denbsp;^tificatione noftri laluarionc per Chriftum lefum.Ita urfupra de fi/nbsp;hoceft, gran'æfiduciaamp; ferua£oris Cbrifti a medifpu£a£um eft: dinbsp;oritur ex noticia amp;aflenfu promiffionum Dei in Euangelio» Vfnbsp;hacfide firma di conftans fiducia Sc gloriatio de graria ilia, quæ fànbsp;nobis per Chriftum lefum, traditum pro peccatis noftris in mor-'nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;exci£a£um a morte propter iuftificationcm noftri. Sicut Paulus te^

^^t,Roman.iiij.Quæ nos uerbofequidem, di propead tedium eruz leftoris inculcamus:fed urgentibus nos noftris aduerfarqs,amp;:iniznbsp;^'f'sgratiæamp;CHRISTI.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;V

J froinde caute obferuemtis,efle in hac tota controucrfia,quadam col ^^onemgratiæSdbeneficiorum Chrifti, cum mentis iufticiarum noznbsp;diferte hoc queri, an per folam gratuita mifericordiam Dei,nbsp;^^^prajftitaeft nobis inquot;Chrifto lefu, iuftificemur apeccato,8dliberenbsp;morte, quatenus oedimus in eum:an uero per mérita iufticiarumnbsp;j tanquam medio di. caufta, fine qua nuUi faluatio contingat*nbsp;nos fecura mente, certa intelligentia amp;fidc, pronun ciamus, impiunbsp;Pcccatorem fola fide coram DEOiuftificariSdfaluari.incIufisillisoznbsp;.'ibus, quæpriusdixi, de gratia, Chrifto,fpiritufan(fto,EuangeIionbsp;bcramentis. Acne operibusquidem, feupnitentianoftraexclufanbsp;^'^quaturifcd fola impia,fuperba,arrogante,pharifaicaamp;blafphemanbsp;P'nionehypocritarum, contendentium,quod iuftificatio per méritanbsp;l^l^umnoftrorum fiat. Contra quosneceftehabemusprofiteriamp;fcriznbsp;gratiælaude,amp;propuritatedocftrinæEuangelij amp;operum

i.^goChriftianaiufticiano eft operumfeumeritorumnoftroR2:fed p^oniremifiionispeccati,amp;quidemgratuiti,acceptiaDEOpropternbsp;fiftum:fi tarnen in ilium credimus. Significat cnim iuftificatio pafli/

uc,îufticiæimputationem:ficut darum eft ex capJij.amp;^ inj.epiftolaîa Romanos» Sicutintelligas, in ilia per gradam imputation e, e{re,nonnbsp;imputari nobis peccatanoftra: fed remitti ea atcp ignofd propter Cnn^nbsp;ftum, quatenus in eum credimus* Item pronundari iuftos,eos qüibU''nbsp;angelio creduncfeu abfolui a peccato 8d a morte, quo modo, rci ap®''nbsp;lium delidorum, aliquando abfoïuuntur a prindpibus:ne pnaap^nbsp;tispledantunSicergo nemo eft,uel pronunciaturïuftus,coram DEO»nbsp;perfuas iuftidas: fed per promiffionis Euangelq fidem, quicuiK^O'^^nbsp;dunt» Hacratione iufti fumus, ut maxime adhuc peccatum habcamus,nbsp;8Cûmus legis tranfgreflores:non fi flagitiofe uiuamus, uidjs indulgentnbsp;tes»Sed quia nemo eft, qui non h abeat peccatum in naturarquod pic«''nbsp;que multis adualibus tranfgrcffîonibus auximus: nec remiflionem eo/nbsp;rum omnium delidorum amp; peccati accipere pofTumus, quam perfide^nbsp;in Chriftum »Ergofideieft,agnofcere il la gratuita gratiæ beneficia, denbsp;quibusloquor: hominis iufti eft, exiftimare 80 credere, fe aliter 1 ultunbsp;amp; beatum non efte, nifi per remifîîonis peccati fidan. Credentes cni^nbsp;inCHRISTVM IBS VMjabfoIuimura peccato ô^mortet^pton^^nbsp;damuriufti, amp;Jcff«cimuruitææternæhcredes» Quod utfineobîcurt^'^nbsp;te amp; fraudeexplicemus, dicimus, impiumgratisamp;f folafidciuftificati»nbsp;amp; faluationem habere»

Inter noscnim quæritur amp;difceptatur, qua nam reiuftifîcenwG prehendentesgratiam illam, quaapeccatoSCmortefaluamur: nu openbsp;ra et iufticiæ noftræ fint cauflà iftius dont, fiuepotius fola gratianbsp;ficator Chriftus. Id nos oportet dare expîicare: facris feripturis connrnbsp;marc. Cum igiturillæ doccant,iuftificatjonem noftri eflègratuitomdonbsp;nummifericordiæ Dei,ÔC propidatoris Chrifti beneficiumrncc^tâmenbsp;rccipiin gradam, autremitu alqsfuapcccata, nifiquioblatamEuangenbsp;lio gratiæ promiftîonem per fi'dem adprehcndant:per fidem autem,c|^^nbsp;agnofcimsslefum Chriftum DEI filium,efre unicam illam caufam,qu3nbsp;nobis impetrataeftrecondliatioamp; falus: non explicariuseaderediciplt;*nbsp;teft,quâ hac oratione,impius folafideiuftifîcatur.Ira ut Paulus teltimonbsp;nium huius dodrinæ allegatex Habac. cap. ij. luftusfidc fuauiua. Sicnbsp;cnim excluditurlexmepro dodrinaiuftificadonishabeatur, non nefefnbsp;uctur»Hînc funt iïla apud Paulum omnia, quibus pronundat Apofio/'nbsp;lusille, iuftos efïèamp;beatos coram Deo, gratis, fine Iegeamp; fineoperi^nbsp;busfuis, quicuncpin Chriftumlefum credunt. Necaliudagitillc, hi*nbsp;omnibus dicendi formulis, quam ne quis arrogetmeritum luftificatio-'nbsp;nis fuis openbusSlt; fadis» Hæcenirngloriatioexclufaeft: donogta-'nbsp;tuitæ iuftificationis»

Quiaigiturgratis,amp;^fîiieoperum noftrorum meritis iuftifîcainur: a-* deoi^ Deus,per Euangeli) promiflïoncm,hancfuam gradæ benefice^/

*^btTiifericof propter Chriftum iuftihcemur,credenfcs Euan/ quodocemur dcillamifcricordiaSé feruatoreChriftoipoftula/nbsp;''usrurfus ab ipfis noftro iurc, ut priusnos doceantclaris amp; nihil ambi/nbsp;jî^usargumentis Sd dem5ftrationibus,gradam iuftificationis gratis nulnbsp;^otitingere, nec fufficere beneficia Chrifti ad uoftram gternam falua/nbsp;nonremitti nobispeccataquatenus Euangelio credimus, fednbsp;n^ätenus iufticias legt s habeamus, ut doeftrina Catholica, Chriftiana,nbsp;formam tandem redaéta,talis effîciaturaion gratis neque per

Sed quando hocpactu pr^ftabuntCad GrgcoRz CaïendaSjUtaiûtC^V^ rufi ilia grade noia reti'nerein dodrina iuftificatiois Chriftianc uolut'nbsp;finant nos in gloria Dei,Chrifti,Ecclefjg totiiis confolanonc et confd''nbsp;entiaRi conûrmationê profitcri ac dicere, qgt; folain Chriftu fide,fi«^nbsp;ge et fine merins iufticiai^ noftrarum faïuemur. Nâ alioqui fane,ûnbsp;credere amp; confiteri non licet, gloriatio operum Sciniticiarum nofttari^nbsp;nonerituereexclufa:amp;non minima parsgloriæ,perquamcôtingit*^^nbsp;feratio DEI, beneficium redemptoris Chrifti, amp; uirtutes fpiritusfaß^nbsp;di, remiffio peccati, iufticiafaluans St! æterna uita, meritisoperumno^nbsp;ftrorû debebicur.Hie optarim audire,quid aduerfarij ifti noftri,nbsp;hoftes,refpondere uellentrogati.Nam etiamfiin ea ipfa impiaient^^''nbsp;tia,quamdixi,finc,per quos operum mérita contra grariæiufticiamo^''nbsp;fenduntur,tarnen non opinor tarn impudenter blafphematuros,utnbsp;audeant dicere ,quæ gratiam prorfus reqeiunt in totum: faltem niunû*nbsp;l'udiciummetuentes,fi deum non timeant.

Oportet igitur ingratiæ gloriam credere amp; confiteri, impiûpuUaî^ lia re prgterquam fola fide iuftificari coram deo: amp; efficidei filiumnbsp;tp pternp hpredem,Et noftra ilia aflertio que die«t,folafide iuftnbsp;non aliud uult, qua fi dicas, gloriatio meriti iufticiarum noftrarum nbsp;exdufa. Quæ fi non eft Pauli, imo totius feripturæ in dodrina dciuK*lt;nbsp;ficatione, merito aceufabimurperfidiæ 6lt;defedionis a lege faluant^*nbsp;Sed fi conftabit h ac efle dodrina Euangclq : pei fidiæ accufari debent,^nbsp;defedionis a gratia,CHRISTO,EuangeIioamp;fidc, qui docentnbsp;mentis operum noftroru faïuemur. Nos enim per Chriftum incan^'*nbsp;turn, pafium amp; mortuurn pro noftris peccatis faluamur: ft in eumbonbsp;nomine credimus, Neceft inaliofalustnecenim aliud nomêdatum enbsp;fub ccelo hominibus, per quod oporteat nos faluos fieri: Acto. iifj*nbsp;quid obfecro aliud dicit hæcPauïi aftertio, quamquod nospræd^^quot;^nbsp;mus2uidelicet,impium gratis, per mifericordiæftdem, iuftificari,nbsp;pter Chriftum. Vbi dicit: Arbitramur igitur iuftificarihominem, p^*^nbsp;fidem,fineoperibuslegis.Item,gloriatioexclufaeft,perfidem. 09^nbsp;omnia fi damnantaduerfarfj, noshuiuscaufæindicium, defenConcmnbsp;amp; uindidamChrifto lefu commendabimus: quigloriæiuæ non p°**nbsp;teft deefle.

Df 6o«o)-«m Nequeueroexcludimus, quodiamfupradixi, obedientiamerga*^^ opfrKJK «fî gem:feuoperabona, adodrina iuftift'eationis, tarnen hæccaïc-cejfmte,.nbsp;nbsp;nbsp;nia quoqueftruitur aduerfus nos,ab aduerfarqsEuangeïij. )neeosc]^^

perfi'demiuftificatifuntfequantur. Nonmagisquam Chnltusa^ poftolihæc excludunt: a quibusdihgentiirimepotiusdocctur.nbsp;rum dodrina amp; exemplis admoniti, Sc nosrequirimusillamobeci^nbsp;entiam Stopera bona: amp; uocamuß adpccnnentiaminosqui Euan^ci^

LIBER SECVNDTSi. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;9,

MdcruntQuomam Chriftusteftaturfeuem'fle, uocatum peccatores 3lt;Jpccnitennam. Eftautem tanta copia dodrinæ de operibus bonis innbsp;fo'ipris Apoftolorum, ut nemo, uelparum fobrius cogitate poffît,nbsp;*^ulto minus dicci'c ftatuerCjnuUam effe bonorum operum neceffi/nbsp;*3tem.Sed hancncceflitatem ÔC ufumnon explicant aduerfàrip imo eunbsp;^npcnituscoiTumpunt,Etcumnosdoccamus,quæfitdignitas8lt;necefnbsp;operum noftrorum, tarnen non pudet cos caîumniæ, qua dicunt,nbsp;^Uodbona opera improbemus. Hocreprehendimus amp;damnamus, qpnbsp;^ihil quamhypocrifes operum docent: ô^quod fuis operum doctrinisnbsp;^^langeïtjgloriam èC fidemabolenudenicp, quod mandata pliariiaicanbsp;^ontificum,dicunt eiïe cultum Dei, meritorium gratiæ,6lt;^ quod dîuranbsp;'ültum faciuntneceflarium ad faîutem»

Sdamus igitur neccflària ciTe opera bona,qi!e prgftent homines prf, de iuftificati:præftcnt autcm,propter m andatum Dei, in fîdei exerdta/nbsp;onè,incronentum amp; confirmationem. Neq? enimpotefi: durarc fidesnbsp;*'1 iUis,qui intenîperanter,iniufte,fiagitiofe,impie,nequitet fine pcenbsp;'tentia uiuunuDcoamp; ChriftoIcfuin omnibus rebelles. Debitoresnbsp;^*tn fumus, non carni,ut fecundum carnan uiuamus: fed ut fa (fia car/nbsp;quot;fpiritumortificcmus:utdocemurRoman,\ i.amp;viifi Sedaduerfari)nbsp;^fti'ijitaprædicant opera, ut D EOmiferationis gratiam adimant,nbsp;P H RIS T O iuftificatoris amp; redemptewris officium atep munu s, no/nbsp;^sautem fidem amp; falutem: cum interim operibus pharifaicis tribuant,'nbsp;ffitum gratiæ,iufticiæ ætcrnæ fa îutis, Nec enim predicant nifi ph anbsp;^aÿasiufticias, externas philofophicas uirtutes:amp; legis fpiritualcmnbsp;uerc nufquam actingunt. Poftremum frigidas aliquot cæri/nbsp;mandatory amp; doefirinarum hominûtquibusparc cumDei manbsp;^^fisgloriam tribuunt. Quod nunomodoferendiimeftChrifiianis»

^tgo perfidem gratiæiuftificamur quidem a peccato: ô^faluamur '^îVtcrnamorte: fed iîlanon eflresociofa,mortua ôdfine fruefiibusnbsp;^'^orum operum» Nam qui Euangclio crediderunt,habent fpïrïtumnbsp;l^'ifium.qui eft effîcax in ipfis amp;operatur Chriftianas uirtutes. De quinbsp;I p^Kgeexcmpli gratia. Roman,xfi.xiij. amp; xiiq.Gal.vAn.Ephc.iitj.v'»nbsp;I lif amp;c. lamutnon funt Chrifii, qui illiusfpiritum non habent:nbsp;^^üanum eft iaifiare fidem, eos qui fine pcenitentia amp; fine operibus bonbsp;uiuanc. Eft enim in impeeniten tibus fiagitiofe uiuentibus certa fi-'nbsp;h*iticatio abfentiæ fpiritus CHRISTI : nec poteft enim nifi fidesfiefianbsp;j!*nis efic, quidam nephandus Deicontemptus, eoquod iaefiantnbsp;noiTe:q uemfa(fiisnegant, cum fintabominabiles,amp;in/nbsp;I'nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;omne bonum opus reprobi. quot;I it. primo, Necit enimpo/

, dpiiitusillefancfius,quioccupâtcredêtium corda,amp;in illis clamat, pater, ociofus Si fine frutfiu delitefeere: mufio min us ibi cfïe,ubi

impie 6^ federate uiuitur.Sed eft operofiffîmus,amp; farKfliflirnay*^ tationum,confiliorum,ftudiorum,amp;fadorumautoratqgt; e..ecton lt;:nbsp;ergopronunciamiis deucrainÇhriftumfideteHeuideBccteatTirei^'^^nbsp;uadflimam, effieaciffimam amp; feraciflîmam operum bonorum.* uet^Tnbsp;mnipotentêaddeftrudionê peccarietmorns,atC^ad reparation^*nbsp;cix S)(. æterneuitæ.Sed bona opera ilia,que ex hacfide,de qualoq** nbsp;fluunt,nemo poteft ea ïmpia opinione èi. mête prgftare, qua doc^***P^*nbsp;ftare noftri aduerfarq : fcilicet, ut iufticiam amp; ui ta gternam i llis nobi s ptnbsp;opera noftra mereamur. Hæc en ini opinio aduerfatur fidei, neg^nbsp;dam,amp; redemptori Chrifto nuUupenitus faluationis honorem

Nos ergo non ferenda in iuria afficiunt aduerfarfj, quodimp^*^^ nobis, nosdocere, dodtrinam bonorum opcrûamp; morum fu'q?nbsp;habereteredentem eneiuftumamp;: uit^gterne heredem,etiamli perp^wonbsp;obnoxius maneatpeccatis morcalibus,8é fine pnitentia uiuat.N^mctnbsp;h uius blafph emi dogmatis funt aiïcrtores, quo didtur, fidê impijs quo-*nbsp;que, qui manentin impietate, contingere. Verum ift^ealumniæfun^nbsp;necefTario hominû impiorum,ignorantium ueritatem. Nos bona op^nbsp;ra loamus in parte Chriftianæ iuftidæ: quia iuftidæfidei frudusmcnbsp;confîtemur amp;teftamur, etiamfi detrahamus illis meriti faluationis giß'*nbsp;riâ.'ficutnecdebetnecpotcftillis tribui.Sedaduerfarijponuntilbm^nbsp;cum amp; offîciû feruatoris Chrifti: ideo grauior in iuria eft, qua deumnbsp;Chriftû lefum blafphemi afFiciunt,quâ qua nos. Areenthominesafo^nbsp;gnitionefalutis,propterauariciâetambitionem. Iftisem cupidnatinbsp;îmismetuunt,fiÉuangeIr) et Chrifti dodrina pure doceatur ctrogneunbsp;auteerte rationis CHRISTI penitus funt ignari»

Neceftè eftigitur,utad bonoR2opcrum dodrinâreuertar,eos eju* deiufb'ficati funt habereina,et eas uirtutes quæ dedarentaeprob^Ç ucrcnbsp;illos promiftîoni remiflîonis peceati credidiftè. Vt fun t uerus dei nn^»nbsp;uera diïedio,fiducia,fpes,patientiain aduerfis,ettolerantiamaloi^ unenbsp;murmure aduerfus deû. V era diledio proximi, temperâtia, fobriet as, canbsp;ftitas,eomitas:et his fimiles uirtutesTtin fumma,ea omnia opera» quenbsp;inDecaîogo D E V S anobisrequirinChriftuset Apoftoliprædicantnbsp;et docent. NonPapifticarumcærimoniaRî obferuationes: quales lun^nbsp;monachorum et fimiles,qug mandatum dei non habent, adeoep ilhs anbsp;uerfantur Ita funt enim hoc tempore cultus papiftici: preces ci munbsp;in exequrjs mortuoR:,peregrinationes et ieiunia, quibus propeceai^nbsp;pnis fatisfacias, redemptiones indulgentiarum. Item feria fextanonnbsp;edere carnes,cafeum, lac: fed oleum, pifees. etc. Quæ fpedemnbsp;pietatis apud imperitosîfed reuera funt fuperftitiofo^, uau^et inuct i

liber. SECVNDVÎi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;-

. ____ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;94

'^pöa,fient Paulus,£eftatur:Coï. q.Quinetiam funt perninofa et dgmoz Riorum docfiTinæ,quacenus dicuntur mereri grao'am ÔC cultus dei eflè,nbsp;Utquod fine peccato oinitti non poHint. Quanquam hpc opera urgenbsp;^tin tempfisrquia func quæftuofa: cum ilia diuinorum prgceptoRî ferenbsp;*tgligantur,autnonmultumcurent» duiaambniofisnon multûfer/nbsp;'*unt:(pertinentenim ad ueramanimoRs humilicatem,amp;dile(ftionemnbsp;^ga omnes* )nec auaris adferunt ingens emolumen tum»

Nosergoin dodtrina bonorum opej^multisnominibuspræftamu^ ^'^iJcrfarijs. Nam primum, quia illa reponimus in locum îuumtquænbsp;oftido remouent aduerfarq ? Deinde, de uere bonis operibusnbsp;^ocemusamp; iubemus docere Ecclefias:uidelicet,de illisquæ deus præznbsp;®pit amp;;requirit. Qup aduerfarij non frequen ter predicant:amp; muItis phanbsp;^axis opinionibus polluant atep prophananc» Porro,in altera partenbsp;' '^^tiftianæ docftrinæ diferte pronunciamus,mifericordiæD EI amp;redêgt;lt;nbsp;P^otis ChriPd beneficium efle y quod a peccato morte iuftificemur.'nbsp;^ongifiimeabeft a nobis reprehenfio operis boni* Opera enim uerenbsp;'^laamp;requirimusamp;laudamus, feddocemusutdebito fini adpliceivnbsp;^'^¦,Slt;ne fiantcumopinionecontra gratiamtEtfic prædicantesopera,nbsp;*quot;^1 patiemur nos ab ullo homine reprebendi*

Pelagi'um damnauit Ecclefia, nonquia legisobedientiam amp; opera P^ia requirebat: fed quia per liberi arbitrij impiam dodrinam gratiamnbsp;c I negabat. Docuit enim, quod homo libero arbitrio fua naturanbsp;P^fiètinereti gratiam amp; uitam æternam» Necopuseflèhominiadreznbsp;J^tudinci-n uoluntatisgratia: fed feientiam eorum quid agas fufficerefnbsp;I tomodo fadebatexlegedodrinamiuftificationis: Euangelq ôciugt;nbsp;^'icatons CHRISTI nullum penitusufumrelinquens.A cuiusnbsp;^^^entia quantum abfintScholartid,quorum opiniones defendunt adnbsp;^tlarij noftri, ex eo liquet quo docent, quod liberum arbitriumfuanbsp;. quot;'tntepofîitadum moraliter bonum eliceretatqueillo mandata DEInbsp;difponerefe adreceptionem ^atiæ ,adcoque gratiam ipfamnbsp;i^^^tamæternam mereri» Horum debuihocloco admonereledorem:nbsp;ç-; ^®2*tet feiat cumqualibus aduerfarqs nobis res fit. Qui indoznbsp;'na lîoftra reprehendunt, quod affirmamus impium amp;peccatoremnbsp;fülius mifericordtæ D E I propiciatoris I E S V Ç H R fnbsp;* Ifidemiufbficari/

Q.V O D FIDES IMPirS ISTIS ^uipeccutii mortttlibin fine pceintcntiaindulgtnt^norfnbsp;débat ncquepoßitreile tribui'.

Idmus,nos itaprædicare C H RI S T V M,ut affirm emus impfy twn folafidegradæ Siredemptoris Cbrifti iuftifîcari,fineleoeÔ^

finemenas operum fuorum*Nuncadt)ciêdutTi eft,aduerfatios nodt^ itapr^dicareopera 8lt; iufticias noftras,utadfirmennljarum men'risamp;i*!nbsp;ftiticari' impium 8lt; libarari a morte prorfus fi'negratia, Chnfto pro^nbsp;miflionis Êuangeli) fide, Quanquam autem inprcdi'Äs dehoe ertötenbsp;femel illos atque iterum conuici, amen ei'ufdem mihi amp; hocloeoteuirtnbsp;cendi funt ,quia calumm'arum amp;conmciorum in gratiam nullumnec^nbsp;modum,neque finem faciunt.Nam quod hic pertraeftandum eft,cx kl''nbsp;fa fidei definicione, de qua egimuseapiteprimo huiuslibri,nouamalvnbsp;am, nee paruam calumniam ftruunt con tra gratiæ, fideinbsp;nisdodtrinam. AffirmantenimfidemEuangeliohaberipofle,abini/'nbsp;pio mandatorum D EI continuo trangreflóretab eo inquam,qui peenbsp;catis mortalibus indulget,amp;tine omni peenitentia uiuit. Quarehocnbsp;quoep fcandalum,falfa:,impip 8^ blafphemæ dodtrine remoueri debctTnbsp;èc Ecclefia ab eo rapurgari,ut uerbum Dei pure in illa rcenet. Namgranbsp;tipbcneficia mirabjïitereleuat,amp;: contemptibilia facit: fed caulTas erro/nbsp;ris propius in tu ea m u r,

. Satisconftatdoâores meritiopcrum,amp; carnaliumiußidarumno/ fTieàicantdo ftrarum,non ufurpare fidem,nifiprofpeculaîiuarationisnoticiajftetlénbsp;äaresoptru dorum:fîue,pro credendorumnuda atque hiftoricanoricia: fine Hdu/nbsp;cia, qupadprehenditEuangelqpromiiîîones, ôdqua homo fenbsp;atep beatum agnofcic,per mifericordiam D EI, remittentem nobispee^nbsp;cata noifra,propter Chriftum. Quaîis efiepoteftnoticia in co, quibunbsp;ftoriasfacraslegit, ucl audit, amp; bominummoreiniaficnrit: etiamfi ta/nbsp;lemnon doceat,nô confoîetur,feu gubernet, perEuangeliuinnbsp;fandus. îgitur h ec eft ration is frigida cogitatio amp; inutilis,atq; adeo nonbsp;xia,finefirmoaficnfu ingratiarn:Slt;: nihilminus, quamChnföanafi/nbsp;des diet debet. Nam ucræ fidei eft adprehendere gratiam proniifiam:nbsp;remiffionemp cccati femper ab hac petere, per Chriftumtnon aliun/inbsp;deexpedarefiue fpcrareætemam iiitam.Piiuatis iufticijs nunquamar/nbsp;rogare debitum iufticiæ autfalutis.

Sed aduerfarij diaint,fe quoqj agnofcerc, quod remiflïoncm pccca^ ti,iuftic8am SuUitam æternam a CHRISTO accipiamusiueiwicoiVnbsp;ditionaîiter,ut fi illamgratiam nobis per opera Sc iufticias nofirasptOnbsp;mercamur. Nam in tide rcquiiaint dîîedionem: qua aflirmantimpinn^nbsp;' forma liter iuftificari. Atepita difcernere uoîunt pios abimpi}s.*uci in^nbsp;illi,fideamp;incredulitatediHèrut:quosiftidifcernuntoperibusîcgis,quenbsp;prorfus cadem h abere poHùn t quihbet hypocrirg amp;pharifæi cum pijS'nbsp;Nec eft fides in co,quiopinionepromerendifalutem,iufticias Icgisia/nbsp;citihoc enim eft per opéra fua amp; priuatas iufticias faluari uelle. Âtquçnbsp;htc errorpeperittot.fedas in orbe Chriftiano, totmonachorumitotdinbsp;fcriminaccnuerfationis, opaumô^uitæ, cumprofefti'ouitæ Chriftti/

- L 1 B E R S E C V N D V S nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lt;iS

^^tlebeatuna ScfimpKciflimaefTerfidei in C H R. IS T V M,S^ pce/ fnttæfeu conuerfionis aboperibuspeccati adDeum. Nam Chriznbsp;J, /^Apoftoîi docent, quod fidegratiæ iuftificanunnonaddunt connbsp;|5'oèm meritiopcrû noftroRz, imohâc omniu maxime excludunt.Tenbsp;^^fenim gratuicameflefaluationcmzamp;gloriationemmeritioperumnbsp;fforu exclufam efïe. Poftea requirunt pnitentiam feu opera bon a,nbsp;inbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iufticiæfideifruâum.Atqui opinionemerendi falutem, faci

, ^^prædicant opera bona non retinene fidem: fed ab Euangelijfi/ ^ïfgem relabuntur, gratiam CHRIS T VM abnegantes»

din nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;aflum credendi tripîici modo diftinguunt* Primum efle nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;..

tçji^'^^^cdereDE VM:fecundum,credere DEÔîSctertfum,crede/ l)ijnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ddnde primos duos credendi modos eiiam iinpqs triz

(^ij^^^amp;;poftremum,qucmfola diledionedifeernunt a prioribus,diz înbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;æP^'''J^gt;1t^osea fide affirmant iuftificari» Ex quo darum effî/

*is p^^^'^°P^*'*busfine fidein Chriftum tribuantmerituin iuftibeatio dixijïocum relinquam,ueldocendieaunbsp;oportet illamdifcernere, ne illos credendi actus nififulisnbsp;'quot;üuaiTJus, Sd aétum amandi nullo modo interferamus» Nam ho/nbsp;loquitur.Denbsp;OEVM credunt: utin quemomnesfpesfuastotacordisfiznbsp;ponunt: certiqueda Deorefpiciantur, exaudiantur amp; dcfendatiznbsp;I Qrj^^pîer Chriftum. Et hune tertium credendi modum aduerfarij no/nbsp;gnorant:dediledtioncfabulantur,fcdiniushicnoneratlo/nbsp;^bi'^'ï^^^^l^âoauerafideseiteAicaxdiledione. Decredèdisdifputatur,nbsp;bénéfices gratiæ,quænosnbsp;recipere: non de operibus obedientiæ noffræ in Deum»nbsp;5copum infidei prædicationeoportettenere.

Lombardus quidem in tel Exit, quid fit uere credere: iuxta modum accipias iHum loqui.Qiii uidetur præteznbsp;Scholafticis theologis:8lt; ifri ætati, in qua hocnbsp;cjuefunt ueræfidei in Deum.Sicnbsp;% r n^^fit^otrjs,quas ex patribus mukis inlocisfinc iudicionbsp;eftcrederequodipfefitnbsp;^^^^^®*^^'^9oodetiammalifaciunt. fntelhgitautcmfacinoro/nbsp;flagitiofe, nequiterÔC federateuiuunt, adeoCpnbsp;.Quafifidesfitderebusiudîcîohumano raznbsp;Iç;.^percept,bilib us: amp; non de folis illis, quæfunt incomprehenfibi/nbsp;figt;^^^?^^ibiles amp; abfurdprationi:atqueadeo,quibus hdem habere, ninbsp;f inipulfi- afpiritu fancfo,non polfumus.Hoc ergo fi inteile/nbsp;^Ornbatdusjuunquam potuinetmalis fidem,quacreditur Devis,

COMMENT. DE P OE NITENT. . tribuere. Ncqncenim qmefdt, atn permanet, fpintus fandus ininbsp;qui earn aliter uiuunt: ut babes ca de rediflerêtem Paulum ad Komjy Hr

ntodllt quodeftpfal.xiij, Dixit inGpiensiii corde füo non Quomodoigitur homo impius 8^ malus,poieft fïrmiter ftatuerlt;^'nbsp;dere,efleDeum;' Verum ita fît,ut incauti atep inconfiderantcslcp^ tnbsp;nuneièmus de rebus quas nunquam inteneximus. Non eilresii^ mnbsp;ris Uere8lt; indubitâter credere, eflè Deumjquamexiffamatur anbsp;Non poflent enim non Honorare, metuere amp;dih'gere Deutn»nbsp;crederent: neepoflènt maïipermanere: fide enim iuftificannJ^' *nbsp;Corneliutnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;côfidera,qualem effeceritfides Corn eïium hominem Ethni'^JÄ^

quoin Adis apoftolids capitex.quacrediditDEVM:etiamfi^ ignarusefietfideiinChriftum,finequaneciuftifi'caricoramD^^,nbsp;faluus efle potuit. luftificatenim Deus, remiflionepeecati,nbsp;CHRISTVM ÏESVMcredunt:amp;hberac,propteriIlaiTifinbsp;a morte. Tameneafides,quæcontigeratCornefio, preambulantnbsp;Chriftum,Cneque enim finefi'de potuiffetcoÏere Deum.nbsp;co bonum uirum, ftudiofum Dei: fiue ut Lucas aitjCeligofuninbsp;tem Deumtid quod eleemofynis, quas præftitit populo, 8^nbsp;bus fuis ad DB VM, fignificantiflime dedarauit. Quid multiscbt inbsp;bardus,amp;quicunque fententiam eins fecuti Cunt,nunquamintcll^*nbsp;omneshôminesnaturainfipienteseire,cæcos,errantes,ignarosLnbsp;lefu Chriftijimpios amp;peccatores,fub imperio peccatiamp;qrânidrPpjnbsp;boil : diuina non pofleintelligere, neque pofle efficaciter nifi a Fnbsp;fandlodoceri»nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;||

amp; ridicule atque impie de diuinis nugatur. Credere DEO, Credere deo. credere uera efle quæ Deus loquitur. Vbi rurfus de fomnio fuo nO*nbsp;refupinusamp;incogitansattexit, quodamp;malifaciunt. Sci!icct,honinbsp;improbiamp;impcenitentescreduntuerbo DeLquodetiam proftnnbsp;habetur,ab hisquos fpiritus fan dus non docct. Deinde qui poflêntnbsp;Il Uerecredere uerboDBh amp;non continuoimmutariamp;bonifi^''^nbsp;hiodo promifiionis Euangelij fide in agone confcientiæaduerfusnbsp;tum,non deftituerentur.Eft enimuerbum iufticiæ,5c totiuspietati^'nbsp;lutis amp;uitæeternæuerbum.Necpoteflcreditumnon effieaxnbsp;pe,Dei potentiaad falutem omni credenti.Ideoo'cdentesIibcratapnbsp;cato:amp; peceatores iuftificatamp; faluatapeccato 8gt;iæterna morte.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.

Verum Lombardo fermo eft, de frigidis Si ociofis fpeculatiou* rationis in uerbo DEI: non de uera fide, cluus irationem non intctif . jnbsp;Caroinerroribus impietatiscæca,adeonon creditueraeflequa^L^^ 1nbsp;loquitur,utnihilperindeuanitatemeflècxiftimetô^ftuïucianxNoV/ I

LIB B R SEGVNÓrS^ goaffequiturcaptus naturalis in mail's eaquæ DEV'S lôÇjitürîfed utnbsp;Ueus incornprehaifibilis eft,itaeius uerbum* în bonis autem agit De/nbsp;**5 fpiritu fuo fan do: quare uaniflîmum eft dicere, quod maïi, Deo lo/nbsp;SuaKîjCredant.Eftenimfpiritualiflîma dodrina uerbi Deiprædicatioinbsp;^lanonpoteftnon offendi caro.Et Sophiftç funt huius rèi teftes amp; hornbsp;¦ibiliaexempla,Nih il enim ita abominantur, a£lt;^ fi quis dicat,in uer/nbsp;®oDei efle,quod fit fupra captum rationis: ïegediuina præapi,quæ uinbsp;¦«s liber iarbitri) SC human ærationis fuperentatt^ cj^cedant, îvifticiam,nbsp;gratis, per lolam peccati remiflïonem, propter fidem in CHRIS/nbsp; V M,nuUicontingere ExiftimantenirnquodhomopcccatorpoPnbsp;*'tmandata Dei facere atque implere: mereri remiffioncm peçc^ti amp; ui/nbsp;^æternam, denique, quod habitus fuarum uirtutum ipfum iufbfi/nbsp;Jfit*Scd ft'cofM'nantibus ipfislexnon magis efi: uerbum Dei, quam ul/nbsp;dia rationis amp; philofophica dodrina: quia illius gcrmanum ufurnnbsp;00 attingunt,et fpiritualiflimam dodrinâ transformant in rationis CQnbsp;Mum.Euangehumueropenitusrcqciunt,amp;:damnanUnbsp;fi 4 P^^forn audiamus, de hac rationeitanosadmonentern J, Cor»nbsp;*l/^nimalis homo non percipit ca,quæ funt fpiritus DEL StuUicianbsp;^tteftilli,amp;nô poteft intelh'gere: quia fpiritualiter examinantur. Dienbsp;rogo,quomodo homo infipiens,impius,peccatQr.amp; malus,cre-#nbsp;'^^'^eraeffè,quæDeusIoquitur; Numuerboincomprehenfibili po/nbsp;^iaiïenfum prîebere:amp; quod fummæ uanitatis, fummeflultieiæ loinbsp;^^abet;Etrurfus,fi doceatillumDE VS fpiritu fando,mediante uer/nbsp;^°d'^ofnodo poteft infipiens amp; mafos permanereCQuin potius, fi crenbsp;^¦etbomo malus ueraelFe quæ Deus loquitur, mox in puluerem redinbsp;S^etur,terrore iudiciorum Dei ineuitabilium: contritioiie fui amp;defpenbsp;coram Deo, nifi per Euangelij confohtionem feruaretur a def/nbsp;PQatione, amp; tanquâ ex mortuis uitæ reftitueretur. Sunt igitur odofæ

Utiles fpeculationes,de quibus Lombardus Sd Sophiftæfabulantur, 'Oreferia.Quacro enira,quid adurus fit homp jmpius 8lt; malus,fce/nbsp;*Dusindulgensfinepnitentia,fiuerecognofcati8x^credat,feeftegenbsp;mortis ætem^filiumtnifiprotinus confolationem capiat exnbsp;I ângelio, de peccati remiflîone fibi fada: de recon ci liato Deo amp; acce^nbsp;propter CHRIST VM. Sed hæc paradoxa frtiftra eftnbsp;'pientibusamp;f incredulis incuIcare.Nihil autem faciliuseft, quam lonbsp;Unnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;garrire: ôdquæcunque in buccam ifti ueni/

f nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iudicio amp;ratioe.Sed uera,firma et côfentanea feripturiç

hsdicere:idnonperindc promptum eft omnibus facere ôlt; preftare^ frtium modumeredendiitadefinit Lombardus:credere inDenm,nbsp;^edendo amare, credendo ei adhærere, amp; eius mebris incorporari.nbsp;^daudio;7Vdus çredendi in Peum, quo oportet omni uerbo eius

coniQantlflime afTentinjti'mere comminanones iræ,fidere3cni'tip'^^j fionibus gratig,is,mquam,alt;Sus defimtur per adum amandi,^P^^nbsp;bitusuirtutum noftrarumcficpoflan etiamego ex quoÏibef,quan^nbsp;qiie rem efRcere.Ergo hac defcriptione Lombardus, amp; quinbsp;tl funt, redeunt adfaïiuam: qua imburi, ctiam aïiosconfpuuntJ ,nbsp;hac tota congerie uerborum amp; fententiaRï, credendo amare, crednbsp;in eum i'rc, amp;c.nihÜ aliuduoïunt dicere, quam in fidenbsp;hocfolumeflc,quoddicitur, credere Deum,amp;crcdere Dcoînbsp;do multi imprj credant fcilicct,adeocp ipfi diaboli. Sednbsp;pera dilccflionis prædilt;flis duabuscredendi circunftanttjsacccd^'^'nbsp;uerumefle,quodfupradjxi,nofi:rosaduerfarios,itapf^ ,nbsp;legem,opera 8lt; noftras iufticias, ut affirment illarum meriflsnbsp;lit o^ribuf, ficariimpium ôdliberaria morte.prorfusfinegratia,fineCHR*^nbsp;fine^e,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;promiffi'onis Euangdi) fide. Si cn im impios amp; malos n ihiïnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;..

dere Deum amp; Deo:nec pfjs prodeffe iffi aclus credendi pofiunt. peribus dilclt;ftionis iuftificamurmihil opus habcmus gratia, aUtr^^^nbsp;ptoreChrifto. Sed gratiafecureabqcipoterit: èC iufticia exnbsp;Sicut etiam docent, qui affirmant impium fide formata illaiufi^^,nbsp;Noiabis igitur, hoc pado Sophiftas non difcernerepios abnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;/

pcnesfidemamp;incredülitatemrutfieri debuit, fed noua fictione.'p^ pera amp; iufticias îegis. Sed inde neceftario fequitur quod operanbsp;pietatislocohabcnt:amp;^ Chrifto redemptcri nullum honorem.nbsp;men firpenumero fiat, ut impfj fpeciofiora amp; amplioraoperanbsp;quam prj.Quare hie tertius credendi modus non red:e definitnt P^^^nbsp;dum amandi,per habitus amp; uirtutes noftras:debuit enim difinif\Pnbsp;dum credendi, aut minime difeerni a duabus primiscircunfia^^'1®nbsp;FWei i/lt;/ïjyî=nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Diuerfus ucro credendi modus is futurus erat, amp; fidci

cant. ficantiSjfidefiniiftentillumper conftantemfiduciam,inpromifi^^, gratig amp;Ó feruatorem C H R1S T V M. Sed omiflo fidei Lminfnbsp;quatenebras opinionumnobisinillapoftremafideidefcriptionenbsp;derunt:amp;quidem,perquasoperibusnoftrismeFitumiuftidænbsp;tribuerunt.Namhoc fabulofum commentum ita placuitillis, utunbsp;rintimpiumaliter nec iuftificari, needifeerni ab impijs pios ponbsp;per operaddedionis. Lombardus enim,quemhabentSophifi^nbsp;giftrum irrefragabilemea in re,ficdicit:per hanefidem, C inteftig^nbsp;tium modum credendi,cum fophiftica defcriptione a dus amandi.nbsp;ftificaturimpius:utdeindeipfafidcsincip/atoperariperddedione.nbsp;bi hie fit menio promiftionum gratiæ ôé fiduciæ in eas': Vbinbsp;ÏESV CHRISTLNumhoc eftadpIicarefeadEuangelijnbsp;nes,amp;fideeas redpere, ft' credas DeumefleèC uera efle, cuænbsp;quiturcin EuangeliodocemurdercconcihatoD EQ,remiftenteno^^^ I

nofira Sidefendente nos a quibuflibet caïamitatibus pcccati, 'di8(:d,abQÏ,gpej.(g {q [^IS yy Mtadeoep libérante nos ab æternbsp;^^orte. Neceflè eftigitur utinfideiuftificante agnofeas Deum, tibinbsp;P ^^UmDeum eflêrhoc eft, dementifiimumpatremamp;proccdtorcm.nbsp;/^fîiiiîîonesEuangeïfjnon fimpliciteruerasefle,fedtibiloqui Sduenbsp;dfe:ut G-edens ineasaccipiaspeccatireminîonem amp; pofiîdeaSjhænbsp;/^teacccptam,uitâ æternam.Omniahæcbeneficiotraditi propecznbsp;^noftris CHRISThSd fineoperibus dileâionisnoftris.Hoccfi, finbsp;l^'^erito opcrumtetiamfi operadiledfionisamp;^ iufiieia ilia obediëntie nonbsp;^ïUeram fidcminfcparabiîiter confequantur.

^figitur in fideiuftifi'cante non funtnifi duo illi aôtiis credend!,qui J^iintur, credere D E V M amp; DE O: Item,opera dileétion is faccre»nbsp;A^dfiatobfecro fi tracredat homô impiusC'Hocefl,crcdat Deum efle,nbsp;P Suidem iudicem fuum efie: cum homotalisfitimpius Si peccatorCnbsp;''¦ficredatuerirati feripturæ, quæ teftatur impium feupcccatoVem darnnbsp;^icorain D E O; Nonneifti dotTtoresfacicnttaîemruercin fempiternbsp;^^defperationemÇPrimum, quia de confoîàdonibus Euangelfj eumnbsp;'Edmonuerunt;nihil de Chrifto redemptore Siiuftificatore. Deinnbsp;b^^iaiufticiaslegispro gracia illi prædicauerunt: Siperniciofamopiznbsp;ci ingenuerunt, qua leexiftimatperfeôlæobedï'entiæ erga ïcgênbsp;debitorem. Nec poteft cum tali opinion e, quifquis eft in ea, nonnbsp;' '^^etandem indefperationem. Nam opera diledionisnoftrafuntim?

^'^fffta:5iinuniuerfum,omnesiufticiæcarnis funtimmundæ* hæc fequenda ma gis produnt Loinbardiim: quæ etiam poftcänbsp;''nesSophiftasobnoxi'ostuerunt.Namfides,inqLn't,quam dæmonbsp;falfi Chrifiiani habcnt,qualitas mentis cfi:fcd informis, quiafinenbsp;^^itateeft.Ex quo uides, quod uim faîuationisfidei nuUamtribuut,nbsp;p^'^quatenus operadiledfonis habet. Sedobfecro liic ludusamp;impo/nbsp;^^æiierborum nonne gïoriamfalutis nofiræ adimunt gracie amp; feruanbsp;l^^*Chrifto:amp; operibus nofiris illam trihuunrr Hoceft,operibusabnbsp;ypocrius,amp; fine uerailïa ôdiuftificante fide,fadis. Ncq? ilïud eftdif/nbsp;^tceuerâfidemafiôtatficutfierifoïct cum dcoperibusdiîeéfionislonbsp;^^^iir,uteffedibus fideitfeu fructibus externis, fignificâtibusfidetnnbsp;'quot;dis.Sed eft opera no ft ra faccre eaufTam iufiificationismempc, fi ercgt;'nbsp;D Ey M amp; D E O nihil proficit,ntfi quatenus operadileéfionisnbsp;' liKnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;finon eftoperaprgdicarequod impium iuffificcnt,ac

[, ^^ntapcccato amp;morte,finegratia,fineChrilro,amp; fine promifisonis fide, uelim abaliodoceri, quomodo hoceorumcommêtuninbsp;^ôblafphemiacxcufari queat.

cÿinetiam aduerfarij noftri ,quidefendutifi:asSophi(t£casopinso dodrinâ,de gratuita gratia amp; feruatereChrvnbsp;! 'nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;R

COMMENT. DE P OE fî I T E N T; fto^uamîpGsopponîmus,cxccranturamp;damnant,utimpiafW»nbsp;ptuofam, ctToneam, fiIfamSô hæreticam: tor mim nominibuseamin/'nbsp;famant. Neque ueroreciperelicQ, quodpoftulant, opera noftra^cnbsp;pardalem caufam luftificationis. fufhficadoenim ,utfæpenbsp;amp;ftrmiHnnis (cn'pturæ teftimon qsprobatû,eftgratuicinbsp;nec fignificat opera SC uirtutes noflras,fed remiïïîoncm pccafl«E*'o nbsp;utuntur quidem Sophiftæ,ïn fuo illocommentode fideformaiajp*nbsp;cuIa,Sola:taméin dodrina aliud nihileffiaunt,quam utcredan^®nbsp;operibusiuftificarijgranaDEÏ,amp;feruatoreChrifto,exdufis.CInbsp;nîm habetffte tertius modus credendi, uca Sophiftisprædicat^^*^nbsp;incertain Si. fiigidam rationis opim'onem, de Deo, quod fitnbsp;quaturc* Quæfidestarnen perfenulh'profit, nonhberetap^^®^-morte:cum amp;^raaîiscontingat,CuthocSophiftis interim dernus. Jnbsp;opera dikdionis, meritoria gratiæ, iuftiriæamp;uitææternæ f/nbsp;Certumeftergoiflosperoperafuameritumfaluationisfibipo*^^ \nbsp;negratia,ftneCHRISTO,Sdfine Euangeîrj fide. Vt non muîo^sanbsp;fem, quod mco iure poflèm: nempe, impoflibileeflc homini» cui nbsp;dionem tribuun£,habered{Ie(rtionem:quia hæc finegratiænbsp;propitiatorislefu Chriftifide, nulliscontingit, Adeoîiâehâêtonbsp;Sophiftæ èC aduerfari) noftriinfuaopinatafide; amp; ludaicæpfo*^*^nbsp;de iulliaa,8(f fidem Chriiri'anam pen itus euer tun t»nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;n;,/

Non funt ergo hdei doulores, nequedefendant pietatcmCBf* nam, fed opprimunteam: quodturpiffimum eft eiquinbsp;dodor Chriftianus, nihil quam uanas opcrum hypocrifcs pr^^^^nbsp;acdocent. Erigunt in nobis operum noftrorum fiduriam.'S^nbsp;dei fepeliunt. Fidem nominant quidem, fed nihil dH iribuuPt:nbsp;intelligunt quidem,quidfitfides,Confitentur CHRISTnbsp;um cfle,pronoftris peccatis: fed ore tenus. Quia dant huncfonituni,nbsp;mentcô^fpiritu. Moxenimdetrahuntilli hancgloriam,perpropn®nbsp;operumôdmeriti carnahum iufticiarumdodrinam.Etcur nonponi^nbsp;ne fùco,amp; fine fidione,nudjs atcjp apertis uerbis,dicunt quod lentJü^nbsp;uidehcetjmpiumamp;peccatorem, nonperraifericordiæ fïdem,proP^nbsp;Chriftumiudificari:fed propterfuaoperacFictis enim fob's nominiu^nbsp;amp; addolum inftru(!l:is,quodfortalïisignoranteramultis facftum^'nbsp;fedtamenfaclum procüldubio artificio amp;:ftrudura Diaboli, imp^^^nbsp;tis imponunt.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.

Cætcrum dedtleutioneoportet itapronunciarc,amp; iufticiæfrU'-^ D/- operibufnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;necelïariam credenti. Sunt enim opera dilcdionis ueræfidn

àileiiienif, tcrnisfignis:ucfirmi(Bnwir.fit,cumquidilelt;ftionem non habet, dem habere-Regn at enim contcmptus DEI in omnibus dlis,quinbsp;nbsp;nbsp;j

^nisnoftrg,amp;remiffionem peccati amp; uitamaernamaccip^amus.In funi ^a,ncmo pius, iuftus, fanâus Sebeatus effe coram DEOpoteft,nifinbsp;H^atenusinChriftum Icfum, utautorcm amp;cauflàm, fuæ æterngflt/nbsp;''tatis,a-edit.Contra,doâoresfideiformatæbeatumpronundanc,euranbsp;opéra meritoriaiufticiæô^etemsètiitghabeat. hoceft gran'amnbsp;I ^cere:amp;a CHRISTO(cruatoredeficercadkscm,hoceft meter/

siufticiamtribuant,quihabentoperalcgis,pnuatasiufticias,quasme qu^eejlsophi ^'toviasfingunt æterne üitg. Credentibusautemnontribuant iuftict/ ßarum.nbsp;^la^necquod accipiantper fidcm, cternamuitam. Non igitur farisfàcitnbsp;HdeideCaiptionejUorum aduum credendi folum facere mentionê,nbsp;S^iüocantur credere Deum amp; Deo:Ûueeftc Deumjamp;ueraipfumlo/nbsp;Quapropter intertiacredendi circunftantia. onadirunt nos credc/

----------- - nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp; i*

^^?eterng hgredes,propter Chriftum« Verum, hue negligunt:amp;: loco ^^sdeoperibusdileftionisloquuntur» Cumautem hacfideiuftificenznbsp;non poteftdici, illam malis contingere, qui fine pnitenn'anbsp;fanent. Gubernanturcnim afpiritufanclo: necpoftuntnon proficerenbsp;nia iufticiæ. Vcfdas diabolt commentum efie,m gratiæ contumeliânbsp;'nnfidunrftdem impqs Si malis contingere poftê, nô minorem quamnbsp;Pijs, nifi qued operibiis dilecT:ionis fintin'eriorcs impq pfjs*

COMMENT. DE P OE NI T E N T. fituirtutum amp;adionumnoftrarumî quæcftaliéna qualitasStuirtu«;?nbsp;uidelicct Chrifti,amp; meritorutn fanguinis eins. loan, irj.vi. etc.nbsp;opera^a Nulla igitur caufla erat, cuf indelcriptionefidei facerenc mennonenbsp;alt;^samandi:nifieffedu explicare uoluiffent,tanquani fîgno^uiniii«^nbsp;^^»on pK)t r? fidei, qua careant fide credences. Debuit tarnen feorfim did de acwnbsp;credendi: amp; diferte expb'cari, qu ar urn rerum noticia, afienfu,àdîduoanbsp;coram deo iuftificemur. V «delicet,adprehendentes per fiduciam cordis,nbsp;EuangelrjpromiflionemSi. CHRISTVMredemptorc.Nâpoi^nbsp;demum,Ô^de diledionedici fecure potuiflet:tanquamdeeffc(^^ nbsp;dufidei,non cauflaadprehenfiua falutis.Fideenim in gratuitaii?^^'^nbsp;Chriftum redemptorem,non diledicaiis merito adprehendnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;®

uationcm: iufti Si beati propter C H RIS T V M, non propter lU das noftras. Diledioneautem, hoceft,operibus bonis,quiuera *nbsp;preditifumuSjglorificamusprogratiadeumamp;redemptoremChf 'nbsp;Et omnibus modis caueamus hancimpiam opinionem,nbsp;ftare opera,fidetformarsedodorcs:fciIicetjUtremifiionepeccati,tunbsp;am et uitâ æternam ill is nobis mereamur. Sed hoc perniciofumnbsp;opprimit gloria Chrifti:amp;fidem Ghriftianaextinguit.

9(ffUMetttur4,ijfj terttuSententiai^,dift.xxitj.hgcfcribit:Etquoniâfidesnonpc'*.. tendit in deu,tanquam in fine ultimum,nifipro utefi iunda chaf*^nbsp;Qnare hoc, m i Bon auetura: Si un de probasCTu cm illoeomento^^nbsp;tcndis,utbeneficia gratie negcs gratuita efletncges redpi gratianbsp;adeoq^ neges fidêiuftificantemadenè tlli qui no habeat opera,nbsp;iuftidam Si falutemereaturO Ideo adus credendi in deum,nbsp;peradum amandi, non tanquaper adum proprium:fed tan^^^tnbsp;dumannexum.Sed dicnobisacuriflime magiftroBt,quomodo*^°nbsp;fedetêdit indeumfides,tanquam in fine ultimum, illius in quoetnbsp;tuitcgrade S^propidatoris Chriftifiducia:amp;^ qui deofuâgrat'P^^ 'jnbsp;amp; CHRISTO redemptoris, toto corde tribuitv Deinde,nbsp;perfede tendit in deum,tanquam in fine ultimum, qui opera dil^nbsp;no modo fine fiduda gratig,uerumetiâcontraeam fiducicâfadttnepnbsp;fibi feruiat,fibi mereatur falutemCet nih il plane référât ad gratisnbsp;AutdenicpnihilnedidtChriftus,inülo:ficemdeusdilexitmtJy .nbsp;filiû fuum unigenitumdaret,utomnis cjui credit in eu nonnbsp;beatuitam æternatetiamfiappendicem illû adusamâdi non addad -quo pollet addereC Vos e.îi Sophiftpdidusillûadû amâdinbsp;um uitpæterne,decôdigno. At Chriftus amp;ApoftoIi teftantnbsp;finemeritisoperûnoftroRt faluemur. loan.xvfi.hgceftuitaçtcrna,nbsp;gnofcâtte foIûueRz deutet que mififti lefumChriftû.H^cfentétianbsp;gnitiôideietIefuChrifti,uric^qeftppromiffîôis euâgcli},deg^^ ujf.nbsp;pterna falute,fidê,tribuit laluationê.Adéotÿ iuftidjs noftris illâ^^

liber sec V N D V S __ Memadmodum amp;illa Pauli, Roman aq. ïuftificati gratis perdra/,nbsp;quot;'^ipfius,perredemptionem, quafeftin CHRISTO lESVjqucnjnbsp;P^Qpofuit Deus propiciatorium, per fidem in fanguine ipfius»nbsp;^^elt;ptamenexcluditurdilediohïsfententqs,ne fequatur. Neceflanbsp;ut fequatur. Quia argpit incredulitatem adeOejSd DEIcontemnbsp;qui fine ddcctioiie 8lt; fine pnitentia uiuunt. Cum enim denbsp;i '^'^^^one loquimur, includimus ea omnia officia amp; opera, quæ hæcnbsp;P'^^{tarefoIet,Deo in obfequium, amp; proximo m bonum SC utilitatem:nbsp;^^32amp;præcipit Deus, amp; fidem exercent, Slt; feruatamuniuntconfcien/nbsp;contra tcntationes defperationis. Neque enim poteft fibi promitte/nbsp;5pfopiaum DE VM, quieiusuoluntati in omnibus refiffit: nullisnbsp;J^'^isoperibus, Si nulla Chriftiana pcenitcntia fiorcns . Sed rurfus,nbsp;a arrogans Si fuperba fiduda merid opcrum n oftrorum, quae fal fo uonbsp;diledion is opera, reprehendi debet: qu ia reuera n ih il min us eft in

sopcribus, quam dileâio. Mimefts habet operum ddediom's, ^^anfaicas hypocriftis: a dilecftione ueroabeft longiffime. Qtiæ eft einnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lt;

^'lla djIeCtio,qua te fingis amare DEV M, Si amare proximum pro Öeum: cum operando tua folumfpedesSiquxras;quot; confidifqucnbsp;jnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;penitus recedente a Deo, quod per opera tua faluerisC Pura dile/

, moperandonon fpecftarenifi Deipræceptam uoluntatem, ut ,'^cfacias:obfequium illi præftaturus,qui te uocauitin gradam reconnbsp;^'ationisS^æterngfaiudsperCHRIS T V M. Oportet em hancfjnbsp;^^gt;^rennere,qugfonseftSi cauffa Chriftiangdiledionis»

. ^oftremumcur adum proprium fidei uos Soph iftae non explicatist 4^ proprie re iuftificetur impiusCNam fi Deus iuftificat eos qui Eunbsp;^'^§dio oreduntjUt fcripturæ teftantur,quid uosdiuinumdecretum cornbsp;^^pitis. Si torquctis illudad opérantes^ Fidem nominaris, cum talt;nbsp;^iiinueftra fidei defcriptionenihil habeatis non commune impqs:

1 j^pfa re coadidetrahatis fidei iuftificadonem. Nam Siappendix il !nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;diledione, nihil facit ad fideipredication?. Quinedam opera prae

'^^^iquafifintmeritoria faIutis,eftrelabiafide,Siabiiceregradam,at a C H R1S T O ad legem deficere. Promdehis argutr)s,per de/nbsp;tionemadus amandi in fide,abftrahimurmiferiagradg fiduaa, êi.nbsp;i^^^cmptoris Chrifti : Si legem compellimur pro falutis dodrina habe

Quod plane non eft, quam eternam uitam, commutare cum aeterna orte Vy nobis ahtoribus, Siconfirmatonbusoperationisiand Sitarnnbsp;erroris.

l)rn nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lt;=i'edeteDeS^

'Srqj adeo Deumcffe,quod fe uocarianobis Sicredigaudet: nempe '^cntifflmum Si fidelifiSmum patrem7 Verum hoc unde feias, niff

perEuangeliutrijdc gratuita mifericordiadei qua I'gnofdtur peceatfs ttoftris propter C H R IS T V Mc'Cuius fides, quomodohûcaiinenbsp;Kum adum amandi habere poteft, quo confidi't homo, quodper operanbsp;amp; I'uftici'as fuas mcreatur ui'ta æternamî'Nonne hoc monftru eft,amp;Wa

U .... LIBER SEC y N P V 5 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;..nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. -

far ?formata, çrrantëset aïiQsfeaitn 0^/ j,p^ientes.Opei'a pharifaica prgdi'cant docentrC H RIS T VM inbsp;non prgdi cant, Nominantfîdê:fed rem gIoriæChrift»,fi'deiittnbsp;amp;faluantis, fuis fophiftiçis cauillatioqibus omnino diflipâi:

H'i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quod ignorantes hocfàciant amp;fecen'nt: tarnen fad^

^cerunt. Quare nifi a fuis pernitiofis opinionibus Iiberati fuez agone confcientiæ amp;^aroculo mords, Cquando in teïfigiturnbsp;%nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;imperfçéiio amp; immundida iufticiarum nofl:raiy:8lt; qu?

çjj-^aliunde falqs, nifi a gratia S/i. feruatore C H R1S T OO nemo *s,8lt;; omnibus quos errare fecerut/aluari poteft.Nam fides Çhrinbsp;Punbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;profiteri, quod gratis, per mi£eficordiam,amp; fer uato^

ki çû, RIST V Mjfine lege amp; fine mentis iufiidaTtim noftrarum, fal peccato bc ab aeteraa morte. Contra qua.'i' qui fapiunt, T^idesdifeerignbsp;pbsnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;agunt,nunquam in æternum pofiunt faluariî nifi5 fuis im/ nitpia

fifanait 8lt;impi), Cquales natura omnes homines tOfJ^^^Sf^Ofautes DEI, amp;inepti ad ueram atqueperfelt;flam iufticiamnbsp;tç O E O, poflentcredere omni uerbo Dei : nemo illos accufa-*;nbsp;impietate poflet,credentes DEO.quia mox inftificarê'*nbsp;fpiritu D El, perillius uerbum,gubernarentur, Viuitenimhonbsp;Qj ^oinni uerbo, quod procedit de ore D E I :iuxta prophctætc/nbsp;^fiium amp; CHRISTT Sed in uerbo credito : hoc eft, in fide exnbsp;tç,^ ® fpiritu fando, Quare res uiua eft, amp; efficax atque omnipo/nbsp;¦ fa homine fides : amp; iuftificat impium, amp; liberatum a peccatonbsp;(jj^^^orte, sternum beat. In fumma, efîîcit ex fiïi) s diaboli 8^ ætav, Efficaiitt utfnbsp;D E I amp; hæredes æternæ uitæ . Itadeefiîcatiauer^:^'quot;^^^^^**

( nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;PauIuSjRoman.i.Non erubefco Euangelium Chrifti»

j .^^ffr uerbum DEI efficax efte,in illis qui credunt, EtSeho/ b^J^Q'^ores, belli Theologi, fingunt impioscredere omni uerbo^nbsp;fç çS Si uerbum fine efîîcatia amp; fine frutftupofte in ipfispermanenbsp;jScholaftici de pharifaica amp; fpeculatiuanbsp;noticia in uerbo,folum loquuntur: quæ eft literæ noticia,nbsp;t!l /^^ffaiad faluationem nihil prodeft, De pradlica noticia, in quanbsp;^^^*^'*** ei'edere, fîdere ac niti promiftionibus D El,nihilnbsp;, fintur: neque quicquam de ea intelligunt. Hoc dixi fecundo lo/nbsp;I eapite ut fidem noftram confirmatius muniant, çontraeo^nbsp;^f'esradonisde fidç.

o?/rdf Efiouero, Diaboïî credantjhoceftjcredât efîè Deum ,8^ uera noniorum. loquj'.Quid tumÇ'quid hoc ad nosqutd diabohcredantTNum diaboli*nbsp;loquitur DE VS,ut fideuab» falut fiantC Aut habcntiftiqukquamt^^nbsp;inune nobifcum,in credendoC Deindc,fihocredetribinïur diabol'^»nbsp;quod uerbum DEI,uerbum gratiæ,fide adprchenderepoflinKturnbsp;poteruntScdilcdioniSjfeu operum uerbum adprehendere,atçp^\nbsp;uariÇ' Poftremum, num de fide diabo lorum Iitigabimus Chri^^^nbsp;carelinquentes,quæadnospertinent: amp;quibusDeus nobisnbsp;Quis audetaffîrmare,Deuminpromilîionibus gratiædiaboï^^^^^*'nbsp;Certe,neipfi doôtoresfideiformatg hoc concèdent. QuomoSo^ .nbsp;tribuiturdiabolis uerbi DEIfîdes:inquo Deus nihil loquitur«Pynbsp;tint quidemdiabolihumano generipromüTam elTefaluteminCh'^ ,nbsp;lefu. Quia non potuerunt ignorare, hoc quo didumeft :nbsp;ponam inter teamp; muliererri: amp;interfemen tuum,amp;fernemHiu®'nbsp;S V Mconteretcaputtuumtamp;tumördebiscalcaneüeius.Qp^rti*;'^^nbsp;quam potuerunt diaboh ignorare Deum,Sc qug graua nobisnbsp;fit ,nuncexhibita,pro reftitutione noftri ad æternam faîutem. j 4

. ideo uerbumgratiæ ipfipotuerunt fide adprehendere: tanquam uandi.Quodtarnen eft uerefidei,amp;: uere credenris in DEVM*^Lnbsp;eriam hac prômiftionecoadi funt defperarefalutem:utquæip^^nbsp;fabatur,ficutrurfus diaboli aduerfantur promiftîoni, amp; falutinbsp;credentiumin CH RIST VM.i.Pet.v.Hæcigitur non eftfi«^^®,nbsp;in literisfacrisagitur,amp;qua afiîrmanturiuftificariimpijtfcirealÔ^Pnbsp;miftam eflè falutem,eamqpi llis inuidere.Sed nofle acfcire,aHeo^^^|^gnbsp;miter credere,fibi efle promiflamiamp;promiftîonem gratiæ fîdcnbsp;nbsp;nbsp;i^î,

dere.Quarc non debuerunt Lombardus amp; Sophiftæ, collatiot^^ qug eft in diabolis, fidei qua peccatores iuftificam ur amp; faluainf''nbsp;terna morte,tamaudacterdetrahere:amp;eius gloriam minuerc:nbsp;gratiam DEI, amp; beneficiumredemptoris CHRISTI tanH^^Pnbsp;mente blafph ema re.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I

Diaboh non hominum faluti tantum, fed amp; Deo SC omni eins rîæ, quantum polTuntrefiftunt: 8d ueritatem uerbi eius calumniafnbsp;^Vcdocemurexcmpïo Genefisirj.Item alio Matth.iiij.Etinnbsp;zaniorum Matrh. xiij.Et Paulus teftaturdæmoncsimpiarumdôu^^^nbsp;rum autores elle.prima Timoth.iirj.Et q.Cor.xi.didt,nbsp;Satanam tranffigurari in angelumluds: nimirum utfimphobust* nbsp;cautis imponat,amp; fenfus illorum corrumpatjamp;auertatillos a fidtnbsp;plidtate,quæ eft in CHRISTVM. Didt prætereadiabolusobno?^*^/nbsp;nere impiorum hominumcordatutuerbofalutisaduerfenturamp;^^g^

dicant.Sicutfedt Alexander ærarius,dequoeft,tj.Timoth.iitj^ ji mentes infidelium excæcarcdidtur,ut non lulgeat eis illuminatienbsp;§

gelijgloriae CHRISTbqui eft imago Dei, Igiturtantüshcftïs 8^ ad/ ^erfariusDei, Chriftiamp;falutiseledorumdiabolus, nonpoteftDeumnbsp;pforfusncfcire:fednumidcirco diabolifidem habere poflijnt candem,nbsp;^iiamfaIuandiperChriftum,nifi quod diledionem non habeâtCVi/nbsp;^fsergoLximbardumamp;Sophiftasin doârina fidci nihiUoqui de fi/nbsp;adprehendêtc promiflionc falutis,qua una iuftificamur faluamur.'nbsp;I Necp uero dubium eft,diabolos odio D EI,amp; perpétuafalucisdefnbsp;j P®^tione,horribiliter crucian: quod fortaftîs uoluit, qui dixit:d^mon esnbsp;^cduntSdcontremifcunt.SedhæcdefideùVaboIorum plus fatis. Quidnbsp;ad nos quid credant. Sed Lombardus, Sophiftæ amp; aduerfarrj noznbsp;Khuius didfi occafione, 8d. per fomnium fuum de fide, corrûpunt no/nbsp;suerbum grariæ,amp; fidem ex cordibus noftris erjciunuquam pro ofiï/nbsp;J'obono{^dodorûEcclefigplantarepotiusdebuerût,amp; animisnoftrisnbsp;radicarc.Nuncautem euellunt SC deftruunt:quod om/nbsp;^potiffîmumineosdidum efte uolLimus,quihoctemporedo(ftrinbsp;fidei aduerfantur.lam igitur confidera,quo iure tribuaturnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;judet

4'^1 malofpirituagûtur, amp;finepnitentiauiuunt,fidcs. Num impijsnondt J^iftiimpri,prophaniamp;fceleratihomjnes,qui finepeenitêtia uiuittnbsp;, '^coperibus bonis, poflunt credere Euangelio,amp;fîdepromiflionênbsp;I ^^^^rccipereC hoc eftjpoiTunc ne credere, quodhabeantreconcih'a^nbsp;' placatum, propicium amp; fauentem D E V M : qui ipfis remittatnbsp;libereteos a morte amp; tyrannide diaboli, utque fintæternæ uinbsp;?*^des,propter CHRIST VM : etiamfi perpetui quidam contem/nbsp;^^T^^f''3*aeant; Deniquequod defendantur in omnibus aduernbsp;ilium certeconfiât habere,eos quinbsp;fj.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quiitano credunt,neceflcChrifii, neepoflefaluariCSed

s dare hgc omnia renuerint:rurfus inccrrogamus,cur igit im pijs O^.^^tfidemCQuidufque adeoipibs iuucc,detrahere gratiæ,amp; Chrinbsp;% hnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nedicam malitiofa cauillationeC*

^çr^^^^^^*^^^^ololaarteimperitoscircumueniant amp;fallantç Cur I CHRIST Iblafphemenutantum ut gloriam iufiide carnisnbsp;OjJ.^^^Nunc enim mihi cum ifiis potiffimum fermo efi,qui Sophinbsp;^'^PHsororibus patrocinantur:et pro Chrifiianisdotfirinis eosdcnbsp;damnant,quidocemus ,quod impij fola gratiæ fide iuznbsp;Quanquam irrefragabile efi Si. certiflimum hanc fidem innbsp;s ab Euangelifiis amp; Apofiolis doceri.

¦onftat, fidem non pofle durare in ill is qui flagitiofe amp; fine Widern eiùn inbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;probantautfaciuntcontracôlcientiam,quic

nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;mandatis DEIaduerfetur.Nifi mox pcenitentiam ^^**^'^*

*^^P*fiant, Si melius fibideinceps caueant. Neep enim fidegratiæ quifquampoflèt, nccretineri fpiritus fanétus

abbomînc impioScpcccatorelcontraria fapienri ô^agaiti ucrboamp;^ ma nids Del. Quodfi mtenexÜîèntSophiftæ, nunquam uoiuiflcntiftiusnbsp;perm'riofi dogmads aurores cfle, quodfidem itnpijs pan ter amp; pi)stngt;nbsp;buiteandcmr nifi quodpiosab impqsfeparatopenbusdiledionis,^^nbsp;quilibec hypocricæiàcerepoflunt, qui licet in D E V M nunquamnbsp;crediderunt.

Muniamus itaque confcientiasnoftras bac ChriftianadocflnnaT^^ îde promiffionurn Euaiigelq: cjua femper fiet, ut uel lapfi in uicianbsp;catâ,iterumrefurgamus.Nihilenimuaniuseft,quam tribùercimpqnbsp;mab's fidem: amp; fingere,quod noticia D EI firma amp;ueraxnbsp;fit, in homine mandatorum Dei tranfgreflbre. Itaueronbsp;tet,quod uera Dei èi CHRISTI noticia,qualis nonnbsp;per uerbi Dei fidem, nunquam relinquat credentem odofutn,^nbsp;pnitentig frudu: tantum abeft, utpeccatis mortaïibus obnoxos»nbsp;fceleribiïs indulgentes, improbos, noxios amp; malos relinquat»nbsp;quid fides amp; Chrifti noticia effecerit, in Dauide, Manaflc, Pet *nbsp;Thoma, Paulo, ôcfimitibus inhiftoriaEuangelij: uocadsingt^^nbsp;perfcruatoremChriftum»

Ergo fi crederent impij omni uerbo Dei: fequeretur, qood omnibuscomminationibusamp; promiflîsDei. At fidescomniinatif^^nbsp;ftatim operaretur in ipfis uerumtimorem DEI,ueros confciendæP^nbsp;tes: 3C contritionem illam in qua eft primus ad falutem gradus, 1*nbsp;deftituaturpromiflîonum Euangelq fide. Poftquam enim adnbsp;nem fides accedit, illa inquam,quæ eft confolationum Euangdt)'nbsp;Siipeccatoris funtfalua èi. beataomnia.Quiafidespromillionunnbsp;angelrj confolatur contritosramp;propofita remiflîonepeccatftauqunbsp;ex mortuis reftituit eos in fpem æterne uitæ. Et accipiunt taies fph'ttnbsp;fan^lum, ut nunquam poftînt in impietate uitæ permanerc. Nonen*nbsp;reqciunt gratiam, qui uercagnoueruntSdcrediderunt illamfibib».*^nbsp;eftetfed cum gratiarumaftioneacceptam ornantinomni reliqua In^nbsp;ta. Qyo fuos CHRIST VS nufquamnon hortaturtideonihilnbsp;cüm impeenitentibus amp;mâlis, quemadmodum necilli aliquidcuC**nbsp;fto.q. Cor.vi. Quomodoigiturfidem hominesmali haberepolieu

Sed fi homines impq amp; mali credere Deumamp; Deo fum in articülos fidei h abere, n on opu s eftet ad fan ftißcationcm lulnbsp;candis fpiritüfandto. Siquidemomneshomines ex æquo potentesnbsp;Cent ad elîiciendum gratip lidem: et timorem DEI,feu ueram æntnt^^nbsp;ncm,amp; obedientiam erga legem. Qupfuit impij Pelagij ftntctia:aqnbsp;quantum ab fintiftidoftores operum, in quos feribimus, alioruipenbsp;iudidum. Quid enim quod de confifta gratia, ethabitu dileélionisnbsp;perarijs,qui nulIuseftjdeblaterantÇ'Hocenim noncftgratiâagnou

non fignifïcat habitum in nobis fed mifericbrdie benëKdum,quo ^ooispeccataronittuntur propter CHRIST VM,amp; uita æterna donanbsp;'^'¦jQuatenus in eum éredimus.Non eft res tam uuïgaris tum uerax connbsp;ucra fides, quam effeexiftimatur a craflîs Sophiftis. MuIk»nbsp;tam inefficaxSC impotens, ut pcccatoresfinc pnitentiæfrtv#nbsp;fdinquat.

fumma,pcflimemcrentur de gloria CHRISTI amp; rdxis Eccldïæ^ l^fidemgratiaeita contemptim pr^dicänt,uthanctrtbuantirtiprjsquonbsp;Quiafie fiiciunt homtnibus gratiæ Chrifti beneficium fordere?nbsp;, ^erteautores funt ne in magno precio h ab eat ur. Atlt;^ adeo,ut con/*nbsp;* ïnius,nos carnalibus iufticqs multo potius faluos fore,quam per renbsp;*^ptorem Chriftum: quem licet habemus iinicamcauflam noftrææznbsp;^^?faÏutis. Quia abud nomen noneftfub ecçïodatum hominibusnbsp;^¦^uodoporteatnos faluos fieri, Fugiendi funt ergo,qui poticiam granbsp;^^ïS^fidemin Chrifium, fingunt rem elfe tam uulgarem, inutileinnbsp;IJ'^ophanam.ut impfjs iftis Sc malis hominibus,qui fineomni frudfunbsp;(nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;polfitcontingere. Hocenimprfdpuaquadam con

^^f*ia,in gratiam D E I,8C in Chriftum didtur: amp; Euangelij gloriam ^æ*^*'* Q^odenim formaliter iuftuseiredidrur bomopcr ope/nbsp;^icâionisj'dpræterquam quod eleuar gratiam, amp; CHRISTI gionbsp;^^ctrahit, tribuitfummamiuftidæîaudcm pharifaicgiuftis:quibusnbsp;/^mmuseirepoteft,quamueraxiuftida, iiïaChriftiana, uereefficas;nbsp;Y^uspietatis,quibusDE VS glorificatur,

* Iderintergo quid agant,qui commentuminanisfomni} defidefor j f^»uerg fidcinominenobis obtrudunt: quo illudimprimis crederenbsp;Jnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;non quod nos refpiciat amp; faluos faciat DEVS, permifericor/

. ^»crcdentes in Chriftum Iefum:fed quod ipfi priuataiuftieia amp; pro l^nieritis operum noftrorum, tum remiflionem peccati, tum æternanbsp;nobis impetremus.Sed hoc eft gratiam negare,amp;f a fide in CHRÏnbsp;Iegem:quafihac,amp; fine Chrifto,falus obtineatur^nbsp;Iftinbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gradam nominant,amp;meritapaflïonis Chrifti,

^nos dico,meritisoperum noftrorum dodlores. Oportet epim eog Chriftum lefum beneficia redemptionis ita agnofcenbsp;pro gratuitis gratiæ donis ea habeant:quæ aliter adpre/nbsp;lijj^*»^^acdpihaud quaquam polfintjnifiperpromiftiQnis Euangelqnbsp;^'Sedhadfenusde fide, quam prædicantfacræ Iiteræ:amp; rurfus denbsp;|^§*iantia, quæ eft apud fomniatores Sophiftas,contra fidei dodirina,nbsp;dubifes pie Ielt;ftor,me hac collation epweftitifle, q uod ab initionbsp;pollicitus fum, uidelicet, memonftraturum inaduerfariorûnbsp;K quod prædicent, impium amp; peccatorem iuftificari fuis ope/nbsp;' î^critùjfinegratiajfineCHRIST 0,amp;ifihepromilfionisEu^/

COMMENT. D£ POENIT.ENT» gcirj ficlcïpïaneqj abolere Euangelq promiffionem Si extingucrènbsp;ftianifmum. Neque poflè abfurdius quicquam dici, quam aftirmat'^jnbsp;quod fides cxifterc poffit in hominc impio ód malo mandatorum Dnbsp;tranfgreflore*

QTOD CHRISTI APOSTOLI, NON CAE» rimonijs legit,fctl in uniuerfum omnibut iußicijs noßrisnbsp;detrahitnt meritum iußificationit.

REÏiquaefi: unafpcs refugf),his qui iufticiæ ration js,amp;mcritiop^'^ rum noftrorum, patroanancur,contra graoæiuftidam,nbsp;fidemin CHRiSTVMrSdniaquocp, nontamiuftaobiectio,^^^nbsp;cauillario mere Sophiftica. Quid enim nifi inania fomnia Si, ddyf^i^^nbsp;ta impietatis obfjci contra gratiæ Si fi'dei dodrinam poffènt. Nihilnbsp;ferc,quod huncimpium amp;focdumerrorem,quemdico,quidamniag^nbsp;uiri docucrunt:ueluti Origencs Si Hieronymus, ea in repocnitendinbsp;pei'nicioli dodores.Quanquam nee rarum eft^magnos fæpc pucribt^*^nbsp;hallucinari Si dcfipcrc:curn prgfertiminhis,quæfuntChriftianæ^.^'^nbsp;drinæ, cogitationibusrationis cceperint indulgere:Si plusfidereiHi*nbsp;quamuerbo DEL Porromaioreft DeuSjSiamplioruerbiciusaut^*^^nbsp;tas,omnibus Origenibus ,Hieronymis5i Soph iftis: cui uel ipfinbsp;lifubi]Ci Si credere debent, nedum quidam literatores. Quidefi^ii^nbsp;humani ingenfj magnitudo, doólrinaSi iudidum,incompararionc anbsp;DEVM'TSedadrem»

Hoe igi:ur,quod facra fcriptura teftatur,nos iuftificari tiam,propter CHRIST VM, fine lege,Sifine iufticijs noftrish^nbsp;udlantur atque eluduncfingunt hanc cxdufiuam operum etnbsp;noftrarum,nonintclligendamclTc,nifidecærimonijsMofaicis-h ,nbsp;Hides optime leflor, nihil tam fimpIiciter,dextre,candidcSi glared*nbsp;polïè, quod ars fophifticanonqueatcauillari Siirridere. DccaloSnbsp;fticias copulant cum fidei doóirina, magnifia gratiæ præconesiûH^^^^nbsp;ïmo confeientiarum oneratarum peccato, Icge,Siterroribusinfcgt;'Ugt;*nbsp;maniffimi tortoresatep carnifices. Gratiæ tribuunt, quod ubibg®nbsp;nuse(tïeuiffimum,8i plane quidam puerorumïudus,ibinosexontnbsp;rit: rurfus ubieftonerofiffimum, proriufq? importabileoinni ratnUnbsp;quoomnes condemnamur,ineodefccerMtiïliusexadionibus aconbsp;minationibus nos releuare. Quo fimul intcnigereeft,qua diabolusnbsp;ftudaSi fraudefempcrconatus filtnoxiusefïcEccIefqs,pcrirnpi3Snbsp;órinas: perque parum cautos,Si non fatis attentes dodlores.nbsp;, Hoe igitur radon is inucntum,cum oftenderouanum,falfumnbsp;pium e(ïe,palam erit,hancnosD E O 8i lES V CHRISTOnbsp;gïoriam deberc, qua credere Si confiteri neceflê habemus, quod unbsp;sratuita mifericordiafuaSi Chrifli benefido faluos faciat nos a

«a morte: amp; non ipfi nos, per iuftidarum noftrarum mcriïa Si fatiffa/ ^ones. Qui ita(^ hoc ultimo diuerticulo elabiconantur,ut dicant im/nbsp;Meuter, atque affirmencpertinaciter,quod in dodrina iuftificationisnbsp;^nriftiana, foils cærimonqs Mofaicis, iuftificationis meritum detrahanbsp;non moralibus præceptionibus quoC^, SC in fumma,omnibus îa^nbsp;7*ctjs noftris,quafcunquepoflumus prgftareteos inquam,numeramusnbsp;ï^rPeIagianphærcfeosprofefïores,8i accufamusabnegatægratig Sinbsp;.^iin CHRIST VM,dcfec'tionisnbsp;nbsp;Euangelioad legem, qui feprgz

^^entexregnoclorumin infernumaddiabolum,utfaluifieri non ^nt,niû ab hocerrore Iibercntur.Nam primum,ueraingratiam Sinbsp;fide deftituuntur: fine qua nemo poteftfaluus fieri. Deinde,nbsp;^'^anon poiTunt docere, iuftidgôi pietatis nomine, quampharifaifmûnbsp;^'^^ndam. Si hypocrifim operum, feufpedemiufticiæ:quæmagis eflnbsp;^^homini, quam prodefle illi poflît.

jj|.*-^Hitautem ifti errori occafionem,autcerteconfîrmauiteum,quod meriris operum noftrorum faluari,uiderunt retinbsp;^drina Apoftolorum moralia præceptaiSi idco partialem caufnbsp;Q. /*^ftificationishæcfecerunt* Non prædicantesillorum opera, ut iunbsp;una faluamur apeccato èC a morte. Sed caufTamnbsp;ïtunbsp;nbsp;nbsp;Hadixeruntrut quibus èC peccati remiifionem Obi homo mere

fatiffadat pro peccati pnis Si æterna morte. Hæfit autcm. Si il / dogmate,quod arbitrât! funt, Decalogi exadïnbsp;J^s per externas operum iuftidas fatisficri. Atque inde in dodrinanbsp;|.,[^®^*ogationclegis,nonpronunciauerunt,liberatoseirenos,nifiacpnbsp;^^alibusôi forenfibus Mofi legibus: necuifum eftopus haberehonbsp;hjj.f^^'^^^'^^'^tioneabcxac'tionibus Decalogi. Nempe,quib us carnal isnbsp;làdlime fatiffacere: Si fuis iufticqs bene mereri de DEO* -dodoribus penitus abfurdum uidetur, cum dicitur,nbsp;CHRIST VM, a peccato ef a mortenbsp;Qy^fïonpoflunt feexplicareexillonodo, cumaudiunt,nbsp;Decalogiferuare debemustnequeta/nbsp;ctbeaticoram Deo,propterillam obedientianO'*nbsp;neceffarium fit, iuftificari homtnê per fuanbsp;Sl^ia D E V S requiritabhis quosrccepit in grao'am faluationisnbsp;Chriftum, opera bona. Annonhoc eftdifipercÇ' Cuienimfi^nbsp;hijijnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eft, hæreditatem paternam mcreriCetiamfi patris nomen, et fa

noftri, hoc errorc perpetuo cæcutiunt,quod exi/ ilEm Chriftiana, qua faluamur a peccato Si a mor/nbsp;nicare qualitates et uirtutesnoifras: cumfitgratuitummifericor ******nbsp;S

dtæ beneficium ,quo nobis peccataremittuntur, Slt; uitaæterna tur,propter CHRISTVM,quatenus in iiîum crcdimus.Skutc^^^nbsp;fimeamp; firmiffimedocetur. Roman.ii].Ioan.iq.amp;c.Idcoenimnbsp;tiæ iufticia opus habuimus, quia exatfliÔibus Decalogi nemo .nbsp;neque poterie unquamfatisfacere. Sunt enimfpirituales;amp;dei^^ i7nbsp;perfedione iufticiæ,amp; fummaanimorum noftrorum puritatep^'r y,nbsp;unt.Cuiusdebitoresfi enèntChriftiani,nemo faluandorum nonnbsp;tor effet huiufmodi perfedlæ iufticig, qua etiam fine omni uicionbsp;uiueret,prorfusangelice,nedum fineexternis uicijspeccati*nbsp;non fumusin hacinfîrma, carnali amp;peccatrieenatura.*euam iun^nbsp;amp;quatenusafpiritufandogubernamur:Roman.vrj. NondunfJ*nbsp;corpus péccâti depofuimusin totummec accepiinus plenitudinem?^/nbsp;mitias fpiritusîRoman.viij. Et fi dâxerimus,quod peccatumnonP^^nbsp;muSjipfinos feducimus,amp;ueritasinnobisnon eft.i. Ioan.i.R^*,^j/nbsp;autem Decalogus in Apofrolorû docffrina, quia pertinet adp^^^,nbsp;tiædoclrinam :ad oftenfionem ÔC accufatiûnetij noftripeccati* 4 hetnbsp;iq. vq. Adeoqueadfidei exercitiaina, quibusgîorifîcari a nobisnbsp;DE VS,tanquam iuftidæ fruâibus.mori utopmim noftrorumnbsp;faluari quæramus.Nos enim dileâorum filiorum loco habet,nbsp;CHRISTVM:amp;permifericordiam fuamfaiuos fecit. Deind^'^^^./nbsp;am ill am gratiæ ,atque æternam falutem,communicathis quinbsp;lio credunt,non qui iufticiam ôC falutemper îegem quærunt.R^'^'^/

6ed cur non uidemus etiam,quibus ratfônibus illi cauflæfi^E^^I// fUfioBcîSo. cinantur, qui negantmeritum iuftificationis detrahi operibusnbsp;phiftarumde cqs legisin uniuerfum :fed cærimonqstantum. Scholafticinbsp;tio^nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;amp; cærimoniaïia,poft^ Jj

tone, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;STI glorificarionem,obferuantibus mortiferaeflè:amp; Decalogif?^

ta non effeabrogata. Quia fine operibus Decalogi nemo iufi'^^'aj, coram DE O. Idcirco Thomas, in fumma,prima fecundæ,CL jnbsp;xcviq.illud Ezechielis,cap.xx. Dedi eis præcepta non bona;nbsp;in quibus non uiuent.ltaeludit,utaffîrmethocteftimoniurn,cîc^c|nbsp;ptiscærimonialibus folum effe intelligendum. Nam præceptanbsp;dicinon bona,quia futait 3 gratiam non conferebant,per quarunbsp;nés a peccato mundarentur.lnteïligitautem gratiænomine, tu'm^nbsp;qua per cordium noftrorum puritatem, feudiledionem, ipfft^quot;nbsp;mus ïegi. Sed fi omnino prophetæ locus iIle,intelJigi debet,ratio*^.nbsp;gis amp;obedicntiæ noftræ, CNam ludæi aliter ilium eludunt.^Sie^^nbsp;nenduserit,utpræceptaintelligamusdicinon bona, ratione.nbsp;tisôdimpoffibilitaris, quæeftcarnalis naturæad fatiffaciendûptornbsp;catoamp; morte: adeoque ad fatiffaciendum exa^ftionibus Rgi^* .j07nbsp;quanquam idêdiççreuidetur Thomas,tarnen in eofallitur,qui3e^^^

P lat, quodnoftra dilcdioneamp;noftranouitatc îcgi'fatiffiat. Namçti/nbsp;iifi contingat nobis fpiritus 8d don etur diledio, tarnen non fatisfaci'/nbsp;uslegi per omnia: èéomnes iuftidæ noftræ indigent remifllone pec/nbsp;^ti,propter immundidam cordium noftrorum. Si imperfcdam obedilt;nbsp;oiQanterga legem* Sicutetiamteftaturillndprophetæ pfai, cxIiiq.Eenbsp;jjcintresiniudidum cum feruo tuo^cjuiainconfpedlu tuonon luftifîca«*nbsp;^*turomnis uiuens. Deinde,præceptaDEIeruntnonbona,hoceft,nbsp;^'nimecommoda camali naturæ,propter iram iudicantem nos amp; dam/nbsp;ântena lege. Gai Jrj.Sed fatis eft,fi teneas ex Thomg fcripto,ilium fennbsp;alfjs Sophiftis, Decalogum nÔ ellè abrogatû:fed manere 6^ re/nbsp;eum nouo teftamento,ut iuftificationis docflrinam.Ex co enim innbsp;^^Higis, Euangelium apud Sophiftas non haben pro iuftificationisnbsp;^^ftrina, fed legem,

Porto ThomaSjillud PauIi:Roman.vij.SineIege,peccatum mortu 'crat.Ego autem uiuebam fine lege:fed cum uenifïet mandatum, pecnbsp;reuixinego autem mortuus fum.ItemiIIud:Roman.v, Lex fub/

_ C OMM E N T. DE POENITE NTlt; eft, amp; mandatum fancftum, luftum Sc bon urn. Roman, vtj. Et hoflïonbsp;Sophifta cauillatur, in lege efle imperfcélionem uicium: eamifH''nbsp;perfeólionem ita incommodare homini,ut ilium occidaKniminimnbsp;turabonumóc iuftum.Sedhoceft legi libidinofam tyrannidemoifaiJ^nbsp;re: amp; lufticiam accufandi peccatores derogare, lam quismagis

ofcidit, lcmnaturam,nonpoteft habere aliumeffeélum, quam quod honiinc ocddit Sc damnat, Hoe eft,declarat reum mortis:per oftenfionemnbsp;cati,quodh^retincarnali naturatSc irrogatain peccatoremfentétiamornbsp;Paulus claredocet: Roman. iij'Vijnbsp;8Clt;jal,itj.Eft enim Ux fpiritualis,fan(fta, perfelt;fta, SCpuriflima dodi^nbsp;natnosuero carnalesfumus,immundi,iniufti,peccatores,ÓCpIeniin^nbsp;pqftïmarum opinionumamp;cogitauonum.de DEO ÔC lege, Imo Deumnbsp;prorfus ignoramustSC ideo legem eius odimus. Quia non f ncelligimusnbsp;ouaratióe nobisconfulat,hacfua fpiritualiScoerfecfb le^isdodniJ?»

decïaret ætcmæ mortis,adeoque retineat in morte eum qui per i'ncred litatem pergitcontemneregrauam,Etideo uocatur chirographum,c9'nbsp;trarium nobis, CoLij, Quia omnes teftimonio fuarum confeientiat nn»nbsp;reos effe, ÔC damnabilcs peccatores, Non enim uoluit DEVS gratia^înbsp;faluantemôC fanantemnos conferre perlegem: cum tarnen contrariénbsp;ubiç^ doceant Sophifte maxime in dodrina de iuftifîcatione:nbsp;ftimant fieri,pernoftram diledionem.Sed lex,utdixi,feruire dtbuic,nbsp;adpeccatioftenfionem, ÔCperfedam humiliationem hominispeccat^^''nbsp;ris:illumc^ gratiæ fiti accendere, Proinde cauftà ill a mords, iræ 6C con^nbsp;demnationis, non debet reqei in Iegisdefedum,feu imper fedioncni»nbsp;quæ nulla eft, quanquameflefingitur a blafphemis:fedrei}cidebct,^nbsp;hominis peccatoris malidam ÔC impietatem:

SicadiIlud:Lexfubintrauit,utabundaretdeh'dum,refpondetT^^ mas:confecutiuehoc,non cauflàliteracdpiêdum, Quodredequid^

^ceretur,G recte iiitenigcrccur.Lex cnim non eft uîrtuspeccati,fus cub pa, fcLi effèdiuc: et« amft caufaliter 8lt; effecti ue occidat atque dam ner peenbsp;Qtores. Sicutgladius ciuilis magiftratus: quo cum fumma luftida ôr senbsp;4'Jitatepercutiturreus êCocciditur» Sed noftra culpa eft uirtiis peccati:nbsp;^nialegi imtamur,nolençes arceri aprohibitis,fiueadigi adobferuatio/'nbsp;onmandacorum. Concupifcimuscnim 8lt;irafcimurconaaDEVMnbsp;legcm: quinetiam Deum odimus, quia nos aceufat amp; iudicat lege*nbsp;Thomas ucro ira dicit con fecutiue: in quantum, fcilicet, h om ines accipiênbsp;tfsoccafionema lege^abundantiuspcccauerunuTum quiagrauiusfuxnbsp;**pKcatum,poft legis prohibitionem:(^CXuodnifi de quibuîdam minu/nbsp;^scaerimoniarum, rebusper fe medrjs, ncc peccati^fua natura, relt;ftenbsp;îicinô poceft.Peccatum enim,quod naturafua eft taie: amp; de quo pro/nbsp;intelligi illud Pauli debet,Per Icgcm cnim cognitio peccati: îem/nbsp;pîrftiitæque graue, amp;pcccatoresoccidit»Nec futurum erat aliter, eti^nbsp;Efi lex nunquam lata eflèt: fed poftquam dataeft lex, cognitû eft certanbsp;Jenionftratione,quæfitpeccatigrauitascoi-amD E O,fiquoiurec5nbsp;^«Enet hominem æterna morte. ) Turn etiam, quia concupifeenrianbsp;^^duMagis enim concupifcimus,quod nobis prohibetur. Re(fte,fednbsp;'Jfpeream, fiSophiftæ ipfi intelligantfuasuocesSgt;Cdida. Nam alias*nbsp;^oncupifcentiam,quæeftuicium innatura,contentiofiffimencgantpecnbsp;^dmefre:nempe,in eo qui fit per baptifmum renatus. Qua confequennbsp;^3po(îentcædesamp;adulteriaquoquc,amp;fiquid huiufmodi eftexternonbsp;'uinuidorum,peccato excufare.Necp ucro eft fi-uftra,curnolinc homi/nbsp;'î^snaturamuiciodamnabili culpa,propter concupifcentiamaccufari.nbsp;xuiadicuntgrande abfurdum hincconfequi,fi.recipiendum fit,concunbsp;P*fcentiaminnaturarenatacftèpeccatum,Iegicontrarium. Nam man/

DEI fore impoftibilia, uinbusnaturæ:uidelicet,quædoârinafe/ ^fEtraheret ingentem ruinam uirtutum operum moraliter bonoru,nbsp;^^meritorioB: gratig,amp; uitp gterne, quglibero arbitrio præftantur. Vinbsp;^Kpericlitari illis fuas hypocrifesoperum: hoceft,iufticias rationis,nbsp;^oquarum gloriaamp;laudetamdimicâtftrenue:neponanturinfralau/nbsp;meriti gratiæ, remifîionis peccati, iufticiæ atque æterng uitæ.

Porro,rurfus admonenduseft mihi lecftcr, ut a lubricitateSophifta/' ni cautusubic^ fibicaueat.Nomencnimgratig,ut fæpc dixi, ufurpâtnbsp;habituamp;qualitate innobis:hoceft, dile(ftione,clitusdata5lt;^:in/nbsp;^3 homini ,cum fignificet D E Ifauorem ilium amp;mifericordiamînbsp;credentes Euangelio recipimur in filios Dei,Sx; accipimusremiftionbsp;peccati,amp;îçternam Uitam propter C H R I S T V M.Hgcefte/nbsp;^^Chnfti condtgnitas, que nobis meretur: non opaxim dileclionisnbsp;j^oftrerum. îgitur hac arte, Cid cft,per abufum uocabuli gratie,pro di/nbsp;'^ï^Qne,quanosIegera faciamus.^ Thomas illud quoc^ Petri traâat,

quodcft Acto.xw Nunc ergo quid ten taris DEV M,ut imponatuf îugum fuper ceruices difcipulorum, quodncq? nos,nequçpatres noxnbsp;ftri portarepotuimusC' Sedpergrariam Domini noftri lESV CHRISnbsp;TIcredimusfaluarÉquemadmoduS^ illû Ad hunenamep locumitarefnbsp;fpondet Thomas, dicendumïquodiuguml^isferuari nonpoteratn^nbsp;ne gracia adiuuante,quam lex non dabar. Ponca explicansfeipfuni»ocnbsp;qua gratia Ioquatur:dieiturenim(inquit)Roman. ix. Noneftuoloitisnbsp;neq^ curretis: fei 1 icct uelle 6^ currere in prgeeptis DEL Ç At,quid b oc eftnbsp;dicerc7 Volunt currere, adeoque omnibus uiribus curruntinnbsp;DEL Ita ut Paulus h ac de re tefh'monium perh ibec ludæis: Roman.nbsp;Dicitenim cosfectariiuftiq'amlegis.EtThomas prOnunaXquo*^^®,nbsp;lentium Sc currenrium,non fit uelic currere. Putasne igitur italoqij*nbsp;ftatucre,hominem fobrium, amp; fanæmmtisÇ'3 fedmiferentisDpi*nbsp;Hoc ergo, quod Paulus totis uiribusdétrahit itiflicrjs nóftris:nbsp;nugator Sophifta torquetô^ trahit uiolenrerad meritaiiiniciarui?nbsp;noftrarum: nempe premium remifiionispeccati, amp;uit3CCternæ.Sccft*nbsp;detur ucIIcS: currere, perdileÄionem. Hincenimproxime adtjciti'nbsp;Thoma: Vnde inpfaLdicitur. Via mandatorumtuorum cucurri,nbsp;dilatafti cor meum,fcil/cet,per donumgratig charitatis.Hocfcilic^»nbsp;eft artetralt;flare fcripturas: fed fophiftica calumniatrice.

noftrgmericoamp;obfequio,totum beneficiumfaluationis.Fingitaui^'^ lege quandamimperfeéboncmrquadefeceritinfaluandonosapecc^i*?nbsp;amp; morte. Quam cum impetret fibi homo, meritis præparatorijsadg''nbsp;tiâ:hoceft,diledboncm,tumhgc fufficiathomini,utperducatcûad^nbsp;ftinatum finem fcphcicatisætemg.Exiftimancenim Sophiftælegisnnnbsp;elfe, ut hominem eoperducat. Sedcurnon potiusipfius Inbsp;cr^6ilcs blafphcmias fubfcribam:uceasomnium piorum iiotisdetcfte^nbsp;Tk, ' ^^mnem. Sic ergo habet, in quæftione, de qua iupra,arri.prin:O'nbsp;ptui^eme» Sednotandum eft inquit, quod bonum diuerfos gradushabet. Efte'?nbsp;rito ojerum ah'quod bonumperfedum:Slt; eft aliquod bonum imperfectum. Pcri^nbsp;lt;fta quidem bonitas eft in his, quæ ad finem ordinantur: qucâdo aïiqiJquot;;nbsp;eft tale quod per fe eft fu dïciens, inducerc ad finem. Impcrfedum au^^nbsp;bonum eft, quod operator aliquid ad hoe, quod perueniatur ad finenrnbsp;non tarnen fufficit ad hoc,quodad finem perducat.Sicut mediana p^''nbsp;fede bona eft, quæ hominem fanat: imperfeCta autem, quæhominet^nbsp;adiuuat,fed tarnen fanaren on poteft.hæc ille.

Vides hispræparamcntis eotendi, utiufticijsoperumnoftrorun^ totalausiufticig amp;faïutisnoftrg feraturaccepta. Lexenim perficitutînbsp;hoccit, efticitur perfeCtefanatiua ,iuxta Sophiftarum fententiam,p5fnbsp;dilectionan. Et ante acceptam dilediopem,aliquo modo, fed imperft/

CQoperatur ad hominis fakitem. Sed pergamus ad alia Thomæ,-4'iibusipfefe,amp; totiim ilium ch orum Sophiftai'um,fuis coloribus gra pliicepingitmt cognofci pcfiic,quid fentiât,de fide in CH RISTnbsp;^itnirum plane SCprorfus nihil. NâChrifti benefida funtgratuita,]nbsp;quifquis negatgratuita,totum CHRIST VMnegat. BrgoTho^^nbsp;prgdidis hpcaddic. Eft autem fciendum,quod eli alius finis legis hunbsp;amp; alius legis diuinp. Legis enimhumahç finis, eft temp oralisnbsp;, ^^nquillitasciuitatis. Adqu'cmfinemperuenitlexcohsbaido extcrioznbsp;' p aftus; quantum ad ilia mala, quæ poflunc perturbare padficum fta^nbsp;^ciuitatis.CDc hacergo legis ratione inprgfentiar^z nihil adpropofitu*nbsp;Hie cnim ufus legis eft duilis:fed fequittur. )Finiâ autem Icgis diuinp,;nbsp;i perduccre hominem ad finem foelidtatis gternæ: qui quidem finisnbsp;jpapeditur,per quodcun c^ peccatum:amp; non folum per aéius exteriores,nbsp;ctiam inter lores . Etideo illudquod fudicit ad perfetftionem legisnbsp;^Biang: ut fcilicet, peccata prohibeat, 8lt; pnam adponat: non lufficitnbsp;^perfectionem legis diuine.Sed oportet, cjuod hominem totaliter fa/nbsp;Qat idoneum ,ad participauonem fcelicitatis eternp. Qüod quidem fierinbsp;poteft,nifi per gratiam fpiritus fandi: per quam diffunditur chari-*'nbsp;in cordibus noftris, quglegem adimplet.

Q^i^ocnon eftabijceregratiam,a fide Euangelq amp;redêptorisCHRI . i Ideficere adlegem,apoftatamfieri,iudaizare,amp;in impia fententiamnbsp;pijPelagqconcedere,excufentfedehacpeftïmainfamia, Papiftppronbsp;f^floresfophiftid huius erroris.Quid refertenim,quod fabulofo com/nbsp;de operibus diledionis multa nugantur'? degratta adiuuantenbsp;^^Hpiritum fandlum imbedllitatemnoftram,amp; coopérante uiribusli/nbsp;®^*arbitrq;'Siquidem in principali negotio, amp; in tota fumma queftio/nbsp;^^ïtribuitiufticrjs noftris mei;itum iuftificationis uitæ pterng.Quannbsp;Wmhoc quocp,quod Sophiftp degratia,id eft,dile(ftione,qugdeturnbsp;^*ndarrjs,comminifcuntur,eft plusquam nihili fomnium:amp; uttermi/nbsp;eorum utar,eft quidam chimgra, SC compofitumex incomponibili/nbsp;.^®gt;germanicg,eyn bultje fchur eyfenn. Neqp em poflibile eft,fpiriti5nbsp;accipere, eos qui negant beneficium redemptjonis noftrg gra/nbsp;effe.Deinde, ut maxime haberent fpiritum, tarnen ille non po/nbsp;perrnanere aut redneri ab his qui fentiuntquod iufticiam, remiftio/nbsp;lem peccati, fpiritumfaneftum, diledionemamp;uitamgternam) poAiOf

Digni funt autem Sophiftae,fuis iftis ftultis amp; uanis inuentis demcif ^^iQuia ita fe uldfeitur DE VS de gratie contemptu: hinc enim uidi/nbsp;^'jstotpernidofasfctftasmonachorum graftari in orbeChriftiano, adnbsp;/^tiouem fidd.Omnis em populus perfuafus fuit, q? fibi necefle effetnbsp;uciaui Ulutera per opera mereri. Hos frpcftus infideljtatis jncrçi«nbsp;. ..... nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;¦ ' quot;quot;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;S iiq ¦¦ ,

C O M H E N T. ß E POÈ H IT E N T. duîitatisuidimusrSc tarnen nondum fatisdoceri inopcrnici'ofoamp;datnbsp;n abili excmpïo erroris poflùmus. T am uerc autcm dicitur hoc degf^''nbsp;riafomniumtquam idoneis tefhmonqs utinir Thomas ad probarionöflnbsp;afcitis. Adducitcm'millud Pauli ad Roman.vi. Gratia enfin Dnbsp;f terna. Quidenim hoc facit ad probatfonem cius, quod affirmantnbsp;phift^ dégrada, qug fitqualitasmentis, amp;uirtusin nobis:nbsp;homini abfoluta condignitate uitam etcrnamC Manifeftum eft eniiflnbsp;mnibus, qui legunt cpiftolas Pauli, quod Apoftolusillehac (entc^nbsp;tia nihil prorfus dicit dcdiledione noftra, quaipfilegemfadnWy*nbsp;implemus: fed quod teftet, uitam^emam gratuitum donumgrstifnbsp;mifericordiçD E I:8^quidcm,utibidcmdiferteexplicat,quodconn^nbsp;gat per lESVMCHRISTVM Dominum noftruin,urilt;^ucßnbsp;cum credamus:dequolcgcloan.irj. Quare hac Pauli fententiaet^n^nbsp;cxcluduntur iuftide noftrg, a meritotant^falutis: fed Thomas,utnbsp;phifteoffidofatisiàciat,contemprisomniumhominumiudicijs,adilnbsp;rum mérita torquetdidum Si. fententiam Pauli.

Poteradtacp Thomas eadcm dexteritatcad probadonem affent,^^* connititur euincere,iufh'cias noftras,propter habitum dileâionis,nbsp;ritorias efïèîetemæuitæ, omnesfcripturgfententias, prorfus fincuHOnbsp;deïeétu.Quienim minus fatisfadat,uel quod de adultères etftupnsnbsp;miflîs fcribitur, fi hoc Pauli didumad Sophiftæopinionem quadrat'nbsp;Sedaudiamuspergentem: hancautem gratiamCinquit)Lcxuctuseu*'nbsp;ferrenon potuit,referuabatur enim CHRIST O. Quiautnbsp;primo. Lex per Mofen data efttgratia autem amp; ueritas per IE Vnbsp;CHRIST VM fadaeft.Exhocdidointenigis, quidChriftunbsp;ant Sophiftæ: nimirumquoddiledionem nobis promcruerit,nbsp;écrit illo condimentoiüfticiasnoftras,meritoriasrcmifïîonis pcccau.j*nbsp;uitæ æterng. Quanquam enim Si condonationem originalis noxa^ dinbsp;cantfadambeneficio mords CHRISTEtamen abaduldsamp;lapßspt^nbsp;baptifmum requirunt utproprrjsoperum merids fatiffadant pro petca-'nbsp;to. Atquc inde eft, quod omnia referun t ad meritum diledionis.

Nequeuero contendam hicdefentenda ucrborum Euangchux Id' annis.Satis confiât quid gratiæ nomine fignificet, iuxta priusdatasc^^nbsp;pofîdoncsînimirum mifericordipbeneficiû,amp;rccondIiationisquodtO^nbsp;dngit per C H RIS T V M. Deinde,ut maxime fignificet ueritas noUtnbsp;tatem illamjqua perrepurgatos cordis motus, DEVMfpirituoi uenbsp;täte coïimus.'tamen non debetillitribui meritum remiflionis peccatinbsp;uitæpternæ. Hoccnim eft fendre contra gratiam,amp;contraredempt^nbsp;rem Chriftum. Sed abutiThomam gratiæ nomine, edamhxcqu*nbsp;moxfubi]dtteftantur:amp;indeeft, inquicns,quod lex uetusbonaqunbsp;«ft, fed imperfeda. Secundum illud: nihil ad perfedum addux^^^'

(

r t

t t

h fi

P fi

- 'cfcripturasin omnibus locis adhabiturn noftfcdilcction is, qucloquu ^de grada id eft, mifericordia DEI, qua nobis peccata remittuntur,nbsp;uita ^terna donatur,propter Chriftuni,eft corrumpere eas amp; interprenbsp;dri contra CHRISTVM:cumubic^hoc agendum fit, ut pro glorianbsp;Chrifti illas interpretemur. Et omnino ne ullo modo,quæ noftrgglo/nbsp;funt per eas ftatuamus:

Habes ergo que fintille tantæ rationes 8icauftg,quæimpuîerdnt ! Sc^hiftaSjUt contenderent, in dodrina de legis abrogatione,fob's cæ/nbsp;, finionijs8c iudicialibus Mofi,de£rahi meritu laluationis»Nam in fumznbsp;Decalogum Mofi,amp;fimilia morum prgeepta, quæ in Euangclicisnbsp;¦ ^cetisleguntur, amp; ex Decalogo fluxerunr,b ibentprodoctrina iuftifi/nbsp;; fadonisr quo fit ut prom ill ion urn Euangelij nullum ufum, amp;nbsp;thrift!, feu fidei in CHRIST VM, docere poftint. Cum quorum pturlt;edele^nbsp;P^rnidofisopinionibus uolumus nuncpaulo diligcntiusfcrip.uræ fen gtsabro^^tiQnbsp;fendam conferre. Tu igiturChriftiane ledor in qugftionede legisnbsp;YOgadone,inteIligito omnia de lege proprie di da ac fpirituali: amp; comnbsp;pleetere fimul totam legem,nihil diftinguens inter iudicialem,ca*imonbsp;*fa1em,Si nioralem.Sed legisnomineintelligeomnes illas partestutexl

I *l*nies,noncerimonfjsfolis,autiudicialibusMofidetrahimeritumiu/ ' *f*ncationis:fedc^rimonqspariteromnibusoperibuslegisTideein,nbsp;P^mifericordiam iuftificamur,propter Chriftumtfine lege.Necfigninbsp;ftath^coratio, iuftificatosnon elfe debitores obedientie ergalegem:nbsp;^nftudij bonorum operum,CNam perfedp obedientie nemo eft debi/nbsp;^'^-ntquamedam nemopoteftprgftare» Et Decalogus eonomineab/nbsp;f^gatuseft folum, neius habeat exigendi debitum perfedæ lufticig abnbsp;^jsquiin ChriftumcreduntD Sed teftatur operibusnihil opus effe ere/nbsp;^^nd, admeritum iuftificationis amp; uitæ^ternæ. Etfignificat abrogatasnbsp;maledidiones:amp; in his qui Euangelio credunt, etiam imperfenbsp;^arnlegisimpletionemreputari properfedaamp; adprobariillam coram

, Infumma,fi Decalogo ius effet exigendidebitum perfedgobedien/ ^?gt;Ieuiufticig ininopræccptp,nemo prorfus omnium hominum fal/nbsp;P^Eeri poffet. Eft enim impofltbilefadsfieri illiusexadionibusab in/nbsp;*fnia carne. Et rurfus tarnen fobs qui credunt in Chriftum, abrogatus

fti: quemalunt iftifummum, qiii pen'ufticiaslegisqugrunt: falutcffl» Ergo necefle fuit Icgein abrogari, prorfus totam, omnium maximenbsp;Decalogi mandata. Nam illis omnium grauiflîmeaffligitur, terrctur,einbsp;crucial confcientia:amp;adigituraddefpcrationcm falutis, nifiquaten^^nbsp;retrahitur per promilTionisEuangelrjfidem, ad concipiendamnbsp;terng falutis per Chriftum. Necaliter intelligi debet abrogauo,nbsp;ptorum Decalogi, quam deiure acceufandi autdamnandi peccatores:»nbsp;ue deiureexigendi debitum perfedtg iufticig, quodlegi ademptumdbnbsp;propter ChriRum. Quia illi debitonemo poflètfatisfacere:nbsp;fequen sjege omiies condemnarentur.

Ita certe, cum Paulus ait:nos non eiïè fub lege,fed fub gratia* git nosbeneficiodiuing gratig perCHRISTVMabexacftionibuso^nbsp;calogiomnium maxime a maledictionibus legis liberatos efle*nbsp;gubernari a fpiritu fanlt;fto,eos qui Euangelio in redemptoremnbsp;ftumcrcdunt,utpeccato refiftere poflint rneiterumreddantinmalemnbsp;cliones ïegisjfi carni cperint indulgere. Quorum poftrema funto^^nbsp;rioraprioribus:utdehisdocemur.r).Petri q.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,,

EntkymetM^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Nonabndo gratiam Dei. Si en im per Ict^em

crinfupertt» crgograasChriltusmortuuseitQuanquamautemhocteftimomu'-argumento Pauli ,etiä in prgdidis ufus fum,tamen nihil uetathict^*^^*^ re.Stat enim, ut immobilis rupes contra opinion es Sophiftarurn,lt;i^^,^nbsp;rito operum legis. Nam quomodo iuftificat gratia amp; redemptornbsp;ftus,quos lex iuftificatSi faluat'^'Äutquomodoinlegeiuftifiian^'^nbsp;mines quibusgratia opuseft,amp; iufl;ificatoreChriftoIefu,filio^^ flquern neceftè mitmori, pro redimendis nobis a peccato amp; amotte*t nbsp;gratiaamp;lexhic a Pauloacerrimacontentioneopponuntur:nbsp;detrahitur meritum faluationis, nempelegi, hoceft, iufticijs nolmS-Ne ergo abrjeiamusgratiam ,per incredulitatem amp;:pharifaicas opinO^nbsp;iies,quærentium per legem iuftificari: qui fe indignos fadunt bencficil®nbsp;gratiæ, amp; CHRISTO feruatore, quem impofiibile fuit frußra

Quinetiam errorem tribuunt amp; fummam impietatem Paulo, qoUi doÄrina de abrogatione legis illi tribuunt, quod deexrimonijsnbsp;dicialibus tantum loquatur: amp;his argutijs elabi ex eins difputationibnbsp;amp; dodrina qugrunt. Quafünopiauerborum amp;dicendi perdideritfc^nbsp;cleGas: fcilicet,potuitmagnauerborum copia, amp;flumineorarionis,'nbsp;contentiofiflimacontentioneaftruereatqueaffirmarc, impiumamp;^pf^'-^nbsp;torem iuftificari coram DEO,fide,per mifericordiam,propterCHbnbsp;TVM, gratis, fine lege, fineoperibus, exclufa omni gloriationc no^nbsp;ftra: amp; in eo uno defecit, atep uiribus dicendi deftitutus eft, ut ne fetnnbsp;quidem potuerit uel cautionisSd neceffitatis caufla,fein illis omnibusnbsp;clufiuis non loqui nifi de parte legis caerimoniarum,amp; politicarum onbsp;feruatio^

^'^HationumC' Manere cnira peccatori fuam gïonam interim fn iaftiz' nioralium prgceptorum: 8C pro iïlis dari, turn remiffionem peccati,nbsp;J^^uitamæcernam.Oueremutum ApoftoIum,amp;nihiIiCH Rnbsp;,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;qui Gcntibus talem amp; tam infantem Apoftolum mifit. Sed o

fill DEI, quo nos trahit dolor indignatîo contra improbos J^^Üatores SophiftasC'mifererenoftrum èi. ignofce his uocibus noftris.nbsp;^îulus non fuit nutritus in Sophiftarumfcholis, SCmonachorumaivnbsp;^spharifaicis: in quibus didiciflet fcilicet,iftas tam magiftrales diftitinbsp;'^'ones. SedaCHRISTO didicithocfuumEuangeliumquoddq^nbsp;^'tIdeo nihil poteft ei côuenire cum fpmniatoribus Sophiftis,

Non intelligunt ergo uim Paulini argumenti, illiusfcilicet, fieni iufticia,ergo gratis Chriftus mortuuseft: ifti qui dicuntj'uznbsp;dâamp;uitam obtineri,ab his quifadant Decalogi præcepta.necfaluznbsp;^'^»nifiper conditionem meritorum noftrorum obtinert Fingeenimnbsp;^oninibusunam,qui per Decalogi præcepta fitaflècutus iufticiam âCnbsp;rte gratis mortuus eft CHRIST VS : cui etiam necefieeftnbsp;'^riftum plane ociofum efle 8C inutilem. Sed quoniam uen it Chrillusnbsp;^'^pülum fuum faluare, a peccatis eorum: quoperuenietille, cum uni/nbsp;I^nis iufticqs fuis,quem Chriftus non libérât a peceato,neqj feruit talt;nbsp;^®^§^iuis fui effufioncmC Erjcietur hand dubie ex regno gratiæ,'nbsp;uoluit contendere cum D E O:amp; uenieteo, ubi erit fletus amp; flri'nbsp;'^'^Hentium.Nempe,quifquis operibusfuis tribuit, quod iufticiam amp;nbsp;f'tamillis mcreatur.Illienim neccITeeft Chriftum gratis mortuumef/nbsp;Sedoftendantnobis Sophiftæunum exemplumfuidogmatisraut;nbsp;P^deateos dodrinæ, cuiusnullun? exhiberepoftunt excmplum. Nosnbsp;contrarrjs exemplis abundamus: ficut liquet ex tota hiftoria Euangenbsp;}Âdeoqueexillo ad Gai .q. neremotiorapetam. Qnodautem nuncnbsp;in carne, in fide uiuo filq DEI: qui dilexit me, amp; tradidit feipfumnbsp;Oiîie»Non abqcio gratiam Dei,Si enim per legem iufticiaiergo graznbsp;«mortuuseftCHRISTVS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;== o .

Quineüam Dcnsmalediatglonæcarnis'-ifh'arroganaamp;impiæ, Gltxùrdfi j 3^ïnomines in ullam rem fiduciam cordis fui ponunt,præterquam innbsp;K cum, Scbeneficia gratiæeius, amp; ubiipfe fperare iubet* Vthabemusnbsp;p'cremiæxvij.MalediCtus uir,qui confidit in hominç ôf ponit carnemnbsp;. ^chiumfuum,aDOMtNOreceditcoreius. Eritenimquaftmyricanbsp;. deferto,amp;nonuidd^itcüuenerit bonumifedhabitabit in ficcitatibusnbsp;P deferto, interrafalfuginisamp; inhabitabili» Quanto magismaleditftinbsp;^itcoram Deo,quioblatum gratigbcneficiumcontemnunt,abqciuntnbsp;Inbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iufticias rationis, quam in filium

H ^Sriftum.lmo qui uolunt iudicio contendere cum Deo:amp; meri/ fuqrum certare amp; paria cumgratia facere'^Nihil eft enim quo4

COMMENT. DE POE NIT EN T» Sophtftashac in parte excufare poffît,pi-orfiisem nuUum honoré,p^fnbsp;fidudam cordis,Deo redemptori Chnfto haben t. Quia in operanbsp;Si mérita iufticiarum carnis,quæfingunt,fîdudam ponunt,cum Dnbsp;jVSfaluetnosper gratiam fuam amp; red emptor cm Chriftum:nbsp;nomine uelitglorifîcari Si celàrari a nobis, exclufa omi glorianbsp;Et hue facit alius locus,qui eftapudHiere.capite ix. SiaPauIociO^^*^nbsp;prima Cor.i.quem ut notum in prüfens reïinquam«.

Vielt igitur amplitudo bonitatîsamp;mifericordie DEI, traditus eftpronoftris peccatisrSirequirithæcgfatia,utperßdemagnonbsp;feamus Sirecipiamus cam. Si per fidei confeflîoncm laudemusnbsp;ficemusîAcIiquetexillononpoflèineorumnumeroeiîè authal^^,^^nbsp;os, quiiufticijs fuisfaîuari quærunt, quo beatos prædicatHiereniw®nbsp;propheta,Iocoquem fupra citaui,ubihæelcguntur. Bcnediétus'J'*'nbsp;qui confiditindomino: Si cuius fiducia eft DOMÎN VS. EritenimÛ^nbsp;eut arbor planta ta iuxta aquas Sic. Qiiare perpetuo flordîit. Sinbsp;rit in domino Chrifto.Nam CHRISTInomèdatumeftnobis:»^^^nbsp;oportet nos faluari.Dicant igitur Sophiftæ,quomodopcr foliusg'a^?nbsp;Si propidatoris lefu Chrifti fidem faîuemur Si beati fîmus: fî noiiabiipnbsp;merito opo-um noftrorumC

Attendenda eft igitur Éuangcitj dpcHrina, quæcumtefteturChr«^ ftumtraditumeflepro noftrispeccatis in mortem, idhaudquaquân^^nbsp;ftrafadurnefte: nimirum, quia per iufticias fuasnemo potuiefaî^^*nbsp;peccato Si a morte.Neqj enim poftibile eft CHRISTI mortenieolo^nbsp;gîoriâmhabere,ubi eft tanta opeR* noftrorum gloria, uteaanbsp;morte liberemur: Si contra nulla penitus gloria operibus noftris ellenbsp;poteft,ubi régnât Chrifti gloria. Frudificat ergo Chriftus in illis adi^''nbsp;fticiamSipofleflionet-nuitææternæ,qui credunt in cum. HucfàdtiPnbsp;ludPauli EpheCq. Gratiaenim eftis faluati, per fidem:Sihocnonnbsp;uobis.Dei enim donùm eft,non ex operibusmequisglorictur.

In haebreuiflîma fententiadegratia,funtfexuniuerfaJes cxcIuftiJ^ quas omnes Paulus dir exit in connifionem ecrum, qui mentis operuninbsp;fuorum quærunt faluari,Si iuftidas rationis locant in parteeffcctiua mnbsp;ftificationis,Siimpetrationis ctemæ uite. Primaeft,quædidt:Graoanbsp;Gratia, enim eftis faluati. Hæc faluationem noftri totam fert acceptam diiiina^nbsp;gratiæ: hoc eft,,mifericordiæD E I,rcmittenti nobis peccata noftra,^nbsp;liberanti nos abætcrnamorte,pcrCHRI T V M.Seainda:pernbsp;dcm.Hacponiturcauftaadprehenlîuafaluationis. Gratiacnimrelatiuenbsp;requiritfidem: Sifidespromiflîoncm gratiæ adprehendit. Si feruatorenbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Chriftum in cor fuum includit,Si prccium pro peccato Si pignus æt^r/

PcTsnojîroâ næuitæ:Imoipfiflîmamuitam.Tertia:Sihocnoncxuobis.Hæceftf^'' rutn.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;clufiua operum noftrorum,nequis luis iuftidj s tribuat, meritum feu d''

- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;feâüO»

faluationis.Quarta:DEI ein donum eft. Quod oportet oratunu ffcauc non eft donum,feddébitamerces. Quintarnonex opcrTbus.Sinbsp;^im exoperibus noftrisunomodoiufticiacôtingeret,gratianon eflèt sineoperUnbsp;§'*at»a:8chaberent iufticiari),quofuaopponeregratiepoflent,cumfum bits.nbsp;^aiuftidælaude.Sexta.nequisglorietur, Scd cur non debeat pars gionbsp;^iufticqs carnisji per eashomo I'mpius amp;: peccator ,mererj peccati re/nbsp;flionem uitam æternam pofletC

Autigitur mentiuntur Sophiftæ,8^Paulus ueradicit:autcontra» ^cutrum uoles : nam alterum oportebit confiteri.Sedad Pauli uerba,nbsp;JApoftoli ueridici lefu Chrifti alligati fumus: 5^ minime omnium adnbsp;Joulofaamp;inaniacommetaSophiftarum. Verum age ponamusSC quanbsp;1nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Antithefim iam didte fententig Pauli: fi per earncollationem ueri/

^^Euangeli) clariuselucefcauQuanquam uixclarius poteftdici. Con let igitur duas breuesperiodos Pauli fententia:quas inter fe oppone,nbsp;*^dde fingulis fuampartem,8lt; erit alteraalteri clara ratio: In huncnbsp;gratia enim eftis faluati«nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;DEI cnim donum eft»

perfidem. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Non ex operibus»

btnocnonexuobis» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ne quisglorietur»

^i^ntin Paulo tarn anxie,amp;propemodumcuriofeexaitio atqueexpo ^^erum furdis horum temporum cogor hæc ita inclamare,fubindenbsp;*^^Plt;^itis uicibus. Quanquam metuo, nehæcquoque fruftra: nonaïsanbsp;nib quia furdis adgratiæprædicationem.

^cderitfortaflisjcuibecproderunt.Hacfpcnonpigebitprgdiâisad ^^paucaquædam adijccre.Primum illud Roman.ii].Iuftificatigratisnbsp;jjj*^§'atiam ipfius,per redemptionem,quæ eft in Chrifto lefu. Deindenbsp;Roman. iiq.Idcirco ex fide, utfecundumgratiam firma fitpromifnbsp;^.^Quare fi daretur condicionaliter falus,uidelicet propter mérita iufti/nbsp;^^^noftrarum, Chriftusnulliprodcftepoflet:8lt;^uere inutilis effetnbsp;^*^illîo.Stanteenim conditionelcgisnemofaluus fieri poffet:quia exnbsp;1^^onibus legis nemo poteft fatisfacere. Eft igitur abrogata pa* gratianbsp;^taditus pateatadfaluationem,hisqui promiflionibus Euangeli|nbsp;Quod gratiæ beneficium non intelligunt neceffarium fuiffe,nbsp;faluari quærunt. Sed tales effeoportuit Euangdrj pronbsp;ones, utterritasconlcientias efficaciftime inquibuslibet pa'iculisnbsp;. Mètur. Nec^uero eflent tales, nifigratuitæ effent: amp; maxime fir/nbsp;th' fluiin Cliriftum lefum credunt. Si cnim eos confolaretur taivnbsp;P^'inatas opcrum fuorumiufticias meritorias dccondigno

J. ^ctit, iamnullusufuseflet promiflîonum nequeChrifti. Quia 'dubiasrelinquerent confeientias, atquefi nullæ effent. Quis aaini

amfi iufticiægïoriam non queantfibi uendicare homines per nias Mofi: eflè ta men,un de habeant uerâ amp; folidam oloriam,n^^nbsp;pera Decaïogi, longe præftannora, amp;:dignaiuftidænominenbsp;D E Orquîbus il le præmium iuftidæ denegare non pofiît,cumopt''^^nbsp;tor hac in parte habeat ius recipicndi, ac Deus debitum êC neccnînt^'^nbsp;reddendi. Hoc eft fcilicet pulchre theoIogizare:S^ placet hæeTheolO'nbsp;eiamundo,fedcæcoamp; furiofo:fiIhsDei non nlacennecnoteftpb^'^^^'nbsp;nihil prorCusdoceretipfumque deociofoautfabuIoîbCHR^^nbsp;concionari.

Addam 8^ illud,ex Actis apoftoîids,cap.xin.Notum igitur bis uiri fratrees, quod per hune uobisrcmifljopeccatorum annund?^nbsp;tur ,ab omnibus a quibus non potuiftis per legem Mofiiuiîifîeaninbsp;hunCjCChriftum intelligit. ^omnis qui creditiuftîficatur.Sed quidnbsp;fecro habet lex Mofic' certemoraliapræcepta pque, utcærimoniarunnbsp;înfh'tuta politicas leges. Cur igitur uos Sophiftæperpetuo torqn^''nbsp;tisadpartem,quoddiâ;umeftde tota lege'Tquo iure^Deinde,quainf^nbsp;tam difficiles fuerunt cærimonip,utnemopotueritillis fatiffacereS^*^nbsp;fticiâ merericNam Paulus difficultatem,imo impoffibilitatem allcgsf»nbsp;iibicauffâtur neminem DotuifleDerlepem iuftifîcari. Ac citât non ca^^

ar^autfalutem.Non eft ergo cur fperemus gternam fccîic!tatem,nift perfidem gratujtæ miferkordiæ DEÎ,propter Chriftum: Qui traditusnbsp;'ftpropter deh'da noftra, èi. cxcitatus eft propter I'uftificauonem noftri.nbsp;^onian.nrj.Cæ£a*um aduerfarfj grarigaudadlerfatis derogant cærimonbsp;Mofi effe(ftum,feumeritum iuftifiicaoonis: Cærimonias autem Panbsp;Pæamp;monachorum cum quantaprædîcant maieftateCut eoamiftisri/'nbsp;fticulis culcibus tribuant fumma, 8^ primas in omnibus» Quafi melio/nbsp;'ö fint cærimoniæ papifticç, quam Mofi :aut quafi non poflènt obfer/nbsp;*^2ricæritnonfe Mofi abfcp peccato,cum tarnen fabbati cærimoniamalinbsp;lt;5110 modo retineamus. Pape uero non fernentur nificumpremioiufti/nbsp;'gfiimmo.Quis hic putas Satan latearrnifi quem Chriftuscxagitatj'nnbsp;fiypocritis,fuarumiuftidaR2 iadatoribus; ambitiofis amp; auaris» Vg uo/nbsp;jinquiens, qui comeditîs domos uiduarum: orationesïongas cran/nbsp;'s.Quantumenimeft tandem in papifticis cæremonqs,ctiam religio/nbsp;'flimorum monachorum,quod non alat inertes amp; maximam uanitatêCnbsp;^eoque non pafeat auaros,uentres amp; ociofos, ambitionem non con/nbsp;®'net7Denicp,quod omnium triftiflîmumeft,faciens uidelicecaduergnbsp;'^Chriftum fîdeioppreffionemC'

brevis responsio, ad eas senten. tlt((foipturæ, qute ab aduerfarijsferè citantur ^contra fidei doilrinÜ:nbsp;de grdtuitd noßri per Chrißum iuflißcatione.

AEterum, quod aduerfarrj dodrinæ degratia, ingentemcopiam '^fententiarum fcripturæ,depræceptis operum,cum ex ueteris tefta/nbsp;'^entilibrisjtum exnoui,congcruntamp; nobis opponunt: utquibusui/nbsp;^eriuolunt, fe docT:rinamdemcritooperumruentem, imo collapfam,nbsp;fulare,erigere,amp;in priftinum ftatum,quêobtinuit (emper, apudper/nbsp;Mosfidei hoftes,reftituere:nihil cfficiunc eo labore, nifj quod fe magisnbsp;^gifep implicant, aeprodunt quam male affedi fint, amp; male fani innbsp;ae Chriftiana. Vt clareintelligi poflît,quid tribuant gratiæ Slt; Çhrinbsp;toinimirum ,prorfus nihil, Etcontra,quod iufticqs operum fuorum,nbsp;feruntacceptam.Quodhadenusmul£isamp; nonnbsp;^otcuris argumentis oftendi» Oportet enim ut fateam ur nos fakiar i pernbsp;ôamgratiam, propter CHRIST VM, quatenusin ilium credimus:nbsp;^Uod qui non agnofeunt, neepeonfitenturnobifeum, eos oportetiiinbsp;gratiam,Euangelium Chriftum negant,nbsp;P^ndem Chriftianam, ut rem inutilemSc uanam rident.

. Eftoigitur, fintinfinitælegesoperum:amp; mukgcomminationesadic ^^contra tranfgreflbres legistadeoque feruantibus legem multa præ/nbsp;^apromifla.Quid tumv num per legem iuftificamurcNonneEuan/nbsp;ptium eft iuftificationis dodrinaC'Hec uero teftatur,quod fidc,per mi^nbsp;'hcordiam,propter Chriftum iuftificamur: 2lt;difcrte additillas exclu *

fiuas, gratis,fine lege, fin e opertbus iufticiæ noftris.Cur igituf cogor ab bac do(flrina deficerec blium D E1 pedibus proterereC amp; languincmnbsp;teftamêtiducerepollurum,quofanâ:ificatiiumusrôi^fpiritui gratiæconbsp;tumeliam facereÇ Legem pro dodrrina iuftifieationis amp; faluadonisnbsp;bereCNulIi Diodetiani audacius 8^ truculentius fæuicrunt in fi'dêCnrtnbsp;ftianam,atqueiftiquihocpoftuIant.Poftulantaût Epifcopiuta¦nbsp;bus hoc tempore Euangelq dodrina darnnafuramp;profcribiwr-dores Euangeïq, tanquam nocentiffirngpeftes z uiuis tolluntur. Wcninbsp;aguntnonnulli principes: cum caufTam nec]p cognofcantnequcintdlPnbsp;gânt:amp; uelinttamen pro Chriftianishaberi.Sedfi fatiffadund^g^n®nbsp;mines fuisoperibus, ôdillius obedientiafaluantur:cur nonabolcinr*nbsp;totum CHRIS rinomenCSedrégnât ille,fecurus in clis:amp;oibunionbsp;ratur iftos,qui in nomen glorie ipfius inaniter fguiunt in his terris: quosnbsp;olimreuocabitad tribunal iudicrj fui,ac redder ipfis quodpromerueruu

Quin igitur CHRISTO fuam gloriamtribuimus: autfidem^ Eccleliaspenitus cuertimus, redudo luddfmo, cum omnibusnbsp;gibus,iudiciaIibus,cgriiT)onfjs,et diffîcuItateDecaIooi,fiuideiurquodnbsp;legibusiuftificemur';' At fi fideiuftifîcamur, propter ChriftumjCna*^nbsp;quæfo placati gratiam regnarçrquod àlioqui imüti cogentur fâcere,qnanbsp;diu manet ChriRus, Lit autem rex æternæ gloriæ : amp; regnum oosnbsp;durât fine fine.

Certum eft o'go, quod dodrinæ grauæ amp; fidei in Chrifturn bilintelliguntjquioperibusnoftristribuunt, quodilIiscoratnDbnbsp;iuftificemur. AcneinteUigunequidem legis dodrinam: natnubancnbsp;intelligerent, non poficntcum tantacæcitateEuangclioaduerfa^'nbsp;mum enim transférant in fe Chridi gloriam, qui meritis operum iult;^nbsp;rum faluari quærunt: quiafolius Chriftieftiuftificare impium,clt;2£nbsp;uare apeccato amp; a morte. Deinde legem pharifaiceintelligunt,qualgt; denbsp;fola extern a op^l-um iuRicjapræcipiat: amp;quia exiftimant haeexternaonbsp;bedjent!alegifariffîeri,contcnduntiuftospronundaricoram DEO,qn*nbsp;iîîam habent.TalesauLem manent fine ueracognitionepeccati:nbsp;neefidem remiflîonispeccati ueram habere pofTunt. Sicut hoc temporanbsp;tribuunt Chrifto, quodpro originali fatilFecerit: oportere auteniiuanbsp;quemcp cperum iufticia faluationem mereri,peccata expiare,amp; pro p^nbsp;nis peccati fatisfacere. Iftos pharifaicos errores ex animo dcteiîamur öcnbsp;execramur:amp; docemusquodfola fîdcgratuitèemifericordie DEbp'^nbsp;pter Chriftuiufbficemur,hoc eft, ^eccato morteliberemur.Quodnbsp;nullam unquam peccatorum remiflionem aliter accipiamus, quamnbsp;fideminChriftum:nequepertinere opera noftraadfatiffadionempronbsp;peccatoSdillius pcenis. VnaemmorsChrifti, eftpredumillud, q^®nbsp;faosfît, pro culpa amp; pcena:pro peccatonbsp;nbsp;æterna morte» ,

quot;gnum: efuriui mim amp; dediftis milii manduare. Sicut efttalium fen/ tfndaruin fcripturæ magnuS numerus,amp; ingens copia:quamnÔ igno/nbsp;¦atîius.Neque officit cauflehuicnoftre, uelpotiusgIorigChrifti,quanbsp;tucmur: fine qua nec Ecclefie faîus efle poteft.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eft bec confeque«/

^'a:obedientiarequiritur a renatis, igiturobedientia faluatC cumrenati *Jpenatiorefteturneminem, faluari nifi per gratig fidem.quanquainillinbsp;fintdebitoresglorifîcandg uoluntatis Dei,

Hæcucra eft:obedientiarequiritur, ergorebeîîfodamnat.Habetc/ ^inimanifeftamcaufamtuideKcet, Dcicontemptum, Rebelles enim Sdnbsp;itrimorigcri eontemnunt DE VM:amp; fatisHquet, quodtaîesnecfidenbsp;^atigpr^diti efie pofTunt.Quomodo igitur faluari pofïentjCum jufticianbsp;Wd amp; effectu iuftidg, feu frudlibus fidei,qui funt bonoi'um operum,nbsp;^obedientigergalegem, deftituantur^ Eftigitur nccelïariaobedientianbsp;*oftra:amp;bona ooera fidem fequi debent. Ouanquam ilia obedientia.

Rtatiam recepti eflemus. Nemo enim fatiffacit Icgi: amp;. omnes iufticig no funt immun dg atep imper feôtg. Ign ofeit a utem De us immundiefi snbsp;loftriSjamp;fi quidminusperfeâe prgftamus, idnonreputatnobisin pecnbsp;^füm.quatenus credimusin Chriftum:Roman. vifi. Quanquam requinbsp;fifutftudeamus proficere, amp;dedieindiemfieri meliores,per obediennbsp;^iant operisnoflri.Sed idem requirit hoc quoque, ut in fide gratie per/nbsp;^aneamus.Hfr nfmfif?f51nnO'!(TîiYipalApfi aUkar imnia nntninnp niip

amp;OneiLiflicijsnoftn's.Placentautcm Deo amp;operanoftra.fdqufW^ derecondh'ationis nominis lefu Chriftiprgftamus.

Paulusaffirmat,nos fide iuflafkarijCumaliaSjtum Roman .iij.amp;tî'-' Ft^efumut Qt çaty, fidem efficacem efle diledtione. Gal. v. Et tarnen h^cfenK^^^^nbsp;incommoditatetn habet: quipofletenimfibipugnare Apoft®^nbsp;fiiene,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lus Chrifti in dodrinatprgdicare grariam, ^gratipdetrahereC Aci*^

ror Scholafticos, cum alioqui dialedicen egregiecaneantjhicuid^^ non pofle, quid Paulus dicat, Teftatur enim nos fide iufticari:nbsp;hancfacit caufam adprehenfiuam falutis. Et alijs in locispronunflst,^nbsp;fidem,effe efficacem per diledionem. Quo non docet deticerea üofdrnbsp;uultcamretineri,quaprofitemur,quod faluacio gratis nobis contii?^»nbsp;per mifericordiam,propter Chriftumtquatenus Euangelio,deli3Cglo^nbsp;ria gratie dei,amp;redemptoris Chrifti, concionanti credimus.Scd^o^^^nbsp;do de effidu fidei,qui inter alios prgcipuus quidam eft diledio,nbsp;niceam a fide ficia, a frigida ôi. mortua ranonis opinione, Necpnbsp;eft uera fides in ill is qui funt uacui omni dilec'tione, amp; finepooiK®^nbsp;uiuunt, luxta illud , L Timoth. i. Fin is prpcepti eft charitas,ex cort^P^nbsp;ro, confcientia bona, Scfide nonfida, Hæc retinet ergo,nbsp;falutis in corde, amp;agnofcic, quod per gratiam, propter Chriftun^ ,nbsp;fi'camur,amp;foluti pronunc/amur apeccato èc ab gterna morted^^*^^nbsp;oratiojfide iuftificamur melius intelligi poterie, fi mutetur innbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gj

laciuam,uidelicet,illam:pergratiam,{eu mifericordiamiuftifi^'^pPgt; cuteruditiffime amp; fandiffime docet,uir clariftimus amp; dodiflimi®^nbsp;lippus Melanchthon.Per gratiamenim,feu mifericordiamDEft^nbsp;tuntur nobis peccatanoftra:amp;reputamurilla cade gratia iuflbP^^Qnbsp;tuftificatorem Chriftum: per cuius fanguinem abluti fumusanbsp;quatenus credimus. Ab hacfententia cadunt Sophift^ :nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cj/

tadta,Cuel etiam diffimulata 3 cauffa iuftificationis,fingun t bus iuftici^, hoc eft, fidei frudibus iuftificari: pudendo tancisnbsp;ftriserrore,

Itaque nullain re nobis cum iftisdodoribusinprgdicationcd ftificationepoteftconuenire.C^uiaenim fomniant, quodeffedbcnbsp;fticiæ,feu fidei, iuft)ficemur,ideo opinantur, iufticiamadiuefig*nbsp;renoftras qualitates amp; uirtutes: amp; impium feupeccatotem fuis in*nbsp;Scmeritisfaluari, Verumhac fummaimpietatetribuunthominnbsp;dælaudem,quainrenunaeidebetur: gratiamnegant,amp;nbsp;ÏESV iuftificatoris officium,quantum in ipfi's eft,derogant.nbsp;fi quibus fuas impias opiniones perfuadent,eos deijeiunt innbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pp|,

infernitqui iufti,falui bead efle potuerunt in regno gratiæfîlij E' Ideo fæpedocui,iufticiam qua coram Deo falui bcati ffimus,nn^,^^nbsp;gnificareadiuenoftraoperabonacfedpaffiue, noftripeccatir^^^nbsp;°nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ncpij

«w,8(iufticiæ WMuitamimpucationem Hacenim grat.jmft.aa do/ «adfumus benÏsniir.ma liberaliiate mifertordiæ »DEO. propWnbsp;uftificatorem CHRIST VM:fi cameniniUum credimus.ltgque rd^nbsp;lt;lüitur,iufticiam qua coram deo bead fumus^on enbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;

Hl nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;amp;rcdemptio. Vtquemad/-

j 0 unifcriptuineft, quigloriaturin Domino gÏorietura', Cor. i» No ^^igitur hancfpei fiduciam incarnalesiuftidas operum noftrorumnbsp;*^^^^ciam coram Deo, Si ui tam £f?ternam mereamurgt;nbsp;nnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Cententia, Cfide fumus iufti: quæeftefficax dilcdio^

tin nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dicommodareini dolt;flrinæ,qup eft de noftri falua^*

noftri,Euanaeliftas amp; Apoftotos pugnare (ibi in praedicatiche fidei S^bonorumopmim^ Tamenim gratiæ hdem,quambona opera pr^di/nbsp;^antinecefte eft eroo,ut fic predicent opera bona,ne gran? fides non manbsp;Iatfalua. Paulus non minusagnofcit banc fuam uocem : aibitramurnbsp;^gitur iuftificari hominem, per fidem, fine operibus legi« Item iilam.^

^^dafua,Aut deniquefimilem aliam.^Haspugnantias, Cquæfingungt; ^effernoii funt. ) fi nefdunt concordarc aduerfarii,cur non ex hac hanbsp;difputationis de gratia ô^iuftificatione difcedunnamp; ignorantiamnbsp;f^nifatenturpocius,quam gloriæ CHRISTI detrahunt^Ludere quinbsp;'^^fcit,campeftribusabftinetarmis.

COMMENT; D ß POE NIT E N T» fcurare Euaiigelrj ueritatem,amp;gloriamCHRISTLRequirfmusctno^nbsp;ïegem,feu opera bona, in prædicatione: fed finibus ab aducrfarijsH^^nbsp;riamus.Iftienim doccnt,quod operibusdecongruo,habituminfû^^nbsp;quem adpenantdilecfi'onem,mereamur;amp;per ilïûhabitum,amp;fe^^^vnbsp;tia opera legis, uitamætcrnam decondigno»Hocuerocftnbsp;funditus euertere:auæ teftatur,cluod amp;ratis.Der miferieordiam,prôp^^

gratia erga nos DEI,de rcmiiîione peccan,iuftificarione,fide amp; uita. Contritionisautem,feupnitenti^, amp; bonorum operum ootnbsp;tiam,quænospreftemus,granficantes DEO, qui nos uocauûOgfnbsp;tiamfuam, perunigenitumfîlium fuum. Dominum feruatorcl^nbsp;ftrum lefum Chriftum ,efle Iegem,amp; bac nos erudiri, quomouo nunbsp;oporteatexercere,crefcere amp; fruÆ'fîcare in ilia extern3nbsp;bonorm Qug nonuaïct nifi ex fide procedat.Eft enim imperfeda?^nbsp;non poteft efle accepta coram Deo, nifi in illis, quicreduntfibipc^^^^*nbsp;omnes immundicias amp; defeâus remitti, propter CHRISTVM»

Coniunge igitur fidem operibus noftris, amp;nihil incommodabu^ bmnia illa præcepta demoribus amp;iuftida noftra,doârine den»/nbsp;Locutnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;D EI amp; gratig iufticia. Chriftus igitur,ubi didt,n ü

viatth, 19. aduitamingredi,feruamandata, illi loquiturneceftario,quemopo'^ siliiiadui» antcomniauerain DE VMàfaluante fide prgditum efie-R^^'^^nbsp;tam tttgredi. autgmtalem,ad legem ,teftatur obedientiam bonorum operutnnbsp;riam cflè,non quodillisremiflionempeccati amp; uitam æternamnbsp;ris: fed quia neceffe eft, utuera amp; efficaci fide fis prgditus, non frig*nbsp;opinionefeunoticialitere credendorum. Proindenoftrafidepctp^^nbsp;rctinemus,quod nulla alia re coram Deo,iufti, falui 8c beari fumuSjpff^nbsp;terquam folafide mifericordieDei, propter Chriftum. CredcntesaU*^nbsp;neceflehabemus,utfidem exerceamusamp; glorificcmus D E VM.nbsp;poteft eludi didum Chrifti, quin fateamur obedientiam ncceftâtiamnbsp;fe. Dicitur enim Matth æi xxv. Difcedite a me maledidïi in ignemnbsp;nbsp;nbsp;''

num, qui paratus eft diabolo Si angelis eius: Efuriui enim amp;non deo* fhs mihi,quod manducarem.amp;c.Sed illaobedientia placet in folis n *nbsp;qui Euangelio credunt: nec^ poteftplacere in illis, qui meritis opetuf**nbsp;fuorum, que eflè fingunt, arrogant debitum æterng uitæ. Non en»*nbsp;lîcneceiîaria eft operis boni obedientia, utimpiumiuftifîcet, feuhbti'^*nbsp;a peccato a morte:fedut iuftificatum,faïuum falt;ftum,amp; credenternnbsp;erceat.SaIuamur ein per mifericordiam,propter CHRIST Vnbsp;nus credimus, iufti àfaluifiidiglorifîcamus per opera bona

Porro, cadem CHRISTI fcntentia,Si uis aduîtam ingredi, fertia 'andatarrcuocatoinneshypocritas adlegem,utibidifcantamp;: çxperiannbsp;quam eft impoflibile carnali naturç, omnia Iegisfacere,operibus

Si. uitam mereri. Sicut teftaturfaCtum adolefcentis, cui hæc primum a Chrifto dida funt» Nam cum reuocareturad abncgaxnbsp;omnium rerum a CHRISTO,triftis difceflit ab eomeque fee«nbsp;^^sçftChriftum.Et tamen abnegationis perfectiffïmæ.omnium rerumnbsp;Qïinesdebitorcs fumus: quam tamen impoffibiUeftpr^ari a carnalinbsp;**tura.Quare bac cauITa opus habemus Chrifto,qui nos liberet a pec/nbsp;^^oôicondemnatione: ftcautem oportet Chriftumadprehendere^ ucnbsp;'*^ftificatorem noftri a peccato Si liberatorcm ab îVterna morte, Pqfteanbsp;aliqua obedientia fequi debet: quauidelieet exerceamus fidemSinbsp;pîrtemfaeukatum noftrarum in pauperes diftribuamus, 5i reliquanbsp;^^Jiledionis fadamus. QuienimhabueritCubftantiamhuius mundi,nbsp;guident fratrem fuumegere. Si claufericuifcerafuaabeo, quomodqnbsp;^^âritas D EI man et in eo?' i. loan.iij.

eadem fententia aliter loquitur iuftificandis Si aliter iuftifica/ uftificatos en im admon et offîcq fui: Si h ortatur, ut operibus dil edionbsp;.^.Uelint fidem fuam exercere Siconfirmare. luftificandisprædicaCnbsp;^poHibika, Hic igitur alius finis fpedari debet,cur obedientia erga lenbsp;perfeda ab omnibus requiratur: cum tamen nemo illi fatisfcerenbsp;Debet enim lex omnibus demonftrare peçcatum, adeoqj iramnbsp;J^^erfuspeccatorestut omnes uerehumiliet coram Deo, nefyperbenbsp;fuiscarnalibus fendant. Vtque intelligantfe redem/»nbsp;Chrifto lefuopus habere:quiunus omnes iuftificat etfaluata peçnbsp;a morte: quatenusinipfum credunt. Hacfententialexfacitpri^nbsp;adeognitionem noftri peccati,Siimbecillitaris noftra:, ad præft^nbsp;/jpiperfedamSidebitam obedientiam. Deinde prædicat, qualibusnbsp;^idæoperibus DE VS ab his,qui crediderunt Euangelio,glorifientnbsp;J'fdit. Euangelium enim exhiber eum, qui exadionilegis pro npbiçnbsp;^»fede: nempe, C H RI T V M, Etteftatur iufticiasnoftrasacce/nbsp;eftenbsp;nbsp;gratas Deo, quatenus in fide nominis Chrifti illas præfta/

autemplacereDco, quatenus ab incredulis fiant. Necpr?egt;lt; alia opera, nifi quæ in lege decalogi per Mofen funt præcepta.nbsp;^9gt;naimrequirit deus aliarquanquam aduerfarq noftri eriam fingätnbsp;l^^debitoresede, quarundam impqflimarum traditionum Eptfçopinbsp;^^ani. Cuiquisdeditius eondendi leges in Ecçlefia-7

charitaseft maxima uirtus C fane quidem. Nam reuera eft maxi? î nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,t;

in charitateC Quorfum ergo ruis amice, qui propter fummam * quot; ^^^îi^quam nemo omnium fiominum habet, arroges carn^fibus

iufticijsnoftris, mernum remiffionis peccati amp; uitæ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Eftoptf^

feCtLis in lege,amp; impie omnia quæ funt di'lectionis: amp; tunc poterisi^^ de gloriari, tibi fruftra raortuum eflè CHRIST V M, prius non poi^*nbsp;Ac rurfus, non fic eft legis plenitudo chantas, quafi operibusnbsp;dionis noftris, quantumcunaque perfede præftes ilia opera,nbsp;t is fiat» Semper enim infra penedionem debitæ iuftidæ mancmus»nbsp;indigemus alio legis impletore, qui pro nol3isfatiffaciat,aclibtf^^nbsp;nos a ma ledidione. Gal. if). Pone igitur priorem impletioncnbsp;feda eft a C H RI ST O : amp; effidtur noftra per gratiæ imputations^'nbsp;Qua his qui creduntin Chriftum remittuntur omnia peccata; otnn^nbsp;debito legis abfoluuntur. Finis enimlegis CHRISTVSeftj^^ioJ^nbsp;dam omni credenti: Roman.x. Et tunc addecharitatem:hoocft,k2nbsp;impletionem efFediuam,nempe, tuorumfadorum ôi. opefum,fogt;nbsp;dientiæiôCeritgrata feu accepta DEO.Quanquamadhucimpm^''nbsp;in fcjideo abfqûe fide non poteft placere Deo. In fi'deautempr^ïin^nbsp;tis porfeda eft: 8i placet Deo. Non ut opus meritorium gratiæ p i.jnbsp;setcrnse:hoc enim opus non poteft præftari infide.Sedut iuftidæ *nbsp;frudus.'quocredens glorificatDEVMamp;patremfuum,quisft**^nbsp;lis. Itaque credentes implent Iegem,per fidem:deindeper diledioj^'^pnbsp;qua fidemexercent.Etcharitatem retinentes,in nullo peccare, udnbsp;ftmum erratum admittere poffunt. Quot ueroefleputas,qufinon^nbsp;busferuent charitatemÇ'

At uero charitas eftmaioromnibus uirtutibus:amp; ipfaadcofi^^i,p IpeC'Audio.Eftojfit maionquid tumC Ergobeatiores erimusnbsp;tatem, quamperfidem: aut certe, nonfolafidefaluabimurclu'*^^ jnbsp;nec bearioreserimus coramDEO per charitatem: quantumnbsp;impetrationem faluationis.Nec charitate,fidei coniundajtanqu^nJFnbsp;tialicaufaiuftificationis, faluabimur. Quia Deusuoluitnosald*'^^^^nbsp;tos effi cere, quam per noftram diledionem:nempe,per diledinbsp;nirifilrj fuimortem.Ideo in faluando, non refpicitadac'tiones0lt;:opnbsp;noftra: fed adfuammifericordiam amp; bonitatem,qiianosimpartiGfi jnbsp;tenuscredimusineum,propter CH RI S T V M. Itaquemaio^^^nbsp;dem eft charitas, hoceft,opcrofior, amp;pIurimorumfrudLium,fionbsp;fpe. Opinor,fi refpicias ad diledionis negociofiffimos,operofiin^^,^,nbsp;amp;infinitoslabores: amp; contuleris illos, cumfi'dei tranquil!itate,onbsp;(utita dica. )filentio,8^quiete.Quid cm operator quifquis uereinnbsp;VM crédite Nihil plane, nifi quodomnesfuascuras a fedepou^nbsp;tranquilliftimamente,animi fummaalacritate amp;^fide,feufiducia,' ^7nbsp;nitiIlas,acfransfertinDE V M,maxime fecurus æternæuitæ8^^0/nbsp;tudinisin Deo propter Chriftum. Sinit enim quifquis uerecredit^F^^nbsp;VM pro le operan: amp; difponerefibi uitam æternam: ipfe planead

quos glorifîcatur a nobis Deus, amp; caro f ubigityr, Slt; ferutîur proxF »^tfideshabetampliores.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'

angelorum amp;fc.prima Cor. xiq. Reueraac prorfus nihilîadeo J^equeas faluari. Ne^ tarnen fequitur faluationis cauflàm elle diiegt;nbsp;lt;onem noftram.'tametfi noftra rebellio amp; inobedientia-, cft condemna

fcias atque credas, D E V M tibi reconciliatum efle,rcmittere f^ccataamp;donare uitamæternam, propter Chriftum. Fac igitur primûnbsp;^fuein te ueram fidë^quæ ftatuat q? gratis per mifericordiam,propternbsp;^*ariftum,fîne lege, amp; fine meritis operum tuorum,iuftificerisamp;fal/nbsp;effîciaris coram D E O:amp; deindeadiunge illi fidei diledlionem,tâ/nbsp;S^am eius propriumefi'edum ac frudum, quem gignit:amp;quo credennbsp;glorificentDeum, fintgratt,exerceantamp; confîteanturfidem, fubi/nbsp;carnem, feruiant proximo, amp; procèdent eo modo belle amp; pupnbsp;omnia in doëlrina Chriftiana.

Verum illæ de operibus fententiae, obqciun tur nobis ab aduerfarijs ^tris, nonquoddiledionisamp;ooerum bonorum fint tam ftudiofi

atqttc excellâtmultis modts nemo carens, Hilcclibnc faluuscflÜ ciatur,uc iam anreadiô:un):tamcn beneficium fal uationis non obtineturnbsp;chantatis merico,fedpcr fidê in CHRIST VM, Cæterumaduerfari)nbsp;noftri,pcrpetuotribuuntdilelt;3:ioni,quodper foîam fidem obtinctur.Mnbsp;nos deteftamur in eorumprædicarionibusamp;dodrtna, tanquamfum/nbsp;mam blafphemiam in gratiam ScChriftum filium DEL Chriftus enimnbsp;eftpreciumpropeccato èC morte, adeoque pignuseterneuitæn'moipûfnbsp;fimauita etfaltis,omnibusquiin eum credunt.Neque tarnen hinccollinbsp;gimus,nullamoperumbonorum obedientiam fequidebere,eosquifi^nbsp;de iuftificati funt amp; falui faÆ» Melius enim érudit nos gratia.Timoth.nbsp;f). Multo minusprobaripoteruntDeOjinquibuseft, quædamferinanbsp;8lt;:beftiaïis uica:uttaceam, quodqui huiufmodi funtipfaquoqncfîdcnbsp;careant necelTario.

Ergo fl mihi obieceris illud Matth.xix.Si uis ad uitam ingredi,flt;Tü3 mandata.Siue ilIud Daniel.iiq.Pcccatatua eleemofynisredimc,nbsp;quicates tuas ben eficîjsergo paupcres,fempcritarefponderini.*fTia^nbsp;data, amp;redimepeccatainChrifto, feu fide in Chriftum, interegn^^^^;nbsp;Et ficdefimiïibusaïrjsfcripturæfententrjs omnibus, quætfniiHio^nbsp;peccad faïuationelh uidentur conditionaliter promitrere, fiuiddiccinbsp;legisiufticias præftemus, pronunciarim. Lexenim non poteftuakrcnbsp;/nntMnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fnhfierttii tltf/*?Hrfn'nit'edebtï.* taî

bent opera bona quæ in lege requiruntur: fequi autem,ut iufticiæfi frudus.Quorum alius finis fpedari debet, quam eft quærerenbsp;nem peccati gternam uitam per opera.ne contra Euangelium, amp;nbsp;trafidem inChriftumfcndrereperiamur.Finisigiturfit, ucDeum,t3f^,nbsp;quamgratiasrefercnteSjinomniuitanoftra glorincemus.Atque iraqnbsp;demfequitur ïex Euangelium.amp;fubferuitChrifto,bonorumopef^nbsp;docftrina:famu!aô^ miniftra,non domina Chrifti.Debentenim, qgt;^

CHRISTVM.Nequctarnen rurfushæcita rcdemms deemofy^ tanquam opere fariffa^Sorio pro peccato, feu iÏIius pccnistfiue reli''nbsp;^^obedietitia erga legem, tanquam caufa parnali iuftifianonis, pro^nbsp;quam peccati remiffio, feu uita seternadonetur. Ç Sadsenim docui'nbsp;Wpicue, hanc impiam opinionem pugnare cum Euangelio ftde innbsp;^*^dftum. )Sed tanquam figno exterioreremifljonis peccati:quæ con/ signa exierinbsp;nobis coram D B O,propter Chriftum,quatenus in ilium credidinbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lt;lt;

'quot;'is.lddrcocnimrequiritDeuSjUt hanc fidembonisopenbusexercea ^epehcntü^ 'samp;confirmcmus, ut incclligas,efle inhisquiEuangelio crcdunt, mui,nosfUinbsp;Odtiafidci tcftimonia gratiætnon méritalaluationis^Perrincnt igi/ iffs^ada,nbsp;opera ad confirmationcm confeienciarum noftrarum, de remiflbnbsp;per CHRIST VM: quia, noftro iudicioamp;capacitateratio/nbsp;aliunde fiicilius deprehendi,aut certius cognofci,quâdo in gra/quot;nbsp;^^finius gii uera in CHRIST VMfideprgd!ri,potcft,quaperobediennbsp;^^inoperibus bonis.Eft quidem amp; pax cordiscertum teftimonium innbsp;^ficationisnoftra;,quxfidecontigitproptcr Chriftum: fed internum,nbsp;^pera autembona funtciufdemrei externa figna amp; tcftimonia: fine quinbsp;pax interna cordis no poteft confiftere,reHncri aut perm ancre. Nonbsp;S'lod fiduciacordis hæreatin operibusnoftris,ubifaltempiaeft:haecnbsp;^jaimtota eft in promiftagratiaamp;feruatore Chrifto. Sedquiafirmumnbsp;certu,quod qui præditi funt uera fide,eos etiam fequi poenitetiamnbsp;J^ternam conuerfionem ad Deum, fiigam operum malorum, amp; dinbsp;'gentiam ad bona opera, Ita quidem non poteft retincri pax cordis abnbsp;qui carnalibus defiderijs indulget, Ôdfuas impias cupiditates explet,nbsp;^nullis operibus bonis ftudet, Habetcnim Temper confeientiam ad/nbsp;j^antem fibi amp; accufantem de peccato, amp; urgen tern ad defperationem,'nbsp;^eoinhocmeo fcripto frequenter docui,ueram fidem non pofte conffrnbsp;cum peccadsmortalibus: necç efte in illis quifi'nepcenitentia ufrnbsp;^^ut,Quema(5mo3yrn Sc Paulus docet.Finis prgeepti eft charitas:ex cornbsp;'^^purojconfcientiabona 8d fide non fi(fta.i.Timoth.i.

* Matthæiv. præcipitCHRISTVS:fioffers munus tuum ad altare, pibirecordatus fueris,quod fratertuus habet aliquid aduerfum te: re/nbsp;'queibi munus tuum ante altare ,amp; uade ac reconcilieris priusfratrinbsp;^^Ôdtuncueniensoffcrasmunustuum.EtLucæ.vn', dicitur, Remitti/nbsp;^ASdremittetur uobis,Ec in oratione iubemurprecari:rcmittenobis de/nbsp;¦tanoftra,ficut8dnos rcmittimusdebitoiabus noftris. Ncqptarnen fe/nbsp;qu!tur,quod öft eres munus poft recon ciliationem èi. placatum fratremînbsp;^^tremittensalq cu!pam,quamaduerfum fecommifinmereatur iftiso/nbsp;^ibus, remiftionem peccati Ôd faluationem.Quia remiffio peccati, ôdnbsp;ilia ætema,dequa{n hacnoftra difputationcagitur, funtgratuiiinbsp;^beneficia:in eosuulgata,permifcricordiamDEJ, prester Chrv

ftum, qui in illücredunt.Sed hoc fequitur, effe prophanos,impfos,S^ increäulos homines, qui fe nullo pietatis opereexei'cent,utinquibiJ^nbsp;eftnullus DEItimorjiiulla dile(flio,amp; nulla in eum fides. Requiritö^nbsp;Deusfidem,amp; excrcitium illius,pcr obedientiam erga legem, Suntta''nbsp;men non illifolum impfi amp;damnabiles coram Deo, qui fineiuftfc*^.nbsp;frucflibus uiuunt: uerumetiam uaniiTimi amp;perditiflîmifiypocntæ,lt;f^*nbsp;exiftimanc,quod merito, preftantia amp; dignitateoperum kiorumcoramnbsp;Deofaluentur, Et quid rixanturnobifcumaduerfarqdeiufiiciabono''nbsp;rum operum, contragratiæiuftiaam, cum nullum penitus exeinplui^nbsp;darepoflïnc,impletælegis,pcriufticiasnoftrasÇ Quiscftenim, qu*nbsp;ccrepoflfit,mundum eft cor meura,purus fum a peccatoC' Nifi il^»nbsp;fic loquitur: grattas ago tibi Deus, quia non fumficuccæteri homing*nbsp;SedreprehenditurôidamnaturaChrifto.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.

Cum igitur fententtas operum oppofuerint Sophiftæ docih»^ gratiaiuftificanteiitaperpetuus refpôde.NonauditoresIegisiundunnbsp;apud Deum,fedfalt;ftoreslegistuftifi'cabuntur.Impijhomincs^f^nbsp;dominakgisiafemperdifputai«,quafi per

^umiia,4 dcpl^ta: cum tarnen de lacto elle a lege impleta, nihil exhibcf^M^ , bito fun, ad Redditurus eft quidem Deus unicuique fecundum fada fua.Ql?*^® nbsp;ncsnQS naanifeft ari oportet coram tribunal Chrifti:utreferatunuiqi**^nbsp;que propria corporiSjproutgefltt, fiuebonumfiue malum: Sicui*nbsp;fententiacopiofiustradtatur Roman.rj. HisquidcmCinquit)q^*C^_^nbsp;dum perfeuerantiam boni open's, gloriam amp; honorem amp; incot'^'^Pnbsp;Merceïep^ quærunt,uitam æternam. Hic neceftéeft, utintelligaseosq'J^Pnbsp;operafuabona preftiterunttiuxta illud Pauli Roman.

quæ non fedabantur iuftictam,amp;;c.Nam remiflto peccati,his gelio credunt donatur:8c illi quia fine impia opinione operantüGnbsp;nbsp;.

piuntoperumfuorumingentemmercedein. Ideo amp;de incredulis , Paulus.hisautem,quifunteccontentione,8Cqui nonacquiefcumnbsp;tati,creduntautem iniquitati, iraamp;indignatio, tribulatio amp; angu^1^.nbsp;inomnem animam hominis operantismalum. Et talesftierunni^.^nbsp;fummiuiriapudIudæos:SicutPaulus fcribit Roman.x, quot;Tefti'i^nbsp;illisperhibeo,quodsemulationemquidemDEI habcnt,fednonl^nbsp;dumfcientiam.Ita funtperpetuo,qui impiasopinionesde lcgeöt t nbsp;gelioalunt:pharifæi,iufticiarr| hypocritæ,rigidifltmi legis omnbsp;tores: fed propter incredulitatemuaniamp; impi) coram DEO.nbsp;talesnullaueraxpccnitentia,potuitunquam,necpoteftfequi.

Paulus ad Roman, i). manifefta comparatione Gentium amp; rum,dicit Genres beneficio legis naturæ cantas euafiflè in operufUnbsp;cia:quantt fuerunt unquam ludæi per legem fcriptam. Et hac comp^ qnbsp;done uult maxime cerium effe, neminem per opera fua coratnP^^^/

iuftificari:fatUbcrad a peccato amp; morte.Nam aïioqui fequcretur Si Gê tcs8i ludæosabfcp^rattàSifinefidcm CHRlSTVMiuftifîcari.Vi'/nbsp;^eigiwvprgrniutti Si rnCfccdcm inct'edulisdebitamîqualesfunt, qui iunbsp;ftidaslègisfîne fide in Chriftumiactanti Sunt enim, dequibuspaulonbsp;intelociiti fumus^teftinionio alïato ex epiftoïaad Roman: cap.fj. His aunbsp;qui furtt ex contentione,Cnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eft,contentiofis üîss,qui uei bo gra-*

donezutquæprolixehadcnus amedidafunt^hicinbreuernfp*^^^ concludantur. Coftat igitur Sophiftas tarn gratiæ nominenbsp;dodrinam iuftificationis corrumpere. Intelligunt enim per gratiam ba-*nbsp;bitum in nobis, qualificantem iuftidas noftras, ut frequenter dixi: nonnbsp;tiuminis fauorem. Sic ergo uel inuiti fcripturæ fententiam amitt^*'^^'^nbsp;adi fuerunt:8crebus nouam iaciem induerc. In fumma contrariatJicercnbsp;amp; affirmare, quam in fcripturis. de gratia amp; iullificationehabentur.

forma,in animisnoftris, utapudSophiftas: amp;rurfusbeneficin^^'quot;^'' ricordigerga nos DEI, per Dominum lESVM, utin facra fcripttu*^*nbsp;Quarc diuerfaloqui fcripturam amp; Sophiftas necefte cft.etiamfi abutnsnbsp;queconcludatur,nos pergratiam faluart Nam Paulus hocpronun/nbsp;cians,fentitnosliberaria peccatoamp; morte,per mifericordiam, proptefnbsp;Chriftum, abfcp noftrismeritis: contra Sophiftæ, meritisoperumn(Pnbsp;ftrorumtribuuntiuftificationem.Sednunquidhaecnonaduerfanturß/nbsp;bi: 8^cx diametroamp;contentiofiffima contentionepugnantCQuidenimnbsp;rcfert,quodSophiftgamplificantoperum noftrorum dionitatem,men''nbsp;tione habitus infufi: amp; fpiritus fandi, agentis in nobisC Hoc enim fansnbsp;liquet qj iuftificationê,qug eft gratuita beneficenna mifericordiæ Dei.nbsp;non exiftimantobtineri, nifiperopcrumamp;meritorum noftrorum di/nbsp;gnitatem. Deindc,decommenticia re loquuntur, tarn fida,inani amp; falnbsp;fa quam fi ftercus afini dicas aureum montem: aut fi quid uanius eft 8^nbsp;abfurdius didu, cum nobisdehabitu illofuo, quern homoimpiusamp;nbsp;peccator,per fuas operum iufticias fibi promereatur, loquuntur.

QuidmuItisÇimpoflibileeft fpiritumgraüaealijsade^, guberna

aliorum uitatn ad glonamDEI amp;ipforum raïu£em,quameoruni credunt fibi gratis remitti peccata, amp;donariaeternam uûam, pro/nbsp;pterCH RIS T V M.EciUi,quodfausclarct,ncnponùntGbj uelnbsp;Icincreri per opera fua æternam uitam.Hanc enim credunt fe per fidernnbsp;nChriftum affècutos effe. Ideo fatishabent, fi per opera fuaftudeantnbsp;§loriæDei,Slt;utilitatiproximi,propterDEVM. Age ucro,quandonbsp;h'efemihi obtulitoccafio,proferam unum locum ex Paulo,inquo iîlenbsp;P^eniflîmus fpiritu Chriftijfanufiffimede gratia,amp; iuftificatione nofirinbsp;P^ CHRIST VMjfcribitrSd Sophiftarum error em prorfus elidit,quânbsp;elifum St proferiptum, prius quam eius autores nati fucrunt,amp; tynbsp;^nidem inEcclefia cxercuerunr» Proferam autem exepülola illiusadnbsp;quot;Vornan .iq. talem, ut eludi non poffît, a quantuincumcp maleuclisnbsp;^*quis huiccauflæ Euangeîq SC lefu Chrifti. Pauli uerbafunt»

SCIMVS A^^TEM,Q.VOD QVAECVMQVE LEX LOQViTVil, HIS QVi IN LE= iccmadRtf gf j't-.thiiuitir.ut omneosohjhwtir,^!;' fubdinisfiat omnis mundM DEO.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iX operibui Ic^ man.3.de prit

^is non iußificatur omnis caro coram itlo. Per legem enim ergnitio (ieccati4 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lujtiß

QVîdifbs Pauli uerbis opponemus: quo minus recipiamus nos feruari gratis, Sô Cinemeritisoperum nofirorum Detrahiteriimnbsp;^^ntumiuftificationisomnium hominum operibus: ludæorum pari/nbsp;Gentium.Et foli graUæ,Cutperfequentiapatebit.^tribuit, quodnbsp;^lafalucmur,gratis,per mifericordiam,propter CHRIST VM, amp;(1^nbsp;^fiTinoflram in Chriftum.IIIud uero infigniter notandumefl;:quod lunbsp;^3îorumiufl:ici}sdetrâhitmeritumfaîuatlonis: Quinetiamteilaturnonnbsp;^ffimijiter peccatores fuiffe alijs h omin ibus ,qui iufticia legis caruerûu

gitur îex redarguit Iudæos,S^ aceufat eos peccati: quos alios iuftifi/ ' ^tet; Vbiipitur confiflctcomment uminanis plori de fide forma-a,nbsp;^mtocongruiô«^ condign {,iuftificatione non per fo!amgratiam, amp; iunbsp;^'licatoris lES V CHRIST! fidem: Item hoc bîafphemum aliud denbsp;^^^iquætalisfitac tantain !mpi]sStfacinorofiS,quan£aeftinillis, quinbsp;^uangelio piecredunt,nifi quod iufticias ïegis non habeant: Nemo e/nbsp;iuftificatur lege: utquæ aliud non poteft, quam aceufare, iudicarenbsp;i ^darnnare peccatorcs.Sed fide gratiæiuftifteamur. Vbidaiicp quodnbsp;' '^gitur, non quam cærimonijs detrahi meritum iufticiæ amp; falutis; Sinbsp;^liinnon detrahitur hocomnibus legisoperibus,nihil eftquodPaulusnbsp;icat de Qratiæ gloria amp; redemptoris îefu Chrifti, Sed fubfcribam

^««'1 autemfinelegeitißicia OEI man!/eß:(tacH: tefiificita 4 Icgeg^pro^betis, lufiiciaautettt perfid.emlzSVCHR.tSTI,tnomnes cy /uper omiies,t]uicreduntin cum.

J. H^cPaulusfeorftm fadbitdegratiafaluantenosperChriftumle/ non refpidens ad cxterioresillosfidei effedtus, qui funtdilectio/nbsp;quibusalqs inlocis fads agit. Cuius hie admouere uolui ledtovc,

ine cjLiis cogitet itaexcludilegem^ quafinonfi't opus illius otcdientia fequi ren 3tos:fed ut fdat i uftificationem, h oc eft,peccaa remiflioncm 3dnbsp;setemam uitam aliter non obtineri quam perfidem in CHRIST VM.nbsp;Nec opus habent Pauli uerbaprobxioreexpofitione: ôchgcquæ dixJ,nbsp;abunde fatis muniuntnoftracontra ealumniasaduerfan'orum»

Proinde illaoperum noftrorum iufticia, nemopoteftremifljonem pcccati atcpseternam uitam mereri: propter banc maximam cauflàm,nbsp;quod nemo poteft perfcdam erga legem Sddebitam obedientialnbsp;ftare.Quod eft ilia gloriadeftitui:hoc eft,perfeóta iufticia,qua cotaiT»nbsp;DEO polieredebuimus.Sed ea carent neceflario, quifunt natutaP^^nbsp;catores. Quod enim dicit,omnes peccauerun t,planeliquet, hiepo^*nbsp;fe Apoftolumadum ptohabitu: Sdrignificareomnesnaturapccc^tc^nbsp;res eflèjCeoseflè æterng mortis.Sic enimfumus natura filq icæ*

luftificati gratii,per gratiam ipfiiu:perredemp!ionem,lt;JHlt;tefiin CHRISTO poftât DEVSpropiciatorium,perfidem in fanguine ipfiut.

Hie unus locus dare conuincitSophiftas Sdaduerfariosnon'^®^^^ ci Sdimpij erreris. Paulus enim nihil obfcurisuerbisaflerit,quo^§^^^^ jnbsp;iuftificemur: haud dubie excludens meritum feu dignitatem ium^nbsp;noftrarum,quæ nihil funt coram DEO. Deinde addit, per J.nbsp;quam alias interpretatur uocatmifericordiam: ut Tit. iij. Nee^nbsp;fignTicat hæcgratia,nifi gratuitam peccati ôddelidorumnbsp;miftîônem, donum uitææterne. Tertio loco fignificat, illagrsu^nbsp;participesfieri,bcnefido redemptoris CHRISTI. Nequeenimn^nbsp;mus aliud precium, aliam fatisfadionem propeccato Sd morte P^^jjnbsp;qua C H RIS T V M, qui nos fuo fanguine lauitanbsp;æternamorte redemit. Poftremum fignificat ira prodeflenobis Cnbsp;ftum, fi credamus in eum: nonfi'operemur. Neep enimproponitCr.jnbsp;condirionem Euangelium: fed fidem gratiæ ôd feruatoris CHRnbsp;a nobis requirlt,utcp credètes fecuri fimus aeterng falutis. De bononbsp;operum caufla ôd fine alias didum eft: ôd dicetur fubinde copiofiu^nbsp;fuisquibufcpiocis.

Vtoftenderet iufticia fua.Choceft,utdecIararet fe noftri iuft't*\ reefte.^propterremiftionem prpcedentiû deIidorû.Cideft,pete^nbsp;hadenus uiguit in natura: ôdnunquânonfrudificatadmoneniôdr^nbsp;nullam legis feu operum iufticiam potuit aboleri. ^Quæ DEVS tonbsp;uit, C ueluti diftimulans hoc peccati malum, quod fuo tempore uo,nbsp;it abolereper C H RIS T V M:8drenouare hominespeccatoresnbsp;tu fan do. Neque e nim potuit aboleri per iuftidaslegis.) Vtoft^nbsp;retiufticiam fuamin hoc tempore: Temporereuelati intotoorbenbsp;angelq, èC exhibit! Chrifti, iuftificatoris ôd redemptoris omnlutU'

LIBER. SECVNDVS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;5

WfnremiffioSlt;: falus omnibus annundatur, Acdurathoc orattætem ad mùndi huius conCumationeni* Hocenirn quotidie agit DBnbsp;''ô:tola'ansuidclice£pcccatanoftra,atque ignofcens eanobis. Acrenbsp;*°uansnos,pa- fidem gratie amp; fpiritum Chrifti. Illæ funt çnim perpe/»nbsp;Pnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;operationes SC eîFedus in Ecclefia, D EI noftri per Chngt;j

FsJetp nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;damnat continuo peccatores:fed remittit peccata his,,

4^1 Eaangelioa-edunt.Denique conceditfpacium pnitendi,8lt; rede/ ^'^diab errore 8lt; deliólis, his qui forte flint lapfi.

P Vtipfe fit iuftus,Chocef£,utdeclareiurueraxacferuarispromif *^adeoquemifcricorsamp; bonus, omnibus qui in ipfum permediatorënbsp;^^nftunicredunt.^ Etiuftificans eum qu-ieftexfidelES V. C Non di/nbsp;'b eos qui adferunt iufticias legis; fed teftatur DEVM nobis fauere,nbsp;^^''opterrcconcihatorem Chriftum,quatenus in ilîum credimus.

Vbi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fi uidelicet) Deus in iuftificando non

f^'picit rationisfeuoperum iufticias; legis fed gratie 5lt;^ bonitatisfuæ P'Cbrifturn fidem. )ExcIufa eft. (Neque enim potuit non reijci danbsp;nempe, inanis Öd friuola gloriatio, eorum qui nullam ueram feunbsp;sctam iuftidam h abent. Et ubi folius gratig gloria debuit regn are. )nbsp;legem Ç fadlorumC C hoc eft, per legem de faiftis SCoperibusnbsp;j, WsprgdpientemC V erum ea ratione,DEl gloria potius exclufa fuifnbsp;1^^ilüam hominum.Nam opera noftra obfeurant gloriam gratie,qui/nbsp;tnbuiturperfeftioiufticiæ S^debitum æternguitæ.Ideotieronon,nbsp;^beiit iufticiæ gloriamcoram Deo retinere, quia funt immunda amp; im/nbsp;yjf^^â:a.ldeo adijcitur;) NON, fed per legem fidei.C hoc eft,fide Eznbsp;igi'atig amp; propiciatoris lefu Chrifti. )

^tbitramurigitur, Cideft, colligimus, decernimus ôdftatuimus fadocinatione hueufe^ duda. Nam eauiseft græce uodsapudnbsp;,^lum. gt;uftificari hominem per fidem;fineoperibuslegis. C fide e/nbsp;J^adprehêdiinus promiflîonê,gratig,peccatiremiffîonê, iufticiânbsp;1^^quo nÔ potuerût ualere,feu efficaces effe oês prorfus iuftidænbsp;^5Propter immundicic carnalis naturg;amp; imperfedionê illam iufti/nbsp;noftrarum,feu obedientig erga legem.Et quia inualida fuit lex,nbsp;atn pcccato obnoxiam renouare. Roman .viij.

bthaclenus Pauli uerba bona fide recitaui;adie(fta breui expofitio ^^la fidem noftrampotiusconfiteamur, quam utledorem intamnbsp;J 5\Apoftolâ textu doceamus. Cæterum firmani eflè hanc fententiamnbsp;t)u '^^pi'iidens aepius ledior facile agnofeetteum nemo uere Chriftia/nbsp;^E^epoffit, fine haefideingratiam amp; feruatorem CHRIST VMtnbsp;iam fatis confutata effe omnia ilia commenta,quæ ab aduo-fanbsp;^oftrisiimolefuChrifti amp;£ D EI patris,obrjci contra fideidoflrinanbsp;Hgcenimeft fortunahorumtcmporum,quodilliipfi qui per/;

hiberiamp; crcdiuoïuntefleChriftiani, fidem Chn'ftfanam damnent opprimant :aïij per impiasdodrinas,amp; air) rurfus ui,ferro amp; igné. Soinbsp;nunepoftulat propofiti opens ratio, utin altera parte huiuslibridedi^nbsp;rem ate^ often dam, quotinanibus commentis doftrinanoftrepccnifezinbsp;tiç operum bonorum, ab ij fdem aduerfari) s noftris 8C Chriftianenbsp;tatis contaminetur polluatun

Dephartfaicacôtr«tonet cum notificarionc uerp contridonis Ca J» De confeffionedeIi(ftorum:amp;quidfitpeccatauereconfiteri.Caplt;'lnbsp;Efle plura gen era, feu fpecies confeftionistSd de primo quod fît intus,nbsp;in corde,feu coram Dec.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Cap. ïlf

Capdfîf De tertio genereconfeftionis,pro recondliatione»nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Cap.

DeconfefRonepriuata. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Cap.^f

De ph arifaica peccati SC del/dorum confeftîone. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Cap. J

De Ecdefiafticapoteftatetclauibus amp;abfolutione« nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Cap.VI'L

Solius DE I eftcjS^ Domini noftri lefu Chrifti,autoritate,fcupcte'' ftate abfoluta remitterepeccata, Scpronundarefolutos a culpa etnbsp;na»nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Cap. Ia.

Qtiomodo Eccleftg illius miniftris fit tradita poteftas remitt^'' di peccata.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Cap^.

De priuata abfolutione» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Cap. a*»

Nulla peccataremitti pofte, his qui in opera fuarum iufticiarum dudamponuntnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Cap.Ail.

Quid fit allJgare foluere, remitttere ac retinere peccataduo ac cer/ todiferimine.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Cap.XIH.

Contra pharifaicam do(ftrinam,defatisfalt;?lionibus: quetraditaeft a Scholaftids theologis»nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Cap.Xluf

De redemptione noftri qup fada eft per Chriftum: fide redemprio nis,amp; fine operum bonorum»nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Cap.XV.

De afdidlionibus corporalibus fanftorum : quo loco babcri dc^ béant»nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Cap.XVI.

De partibus fatisfadionistquarumtres numerantur a Scholaftids» Eleemofyna, Oratio, ÔC leiunium»nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Cap. XVH

N dodrina de iufti'cacione,quod fæpedidum eft, excatt* rM cndae funt,duæ precipuæ quæftioncs : prior, degratiæ be/nbsp;!nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;neficqserga nos DEl,amp; fidehuius grarig:pofterior autem,'

deoperibusnoftræ obedientieerga DEVM. Ac fan's con j2»quodutracf harum foedecorrumpituraaodoribus ranonis,fchonbsp;°dsTheologis:quorum autoricate amp; iudido,aduerfarp noftri exiftinbsp;^itnosrede premi,amp;iure condemnari: quantum uidelicet atnnet,adnbsp;bonorumoperumdodrinam,quam nostucmur.Et egonbsp;1 detn eorefpexi in huius libri parririoncrquem inftitui,dcfide èC opcnbsp;6nbsp;nbsp;nbsp;contraaduerfariorum opiniones,utcollationedodring noftræ,

p Wuerfariorum omnibus innotefcat, utrj rçrineant uera continentem HRlSTl amp; Apoftolorum dodrinain: nos qui per gratiam prædica/nbsp;ejS jtum fidem gratig, adeoq; operum bonorum dodrinam in locumnbsp;'gnitatemfuam rcponimustan aduerfarrj,quiiufticrjsrau'onis fa/nbsp;operum noftrorum,ita patrocinantur,ut gratiam abijciant, fidem exnbsp;^§oantamp;mcras operum hypocrifesdoceant.

^oftquamigiturpriorem partem abfolui,in quaeainfedatusfum,' contra gratiæ,iuftificationis amp; fidei dodrinam,impio errore tradi

I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;longe pemiuofiorc recepta ÔC adprobata: reliquum cft,ut in

pofteriore confiitatione, quoque tantumlaboremac preftem, 1'^antum pro nominis fui gloria, turn Ecclefiæ ædificatione don auericnbsp;CHRIST VS lES VS. (^arehgepars continebit dodrinam,nbsp;^'^pcnbusnoftriSjfeuobedientig noftræ ergaDeum. Quaminuni/nbsp;^ütn intelUgi uelimunius pcenitentiæ nomine: cum internæ,quænbsp;contriuonis,tumexternæquæeftfitapropricin frudibusexteriori/nbsp;Jsiijftificatorum. Acconftat nosefte debitores illius pocnitentie:hancnbsp;J^nonpropheiæ folum,fed ÔC Chriftusamp; Apoftoli prædicantNecnbsp;^':^ftcxiftere,durareamp;retineri fides, ubi homines flagitiofe, finepoc/nbsp;^otiaSd fine bonis moribusuiuunt Hincipfum quoepChriftumIe/nbsp;, uehemêdflîme exprobrauifle,his qui adprgdicatione fuam nonnbsp;js'ucnt poenitentiam: nimirum incredulis amp; gratiæ contemptoribus.

tth.xi. Atcp idem hovribilibusexemplis horribiliter perituros comi/ ^¦Cosomnesqui nonegcrint pnitentiam.Lucæxiq.

J^cdquando Sophiftæ Sdaduerfarfi noftri dicunt, pernoftrampoe J. ^tiarn remoueri quglibet pcccata,amp; fatisficri pro delidorum pn is;

I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^^^^'thoc falfe atque impie dici. Hac enim aftertione homines fibi

! quod eft folius benefierj coeleftis gratig erga nos, per lefum .^riftum. haucroftatuendumeft: DEOplacerequidemoperisno/nbsp;poenitentiam, fi ex fide procedat. Et ne contritionem quidem fittis

piam e{Te,nifiqLiam midget grade fidestquaiitumuisfitnccefTada.Dß )VS enim gratis ignofcit peccato 8^ delidis noftris: Slt; per grade fidemnbsp;contridonesnoftrasfanat.Deinderequirit.uthancipfamgratiæfjdtm,nbsp;per totam huius iiitæ noftrg nouitatem, qua recedimns a peccato,nbsp;peramur iufticiam,exerceamus.Hucdemümfacït, l'iïud quodeft E-C'nbsp;chïeïisxvin. Omnium iniquitatum eius, quas operatus eft, non rccor/nbsp;dabor*SedScholafticitheologi,8lt;cum his aduerfarrj noftri, fîquiduPnbsp;quâ didutn eft in laudem bonorum operum, amp; de iïlis qui ex fide opelt;nbsp;rantur, ôi. nouande uit^ftudent, idcontinuoadplicantadfuasinasua/nbsp;nas, impias amp; ftuîtas cogitariones radon is, demeritis operum nofiro-'nbsp;rum, Exiftimantenim, quod iufticiam amp; falutem expado mereamur:nbsp;necattendunt,çp bis opinionibus gratiamabqciunt,amp; redemptorcmnbsp;Chriftumneganr»

Cæterum Schoïafticitheologi in prgdicatione pcenitendf, pretei'^ alios infînitos lapfus amp;C errores, quos docent, dupïiciter peccant.*pattesnbsp;quas numerant,nô explicant rede,amp; aliéna pro partibus aflîgnaf tpæ*'nbsp;fMfàicit nitentif. Quanquam enim contritioeft pars pcenitentie: tarnencoittri/nbsp;donis flomine,quid doceturnift frigidiffimas hypocrifes, fingendumnbsp;quod fibi doïeat, peccatores efle amp; peccauifle çquot; Dicuntenim contritionnbsp;nis doloremeïici rationis uiribus amp; libero arbitrio: fomniantmerpnbsp;toriumeflèremiflionispeccati. Sedconftathominem,inquononagitnbsp;fpiritus fan dus, fine ueroodio peccad, Sc fine dolore il lius admiflt, agenbsp;re: talem malle peccato amp;defyderijs eius indulgere,quarn retrahianbsp;peccato,S^odiftè retrabentem. Deinde, lunt certa teftimoniaabiendenbsp;fpiritus CHRISTI,fibi meritumremiflionfs peccadamp;iufticiæ anoganbsp;Cotfeßia, re.Secundo loco,eonfeflionem delidorum faciLuitneceflariam,ib^4^9nbsp;nonbabetpreceptumDEI.EtquoniamprobantRomani Pondfidsdcnbsp;cretum, quo ille edam ab inuids haneextorquet, qui nihil minus funtnbsp;quam uere contrid, peccatores inaliam nouam bypocrifim non modonbsp;intruduntiuerumetiamnoüis alqspeccatis onerant,inogenereconfefnnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i

Satùjiâio. partêpiiitentip,precipiunt:ut pnaspeccatisnoftrisdébitas,perceria

P nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;De calamitatibus ilïis corporaïibus,qüp non iri pernam, fedin corn

RMI. loco dicetur. Pcenpcnim, 8^cruxfeucaftigarionespaternp,Iongifiime t inter fe diffèrunt, Ac poene quidem reciduntin folos impios:crux amp; can

*^'gat«ones ueniunt etiam fupra pios,qui faïui fiunt. In impfjs cnim,qui 'oficreduncÈuangdiohabentfîgnificationemiræ: in pqsautemfunt,'nbsp;j^ftinioniumdiuingclementip ôdpaKrn^curç.NamChriftus, meritonbsp;Ju? paffionis conuerttt nobis omnes pcccan pnas in beatiffimam amp; fanbsp;uberritnam cruccm:qug non tollitur per opcrum noftrorum fansfadionbsp;Ußjfedper ueram pnitentiam mitigatur,et infumma,qugcunq^ cafti/nbsp;g^tiones corporales. Nequeuero homines pij fugiunccrucem, aucinnbsp;^otutnqup-unta fe fublatani:fed oblatam fufcipiunt cum gratiarumadinbsp;®ue,etfuftinent illam cum patientia:ut quam fciunt fibi communem efnbsp;^cutnChrifto, quam G'mul omnes pios oporteat perferre.Deni(^ ne/nbsp;JQpiorum reputat,per ullas calamitates,aut perfecutiones,etiamquasnbsp;^uftinet propter Chriftum, fe pro peccato, aut peccati poen is fatisfaceretnbsp;^mfi ambigere non po{rint,qui uere credunt Ëuangelio, fibi mer cedenbsp;^^Pofitam efle, amp; premium fuorum laborum 8lt; afflidionum in coclis»nbsp;Quoduerodepurgacorrj poenis fcholaftici Theologi indodrinanbsp;Usfaftionum difputant,id mere fabulofum fiditium commentum efLnbsp;^sdticdiutius moras traham,iam mox de ipfare dicere ordiar.

Q*Ontritionemigitur, Scholaftid theoïogi,dicuntefle dolorem* . '^uoluntarie pro peccatisaflumptum: cumpropofico confiten diSlt;nbsp;^^ufaciendi.Sic autem ftatuunt:quodillum contritionis dolorem,ho/nbsp;mpius Sc peccator poflit ac debeat ipfe fibi concipere: fi quidem effinbsp;^*^Ium,fi legem infpiciamus,Sc cogitemus atcpdilcamusquantaspnbsp;mereantur peccatores 8C tranfgreflbrcs legis;ac rurfus,quæ prgnbsp;leruantibus legem fint propofita: ut nihil magis Judaicum dici uelnbsp;^^gitari poflït. Addunt tarnen, quon iam con tritio debeat eflè dolor,nbsp;*'^*1 tantum elt; mau poenarum ortus,uerumetiamex diledionerfita finnbsp;em diledionem in cotritione exiftere polfe: cum impolTibile fit,nbsp;Uiari D E V M uel legem, nifiab his qui in gratuitas Euangelij pro/nbsp;ufiones credunt.Quarum fidem non modo nufquam docenttuerumnbsp;opprimunt,per fuas impiasdodrinas, de merito amp; dignitate iu/nbsp;ciarum noftrarum, ^præire hanc pei fedam contritionem,quæ fit me/nbsp;j. ^fia remiflionis peccati, quendam dolorem, qui ex metu poenarumnbsp;Um oriatur,ÖCcareat diledione. Atq^ hunc uocat attritionem: quænbsp;®mfi nonmereaturhomini faluationem, tarnenproximedifponat eunbsp;uiledionis meritum,per quam falu s obtineatur. Fieri igitur ex attrinbsp;Ue contrition?, per accefiionem diIedionis:queimpioöCpeccatori renbsp;*ionem delidorum mereacur; modo ne délit fie cçntrito, uoluntasnbsp;'^tendi Sc fatisfaci^îdû

Hæc inam'a 8C pharifaica commenta quid ualeant,efSci3nt,d c|uor fum tendant, docui tota fuperiore huius Iibri parte. Nam in fc coniin«^nbsp;do(flrinamdemeritocongruiamp;condigni:Item, defide quæ fined*nbsp;dioneamp;perfe, hoceft, fineoperummerito, nulli profit. Fidetncnnbsp;perfcjintelliguntremeflèinutilemamp;mortuam:idcorequiruncine^nbsp;ledionemjquamadpelïantformam gratiæ gratum facienris.Cuniie^nbsp;tiant propter diledionem refpici impium,coram D E O,amp;faluar*'^^*nbsp;fi gratiæ promiflionem per fidemadprehendat. Hge igitur pern*^*nbsp;dogmataitrahuntfecumingentem ruinamfi'dei, uericultusnbsp;tiuspietacisChriftianæ. Ideo omnium uotisamp; ftudrjsmerentnrfep^nbsp;bari,retjciamp;damnari.

Anßtuoluit» nbsp;nbsp;Ergo, cum in definitione contritionis Scholaftici theolog* tribu^*^

iTcontr^» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pcccatori,uim clidendi uoluetarium dolorem pro pdt2ri^,'\

neimpi], gocium internum amp; fpirituale cordis, ftatim in ipfis foribus raanifefto errore impingunt, amp; labuntur a ueritateuerbiüEfiö^^nbsp;mulpalamfaciuntjfe in tota contritionisdodlrinanon prædio*'^^nbsp;perpetuam quandam hypocrifim Sifimulauonem dolorisdep^*-^?^^nbsp;Quomodo enim carnalis natura poilet ucre,dolere,odio peetî'nbsp;nihil perinde affelt;ftet,atc]p ingenita defideria explere:amp; doleatjtjüodnbsp;mnibusperexperientiam notiffimumeft,doleat inquam fupra mod gt;nbsp;quamdici autcredipoteft,feretrahiatquc arceri nefaciatdcfyderianbsp;niszcum præferrim intelligit quantarum pccnarum comrninationinnbsp;arceatur.In iftis anguftrjsdeprehenfi, fimulare pofTunt dolorem, odgt;nbsp;amp;fugam peccati,quidam pharifaici fpirituszfeduerum dolorem,ne*^nbsp;odium peccati fuis uiribus non poiruntconcipcre.Quiseft enim oinnnbsp;urn hominum,quem non delelt;Set fuis cupiditatibus frena laxare.pot*^nbsp;quam amet uinciri amp; abftrah i ab illisC' Et qui doleat ex animo,contra^'^nbsp;uin facienszaut cogitans fe ilia quæpiignantdiuinis legibus aliquan^nbsp;admififlèC Nifi metus pccnarum eo adigatipfum. Sed eft ne dolor mnbsp;uoluntariuSjCtnon potius uiolentus amp; coaditiusdoIorCAutcertep^nbsp;rifaicusamp;fidusdclor,in illis quiadhucfuntquietoanimo,amp;quosl^nbsp;nondum terruituereCQuid multis,ucrus dolor de pcccato, non eft^nbsp;nus operatio amp; effèdus fpiritus fandi, quam aliæintemæamp;fpibt**nbsp;les uirtutes.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;z

Porro, quia Scholaftici dicuntex attritionc fiericontritioncm: nf\ merito ifbtusuiolenti,feu pharifaidècfilt;ftidoloris,'infundaturnbsp;diledio, per quam donum remififionis peccati fibi mcreatur.Nônenbsp;ftupido èi. blaiphemo commento abijdunt gratiam amp; redempto*'*nbsp;CHRISTI beneficium negantCNamremiftiopeccati aliter nulfito^nbsp;tingit,quam perfoIamfi'dègratuitgmifericordiæDEI, propter iuft*nbsp;catorem amp; redemptorem CHRIST V M, Deinde,quibusobfecro

Pf«risprobant,oftenduntacclocent,exâttriaone,qugminus quam ni/ a» txattri, contn'tionem'rQuanquam fi aliquidefiecattritio, nihil effet done fiatcS^nbsp;plcnifliinus impfjffimarum blafphemiarum dolorraut pharifaicus,nbsp;dixijamp;fidus dolor. Sed ubi eft quæfotlla aan'rio in fcripturis,nomi

^S^rc diftincfira a contritione, ita utdiftinguitur a SophiftisCAt, in/ Ws,fatiseftmagiftrisnoftrispronundareuel dereincomperta: 8c no/nbsp;^^fiddarticuloscôdere. Vulgi,indodorum hominumjeftaftenfuninbsp;^^ere amp;credere.Äud«o, fed extra iocum:hoccerteniminrnauda(fternbsp;wio requirunt a nobis: amp; hac tyrannidediu iam ufi funt in Eççîefia:nbsp;^^5«iamopprcflerunt Chriftianifmum. Et nullus propc monachusnbsp;Ij'^^cuius fomnia non præfcripferunt nobis pro articulis fidei:fed poftnbsp;^S^tanonimperabuntinEcclefia.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;prfiâatfHc

. b^cnicp quod adhabitum dilcftionisattinet,qui promerito attritîo ütcnem cott infonditur homini a D E O, id fimiïiter pro mcra libi/nbsp;leftfçhoïafticis Thcologis.Nam obfecro te,quomodo di/nbsp;q- ^^gis ôd Delfumma,pofiètexiftere cum dolorecontritionis: quinbsp;hominem defperare amp; fugere D EI con fpecftum, planequeodifienbsp;Euangelij fidem mitjgçi.urç' Atnbsp;fjj ^bftici, uanitatishypocrifeosdodores, nihilufquam dicuntdenbsp;lonbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;loqui,quia impediuntur per if^

j^^^uos errores,de merito carnalium iufticiar um noftrarum, Quapro/ ^aKnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;prædicant,etiam coacti. Qui poftet enim locum

5e fidei doctrina de gratuita gratia, Sf gratuito beneficio redempti/ CHRIST VM,apudeos quiexiftimant, quod priuatisoperû

K nbsp;nbsp;nbsp;um iufticns èC peccati remiffionem amp;uitam æternam nobis rnç«lt;

«liij ^^^c'quanta hæcblafpbemia eft, fingere,quod fpiritus fandus,^ Deumamp; legem, per legem, id eft, operumnbsp;mérita, detur^T Quemconftateffundiineosqui Epangelionbsp;eTundi propter folû CHRIST VM,gratuitaliberalitate minbsp;Dei.Tit.irj.SedScholaftieihoccommentodile(ftionis,at/nbsp;^^iinfuftjcauereinfamiamnominisPelagianorum, ptah'asdixi,nbsp;cauti.Quid refert enim,fi aut neges aper/nbsp;amp;cauillationibus illam irride/

ferenda hæc uana amp; impiacommcntatncq? plane ra/ IliïpidiftimorumSophiftarum, ignorantiumfcripturas,nbsp;^tone infanientium îlcilicet, ne fibi pereant iftæ præclaræ uirtti/nbsp;X

COMMENT. DB P OB N 1 T Ä N têsïiberî athitrrjtS^ dcinpsnon men'torigfaluarionisenècxiftiniöiW^*nbsp;HocaiimipfiquoC^ Pdagiodoïuiüadeout malletCHRlSTIglor*3nbsp;fubuerti amp; pcrire,ipfîus quoque gratiæ feu mifericordiæ Dci gioris^nbsp;quamglorias lufticigcarnisinanespericlitartSed rededamnatus,^'nbsp;patribus orthodoxisî quo eodem iudido oportet pernitiofaiflato^nbsp;menta Sophiftarum^quæ dixi,repudiare. Primum,quia excitant in nnbsp;minefiduciamScgloriationem, quam habetinfuapharifaicanbsp;iufticias carnisrdeinde aboient in co uerum DBI timorem,ut nccaai^nbsp;ram contritionem unquam perucnire queat. Quia retinen t illû innbsp;rantia fui peccati:quod cum quanto malo hominis peccatorisnbsp;de expofui,Iibroprimo» Deniq^amp;gratiæfidem, SCcognidonisIt^nbsp;ÇH RIST Ijfine qua nemo faluus effepoteft, penitus extingunnt» jnbsp;Quod uero Scholafticitribuuntcontritioni,operinbsp;, miflionispeccati,eoipfoquoc^produnt, quanta ignorantianonlonbsp;gratiæ,Chriftièi.uerp fidei,feteneat: uerumetiam legis. Sicnbsp;fecuri,quando confeien tias fuas pharifaice exploran t: amp; pçccatum t ,nbsp;perobdudum faciei Mofiuelumintuentur: amp;non infpiciunti*^^ypnbsp;(inem amp; claritatem,qua cernerentimpoflîbilia, alegefpir/tual*^nbsp;na, omni carnipræcepta efiè: ut peragnitionem ÔC confeÆo'^^nbsp;pcccatiuere coram Deohumiliarentur.Idcircoenimiudicijs-Dc*^^nbsp;ri non poifuntmeefitiregratiam Icfu Chrifti»

Age uero,quandô incidimusin locum de pharifaica contrition^ camusillaoccafiorie nonnihilamp; deueritate contritionis: quanqn^f^ .nbsp;pSTttX hacipfacopiofefcripfimusiibropnmo» Sed nihiluetateti2mfa^^jjjnbsp;coiurüiotte. dam de eadem feribere : fi omnino fieri poflït,ullo noftro labored^^,^^nbsp;damus in uerbi Dei prædicatione, utad ueram contritionemptrn^nbsp;mus amp;uerc humiliemur coram Deo» Alioquienimnihilproclrlnbsp;commends inutdibus Si pemidofis Sophiftarum difputare: niÜnbsp;tatis dodrina illis per comparadonem adhibeatur. Namnbsp;trarius error clarius cerni poteftr amp; fcclicius extirpari, eliminartnbsp;profligari»nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;, df

Dokr etKtri nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tiullus pius dolor eft in primis modbus ueræ contritionisïQ^

homo peccator auerfetur, odiat ac declinet peccatum, doleat de U P ofïenfo.Sedadeft quidam ah'us dolor, quemgrgnitmetuspcenarnnbsp;quæ pcccatis debentur: 8^ in illo retinetur amoramp; uoluptasnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i

di.In hoe nihil tam dolethomini,quam quod non licet impunep^*-!^ re:8Ccumfummalicentia uoluptatescarnisexplere. Quare huiusonbsp;ris longe alius effedus eft, quam a plerifcp folet caraalibus rogitan^^^nbsp;bus imaginari» Sequitur enim ilium cû odium amp; fuga legis S^dci.*^,nbsp;nbsp;nbsp;i

LIBER. SECVNDVS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;U«

ïHnare poffit,tunc ruit cum fumma impatientia,n:c fine grauiflimis irg w^doloris blafphemijs contra DEVM, in defperadonem. Sophiftæsnbsp;'leroexiftimant dolorem contritionis rcmeflètamquiçtamjleuem, açnbsp;pladdam,ut in illo homo impius amp; peeçator poflît pie dQlçre,de DEOnbsp;offenfo.amp;meditari odiumamp;fugampeccati*Sedfiç6^çilç folçntociofîinbsp;ngenia^atqueinçxperta»

T U uero cogitabis ÔC fcias,quifquiscs Chriftianeledor,ueri difçcni .nbsp;nbsp;nbsp;cupidus,effe in contritione maximos amp; grauiflîmos terrores, dolorê

^perrimarum perturbationum pleniHîmumî qui hominemprorfus de ^tudeijciatjÔdnihil rediiagere iinat, nihil pio amp;meditato animq fta-*nbsp;excitât quidem amp; inçutiç D E V S,Iegefua^fpiritufatinbsp;perreuelationem, oftenfionemamp;accufationem noftri peççatiiiinbsp;'^nfdentia; taies actantos, ut uehementerexcrucientanimum peccato««nbsp;planecp in defperationem falutis conpciant, cum fumma inpatien/nbsp;ira,murmure8ôblafphcmiiscontraDeum,Quale§fuerunt inepnnbsp;^itioneCainJudæ, qui prodiditCHRIST VM,Ô^fimilium,At^nbsp;^üehos effedlus contritionis ÔÇ dploris fi uidiflentScholaftici,rion trPnbsp;quot;riffent taies motus ôi. adioneshomini çontrito,utquibus upluntarienbsp;^^hatdepeccato ÔCtranfgreflîonibus contra legem admiifis, odiatSénbsp;^giatpeccatum, fände atque inculpate uiuatîmulto minus rneritumnbsp;'^^ifïionispeccatit

Terrer igiturpeccatorem uerax contritio, fàcitcç ilium de operum orum iufticia, fauorenuminis8lt; faluationis/prorfus defperare:uçnbsp;confolatio per Euangeliwm illifuccurrat,nihilquam graues blaf/nbsp;Phemiæregnare in eo poflînt.Siçenim, ut dixi,pronundare oportet,'nbsp;Reuera çontritione,hominisnondum illuminati per gratiæ,Euangeh)nbsp;^notninislESV CHRISTI fidem» Neep enim eft uHus piys dolornbsp;'^ontriqone, quem non mitigarit Euangelq confolatio. Facinorofugnbsp;P» de quo eft Lucæ xxiq.pie doluit: fed agente iam in eo gratiae fide«nbsp;^defimilibus dicendu eft,quos dolentes Euangelq fides in fpê gratig enbsp;*^^it.Per Euangeliûenim (anatur cÔterritaet côtrita çordatprius per (e.^nbsp;, ^''^jpeccad amp; iræ DEI cogn itionem faudata amp; oonfrada. Cum autemnbsp;! ^dîolJ^ft{q Euangelium nufquam doceant,neque poftint illud pure dp .nbsp;1 ^^¦^iftantibusjuiaelicetjprincipijsillisjfuaeipforum theologian,de quinbsp; ^'^spauloante,amp;infiiperiore parte tamfufedidum eft:facile intelliginbsp;I quid agantinEcclefns.NecefTeeft enim» utvjelpharifaiçam hy/nbsp;f^fdfimdoceanttuel pîerifque autores fiant perpétuas dçfpcrarionis,'nbsp;, Cum ergo de cauffîs contritionisdifputaturapud SçhoIafticQs,it|nbsp;^nt quidem legem cogitare, infpicere poenas ÔC pranmia î amp; fie cond/ DeeaußteStnbsp;^^aliquem piumdolorem,meditari(ugamamp; odium peccati, fefequenbsp;præparare ÔC falutem mereri: prorfus pharifaiee amp; humano mo/

rc. Quafilex Dci implerianobispoflit: autquafi l'ufh'da cxkgibuspetenda:in quitus eftiaqueus, mors ôi damnauo.Lcxen^^nbsp;uirtus peccati:pcccatum aculeus monis. Ergo, quia Icxretgitpeclt;^^»nbsp;quo nemo abefle,et iufticiam cam requiric,quam nemo (Xïfeft pT?^,nbsp;non eft cauflà pq doloris in contnrione:fed, ut dixi,odienuscum»^nbsp;cupiditaribus noftrisrefiftit:hoc eft, DeumSdIeg;em, utcunt^^fonsnbsp;mulet homo ftudium DEI,amp; legis arnorem, Porro, rcudatoroP^nbsp;tqs iudicio DBI,fubito cadunt a nduda operum ,quibus prias ôil* 1^nbsp;Deum fibi colere,amp; ruuntin defperarionem.Nam DBVnbsp;tet puris animis S)C. fpirituum puritate a nobis adorari coli:nbsp;na operum iuftida multas immundidas habet amp;grauiflîmos dotenbsp;atep pcccata.IdeonequepîacareDêum, net^confcientiasludaniesp*nbsp;cificare poteft. Sed homo induct gratia remiffionepeccatigf?^^nbsp;ut fie ueraciter dolere de admifus contra legçm, Deum pumco*'^nbsp;amp;pio oWequio poflît glorificare. Et in uera contriiioneutihd«^^nbsp;eft cernere et experiri quam habemus impia èc immunda cords:^^^^nbsp;illagratia remiflîonispeccati gratuita indigemusadhosquos,di^pfnbsp;nés. Experientiaenim notiflîmum eftomnibus, neminemnbsp;Icgem amare amp; fpiritu faccre; modo rgs ad ferium animi iudid'i^nbsp;reuocetur.

ïnhypocritis,quiucrbumDei per tranfennaminfpiciunt,no^*'^ fta Icgis facie, nïhilmirum eft, hæc occulta, SC latentia fubnbsp;quam cognofei. Nunquam enim conferunt uires fuas cum dodni»^nbsp;gisfpirituali. Legern enim non habent, nifi proopei'umnbsp;doéirinaîneque uidentimpoflibiliacarnali naturæinlege precipi*nbsp;prgcipuum legisufum officium ignorant: pharifaids opinio^^,nbsp;exegeati. Leuiculum eft enim,quod per legem Dei ab externis uidjsnbsp;ftrahimur: in comparationegrauiflîmi peccati amp; immundfdarom eonbsp;dis,quas lex retegit,reuelat,oftendit,accufat èi. damnat. Nam amp;nbsp;cio legis naturae poffumus abftrah i ab externis delidis: fed immune*nbsp;das cordis nemo uidet tanta peccata effe,quanta prædicantur per Itg^*nbsp;amp; fine benefido legisillae quidem nunquam poflent fans cognofd*nbsp;quetta*Jatent frequenter, imo nunquam non, fub fpeciofilfimisopt*^.nbsp;bus hypocritarum grauiffîma peccata: multo periculofius latent,ejunbsp;retegantur. Quanquam dumreteguntur hominem magispeccato*'^^nbsp;efficiannamp;grauius reum coram DEO.Sed retedahumiliantpece?*^nbsp;rem, ne infeamp; iufticiasfuaspharifaicas, immundas amp; imperfeclast*^nbsp;fidat:fed det gloriam Deo,confitcatur fuum peccatum, imploret gra^^^nbsp;qugratremiflionem peccati per gratiam,Ôdfîceffügiatiram Dei atlt;^nbsp;temam condemnationem. Sicut utriufep horum pulcherrimanbsp;eftLucaexviij.Primum dequodamPharifpo,impiohomine,0^gt;3'nbsp;' 'nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tortt

L I B B R. s E C V N D V s; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,S3

ore tarnen iuftidarum fuarum coram Deo : deindecuiufdam publica^ »hominis quidem peccatorisjed perfidem gratiæ conuerfi, Sgt;C inuotanbsp;s Deum, ilium que uere glorificantis*

Quareutiliffimumcftjhomini iuftificando,diligcnterexerccriin le j^xcMfieS gisfpirituali do(ffrina:qua erudiatur,fe non modo dcbitoremeflecjuitis trUionis.nbsp;leuexternæiufticiæ:fed uel maxime iufticiæ internæ cordis. Ph arifaicunbsp;woremefle,exiftimare quod legifatisfatffum fit obedientiancftraex-*nbsp;*erna:amp; quod hac iufticiam amp; falutemmcreamur. Coram Deoenim nçnbsp;«fleeft perfedillime puros efle ab omni peccato,intus amp; extra, qui fabnbsp;oi fieri debent. V t igitur dolorem aliquem uerum ac pium eoncipias denbsp;f^tooffenfo per peccatum,uerum Deitimorem Slt; eontritionem,id ebnbsp;hcitur quidem perlegem:fed qua Deus interna amp; fpirituali efficatiacornbsp;^busnoftris foquitur,acdocet quomodo quilibet immundi afïçcflus innbsp;obis,quia legi aduerfaatur,fint ueraamp;damnabiliapeccata corâ Deo,nbsp;bitamen confolatio per Euangelium accedat:qua corda noftra ab odionbsp;lt;^ontra DEV M amp; legem, Si a defperatione feruentur, Hine pro ilia punbsp;¦itate contritionis frequenter precantur fanefirq uor: preces inirritumnbsp;^derent. Si fruftra mitterentur, fi ipfi cfficere noffris uiribus ueram

contrition cm pofTemus.Nos enim cum lege commifli, fine gracias ^Piritu^non poflùmusnifi impie conteri.Huc facit illud Dauidis,fpfa!,nbsp;Cor mundum créa in me Deus,amp; fpiritum reótum renouaintra me,nbsp;hem illud Hiere.xxxi.Cafligaffi me DOMINE amp; erudûus fum: quafinbsp;'ouenculus indomitus.Conuerte me domine, Siconuertarîquia tu Donbsp;linusdeusmeus. Poftquam enim conuertiftime, egipn(ienriam:amp; nbsp;Poftquam oftendifti mihi erubui, Quoniam fuflinui opprobrium ado/nbsp;^cfcentiæmeæ, Sed in fumma, qui horura rationem ignorant, nullumnbsp;^gratip,nequeinuocationis ufumdocerepoGtine,

Sed nunc feorfimdoctrinam legis infpiciamus. Si uideamus quomo '^0 faciat ad contritionem:Slt; non modo non fit iuff iciæ Si faluationis donbsp;^dna,fed uirtus peccati Si cauflà defperarionis,ef qui gratîæ Euangelrjnbsp;'ftignarus.Præcipit ergo lex deuero timoré Dei :quem retinere debexnbsp;*^18 in omnibuscogitarionibus, diâis, confilijs, iludijsSifadis no/nbsp;per hanetotam uitam, quæ hic uiuitur. Et cum qui femel amittit,nbsp;^lt;pretinetfemper,ismereturæternamdamnationem. Sedquotobie/nbsp;^*odabis,qui ilium pure habuerint,uel ad momentû temporis,in Omninbsp;'â uita;Timereenim Deum,ut hornbilem iudicem, hocimpiumeffnbsp;^blafphemum:fic enimtmaginamurDeum,aiiumquameft, Etenimnbsp;p'iiiscft deus,Ôdimmenfemiferationis omnibusinuocantibuscum,nbsp;fan dus ille timor quo uult a nobis coli, permixtuseffe debuita/nbsp;^i^re DEI: ut quantum abifraheret pius timor,nequa in re Deû offen/nbsp;^¦anus, tantum amor Dei inflammaret animosnoftros,utin glorb

amdei omnia reda, decentia pia ageremus,parati uel mortem pro ft**-la pati» Scd protinus cum nafctmur caremus tllotimoré: èi.nunquatu habemus eumi Sicut nec alios motus fpirituales bonos : nift quatcnusnbsp;excitantur in natura, per fidem gratiæ remiffionis pcccati propt^nbsp;C H RIS T VM,renouata.

Hie fi quis diligenter excutiat alios motus in tern os fan dos,öuos Mamp;winteranbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Tnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;onbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' T' 1 Ofnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1 Tnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp; rt?

ni^requifiti nbsp;nbsp;nobi's rcquint:uidchct,amons, riduciæ oC Ipei in dcunxltecn

innæ in omnibuscalamitatibus amp; morte :quam obfecro lernam uidoruf^ fwlale^is, hicreperiatcHos enim conftat in prima tabula mandato primo requit*-ficut amp; Mofe exponit: Deut. vi,Slt; Hieremias capite ix.Debemusis?**^nbsp;deo fummumamorem, in omnibus amp; fuper omnia: fummam fidudau*

^ionis nos dèbitorcs eflcjteftatur illud Lucæ vi. Eftote mifericordes, ^icut pater ueftçr cleftis mifericors eft. lubetigitur benignos eHe^ clenbsp;mentesacbeneßcos, plane in omnes: adhæc tolerantes iniuriarum,nçnbsp;offenfi uindidam quæramus: 8lt; omnino taies, quales nos Paulus de/nbsp;fcribit,in diledionisuirtute.bCor.xin.Hocenim eftpcrfçdumefte innbsp;diledione:quæ ÔC Matth, v.præcipitur: Eftote igitur nos perfedi, ficutnbsp;pater uefter cleftis perfedus eft. Neeç uero minus lex Mofaicanbsp;bjneperfedionem a nobis requirit:(ic enim eft Leuit.ix.Sandi efto/nbsp;^e-quiaegofandus fum DOMINVS deusuefter.Sedquiseft oimnbsp;^lominura quinonplurimumdeficiatinhac perfedadiledioneC' Imonbsp;quinon infinitismodispeccet in earn: amp; non cupiat ualde, eius non eftènbsp;debitorC Nam SéSophiftædiligentiflime cauent in dogmatibusfuis,nbsp;eredatur quod illius debitores fimus: ita fcilicct dolet iftis DE V M,nbsp;effendi pcceato,qui fuiscontritionibusmereri quærunt, cumrcmiftioznbsp;^mpeccati,tum aetemam uitam, Sed quidniere3nrur,exmeaconatiQ/nbsp;non obfcure intclhgis.

^lyid quod lex iplamquoc^concupifcentiam damnat: a qua nemo ^'^quam potuit sbefleC Et » Ila quanta uicia in fe habet'Nam régnât in eanbsp;®^întiajambiuo,æmulatio,ira,odium,inuidentia,immifericordia,cu/nbsp;Mitas uindidæ, dolor S^trifticia in rebus proximilætisacprofperis,nbsp;f^''?fertim aduerfarq amp; inimici, gaudium amp; uoluptas fi male cadant ÔCnbsp;^f^'gantur proximi bona, quæ cupiditates quam impip fint amp; crude/-quis poteft fatis explicare; Et tarnen funt in car nali natura:quod expçnbsp;^Mr, collata diledtonenoftraadinimicos. Eteoteftimonioconuin/nbsp;''mur,quod neminem fyncerediligimus:amp; quod pleni fiuiiusimpijffi/nbsp;cupiditatum. Sed S^quiaffedusSd defideria regnant in nobis,nbsp;^^quamuis intempcrantiam:crapulæ,ebrietatis,ocrj,ueneris, amp; immonbsp;. luxusjin rebus omnibus,uelut indumentorum ct fimilium.* In hûçnbsp;'Ritur modum carnalis natura femper aduerfatur et répugnât legi DEEnbsp;n' 'pßsquoque fandis grauiflîmoslabores femper exhibeat. Sicutteznbsp;'^iirPaulus:Gal.v,Caro enimconcupifcit aduerfus fpiritum. etc. Eçnbsp;^'^nolaftidpulchri dodores,exiftimantquod homo intelligenspeccatinbsp;^malorumfuorum,quæpeccantibusdebentur, poftît pie dolore, muznbsp;^^^canimum,fugerepeccatum, et falutemmereri Quafihomoimpiusnbsp;^peccator carnalem naturam exuere poftit: et totam a fe deponere,nbsp;X^emadmodum tunica et ueftimentum aliquod corporis abrjeitur*nbsp;nouam et fpiritualem naturam aflumerc: quam nemo conferrçnbsp;nifi ille qui condiditomnia, et cuius eftomniarenouare. Sednbsp;^olaftid^em et cauflam non aguntferio: tantumdepharifaiciscubnbsp;'^^^snugantur.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.

deexternisoperibusSC factis foîumexponunt.Taïesennn exiftimant» fenihildebere DEOjquamdoIerealiquantuIunijfiquoextcrno dc^nbsp;lidlo Deum oftcnderintaliquando:amp;curare,utrehquisa(îîionibusfugnbsp;uitæDE V M iterum reconcilient fibi amp; faluationem mereantur. Quanbsp;quam mirum eft quomodo ftatuant affè(ftus cordis cHe in hominispo^nbsp;teftateificuteft dolor, amor,fidudaamp;fpes in ÜeumuNifiquodintuff*nbsp;iubent pnas amp;præmia in lege propoG'taîutpharifaice èi. uiolentero/nbsp;mniaageredoceanu Nos uerofeiamus, DEVMnonfolum externanbsp;delidla per legem aceufare : fed internam maliciam èi. naturæ immundi/nbsp;cicm omnium maxime. Non tyrannice quidem, utomnes perdat.'icdnbsp;pro rigore ueritatis Sc iufticiæ, ut homines humilier, 8^ per cognitioncnbsp;peccati in gratiam fuamtrahat: denique receptosin gratiam, propternbsp;fidemin CHRIST VM,renouer amp;:gubernetfpiritufan Cto,utdeo pernbsp;iufticiam cordis feruiant, amp; a peccato Ôd morte îaluentur. Longeautenbsp;uaniftimum eft,affîrmare decontritione,quodremiftîonempeecatimenbsp;reatur: quia ubi uerax eft, facit hominem magis peccacorem,v^doati,nbsp;grauiusreum. Habet effèdum contrarium iuftificationiseftèdu: denbsp;quo Paulus in epiftolaad Roman.capitevq. luftificaticnimpetß^'^^»nbsp;jpacem habemus cumdeo: amp; gloriamur fub fpe gloriæ filiorum dei.nbsp;Sedefteäus conrritionis, eftlegisefFedus: ideonon folumnon pacificnbsp;eat,non tranquillat confeientias noftras: fcdamp;'grauiftimeterritosamp;cxnbsp;cruciatosabqcitin fempiternamdefperationem,iram amp; condemnaoo/nbsp;nem, nifi per gratiam Euangelrj reftituamur in falutem.

In fumma, cognüiopeccati intern i omnium maxime opus eCt bo/ ueraanimi contritione. Primum,utßduciamnbsp;Quorum operumamp;carnalis iufticiæa fedeponat. Hæccnimimpeditncnbsp;a deo recipi in gratiam poftit.fiquidem fuperbisrefiftit,humilibus autenbsp;dargratiam. Ethancimpiam amp;pernitiofamfuperbiamtamen, docentnbsp;tanquam pium amp; fandum opus Sophiftæ. Deinde,ut uerehumilia/nbsp;tus coram deo,per peccati fui cognitionem,quæratetiam iihus rcmiffionbsp;nem,fedfide promiiïionis Euangclrj, propter CHRIST VM.Cumnbsp;enim fides promiflionis Euangeltj acceditad contritionem,animuspecnbsp;catoris inter paucresdefperationisdeprehenfus iterum confînnatur denbsp;gratiaamp;in fpemuitææternæerigitur.Ettunc oriturquidempius dolornbsp;in hominecontricoiÔdimpiusilkquiprioraderattotusfugatur. Hicfenbsp;rio dolent homines: de deo tam propitio amp; clemente pâtre in tantumnbsp;offcnfo.Et cauentqui huiufmodifunt,neampliusoffendant: fed ipfîusnbsp;uolun tati feruian t in omn ibus per omn ia. Âut ccrte,G q ua earn is im/nbsp;becillitate amp; tyrannide peccati uidi fucrint,utlabantur:moxiterumre/nbsp;furguncapeccato, ac perguntaliquantocautiusin uita fuadeumglori/nbsp;ficare,neiterum a peccato fuperentur. Quanquamifti non G'ntpropi^nbsp;eftedus

jMus contrition is: fed fidei qua cor contritum fa natur utfubindemc^-«us habcat, oaudeat ac lætctur in D B O,domino feruatorc IBSVÎ CHRISTO.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;¦

Sedeontritioiperfe confyderata, reseft triftiffiina6lt; amariflïmazÔf ^olorem iftius omnes Rigiunt amp; auerfantur. Tantum abeft 14 t elicerc uenbsp;Nihil enim tarn contrarium öi inuifum çft hominis naturæ, atquenbsp;conteri: nihil gque refugitnbsp;nbsp;odit, homo Euangelij ignarus.Ocz

^^it enim in uera contritione homini illlud horribik fpcdrum iræ ^^»niortis amp; ætemæ malcdidionistde quibus lex condonatur. Bt quonbsp;eflepoffetuoluntarium homintsopus, ôirarionisludusÇ'uideli-*nbsp;amannidinis delperationis pleniflima. Hæcigitur uis çft uergnbsp;^ntritionis,amp; ifti effedus, exçitarein bpmineiram Si odium contra le-*nbsp;Si deumtel nouiffimo protrudercin defperationem,terroribus pecnbsp;Sil^is uidum. Qpæ enim confcientia uincere poftet hanc horriznbsp;yuem legis uocçm,qnæ damat:maledidus omnis, qui non permanetnbsp;'^otnnibus,quæ fcdpta fnnt in libro legis, utfaciaceaC Si ignara fit Eunbsp;de CHRISTO: Si nefçiatoppqnere hoc gratiæ teftipapnium.nbsp;legis Chriftus ad iufticiam omni crcdenti, feu iIlud:Non eftis,nbsp;hgejed fub gratia.Siue illud: CHRIST VS nos redemit de malenbsp;legis, fadus pro nobis maledidum. Siue deniquequodcuncp îb'nbsp;**^lt;1 ex Eu angelio,quodteftetur, nos per CHRIST VMIiberatpseflcnbsp;®pfccato,ira Si maledidionibus legis, quatenus in eum credimus.

CiquetexhisQmnibus,quædixi,in hune locum, quanta fit uanitas '^ftrinæ fcholafticorum Theologorum decontritione. Nam quia oz.nbsp;tandem ueritatem legisiudicio dei omnibus confdentqs reueiaznbsp;f'îcerteçQs^ quiparum exçrcirati funt, ad uincendum terrores pcccati Sinbsp;perEuangelnfidern,in indicium æternçç mortis abqciunt. Alios,nbsp;'l^Qsfanare uidentur Si curare, efficiuntridiculoslwpoçritas: fqperbiznbsp;dere nihili,imo peccato,tanquam dç perfediflirpa iuftiqa,coraninbsp;P bO. Quo quid miferius Si calamitofi'us eflepoftît,quamhominçnbsp;Pcrfijafo de deo Nifi tandem per gratiam liberetur ab erroribusnbsp;, ^^^s,8icamperniciofis.Peruerfaimpietasitafentitacftatuitdedeo,quanbsp;jnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;legem fuam nnlla alia peccataiqnobis reprehendati præterquana

^'^^poteftacfolet captusnaturalisreprehendere Si damnare:^ uis raz ^quot;^fiisaliquo modofuperare. Quodfiiia eftèt, tune uere nihil baberctnbsp;homo lege diuinatmulîo minus gratig et Euâgelr) lucg.Perratioznbsp;enim fan's erudiretur: qua qui bene uceret,beatus eftèt: qui autemtnbsp;^abuteretur,ei eftçt pereundum.Ideo nihil funt Scholaftici theologi,nbsp;^ntum attinet ad dodrinam de contritione Si iuftificatione,nifi ratioznbsp;^^odores.Lege perniciofe abutuntur: èC. Euangelf) prædicationen^nbsp;^^quam atiingunt. Quare non habemus opws ulteriore Si firmiore cq

COMMENT, DE P OE N I BN Ti . futatione, contra uam'tatem dogmatumprædi'cflorum de contra*nbsp;qu^tamapcrtouani'tatcmproduntfuam,amp;ipfafc confutant,

Depropofito confitendi èi. fatisfaciendi utrum fit in oportet difputareîfî præfertim loquarisde contritione,quamnbsp;cidocent» Facile cft de refléta amp; pharifaicaqniduis fingerenbsp;Nos tarnen amp; de confeHione deliélorum ôi. fatisfaéfionibusnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lt;

SEcunda pars pm'tentiæ ponitur afcholaftids Theologis conf^^ deliélorumrnecnumeraturin illa,nifi qugfacerdotum minnenonbsp;ldtgt;ratur,5ô totaeftiurishumani.De qua ponnficiuscanonextal»^quot;?*'nbsp;uerba: Omnisutriufque fexus fidelis, poftquam ad annos difn'en®**nbsp;peruenerit, omnia peccatafiia faltem femel in anno fidelitercoi^^^f^nbsp;propriofacerdoti.HancmonftrarcpoflSmmuIrisnominibusingt;P*^ ,nbsp;Primum, quia fingitur necelTaria ad faluationem effe,quæ finrHnnbsp;to D EI docetur. Vtnon poflît nifi hypocritas efficere,nifinbsp;quatur: S^uolentibuseamfacere, feu proiuftitutione amp; confié®nbsp;pro confolationc permittatur,auc confufatur. Deind e, quianbsp;Chriftianam opprimitîôd Chriftianis grauius iiigupi inijcitgt;4^^înbsp;quam impofitum fuit ludæiStCogit enim pharifaico præçepto illmsiU''nbsp;ftitutiohom l'nes pçcçatorcs,qualesomnes fumus,ad impofibde^®'*nbsp;pter illam enumerationem omnium delidorum: quæ in eaePUKU^*^nbsp;requiritur. Quia nemo omnia in tenigere, nemo omnium recor^^n po^nbsp;teft» Verum hicaceufatur negligentia inquirendi, amp;ideomulto®^°^nbsp;dosinueniendiobïitapeccata,per certas drcunftantias proppnûtîôt ne^'nbsp;fdo quot raaonibusalijs laborent,in fordibus peccati memorandisnonbsp;retinere. Vt uix fît ocium cogitandi aliquid de gratia faluanone qp?nbsp;tur per CHRIST VM .Verum nec conceditur huiçgratiæ lociisapuunbsp;Th cologos fcholafticos*nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.

Namquemadmodumcontntioni, itaquoquciftfpharifaicæ fionitribuituraScholaftids,meritum remiflîonisculpe. Verum ne «nenbsp;impingant,amp; uideantur impofturas offundere, cum contritioni tributnbsp;ant, quod fuiîicientur liberet aculpa,adduntuenuftum commentum»nbsp;Dicuntenim, quoniam contritio uotum confcflîonis annexumnabef»nbsp;ideo liberet a cuîpa pcenitentes:quemadmodumdefyderium bapdlnn»nbsp;baptizandos. Atep ita quidem no erit per fe fuffïcien s contritio adnbsp;turn rcmiflioni s culpæ, ni fi confeflîo acced at:aut certe uotum conreiiiPnbsp;nis faciendæ.Cuniuidelicetin aliquoneccflitatiscafuillam coramnbsp;cerdore priuato nonpofïîsfàccre. O diligentestheologos traélationenbsp;feripturarum: imo pharifaicarum cogitation um. Hæc enim ^oqn^^

«affîrmâ£,non modo fine fcripturis:fed ÔCpugnantiffîma tausna adiwr ^UesEuangeliodelefuChrifto.

Difputanten'am, utrumhæcridiculaamp;pharifaicaconfeffîolibcrct peccatoresapna.Sedquoniâpeccatonon deberi exiftimant,quâ gtcrnbsp;am pnâ,auc temporale: pnaautem gterna per contritionem dimitnbsp;atur, temporalis uero perfatiffiidionem: ideQpropeconcludunt, pepnbsp;^nfcflîonemnihil remitti de pnîj» Sed hanc arguoam ita eluduntînbsp;* hômas,dicendum, inquit,quod confefflo fimulciimabfolutionehanbsp;^tuimliberandiapnadupliciter. Vnomodo, exipfaui abfolutio/nbsp;^s: S^fic quidemliberatinuoco exiftensapna æterna,ficutetiamanbsp;culpa. Quæ quidem pna eftcondemnâs,amp;extotoexterminans:aquanbsp;^omoliberatus,adhucmanetobîigatusadpcfnam tempqra^çm, fecunnbsp;^um quod pna eft medicina purgans amp; promouens. Et hæc pçena renbsp;^atin purgatorio patienda, etiamhis, qui a pna inferni liberati fununbsp;Quæquidem pna eft improportionata uiribus pinçentis: in hocnbsp;^undo uiuentis: fed per uim clauium in tantum munitur, quod propornbsp;onatauiribus pnitends rcmaneuica quod fatisfaciendo,fe in bac iuwnbsp;a purgare poteft. Hæc Thomas. Poftea fubdit: alio modo diminuitnbsp;pcenam confeffio exipfanaturaadusconfitentis:qui habet pname/nbsp;Cübefcenriæ annexam.Et ideo quanto alius piuriesde ipfis peccatis co^nbsp;ctur,tanto magis pna min uitur.

Quem non pigeât iftarum neniarum amp; uanftatumcQuas ego reci^. U tarnen ita prol ixe, ut ab h is qui ignorant cognofcantur, et odib îles re4nbsp;^antur. Dequibusadeonihd eft in fcripturis: Ôd a Spphiftis tarnen eanbsp;(pedetraduntur, quafi eftént mere diuina oracula, quæ fuut dæmonûnbsp;uipofturæ. Nullæenirnpnæpeccatifunt,quas nonperfoluat Ô^exlt;lt;nbsp;^guat perfediffimeCHRlST VS: h is qui in eum credunt. Nos uerqnbsp;^nibus iufticqsnoftris pro nullis peccati pnis ppflumus (atisfacerc*nbsp;cuius ratione fuo loco. Sed Sophiftæ ludaicis amp; pharifaicis opinio/nbsp;Uibus excæcati, hæc omnia de meritooperis operati finguntîquodnbsp;*cripturafacranufquam agnofeit. Imo omnibus modisdeteftatur»

Taceo infînitasaliasuanitates, de quibus fophifticantur fuo Riore °cholaftici,circaconfeftîonem delilt;ftorum:amp;huius,quam docêt,quaGnbsp;Quallas incommoditates infrarecitabo. Nam horribilityrannidegra/nbsp;omniû Chriftianorum confeientias :amp; multis hauddubieanfa n|nbsp;^C'perationis, hac in parte prgbent, ficutalias in multis. Scire igitur pznbsp;f^'^ctet, hanc non prgeipi a DEO.'idco necneceflariam eftead falutê,etinbsp;pie fige, poflît,quod infra exponetur. Deinde addendum, aliam ef?

Deus a nobisrcquirit:earn uidelicet,qua intus amp; per ueritatem ^Ufdisloquimmlt;Deo,amp;deli(ftanoftraaccuramus, Imo ingeniurn hu/nbsp;corruptæ peffimap p^uræ noftræ, qua toti in peccato furnus,odi^

COMMENT. D E f OBNl T B HT. musacdetcftamur:ficutnoshæcexempIadocen£,pfal,xxxrj.Peccatuninbsp;meum notum tibi feci: delicflum meum non operui.Dixi,confitetwrnbsp;fupertranfgreffxonibusmeis Domino: abftulifti iniquitatcmpccc^nbsp;met Et pfal.li. Ecceininiquitate genituafum:Slt;inpçccatoconcep^ïnbsp;nie mater mea.

Q«lt;i fit pec nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;docaidi fumus, nccrede uti poflè delidorum confefl«onc,

eatauerecSt homines in fuas carnales iuftidasconfidereiubenuQyid enimpofli^f illi nifi pharifaiccde quibufdam extcrnjs peccatis, fi quaadmiftfint/nbsp;fiteri:amp; in cætcris iufticiam arrogare fibic ad exemplum hypocntfPquot;*^nbsp;rifæi\Lucæ xvirj. Vt uel hincadparcat fchoïafticos Theologos,^^^nbsp;raamp;piadelidorumamp;peccaticonfeflîone loquinonpofle. QuiaintOquot;'nbsp;tumpeccatoresfumuSjiion eo nomine folum,quandolabiniurnbsp;nauida.Nccpro ingeniocorruptænaturæabudpoflùmus,nbsp;rc:utexhis,quæ proxtme didafuntdeueracontririonçperfpituunifnbsp;fatis»Nememorê,qug didafuntameinlibroprimo, capicibusdeconnbsp;tritione,peccato ÔC legibus. Nam Slt; in bono opéré peccatumb^^nbsp;quod confiteri amp;agnofcere oportet. Multo magis ingeniumnbsp;n aturæ deplorare neceflè eft: hæc con feflîo däct cflequotidi^'^*^nbsp;tinet enim ad fidei iuftificantis exercitrumtnec^ ullis ullumnbsp;fnitttitur nifiqui, poftquampeccati mala deplorarunt omnia:nbsp;fe in gratiam feruatoris lefu Chrifti. Sicut h uius eonfeflionijnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,

Sed attende quid fiat: fchoîaftidTheoîogi, ctiam meritum iuftn^ uidelicetjOperis operati,tribuuncbuicpharifaicgconfeflîoni:lt;inainnbsp;de illis peccatis pronundamus quæ externo opéré admifimus, necl^^nbsp;tisaut uereagnofcimus nos eife peccatorcs.Sicenim, cum peccataip^nbsp;confiteridocent, implicanthomines peceatoresin aliagrauiorapeclt;3ta.nbsp;arrogantiæpharifaicæfalicetjamp;inanisgloriationisjdeopercbonoconnbsp;feflîonis.Necenim mereturiuftidam coram D E O, etiam ucrax ôipnbsp;confeflSo:fedDeusadcft, fuamalauereamp;feriodeploratibus, confernbsp;âllisremiflîonempeccatigratis,quatenusin promiflîonemnbsp;duntSedhuiusdifcrimen,pharifaice confefïïonis inquam,amp;Ciinln®nbsp;næ, hominisfuperbiamp;arrogantis,fiduda operumfuorum, amp;runii®nbsp;uere humiliati agnirione amp; confeflîone fui peccati, uidc depidum »nbsp;ChriftoLucæxvii)*

Cum enim Publicanus quidam agnofeeret, acconfitcreturfdedi« pcccatorem etpeccatum fuum deprccaretur,implorata mifericordianbsp;pronundatusfuitiuftuscoramDEO. Contra alius quidam,exgtnff^nbsp;pharifæorum, cum iuftidas mérita fua fuperbeiadauiflet: mbilnbsp;gratia follici£us:nec enim agnofcebatfe peccatorem elfe: condemnatnsnbsp;änbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Vnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eft.Oino^'

^.Omnino igitur aliud cft pcccati uerax confcflîo ,quam iftî effe iniâgi nantur,qaipeccati cönfeffionem cóartantadcertam quandaiti deïido/nbsp;enumeration cm: qua nihil opus eftcônfitenti,nifi in conrdentiæiu?nbsp;^00,quod fans eft D E O.Deinde,itacohfiteri peccatum,utillius openbsp;*^snierito tuftidæ præmium tibi arroges,magis noxium eft,quam prónbsp;^fflcqueat.Is uero utilitcr confitetur fuum peceatum amp; delilt;fta,qui pronbsp;^nibenscoram mifericordia DEI,amp;propidatorc lefu Chrifto, precagt;nbsp;^turfibi ignofci: nihiltribuensuel contrition!, uel cohfcfliohi fuaejnbsp;deniqueuliialfj open' fuo,tanquam gratiam promeritus fuifteti

. Habet autemmagnamneceffitatem uerax pcccàti nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;æ

Hîîornon eft enim nifi effcdus cjuidam contritiohis: ideo noh hi^hs ^'tccflariacftkomini Chriftiano,quamcontritio. Kequiritenim OEgt;nbsp;^Sueramhurtiiliationemnoftri: quæ fita eft in liera agnitiönèhöftHnbsp;^'^catijiïaqueeftuèræcontritionis. Non aliter requidt humihïatis hÓnbsp;*^$cohFeftionem,fiuc corde, feu ore fiat. Qüætünc ün'Iis eft adfertnbsp;^ifïtenti rémiflîonem peccati, qüàndo fitfiduda remiftîonis pcccatinbsp;''^pttrandæper mifericordiam coram DEO. Etdchacconfeftionisnénbsp;^^ffitate ,pietate,frudu utilitate, îcgc cjüæ funt f Joah .i. Quarc utnbsp;^0 idoneus eft ad promiftionèm gràriæ, !i ifi qui prias per pcccati fuinbsp;^gnihoncm uerecontritüsamp;hümiliàtuseftcoramÔcô: itacobfeftiônbsp;^^catincccftàriaeft,Cqua ùeritàtcrricordiscontrititeftctür, ;)dquive^nbsp;'^ffionem peccati confèqùi ueliti Neqüc tarnen prodcfle poteft, h ifi illinbsp;ÿIperemiftionis peccati confequeridæ,pér gratuitam gratiæpromif/nbsp;^em,illam facit. In hac igitür pià amp; Ghdftiàna confeflîohe, a^ofcpnbsp;''^s8lt;peccatumnoftrum:amp;profitemuriuftünî efté contra nosiudici/nbsp;beiÔC quod nunqüam fatuiefte àut fieri poffimüs, hifipci* gratui/nbsp;^^niifçricordiarh Dd,amp; beneficium tnodis lefuChrifti, DOMINÎnbsp;f^ftri. Neep älitd fieri poteft in omnibtisqui fiirtt uerecohtriti corahinbsp;quam utpeccata, errores delifla füa äghofcahtamp;cohfitcänturfnbsp;^bfipi] funt,noh defperarit,noh abrjduht animum amp;fpemrccuperagt;nbsp;.^faluationis: fed confugiuntad Euangelrj promiflïoriemjÔequgÆtinbsp;^pQUerbumgratiæapeccatisfuisabfolüàntur.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;_

Quare magrtam rieceffitatem habet, utdfxi, liera pcccatiamp;deÏió:or3 ^^^HTiotfedlicutdocui, contritionempcr feriulli prodeffe^ imo etiarrtnbsp;^^¦nitiofameffe,inhisin quibusnulta remiffi peccati fides àd coh tritioinbsp;^^accedit: Itaipfaquoqj confeffiopeccatiper fenulli poteftfaluterrinbsp;^^ifedmo etiam pernitiofa cft,quatenus fit abfep fpecOhfcqüehdærcnbsp;bionis peccati. Quid profiitt en im ludæ proditod ftià confef 'ô,pîufnbsp;pHi feria amp; cordis horrnbil iter contriti, cumgratiæ fides hulfa âd il/'nbsp;^J'^acccdererrlnfumma,lexcoritntionis formandæ régula,quandó ucnbsp;^telHgitur, extorquctuel inuitis nobis peccati noftri çonfeflîcnemf

ad quamnifi grati'æ fides addatur conrjcit hominem in defperationemï non aliter quamcontritio,quæeftinanisamp;uaaiafidei in C H R Snbsp;T V M, Nih il prodeft en im uel agnofce re peccatum amp; terreri,udlt;^nbsp;fiteri illud: nifi 8lt; gratiam adprehendamus, qua liberamur a pcccato.nbsp;Haec ueronon potcft aliter adprehendi, quamfide tnifericordiæjP*^nbsp;ptcr CHRISTVM»Confefrioigitur pia,utilisamp;fruduofa, nafati*rnbsp;cx interna pocnltentia, feu contritionc: quæ cum fide in Chriftutncon'nbsp;iungidebctznefiatdefperatio amp; mors æterna inhomincpeccatorc.

Sua igiturpeccata nulliqui Chriftiane iuftifunt tegunt,uel^^ fant coram DEO: imo nee coram homin ibus, fi quando res cxig^nbsp;retegi amp; accufari. Sed agnofeunt amp; fatentur ea omnia quæ ret^id*^nbsp;nibus DEV S.Pharifæorum eft amp; hypocritarum nolle peccata^g*^®nbsp;lafticis amp; fummiftis:fedpharifaiccamp; federate omnia. Lege obkmnbsp;ermligratiaprodigiofum locum.de interrogationibus peccan mnbsp;feflione,in fumma Angeli.Sed hæcpræfàti in locum de peccati coi

. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;LIB ER s E CVNDV snbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;9

cauGg^njrtiprodiuinæerganosgVâtiæ laude, prædicationeamp;'gra ®3^umadionc, T ertium,illi debemus,qucm læfimuspro fardenda coilnbsp;^ordiaamp;rcconciliadone. Quibus nos adrjcere poterimus quartû, quodnbsp;P^'^uatû appellamusrct nucfere foletfieri corâ aliquo Ecclefigminiftro,nbsp;«uuerbiD E Idodorc,autproconfnioinrebusdubq%auc profideinbsp;^onfirmatione.Oinnino enim multi cafus feofferunt, 8lt; quondiani, irinbsp;^uibusfaepeopusefthominibusimperin's,0dperiditantibus confden?nbsp;aliquo confilio amp;. confirmatione» Ver um hoc genus prorfus lbnbsp;®^Ueft:nec debet cogi fubpræceptahominumifcdrelinqui, utillo u/nbsp;^^iifquiuei t.Laudari autemdebet:amp; commoditâtesilliuscorarn unlgt;'nbsp;ê^aperitis diligenter exponi. Cæterum confelTio dcli(ftorum,qit^hocnbsp;^niporefit, coaeîaamp;extorta perleges Ponnficis Romani, amp;prædicatanbsp;^^^holafticisTheologiSjfpeciem quidem habet pietatis,fed hypocrita/nbsp;pgrniciofa.

^àquibus fuum peccatû lege amp; fpirituali efficatiaincôfcientrjs ipforû terMcor^ft» *^^fgitur Sdexprobraturulli uelintnolintcogunt cognofeereÔ^ faterînbsp;^^odeftmempe, feeflemiferos, calamitofos, amp;abominabilespeccato/nbsp;^Scoram DEO Jurecondemnari abqci.Étin hacconfelïîonenihilnbsp;pios homines difcernatabimprjs,commune eftenim hoc gc/»nbsp;j!^somnibus:utpariter eandemconfeiïionem faciant pi) Si impij corarrinbsp;qj in piorum confeflione fidesaccedit:que retrahit a blafphcnbsp;murmure contra deum,acferuateosadefperatione. Adeoep regt;nbsp;fpe remiflîonis pecca ti amp; uitæ aeternp. Alioqui ipfi quoque impfj

^^^huntur tandem adconfeientiæ indicium: quo peccatum fuum uido* ^'^^A^od iuncin cord bus fuis amp; coram deo nunquatnpolTunt nega/nbsp;^^fed irafeuntur DEO, amp;ruuntin defperationem, cum ipfaneceHà^nbsp;pcccati confeflione. Sicut docemur exemplo Gain, ludæ proditonbsp;'^^^fimilium.

^Habili bonitate amp; ampliiudtne mifericordiæ fuæ,conuertit in iuftifi-* ^^Mis, ( acretinetin iuftificatis. ) in piam,uoluntariam8dgloriÉicarttçnbsp;/Um peccati noflri confeflionem:ut quos perEuangelf) doctrinam,denbsp;^uiiflo propter C H RIS T V M peccato, ccnfolatur. Oportet enininbsp;^^Uere, quod priusdocut, piam confefsionem delitflorum, aneminenbsp;fieri, quâ ill is q ueralESV CHRISTI noticia et fide preditifunt.

^ode, qj ficut uera fides femp durât in homine Chriftianoîita ipfarri poep confeffionem femper durare,non externorum delic'torum tântü,nbsp;J admiffa funt, uerumeiiam immundiciæ naturalis,amp; peccati feunbsp;^^usin operebono.Si igituradillam confeffionem,fidesrem!ffipecnbsp;^'accedit,bene nobifcuinagitun nofque glorificamus DEVM.Siunbsp;Y tj

VMzuæiflis inquibushæcpeccanconfeflîoeftautfuic.Tamcftr^^ cefïè faïuandisutconfcicnug tcrrorcs,quos fufdtat lexamp;pcccati3gni^nbsp;tio,clt;Mifoladone Euangelq eqd'antur.Ergo inhacconfeffionc, quanninbsp;ad pios,non cft nifi quoridianumcxcrcitium fidei.Qui enim per grandenbsp;cogniti'onem,ucrc illuminatifunt, fine hacconfefïîoneinterna fui pÇCnbsp;cati nunqtiam ponuntcfïè:necfineconfeiïionegloriæDEI,amp;gi'at^®nbsp;lESV CHRISTI. Denicpnunumeft aliudgcnusconfeirionis,quoanbsp;fine hocpoflitacceptum ellè amp; probari coram deo.

Hancigitur confcflîonemdocctnosprimumlexdeûcfteninipon mumtradita,utoftcndatamp;accufeenoftrum peccatum. Deinde,ipi3nbsp;am Euangelq prædicatio doceteandem. Teftatur enim Euangdiun»nbsp;pró peccatis noftris traditum efle CHRIST Vnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dci:ergo fign*

ficatnos graui(Timos pcccatorcsefle, qui nulloaüo precio potuerin^ liberari apeccato. PoftremumSlt;multis excmplisfamflorumnbsp;datur nobisc ftcut illo Dauidis, pfal.xxxq. Peccatum meumnbsp;fedjS^c.Nambuiusteftimonfj fupra mention cm feci:ô^ cuiuidarii a tnbsp;riusex pfaï. li. In quo toto pfalmo, eft perfcdtiiïimum exempli'nbsp;confeflîonis.Huc eciam facit illud Prouerb. xviq.Qui obtegid^^^nbsp;fua non profperabitur: qui ucro confitetur èc. relinquit, miferi^^^y*nbsp;aflèquetur.Beatushomo,qui fcmpcreftpauidusrqui ueroefto^'-'J®nbsp;ræ,corruet in malum. Item illud uulgatiirimum,quod eftpfl*^^^nbsp;primo.Si dixerimus,amp;c.

Liquet ctiam,quod bancpiam confeflionem, folus D E V SJ bisoperatur.Quia uerbumDE Itam Icgisquam Euangeln.p^''nbsp;(pirirum fandum eft effieax in nobis. Deinde h arc confefliofût^^\nbsp;mn turn rcliquarum qup pic fieri poftiint: quare ucl ex eo claret, impianinbsp;clTc, quæ per tkxftrinas amp;prsecepta hominum ab inuitis extorquetu*'*nbsp;Nam in ea quid eflepoffet, quam impiaamp;blafphcmans hypo^*^*nbsp;Hoefeire etiam eoprodeft,nc remiflioncm pcccati promitti patiamu*'»nbsp;hisquibusillanondebetur. Itafuntdodrinc hominumin Ecclefiada''nbsp;quei uidelicet confeientiarum, quandopro neceftarijspr^ceptis pt^onbsp;cantur.Cauendumautem in hocgenere,ficut in omnibus aliis,ncco^nbsp;fcfsionemexopcre operato ualerecxiftimemus. Nihil enim DEVrnbsp;placarenobis poteft,uel remiflioncm peccati impetrare,prærerquânic'nbsp;diator gratiæ lefusChriftus, DOMINAS amp;ferua torn öfter. Cü inbsp;benefido quidem falui fumus a peccato amp; a morte quatenus in cunnbsp;credimus.

Haecdcprimogcncreconfefsionis»in quo fontcmcfledixiomniUi^ reîiquorum,quæ pic fieri poflTunttquia eft internum et cordis confefifo»nbsp;fine qua aliæ externæ confefsiones, quidpoffent nifi meræ bypocrift*»nbsp;jj^jfjQncs

LIBER SEC VNO VJ. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ni

irrifionesDci amp; hominurn effe. Et quoniamhui'us generis nulla men/ cio fit a Scholarticis: (aut fi ufquam fît,pure non docetur. )docent en imnbsp;hiscontraria:facile iudicari poteft, quid ftatuendum Gtde uulgata ilianbsp;nfefsione quam prædiçantquidera ,Iegibus,niereph5rifaicis, ut funbsp;pradeclaratum eft»

Roximurti genus externum eft amp; publicumiut quod fieri debet co/ ramtotaEGcIefia.Habetautemuariaexempla. Namprimumfitab ÇAEJUl«nbsp;oninibus qui confluunt ad Euangelq prædicationem: ad facramentonbsp;communium cum Eccicfiaufum, Namquiseft, qui Euangeliumnbsp;^^eintclligit, amp; non confitcatur libenter coramornnibus, fc peccatorênbsp;qui Euangelij gratia indigeat,et fine qua n unquam faluus effequenbsp;adeo eK corde amp; finefuco confiteaturCQuanquam in bac con/nbsp;^S!one,nc5n fit opus illa pharifaiça murmurationedelidorum, de quanbsp;^oinanus Pontifex amp; Scholaftici precipiunnficut nee in fuperiore. Denbsp;qui ad facramenta ueniut omnium apertifsimc agnofcuntamp;fatennbsp;jpffeeffe peccatores. Fiteüamabillishæcpublicaconfefsio, quialiosnbsp;exemplo inuitant amp; exhoreâtur ad Euangelq de lefu Cfirifto fidem:nbsp;per confefsionem gratiæ, 8gt;0 remifsionis pcccati, fibi peculiarinbsp;j.^^exhibitæ fadg. Denicß ôô illis,qui aceufati ab Ecclefia et teftibus,nbsp;pfn culpam agnofeunt. Hac cnim confefsioneprobantfe Ecclefiæ quinbsp;^pfi funqquod uelintreuçrtit

L hoc toto generenihil non dulceamp;iucundumeft.Eftenimeorîî terrores confeientiæ uicerunt: Si quarum per gratiæ fidem fanata e(|nbsp;^^'Hritio. Ideo ea fuauitate Si iucunditate refertum eft: qua fol eut alia o/nbsp;^^abona a faneftis 5lt;fideiuftificatisprçftari.Necab alrjspoteft pieautnbsp;^.^âciter præftari.Huius exemplum babes Matt.iq.Nam loanne Bap/nbsp;bannunciantepoenitentiam,S^docentefidem in C H RIS TVM:nbsp;^Iti confluebantundicp adipfiuçprædicationem, Slt;^baptizati confî/

^turfuapeccata.Sedadhunc modumeonfiteri,fuit omnium prcc»/ Q^gnofcerc peccatum uiciatæ natur^: quo folo,etiamfi nullum externbsp;^lacinus admiferimus,adimitur nobis laus iufticie SC fpes æternguinbsp;j^.'Nifi quatenus reftituitur nobis,tam iufticia,quani falus ilia fide uef

|^atig,ôd facramentorum ufu, propter Chriftum» |j^^}^useiufdem rationis eft,quod cum Marcus,tum Lucas feribunt,nbsp;j^Pl*caC(eIoannem,baptifmumpnitenciæinremifsiof)ern peccatorü^nbsp;f^^^certeilium baptifmum nemo fufeiperepotuit,non confeffusfeef/nbsp;j^P^ccatorem: ucmaxime nullum externum opusprauum admififtet,'nbsp;Il nemo hue ueniebat,nifi qui recipiebat peccata coram DEO nulnbsp;^tti per iufticias legis, fed gratis propter Chriftum: aut non uenie/

C O H M E N T, D E P OE N I T B N T.' bant, fi qui iufticfjs legis eum honorem habuerunt, quafi ilhsnbsp;mur a peccato . Nam loannem prgdicaffe fidem remifsionispeceannbsp;Chriftum, teftadfsimumeft,ex illoloannis i. Ecceagnusdei, quitolh^nbsp;peecatamundi.Item ex illo loannis irj. Pater diligit nliumîamp;omniao^^nbsp;dicinmanum eius. Qui credit in fiïium,habetuitamæternam.nbsp;BMifittuta»nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;hic idem pnitentiæ baptifmus durât in Ecclefiatnec eius si

us ufus eft quam fuit ab ini cio. Prpbet cnim exer citium fîdeiî amp; moniumgratiæhisquibaptizantur. Quare edamconfitemurpett^tt^nbsp;res effe,eos quos adducimus ad baptifmum lefu Chriftûficutetloa*^^nbsp;fuos iîlos quos baptizauitinChriftum, teftifîcatus eft peccatottstnbsp;Aliud uero confefsionis huius exemplum refertur, Ä(fl.rj.eorutti4^J^^,nbsp;Petriprædicationem funtconuerhSóbaptizati in nomine lefuCh*'* *nbsp;inremifsionempeccatorum. Quifiabfq^baptifmo,amp;fidegratuit?nbsp;mifsionis peccati per Chriftum fperare falutem potuiftentnbsp;quifquam eos ad baptifmum pertraxiffet. în talibus ergo uerax^P^I^^,nbsp;caconfefsio peccatifuit: etiamfi nominatimnullusdelidfafuanbsp;ret,itauthoctemporefitinfecretaria confefsione. Sed tamenp^*-^,^nbsp;quod confi tebannir ta le efte agnofcebant, ut n ulli per iufticiasnbsp;donari poffet: amp; fob's iliis remitteretur,qui per lefum Chdft*^^nbsp;grätig amp; fidei facramentum recepiffent.

C^arenecp hoc tempore ad fidei facramenta ullus adniitd-{g nehacconfeffione. QuiaEuangelij gratianullisdebetur, nifip®?nbsp;peccatores efte agnofcunt amp; confitenturtet quod fine iufticijsnbsp;folamgratuiram peccatiremifGonem,quatenus inChriftuniei'^nbsp;faluentur. Etexhisexemplisufum huius confeffionisfatis po*^ fjnbsp;intelhgeretqui fuit olim publicus, eorum qui aduld adEuangelih* . ynbsp;cramentauenerunt: amp; hoc tempore, publicus eft in baptifmopa^'^^jnbsp;rum. Apud adultosautemindominicæ cnæ ufu:amp;in condo*^^^ynbsp;iliis publicisuerbiL) E Lillisenim folemus omnes hominesnbsp;cufare:quod edam qui uere ptj funt agnofcunt in fe déplorantnbsp;ftantunamp;remiftjonem peccati quærunt, fide uerbi gratig amp; pett4nbsp;ne facramentorum.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^0

Ad fecundam partemhuius confeftïonis,qua uidelicet, alios cxemplo confolamur, faciunt hæcteftimonia. Primumiliud Ch j/nbsp;quo didum eft Petro,ut eft Lucæxxrj. Simon, Simon: Sa«naslt;jnbsp;ujtuos, utcnbraretficuttriticum. Egoautemrogauipro tenbsp;fides tua:amp; tu conuerfus aliquando CONFIRMA fratrestuos.H^nbsp;tis eft nos teuere uoluntatem Chrifti: quæ eft, ut fantfli beneficiF^^tnbsp;tiæ,fibipecub'ariterpreftitis,aliospeccatores confolentur,accongt;nbsp;depromifsionibus gratip,etinfidcm remiftionispeccatiinducant» jjnbsp;geateospcenicentieô^renouationisuitæ,atque ut certinbsp;....... nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pet

^Chriftum.TalisefthecPauli confeffîo,quelegiturprimaTimotgt; primo: ubinon tacetquomodopeccati, quod infigni impietate contranbsp;Chnftum ôi Ecclefiamadmiferat, infigniquoc^ graüa confecutus fiçnbsp;rcmiffionem: Imprimis ut alq hoc exemplocapiantfug fidei confirma-*nbsp;tioncm.Pauli uerba (unt hgcrCertus fermo,8lt; dignus qui omnibus mqnbsp;disaccipiatur, quodlefusChriftus uenitinhunç rnundum peccatoresnbsp;hluos faceretquorum ego primus fum. Sed ideornifericordiani confeznbsp;tutusfum;ut in meprimumoftenderctIçCus Chriltus omneçn patiennbsp;damadproponendum exemplumijSjqui prediturifuntineum(n uitamnbsp;?ternam. lamhgc exempla omnesad fimilem confeflionem hortanlt;

^.'^tur,GbiipfisdifpIicerefuum peccatum: cum precationp ablolutioz Quanquam autem hacconfeflîonemagis Ecclefigefatisfiatquam

credunt, nucjuam falui eflepoffimus. Sicut hocuerbumPauIiteftatûrî Corde creditin'adiuftiaam,oreautem fit confeiltoad falutem. Namfinbsp;des cordis, de qua Paulus loquitur, eft firmiter ftatuere, quod per pro/nbsp;miftîonisÉuangeIrjuerbum, quo nobis falus perlefum Chriftumofinbsp;fertur,acfidernnoftram inillud,liberemur,8lt;a peccato amp;amorte.Ntcnbsp;aliud agitconfeflîo, fequenshanefidem, nifiquod eamquæantcab/nbsp;tuitin corde,profert in lucem: nempe,fidem. Vbicunep tandem amp;corSnbsp;quibufeunep fiat; fiuemultis,fiuepauds. Etiam quacunqueoccafione:nbsp;uel coram inimicis,amp;nominis lESV CHRISTI perfecutoribus.I^®nbsp;inde, quemadmodumprimum genus confeftionis internumnbsp;cig cordis opus, impletio primi pra^cepti; ita hocfccundumeft^^^^^nbsp;numamp;^pertinetad impletionem fecundiprgccpti.Hancctiam,qo^änanbsp;citur ex confeffione cordis, palam eft quod D E V S in nobis creac*nbsp;Hocdico,neexiftimemus uires rationisintam fublimibus etdiuin'su^nbsp;tutibus aliquid pofte prgftare.Poftremumamp;defrudibus buios^*^nbsp;fionis Catis admonemur,cum ex prioregenere,tum ex iam didisTnbsp;perpétua quædamiaus DEI: amp;proximis feruit adfideiædifit3do*^^'

TErtiumgenus confeftionis eft, quo eum placamus nobisj offendimusquomodocun:p:dilt;ftis autfadtis, iterumquerecoi*^,nbsp;Iiamus:fi tarnen iniuria eft,amp;peccatum contra legem DEI,quodaaiflnbsp;Emus. Aut certe operam damus,ut iïlûpïacemus ;quod nos exculaW inbsp;ft reconciliari nobis nolit. Quod alia ratione amp; uia meliore fierinbsp;teft,quam per illatæiniuriæ coram offenfo apertam confeflioneni/^nbsp;delidinoftri deprecationc, Cumigiiur quilæfitproximum,pa^^*^nbsp;reconciliationem petit:cogitabit læfus, hoc officq fui efte, proximop^^nbsp;diledfionem,nongrauanrer,necptardeignofccrc.Ethunchonorctnl^^nbsp;fu Chrifto habeat: quod èCPaulus requirit, Col.iq. Supportantesnbsp;uicem,amp; douantes uobifiTietipfis,fi quis aduerfus aliquem habetnbsp;relam:ficutamp; CHRIST VS donauituobis, itaSfuos. Sedamp;ni'^nbsp;dato de placandis amp; reconciliandis læfis fan's liquet, quid oporteatnbsp;fospro uoluntate DEI præftare: nimirum, faciles fe prgbereadnbsp;centiam,amp; tales ut uideantur pacem ultro offeree ae petere.Etdebent^nbsp;in refidem fuam exercererquemadmodum cum precantur,dicentesnbsp;mitte nobisdebitanoftra, ficutamp; nosremittimusdebitoribusnbsp;Glorificantes D E VM in omnibusiper Dominum lefumChriftünbsp;Cæterûquod attinet ad neceftîtatcmplacandialterius: equum 3^^nbsp;eft, ut quem priores læfimus, fine ipfius culpa,amp; cum peccato aduernbsp;Deum, eiimnoftris fatisEcftionibusiterum reconciliareftndeamus.^,nbsp;offènfam tollere» At facillimum eft,paccm impetrare ab omnibus.^nbsp;funtuo

WÙcrcChriftianî: ita maiorediligentia Slt; cura eorum âmîcîcia amb^ ¦'^oportet, qui accepta iniuria furere cocperunt,'amp;îparumc(re Chriftia^-^Noneiïi ignoramus, quam peccentgrauiter, qui alrjs peccandi eauxnbsp;^i^praîbent. Sedhominum tarnen quorumdam tanta eft, uel fuperbianbsp;^ddufic,^ cordiSjUt ægre hancconfelTionem faciât: amp; fuum delidumnbsp;01a proximo remicti orent. Quemadmodum funt rurfus, qui uel Icuhnbsp;^^oïenfi,nihil quicquam uolunt proximo, quantumcunquelaboraii/nbsp;^'pioconcordia amp;pace, ignofeere amp;condonare. Inhuncmodumutriznbsp;Siiemaluntinimpietatepermanere:8dalteri ftatuuntuuidiôamqu^re/nbsp;J®» alteri iniuriam, quam proximointulerunt, nunquam deprecanVnbsp;utrique admonendi funt,quod ab ofFicijs Chriftianorsz recédant»nbsp;Nam cum duæ fint legis partes, quarum prior nos docet de fide bo/»nbsp;'¦^atis Sc mifericordiæ erganos D E l: pofteriorautemde proximi dixnbsp;'^lione:femper meminiHedcbemus, D B VM totamobedientiamanbsp;*^obis requirere, 8lt;Gxigcreutriufq? partisDecalogiobferuationem,ÔCnbsp;^^ütramfine altéraplacere Deo. ImoGcrequiritdiledionem proximi*nbsp;fitin omnibus,quocoli anobispoflit,quod recipiat,autprobanbsp;fit, fl officia diledtionis in proximumnegligamus aut contemnaxnbsp;Î^Os. Idquodliquctex Efa. i. Isxiij. Ofe. vi. Mich. vi. S^c, lam quodnbsp;^3gimus,de reconciliando,ôlt;^condonando, pertinct ad proximi ditenbsp;onemrquæimpunecontemni aneminepoteft. Non poiTumus qui*nbsp;^^ôiullisopenbusnoftris, fie iuftisamp;bonis,placare nobis DE VM: atnbsp;l^î^Jmuscito iranr in nos Dei concitare,nimirum, nimiocontemptuilnbsp;?osmandatorum:quod ne fiat, debentomnes boni diligenter cauere»nbsp;ô(;fidesin DE VM nullaexifterepotefl:,inillisftóqubus officianbsp;^^ritatis omnia frigent amp; ceflant,amp;nihil quam ira,iurgia,litcs,contênbsp;difeordiæ Slt; inimicitiæregnant. Proindchæcconfeffionisnexnbsp;ignofeendi pictas, nonparumfaciuntadfidei noffræprobaxnbsp;î!$'iem:qua aut ipfi cognofearhus,aut alrjs pro gloria lES V CHRIS*-J btinotçfQf quiçjinçordibusnoftrislateat: qua obedientiaamp;laude,nbsp;amp; gloriofum nomen DEI uelimus hic interris honorare»nbsp;^ocigitur ex officio omnes Cbriftiani præftare debebun ttprimum,nbsp;^^'aliosoffienderunt cos iterum querant fibi reconciliarc, amp; paci quannbsp;. 01 in ipfis cftftudere:idem quoep præftare debebunt qui ofiènfi funr*.nbsp;^ondonandoalqsfua errata. Deprioreratione habemushocpræce*nbsp;HRISTI, Matthæi V. Si ergo offers mun us tuum ad altare,nbsp;J 'bi recordatus fueris, quod fratertuus habetaliquid aduerfum te,rcxnbsp;'Oqucibi munus tuumcoram altari, amp; uade, priusreconcilieris fratrinbsp;^|,^^cuncueniensoffèrasmunustuum. Tune enim h ab et frater meusnbsp;^nid aduerfus me,fiquainreamelæfuseft: utdeacceptainiuriacônbsp; poffîtjSd me apudalios accufare.ldeo enim mox fequitur in uerbo

CbrîftitEfto confcnriensaduerfario tuo dto,C Aduerfarius ille potcftmc in iusuocare ,diem dicere,Iitem intendar, amp; deiniunacorsnbsp;iudicibus Si arbitris accufare» ) dum es in uia cum eo: ne forte tradat Knbsp;aduerfarjus iudici. Si iudcxtradatte miniftro, Siin carcerem miitans»nbsp;Amen dicotibi, non exibis bine, donee reddas nouiflimumquadran-'nbsp;tcm. Et hæc ex mandato CHRIST! ,dereconciliaßonis neceffitsK*nbsp;Cæterum de pofteriorcratione, mox ab initio huius lodnon paucïnbsp;dixi: quibusadijci poflLint,quæfuntMatthæi xvü).deignofcendo,Sinbsp;remittendo alrjsfua in nos débita, hoc eft, errores,deli(fta,atqucpft^^nbsp;ta,pülcherrima Siprolixa parabola,qua admonemur primumbenefid^nbsp;orum gratiæerganos DEhuteo pronioresfimus Sifecilioresadigno*nbsp;cendumalijSjquod aduerfumnos deliquerunt. Nifi ergogratiamnbsp;contemnere uelimusSi perire æterna perditione, dabimus hocuolunranbsp;tiDEI, per gratiæinnos ipfiusfidem, utproximis noftrisfuamnoJnbsp;delidfa remittamus,paciÔiconcordiæ ftudeamus.Nonconuenit^fquot;^»nbsp;utrecepti in gratiam filiorum Dei,D EO in nullo fimilescflc,5i^'^nbsp;lomorem gerere uelimus:fed utdegeneresfilfj iram, odia Sihtcsfou^'^nbsp;re.Non refpicit, non exaudit tales Deus, qui fie funtimpij 8imah:hincnbsp;cftapud Marcum xi.Etcumftabitisadorandum,dimittitefiqu*^^^nbsp;tis aduerfus aïiquem, ut Si pater uefter qui in clis eft, dimittat uobisnbsp;peccata ueftra»

lamnon muftis opus eft difputare, quomodoin hacreconciüadoms diligentia Si condonationis dementia Si bonitate regnet uerain D nbsp;y/ M fîdes* Charitas enimfideifrucftuseftî ideoin quibusuerafidt*nbsp;eft,ininon poflunt hocutrunqueofficiumdiledionisnonfacerfd*^^^nbsp;fus itaferat, utalterius fintdebitores, feu utriufe^ fimul.Etualde opusnbsp;habemus his talibus probamentis : ne ipfi inani fidei opinionc nosnbsp;ludamus»

firte mandato Dei utimur: finguli priuatim, quoties Siubi lib«^' maxime tarnen apudEuangeli) miniftros,dcponentesconfcientiæonus»nbsp;ueïprodocfrina, ueï pro fidei imbeciliioris confirmatione. Omninoc^nbsp;nim h uius confeflîonis ufus liberrimus efle debeLac nemo ad illamfO''nbsp;gi. NuHa enim coada feruitia poflunt Deo placerez Si qui non prius il''nbsp;îam faciunt nifi cogantur, etiamcoadh' non faciunc, fedpcrhypocrifin^nbsp;h an c fimulant,Deum Si homines irriden t. Deti iep uertun t h anc fibi innbsp;caufam multorumgrauium delidorum Si blafphemiarum,ut in feqn^''nbsp;tegeneredicam.

^opræcipîatur: tarnen quandopiorumconfcicnti'æm Ecdefia, ilia ¦'on onerantur,; non debetnecpoteftreprehend». SedPontifex Romanbsp;JUs amp; Scholafiid, illius falubernmum ufum pcrdiderunu Egouo-onbsp;'öclocodiam pauds de illius fruduS^ utilitate: amp; cur exiftimem illi/*nbsp;ufuna rerinendum cfle in Ecdefia: amp; homines dodrina ÔC. exhorta/nbsp;^nibus ad ilium inuicandos.

Prima igitur commoditas eft,qua egomoueor,confilium quod du/ *js confcienrijs, 8^ dodrina quæin certamtnepeccati,daripoteft. Sinbsp;^nlabcfadatgcôfcientiæhominesSi territe,accedantaliquem piumnbsp;pucrarumliterarumperitum hominem,poteruntperuerbum DEI,nbsp;'l'^-'lrina 8d confolatione, reftitui. Neque facile iudicare de hacutilita/nbsp;ponunt,nifi expertæ confcientig. Deinde, quis ignorât, tales multosnbsp;^ïusfcfequotidicofFèrrcnobiSjin qutbusnemo, quantumuisfapiens,nbsp;plus, peritus, fan's idoneus ac fufFicims confultor fibi effcnbsp;^flfii'TSicenimhumih'at DE VS , etiam fummæ eruditionis 8C pietatisnbsp;Joniincs, ne quis in donafuaconfidat: omnescp inremiflionis peccatinbsp;^retincantur. Conclufitenimomnes fubincredulitatem. Chicmaxi/nbsp;^infirm tas,error, ignoranua, impietasamp;pufiilitas, regnantDuto/nbsp;^inmmifereatur;

Sftunda commoditas, quæ ex pnuata confelTione haberi poted, eft ''fugorationisfoIatium.Oratio enim riunquam omittri debet, ubi aginbsp;de pe confdenriarum: de remiffionc peccati, de D E O offenfo pernbsp;P^atumj'terumc^ placando, ÔCdeuita æterna. Acdebencminiftri Ec/nbsp;hacconfeflione adhortari homines ad mutuas precationes,nbsp;in haefumma re afluefacere homines ad inuocationem utiliflimu nbsp;propter hancprfclaram promiffionem, quædicit. Si duo ex uobisnbsp;^lenferinCjdeomnire quacunquepetierint,fietillisapatremeoquinbsp;. ^otlis eft. Vbi enim funtduo uel tres in nominemeo congregati, ibi

¦^in medio corum. Matth.xviij. Itacertecfticaatercapient confola/ , ^ffn,qui confitentes fua delida,inuocationem non negligunt,fedil/,nbsp;miniftro ueriîi D E lutuntur. Fietetiam, ne uerbum abfoluu/nbsp;''î^'^g*^^tradcnt.

jkr nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;confelTione debet J eft Abfolmi

poteftas Eccîefiæ: qua difpenfant eius mi/ remiflioncm peccati. Imo eft Dei fententia: qua minifterio facerdonbsp;in Ecdefia, libcri pronunciamur, cum a peccato, turn ab æternanbsp;f^^gt;quatenusin lES VM CHRIST VM,precium propeccatoamp;nbsp;^ecredimus. Et dehaepoteftate,uteftEcdefiætradita, paulopoftnbsp;priuata abfolutionenon aliter utendum ce

^nambaptifmofeorfim quilibeturimur,amp;dominicacocna:nempe, P^culiari gratiaefignoac teftimonio. Sicut in (ignis iubemur attende»

re,quîd feorfim S^priuaóm nobis conferatur »Verbum enimfideipri/ uacim uni adminiftra£um,omninofimile quid haberiuiderur,ajm facranbsp;mentis» Vtficut quibapuzantur,ueldominicacccnaufuntur,tumde/nbsp;murflintelïignntfuumeflè,quodmyfteriofacramenti pcrccpci'unt: fienbsp;cumpriuatim abfolutionem audiunt, certiusaefirmius difeunt hic fa/nbsp;am tern agi,non aliorum» Ac nifi aliquid poflet hæc priuatorum in fa^nbsp;cris tradiatio âC ufus, pro confïrmatiorc confolatione imbecinitads no/nbsp;ftr3e,nunquam traditafuiflent Chriftianisfacramentazquæconfiatefi'nbsp;fcpècütiariagratiæteftimonia, èC fignacuïa faluationis, quarhinfidenbsp;poffidemus» Quæ etiam tantum profunt, quantum priuarim quiG^ H/nbsp;larecèpitacretinetin fide. Sicigûur adhiberi debet pertutbatis menti/nbsp;büs,amp;terrorepeccaticoncuiïîs atqueconfufis abfolutio priuata: Si as/nbsp;Icbitccrte in fidei maius exercitium amp; uaïidius robur* Sed de priuataabnbsp;folutione etiam infra dicam.

A nemine igitur improbari hæc confeflîo iurc poteft: qua^tam ben« Utipoflrumus,amp; qug habet in fe tot actantas commoditates. Male auditnbsp;quidem hoc tempore anon paucis: fed ignaris onerum amp;pericuforuffl,nbsp;¦quibusconfdentiæplurimorumpremuntur^ huius ufu releuari pof/nbsp;funt» VeIpotiüSodioôdinuidiaPontificisamp; Scholafticorvm: qui exnbsp;medidnahacconfeflionis deliöorum priuata, fecerunt publicamqoâ/nbsp;dam omnium carnificinam. Ergo cauendum eft, neeius libertas, quaenbsp;iam iterum reftituitur nobis,den uo pereat ac perdatur h ypocritarum tranbsp;' ditionibus etimpofturisn'ta utdiu iam fadum eft.Orandum eft autem,nbsp;Ut DOMINVS iniusfitiminnobisaccendat.Nam licetnon habeatnbsp;mandatum Dei, tarnen nifi afpirituali mente,inqua DEVS regnarjefi*nbsp;fieax eft 8lt; operatur, utiliter amp; pie fieri nunquam poteft. Park autem,nbsp;quemadmodum amp; fuperiores confeientfis pacem: propter fidem dodrinbsp;' næuêrbi DEI,8^ exhor£ationis,amp; confoIationis,8^inuocationJSj 8^ abnbsp;folütionistquæ omnia in ilia tradahtur, Denic^ àccenditin nobis amonbsp;fem Dei î Si. efficit gratos erga DBVM, atque indies meliores:qui ilianbsp;frequenter,his ânimis2lt;hàcmentc,utdidum eftj utuntur*

SVpercft Utde fecretaria confefliotte fcribam: quam Scholaftici Si monachi prædicant,amp; que Pontifias Romanidecreto confirrhafur*nbsp;Vt conftetcur illam quatenusreprobemustquæcreditut a muftis pianbsp;efle,amp; utiiisamp;neceftariain Ecclefia: cum fitplufquam impia, noxta Sinbsp;pernidofa trad itio. Collatione autem iftius priuatæ,de qua proximedi/nbsp;dum eft, cortftabit fan's quatenus uelimus Siiubeamus fecretorumconnbsp;feflîoném retineriiNon enim prorfus abijdmus illamded fordibusim/nbsp;pieutis pollutam damnamus, amp;repucgatam;ab lilisadhucretinemus.

proferre in piiblicum:ne racens,forte probare crederer,quæ in Eccic/ fia DEI locum habere non meretur,fcd refutari debet amp; explodu

Igiturnon permittimus, utaliquisneccITariamfaciathanc fcrupulo/ famS^pharifaicamdelicflorumconfeflioncm: in quafitquædamcertanbsp;«numeratio omnium deli(florum,per omnes circuftantiasdu0:a* Quisnbsp;^uid, ubi, quibus modis,qualibusauxilijs,air, quando, amp; quon'es,nbsp;qua uoluptate,fuericin peccato, uel confenfum illi præbuerit. Quisc-'nbsp;uim tradidit hominibus hoc ius, tarn tyrannice defecretorum confeffinbsp;oneprgcipicndii^ Quam non modo nemo amare poteft, autpia mentenbsp;præftare: Lierum etiam ex æquo omnes oderunt, ut moleftiflimum connbsp;feientiae onus.Deindeimpoilibilc eft fatisfieri ifti enumerationi, ut prgnbsp;cipitur: pr^fertim a rudiuulgo. Ettamen fingiturfic nécelîariaefièjicnbsp;Memo fine ilia faluus fieri polfit. Deniep afiagrauiorblafphemiaaddi/nbsp;tundiatur enim ,quod homini merito opens operati impetret remiflio/nbsp;tiem peccari,cum licinuentummerehominum: imo Sataniciim, quatcnbsp;tius his conditionibus,quas dixi,prædicatur.

Facitigiturpeccatum,ubi nullum eft: tarnen illaqueat confdenti/ impericas, Sc inuoluit eas in mortalia delitfta. Vere enim peccatumnbsp;eft,quicquidcrcdispeccatumefle,amp;fcum confdentta delidi hoc facis,nbsp;Uel omittis,ecjamfi natura fua non fit peccatum.Quod rnultis excmplisnbsp;uaonftrarepoflem.fed nihil opuseft, quiahocomnesnouerunt. Sic pecnbsp;cant grauitcr,qui oderunt hanc difficilem fecretorum confeftioncm.'cu/nbsp;ius fe cxjftiraantdebitoreseftè, tanquam pi) amp;necdTarr) open's, coramnbsp;Deo» Ita conftituitpræmiumfaluationis, perremifttonempcccati: innbsp;r«,ubinufquam minus eft,cum fumma uanitate.Sic enim derogat fidcinbsp;inCHRlSTVM: turn gratis S^meritis Domini noftri lefu Chrifti.nbsp;Quare non poteft nonnoxia traditio efletuteriamfi nulla alia incom/nbsp;moda illius eflent, præftaret totam reqd damnari, quam quoinodocû/nbsp;¦queretineri. Quid quod meros hypocritas effi'cicex illis, quiexiftimanfnbsp;feifticonfefsionifarisfaceretquam non poftuntfynceriteramareCAliosnbsp;autem^ qui illius difh'cultatem Si impoflibilitatem plane intelligunttSinbsp;credanc tarnen eius fe debitorcs effe, procruditcum indignaticne Siiranbsp;atque blafphemrj s contra Deum in æternæ mortis defperationem.

Nam hanc moleftam, odiofam Si impofsibilcm condition cm nobis proponittut peccata noftra omnia fecreta, manifefta,cogitationes, di(ftanbsp;Sifacftaaperiamustacnegateffc Chriftianos,qui ita confiteri nolint, re/

f o M M B N T. OB P OB N 1 T ! N TJ at\tn Kiscafibus: uel cum pcriculo incendf) ,eorum qui fie preraudr^^'nbsp;O Éirorcm Diaboli:in tantum feuientisinEcclcfiam CH RIS Tnbsp;illc fanguincfuo mcrcatus eft. f^is omnia fua pcccata confiterinbsp;quænemonouit omnia C Imo quisuelitilla confiteri, ut maxime*® ,nbsp;foC' Imo quomodo non retegantur plurima cum feandalo SCnbsp;quæ tadta amp; tcda,ita non poffunt lædcrc confdentias audientiunnbsp;felfionemCDenic^ dubitari non poteft,innumera millia animanini»nbsp;poerîG fimulatione, tædio,pudorcamp; defperationchuius impifc^^x,nbsp;fionis enecata fuifle amp; perdita: ut eft fortun a earum omn ium iradioolt;\*nbsp;qusecum oppreflione libertatisChriftianæ inEcclefiamnbsp;Videigiturblafphemias 8Cpeccata:non dico,quacfacerdotes,hnbsp;nés fæpeleues 8^ impi),huiusconfeffionisoccafioncadmifa'in^^^nbsp;quæ in cider un t qui illadiligentiflîmeufi funt. Alq cnimexiftï^nbsp;quodmerito huius confeiTionis, fua peccata omnia expiarent.*^nbsp;desinCHRISTVMinillisextinguebatur. Aliosnbsp;odium,amp; iram blafphemantem,armauit contra DBV M:a nbsp;cqs ne hypocritæ quidem abeffe potuerunt, ut maximenc«inbsp;rint.Deniqucquosabfterruit,aut,pudor autmetuspericutorOfnbsp;fibus referuatis,nc ilbm confeflîonem plenc fâcerent,amp;niültanbsp;defpçrationc perdidit» Confiât etiam,quod multi folios infaiifnbsp;feu timoré cxcommunicationis, ad hancconfefîîoncmucnci'^'y^î/nbsp;quidprodiderint,autquapictate,inifl3fiiiaccufatione^cogitc^.nbsp;n es prudentes ac pij. CXian quam ifti dicebantur peccatumnbsp;fitendoadmittere:quianon h aberentfegitimumac debiturnnbsp;kiïionis faciendæ. Et tarnen cogebantur confiteriacfcptf^I^*^^nbsp;bcre,iniflafpeluncalatronum.

Cumhis tantisincommodis, quppofïènttantacommoda^on cur ifla confelTio redneri ddxrct: nifi repurgata ad eum modi^nbsp;fupra in loco de priuata confefTiôe ofiêdi^An quia hypocrifî»^nbsp;incredulitatê auget,cteft qugdâ perpétua carnificina confcirtfnbsp;fufeitat tandêdefperationemÇ' Nà quid aliud agitCfacitp^^^'nbsp;nulls pdicat merits gratjp,ubi eftnuIISrimo nihil nifinbsp;demerita.NÓ hgc dicuntin abfolutionis iniuriatqupnuUisnbsp;ucre 8d coramDEOagnofcentibus feefTepeccatores:nbsp;confiteanturhominibusjfiue minus. Modo fide in lESV^inbsp;T VM non deftituantur. Nee debetur illis, qui pernbsp;ditiones hominum cogunturad confeflîonem. Ac ^*^**** j^'nSnbsp;eftCnemo debet cogi ad hancconfeffionem.Siquisenim^onnbsp;lubens ad illam uen iat,fpon tanea uolu ntate ac mentenbsp;do non potcfl prodeflc, fed ncccfle eft quoque noxi^ Irnbsp;fameir^

Doccri homines de militate confenïonis,amp;de fideahfolutionispet Christ VM debuo-unt:frudus dodrinæ deo amp;confdenti}Snbsp;dominum committi.Sed Epifcopi iam dudum defierunt prædicare uer/nbsp;^^DE hcperuntc^ alijs negodjSjnon Ecclefiæ,fedpriuatarum re^nbsp;^,auaricie 8iambitionis,occupari:adeocp fic agunt,quafi hypocrifibusnbsp;^perditionibus hominum, ignorantium ueritatem, deledentur. Sednbsp;pîtgantfuas impietatcs defendere: quos perdituruseft D E V S prope/nbsp;^iem.Hauddubie enim,non tardât indicium, ipfisdebitum» Alfj plu/nbsp;^incommoda huius confefsionis colleger un t: fed nolo omnia ilia refernbsp;^^Sóperfequi. Nec attinetdicere,quid facerdotes mali ,omnium occulconbsp;retedione,utcum homines fuasquocp cogitationesaperirencin connbsp;fdsione,auftfuerint defignare: prgfcrtim ifti cæltbesPontificijregni,nbsp;bonos certe hinc nulla potuit commoditasperuenire: nififortafsis

Pecuniae, quæ auariciam augere, pietatem non potuit. Necclfe eft aute ^comniafcandalatolli:amp;repurgari abiftis Ecclefiam, quantum fie/nbsp;^poteft. Quæ ft maneant, nemo queatfcruari .Nec enim ialiafunt,utnbsp;^«beant in indicium referuari: uidelicethypocrifes impiarum doârinanbsp;^ni,illeenimamp; a GHRISTO,amp;ab Apoftolis eradicantur.

Non eft tacendum ,quod in iam dicfta pharifaica confefsione,quægt; opera fatiffadloria confitentibusprofacerdotum arbitratuimpo/'

^ünturj dequibusdicunt, quod libèrent homines a pcenis temporal!/ buspeccati,dogmatenoxio.Sicenim obfcuratur dodrinade afdidioninbsp;bnsamp;cruce: amp; fingitur poena effe, quod eft faluberrimæcorreptionis:nbsp;^duoloco dicetur. Ac piget iam plura dehac impia confefsione fcribenbsp;quarequæ a Pontificijs hoc tempore obijd folent proilliusnecefti/nbsp;^tf,ea uelim legi ac difei in eruditiftimis confutationibus clarifiimorumnbsp;'^iforum Martini Lutheri,0C Philippi Melanchthonis.

r\E pote ft a tere mittend iamp; rctinendipeccata,itemh'gandi8lt;î abfolz CAP.'viii.!

1 Pöteftas fere aliud non creditur effe,quam cum abfoluuntur fcilicet con I ^'rionis mer ito a culpa Si poen a,pcr miniftros facerdotes,h i qui ad connbsp;dlionem ueniunt : fine,cum impij Si rebelles in Ecclefia excommuni/nbsp;^i^r, hoc eft, ligantur: Si emendati iterum recipiuntur. Si a culpa ab/nbsp;^luuntur. Non dico,quam fit in eo perniciofus erron quia non opor/nbsp;ubique Sophiftariim uanitatibus Si nugis immorari. Quæ ft ufquâ,nbsp;omnibus difputationibus de gratia,iuftificatione,fide, Sifaluatio/nbsp;'^^certein loco de cla mb us. Si Ecclefigautoritate,c0ferendi hominibusnbsp;P^^Qti remifli'onem Si æternam uitam, facerdotumminifterio, nimiænbsp;^¦lerunt. Quareprætermiflîs Sophjftarum delyramentis Si fpinofis

COMMENT. OE P OE NITENT. difputationibus, mox de re dicerepcrgam: ut eft Gmpliflime amp;t darifli/nbsp;mc,adeot^ fine afta obfcuritate,tradjtain literisfacn's.

cbuet Huid' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;clauium poteftas aliud noneft quam faailras doccndi EiiangC'^

Iq 8d adminiftrandi facramenta: quæ a CHRISTO conataeftEccfi' fiæ amp; difpenfacur per illius mi'niftros. Hac ignur poteftateadmittun-*nbsp;turingratiam remilTtonis peccatiamp;uitægternæ., hiquiEuangelioctt^nbsp;dunt, amp;facratnentisutuntur. Contra increduIijamp;quifacramentaaKnbsp;pernantur,ab illaexcIuduntur.De hac accepit mandatum Ecclefiarw^nbsp;xxvii). Data eft mihi omnispoteftas in clo amp; in terra. Euntesd«^^nbsp;tcomnes Gentes,baptizanteseos in nomine patris amp;filij 8lt;fpiritus^nbsp;lt;fti:docentes eos feruare,quæainop mandaui uobis.Marci ultimo.nbsp;tesinmundum uniuerfixm,prædicateEuangeIium omnicreaturæ.nbsp;credideritamp;bapuzatus fuerit,faluuserit:qni uero noncredideritcononbsp;nabitur.Ioan.xx. Accipite fpiritum fandum,quorum remiferitisp^*'nbsp;ta,remittuntur cis:8t quorum retinueritis retenta funt.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j

Hifuntpræcipuilocijcxquibuspalameft» quæfitEccIcfi^P®?^, tradita,inædificationem: per Euangeli) 8lt; facramentorum d^^P^^nbsp;nem. Alia eft Ôddiuerfaexeommunicandi poteftas: quaimpijnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ß

ligantur, qui aliquando Ecclefipmembra fuerun.t qui tarnen pifcuntjamp;^dignauitæ pnitentiafeemendantacreuertuntur,iteruni |nbsp;cipiuntur ab Ecclefiain gratiam amp; a uinculo excommunicationis ao'nbsp;uuntur. Dehacpræcipitura CHRISTO Matthæi xviij. Ameno*^nbsp;uobis, quæcunquealligaueriosfuperterram,crunt ligatain eoclO'nbsp;quæcuncp lolueritis fuper terram^crunt folutaamp;in ccelis. Porronbsp;exemplumextat.i. Cor.i.5^tj Cor. q. PromifcuetamennuncunJt*\nbsp;uocabulis abfoluendiamp;ligandi, remittendiamp;retinendi peccata,^.^nbsp;dehacutraque poteftate loquuntur. Doclores autem Ecclefiæ funcnbsp;niftri hums utriufcp poteftatis: i. Cor. iiq. Sic nos exiftimet homOjnbsp;miniftros CHRISTI,8lt; difpenfatores myfteriorum Dei.

CHRISTVSutiturcIauiumadpeIlatione,Marth.xvi.ubiy quicur:Etego dabo tibi claues regni ccclorum.amp;c .Qua uenuftanbsp;phora Eccïcfiafticum officium ornauit: quod præcipuefitum eft in tnbsp;angelr)\amp;facramentorum adminiftratione.* Claues illudadpellanSnbsp;aperiendafeu reftituenda uiaiufticiæSc ætemæ uitæ. Promiiutnbsp;Euangelij annunciatio omnibus, quantumcuncp peccatoribus,rcm^nbsp;on cm peccati æternam uitam/Necrequirit adhanc mirabilem *nbsp;pendâ reconciliationem DEI amp; homïnum,nifi ut in mediatorem O .nbsp;ftû credamuSjamp;promiilionê gradp,per ftdêredpiamus. loann ispti*^ nbsp;Dédit eis poteftatem, filios Dei fieri, hisquicredunt in nominenbsp;PotTO facrarnenta funceiufdemgratiæ rcconciliationis reftimoo*^nbsp;figna.acprgbencftdeiexercitationemamp;confirmationem.

Jam, propterChriftum: amp; facramenta adminiftrantur, inexcrcidum v(iKamp;-trlt;t= »ad 8lt;teftimonium grane,femper exerccturilla çlauium poteftasrquo ilatioclaiàu»nbsp;^^gniæternguite oftium,nobis propter peccatum cIaufurT),referatur: etnbsp;^itus conceditur a pnisæterngmortisad ^ernamfaluationemubt/nbsp;quandocuncß hoc fiat,feu publice, feu priuatim,3pud multos,nbsp;^^aliquem unum.Cuiusfuntuariaamp;multateftimonia amp; exempla, innbsp;J^dGin(fia{criptura:quod peritis facrarum literarum fatiscognitum eft,nbsp;^acenim facit, quicquid cftteftimoniorum gratig, nobis perChriftûnbsp;®^btg,adeternamuitam* luxtaiîludjïoannisx. Egofumoftium,pernbsp;^fiquis introient,faluabitur:amp; ingredietur SC egredictur amp;pafcua in

Itemillud ciufdem capite xiiij.Egofum uia,uericasuita.Ne/ *^ouenitadpatremnifiperme.(^alecÂamp; illudPctri: Aâ.n'n. Necnbsp;'aim aliud nomen eft fub clo datum hominibus, per quod oporteatnbsp;Jas faluos fieri. Item illud eiufdem capitc x. Huie omnes prophetæte/nbsp;amoniumperhibent,quodremiffionempeccatorumaccipiantper no/ nbsp;eius,omnes qui credunt in cum.

Partitusfum autem hanc clauium poteftatem in duo: nempe,in Eu/ JJgdq dodrinaaiamp;facramentorum fidcidiftributionem.Quisnbsp;»a?cduo, nihil traditumefle conftataChriftoamp; Apoftolisadproferê-^nbsp;^amgratiæ, iuftificationis amp;uftegterng regnum: fiueadreparandam acnbsp;^ftitiiendam jlapforum in Diaboli tyrannidem, feuam amp; crudelem fer/nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«

*gt;itutem »falutem.SineEuangelij doeftrina, neintelligi quidem poftet, Sd namChrifti amp;clauium ufuseßet. lUoigitur ciponitur,qucgrat£anbsp;^abis per CHRIST VM adferatur. Continet autem dodrina,que pernbsp;^hriftum nobis adfertur, tumpromiflionem re^ssiftionis peccaii:ium *nbsp;pocnitentie prgdicationem. Sicutteftatur illudLucgxxiirj.Oportebatnbsp;^briftumpati, S^refurgere a mortutstertiadie:amp;prcdicariin nominenbsp;^aspoenitentiamamp; remifsionem peccatorum, inomnes Gentes.

In Euangelio igitur eft promifsio ilia remifiionis peccati, de qua Io/ ^aor:8lt; in fumma,qugdam nouadoctrina,incognita mundo,quod il/nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;J

I^fegnetamp;inomnibuscreaturis imperet,qui pro redimendafaluteno ^rniemctipfum tradidit in mortem, prccium fatiffadionem pro no/nbsp;^ispeccatis:utetiam ipfi, quatenus credimus in nomen eius, uiuamusnbsp;tegnemus pereum.Roman.xiiq. Nemoenimnoftrumfibiuiuit, 8dnbsp;Jntio noftrum fibi moritur.Siue enimuiuimus DOMINO uiuimus:nbsp;Jacmorimur, Domino morimur. In hoc enim Chriftusmortuuseftnbsp;pfefurrexiracreuixit:ut ufuorum mortuorum deminetur. Ephe*nbsp;^cundo.Cum eflemus mortui in peccatis,conuiuiftcauit rios cumChrinbsp;Jo tcuius gratia eftis faluati. Et conrefufeitauit : ÔC u na Iedere fecit in cocnbsp;'^nibus,per Chriftum lefum. Sed hgc gloriofa gratie beneficia, adhuc

, COMMENT; DB POENITENf* latent abfcondita:nifiquarenus per Enangelium reudata funt. Doneenbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;amp; per noftn pleniflimam ^lorificationem reuelabuntur.lntcrim uolwt

nos C H RI ST V S do^^eridefua ilia oloria amp; potdîate, quaglonfiz caturus eft mortalia corpora noftra : amp; confolationetn per uerbumnbsp;fidei habere.

Quorfum uero poenitenuadoccatur,quæ eftobedicntiæamp;rcnouj^ tionisnoftræ in hac uita: qua peccato morimur, iufticiæ uiuimustinnbsp;multis fru(ftificantes,per opera bona,DEO et lefti Chnfto in gloriam,nbsp;inlibro meofuperiorc copiofe expofitum eft. Quapropter etiarnup^nbsp;uitgfuænouitaterhnemo mereaturfaluari: tarnen qui fine pccniiea^nbsp;manent,nunquam poterunt^ternæuitp hpreditatcmaccipcre.Retli^^nbsp;cnim gratia,utillam ornemus fobrietatejufticia amp; pietate totius no £nbsp;.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;üitæ,expeôtantesbeatam illamfpemætempuitæ.Hinegrauitet^^

renda comminatuseft CHRIST VS, hisqui pccniicntiam non fenüneq^ ad loannis.nequead fui prædicationem. Nee aliudnbsp;re peccata,quam hisincredulis 8d impccnitentibus fignificar^d^^nbsp;uarinequeant:amp; quod oporteat tales horribiliterpcrire.

W4me«/lt;f. Cæterum facramentafideiduohabem.us: quæfuntappendilt;^^^^^j 'angclij Sc tcftimonicj gratiærcmiftionis peccati SC uitæptern2epjp,gynbsp;ftumruidelicet, baptifmus 8C cna iIla corporis Sc fanguinisnbsp;TI. Quorum alternm uocatura Paulo regenerationis lauacr*^^^*nbsp;»nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;baptifmumenimin filiosDEI adoptamur:anteafiltjiræSC mortis-

tcrumeft gratitudin is facramen tum: atque hinc Euchariftiae betReuocat enimnobis inmemoriam beneficia crucis amp; mortisnbsp;MINI noftri lefu Chrifti: ideo iiIo uocamur ad gratiarumaâioî^^^gnbsp;Nonilliustantum quæfitorerfcduelmaximeeius, qupfitpO'n^^P^^»nbsp;totius noftrg uitæ. Quare ut baptifmus propric exercet adoptionisnbsp;Ita Euchariftia totam pnitentium ui tarn. Adeoqueteftaturnbsp;nem n unquam fieri polTe irritam, modo in fide perm aneamus:nbsp;firefurgamus iterum ad pcrnitentiam.Ideo illius ufus debuitdf^P^^^j^nbsp;tuus in Ecclefia:ut femper illud facramentum reciperemus, quotasnbsp;retnobisatCp opus eftet. Et tarnen utnemopoteft credere, fein^^P^tinbsp;nis gratiaeftè,qui fine poenitentia uiuiulcaquipcenitentiamnbsp;ideotribuunt fibi,quodilliusmeritofint probati SCacceptiDnbsp;quiafidemamp;memoriambeneficiorumChriftiexercentacretinent-de facramentis, fi faueritChriftus Iefus,aliolibro feribemus.

, Pofe«m^Çgt;tamp;cMaft(cap.^fesillos, nuilt;umnKmbv^,j tio.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;clefieSC CHRIST! e{re,haberiaccrediuelint,profcliione tarnen ,

ftiançuite admittunc indignà:fiue,quiexijfdem, in uerbumgraUf^^ lam funcblafphemi, fuis opinionibus SC hgrcfibusfauentes,nbsp; uerbo DEL Hgc eftcxcommunicatio: poteftas Iigandi Sclolu^j^

liber s E C V RO V s» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ije

Que quomodo amp; in quos debeat excrceri, item quomodo différât apo uftateremittendiamp;retinendipeccata,infranonnihil dicetun

Nam qui aliter ufurpant, planeerrant: fiue dedita opera male de ilia merentur. Sic autem ufurpatarum clauium eft fpeciofiflimum exgt;nbsp;emplum Ad. rj j'n Petri prædicatione. Illeenim per banc poteftatemnbsp;Ëcclefiætraditam, unofermone deC H RISTO in tantum prometnbsp;¦uit, ut abfolueret circiter tria milia hominum. Neccompundis illis,nbsp;quos abfoluit,et territis in cordibus fuis,amp; rogantibus quid fado opusnbsp;ubi cflèt, aliud refpondit quam, poenitentiam agite, baptizeturnbsp;Unufquifque ueftrum in nomine lESV CHRISTI, in remiflîonemnbsp;pcccatorum,S^accipietisdohumfpiritus fandi .Proinde hoc fuit redenbsp;adminiftrarecïaues: amp; conceffapoteftate non abuti.Sic autem abfolue/nbsp;bàtur apeccato amp; æterna morte,quotquot Petro iubente baptizati funtnbsp;Euangeîio crediderunt»

Denique in h is capitibusdodrinæ fundamentum eft Si fumma om *uum Chriftianarum confoIationum.Nam hincpromanat,fiquld donbsp;lt;:enius,ficui remiffîonem peccati promittimus,amp; pollicemur liberationnbsp;*^eniab æterna morte, fi quem exhortamur uelinuitamusad pnitenti

, adeoque cum b aptizamus amp;dominicâcornam porrigimus Eccle b-^minifl;erio,id omnefacimus in nomine DOMINI noftrilefuChrinbsp;EiAtqueindecognofci 2iiudicaripoteft,quomododulciflimaamp; con/nbsp;fulantilïîma poteftas fitcorrupta in plurimos abominabiles abufustatnnbsp;queadeoin tyrannidemquandam, quæ dataeft in remedium. Schonnbsp;bftidenimmultadelyra amp;impiadifputantdedauibus:utcumfinguntnbsp;®bas autoriratis,alias excclJentiæ amp; alias minifterialesîCum fituna adnnbsp;juiniftrationis Euangelt),2ifacramentorum in h is terris. Et Romaninbsp;^ontifices ita arrogantfibiclaues, quafinon fintEcdefiepotius,quamnbsp;bpifeoporum: aurquafi illarummaius iushabeant, quam infimusminnbsp;lifter in Eccïefia.Noftræ funt ergo cïaucs Si nobis donatæ, noftrg faïunbsp;confolationi,péfciamp;quieti confeientiarum noftrarum conceffæ: nenbsp;quequicquam priuatiiuris Pontifex Romanusin illis habct,nifificucnbsp;^gt;nifter,cui uæ nifi Euangelizauerit.

Et de excommunicationis poteftate quid dicamC quam Romanus ontifex ,Si iftius Epifeopi Si Satrapæ, mera libidine totam inquandanbsp;¦^ipiain Sicruddem tyrannidem conuerteruntCFoedeetiam corrumpinnbsp;^ut Eccîefiaftica poteftas per nundinationes indulgentiarum atque cosnbsp;qui miiîas habenc uenalcs, Sufingunt,quodualeantmcrito operisonnbsp;P^t^tiadfatiffadionem pro culpa amp; pnis. Nam poteftatem clauium ?nbsp;^«endtint uCep in purgatorium: Sd de fide uerbigratiæ neminem quicnbsp;quamdocêt,Cum nô poffint ulli utilis cffe,nifi qui Euangelio de Chri

comment: de P OE NIT E N T. (îôcreduntNam promiftîofaluds,rion poteftad ulIuniincreJulum,finbsp;uein quo eft lgaoranda Chrifti,adpïkarû

Hæcobferuataj diriment multas contenriones Si. mukafeandabtoP lentcx Ëcclefia:quæ Satan in uexitaut per indodos, autper malos, innbsp;EccIeG'am. Nondum difcemo inter priuatam abfolutionem,amp; publicaînbsp;quæeft publia minifteri} amp;faeramentorum* Non minus habetilb,nbsp;quamhæcrnecpïusconfert hecquamina. Q_uia in utraque pr^dicatufnbsp;(eruator CHRISTVSn'nquem quia'editjisrcmilïionem capitomninbsp;um delictorum,amp; abfoluitur a cuïpa amp;rpna..Siue publice hocgeracui^nbsp;apud muïtostfcu priuatim, apud aliquem Ufium. Fidei perpétuanbsp;milTio peccati amp;. æterna faïus: quare diligenter cauendum eft EccW^*nbsp;Sdminiftris Ecclefiarum,nequem abfoluant,niß qui inChriftu creui.nbsp;Namhomo foluerenon poteft, quemDEVS nonagnofdt folutu^nbsp;necligare, quem Deusfoluit, Quare ex confeflione fidei eorum,q*Jnbsp;folutionem requirunt. Si facramentafibi dari orant,iudicaripo^^^Y lt;nbsp;bus remiffio peccati pterna faïus debeatpromittûnempCjt^^^^ innbsp;bus.Itaenim noninadetabf*Iutioin eosquibusnon dcbetur-Qy^nbsp;quidam mendantur fpiritui fandoînon tarnen fallere iliumnbsp;(i:nt Etportabuntifti iudicium fuumiamp;prophanati Euangeli)nbsp;mcntorum dabunt horribiles pnas. Cæterum Eccicfiæ mindtr»nbsp;runt excufati»

SOLIVS DEI ESSE, ET DOMINI IB fuChrißiyautoritatefeupotefldteabfolutäremittere

gt; piccata:ßue liberareacnlpitcrpeeM, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;, ,

DVbitari non poteft, penes nullum alium cffe, rcmittere bus peccata eorum, autoritäre feu poteftate abfoluta, praetef^nbsp;DEV Mnbsp;nbsp;Dominum noftrum lefum Chriftum. Sic aiim redte^*^

runt quidam fcribæ Si pharifei, licetimpia contcndonc contra ftum.Marci q. Quis poteftdiraittcrepeccata,nifi folus DEVSgt; tnbsp;teftatur illudpfal. cxxx. Si iniquitates obferuaueris Domine, Donjnbsp;quis permanebitC Quia apud tepropiciario,uttimcarisJtemEiatnbsp;dicJtur,nimiruminperfóna Chrifti: feruire me fcciftiinpcccatistnbsp;præbuiftimihi dolorem in iniquitatibus tuis. Ego fum,egoluni fnbsp;fe,qui deleO iniquitates tuas propter me: amp;peccatorum tuorumnbsp;recordabor,

Hancergo poteftatem uendicatfibrlefusChriftus, DOMItgt; Si feruatornöfter, duplici iure. Prior, quia eft films Dei: artcrnunbsp;patrcamp;^idem DEVS. Altero, quia incarnatus, paftus Sinbsp;promeruit huncthefaurumtadcoque utucEcclefîaïiIlum, Stcicnbsp;bus ineum,communicarepoftet.loan,!. EcceagnusDEI,quitolnbsp;cata mundi, NamEcclefiædonari nonpotuiflèt, nifttnediawrgra^

ChrlftusIcfvis ilium nobis promeruiffer.Is ergo dedit nobispoteftatcm annunciandi euangelij, Siremittendi hominibus fua pcccata,mmoxnbsp;copiofiusdicetur.

Hæc eft Noui teftamentipoteftas,promifla olim per propb etas: 8^ *iunc exhibita per Chriftum»Per Apoftolosautem amp; rcliquoscccleftgnbsp;ï'iniftrosprædtcata,incocum crbem terrarum, Hac qui creduntconfenbsp;«luuntur remiftionem peccati 8lt; omnium delidorum fuorumradcoqucnbsp;æterftam uitam. Quæ per iufticias legis nulli unquampotueruntdonanbsp;''Hæc uoliii attexcre,ut obiter monftrarcmjmpoflibile ftuffc, utfchonbsp;bftici Theologi, pure explicarent clauium poteftatem: quiaiufticfjs lexnbsp;§is tribuunt meritum rcmiflionispeccati. Ideo nec exiftimant abfol/nbsp;pofte ullum hominem, nifi merito contritionis Sd aliarum iufticiagt;nbsp;legis.

T Rrcfragabile eft, certiftTimæ ueritatis ,eti'am ecdefiæ tvadita elTe po/ C AEX. ¦^teftatemrcmittendi hominibus füäpeccata: quam illaexercet atquenbsp;^'fpcnfatper luosminiftros. Quodfupra copiofedocui:atcp hic pau/nbsp;^hrepetendum eft mihi. Nam hæc eft miniftranriumpotcftas, non imnbsp;ptrantium:(i quosergo diligitecdefia in minifterium, amp; adminiftratünbsp;OncmEuanaelq Ödfacramentorumjilliuereremittunt hominibus luanbsp;P«ccata, uereetiam conferunt illis æternam uitam. Sedficut miniftrinbsp;Ehhfti,BcdcÜæ,5ddifpenfatorcsmyfteriorum Dei: nonutimpera/nbsp;^ores bCdominiecdeCiæ.Et tarnen Romanus Pontifex, non alia rciult;*nbsp;hetfcagnofciadpellari ecdefiæ caput,nifiut pro domino ecdefiæ hanbsp;^eatur. Qui ius habeat,uaniffimus nebulo,legum condendaruminecnbsp;ddia.Sc opprimendi libertatem,ut uel Euangelq décrétamutandi.Si/nbsp;tut Sé facif.mutat qug ftatuit Chriftus,ut claret in Euchariftiæ facrametinbsp;Ï0, damnatEuangeqi dodrinam: amp; iubct omnes in fua fernentia amp;oznbsp;pinioneftare. lnterdicitefumcarnium:8lt;daranatnuptiasfacerdotum:nbsp;'^taliainfinitataceam.Et quis deditiftihancpoteftatemS'Cuiquomodonbsp;poteftplusiuris ef[cinecclefia,quamminimo euangelqminiftroC

\ SedhabctfuosadulatoresRomanusPontifex: qui illi tribuunt potc l^atcm priuilegq (upra omnes 8lt; totam ecdefiamdcilicet, quia ualde iuznbsp;uatiVtos audirc,Pontificcsdico,fiquis titiUet eosmentione potcftatisnbsp;^^inatiuæ,potius quam charitatisminiftrantiä.Quidenimatdnetpri

COMMENT DE P OENI TENT, paucor Lim; tyran ni cam ethnicam non feruitutem Chriftianâ fpeclantes?nbsp;Sed ecclefîarum curandarum ratio,quam Epifcopi dcferuerunt,necnbsp;deferuerunt folum,uerumetiam opprimunt,hæcerat:prgdicarepopu^nbsp;ÏÓ CHRIST VMjdocere pnnentiam,ceffantes adhortan',amp; contranbsp;dicentibus fanædodrinp refîftere, adminiftrare facramoita, uigilare SiCnbsp;ardenriflîmis uotis precari pro totius ecclefiæ profedu 2lt; felute. Suae e/nbsp;film uoluntatisamp;poteftaosApoftoIosamp;miniftros dekgitamp;amandanbsp;uitlefiisChriftus DOMINVSnoftcrmômundi dominos£lt;impc^nbsp;ratores.Non enim habet regnum exhoc mundo Chriftuszideonôfontnbsp;Epifcopi'jfed ridiculæ larup Epifcoporum, qui prgtextu traditæ potefii-'nbsp;fis dominiafibi amp; imperia qugrunt acretinêr.lmo funt impietatis8^itænbsp;minfflrûatque apoftoli Antichrifh.

Chrifti uox eft: Qui non eftmecum,contra meeft. Et quinone^'' gregat mecum, difpergit. Matth. xrj. Hic certe qugritur inter difpfnbsp;reSjG'cut Paulus inquit,ut fidelis quis inueniatur. Sed quis

- angélq dodor, facramentorum minifter: leojbus quas AdCHRI STV Migitur tanquam ad iTnicum feruatof^^nbsp;marumnoftrarum omnes mittiper EuangeIrj amp;: ecclefiæ

. bemus. NaminoomnesperipfummetChriftûuocamur.Matthæi^^* iVenitê âdmeomncsquilaboratisamp;oneratieitis, ÔCegoreficiaiîiiJ®®*nbsp;Hacregula,qui nô procedunt,etth pro Epifcopisetecclefipcuratorib^^nbsp;haberi uelint: quid poflentnifi publiceecclefigpeftes amp;nbsp;feTeccIefiam enim mifere fallunt, decipiuntaeperdunt. Sedfl^*^nbsp;his immorariferibendo: quomodo uidelicet Epifcopi, Sgt;i. impOnbsp;res,omniafibi induIgentiEuangelrj germanam dodrinam abol*^^nbsp;nihil minus agunt,quam ut rem faïutis ecclefiæ amp; gloriæChnfi^nbsp;rent. Ideo,utdixi,ueros Antichrifti apoftolos agunt. Verfantur in de î''nbsp;cqscarniSjauaridaô^ambitioneexcæcati, ôdquomodopofTentnbsp;ftico officio uacareÇquod requirit infinitos ïabores,ufgifias curas,nbsp;requirit, ut mortem pro gloria Chrifti perferamus. Hæceo dicunwr»nbsp;nequismiretur,cur res ecclefiæ,in hune miferum ftatumperucncrn^nbsp;in quo per incuriam Epifcoporum amp; luxum facerdotum Euangelij u^*nbsp;tas prorfum explofa eft. Et horum impium er r or em fouet dodrinalcnnbsp;lafticorum Theoîogorum»

QVanquamcxprædidis, in locodepriuataabfolutione,fatiscU^'' dentercolligi poffit, quid ftatuendum eftè eredam, depriuataanbsp;folutioneitamenlibuit in hocordineecclefiafticepoteftadspauca qua^nbsp;dam deeadem ilia feorfim antlotare. Poftquam præfertim hoc tenapCjrcnbsp;ïçiudquofdam malecperitaudire: ficut eftin omnia audaxinfeitiap^j

L I B B R S E C t N D ? »! nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i»»

J'ps. ïgiturpriuatum hicintdligereoportcbit,qukqùidin rebüsfîdei 'orfimapudfolosjiuefingulosagitur:etiamfires per fefitcommunifznbsp;Jima totius ecclefiæ bonum: ut quod in omnes, qui credunt euan ge/nbsp;|*®»uulgari poffi't aedebeat. Sicutcutn unus baptizatur: illi baptifmutnbsp;cftrcs priuata,alioqui communiflîma. Sicquiad dominicam cceznbsp;îî®nrgt;ueniunt,priuatim rem fuam agunttetiamfi cum cota eccicfia adefznbsp;Nec pote ft tali obeflè aliorum abufus: modo ipfe fit ucra in Chri/nbsp;fide præditus.

Non aliter priuata feu fpeciali Si fuaquifque fide uerbi DEI iuftifi'ca ôi faluus efficitur: fiuc cum folus audit euangelium, fiue in congre/nbsp;^tioncS^tQtaecclefia» Aclicetuerbum fidei amp; facramenta non minusnbsp;^otfimSiapud fingulos explicare ac miniftrare,quam apud to tain connbsp;^'gationem.Nam amp;i CHRIST VS ait: Vbi funt duo uel tres congrenbsp;P in nominernco, ibifum in medio eorum.Matth.xviq. lam abfo/nbsp;priuata, quid eft nifi adminiftratio euangelq priuata: qux feorfimnbsp;M unum habeturÆt qua confolationem falutis adferri omnibus iufnbsp;^'^Chriftus:quacunque occafione hacc dari poftetC Modo uerbi auditonbsp;Mentnonobfcuramfignificationem, qua intelligi poflit, quod annbsp;^'^ciationis euangelij fint cupidi,amp;fitientes.

|, SicutigiturPetruSjUteft Àd.rj. unaprædicationc circitertriamiîz ^^dChriftum conuerdtzSi ea 'reucreabfoluit, poftquambaptizari ilnbsp;î^^pvæccpit amp;pnitcntiam agere. Ita cum idem fit apud unum repreznbsp;ÎMinon poteft: Imo qui non laudari deberet,utpium ecclefiæ fadûCnbsp;'^aliud agitur in priuataabfolutione,quam in publica euangeirj adznbsp;Miftrationc.Quinetiam priuata abfolutio fingulis exhibita eft in prgnbsp;J^ïtionc Petri: etiamfi uno ore omnibus in commune tun clocutuseft,

Milfeorfim. Tantumenimprofuitfermofingulis,quantumunuC* ^'^^fi^eorumattulit fidemad ilium. Incredulisautemnon potuitpro4nbsp;ß 4^^niadmodumnecremittitalibus ulla refua peccata.

. P §0 redeadhibetur illis priuata abfolutio,qui priuatim,confeffio/ çs^creta, fe peccatores elfe agnofeunt, amp; abfolutionem fibi dari oratjnbsp;: ^^polliceturremiffionêpeccati amp;uitamgtcrnam, hisquiinCHRIznbsp;1 lESVMcredunt. In fumma,talisrcsefteuangeirj tradationbsp;, |. hcramentorum, utnulli ullam utilitatem poftîtafferre nifi quiintelznbsp;credit,aliquo modo priuatim rem fuam agi amp; fibi difpenfari qugnbsp;/^ant ad æternam uitam. Nemo poteft pro me baptizari, nemo pronbsp; Dominica cna uefd:ita nec credere pro me Euangelio. Hineconznbsp;P^^^d^^^^*^3,fedfuafide uiuere. Sic omnia Euangenbsp;i f^^natafideadufum noftrum adplicaredebemus: aut Euangelij fro/nbsp;I nullum unnquam percipiemus.

rerfione,confjrmemuseorum opinioncm,quicxiftimant,quod publia cuangelrj prgdicationenulhsfua peccata rcmittadturfedtatitüpcrpriuanbsp;lam abfolutioncm S)C facramcnta. Quod ell« uerbo DEI 5lt;1 efficadæfpinbsp;ritus fancci derogare. Frudificac enim Euangelium in omnibusadæter/nbsp;naniuitam,quiilliusprpdicationicredunt:quacunquc occafioncamp;cjuonbsp;cuncp tempore, Nec labefadari eorum fides deba,qui audita aliquapu/nbsp;blica prædicatione funtcontend, priuata abfoluticiic non utuntunnbsp;quiaadconfcffionemfecretorumpriuatam non ueniunt. Quosncmonbsp;damnarc proptercaiurcpoteft. Docemus tarnen ccclefiamdcbonopri'nbsp;uatæabfolutionisamp;confcflïonisî amp;illopermittimus o nines libcre un,nbsp;Gcutbaptifmoamp; dominica cna.

Hoc uero peculiariter ftacuimus depriuatp ablolutlonisbono, fidem,quæ eftcxcitata in publica quadam Euangelij prædicadonc, Efnbsp;tius confirmee. Quidam enim fie funtinfirmi, utnififcorfimdoccatur,nbsp;confirmentur, eoru labefàdatæconfcicnti?, nunquara poffintfi»*nbsp;pacificari. Quodnonimbecinibusfolumaccidit:uerumaia«ill^®^nbsp;libiuidenturfortes efle in fidc,Nemo enim earn eftfirmus,nbsp;habeat ulteriusconfirmarirquia fempercrefeere in fide,amp;raUg^P^°''nbsp;portee. Et ea caufa certe, ad minifterium ucrbi,adiecit D Enbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fideifa^

cramenta:ceu confirmationis notas,quæconfcientiasnoftras intenfiu« tranquillarenc.Sic quomodononeffetutiliflima amp;:efficacinînianbsp;ta abfoIutioC Vel propter uerbum CHRISTI: Qui uos audit, me a«'nbsp;dit.Et: Quorumremiferitis peccata »remittuntur eis. Etfietiimnbsp;tentig publicum minifterium uerbi con firment,non confirmant tamennbsp;minus prpdicationem Euangelij priuatarç.

Igitur priuata abfolutioneficuti debemus, utfideifacramcno's: utiep In fidei noflrg pleniorem confi'rmationem. Excitâtenim èC confirmât innbsp;nobis Deus hanefidem in Chriftum, turn per Euangelium,tu per factnbsp;menta. Nemo autem facramenti ufu dicitur gloriæ uerbi ifideidero^nbsp;gare: fed iterum excitareillam, promoucre amp;C plenius confirmare. Nounbsp;aliter qui priuata abfolutione utuntur, maius pr^fidium fidei fuæacquinbsp;runt.Tineiniuriafideiprius conceptæ, Sedimpcritiquidam exiftimautnbsp;hoc ad fimulatam pietatem amp; fidei labefadacionem facereiitienimnbsp;mus cæci quando peccacfs noflris Deus irafdtur. At noucrunt expert^nbsp;confeientiæ quantam uim habeatad confolandum animos territos,qufnbsp;eft gloria Dci,abfolutiopriuata:0lt;ea nifi abonis amp;pijs hominibusfe^nbsp;rionunquampoteftpeu, Tantum abcftutfitnoxiaeccIefiælefiiChri''nbsp;fti, Munit enimgratiæ fidem, cuius fitim antea in nobis pracdicationbsp;Euangelij publica excirauitamp;accendic.

NVLLA PECCATA R.EMITTI POSSE* KlJ quHttoperafuarumcarnnliumiuflKiortimfiduciamponunt.

riisiftisnullapeccataremittipoffint,quiinoperafuarurhcarnahö ufticiarum fidudam ponunt:ficdodiab hypocritis amp; phar»fæis«Namnbsp;hucufep frequenter a me traeftatus eft. Quam diu igitur in hoc opinio/

8c impietatis errore hærent hómines,ne fperent faluationem. Nam 'tiam talcs blafphcmi funtin gratiae fpiritum: quandopertinadter red/nbsp;^^nthunc errorem. Quomodo igitur remiffionem peccati coram Deonbsp;^^erepoflêntC'

Igiturfarpeidemrepetimus, amp;fumma diligentia inculcamus.Quià ^fsaeterng falutis noftræ omnis pendet ab un a in, lefum Chriftumfideînbsp;9^gt;arn increduli infinitis modisobfeurant, ac quantum in ipfiseft euer/nbsp;^^ntaeperdunt. Quid ucroputasifti coram Deomereantur,quihocte/nbsp;Pofenon ceftàntgloriæ Euangelrj contradicerec Et quid fieri exiftimas,nbsp;a fuis adulatoribus abfoluantur Jfti quia iadantfe pro operibus bonisnbsp;P^gnare, quæ nos meritoria falutis eflenegamus,ipfi uerocontenduntnbsp;^ius glorie meritoria cfle,palam efficiunt, fe ignaros elle turn legis,nbsp;Jijni gratig, promiffionum Euangelrj Chrifti: amp;in furama,totiusnbsp;'-hriftianifmi.

Taies igiturfruftra eft abfoluKnecremittuntur ds peccata, utetiam J^renties una die peradulatoresPapiftasabfoluerentur:Slt;^totis plan/nbsp;y is indulgentiarum ôi bullarum pontificiarum, uere nugarumamp;menbsp;Variorum, onufti eflent. Namquæpoffentpeccatacondonarihis, quinbsp;S^auiflimum incredulitatispeccatum, nepeccatum quidem effeagnof/nbsp;^^nttquinetiam profumma iufticiadefendunt, SCprgdicationiipfiusnbsp;Euangelrj in omnibus aduerfantur^ Nonobfeurauoxeft Pauli:Igno/nbsp;jetâtes iuftidam D E I, amp; propriam quereres ftatuere,iuftide Dei nonnbsp;^it fubietfti. R.oman.x.

Talibus ergo cum Deus nulla condonetpcccatatnec homines con/ lonarepofluntjfeu abfoluereeos apeccato.Q^uod fi quis illos abfoluitnbsp;^enfallittnifi retraxerit ab errore amp; impietate amp; pertraxerit adfidemnbsp;'^Chriftum.Quiafuntfilq perditionis, quam diu in hocincredulitatisnbsp;P^ccato hærent: excgcati a diabolo. Quareimptjiufticiarrj inflidternbsp;^^?runt iuftidam: quamacaperenunquampotuerunt. De cuius ratio/nbsp;^'Uidedifputantem Paulum, ad Roman.ix. Et utcandidiores niue eflenbsp;quot;'^gcrentur: tarnen fcediflimc comaeulatifunt, incredulitate, prgfumznbsp;P^*one,pharifaicisopinionibus,amp;cultibus. Qualeshoctemporeprednbsp;P^ifuntmonachi.

' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'' O ¦nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4

rum nonnullum difcnmenîamp;ofïîciaeccïeGaftkepoteftatisdiïierfainis rradâtur. Nam Matthgi xviq. untur CHRIST VS uerbis alligandi amp;nbsp;foIuendi:8Ccoïoco,deexcommunicandi poteftateagit.Cæferum loarPnbsp;nisxx.pofuic uerba remj'ttendi amp;retjnendi;ubt minifterium prædrân''nbsp;dieuane'elrî inftituic, SfrcmittendiommbLispcccata, per promiffionis

l'ninesmempejpeccatazcum palam fit,ex fide ilïorum,feu confeHione pnitentia remüTa elle coram D E O. Itaquidem necelTanopcæ^^'*nbsp;dit ligatio foluaonem.'non item retentio rcmilïionem. Sedaliter le renbsp;piciunt hsceduo: quia fieripoteft ut quibufdam fuapeccatareniwtan-'nbsp;tur,utnuila ncque præcedatneq? fequatur retentio: ac rurfus,utpecca'*nbsp;ta quorundam rctineantur,fine ulla aîicwrum remiflîone, feu precedenreÿ

fótur rcmittere peccatum non eft aliud, quam prædicare remifttim: His qui cuangelio de remiflionc peccati per C H RI ST V M credunt:nbsp;^facramentoftdeiinhoc,tanquam conrirmationisnotautuntur. Namnbsp;^uinoncredunceuangelio,qsnec debenturfideifacramenta. Quorum Ketiner^nbsp;pccQtaretineridicuntur, quatenusdocctur, quod nulla talibusnbsp;remitticoramDEOpoflint.EtexemplahorùhabesM«th^î.5^A(ft.nbsp;lt;Rurfusalli2are,eftlapros8deosimpoeritaesab cccichæcommunbsp;lione excludere:utquiipfife excludunt, bdfal^iferamonita amp;^cörre/ a tgaret

®inuerfi, cum ab ecclefia iterum redpiuntur, dieuntur foîuiî fcilicet a 'vinculo quo ab ecclefia alligati iucrunt,ut effent in poteftate diaboli jdonbsp;rurfum conuerterentur.

Proindeubi agitur depoteftateexcomunicandidiligenterpræmiîti/ alligandt uerbumtutintelligas, priuscffc,ut dixi, figare quam fol/nbsp;'ere. Solui eiiimnon poteft,nifiquiantcaligatusfu!t:nempc, homonbsp;CHRIST VM profeftus, fednuncpeccatismortahbusindulgens, Sdnbsp;^ontemnens ecclefiæ dehortationes* Contra ubi agitur de minifterionbsp;F^ædicandi euangelrj amp;reminîonispcccatiperChnftum,præm{ttiturnbsp;emittendiuerbum: quia prius eft docere homines deremiffionepecclnbsp;^gt;quam incredulorum peccatarctineri poffint. Sæpe erttm didlum eft,nbsp;ernittipeccatafoilsquiinCHRISTVM lESVMcredut.Kindnbsp;'eceffario fequitur,incredulorum peccata irremiffbilitcr retin er igt;

Inhunc modum quiprædicant Euangelium, Temper aut renàitainf! 2^'atretinent peccata: remittunt enim, cum habent qui euangelrj promitnbsp;Honemrecipiunt per fidem:r etin ent autem,cum ineos inddunt qui eu/nbsp;^igeliofidem nullamhabent.Etillo officio feu minifterionon dicuntuffnbsp;^men foluere autligare. Alligari enim folent fadnorofi per modunanbsp;'orreptionis: folui autem refipifeentes ÓÓ per pocnitentiam iterum reueffnbsp;^Tquibustuncmitigaturcorreptio, uel potius in confolationem muta/nbsp;Sedremittere Siretinerepeccatacerta dodrinæ ratio eft:ncmpc,denbsp;^entiffioe peccati Si uita gternaper CHRIST VM: que quifquis per in/nbsp;^cdulitatemafpernetur,non poffitfaluari» loannis irj. Mar. ulti. Sol/nbsp;'itre autem Si lipareffunt iudidariae poteftarisoffida in ecclefefia.

«ercetiircrhcndationiscaufa,ineum quiâeliquit, amp;^pcrfcueransefti'« propofitoopensmali.Hancnemounusufurparepotcft; nec debet Epi«nbsp;copisfoïis conccdi. Sed illi ad fuum iudidum, edam ccclcûac ludidun^nbsp;conuocarc debctic amp; cum tota eccîefiafentcntiam dicere, aut cette cun*nbsp;meliore iftius patte,ordinata ad hoc ludicium. Hoc na fieri deberefati*nbsp;liquetexmandatoC H R 1ST hMatchscixvüj.amp;exPauIicxcinnbsp;plo:prima Cor.v*

Licet ioritur,quod nullis fua peccatarctineantur^quinfimulligent^ eo quod le euangelio Chrifti indignos probant. Ët,quodnunisli^nbsp;pcccata remittantur, qui fimul ab iïlis folucntur; eo quod in fidcigra^^nbsp;cmendati,qua illis conferturremiflîopeccatiamp;æterna falus, reuô^*^nbsp;tur.Tamennec^fidei hoftes,utperfidosîudæos,feuïdololatrasgci^nbsp;alligamus:licetutric^ blafphemi fint in DE VM lefumnbsp;Non enimfuntde ecclefia utcorripi poflènt: hoc eft, alligari.Scdnbsp;rum peccata retinemus, quia non licuiteos preterite, quin de gtctnanbsp;uatione admonerentur. Quam cum afpernantur, docemus falt^^'nbsp;ponc:hoceftfciîicet,retinereeorûpeccata,feu pronûciareperdiios^L^nbsp;natos elfe. Adhuncmodum, nequefoluimus, nifieos quipfi^®^,nbsp;totius alicuius côgregationis iudicioamp;confoifuligati: quodactnbsp;nonpoteft, nifiillisprius Chriftum qui receperantjfedperpc^:^*'nbsp;ôd impnitenoam iterum amiferunt»

Infumma,{icucreünerepeccata,non eftproprieefjcerecxconn' onepeccatoremn'ra remittere non eft rccipere eiedtum. Sednbsp;crjcere:amp; fo!uere,eft recipere. Remittereautem, eft docere,remil^'^^nbsp;peccata:ôlt;^ retinereeft docere,cur remitti pcccata non poftint. Eat^^^pnbsp;go remittere foluere, proprie non funt unumrficut nec retinetcnbsp;Iigare idem eflepoflunt. Necinutileeft hoc difcrimen exadeteii^^*nbsp;facilius etiam amp;. exacftius difci poteft ex euangelio apud Matthæ^^nbsp;ïoannem, quam ex hacmea collatione. Ego tarnen poftquarn indnbsp;poteftatisecclefiafticgmentionêmeioffici) eftèratus fum,amp;deho^nbsp;crimine obiter nonnihildifterere.

Poftremum,non oportet penitusrelinquereintadumtpoteftateni mittendi peccata, amp; alia officia ecclefiæ, efle communia omnium baPnbsp;eatorum: fed quæ nemo illorum miniftrat, nifi uocatusab eccleba-bctcnim miniftei'eccIefiæfuiuocationemexpecftarc.Aliudeftct nbsp;fum,fiquid horum fieri præcipiatneceflîtas: tune enimurget uocatio^^nbsp;mnium communis,Sifproximus quife^ poteritnon foîum, ucrumenbsp;debet fratrem fuumeuangelica confolatione confolari,amp; a pcccaU»nbsp;foluere, facramentailîiporrigcre, amp;aliaofficiaapoftolicaproilhy^nbsp;lute facere. Ita fæpe accidit, ut mulierculæ baptizent in fa ntes in ca unbsp;ceflïiatis:qui ccrtc r^aptizari non debenuSunt en im lau acrofalu^*^^

^i.Scd extra ncceflîtatemnemo debet in Epifeoporum ofTicium.fcti Ec/ lt;Wiac dodorum irruere: neecdefig ordoSdtranquiHitasturbetur. Sednbsp;imalc quid fieri iubet neceflicas,Giucproximum tuum indiferitninenbsp;^àlutis déféras: nelt;^ cnim ecclefiæ ordo tunc turbatur« Sed Chriftianusnbsp;officium fuum facit,Sduerifaccrdotisjfeu ccclcfig miniftritquodproxi/'nbsp;010 pro Ch rifti gloria lege ch aritaus debet. Sic cum omnes baptizatinbsp;fintfilq DEI: Ioan.i.GaI.ii). habentiusS^autoritatemdifpenfandiEunbsp;gt;ngelij opes. Sc admintftrandi eius facramenta:prima Petri q »

CONTRA PHARlSAtCAM D O C T R. I iumiefttisßiäionilnutpuiScholtiflicoftnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;CAPX 1»

O EliquüseftIocusdefatisfàdionibuspharifaicisjdcquibuspræcP ^^piunt Scholaftici in pnitentiædodrina: nulla alia caufa quantnbsp;'gnorantiaEuangelq deChriftojScprifcaeillius confiietudiiiisjquæo/nbsp;^uiobferuataeftin poenitentialapforum, uelexempli,uclcorrcptionisnbsp;'ufa. Id fim iliter arguit refupinam ofcitantiam,res facras fine fide et finenbsp;fpiritu Chrifl:itraâantium:adeoe^hom!num dodrinascorrumpenti?nbsp;otnadfuas delyras cogitationes.Sed breuiter, nulla eftomnino fatisfa/nbsp;^io ncque propeccato, nec^ pro poenispeccati, prætcrquam ea qü^ eftnbsp;OiortisDOMINInoftri IcfuChrifti:quarenimisaudaderôCfceIeragt;'nbsp;fcholaftici Theologi fatisfadionis dodrinam pccnitentiae admifeuenbsp;*^unt:quod uetusecdefianunquamfeeit.AcneLongobardus quidemnbsp;'0 modo de fatisfadionibus difputat,ut Scholaftici: fed fatiffadioniinbsp;omine intclligit debiß refi^ifeentiaa peccato,fuga fceleris,et dignosnbsp;Pofnitetip frudus. Atep eo adplicac iltud Auguftini fatilfacere,eft peC/nbsp;wu caufas excidere,ct earum fuggeftionibusaditum nonindulgerc.

Quaratione Paulus docet nos operis boni debitoresefTezncamplius kcQtoferuiamus.Roman.vi.SCc* Loci enimfuntinrtumeri. Sinailiternbsp;^Petrus:i. Petri iiq.amp;c.Necp aliter fatisfit Deoinnoftrapcenitentiainbsp;'^ius fumus debitores, nifi per renouatlonem totius noftræ üitæ:,'fuganbsp;P^catijtolerantia afflidionum 8C cruds, 8C ftudio bonorum operum acnbsp;*0011101. Dequibus exercitqs, fide inCHRISTVM iuftificatoru,nbsp;Oosdicemusin libro de frudibusdignis noftræ pnitentiæ. Quanqnbsp;Occ illis facisfiat pro culpa, autpna: fed fatisfadio did poftet ilia no/*nbsp;^i renouatio amp; ftudium melioris uitæ, quia per earn fit demum quodnbsp;E V S requirit anobispro tonus uitæ noftrp emendatidne.

. Quodautem ufifuntuetercsfatiffadionumdifdplinain pCCniten/ *®Iapforum,idn0n conuincit neceflarias efte fatisladiotics, quafiillisnbsp;p'^camurremiffionem culpæaut pnpcoram Deo: needoceripoteftnbsp;30-es,inhac impia opinióefuilTe.Quanquam etiamfi doceri poftêtninbsp;*tarnen cfficeretur,nifiquodimprj 5c blafphemi errorispatres con/nbsp;Otticereniur. Cætei um Scholaftici,non docent utiles efte fatisfadioneö

nifi ad rcdimcndum pocnas, feu purgatori], feu alias temporates.4^1^ bus alioqui caftigare foleat accp punire noftra delida Deus.nbsp;definiunt fatisHidionem èiïe folutionem dcbitgpcenae.Ncc quf**nbsp;perabonapro fatisfâdorrjshabenr.fedquæ confitentibus priuaU^nbsp;peccata,autiudicioEpjfcoporum,autpnuatorumfacerdotumar^nbsp;fint impofita. Et eaquidem uocant indebita: quodnullo exprdlonbsp;mandato a nobis requirantur: adeoc^ quod fine periculo falutis 0nbsp;poflïnt.Quanquâ qui ita non fatisiàciât,illos oportcatpoenaspecc^to^^nbsp;bitas perferre: uelhic, uel in purgatorio. Denicpne tiundinario^nbsp;Romani Pontificis nullum locum faciant, dicunt prfterea, p^^*^nbsp;narumper clauium eius poteftatem remittiîo pulchrâ amp; defyderaia'^nbsp;cem,pro indulgentiarum laude»

Hæcfunt commneta de fatisfadione:dequibusdubitareP° trum fint ftulta magis amp; infan a,an impia. Nam opera,de quibus anbsp;nihil prædpitur, cumnebona quidemelTepoflïnt,quatenuspf^nbsp;meritoriohabentur,uthabesMatthpixv. quomodofatisfacian^ l^y/nbsp;DeopropeccatipntsCDeindejquidcflepoteftDeo, cumuo'^nbsp;pocrifi èC peftilentiuanitate, qua fingitur perelediria quædau^^Lisnbsp;noftra placariç Si enim opera diuinarum legum nonfunt eonbsp;fadoria cur hoc tribuitur mentis operum non præceptoruna^Sc^nbsp;cafîone erroris aliquid dicendum eft.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.

Nemoefthodie,quinefciat, qualis fueritolim apud onum difciplina. Ti communione fi qui lapfi eftènt, uelabneg^^nbsp;fidei in perfecutione,uel qui fâdnus aliquod aîiud dcfignaffeoGnbsp;dpiebâturprius, quam præbuiftent defc aliquas fignificationcsP*nbsp;tiorisiniuturum amp;fandiorisuitæ.lddrcoilladifdplinacaftiga^^nbsp;plorabantunamp;probatifatis,itcrumrecipicbantur. Etuidaiiurp'^^ynbsp;liæ caufæ illius fuifle. Nam 8C exemplum ^debatur, quo ali} alt;^nbsp;nbsp;nbsp;|jijf

dum eftcnt cundatiores : amp;^plane tam pcrnitentibus,quamr)S bac fatifïadionum difciplina non erat, opus in terrorem opcris-Vel denicp ck quadam alia tolcrabili caufa hec fatisfadionumnbsp;na cxercebatur. Ibiecclefiæ iudicioacpladtis,non DEO, necjnbsp;cato,nec pro pnis peccati,fatisfiebat.Quodfi ille ritus fatisfad^^nbsp;hue duraretinecclcfia,nemo minus ferre ilium poffet,atque adu^^^jnbsp;noftri Pontifices Ôlt;lTheologi,qui hoc exigunt anobis, ut fatisraCnbsp;pofteaexcogitatas, inpnitentigdodrina retineamus. Tametfip^nbsp;uideant,illas nullam prorfus ubiitatem haberedmo ctiampernic*^nbsp;cftcjlfderc fîdem Sd mandataDd obfcurare»nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;jp

Sed ad fcholafticosTheoIogosreuertortquinon confideraft^^^j las caufas quasdixi, occafione canonicedifeiplinæex fatisfactioi^^nbsp;partem cflèntialem pqeniientiæ, quam CHRIST VS prpdicat èC

ftoli Jecerunt, cum fit nihil minus. Vcteres duiliter fuadifdplina utc/ bantur:quarelida,8lt;folo nominefatisfadionis retento,de pharifaidsnbsp;quibufdam operibus dicitur a fcholaftids Theologis, quod redimancnbsp;pcccatipnas. Quod fide operibus prifcæfatisfadionis affirmarent,nbsp;ïcmpolitiam transformarent infpiritualem» Resautem fatisi^dionis,nbsp;quae a Scholafticis docetur ,prorfus pbarifaica cft Si impia.

Caeterum quantum profucrit illud publice pnitentisc inftitutum, cuius^nullum excmplum eft in eccle(iahoctempore,nolim pronuncia/nbsp;rcipfieiusrci autores hoe uidebunt. Gerte refti tui illud nihil neceflè eft:nbsp;Itnocauendum eft,nereftituatur.Debetenim cuangelrj dodrina,quaminbsp;rnaximepura referuari ab inuentionibus dodrinarum humanarü, Nanbsp;Utüideatur aliquam utiliratem habere, tarnen imperitos fallit.Prüden/nbsp;tercniin8dueredicitur:inlegibuslaqueosefle. Neep fatiseft Euangelr)nbsp;üeritatem folis Epifcopisamp;dodishominibus cognitameflc: fed debetnbsp;«aquoep nouflimaefle in uulgo,etab omnibus fub coelohominibus innbsp;lt;«lligi.E)einde,oportet erroris ô^offenKonis caufas plane omnes excidenbsp;fc a tollere. NamôC Scholaftid, hominesparum fobrij, occafioncnbsp;^ominiSjCumrem nontenerent, noxium dogmain Ecclefiafeminauc/nbsp;funuut uel hac caufa,fatisfadionis illas publicæ pocnitentiæ,nunquaninbsp;fuifle in Ecclefia, fit optandum.

Dicuntigitur fcholaftici,de iftisnihili fatisfadionibus, operibus no ^¦cquifitis a Deo,indebitis,amp; fub nullum necefTarium praeceptum cadenbsp;t'bus, quod fint Deo honori : amp; ualeant ad placandam diuinam offen /nbsp;fam,adeoquefunt precium pro peccati pnis. Et uulgus non inteliigitnbsp;«orum uanas et ineptas difputationcs: exiftimat enim débita effe illa fatisnbsp;^ftiotiis opera ,amp; pro talibus habet ut fine qbus nemo faluus fieri pof/nbsp;^t.Necp inteliigit iftumfubtilemdiftinguendimodum inter remiffio/nbsp;^cmculpæôCpoenæ.Arbitraturcnim, quodquibus culpa remiflaeft,nbsp;llisfimul ô^pnamrcmiflàm eflèamp;contra,neccondonatumeflè peo*nbsp;uerc coram Deo, cui pna referuatur. Id quod etiam uerum eftnbsp;lila fimplicitate melius fapiat, quam ifti fublimes Theologi, magi/nbsp;noftri. Nam in remiflîoneculpæpotiffîmum fpedari deber,quo/nbsp;»^odo DeHS,beneficioredemptionis per CHRISTVM, fitnobisinnbsp;^otum placatus, amp; omnemiramremiferit. Sedineofalliturhominumnbsp;^ülgus a Scholafticisper fatisfadionis dodrinam, quod exiftimatfa/nbsp;^sfaciendo fe Deum placare, mereri remiffioncm culpæ amp;fpccnæ. Dcgt;'nbsp;^igitur ifta fatiffadionumblafphema dodrinapenitusexcindi, atquenbsp;^dcri. Nifi enimdamnatisillisamp;: reiedisintotum, puritas dodrinacnbsp;bujngelrj Sefidei in Chriftum non poteftconferuari.

CAP. XV. T uctus coafuetuclo luit gt; lâpfm famofo« prius non rccipf« in communioais foattatem« quam ccrta difcipl»na amp; afti^ioncnbsp;inendatiHii(lènc.Hominesifto ritu placabantur, non Deuszaextcrni»nbsp;ecdefiaemoribuspcrillosfatisficbat,non Dco,nequc propcccato,nclt;ÿnbsp;». Awpti P® illiuspoenis. EccnimproptO'no* redimcndos,prefiumproptccynbsp;fwchriJlS. toS^rnonCjfiueutloquuntur pro culpa amp; omnibuspnispeccari,ffgt;^nbsp;didit DEVS un/gonitum filium fuum, in mortem. Sed huiustot^nbsp;rei ignari fdiolaftici Theologi,nomcn fatisfadionis ex publiaJ*'nbsp;tentia arripuerunt:amp; rem ci nouamaffingentcs, docueruntineccl^nbsp;grauiflßmas impietates atcç bIafphemias.Hancenim Euangelij aolt;'nbsp;nam,quæ tradic nosperfediffime redemptos efle, illauna oblauo*^nbsp;fu Chrifti pro nobis in mortem, propemodum extinerunt Necnbsp;hoc tempore Epifeopinbsp;nbsp;nbsp;Thcologi,qui enixiflime laborant, ecd^*^

inhoCpeftilentierroreretinere. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,

Nec^ Uero necelïè eft,hoc fane loco, din in huiusexpofition^'^^ rari,quomodo uidelicet per CHRIST VMIiberatifimuspI^^^nbsp;aquibuflibetmalis: tarn peccati, quamirac legis 6^ omniumnbsp;peccati. Quia in 1 ibro primo, de iuftificatione,amp;iti parte primanbsp;bri,nonaliudegimus,nifi utclariffimis tcftimontjsamp;:firmiflgt;**jnbsp;bationibus hoc euinceremus ,amp; euidmus. Quid enim ad nos quo»nbsp;uerrarijclariflimalucenoluntdoceri:amp; recufant Euangelionbsp;bereCCertum eft,D EVM patr^r Chriftum lefum nobis perKnbsp;me reeonciliatum elTe. Acneceneeft,indodrinaderedemptio^Snbsp;ftri perCHRISTVM, quieftiufticiaSlt;:uitanoftra,coniungf'^nbsp;duo:uidelicet, quod amp; liberation e a peccato èi. ab omnibuspctu*®nbsp;cati.per illius nomen habeamus. Quia non eft datum aliud nomö^nbsp;minitxjs fub coelo.in quo oporteat nos faluari, Nec perfedeeflet nou^nbsp;DeUS placatusper Chriftum,filium uiiigenitumji pcccata amp; *^busp.nbsp;lias,non remitteret fincmeritis iufticiarum amp;farisfiidionumnbsp;autfi pccnas peccau æternas commutaretin temporales,huiusuit^^nbsp;purgatorfj. Adeolt;^ non parua efletnominis gloria in meritisiuft*^ lt;nbsp;amp;operumnoftrorum:necpoftctuerede CHRISTO dici,aliudnonbsp;fubclonÔ datûeflèhominibus,inquo illos oporteatfaluari.Et^nbsp;funt tarnen obfecro feripturæ fententiæ quæ hoc ipfum teftanturCquot; 1^^^nbsp;derimo.Egofumoftium, permefi quis introierit, faluabitur. Etap .nbsp;xiirj.Ego fum uia,uer.itas et uita.Nemo uenit ad patrem nift pernbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;/

ut dixijde illis omnibus teftimonqs amp; probationibus antea ftb® pibfefcripG.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,

funt igitur impofturæ ludibriadiaboli alias res amp; du diafingere, perquæfaluemur,S^nô agnofcerefcruaeoremChril^^nbsp;Adeo(^ quae funtiftac infanif èc qui furores, comminifd quod plt;^^

LIBER. SBCVNDVSi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;»4,

*tcrhç:mortis, fint commutatç in alias purgatorq, feu hüius ùitæ tem/ ^ralesÇNam Chriftum habemus,quatenus in ilium credimus, qui fà/ -, .nbsp;nobis a DEO perfediffimafapiêtia,iufticia,fandificatioamp;renbsp;itniptio.Etenim quicquideft,nobis eft: nobis incamatus,paHus eft,nbsp;glorifiQtus. Vulneratus eftenim propter peccata noftra: amp; attritus eftnbsp;propter fcelera noftra. Agnusille DEI, qui abftulitpeccata mundûÔinbsp;riortemexdnxitJoannis i.v.SCc»

Quodigiturdicunt Theologi, Deum cum fit mifericors, remittcrc rnlpamrfed cum fit eriain iuftus iudex, mucare ncceflario pnam æter/nbsp;'îni inaliquas temporales: farisarguunt feignaroseffebcneficij Chriznbsp;aiitcontemnere illud.Si enim uoluiflet DE VS remiftionem pccnænbsp;?rerng,in aliam temporalem commutare,nunquamdici de Chrülopofnbsp;i f^tjios perfeftiflime per ipfius mortem Deo reconcil iatos efte: n ec iamnbsp;j riTetperfeiftus feruatornofter,perfectahoftia, innoftriredemptioncmnbsp;1 ?ô^nam.Sed oporteretfimul ftatuere, redempîionis gloriam parc(mde/nbsp;rri ipfi quoc^ purgatorio,partimalrjs calamitatibus noftris corporali/nbsp;quas hic patimur: quin etiampartem, noftrisfatisfadionibus, amp;nbsp;Parrem deo ifti terreftri, qui refidet Romæ amp; indulgentias uenales ha/

Et quot obfecro quam mirabiles nunc redemptores efficerentur^j ^'''oicp,Chriftus uix inminimaparteglorighï»?reret.

FalCa eft igitur Ô^impia muïtis modis illafatisfadionisdodln'na, I Scholafticorum: uere enimpro peccatis noftris fatisfccit Chri/nbsp;iram Dei uere abftulit nobis. Eftque abfolutio operis pei fecfti etnbsp; ^nfumaci, in ilia fatisfàctione pro n ob is Chrifti: ficut teftatur iïîudnbsp;^eb.îx. CHRIST VS per proprium fanguinem introiuitfemel^n fannbsp;^ragt;ætcrna redemptione inuenta. Item capit.x. Vna enimabfoïutionenbsp;ronfumauitin fempiternum fandtificatos. Igitur in fideredemptionis,nbsp;nos efïe oportet,nobis perfediflïme placatû èi reconciliatum ciTenbsp;patrem,beneficio traditionis Chrifti in mortem: ficut teft atur il/nbsp;1nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Pauli:Iuftificati per fidem,pacem habemus erga DE V M,per Doz

*^inum noftrum lefum Chriftum. Hanc uerofidemabolentamp;^ extinz S^unt,quantum in ipfiseft Scholaftici doftores amp; hoc tempore aduerznbsp;F^rf) noftri ÔéPapiftæ.

Erigunt autein defoerationis dodlrinam, in dodtrinæ fidei locum, ' gt;^ia territam confcicntiam,occafione dodlrinæ de fatiffadrion ibus, ne/nbsp;j ^sffeeftita cogitare:Deumnccp uere placatum eftenobis,nequc uere rcnbsp;; bittere peccata, fi illi pro pnis peccati fitfatiifaciendum. ôjodetiamnbsp;' ^'^^E'getimpolîibile {acftuefte:propter immenficatem debiti pcenarü.nbsp;xOidenimquodSophiftæ cauiilantur:amicitianoncxigit equiuaicns,nbsp;'rdquod poOlßdeeft: îtacnim Thomas perpetuo nugatur, ex fomznbsp;'io cerebri fui,non benepurgad. Nos igitur ica ftatuamu8,tûc uere pîaz

aturtï effenobi's Dcum,amp;pcccata noftra uere eflTc nobis rcmißa, 4*^^ do nullum prorfus peccatum uult nobis imputarc,amp; nulla punire ionbsp;biSjCrcdenribus in lefum Chriftum. Nec fine huius ccrtanbsp;dc,potcft uUauera,firma Chriftianapaxin cordibus noftrisnbsp;umcxifterc: nequcDcusutrediligi, Sedodiuntilium hominoJynbsp;tyrannum, Oderunt enirnquanmctuunt. Gratia Thcologis, pf®nbsp;bons informatione»nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.

VtDeus perdatiftasccrcbrofas cogitationcsSophi/larumj^i*^ effidunt utChriftiani pdus fendant de Deo quant Ethnid.Deusii^nbsp;ut Euangelio credamus,dcperfedifsimaredemptioncnoftripct^ .nbsp;ftumratqucficpaccm in cordibus noftns,ôdarquiiînnam mentitquot;nbsp;quillitatem, habeamus. Hanc cognition is gratiæamp;^kfu Chriftdnbsp;cuertunt dodoresfatisfalt;Hionum:amp;miferos irudu fidei, hoceft»Pnbsp;confdentiarum,fraudant.Deniqucamp;aetcrnaGlutc;utquosnbsp;un t in dubitationem amp; defperarion cm »nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,

Quomodo eft precium pro peccato morte ,pro culpa P^* q fus Chriftus DOMIN VS 8)L feruator noftertft nos ullonbsp;Eras menftruatas iufticias, per ridicula ftulta fatisfadionuinnbsp;rum opera» poffumus Deum placareC ft nobis ullo modonbsp;cffct,oportetpcccatipnas ætcrnamorteperfoluerc. Lexenii^,nbsp;pcccatores peterna morte.Gal.iq.Nam quod comminifeunw*'nbsp;pocnasæternasmutari in temporales: idnosoftendimusfidumnnbsp;falfum 6^ impie dicirnon modo fine omni teftimoniofcriptura:»nbsp;etiam contra fcripturas.Et quod adduntoperibus fatisfedionum fnbsp;ru redisni teporales pnas: hoc eft gloriationê operum nofttos^nbsp;ccre,uelinuito miferentis omnium noftrû Deo,amp;fiIioDtir^^^nbsp;tis nos a peccato ira. Pnæ pcccati funtac manentoranes calaf^'^nbsp;ôdpfamorsquatenusimpfjsacciduntamp;incredulisloan.itj. , -,

Cæterum ex iam didis,dc noftri redemptione amp; fide redemp*^®^ * facileiudicarecftjdefineopcrum bonorumiquouidelicetlocotn^*'^^nbsp;tur haberi.Statucndumeft enim,in operibus noftris nullam fatistacnbsp;nê effc, feu pro culpa feu pro pccnis. Loquor aut de uerebonis im®nbsp;bitisatque neceftarqSjSDEOpræceptisinondefâtuisiftis,atqîi*nbsp;tis,commends Sophiftar urn. Qÿod ft operibus a Deoprafcqjcis^*nbsp;meremur,feureratftîonispeccad,fcuculpæ:quanto minus fatui s tin*nbsp;indebids, de quibuseftinfatisfadionumdodrina ^ud Scholaui^ nbsp;aliquid tantorum beneficiorum gratiæ mcreri poflùmusî' De qu*nbsp;eft illud CHRIST I: fine caufa autem coluntme docent« dodrin^* *nbsp;mandata hominum,

Sed licetnullis operibusnoftrisremiffîoHemailpic'autpçro^^^ reamur:tamen ilia opera qdorura obedientia eft nobis prfceptial^^

fanper fidein redemption is noftræ fequi.ïn hóe cetiè^üt gloria gradæ DEI, hac noftra qualicunc^ obedientia ornemus: cum ita eru/nbsp;diat nos gratia,ut implendg uoluntati Dei in omnibus adtionibus uitxnbsp;noftræ iïudeamus.Cauere edam debemus,nc mifcricordiæ in nos gralt;nbsp;initæDEI, Sibenefiefjs Domini noftrilefuChrift», uideamus ingratinbsp;'îleifiue dedita opera ilia contemnere uelle, ita ut faciütqui frigentinnbsp;ludqsbene operandi.

Eiquet uero ex his opera noftra pertinere ad fidei noftræ excrcitatio/ ntm: facereadconfeffionemgloriseDei amp;1ESV CHRISTI Do/nbsp;^'ininoftri. Qui deditfemetipfumpronobis, utnos redimeretabomnbsp;^iniquitate,2lt; mudaret fibi populü pecuh'arem ,fedatorê bonorü opeßtnbsp;Eût).Hoc nomine funt illis,qui creduntEuangelio facrifitiaconfeftionbsp;^is,laudisetgratiarumadionis:illanimi[^,quibuscarniamp;defyderijsilnbsp;nostnorimur proximo in quibuflibetcalamitadbus ipfius feruimus.nbsp;'^oinan.xrj.etc.Neqs em aliter acceptafunt,niG quatenus in fide noraiznbsp;'^Domini Sc feruatoris noftri lefu Chrifti ilia prgftamus.i, Petri q.

Hosbonorum opcrumfines, nunquarnintellcxeruntSophiftæ,ifti ^t'itorum carnalium iufticiarum Si faciffacftionum noftrarum magi/nbsp;di.Sed CHRIST VS SiApoftoli illos fines prædicant:uelut Matth»nbsp;'^Siclu .eatluxueftra coramhominibus,utuideant opera ueftra bona,nbsp;glorificent patrem ueftrum qui in clis eft d. Cor. x. Siue ergo mannbsp;^ocacis, fiuebibetis, Gue aliud qd facids, omni ad gloria Dei facite. Elnbsp;^^I.iiGOmnia qua? facids, aut uerbo,aut faefto, omnia in nomine Do/nbsp;*^ini I ES V CHRISTI facite,gratias agentes Deo 8i patri per ipfum.

Scdqualeeft obfecro, fines operum talcs excogitari, qui cum gratiæ ^'¦edemptionis noftrf fide ex diametro pugnantÇMancat igitur certumnbsp;immobile,pro gloria gratiæ Dei,8i feruatoris lefuChrifti, Si confirnbsp;Randis confaentfisnoftris, quod per unam lefu Chriftimortem,per/nbsp;'ftiflime redempd fimus,a peccato amp; omnibus pocnis illius:8i ilia re/nbsp;^^ptione nosçternum bead, quatenus in lefum Chriftumcredimus»nbsp;Qpem nos dccet ftudio bonorum operum glorificarerficut Paulus do/nbsp;^^t,Tit.ii-j. debis, inquit, uoloteaffirmare, C loquitur autem de gratianbsp;beneficiis redemptionisnoftræ, qugfunt per Chriftum. ) ut qui ere/nbsp;^unt Deo,foil icitifintbonisoperibuspræcellere. Necenim durarefi/nbsp;^sipfapoteft,ubi nulla funt exercitiabonorum operum. Fide cnim ill/nbsp;^*ficamur,quæ eft eftieax diledione.Et Paulus Timotheo fcribens.Ftnbsp;præcepti charitas ex puro corde, confeientia bona amp; fide non finbsp;^aCreicitdeniqueSi confirmaturfidesoperibtisbonis.fj. 5 'etri i.

Hæcdixi, ut reuellensimpiasopinioncsSophiftarum deoperibus, nterim Si de operibus bonis aliquid docerem. Si cnim opera Si fatisfa/nbsp;Clones noftræ aliquid poflent, in his rebus, quæ funt faluationis no/

ftræ, quoadremiffioncmculpf feupoeng:quæ CHRISTVSP^' mortemfuam nevi's parauitSCacquifiuit: certenonparuagloriaop^ -bus noftriscoram DEO deberetur. Cuius bîafphemiæ aurores,nbsp;perrinacitcr iftum errorem impium defendunt, utfinalitcr non rd^Pnbsp;cant,eos necefle eft contempt^ gratiæ pccnas darcrin die iudicij,D^nbsp;ni amp; fêruatoris noftri lefu Ch rifti.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j

Saneenim opera noftra ficfuntimmundacarncjamp;f imperfe^îla,^ fi ex fide remiffion is peccati fiant, nunquam poffint Deo placerC'^nbsp;pocrifis latetenim, intota nofin uitaîquare hanc mendacem cauisnbsp;ftræ gloriam, qua tribuitur adlionibus uirtutum nofirarum perfid»^nbsp;peris boni, deus non poteft, inultam ferre, autdimittere.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,

bancgloriamtribuasoperibus, qugdeusplaneacprorfusnonre*!^' ' Imodequibustefiatur pronunciat,quod nolitiïlis coIiCQi^oniani^^nbsp;tern fiducia amp; gloriatio iufticiarum nofirarum femper eftnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp; ?

us effidtpro amplitudine 8lt;^bonitatemifericordiæfuæ,ne gloriemur, præterquamin nomine DominiSd feruatorisnoi^'nbsp;Chriftt.i.Corj.amp;ficinfempiternümbeati fimus. Quare;nbsp;temus 5«: ftigiamus iftos fines operum, de quibus Scholafti^i'-^^^nbsp;contionantur,malo fpirituaâi»

POfiremo, hocquoque peffi'mefit a ThcoTogisfchoIaftilt;^®^^^ corporales affliólionesetiam numeran tin ter opera fatifta^^'^*nbsp;quam fine predum pro peccato amp; illius pcenis. Quanquamnbsp;fines illarum faciant: fedquatenus fatisfadoriasprædieant, 3nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;-

las conditionesrinquantumcadantfub uoluntatepatienterilias2(^ r teamp; fuftinereuolente,dumodoaliasfircalishomo inchantate.b^amp;nbsp;ab homine patientiamin affliâionibus:iubentetiamdiIedioni^Tnbsp;præditume{re,quemnihilprorfus docentdeuerainlESVMnbsp;TVMfide.Cumutrumcpfitimpoffibile carnalinaturæîprini^^^^f^^nbsp;tiamin caJamitatibus corporahbuspræftareamp;refinere, ficutfa^^*® ,nbsp;horribiliaexempIaIfraclitarum.Deinde,amari DEVnbsp;co quern nihilerudias de fide mifericordiæ Dei propidatousnbsp;Cbrifttnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'

Ergo ftatuereiubentde afflirftionibus amp; calamitatibus corpora ' quod fin t peccati p :t np:quæ alioqui fua n atura ferrent on® es honbsp;nbsp;nbsp;nbsp;

amp;;inincredufi'sgignuntiramaduerfus DEVMamp;J murmur mo defperarionem. Cum enim cal is dodor acccdit,qui prccJpir onbsp;efle illaspeccati pcenas, impoffibileeft eas cum poenitentia,nbsp;mure amp; fine defperation e perferre; nifi animus audien cis, fit mdnbsp;ditus,SicenimacciditipfiIob,ab exus amicis,opprobranubus

turn: Sicalamitatumipfius caufaspcccatumenèdicebant. Scd lob illis fortiterreftidtjpermanens in fide:quoclfineir,a,contra fuum peccatum»nbsp;exercer eturilla fua corporali aduerfitate. Quare amp;difcererefert aliosnbsp;^eliores fines ene,affliÆcnum 8C corporalium calamitatum,quâ quosnbsp;Scholaftici imaginantur in illo fomnio de fatisfadionibus pro debitisnbsp;poeiiis,Namin imprjsquidemfuntpngpeccati:in prjs non item.Quanbsp;te nec png a tabbus debent adpellari,fiicut nec credi:fed fidei exercitia»nbsp;i Exercentenimacprobantpiostadeot^ confirmantprobatos, qua tenu snbsp;Has in fide nominis lefu Chrifti Cuftinuerunt.

Et de illo afflictionum corporalium ufu admonuic nos Paulus,Ro/ ^an.v.GIoriamurintribuIationibus. Scientes,quodtribulatiopatien/nbsp;tiarnoperaturrpatientiaaucem probationem: probatiouero fpem: Spesnbsp;3utem non confundit. Hoc enim deprjs amp; fan dis hominibus dicit:quinbsp;3Hîiguntur,non in pnam peccati, C ficut nec CHRIST VS bac caufanbsp;^fiîidionesfuftinuit: perquem funt rccepti in gratiam SC filfj dei,amp;re/nbsp;^ifiionem omnium delidorum fuorum acceperunt: ut non pofïînt eanbsp;tâüfa affligi. fit uberiorem materiam atc^ occafionem maioris glo/nbsp;fi^Eeorum. Quibuseftfcilicet,tribulatio, quoddam excrcitium patien/

I ^'^.patientia autem déclarât uere pios efifè 8lt; probatos coram deo:cuni ptrfeuerent,ferendo tribulationes fine murmure contradeum:quodiminbsp;Pofiîbik eft inapiæ amp;carnalinaturæpræftare.Dcnicpipfa probatio le/nbsp;türius munit dlorutia fpem in ünbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;M:ôieffîcit, ut indies crefcatac

Talia igitur exemplaiudicareoportct, elTe in afflidionibus marty/ ¦unituelut loannisBaptiftæ, Stephani,Petri,Pauliamp;fi'milium,amp;itinbsp;^urnma omniumpiorum.Non enim fuerunt,nec^ funt,peccati pnæ:nbsp;[tdpræcipua quædam teftimoniagratiædei, conferendi infandosma/nbsp;oremgloriam ? Nametiam diligitdeusfilios fuoseximieglorificare:nbsp;^ontra impq mundifpemamp;opinionem,utcumiudicat illosperire, innbsp;kmmamgioriam exaltentur.Sicutcernereeft in capite omnium fan do/nbsp;IBS V CHRISTO:amp;in eo,qui typum Chrifti ea in re geflït,nê/

Iofeph,qui contra fratrum fpem apud AEgyptios infigniter glorifi/ ^atuseft.Hæc cognitainfide, efficiunt demumut afflidionescum pa/nbsp;ficntia perferamus»

Sedin quibus hecafflidionum caufa non habetlocum,eos tarnen a §tiofcereoportebit,adhucalios amp; potiores fines efte^quam ut pro pecca Correptiocrnbsp;fi pocnis habeantur.Seruiunt enim amp; ad correptionem noftri Sd emennbsp;^onê.Etdehisafflidionuincaufis,diciturEfaiæxxviq. Solauexationbsp;jfitelledumdabitauditui.EtpfaI.cxviij.Bonumeftmihi,quiahumilia

jne: ut difcerem iuftificationes tuas. Et i. Cor. xi. Cum iudicamur a ^MINO corripimur ne cum hoc mundo condemnemur, Hæcadnbsp;BB

COMMENT. DE P OE NITENT*' pccnitentiam agendam folum inuitamurafflictionibusriierum cdafflnbsp;ad diuini nomtnis inuocationem,qua beati fumus. Subfcribam autoanbsp;utriufq^ horum exemplarpn'oris illud,Prouerb.iij. Fili mi,noli négligenbsp;re difdplinam Domini: nequefarigens,dum ab eoargueris.Quemnbsp;nimdiligit DOMINVScaftigat: flagenatautemomnemfiliumquênbsp;fufcipit. Inhancfententiamcerte erudncöCpiediclumeftab Augufti^nbsp;no: Qui'cquid deus permiferit pati:fc/as efle flagellum corrigentis, nonnbsp;damna ntis. Hue facit exemplum Mariæ fororis Mofi, quam Dominusnbsp;Igprapercuflit: amp;emendatæ prioremfanitatem iterumreftiniif.Pofle^nbsp;rioris cape hoc exemplum, feu teftimonium ,quod eft pfaLxIix-^*''nbsp;uocame indietribulationis, amp;eripiamteamp;glonficabisme. Sicergonbsp;uelinuitos,percalamitates trahit deus,pigrosamp;inertes,adfuinomii^nbsp;inuocationem: qua illos faluet. Omnis enim quicunque iniioeauentnbsp;nomen Domini lafuus er it.

Qui hune ufumcorreprionis ignorant, eos impofî3îiIeo^^^'P'* tienna,uel minimam perferre . V'^alde igitur neceflariume^^^^?quot;nbsp;ta habere,cû docere,tum difcere.mtfides exerceat in his pr^fendf^^nbsp;mitati bus n offris, ne i îloru m fructum amitta m us, in contrariumnbsp;Ium incidamus.Quid enim faciatin arciculo mortis infl:antis,hon'iD'nbsp;Io fpedro,quod eft terroris peccatinbsp;nbsp;mortis,imminente:qtu nulhsj^'*

quam calamitates dididt in fi'de perferreTexifttmare et credere,quoaDO na amp; propiciauoluntate dei corripiàtur amp;erudiaturC In hoeonim ornbsp;ne amp; mortem corporalempiorum oportetnumerare:quaKnuseftexcr^nbsp;citium eius uidgper CHRIST VM. Nequeem durât ampH^^nbsp;nam:fedinabolitionemcorporispeccati. CuiPaulusitaiubeiinf^'I^^'^^nbsp;iVbi eft mors aculeus tuusCubi in fern e uiótoria tuaC

Ergo ut corripiat quidem nos D E VS corporalibus calamitatibus liquando,quodfit fæpe,quia in multiseftquotidianum.tamtn nono/nbsp;porter ftatuere, quodilliscalamitatibusnoftris farisfiatpropeolt;^ati pCC'^nbsp;nis ,multo minus quod fint correptioncs iræ dei: fed quod il I o modonbsp;quam a beneuoIentifTimo pâtre retahamur a peccatoSd emendemur.nbsp;refert aflTuefierijUt cum loquimur de afflidtionibus, amp; calamitatibusilbsnbsp;corporalibus noftris, ne adpellemus illas caftigationes iræ,ultionisaCnbsp;pocnas:fedcorreptionem ,uirgamerudientem nosacemendantem,bc^nbsp;neuolentiæfignam, difdplinam, caftigationem amp; crucem beatorun:*nbsp;Nam hune in modumhabemus deum eruditorcm noftri:quemadmodiinbsp;in h !s terris corporales parentes. Atep hucpertineteruditiflimus ilU^nbsp;fanctifiimus locus, de bonohuiufmodi correptionum, quieft Hebra**nbsp;xrj. Si in difdplina perfeueratis, tanquamfilijs uobis oHertfeDEVS*nbsp;Quis enim filius quem no corripit paterC Quod fi extra difciplinâ eitis»nbsp;cuius parucipes funt omnesfilrj, ergo fpurijnbsp;nbsp;nbsp;non blij eftis,Deinde

' ¦ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quot;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;......Païf«:®

ïö-cs quîdeni carnis noflræ crudi'torcs habuimus,8^ reuePebamur éosi multomagis obtemperabimiispatrifpipituum,8^uiuemüs*Etininbsp;pdem in tempore paucorûdierum, fecundum uoïüntatem fuam cru/nbsp;.'^oant nosi hic aütem ad id quod utile eft in recipiendo fatisfadioneninbsp;^^Omnisautcmdifciplinainpræfentiquidcmuideturnon effe gaunbsp;mocroris î poftea autetn frudum flicem iufticiæ reddetexet^nbsp;'«S per cam*

igitur utiles funt caftigatîoncs, bis qui a Domino corripiuntüpj uelpromouenturinbonojficutilli» qui pro nomine CHRIST!nbsp;P^tiuntur* Quibus afflidiones funt gloriofiffimseî ôé probatis âc perfê*-^antibus adferunt in æterna uita iufticiæ beatiflimamcoronam. luxtànbsp;^djMatthgi v«Bcati,qui perfccutionem patiuntur propter iufticiàm*nbsp;^oniam ipforum eft regn um coelorum. Item gaudete amp; exultate,quogt;nbsp;merces ueftracopiofacft in ccelis.îtem prima Petj'irj. CharifTimfnbsp;^^admiraminiirttentatione, quæ adexperimentum ueftri fît, quafino/nbsp;.'âliquiduobis concingaU fedtânqüâ cômunicantes Chrifti paftîoni/nbsp;gaudete,ut ôd in reuclatione gloriæ ciüs gaudeatis exultantes*Si exnbsp;^^obratur uobis nomen Chrifti,beau critis: quoniam gloria amp; fpiritüs

EI fuper UO3requiefeit, quiapudeos blafphcmatur,apuduosautenï ^'on'Gcatur* V el rurfus conferuantur in bonome Dei fui obliuifcanturnbsp;^'^bfciuire incipiaiit.Sicut illi qui in profperitate nimia feipfis fubinde finbsp;détériorés: ut eft in excmpîis Ifraelitarum. De quibus Mofes in Ca/nbsp;^'^o:Deut.xxxrj. IncrafTatus es diledus amp; recalcitrauifimpinguatus,innbsp;J^nàtus,dilatacus eft:dereliquit Deum fadorem fuum, amp;negIexitDBnbsp;^Mfalutisfuæ .Haccaufaamp; (andis hominibus utile eft acncceffcalPnbsp;J^atido humiîiari Sc premi aduerfitatibüsmedeüm fuum dereîinquantjnbsp;obliuifcantur feruatoris fui. Deinde ne efFcrantur apud femagnitudi/nbsp;Monorum: ficutPaulusdeterroribusfuis, quasa diabolo patiebatuPinbsp;^*bit.ij,Cor.xij.Etncmâgnitudoreuelationumextonatme,datüseft:nbsp;^itnuluscarnimeg, angelus Satanæjqui me colaphizet. Propter quod

Dominum rogaui, ut difcederet a rae;8i dixitmihi, fufficittibigra^ niea. Nam üirtus in infirmitatc perficitur. Vel deiiiq^ reducimur adnbsp;^onum caftigati,Iapfi in quedam uida amp;peccaca: uteft in exemple Manbsp;fororis Mofi,quod fupra citaui.

ïnhunemodummultiplidterfemiuntnobis queîibcttribulationesf imptjs omnes accidunt in peccati poenam, quemadmodû amp; morsnbsp;^poralis amp; denique æterna. Fitetiam, ubi Deuscertaquædam deli/nbsp;^îCcrtisdadibusS^calamitatibus punit: ut alrj ad peccandum efficiartnbsp;cundatiores.Hue enim pertinent,pnæ illæ fontium. Nam ilIoRtnbsp;p^lt;^ata, nonfineordinacioncamp;uoluntatedei, officio'ciuilis magiftra/nbsp;a legibus caftigantur:ali)s in exemplum«Qualcscaftigationes,nottnbsp;bß q

Commis T. db p ci n i t b h rantoptandae:fcdmodisoninibusfugiendjB.Siai£PetrusaiKNcmo8ünbsp;lemueßrum patiaairuthomióda,autfur,autfacinorofus, autinfidia/nbsp;tor.Si autan ut Chriftianus:non erubefcat» Glorificct autan Deum innbsp;ïfto nomine. Suntetiam plurima exempli illorum, quos Deus in iranbsp;fua caftigauiufedperdnent ad impios, in quos deus ultioncm exercuitnbsp;âudtcans illos acdamnansinon corripi'cns aut trabens illos ad fe. Siccmnbsp;multos in populo fuo,propter idololatriam,tentationes,murmura,ft)r*'nbsp;liicationcsamp;feditionesgrauiflimcafflixit, amp; horribilibusdadibusex/nbsp;tinxit. Dcquibuslcgequærunt.i. Cor.x. Ethuiufmodiexemplonwnnbsp;plenus eftmundusiinquo, uclut in magno theatro,canaeeft,graminbsp;peccata Jere fine grauiflimis poen is nunquam tranfire.Nam Si Dauw»nbsp;cædesô^ aduIterium,etfiDeusilli ignolceret,plurimasgrauifliïi2sc»*nbsp;lamitates poft fe traxit.

Igitur afflidiones, crux, mors temporalis, Si quaccunrp ffibuw ncs,Iongcaliumfinem Si ufum habent,quam ratioSinatura*»nbsp;utdere aut perciperc poftit. Igitur fenfas noftros eapciuarenbsp;uerbi fidci debemus: nequod cftremedi) 8i fummxfcelicit«'*»nbsp;in iram SC perditionis occafionem noftro uido conuertamu8.St^'^nbsp;laftici Theologi non rede iudicantdeafflidionibuspioruu'^'^*nbsp;illas ftatuunt, cfle fatisfadiones pro pcceati pcenis, aut confu*^^nbsp;fandorum.Sæpeenim didum eft, non cffcaliud preciumnbsp;nbsp;nbsp;P5^'

morte Si illius omnibus pcenis, præterquam mors iefuChrifti.Necalia rebeati fumus,perfediÔicôfumati fsjonbsp;prctcrquamfidenominis Domini Si fcruatorisnoftrilefuCbn *nbsp;ftræ autem afflidiones ad probationem noftri Sifideiconfitlt;i^^nbsp;fadunt: ut babes prima Petri i.Itat^ exultate, tumpaulifpet^nbsp;gimini, (ficubi oportet, ^uarqs tentationibus,ut probatio udusenbsp;multopreciofior pereunte auro,quodper ignem probatur,in^J\Ljg*nbsp;ad laudemSigloriam Si honorem, cumreuelabitur lESVSnbsp;TVS.Scruiuntetiam ad caftigandam carnem, ac præfens pec^^^nbsp;tificandum:adeocp ad abolitioncm peccati mortabtatis in carnanbsp;tura, quo prædpue facit morspiorum. Sicut copiofedocetUGP^^^^nbsp;Cor.xv.Sccusbabentcaftigationes Sicorreptionesnbsp;creduntEuangelio.Iftisenimomniaacciduntin malum:qu^^^nbsp;dumSimorsæterna.EtexempIa borum proponitfcriptura,inrnbsp;lic.Romanj'x.Herode,Äd.xq.8iborumfimiIibus.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;jjgt;

Contingit alicubi tribulationibus SicalamitatibuscorporabDi|^ g.^ quos exerceri,tantum utpotentia 8i bonitas Dei in ilbsnbsp;cut eft in exemple illius, cui cxco a natiuitate C H RIS T Vnbsp;oculorum fuorum reftituit. Ioan. ix. 8i in morte Lazari,loanngt;^ ,nbsp;ficubi borum plura leguntur. Ncceflccft igitur, utpi) in

femper rneliora fpernt,quam ut metu ant iræ Dei fignificationcs cf «: nee dubium eft, (i fidem retineantac patientiam, omnes illorum ad-*nbsp;Werfitates ordinari a deo ipfis inbonum,amp; DEO in gloriam.Itain genenbsp;f« ftatuere oportebit,efle ingentia beneficia omnes calamitates piorum,nbsp;S^ibus^quia deus reconciliatus eft, neceffe eft ut omnia feruiant ac coo/nbsp;perentur inbonum.SiaitPaulusdocetRoman.viq, ubiprgcipueagit,nbsp;^ecruce,tribulationibus èi. calamitatibus piorum.Neceflè eft inftrumê/nbsp;ta efle glorie eorum:maximcc]p ad ueteris creaturg renouationem,quodnbsp;per huiusimmundænaturgabolitionem fieri oportet, Sicenimnbsp;tttors in fandis durât remedrjuice: mors item acceleratatanto maiorisnbsp;^enefictj loco habcridebet,quo nos citiuseximit exhaeferuitute, quanbsp;peccato in carne obnoxtj fumus Jn fumma, quicquid aduerfitatiim ac/nbsp;bdere poteft, his qui in C H R. I ST V M l E S V M crediderunt, idnbsp;^ebet pro paterna caftigatione j fignificatione fummæ erga nos bene/nbsp;ttolentiæ dei haben'»

Cæterum pro peccatis noftris deus afflixit Chriftum: quia nulla alia tepotuitfatisfteri coram deo,pro noftris pdis prgterquâ ipfius morte etnbsp;htiguinis effufione.ldcirco inChriftûirruerût iradei èC maledidioes âioprocul*nbsp;Itgis. Sedquoniaminnocenspafluseft, nifiquodlegediledionisuo/nbsp;propter nos mortem fuftinere, ideo perfedi'flime redemit nos a pecnbsp;tato glt;ab omnibus pccnis peccati. Etidcirco exritauit ilium DE VS,nbsp;ftnoserigeret peripfum,uiuumacregnantem,in fpemimmortalitatisnbsp;^uitææcernæ. Hebræ.x. ImpoflîbileenimeftfanguinetaurorumôCnbsp;liifcorum auferri peccata.Ita impoffibile fuit ullis iuftict) s legis fatisfierinbsp;Pfopeccato: propter imperfedione illarum Sdimmundiciem carnalisnbsp;Chriftus autem una fui oblatione confumauit in fempiternumnbsp;finftificatos,Hebrg,x.HucpertinetquodeftadGal.itj.CHRlSTVSnbsp;cdemit nos.de maledido legis, fadus pro nobis maledidum. Item il/nbsp;Roman.iirj»T raditus eft propter delida noftra:8t excitatus eft pro/nbsp;pter iuftificationem noftri» Itemillud Petri, prima Pet.h Secundumnbsp;^ifericordiam fuammagnamregenuitnos infpemuiuam, perrefurre/nbsp;^onem lefuChrifti exmortuis.

Ex his omnibus caufis,non uocabimus afflidiones noftras, nec fans briones nefatifpaflîones.Obfcuratenimhæcfuperbaadpellatio be/nbsp;*^^icium mortis Chrifti:ac perdit in nobis fidem. Denit^ fadt ut ufumnbsp;^Hidionum utilem ac neceftarium, non modo nefeiamus, fedprorfusnbsp;^¦^ittamus: amp;exre bona fummacalamitatenos afficiamus. Dixi autemnbsp;quod fi pro peccati pnis nobis fatisfaciendum eftèt, id alia renbsp;a nobis no poftet,quam noftra^erna morte.Quod uero Soph iftgnbsp;*cunc,commutari pnas mortis æternas, in alias temporales: ut uel o/nbsp;Pci ibus noftris pro illis fatisfaciamus,autcerte calamitatibus corporali**nbsp;BB iij

C O MT M E N T. CS PCE NIT E N T. bus,autdeni(^puroatorfj pccjns:hoctorümeralibidinefingunt,8^^^nbsp;omnibusfcriptuns dicunf. EteoipfoexD E O mitiiTimoamp;nbsp;tifïïmo patrCjbis qui in lefum Chnftuin credunt,faciunt fæuum, cf'i jnbsp;ïem SiJuixpiacabilemiudicem: amp;qui pnisnoftris delcdctur,nbsp;omniûmtnimeeftin Deo.Suos ein ut dilediflïmosfinosexcrcetcon^nbsp;rabbus tribulationibusiatqj ira érudit ut incipiat ac crefeat innob^*nbsp;uitas fpiritus, fides amp; uera prêtas in D E V M:amp; deusipfcnbsp;in nobis regnet Si glorificetur,atqueadeo ut fifij dei permaneamus.i^nbsp;CO uaïere affliâ:iones,antea copiofe fatis expofitum eft. Quare his nofnbsp;nibus utamuTjfi quando de caïamitatibus piorum Ioquimur,qujbüS*^nbsp;pturafacrautitur:dum nobisfruclumafflictionumprædicat,atquec_^nbsp;rnendat.Vocatenim uerba,cafligationeS)Correptiones,difciplina'^nbsp;dicium, uirgam.ôdc» Non pnas, muko minus fatisfadioncs. Cu^nbsp;hoc toco pauca quædamexempla fubqciamzutin quibus Si ufom gt;nbsp;étionum meîmsdifcemus.

Pfal. ccvq.Caftigans caftigauit me Dns: amp; morti non tradidif*^^* Correptionibus igif, ut filios fuos,érudit nos deus,neC]p emêdatioonnbsp;tanq pnis pro peccato fatisfiat. Caftigamur ein,ut hic in rndiu^nbsp;temur,ne cû impio mûdo condènemur. pfai.xxxi. Muîtaflagdbp«^^nbsp;catoris: fperantêautem inDno mifericordia circûdabit. Efteniteft'*^®nbsp;nium in hocloco,de contrarioufu affliélionumin malos. Rurfus p anbsp;Ixxxvirj. qui eft de regno Chrifti, 8ôde illis qui in ChrifiuinHtJmû-cnbsp;dunt.Vifitaboin uirgainiquitareseorum: amp; in uerberibus plt;xlt;^3tanbsp;rum.Mifericordiam autem mcamnon difperpam ab eo. Efaïuexxxvjq*nbsp;ex fermonibus Ezech iæ regis luda: corripies me Si uiuificabisnbsp;ce in pace amaritudo mea amariflima. Tu autem eruiili animan^*^^*^^*nbsp;ut non periret: proiedfli poft tergum tuum omn ia peccata mea. Hiere-xxxi.Caftigafti me Domine,8^ eruditus fum.Non dicir: ilia caftigatio*nbsp;nemei fansfè. ipro peccati debitis pnis. Quia afflidionum uerum U-'nbsp;fum norar. Idem cap.xlvi. Te uero non confumam: C ficenimloquituïnbsp;DS VS adgentem ludæorumtquamaffligendouidebaturdclereacpffnbsp;^re uelle. 5 led caftigabo in iudicio. Ncc quafi mnocenti paream tibi.^nbsp;Petri iiq.Tempus eft, ut incipiat iudiaum a domo dei. Si autem prinrninbsp;anobis:quiseritfiniseorum,quinon creduntDei EuangelioCiftilocinbsp;emnes teftantur longe alium ufumefte afflidionumquâ imaginan-*nbsp;tur Theologi rarionis, cum defatisfadionibuscarnalibus noCüisîo^nbsp;quuntur.

Tr.Wlt;rifos Hocuerumcft,corporalcscaftigationesnoftra pnitêtia nonnihil fitsnefirä mitigari, Quatenusenim refipifeimus caftigati,amp;^ nos emendamus:eatcnbsp;panitendd fâcitdeusfijpcorreptionismodum, acrurfus benignenobifeum a^nbsp;«wi^dny«,. gij correptionisfincmattigit.Loquorautênon pharifaicisopednbsp;'nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bushylt;

lïushypocritarum: fed de uera pnitoitia: uera conuerfione noftri ad DE VM. Et hue facit illud Zach arise, cap.i. Conuertimini ad me, 8^nbsp;^§0 conuertar ad uos. Eft enim fententia:refipifcite et agite pnitentiâ,nbsp;ttutate prius uitginftitutû prauum in melius:etego autem faciamplaganbsp;jy! 0^ olatnitatum finem.Sedamp; benefadam uobis:amp; tuebor in omnigt;nbsp;Dus.Sicuthæc eadem fententia eftapudeundem proph etâ, capitex.di/nbsp;^oitedeotEtconuertameos, quiamiferebor eorum* Eteruntficutfue/*nbsp;^^tiquando non proiecerain eos.Ego Dominus deus eorum: ÔC exauznbsp;diatneos» Videreliquaeiufdemlod» Similia habesEfai^.tamp;iviq«Sdnbsp;^^ijsmulu's propheticis fcriptis.Nec aliud uult,hscc Pauli fententia: Sinbsp;^osiudicaremusipfijnon iudicarcmura DÔMINO » Sic ergo aliquanbsp;^itigationem impetrarepoftumuSjnoftra poenitentia,corporaîium ad/nbsp;^ôfitatû:quamq fipermaneamusinimpcenitentia,etiam æternæmornbsp;pocnas incurramus.

Cum igitur pnitentiæ noftrg,finis amp; ceftatio calamitatum promit ,ita interpretari debebimus fcripturas,ne contra gratiam amp; benefi/nbsp;CHRISTI fen tire reperiamur: Item ne fidem aboIcre,8C operi/nbsp;ÜS feu paffionibus nqftris tribuere, quod non eft nifi redemptoris lefunbsp;Chrifti, luxtaillud: Ego fum, egc fum ipfe, qui deleo iniquitates tuasnbsp;Propter me: SCpeccatorum tuorum nonrecordabor. Quanquam necefnbsp;f^fia eft operis noftri,fcu conuerfionis noftrg pnitentiâ,qu^ grata eftnbsp;Sddem amp; accepta coram DEO, per gratiæ fidem amp; propiciatore Chrinbsp;ftüm. Nec ad aliosreferridebet illud Ezechiel, xvirj. Si impius egeritnbsp;poenitentiam omnium iniquitatumeius, quasoperatus eft non recordanbsp;oor. Aut fi quid ufquam eft, quod pnitentiam noftram prsedicatacnbsp;*5udat.Requirit autem deus ueram noftri conuerfionem:qua nondubiunbsp;aliquampræfentium calamitatum mitigationem a nobis impetrari.nbsp;'fæterea quoqp plurima beneficia corporalia in his terris: fcclicitatemnbsp;J?orumtemporum,pacem,bonamualitudinem,8dhisfimilia. Quin 8Cnbsp;*piritualiabona,augmentum 8C robur fidei, pacem con feien tiarum. Acnbsp;d^ique alia ingentia premia in coelis. Tametfi beneficium faluationisnbsp;§gt;^tuitum eft: amp; propter folumCHRISTVM,amp;l foils, qui in eumnbsp;'cduntjcontingat.

QVæhacftenus dixi in locum de fatisfaCtionibus, in genere ualent .contra eius pharifaicamdoefrrinam: nunc de partibus iliiusfeor/nbsp;*'îifcribam,quaSifchoIafticiTheoIogi tres principales efte côminifcûnbsp;uidelicet, Eleemofynâ, Orationemamp; leiuniû.Sedad inas,tanquSnbsp;plures alias reducunt: utfunt omnia officia dilectionis, quælibetnbsp;^^fcitiainfpiritualibus ut uocâc,ct corporales caftigationes.Nâ operanbsp;BB iiij

nïifcttcordiæ omniafubqciunt elecmofynæ. Opera autem (pintuaha^ ficuceft docerc aucdifccrc uerbum DEI,irc peregrinatum, audirc 8i re/nbsp;dimere mifiTam: orationiconiungunt* Quiequid autem facit ad carnisnbsp;cohercendg officium, qualis efie poflicabffinentia a crapula amp; ebrietanbsp;te,tcmperantia cibi Sd potus,uigiliç ,labores,amp; fuga rerum quarumli^nbsp;betnon Iicitarum,ponunt fub ieiunio*

De bis partibus nonnihil dicendum efthoc locothac potiflimuni caufTajUtadparcatnon efïè, quodaudiunuPrimum uidclicct,opcrain''nbsp;débita. Suntenimdébita, quiapræcepta Dei:quibusnemo unquampo-*nbsp;tuit aut potcftfatisfacere. Necdari poteft aliquod tempus, in quo nonnbsp;teneamur,adinorumdebicum perfoluendum.ut nihil uaniusfit,quainnbsp;fingere, ubi poffîselecmofynampræfiare, non præceptamaDEO-Silt;nbsp;militer precationes facere, quas non antea deus requirat.aut ieiunare pie,nbsp;cuius operis non fit debitor Chriftianus. Deinde etiam hacratione, dcnbsp;bis partibus agendum erit,utcognofcantur, non eo modo factsfaÆ^nbsp;nes cne,quo effefinguntur a Scholafticis. Tolerabiliterautcmhns^''nbsp;öiones dici poflent, præftita a pijs amp; ex fide, in uera pcrnitcntiainbsp;omnesfumusdebitores, in omniuita noftra.Non quod hisfßtisftatp'®nbsp;culpa autpccnis,etiam piepræffitis: fed quod prius non fatisfitPf^nbsp;eft ,uoluntati Dei,qua requirituranobis,utiilorum pioexerciiion^^nbsp;ra pnitentiaexceîlamus.Nam amp; Paulus iubet,ifa doceri amp;iniûiui tcnbsp;clefi'astutqui credunt Deo,foniciti fint,bonisoperibus præccîfitc.

His a me præftitis,ruent omnia ilia commenta quæfuntapudbcno lafticosde fatisfaccionumdodfrina. Negant igiturSchoIaftiûgt;quæ*^nbsp;bet opera bonaefTe fatisfacloriapro peccati pocnis: amp; dicunt, oporto cnbsp;fatisfactoremafFerre,quædam opera indebita, fcilicetcertam elcciuoiy^nbsp;nam, certasprecationesamp; ieiunia. Qiialiaefiedicunt, quæpocmteoa/nbsp;am agentibus,ab Epifeopis inlunguntur prafianda: feu a priuatisfacernbsp;dotibus, in confeflicn e. Sic enim euacuant m andata Dei: quafi unquamnbsp;poffitnobis efiè ocium ab inis,aut tempus ullum dari quo non fit necel/,nbsp;farium Chrifiianoinillisefie .Sediftihypocritæ, quiomnia diuinainnbsp;obomaaabilem hypocrifimcorrumpunt, nunquam intellexcrunt, quidnbsp;fit continuum efiè, utrequirituraChriftianis, in omnibus operibusnbsp;bonis.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.

Sed fubfcribahicdocendicaufa aliquidexnugisSophifiarumtrani ,Cowf«fKMfumptum:utplaniusintelligatur, quatenusuelintcredi, efiè fatisfafio^^nbsp;Sof-tufticum ria pro peccati pnis,Eîeemofynâ, leiunium amp;Oratfonê. Ponamauténbsp;iocx^rnplumopusclecmofynp: quodalioquiualdetenuiter prpdicaturnbsp;ab ifiis, etiam cûdicituropus prgceptûeflk Dicunugit alias tenerinosnbsp;de prgeeptoad cleemolvnam, alias non teneri. Siem homohabeatah'*nbsp;quid,quodnô lit nccefiariumfuftcntationi fuæ nacurg,nec illorum quPnbsp; .......... ' ¦ ¦' * nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;busicnr

1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;, ...... _ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;__

Dustenetur prouidereïuelut uxoris liberorumjeruorûjandlîarum, pa'* 'entum, cognatoru, amp;c» Etadfittantatenuitas, quodimmineantfignanbsp;pi'obabilia extremæneceflîtatis, inpauperelC Obarbaricam crudelita^

Theologorum amp;MagiftrorumnoftrorumpïufquâSchiticamî bïccine eftillachantas,perquamdocetis quod homo ui'tam æternanbsp;condigno mereaturC tune teneri nos de præcepto. Sed extra han c ncnbsp;^tfluatem neminem teneri de præcepto ad cleemofynam. Sic ergo di**nbsp;^'nguitur apud Sophiftas,elufores 8i. illufores atqueirrifores fcriptuxnbsp;f^rum fandlarum, præceptaeleemofyna non præcepta: amp;diciturpoznbsp;ab f)fipfis: Quod dare eleemofynam,intentione fubleuandi proxi/nbsp;^inecefficatem, fit opus mifericordiæ. Sed dare intentione recomp en/nbsp;btidi prodebitodiuinæoiîenfæ, idefîeopus iufticiæ: amp;quodtaîise/nbsp;^fcmofyna fit fatisfaótoriaproprie : 2lt;pertineatad meritum remiffio/nbsp;^s pcenæ: fed priore modo pertineatad MERITVM VIT ABJnbsp;Has pharifaicaSjgrauiiTimas, uanas amp; ftultas blafphemiascumdoceâtnbsp;^cholaliici, non deCunrtamen qui requirunt a nobis, ut omnia eo/nbsp;¦ununuentaamp;impiasnugas, pro diuinisoraailis exofculemuramp;ado/nbsp;*'fnius.

Inopcribusergo,aD B O præceptis, habenturapud Sophifias ^'^vnodoutdixi,proindebitis,EIeemofyna,Oratio,8cIeiunium:dequinbsp;nosCHRISTVS docuit,cumalias,turnapudMatthæumca/nbsp;F'itc vi. NecdiHimiliter fabulantur, de oratione è(. ieiuaio, præceptisnbsp;^nôprçceptis cp hicoftendi:exemplopropofito,de eleemofyna.Dixînbsp;^fro antea,qua necefiitate, amp; quibus de cau(ris,oporteat illorum friuo/nbsp;^'scauîllai:ionibus,amp;inanibuscommennbus,nonnihiIrefpondere.Regt;'nbsp;^bmat enim ipfa quoque præceptorum operum naturaifti ftuîræopi/nbsp;'oni, qua pro operibus fatisfadlorijs habentun Quid enimopushabe/nbsp;^us,aut quorfum, largiri eleemofynam,precari autieiunare,cum nuPnbsp;bnece(ritatenoftri,autcommunialiorum,autnunopræceptoD B Inbsp;Os urgente, facimus ilia opera* Nonne ilia opera in uentumemittun/

amp; abeunt: amp; funtinutiliaacuanaC Oportet igitur omnia ilia ope cleemofynæ, precation urn amp; iciuniorum, amp;quæ fubillis conti/nbsp;«itur, femper pro præceptis DEI agnofcererhoc eft, omnia iHa,nbsp;uocantur ddeftionis amp; mifericordig opera. Nec minus audircnbsp;^fbuna Dei, ac difcerefollicite.deniquequicquidcaditfub rationemnbsp;^oercendg carncm.

De MilTa alia queftio eft. Ac licet habeat diuinam inftitutio/ ,§lt;in redo (ui ufununquam poflit,proopereindebito, fiuenonnbsp;^ceffario habcri: Eft cnim facramentum corporis C H R IS /nbsp;' Sifanguiniseius: in confolationem illis datum amp; fidei fuiconfir/nbsp;^'adonem, quos lex, quos peccatum amp; mors terruit. J) Tarnen ab

COMMENT DE POENITENT.' împuris Sophiftis amp; imprjs Papiftisfictraélatur, ut foïent opera,quænbsp;uocantindebita,amp; nonnccefliariatradlari.Fingitur eniïnfacrificium c(nbsp;fe,propcccatisuiuorum8dmortuorum:amp;didturadplïcataualereadre/nbsp;miflîôncm culpæamp;pccnæ, Quanquamfi quis non redimat mifiam,nbsp;CNam uenalis habetur apud Papi'ftas,procerta pecunia. ) ispoflîthPnbsp;uus fieri a peccato 8^ morte: concedentibus Soph iftis. Perinde,ut qui 0/nbsp;pera fatisfactoria omi'ttuntpoflint faluarûfed non finegrauiflîmis calunbsp;gationibus in purgatorio. ^7 ides 1 eclor operationem erroris, quantui^nbsp;inualueritper audader impiamamp;impudentem auariciam. Nanuft^anbsp;plicatilis miflanuni conceditur gratis:quanquamChriftusdicat,^^^nbsp;tis accepiftis,gratis date.Nectâtum ualet charitas, per quam alioq*^* ,nbsp;guntSophiftæ, fe omnia præftarepoflè, impetratam merito congi'*^nbsp;utmiferis communicetur iftaadplicatilis mifTa, quibusdeeftp^^^^nbsp;qua pro fuis peccatisredimatur.Ç^anquam ifti,Sophifl:as dico»nbsp;turfuis diftin(fi:ionibus:nehacinredebito charitaristeneantuiquot;'nbsp;non eft extrema illa neceffitas cum ipfi poflint,debitis pcenisifP^*^?^^nbsp;rio perfolutis, faluari:quiexhac uitafine pleniffimis fatisfai^^*nbsp;decefierunh

Sed concedunt open's mifericordiæ efle,fi' aïiquis uir diues 8^ tus,ahquafummapecuniæ,redimatprotalibusindulgentiasô^*^nbsp;,Tuncenim,confpedauideIicet pecunia,extrahuntliberaliflîiai^nbsp;fiées amp; Epifeopi,multas myriades animarum expurgatorio.Hoj^* ,nbsp;nunc fursmorum Pontificum amp; Epifeoporum negociumeft,ô^^^,^/nbsp;( Et quis credat ill os in officio frigereC fortaffis craflii Lutherani'f*^nbsp;telligêces iftiusofficrj 8gt;f prudentig Epifeoporum. ^quemadmodui^nbsp;uatorum facerdotum eft, mifiànihancadplicatilem uenalemnbsp;Sed reliâis in confideratione aîiorum impietatibus amp; impofturis^inbsp;nulli utiiis effepoteft, nifi qui propria fidemotus,uenitadnbsp;nem corporis amp; fanguinis CHRISTI,fibi gratulaturus amp; Deuni^nbsp;rificaturus,memoria tradin Chrifti in mortem: pro redimêdis ornniunbsp;modis a peccato amp; æterna morte?

Nugæ funt ergo amp; nihili commenta audacium Sophifiarum, pnus expofui, quando dicitur: quod DE VS æternam monispcfinbsp;beneficio Chrifti commuter in aliam temporalem:hoc eft,purgato ,nbsp;amp; corporales calamitates. Etquodprohisdebitisoporteatnos qui .nbsp;dam cernsoperibusnoftrisfatisfacere:autfatispuniri. Hæcenimlunbsp;nia nonfoIumfpargunturinEccJefiafineteftimonqsfcripturæ.uernbsp;eriamcontrafcripturasamp;contragloriamIESV CH RISTfiquePi,nbsp;mnis feriptura teftaturfatisfeciflepro omnium péceatis pccnis.tH^nbsp;quotin eumcredunt,eosfaluari a pcccatoÄ:morte. Non

t I B E R s E C V N D V s nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i;«;

tfthominibus aliud nemen fub cccîo: in quo oporteatnbsfafuosficri Ad.iiq.Ec illi omnesprophetæteftimoniumperhibent,quodremifli/jnbsp;otiem peccatorum accipiant per nomen eius,omnes qui credunt in eum»nbsp;Cæterum Canones pnitentiales, funt res abolita: quorum occa Gonbsp;eSophiftæerrauerunt, aliofque errarefecerunuNec exercitati funt i/nbsp;ftiscanonibus,nifi pigri SC inertes, amp; frigide pnitentiam agentes, de/nbsp;licatuli peccatores:aut qui grauiifime lapfi cflèntjne deeflènt terroris exnbsp;^niplainecclefia. Horum leges potuerüntremittere Pontifices Sl toile/nbsp;ex clauiumpoteftate,fed libertate plane humanæ,Quodcrat innbsp;Ruigere: nunc autem finguncur Ponrificum indulgentiæ elle autoritasnbsp;l^ædamamp;poteftas clauium concefla a D E O, cumnihil Gnt minus,nbsp;Vtenim abhominibus funcnaricanones, fine man dato DEI: Ita ipGcnbsp;S^oq; indulgentiæjfecutæluntinuencionêcanonum.Adeoquemerænbsp;^pofturæ funt quando Pontifex dicitur, facereperfuasindulgentiasnbsp;*^tini(Tionem culpæS^ poenæ. Quianon potefi aliter remitterepeccatanbsp;^ta!uare,nifi per Euangehj prædicationem amp; adminiftrationem facra/nbsp;'''entorum: declarandoôd adprobando, remilTa elle peccata Slt;pcenasnbsp;Ptecati omnibus qui in lefum Chriftum credunt.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;EketnofyM^'

Quifquis igitur uolet pie Eleemofynam præftare: is ne cogitet fe ali S'^id facerepolle, cuiusnonfit debitor coram DEO:muIto minus,nbsp;htisfacercpoilu pro culpa,feupna.Hacenim intentionepræftareeleenbsp;^ofynamjelTec grauiffimæblafphemiæ opus,in mifericordiam Dei:ôdnbsp;^urnmæ iniuriæ facinus,in feruatorem Chriftum.Sed ita cogitet, amp; hacnbsp;*ntentione præftet eleemofynam: fadlurus uidelicet, hâc beneficentiamnbsp;proximo amp; paupere, exfideingloriam gratiæ feruatoris lefunbsp;pHrifti: adeoque fideifuæ confelfionem, exercens feinhis operibus,nbsp;^afacrifici]s,laudis amp;gratiarum aÓtionis.Etficdeomnibusreliquisnbsp;J^ifericordiæ operibus dixerim: Imo de omnibus prorfuspietatis operi/nbsp;^s.Ettalisnon habet opus,utredimatuelindulgentiasuel miiîas.quianbsp;uere iuGus perfeôle beams coram D E O. Cui nihil efife debet,nbsp;^rn operibus mutilibusamp;perniciofishypocritarum.

Seddedebito eleemofynæcopiofiusloquemur:utSophiftarumco/ ^ktmofynte ^tnta prorfus elidamus. Vt igitur diletflionis erga proximumdebitornbsp;'ts fumus,omnes homines,quouis tempore: quam declaremus in pro/nbsp;^iifli ncccfritabbus,nobisadefie.Itautdocemur:Lucae x.inquadam panbsp;^bola, alleuare aliorum miferias amp;fnollrasdurare: Ad cum prorfusnbsp;^odum amp; eleemofynædebitores fumus,omnes homines,quouis temnbsp;P^re, erga quofeunque. Imo quid eft eleemofynæ opus facere, quamnbsp;^'ledionem proximopræftareÇ Eft enim gratuitum donum amp; munus,nbsp;^'¦atuita beneficentia, pauperi, egeno amp; aliter calamitofo præftita:nbsp;^^iiur ex pr«ecepco:Dilige pro^dmumtuum, ficuc teipfum ? Pars uidc*

licetjofficiorum dileflionis. Quantum ueropræftareconuenîat,ô^ qui facit cumproximofuo hancmifericordiam, feueleemofynam,aUinbsp;Ciii,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Cui debeatur eleemofynaî ex prgeepto diïedionis fan's liquet.Didt ciî»

Di lige proximum tuum Gcut TE IPS VM. Nec obfcure Chriftus illo modo nosdocet,Matthæi vq.Omnia quæ uuïtis,ut faciant VO^nbsp;BIS homines:amp;^ uos faate illis.Itcm loannes,prima loannis iij, Qui hînbsp;bueritfubftantiam huius mundi,amp; uideritfratremfuumcgcre,ôidau^nbsp;Vwle. (erit uifeera fua ab eo, quomodo charitas D EI manet in eof Etliqudnbsp;illud quoep exhoepoftremoteftimonio, undcfitfeciendackcmofy-'nbsp;na :nimirum ex propria fubftantia,non de rapina,fiirto,meretririo qi*?nbsp;ftu,auc ftmilibus:quorum oblationes Deus odit»nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;g.

finguntefle,quando eleemofynamnondebitam præftare queannj* Eleemofyn^ la pro peccati pn is facisfacere.Etquid obfecro mereri putas coramnbsp;nonfiiùfit qy-aucoribus Sophiftis præftanteleemofynam, nonexfidered^'^P^j^

A nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;W JLkiLAtnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tAWamp;A gt;«**»«

^'^amp;auxilium :In fatisfalt;ftioneautemnecefleeft,utdenoftro aliquid PEO ofteramus.Sedquoniam iufticiænoftræomnesfuntimmundgnbsp;intpcrfectac,ideo nullum opus noftrum poteft efle fausfadorium co'nbsp;Deo, Significatprseterea remdiuinam fatisfatftionis nomen:ubi dinbsp;T^tatur de remifliione culpæ amp; pnæ. Neccompetitnifi in opera filiinbsp;tirilcfuChrifti.

lt;niniait:Oportctfempcrorareamp; non deficerc»Lucæxvirj» EccjuotflO^ do odum poflèt homini efle ad inutiles 8d non præceptas precario^nbsp;nés C' Neceflfc eft enim pharifæos amp; hypocritas cfie, qui exiftimantfeo^nbsp;péri præcepto per precationesfuas aliquando fans feciflc. Necloquu^nbsp;tur nifi depharifaicisculnbus,qui fingunt,quod ultra ueram inuocationbsp;nem, quæ eft diuini præcepti, poffimus plures alias precationes ftctfc,nbsp;remiflîonem poenæ illis mereri. Quos conftat improbari a dco:nbsp;taillud. Inuanum coluntme, docentes doârinaSjamp;mandatahoniJ'înbsp;num.Matthæixv.

Contemn i igitur iftæ pharifaieg inuentiones debent de quibus tur: quod fint open's non præcepti,8^ tarnen mereantur homini rciwii*^nbsp;onem pnp. Sunt enimreuera dgmoniorum dodring: quibus a gcrnia/nbsp;noatauedebitocuitu dei au?rhmuratd?abfirahimiir_ S^olaneacptof^

fitC Namquifcrioorantfibidari panemquotidianum,indun^^!P^^ ce,amp;reliquahuicuitpcorporal! neceftaria, quomodohorua^P^^^^^^nbsp;poflènt pro debitopccnpfatisfaccre^ Quodfî hocnihdilt;^o'^^^^^^nbsp;de inuocatione, quatenusdicituropus fatisfàdorium propc^ot* pof-*nbsp;nis,nÔproceditin hac unapentione:quomodo in alijspetinouibuspf®nbsp;cedereamp;: locum haberepofletC'nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.

muïis ,quas tradidit nobisCHRIST VS non côtineatur Jgitar necoc pfalmorum ledione dicipoteft, quod haefatisfiat propoenis« Simtnbsp;neede ullo opéré côfcftïonis,Iaudis amp; gratiarumadionis:quorumlannbsp;pulcherrima exempla,8c horum ingens copia,in pfalmis. Si igitvn comnbsp;mentum deopere fatisfaeftorio hac quoq; parte fallit : quo iurehabetufnbsp;apud fcholafticos inuocatio pro opéré fatisfadionisCQuamquamnbsp;dum eft,fatisfadio eft res fida amp; inane nome,ilia quam ipfi nobis ptf^nbsp;dicannideo neceflèeft,ipfa quoque opéra, qug dicunturfatisfadoriagt;a^nbsp;hil minus,quamquod dicuntur,efle.

^^nem pnarummereatur:fed permirabilem hypocrifim,aani tatem, Namhuiusopinionisautorcs fuffîcereexiftimantad ieiuniui^

f'i(.hs:atqiieinoûmulpræparamusnosadinuocarionem SCaliaope/ Qu^j^ecus *äpietatis«Sed ieiuniuni utfignificat iuftamcarnis óó defyderiorumnbsp;^gt;us caftigationem, comprehenditabdicanonem omnium deliciarumnbsp;«mis, crapulæ, ebrietatiSjUeneris, ocfjÄ in (umma, quicquid eftim^nbsp;n^odici luxus, in rebus omnibus» Ec Temper pro neceftarioamp;debitoo/'nbsp;pcvehaberi debet: quod non opus habet magnis probationibus. Necnbsp;poteftfine hoc ftudio,fobrie,modefte,temperanter, iufte pie uiuen /nbsp;^ijaltera ilia ieiuniorumfpecies,quædici poteft præparationis, quaadnbsp;^^pusaliquod certum, intotumabeCcaamp;potuabftinemus, D E Onbsp;pbcerc. legeEfadvirj.

Prioris exempta alianonoportetrequirere, quam pr^ftari debent in ^^tauitaChriftianorum: Pofteriorisautem habes,Ionæ iq.obtempéranbsp;prophetæ monitis,amp;agentium pnitentiam, uideîicec Niniuitanbsp;exemplum.kem A(ft.xii'j.amp; xiiij.in præparationeApoftolorum,nbsp;®'linuocattonem,amp;DrofoeIieinrofecftinnp- arfinpfnrrpfTîi ïn F.rHpfta.

^i^præcepti. Tic ieiunare» Et proTuitadalios fines, quamad iftos phaz ^Caicos, quifinguntur meritiremifTionispnæ. Ergo utram Tpeciemnbsp;tüearis,nonpoteftieiuniumproopereTatiTTadoriohaberi.Atcphæc nbsp;dare docent, quodufumieiuniorum uerumamp; Chriftianum illii/nbsp;^norât,apud'quos habet pro indebitis: adeoque TatisTaâ:oriis,pro merinbsp;^^vemilTionis poene. Dem q5 Tirmumeft, quod in ieiunrjs illis, quæ prenbsp;^cant, nihil fît, nequepoffitefTe, præterquam turpiflima h'/pocriTis:nbsp;^'^icTpcciesquidem ueri ieiunij.Quid habet enim niTi deteâuni oborû;

impiam amp; bîaTphemamopinionem de merito operis operatic In Tumma.Certum eftSlt;indubitatum,quod Tatisfacere,tum pro pec/nbsp;tum pro morte, amp; omnibus pnispeccati, res eft non ©peris Teunbsp;^quot;ritorumnoftrorumifed lESV CHRISTI, Tilrj Dei, Dornin i amp; Ternbsp;''^torisnoftri.D E V SenimTiliumTuumnobisdedit, preciumamp; Tanbsp;^'^faftionem pro peccato 8lt; morte. Nec beneficium hoc diuinæ gratiænbsp;^'nsalijscontingit, quamcredentibusin CHRISTVM: neq? aliter,nbsp;perhancTidê:hoceft,fi credant inpromiftionemgratiædeChri/

COMMENT DE P OE NI TEN T. promanat ieiunium: inquoeftabftinentia ab omnibusillicïtisrcbi^*nbsp;quam uriq? Deo femper debemus. Quare hec omnia pro operibusind^nbsp;bitis Si. fatisfadorqs nemo qui fani iudicrj eft poteft habere: ne Sopn»^?nbsp;quidem 80 aduerfarq noftri, ft ferio iudieare uel lent.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;-

Atque hec hacftenus contra impiam fatisfadionis dodrinamt^iif apud fcholafticos TheoIogos.Et in uniucrfum contra pharifaicani^nbsp;nitentiam: qug ab ijfdem predicatur, nomen 8^gloriam Chriftiobt^tnbsp;rans:amp; hominesnihil prêter uaniftimam 8lt; pharifaicam operumnbsp;hypocrifim docens. Inquorum uanitatibus refellendis quidpreftit^^nbsp;aliorum erit iudieare: certe Ecclefijs prodefleconatus fum. Suntaut^nbsp;tarn craft! Soph iftarumerrores,ut ab homine mediocriter erudito,6lt;^*pnbsp;telligente fcripturp fententiam de iuftificatione,facile deprehendip®nbsp;fintamp;refelli. Pluraueroinhoc libro fcribere non conftitui: cuius^nbsp;caufa hieft'nem facio,mox ad greflurus tertium, quern inftitui deal*nbsp;cftjbusiuftiftcatorum, Quern utfeeheiterabfoluam, precor utentnbsp;datin meC H RIST VS IES VS, DominusSdferua^nbsp;tor nofter:cuius glorie intoto hocfcripto ferui^nbsp;tur, amp; utilitati Ecclefie

Adparuftenim gradaDci Scfaluatori's noftri omnibus hominibus,ern diens nos, 'ut abn egantes irapietatem, 8lt; niundana defyderia, modcftc,nbsp;tufte 8^ pie uiuamuSt

tlt;bri, qui continet defcri?

il nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;frudibus luAificatoriun, docenduserit ledor,

* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;* i 'nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;* .nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;à

de confiliorum meorum rationetut quid in eins compofiti-* ,. . - Ja one fecutusfim protin us in telligau Deinde, ut de genercnbsp;fcripti admonitusplane uideat, quo loco bonorum opcrumdoctrinadenbsp;beat haberi: SC quomodo coniungi ilia, cum gratiæ amp; fidei pr^icatio^nbsp;ne* Quanquamem amp;in fuperioribus librishaecratio fitclare expofira,nbsp;tarnen non inutile futurum fpero, li eandem nunc quoc^ coner nonihdnbsp;explicare,S^gIoriam Chrifti qualibctoccafioneilluftrioreefficerc.nbsp;quia bonorum operum docflrina plurimi impie Si foede abutuntuGn^^nbsp;turn refert Ecclefiam in f'de amp; moribus rede inftituere: amp; planenbsp;re,quppars in Cbriftiana dodrina quomodo cum alia cohæreatôi connbsp;fentiat. Accedit aduerfariorum audax impudentiatquæ uidelicctnoscO'^nbsp;gitjUt plurima inhacreligionis qugfbone amp; controuer{i3,fubindcccp^nbsp;tamus*Quicquid eriim pie,redecç didum eft, id perpetuisconnitri^'nnbsp;fedâtur.Qtiaproptcr necefte habemus,uel propter imperitoscinos wnbsp;lunt, neftra in iftos tanquam refponfiones dirigere: 2lt; improbiun os conbsp;rum ipfis obftruere*

Vtergo quodinftitui abfoluam, plurimi dodrinæreligionis ma capita ilia, fidei inquam,amp; bonoru operum,fcelerate lacérantnbsp;fundûttplanet^ nihil fuo loco dicunt. Nam quodprincipalecftjSionn''nbsp;nium exadifli'ma diligentia Sicura explicari debuit,in fidei amp; op nbsp;queftione: uidelicet, ad quid faciat quod credimus in Deumamp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,

ptorem Chriftum:Item,quo fine fint facienda bona operathocifti onibus rationis ita cotaminant amp; obruunt, ut qug funt propriafidcinbsp;rise amp; noftræ rcdemptionis,quæ fada eft per Chriftum,ea iuftidis no^nbsp;ftris,utcft fidei ignorantia in ipfiSjimprjffimearrogcnt: amp; iufticinsop^nbsp;rum noftras,Iudaice folum 8d Ethnice, ideft,hominum more, feu ctutnbsp;liter, prædicentacdoceant* Infumma, utfidei, quae primas in omnib^nbsp;tenere debet, C nempe, quafolaapeccato amp; æternamortcfaluamur.nbsp;quæ fola efficit noftras iufticias gratas, acceptas amp; uere bonas corau^nbsp;Deo, 3 nullum penitus locum relinquant*

Nam quod fingunt, remiftionem peccati dari pro meritis operumno ftrorum,eo commento amp; gratiam amp; Chriftum neganttfidem aboient,nbsp;chrilhoftit Chriftianam iufticiam quatumin ipfis eftprorfuseuacuantamp;tollunnbsp;iußidi.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Nam Chriftiana iufticia ilia, qup nos beatos efficit coram Deo,quo a

faluationem noftri a peccato amp; a morte, eft remiffi peccati fidestfiue, ut apertius

apertius clarius dicamjcft donum mifen'cordiæ Dei,quo pcccatä gVä/ tisremictumur, propter Chriftum, iUis qui creduntnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;æt«quot;/

nauita aliundefperaridebet, qnâperhâeeandemmChnftu fidem^i. tut neciuftificatio feu liberatio apeccato alitei* ulltópote nbsp;fipcr Euanpclq promiflionem credant, peccataO^gra isnbsp;ptcrChriftum.Cluanquamfideiuftiamp;bcati,neceflano præftental q

c!^ ad huius demôftrarionë,ego in prgfentia Utarnon multis exêplis» Igiturloâncs BapEifta,ille Chriftianifmi perfelt;n:iffittiusformator,ctnbsp;'templar doccndæ pietatis, agitutrunque,hoceft, prædicat remiilio/nbsp;peccati fidemper Chriftum. Sicenim illi dat teftimonium, ut refer/nbsp;loarim'sprinio.Ecccagnus Dei,qui tollitpeccata mundi. Idem haticnbsp;pfamprædicationemconiûgitcum pnitentiædodrina,in quaeftprgnbsp;'^cadodeobedientiæ noftræ iufticiaîde cóntritiolleinquam, Si dé ope/nbsp;^'Bus,per gratiam iuft»ficatorum,bonis.Sic tarnen coniungit h anc gra/

amp; operum noftrorum doc^rinam, utnoritribuatrtifiuni Chrifto Ic fii quodnosiuftiftceta pcccato: amp; faluos facia tab æternà morte, quaté/nbsp;^Uscredimusineum. Sicenimamp;Ioan.itj.deeiufdemteftimoniofcribi/nbsp;Pater diligit filium, amp; omniadedit in manu eius.Qui credit in fili/nbsp;habet uitam æternam:quiautem incredulus eft filio, non uidebit uinbsp;^^n,fed ira Dei manet fuper éo*

Rurfus tarnen operum iufticiam,quam nospræftemus,requiritioart cxijica nobistfedtanquam iufticiæfidei frudum.Quouidelicettnbsp;^doleainusdepeccatis admiifis:amp;per uitænouitatem probemus, nosnbsp;^crecredîdiGe in Deum, uererefipuiffe. Quare nunquamfieri anobis,nbsp;^æceptaoperabona,ea opinione 2lt; mente dtbent,ut illis iufticiam no

^ocenim qui fadunt, Slt;talibusopinionibusôperantur, illiderogant ^tatiæ8lt;: redemptori Chrifto.Necp enimrequiritcondirionaliter obe/nbsp;J'^ntiæ noftræ opera Euangelium,utilia iufticiam 8C faluationem no/

R'atuitorum illorum,per quæ iufticia amp;falus nobis donâtur, quatenus gratiam Chriftum Iefum,unicum ilium mediatoreni gratiæ,credi/

Ex quo fane abunde liquet, quo neceflitas bonorum operum locO NfwjÇîfx« 6^ *^^reatur haberitn -»n nlin rcrre.niîi ur oui in iuflidâ oràfta? üocati fünr. norit optrib

ter in omnibus niorcm gerant» Pnitentiam aganttuiuantiuftidæ,^ gloriæ Del* Quod eft,ut dixi,per iufticiam bonorum operum cupidiffinbsp;mefcrüiantDeo:tanqgIorificaturieum,pro Chrifto,cumgratiaRîadjnbsp;one. Vt fie etiam alios trahat ad iufticiam èi. pietatê Chriftianâ:atcp adnbsp;glorificandum Deum,corde,ore,amp; fimilibus alrjsoffîcijs,inomniui0nbsp;fua,dignis Deo,amp;his qui in gratiamfuntrecepti. luxta illud:(îcîuceacnbsp;lux ueftra coram hominibus, ut uideant opera ucftrabona,amp;glorin''nbsp;cent patrem ueftrum qui in clis eft»

Hoc fine predicate bon a opera, redlumeft 3cpiû:cum fitpcccatorts per gratiæ fidê inuitaread uitæ nouitatem, feu ad obedientiam ahqu^ninbsp;fitperfeftaobcj**^nbsp;cntia ad legem, tamê placet Deo,quod ex fide in Ch riftû effluicdondc»nbsp;cft cultus Dei, non em alio fine principaliore fit, quamglorificâdiigt;nbsp;ftudio. Certè ut iufticiam amp; falutê fibi mereant, qui in Chriftû crtdwnbsp;runt,fieri non poteft. Et de talibus folis operibus rede didtur, quodna^nbsp; béant fuapræmia inclis. Eftoenim, nô fintipfa iufticia,q^^fnbsp;cato amp; a morte faluamur, tarnen funt iufticip effèÀus amp; frudus« Idofconbsp;in fide iuftificatis coronant. Adhunc ueromodu ipfum quoCf loanncmnbsp;baptiftâ prgdicafte bona opera hgceius uerba teftanuPiiittnt^^^^^nbsp;adpropinquauitemregnû clofçz. Sicenimpoenitentiam prxdicarc»nbsp;eft inuitare peccatores ex fide gratig ad melius uitg inftitutû.Éodeninbsp;ill ud eiufdê: Facité ergo frudus dignos pnitentig. Sic em loquit i lus »nbsp;qui fimulantpotiusq aguntpccnitentiârincreduIisuidelicetDeo,nbsp;mulate ac fide Chriftianis. Nihilenim obfcure fignificat, uerâ illam innbsp;Deû, amp; lefum Chriftumfidê,non elfe ociofam,fterilemnbsp;fam.Hæcenim ubiuera contigit homini, edit per fedulam amp;diligoigt;nbsp;tem multiplicium mmidatorumDeiobferuationem, plurimos iuftidænbsp;frudus.

Hgcfuntminimeôfcitanterobferuaftda, ne qui fefallantac dedpiât, cxiftimantes quod credât in Deum, cû fine omnibus pietatis amp; iufticiaenbsp;operibus uiuant:quin etiâflagitiofe uiuant, operibus carnisfcruientes,nbsp;certoamp;infâllibililigno qgt;lpirituChrifb'careant, uacui émanes Deo,nbsp;ficutdocetur Rom.viq.debitoresfumüs,nÔ carrii.amp;c.amp; Gal.v.ubi da/nbsp;rcdicitur, quod qui operibus carnis indulgent nequeâtfaluarî. NecelTcnbsp;cftigitur taiesfinefide amp; fpiritu Dei egiflè. Rurfus ibidemdocetur,nbsp;quod qui Chnfti funt,carnem fuamcrucifigantcum affedibusamp;connbsp;cupifeentijs: ergo uera fide amp; fpiritu Chrifti fuerunt amp; funt præditi.nbsp;ïtac^p ualdepernidofeerrant, quiputant in fequoque elfe notidam Ddnbsp;amp; fidem in Chriftum,quicarnaliter uiuuntîcum fit impoffibilejUeramnbsp;fidem in te elle, cui non fit coniun da bonorum operum iufticia. Hæcnbsp;eft enira efficadafidei, quod totum hominem renouat:amp;dus uitæ mnnbsp;Bcrfaiionè

ucrfationem in. melius mutât,ut alios cHcdus taccam .Quaproptcr mini mum ceflànt^qui uerecrediderunt,iufticiâ gratiæ, quæ eft fidei in Chrinbsp;ftum, ftudio bonorum operum inomni uita fua orn are: fic uidelicetil/nbsp;los crudiente amp; exerccnte gratia Dei. Vt Paulus teftatur, in epiftolaadnbsp;Ticum cap.q. Adparuitenim, inquiens, gratia Deiamp;^faluatorisnoftrinbsp;omnibus hominibus,erudiens nos,ut abnegantcs irripietatem amp; feculanbsp;riadefideria, modcfte,iufte 8d pieuiuamustexpetftantèsbeatam fpem 8dnbsp;adparitionem glorigmagni Dei, amp; faluatorisnoftrilefu Chrifti. Quinbsp;dédit Cemet ipCum pro nobis,ut nosredimeret ab omni iriiquitatetSd munbsp;daretfibi populum peculiara-n,fe(ftatorem bonorum operum i

Et hgc de ratione qua eoniungi debent,tâ in dodtrinaq in uita Chrp ftiana,tum gratig fides,tûopera bona. Oportetcni ut ftdei, quam prgitnbsp;Contritio,prioresdemus:amp;fignateatcp exprenedoceamus,tamremif/nbsp;fionê pcccati,quain æternâ uitam,nulli aliter contingerc, quam per fidenbsp;inChriftum.Pofterioresautobedientignoftretribuamusznempe, quanbsp;itifticiam fidei, in ornni uita noftra exerceamus, illud operadantes, ucnbsp;Deum amp; redemptorê Chriftum pro oratia glorificemustfimiliter dla uinbsp;tgnoftre conuerfauone alios ad glorincandum Deum inuitemus.!uftifinbsp;catio em noftri coram Deo,non per opera n jftra/ed hac rationeamp;: hocnbsp;ordin^^ coiitingit: Dex fuo prindpali officio St ufu arguic amp; accufat no^ *'^**'nbsp;ftra Liicia peccata. Euangcliûuerooffert promifTionem gratigamp; falunbsp;tisperCbriftû, amp;credentesineampromiftïonemabfoluitapeccatoÔlt;nbsp;amortc.Item pronunciatiuflos,filiosDei5lt;uitgæternghgredes. Ideonbsp;perterrefatfti agn ition e Dei irati aduerfus peccata SC peccatores ex lege,nbsp;t^ecene haben t fc redpere ad promiffîonê gratie 8d credere: qnidchoc uinbsp;ddicec,quod per gratuitaramifericordiâDei, propter Chriftu accipiatnbsp;pcccatiamp;delicftoru omnium remiftionemttumiufticiæ imputa tionem,nbsp;dlius que eft Chrifti, ipfamadeo gternam uitamin Chrtfto.Sed hgcnbsp;R^atie iufticia opetatur in credente, utditftum eft, nouam aliam Sd fan/nbsp;^amuitarri.

Ergo neceflaria eftquidem in hominc faluando aliqua Cotritio:qua co»/«/w,-videlicet file ad timoré Dei et ueros confcien tig pauores,adeoq ad defpe ''ationem meriti iufticig fug, agnitione peccati fui amp; iudiciorû Dei, pro-'nbsp;^otieattut fitiateuangelium gratia:,percp gratiæ iuftidam faluus effi/nbsp;^ht. luxta ilîudtpfal. cxlvi.Qui fanat contritos corde, alligatcotritio-*nbsp;^fseoBz. Nam quid hoc eft aliud, quarriaffirmare de Deo, quod nonnbsp;^ntritosnon fanatC Ouare etiamfi contritionulli mcreaturfaluatione.

ScÄ firiutttcuratîonem Dd,ignari fui peccati.Quapropttf nècfaluarf pof luntîinepduiddicctad iufticiægratiæ rccqjtionem»

Rurfus Contritio,line fidepromiffioms Euâgeli},de rcmiflîonc pcc^ OLti per Chriftum, etiam abforbet pecatorem æterna faluns defperatio'*nbsp;ne.Magnaadeonecefïîaséftfîdej\ amp; confolationum euangeltj,in ho*nbsp;mine uerc contnto : nec poteft tali confuli, quam per gratiae de Chriftonbsp;promiflîonê, Ideo quodattinetad luftificarionisdodritiâ, uaniffimi c5nbsp;menti eft dodrina fcholafticorû Theologorû^qüa prædicantremiflîc''

Ad hockacB utilis eft homini uera Contritio:ut illi fuamaK nec eft gratiæ f/des, nifi qua agnofeit homo, gratiam gratisfibipropki^nbsp;folum Chriftum dart

Porro finepromiffîonis gratip fide,quaContrnifanamur,inq; fpcJ^ remiflionis peccati amp; uitgæternæerigimur,accipicntes in cordibusntknbsp;ftrispacem,nulJpiufticignoftræpIacere Deo,uel acceptæ eflè coram illonbsp;tx)ftenttamp; nemo ororfus ooftet in ftudio meliaris uitæ retincri. Nâp^^nbsp;uerax iufticip ftudiû in alrjs, q qui euâgeîiocrcdût:amp;: fpintu Chriftigt^nbsp;bernantur. Ergocûcredimuseuangelio, amp;fideftatuimusDeûnobi5nbsp;propitiû eiTc,propterChriftû,tunc incipimus ipfum glorificare,uoluft

tttfgt;monids,8e prçccptis cîus obcdirc. Qu^pptct ^quc üahû cfi amp; friuö iû, quodultra pharifaicg cÔtritionis confida mérita fcholaftici theolöginbsp;niultaprgdicâtdediledîone,dec^operibüsdiIedicnis,cSprorhinjonunbsp;gratig, aut fidei promiflîonû, nullâ ufq faciat mètionê: Imo necp poflîncnbsp;«uangelfj gratig mcmimïTe.Quiaremiflîotiê peccati cxiftimantpendercnbsp;ex côditione meritoRi Ôd dignitatis noftrg:amp; ncfciût gratuitâ cfïc. Hæcnbsp;eauffaeftiftis, qilod ubi dicendum cratdehonofe Ghrifti,ibi fuo mo/nbsp;re dedignitate iufticiarum ration is contionentur.

Itat^fciamus Chriftianî,neminêpo(reuercamareDcl3rn,autiègcni[ proxim 5 propter Deû, nifiprimûintelligat, qüomodoperueneritadnbsp;¦econciliationê,adeptus peccati remiflïonê,Qua,ppter danda eft opera,nbsp;^cognito peccato ex lege,ad euangeliû gratiæcôfugiamustamp;difcamusnbsp;'X illo, Deû gratis noft[?2miféreri,Si gratis remitterenoftra pcccata nogt;nbsp;'^spropter Chriftum, quatenuS cfedimusineum. Nâ tuncdemûfpirigt;nbsp;diligndi Deum fuper oîa,tunîlegê et proximum,^ppter Deû,accfnbsp;Pieinus. Nec intelliguntfophiftæfenôprædicare diledtioncDeiJednbsp;priuatumamorê,eoquoddocenthomiriefibiperiufticiasîegisme/nbsp;i^eri: cum gratiam , amp;peccati remiflîonem, tum æternam uitam»

Proindccontritâ ôd territâ lege confeientiâ fanat Deus: Sf fanatqui/ ^èper euangelii ^minîonem,amp; confolationê illâ,dc remiflîone peccatinbsp;Rratuitaper Chriftum: quâ nosfidcrecipereoporfet:qdcüm fit, eftîcitnbsp;^gt;nul a gratia,ut dileâio Dei in nobis inchoct:nbsp;nbsp;nbsp;inchoata crefcatfub

Me Si. confirmetur. Similiter kgis proximi diledio: quâ fequitur ui ^nouitas, ilia qua uoluntati Dei ferüire, obfequi amp; gratificari ftudegt;nbsp;^118. Intelligentes nihil opus eflc, ut nobis ferüiamüs: quibus uidelicetnbsp;phriftus feruiuit,8ifua morte promeruit æternam faluationeni*nbsp;*^huncmodum, cumnobisfermoeft,defideiuftificâtehosSifaluate^nbsp;Mdeociofa aliqua Si uanamentis qualitatcfabulamur : quo modo dénbsp;^ïbitufi(3einugâtur fcholaftici thcologi incômento de fide formata*nbsp;loquimur de uera ilia Si faluifica noticia Dei patris Si lefu Chrifti,nbsp;Mafofa a peccato Si morte liberamur, Si con feientiæ pace accepta glogt;

Si uoluntati dei feruimus. Quia impoflibile eft ueram fidc,non effî c(rediledione,noninchoarealios morés, âutnôoperari tloüâ uita,nbsp;Dei dignâ. Scholaftici autê eandêfidê tribuunt, pfjs pariter Si ininbsp;^Isrnec difeernunt piosabimpi)s,nifipérfolâdiledionê. Qüodfatisnbsp;^'¦^bat, eos non fidei in Ch riftû ,fcd dilediori i Si iufticfjs noftris,tjribucnbsp;üftificationê: adpellatione autê fidei tm illudereimperitis.Si em nonnbsp;Mlificat fides nifi propter diledionê,ergo diledio magis iuftificat. Ifttnbsp;r contêdunt.nihil nofte fidLnifi meritodiledionis: Qüare noas'nofi

gruî uidelicet amp; cÔdign i, fed quæ eft audacia amp; tenieritas,docere quod per opera diledtionisnoftra iuftificemur:cumfacrglitergteftent, quodnbsp;per fldem gratig Sf redemptoris Chrifti iuftificcmurC VtRom.i'q. lufti-'nbsp;ficatigratis, per gratia ipfius.per redemptionêqugeftin Chriftolefu,nbsp;Ifti ergo fofmniatores,quosdixi,nominanc quidein fidem, quandodi*'nbsp;cunt,nos iuftificari fide formata:fed reuera fen tiût acdocent, quod petonbsp;peradilcdionis noftraiuftificemur, Vthacderein fupcriorel.brofc-*nbsp;cundo h uiLis comentanj copiof ius fcripfi; Non ein repertû eft hoc comnbsp;mentu ,de fide formarä,ut difeernat fide ueram afiétaîfeduc gloria Chri/nbsp;fti abolear,ac tranfferatlilam iniufticiasrationis»nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,

Quid mukisc'Scholaftici amp;^rem5(fphrafim fcripturgamiferut,co^ licet prom oueruntiJfo dogmate de merito fidei formatæ. Quia iuftm^nbsp;rqiufti S' »Liftîciæ adpellariones, fomnianc duiliterefïèacdpiendaïo^ u-*nbsp;gnificarenoftrasqualitatcs,motus,habitus,acuirtutesnoftras.QpPP*.nbsp;litualiter S theologice accipi debenc,de aliéna bcneficentia,alicni^^^^*nbsp;tibus acuirtutibus:nempe,dedonogratiæamp;meritis iuftiftcaf^'®nbsp;fti.Hæcenim per promiffionis gratiæ, Snoftrg fidei in

UJliJicari. nofl-rarnevitaS noftræ uirtutes, Nam Iuftificari,cft reputarifeuprouugt;' ciariiuftumn'dquodufitatius nunc dicitur, abfolui a peccatonbsp;roabfolui fitper gratuitam condonationem omnium dcliâoruiîuo/nbsp;ftrorû nomine Chrifti, in quem credimus. Et hæcdc iuftificationcic^nbsp;quire copiofeexplicataRomurj.amp; iii).Item ad Gat.rj.Sin»nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.

Longe igitur alia res eft iuftificatio, quam prædicant foplifiæ*^'^ enirn pcdcc ex dign ira te rioftraru m u irtutum: fed tota fi t, per gratoira n'nbsp;remiftionëpeccati, S acceptatione noftri apud Deu, propter Clu nbsp;luflut^nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;y J.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;intelligas,non alium dici,auc efle coram Deo, nifi e^*

peccatum imputaturtutiepnon alienum, fedfuum Spriuatum. ipfi Domino fcruatori Chrifto lefu, aliter imputata Cunt aliéna» hocnbsp;eft, noftrauicia atc^ peccata. Quia Dominus uoluiteum efte preciumnbsp;propeccato: S fatilfacerefuamorteproomniudelidis.ii Cor.v.Eum,nbsp;qui nonnoueratpeccatû: pro nobispeccatûfecit, utnos efFiceremuriU''nbsp;fticiaDeiinipfo.

lamhuiciufticiæfidei,coniij(ftaeft quidêdonatio fpiritusfanóti.'cu ius ùirtute effîcitur,ut in nouitate uitæambulemus. Sed nemoprop^nbsp;iftanouitatem eft iuftusautbeatus corâ Deo,cum adhucfitimperrecia

¦ omnis obedientiæ noftræ iufticia. Beati tarnen, qui ex fidercóa cperati funt:auc indigna paftî pro nomine Clirifti.Sicutdocct Matth.v.Cu autnbsp;de iufticia faîuantc agitur, non intelligamus iuftû dici, prætcrq eum eutnbsp;luntremifta peccara,propterGhriftû:necob aliud,qper ftdem,remininbsp;peccati,net nine Chrifti. Qui facftuseft nobisaDeo fapictia, S iufticianbsp;SfanftificatioSredemptio, utquigloriaturin Domino glorietur.

Infumma,quotie5deiufticiafaluantedicendumeft, oportctnudcdc Dcneficqs gratiæ agcre: èi. nullo modo ad action es uirtutum noftrarunbsp;fffpicere, nifi de illis ut effedibus iuftidg faluands loquan's* Fide em minbsp;fcticordig^amp;: propitiatoris Chriftifumus iufti:non propter rtoftrasuirtunbsp;^cs.Quanqueiszeft, obedienôamoperisnoftririecenàriameflè,amp;irtznbsp;^hoaUonêquandamiufticiæ legis:fed ilia habet aUûfînem,quâ ut peccanbsp;^femiffionêea qup:amus.Dixiautem fupradeiUi'usfine. Neceft I'nutinbsp;^Kociofaautuanalogomachiainhociuftici'æ fidei operumnoftroR^nbsp;'^ifcrimine:fed nece(ïariadodrina,qua fua laus Deo,gratlæ amp; redèptö/nbsp;^^Chrifto aflèritur. Item homini dtuinû nomê, operatio ÔC effèdus deinbsp;^crogantur.ut qui no poteft fibi mereri donum remiffionis pcccati amp; uinbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*

^æterne.Hæceni funta (olo Chrifto:qui uenit faluum facerepopulu nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quot;t

Itai^ prodeft acnecenariumcft hocdifcrimen iuftidæ fidei amp; ope/ noftrorum exade ten ere: quod in illo rede docemur,quorfum nosnbsp;'^operando oporteat fpedare, nenomeri amp; gloriam Dei, ipfi nobis fa/nbsp;^Ûegi tribuamus.Nos enim pcccatores fumus:amp; baud quaquam poHunbsp;^'^speriulhciasnoftrasbcati,autiufti,autfalui,coram Deoefle. Quanbsp;{^quot;Opter retinendaSC urgertda eft hæcdodrinæ ueritas: quiaconfeffio/nbsp;Deo 8^ liberator! Chriftodebemus.Debemus prætereare/nbsp;kobareimpias opiniones demcrito amp; dignitate iuftidarû noftrarum;nbsp;H^ia mergunthominem ininteritum æternæ condemnationis. Sunt ei^nbsp;^üicio incredulitatis: qua beneficia gratiæ negantur.Ideo Paulus hiiiusnbsp;^pietatem,cum alias, turn in epiftola ad Rom. amp; Gal. grauiflime op/nbsp;l^ügnat.Scd amp; Chriftus cotra hanc impietatem incredulitatis,quam dinbsp;^^,nomen glorie fug fibi aflerit: imo uita gternam nob is. Nam obfcura/

8^ opprelFa Chrifti gloria,necefle eft,ut in peccato,morte condent p.^tione per maneamus. Hue facit illudloan.x. Ego fum oftium, per menbsp;\4uis incroieritfaluabit.Ite,xiit). Ego fum uia:ueritas: Si iiitatncmo uenbsp;ad pattern,nifi per me. Huiufmodi ante pofltint colligi innumera tcnbsp;^naonia,quibusdeiufticia gratiædocemur: ne ipfiper iuftidasnoftrasnbsp;r^ftraatep impie faluationgm nobis quæramus, fed per fidem grattéenbsp;^ftidas noftras præftemus»

Haec dixi in loco, quo me accingo adbonorum operum prædicatiô/ ^:ad iufticiam obedientiæ noÂræ erga legem. Docendi funt enimnbsp;P^^atis Chriftianæ ftudiofi,qua animorum puritate ac fide debeant adnbsp;y^eepti operis boni impletionê accedere:fec^ prgparare ad cultum nottnbsp;^più amp; pharifaicum legis. Debet cm in operando, gratuito obfequio*nbsp;fouire amp; obfequi èiusuolûtatiftta ut gratis uocati furit Si. reicepti innbsp;F^dapropter Chriftû.Nâalioquinunqpoteruntuoluntati Deipurenbsp;Qpi enim peccati remilfioneni amp; uip per mérita Si fatiffadiôés

opcrum fuorum qucrunt, ifti prgterquam quod iuftidam gratte fiflima impietatenegant, etiamiiephandaamp;abominabiliidolatrian nbsp;feruiununeq^ quicquam minus agunt, quam quod feruiantDco,nbsp;tamê aliud nihil agere uideri uelint,quam fepure colereDeum,eicçl^nbsp;uire: fedfallunturin femetipfis^amp;aliosfiillunt, quosfecumtrahunt'nbsp;eundemopinionis erroremamp;impietatem. Sedhæcamp;huiusmodip^nbsp;ra,de iufticia fidei et operu, fuis quæep locis copiofius pertraâabinj^®'nbsp;lam dcnicp uolès exhiberebonorum operum dodrinam, ilhm nnbsp;ordine quo in Decalogo præcepta eft tradam: quin ipfum Decal^gJnbsp;difcentibus propon am, ex quo amp; a Ch rifto amp; ab Apoftolis, atc^nbsp;Kethodut iu abomnibusprophetiscolligitur illaoperum, qu^funtneceflariaiopnbsp;ftici^operum m'tentiaiuftorum,dod:rina.FonseftenimDecalogus, amp;nbsp;tioflrorunt.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quidam,continens iufticiæ noftri operis amp; noftre obedientis^H^i^

Deo debemus, exadam defcriptionem.Seruire enim Decalogup^^^p tantumad accufationem peccati, in carnalibus: uerum eriarnnbsp;nam,quam exprimant ren ati. Si. in omni uita fua inuiolatanif«^^^'nbsp;fe notumeft. Quanquam uerum cft, iufto non pofitamelï^nbsp;cut Paulus teftatuni TimothJ. ItemHieremiasgt; Cap.xxxi. NoJnbsp;bituirproximum fuum.Tamen legeutiturille, utdodrioaüol^,^^^;nbsp;Dei: etiamfi ut exadoreSioppreflbre confcientiarum ilbnbsp;debeatnecpoftit,

Pfoindein dodrinapnitentiæ,non prophetgfolum,u^i^*^ Chriftus Si Apoftoli, fgperedeunc nobifcum ad legem:acdoccgt;^*:nbsp;lo uerbo,quidageredeceat Si operari,quid fugereSi uifare,coslt;Ï^nbsp;promiftionis gratigfidem,uere funt conuerfi ad Deum.nbsp;dem Deusomnesgratigfilios,quorumomnesiuftiaefuntniot^® \ gt;nbsp;tus Candi:fed retinet tarnen rninifterium uerbi fui in ecdefia,nbsp;piorum animos. Si mouet cordaipforum, Si effidc ut propör»can^^'',nbsp;geuoluntatem fadant. Quapropter uriliseftSineceflariaD^cal^rnbsp;gnitio,quiain illo docemurqug opera placeant Deo Sinbsp;bis, ne decepti ad opera non præcepta, ad inania illa Si ociofanbsp;rumhominum,conuertamur.

HasergorationesSihgccxempla,inhoctcrtiolibro,quieritd^ cribus iuftificatorum ,ut dixi,fequar:Si Decalogi enarrationemnbsp;fcribam. Qua perfpicuum fiat, ipfum quo(^ Chriftum Si Apoi^^nbsp;in prgdicatione bonorum operum,nihil quam interprétés legis ag^nbsp;inde Si obedientiæ erga Dccalogum nos adhuc debitoresnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.ßij

EtiarafiiUene«^ accularenet^ damnarepoflit, eosquiuereinC*^ lefumcredunnEatenus enim,non fumusfublege:fed fubgraoa*nbsp;autem tres libri partes.Si in prima,adiuuate me gratia Dei, Sinbsp;fu Chrifti^fcribamdeprgceptooperebono» In fecundaautem,

lt; t

(

»I

)

P K A B F A TI o. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«fs

opens ïmpIetioneS^ quomodo inchoataobedientia placeat Deo,in iltó qui Euangelio cred iderutic. In tertio denicp adqciam adpendicem de fa/nbsp;cramcntis. Nam amp;facramentorum ufus pertinet ad fidei iuftificatorumnbsp;exercitationem, confirmatione 0^ confeflionem; quo amp; dotflrina legisnbsp;fa-uit.Tametfi no Icgis fed Eqangelrj adpendices fint facramêtatquodnbsp;quorfunidfcam, fuolocoaperiam. Quia uero ctiam difputari folet, innbsp;oonorum operum prgcepta doélrina,quatcnusfitlex abrogata, amp; qua/nbsp;tenus maneat, ab hacquæftionefumarn initiu,huius deoperibus libri,nbsp;9'nern inftitu i. Quern ucinam Cbriftus lefusfuo fpiritu in me, pro glcMnbsp;anominis fu!,Slt;^ utilitate totius ecclefiæ,abfoIuauÂMEN«.

TA G Mofaice legis abrogations nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;CÄP.L

Enarratio Decalogijnquaprimu,deautoritateamp;fpartibuslegist ttem,decogniiioneDei5lt;uéroeiuscultu»nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;CAP. Ik

Eiarracio primi preceptirNo habebis Deos alienos cora me. C AP.llk Öepluraktate Deorum alienorû, amp;deduplici idülatriadtê, quid fitnbsp;fJeuhabcre,8d de uaria primi prgcepti tran fgrelfione.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;CxÄP.Ulk

Deuicijs in tranfgreffione primiprgcepu,exquibus decotrarijsope/ *'ousbonis,in illopreceptis,poteritiudicarknbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;CAP.V.

De pcenis uiolati Decalogi: 8lt; contraries prgn-ips, eorumaquibus tiandara Decalogi,fine impijs opinionibus, feruantur»nbsp;nbsp;nbsp;CAP. Vk

Enarratio fecudi prgcepti,deiuftida oris:N5alfumes,8^c.CA. Vik Enarratiotertq prgceptijdefabbathireligione CAP.Vliknbsp;^narratio polferioris partis Decalogi:ef primo deparêtibus honorâdis*nbsp;CAP. IX.

In fecunda parte pofterioristabulg Decalogiun quafuntgeneralia ^'?cepta,dedileâioneergaomnes.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;CAP.X.

in pofterioris tabulg Mofaici Decalogi tertiâ parte, de concupifcêcia. CAP.Xknbsp;De mosaic ae legis Abrogation e.

Az Arie difputari folet, de Mofaicg legis abrogatioetde cjuamihi qcp ab huiuslibriinitiononihildicendSeft, priufqdeprpccptooperenbsp;^t^no,ex lege plenius diftèrere pergam. Neceife eft cm Chriftiano pla/nbsp;J^noiTe^que pars diuinai^ legu in Chriftiana doârina debeat retineri:nbsp;^quomodo ac quatcnusfitneceflaria in fpiritualicultu, queerga Deunbsp;P^^ftare iuflificati debemus,uiuedomodefte, fobrie,iufteamp; pie. Nonnbsp;jtn fic abrogata eft lex,quafi eius ufus apud Chriftiaiios nulbs pofiit efnbsp;I quafi legij docftrina fitperfe inutilisamp;ociofa.Longeem faniusdenbsp;felltire etjinuciare debemustac fcire,plurimu utiles elfe leges.nbsp;^*^priniis aut, Decalogu habere multiplice ufum, quo Chriftiani penknbsp;non queantcarere.

Cum igitLir dccertitudinc ôtErmitatedogmatum Chriftianorum, pronunciandum fitnoSis ,non m'G exfcnpcJs Euâgeliftarumamp;f Apo''nbsp;ftolorurn,fatis confiât,tain exprædicanoneChnfti, quam Apoftolo/nbsp;rum, quod in dodtina cuangelicaChriftiana Decalogi mandatanbsp;uantur:nelt;^ pofîè hecomitti,quæujdelicçtpertinentad pccnitendædonbsp;ôtrinam, qua de nouitate uitæ noftrac docemur, Accedit deinde amp;iHanbsp;ratio fcruandi ac retinendi Decalogi:quia cotninet dodrinam fimoris,nbsp;ddedioniSjfiducie amp; fpei in Deum: Item,diledionis 80 pacis crga proxinbsp;mum. Denicjj,quia Decalogi præcepta, funtfcripta in natura: idcif'nbsp;CO non poffunt omitti aut aboleri.

Cæriinonig autêamp; foren (es Mofi leges fine periculo omitti poHo Necenim funtampliusneceflariæobferuatu,poftChriftumgio*'*iitnbsp;tum,uc Decaiogi mandata: fed funt liberp ,uidelicet, res mediæ Adiû'irnbsp;h ! s qu i in Ch ri ftum cred i der un t. Ideo line con fc ien ti æ paiculonbsp;mus illis utûquin etiam cum laude iufticigïamp;ampiifTimo mcr/foinnbsp;fi quis proximi inf rmioris refpectu illas feruarit, ha utnbsp;ab Apoflolis,initio ecclefiæ nafcentis. Etquanquam hiiiufoio^*nbsp;planunc nulla Tint in ecclefia: tarnen fimihafuntin obfaïuationcmand®nbsp;torum homin um,rerum per fe mediarum, Vt in efu carniui«nbsp;tiaillarumîaut fimilium. Nam qui Molaicas cærimoniasfomniant dnbsp;. , mortiferasamp;resuicijfaspofl:Çhriftumglorificatum,illitgt;JT^^^'nbsp;Mortifère funtenùn pernitiofætuncdemum, quandonbsp;r»M. '* guntureirenecenàriæadiuflificationem: ^credunturmeritumgrad^nbsp;ôdremiffionispeccafi habere. Neep folum cærimonic:fedipfæjî^°^nbsp;Decalogi facratilïimæ præceptiones.ln fumma, quecunqp

B quibufeunq^ traditæ funt,auttradipoffunt. Sicutleftaturilli-idPau.i-Gal.v. Nihil uobiscum Chrifto eft, qui in lepe iultifieamini excidiflis.

Retineri tarnen in dodrina,et obferuari in omni uita Chriftianoro^ Decalogi mandata debent: quia, utdocui, continentiufticiæfpir^^^nbsp;drinam,pertinentq; ad pocnitentiæprædicationem. Atc^rimoniannbsp;amp;foraifiumlegum,de Mofaicisloquor,aliaratio efl. Quiaillæhg*®,nbsp;partesferuieruntad confrituendam amp; conferuandam Ifraeluarumpûl*nbsp;an; hem, adconferuandam in illopopulo promifîi'onumde Chr*nbsp;fidem. Ideo nih d opus fuit,durare eas legis partes,ultra tempus exhiDinbsp;ti amp; reuelati in orbeChrifti. Sicut nec pminnerunt unquamadal'2nbsp;Gentes.quænuncrcgnante Chrilfomultominusgrauariillispodoof'nbsp;Sed Decalogi mandata talia funt, ut eius præcepta opera neceffario feo'^nbsp;perab omnibuspræftentur: ficutetiamillorû omnesfemper debito*'-nbsp;fuerunt. Hincenim amp; in ojmnaturam funtfcripta a Deo.idconbsp;.obligaat. N ec eft onus, obedientiæ operum De calogi debitorem lt;

a exadto debiti iuftificaaoni s per decalogum, c on diriq illâ i mpoffibu gt;s acçjpiçrijg uitæ pçc præceptam Decalogi lufticiam, 2lt; ira legîs ac rtianbsp;;^*^oquæ confequitur imperfedam obedi'entiæ noftræiuftidanî,nbsp;'lentimportabilia oneratquæ uidelicet (une àbrogata per gratiam, nonnbsp;f^*^en nifi in illis qui per euangelium in Chriftüm lefum credunt. kacßnbsp;-trina timoris 2lt; diledionis man et ac retinetur:qua etiam cum fummanbsp;^^JupcateferuiuntDeoilli qui per euangelium in gratiam amp; Chriftümnbsp;kfumerediderunt.

Eft præterea alius ufus Decalogi,qui facit neceftaria eius mandata,iri P?dicatione amp; doeftrina Chriftiana.Opus eft enim iuftificandisdodrinbsp;îgt;qug faciat ad certam oftenfionem amp; aceufationem peccati eorum: Itênbsp;dcmonftrationem irg iudiciorum Dei aduerfus peccatores» Currinbsp;®*oqui humtliarinonpoftent,necp credere euangelio,aut faluari» Ser/nbsp;'^quot;eautem Dccalogum ad hanc neceftariamhumtliationem noftri, mubnbsp;^^Pauli fententig teftantuduelüti illà,Rom.irj.Per legem agnitio pèc/nbsp;Item ilîa Rom. vij. Peccatum nort cognoui,nifi per legem. Conçu/nbsp;P^feentiamenimnefcxebam,nifi lexdiceret,noncortcupifees. Etreliquanbsp;^*Usloci, in quo perfecftiflîmcdocetjper legem non arccri,non prohjbenbsp;^propne peccatum, feu aboleri perfeéle: fed often di folum aceufari,nbsp;I^irnulq? illa declarari, hominem efle reum uicio domeftid etagnad mornbsp;æteme ire Si. condemnationis. Punit enim Deus uiolationem Decalonbsp;gigterna morte: in hisquinôcredûteuangelio» amp;nÔ aguntpnitêtia,

Eft amp; legis quidam politicusufus, qui etiamfi ad iufticiam fpiritus î^cr fe nihil faciat, tarnen eft neceflarius in hac uitafuel propter conferuanbsp;onern pacis amp; tranquillitatis, horû temporû huius corporalis uitæ.

In fumma, oportet Decalogi triplicem ufum côcipere: Si de illo toto digiofe (entire Si pronunciare. In carnalibus enim feruit omnium pri/nbsp;j^oaddifciplinam bonorummorum: feu ad politicam iufticiamapudnbsp;domines. luxtaillud Pauli, iTimoth.i. lexeftiniuftispofita. ItemRo.

Principes nô funtterroribeneagentibus, fed male,Nam Miniftri ^^gum funtprincipes Si Magiftratus.in hocordinati a Deo,ut morumnbsp;^ternorum honeftas ilia in legibus præcepta, aliquo modo feruetur acnbsp;^'¦opagetur. Qiiamquam enim ilia nemo iuftificetur coram Deo, ramenbsp;' ^oc commoditatis habet, quod ambulantes ineafunt minusmali: amp;nbsp;i S^od illo modo eruditi in lege, amp; anuefalt;fti ad eius difaplinam, meli/nbsp;erud'.ri de Chrifto poftunt,quam qui barbarice, beftialiter Si fine co/nbsp;ition e I egu m u iuunt. Gai. ifj. Lex pgdagogus nofter fuit in Ch nftû:nbsp;^^^tfideiuft'ficemur.

Iliaaurem ratio, qua lex feruit adoftenfionem noftri peccati Si iræ ^i,eftrheologicaamp; fpiritualis: amp; longe poàofpriore. Nec enimfincnbsp;quifquam conteri in corde, aüt humiliari coram Deo poffet: adeoewnbsp;DD

nec credere promîffionibus euangelq, ôi per confequens nec faluus ri.Denic^ in tertio ufu feruic lexiuftificatis,utdodrinauoluntatis Dcinbsp;ôd bonoRz operumrqug Deus requirit, ut qui iuftificati (unt fidem exer/nbsp;ceantS^ confirment, adeo(^ lt;refcantinilla,DeuglorifiGantes.Non eirinbsp;poteft retineri fides,ab his qui carnalitcr uiuunt. Primus ufus eft auüisînbsp;pofteriores duo funt theologici amp; fpirituales. Habet autê quilibetfiiatnnbsp;cÔmoditatem,tam neceflàriam Sd urgente, ut uel politicum ufum prêternbsp;mittentes pernitiofiffime confulant fibi. NuIIi em qui flagiciofe uiuunt;nbsp;amp; fine pnitentia manent, poflunt faluari.

Quod uero ad c^rimonias foren fes Mofi leges attinet, iUe ut didîu eft finem fuum habuerunt,tempore quo exhibitus eft amp; reuelatusin ornbsp;be Chriftus.Ëxpecftari em ac nafci debuit,iuxtapromiffiones Dd, m mnbsp;daico populo Chriftustæternus Rex amp;;ponpfex,omnium qui in ipfnmnbsp;credunt. Qui poflquâ uenit, 8C glorificatus eftregno æternoin coclis,nbsp;facerdotioperfuneftus in terris.amp;nuncaduocatum nnfi-nirna2it*n^ce'^

nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'.y

us politig,qug traditaefta Mofetautcultuû externoi^ qualesincænmo nrjsfueruntjumbratilibusfigurisreR2corporis Chrifti. Viuft^nbsp;régnante Chrifto Iefu,luceoîm, uia, ueritate amp; æterna uita, c^rimo/nbsp;niæ legispenitus defierunt: utdccærimoniai^abropationein epiftolanbsp;ad Hebr. elegantiftime diflèritur.Necaliter iudicarj de corporal! Ifracl'®nbsp;regno debet.quod uidelicetdurare non debuit,ultra manifeftationêetcrnbsp;ni ac fpiritualis regni,amp;: glorig Chrifti'. Non em fine periculo durarrtilnbsp;la corporalis poliua, a Mofe inftituta. Quia credi poftet,nodum exbibinbsp;turn efteChriftum ilia adhuc intégré durante. Qua npter profuit aboienbsp;ri amp; euerti illam politiam;amp;:oportuit fignificatione certam^r«»nbsp;tone flatus regni Ifraelitid, Ghriftum iamdudum exhibitueHe.Lege,nbsp;Cen.xlix.NuncigiturregnansChriftus dominât Sdimperatfpiritualinbsp;potetia Scdiuinaomibus populis; quos etiamfpiritufandogubernat,nbsp;*^^§*bfouet,delendit ac tuetur aduerfus oîm creaturaßz iniurias amp;aduernbsp;fan tia mala.

lamioitChriftianilibereutimurpoliticis côftitutionibusoîmgcn'' egrimonqs. Ideotoleraripoftunt, quinetiam funtutilesrfi tarnen libergnbsp;relinquant,8lt;f pro rebus medqs inecclefia habeant. Hoceft,fiperniitta/nbsp;mur nil's uti, fineopinioneneceftitatis, uel iufticiæ,aut cultustficutnecnbsp;peccatum dicant habere omiflp,nec meritum iufticic obferuate.Sed pronbsp;corporalibusexercitqs habeant:utilibus, fi rudioribus feruiant, nondunbsp;perfefteinftitutisfidein Chriflu. Maxime, fi feruiant ordini in ecdefianbsp;ac fint honor! uerbo Dei. Quam^hos ritus hypocritghabeâtpro funt

flodumaïiarum Gentiumordinationibus conftitutionibus, tarn po *hcis,quam cgrimonialibus,ut(mur fineftdei îaélura fineconfdentiànbsp;périculo. Nifi utamur iîliSjUÔ ut medtjsrebus:fed tanq ncceffariisnbsp;ifrtmutabilibus.Tune em leges funt uiciofgtnepe, cum dicuntur me/nbsp;^tum iufticiæ habere obreruatæ,aut peccatum aggrauans confcieniianinbsp;G'3dsem, folaper Chriftum fide iuih'ficamuri neepoteftnbsp;^ofeienriasgrauare^q tranfprefTiomandaroRi Dehutdecaloäi träfgref/

Furern (ufpendunt Magiftratus, nulla neceiTaria lege: Ci de legibus ^ggrauannbus coiifcientiasloquaris.Poflet igit poena illain aliam mi/nbsp;tiorem c5mutari:nempe, pro MagifträtusarbitrioSdüolütate^ßnepetinbsp;cjto.lta receptas cærimonias poteftatê habet ecclefia mutare uel omitte-'nbsp;*e,pro ut commodum eft. Nec peccat,fi quando mutât, uel omittiüfi taznbsp;lîjen iudicio faciat,ac cicra fcandalum, uel ordinis turhationeni iri ecclenbsp;fia, Peccaret autem,fihominum coftitutiones pro inuiolabilibus legiznbsp;bushabcrecmulto magisjiretinendaspronunciaret, quæ aliquid inS/nbsp;»noditatis haberent.Sicutconftitutio illadepharifaico cælibatu facerdo/nbsp;tutn, quähoc tempore Papifte mordicus retinent,ac iubentretinere, cünbsp;fitcrudelis,tyrannica,inaudita, plufq barbarica amp;per fe impia, non pönbsp;fine peccato obferuari: ideo debet aboleri* Et cunäantibus earn epifnbsp;^opis abolere,quilibet boni contenere earn debent, amp; libertatê coniuginbsp;^fum,qua Deus ordinauit, reuocare amp; illauti» Siede quibuflibetalqs

Peccatum eft,fi eu fcandaloamp;f ôfïênGbileinfîrmoi^,àiit cûpcrturba^' ti'oneordim's ôlt;f pacis tn ecclefia,üules acp:g cgnmoniæ tnoltni.'ffd ni''nbsp;piascgn'moni'aSjSC impias côftitufiones enâ uirtus eft conu* ncreamp;abq-*nbsp;cere.Hecnô fucruntpr^tereûda hoc Joco, uïdeh'cet mdoônna de ope'nbsp;ribus per fe neceBàrrjs. Icê de IibertatéSi ufu in medr)s»rgt;e pro néi d lai'Ó^nbsp;habeant.quoRi ufuseftlidtuSîùtne dicâ,neingcnerêi bcmini ilultâ opinbsp;nionèfan Ataris.aueDerfcfunÉodâ.oDera amp;fada uiciofa.NôemprO

Decaîog! pt-epfauiuunt.Suntetiâirtû-rf. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;- .

turn lanâum,Decaloo, pr^ceota luxra Uf nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;credennu, p ipin;

Dabolceèn,,am,,^J,/Xsrdamp; eh: immutablis amp; neropni T °æfaitiurft cûlegenature, qu»nbsp;Decalc^i inandata^tononpoff® °quot;' Hwfg,turomnàarguuflt,nbsp;non pàScrihæÎXrernâ7amp;aquot;^^^ qof quiadÂ

baton'*?P^'IàosefEe. LongeueroimpoITi/ 'onueranr'nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;S^dia pf^nS.M^4

forenlium legum Mofaicarumî ut quæ funt Ifraelitis folummodo tradi ad tempus reuelationis glorification is îefu Chrifti, ficut pau/nbsp;ioante docui. Nulla enim nuncneceflîtas eft illat^ l^umt quinetiâbo/nbsp;ftum eft utile penitus aboliras eiîè. Quêadmodurn prodeft ludæorunbsp;polidam prorfus deftruôfam efTeznefiduraret, ambigàûfaceret Chriftinbsp;S'ils, num Chriftus exhibitus efteuQuia nifi exhibitus ef5èt,impoftibilenbsp;fuiftetregnum ïudeor^in totumfoluiamp;abolerûficutianlfaftumcflcuinbsp;^emusCupra milleôd quingentosannos.Docuitarnenfupra, qialiber/nbsp;täteinteorum fitSd licitüm Chriftianis, aliquid ex Mofaicisconftkutionbsp;nibuSjCgrimoniarum Scforenfium legû, fibi ufurpare. Nec enim uiôo/nbsp;^uiTi eft in illis,nifi opinio neceftîtatis, amp; iuftificationis quærend^ ex lenbsp;g'bus. Ac docet in Act. cap. xv. Lucas, au tor it a te ApoftoloRr,quafdamnbsp;Mofaicas cærimonias,nimirum fcandali uitandi caufla, per liberamdi/nbsp;lciftionem,feruandas in ccclefia,inftitutumfuifle: quasomnesobferuà/nbsp;dones,ætaspoftea tempora in fide confirmatorumj aboleuit. Sed utnbsp;hudc pietatts non caruit, aliquas cærimonias cû infirm is feruare,Sd nonnbsp;protintisabolere omnes:ita necefle fuit, profitendg puritans fidei cauffanbsp;apud aduerfarios euangelq,eosquicredideruntpertinadbus hypocritisnbsp;in nullo cedere. Vtra cp ratio obferuari a nobis debet, in obferuariôibos

Decalogusuero fictantumabrogatuseft,neiushabeatexigendide/ Abrogati bitumiuftificationis,per præceptam perfetfti operis iuftidam feu obedi/ Decalogiràînbsp;cntiam. Nam cum hanc eius exadionem nobis præftare fitimpoftibile,nbsp;ilia conditione quam proponic facit nobis impoflibilem faluationemtacnbsp;^oijcit nos (ub ætern^ iræ malédicftionem.Hæc ergo on era, amp; aduerfannbsp;ïia cum fummo periculo mala,funtin Decalogi mandatis abrogata. Eftnbsp;^§o confcientiæ libertas in hac Decalogi abrogatione:in qua ipfe ufusnbsp;*isandatorum ôdobedientiamaneddiflîmilislibertati, in cærimonrjsamp;nbsp;Lrenfibus Mofi legibus: quarum opéra fine confcientiæ periculo omitnbsp;^ipofrunt,Decalogi uero nunquam» Et hgc Decalogiabrogatiratio, fienbsp;^taditur aPaulo.Rom.vi.Non eftisfub lège,fed fub gratia. Hoc eft einnbsp;P«inde,quafi dicasznon eftis fub ira condemnante,quia reconciliati amp;nbsp;^cceptiin gratiam»Item,Roma.x. Finislegis Chriftus eft, ad iufticiamnbsp;Qnini credèti.Et Gai.irj.Chriftus redemit nos de maleditfto legis,faclusnbsp;pto nobis malediâ: um.

num dus, facit ut e:iafi exaction ibu s Decalogi fatiffacere ncquearnus, tarnen condemnari non poflî mu s, propter Chriftuni,in quoper fidemnbsp;gratip fumus amp; ipfe in nobis,inclufusin corda noftra.T otus enim,quâ/nbsp;tuseft, noftereft, qaatenuscredimusineumnxtabipfomet Decalogonbsp;iudicarinequeamus8lt;iam fadi fimusirreprdienfibilesSd inaccufabpnbsp;lescoram Ôeo,modo in fidepermaneamus.Rom. virj.Nulla nuncda^nbsp;nado eft, his, qui funt in Chrifto lefu, amp;c. Col. q. Et uos cum mortuinbsp;encti sindcIiÓtisamp; præputio earn is uelîræ conuiuificauitcum illodo/nbsp;nans uobisomnhdelKfîa, delensquodaducrfus nos erac chirographs,nbsp;decretisconfta^ts, quod eratcontrarium nobis: ^lurtulitilludemcdii)nbsp;affigen s cru^t*

Hæce-go-. niGdemandatis Decalogi, intelliginonpoflunt.* fignif^ant, qiramamp;malediutionem in peccatoresabolitas elle.nbsp;prelt;nifcue tarnen omnibuslibcrtatcm gratiæ promittuncfedillisqs snbsp;Chriftum lefumcredunt, nouitati uiiæ ftudcnt.Gal.v. Quod iilt;P'^nbsp;rituducimini,non eftisfub lege. Damnat emamp;accufatlex,nbsp;naliteramp;flagitiofe uiuunt: ficutpræmcmoratoîoeo cIarc6«-'lt;lt;^P'°^nbsp;cetur.Multo magisobnoxrj funtiræS^reimalcdiôionurnart^^^*:'*^*nbsp;qui non credunt in Chriftum: feu palam impq amp;:répugnantesnbsp;ludgi amp; Mahometiftæ:feuqui finguntfecredere in Chrifium,^*^nbsp;tionem tamen ex operibus legis qugrunt aut fcnfii peccati fuidefpet^^jnbsp;Siuequi aliter fine poenitentia Slt; coiiuet fione ad Deum uiuunt.'Utnnbsp;ti hypocriteamp;uani homines,utulo tenus Chriftiani.

Non ergoabrogatuseftDecalogus,quodadobedientiam J Namufusamp; obedientia manent. Bed quo ad iramô^maledict*^^*, 'nbsp;quæmalatamen adobruuntac perdunt omnes eosqui nonctedsnnbsp;Chriftum lefum.Eft etiam ita abrogatus Decaloous, ne qui iuft*'nbsp;nem, feuremiftionempeccati SfCalutcm, perilliuspræceptaopevaunbsp;neceftàrio quærant. Propofita eftcnim, in euangelio, nouaiuftiG'-^'^nbsp;diratioac uia:uidelicet, promiftio gratiæ, de remiftione peccatinbsp;ærerna per Chriftum.Sicutdocemur,Rom.iij. Nuncautcmfneleg^nbsp;iufticia Dei manifeftata eft, teftificata a lege amp;prophetis:iufticiaaUtenbsp;Del, per fidem lefu Chrifti, in omnes fuper omnes qui creduntnbsp;um.ôt'c. Sic ergo aboletur conditio ilia impoffibilis, propofita alm^nbsp;in lege:ur,qui fecerithecuiuet in eis. Vtitur cm in Euangelionbsp;noua,id eft,gratiæ,conditione:quæ fie loquitur, ut eft JMar.ult.rnbsp;cateeuangelium omnicreaturæ: Quicredidericamp; baptizatusfuet'fnbsp;uuserit:qui ueronon crediderit,côdemnabitur.Item loan.iij.Sicen*^,nbsp;Deusdilexicmundum, utfîliümfuumunigenitumdarct,utomois^nbsp;crédit in eu m non pereat, fedhabeatuitam æternam. Nonenimm'nbsp;Deus filiumfuum in mundum, ut iudicet mundum: fed titfalndnbsp;mundngt;

mundus per ipfum. Qui crédit in eum, non iudicaturtqui autem non crê dit, iam ludicatus eft* Quia non credidit in nomine unigenitifdq Dei»nbsp;In fumma,DecaIogusnianetacretinetapud Chriftianos, utdodrPnbsp;nauoluncatisDeûutt:^ régula bonorum operum,qiiaiuftificatiutâtur,nbsp;indqudicandisoperibus, quaeplaceantDeo:nemirentur acfequanturnbsp;alia,quæ Deus non requirit.Sed utexaétio, uttortor amp; onus con feiennbsp;tiarum eft abrogatus.Solis tarnen, qui in Chriftum lefum credunc,do^nbsp;nara efthæc gratiælibertasrôi fa(ftaDecalogiabrogatio,ideft,iræôinbsp;malediâionü Decalogi» Incredulos enim fuoiureperpetuoiudicatSinbsp;damnat.

SEQ_VITVR ENARRATIO DECALOGI, IN QVA PRlMVti deautoritate CJ- partibut kgis:item de cognüio/teDei,^ ueroeiut cultu.

Raditüriis itaqî Decalogû Mofes, id eft, earn legis parte,qug coti/ CAP.ir. netdocftrinampniterttiæamp;iufticigfpirïtus,Cnempe,ueritimo/nbsp;fiSjfiduag.dilccftionis Si fpei in Deurtltltem auerfionis apeccato,quodnbsp;natura eft tale,Slt;:dtle(ftionis proximo prgftandg. ) edius omnes fumusnbsp;debitores,initio quædam prçmittit,ad muniendam doôlrihæ legis autonbsp;dtatem-SClocutus eft,mquicns, Dominuscuneftos fermones hos. Sic.nbsp;Non enimignorari uerbi Dei autoritas debet: qua uidelicetconfcientiænbsp;noftrc obligant, obnoxi^ Deo.Proinde autoritas Decalogi eftdiuina: Auforititnbsp;necalia poUetconfeientias noftras obligate. Et prgceptû Dei ita oportetnbsp;definere, ut ftatuamus dânabile pdtm elfe,ei nÔ obedire. Peccatû eft einnbsp;Ûeo rebellé e{Te,5i nÔ obedire monitis eius,qcquidille pceperiuSi trâf/nbsp;greffiores con dénat gterna morte, Loqtur aût nô minus hoc tépore no *nbsp;ois Deus P Decalogi pcepta, minifterio Chrifti Si ApoftoloRî, quodnbsp;^teuâgeli'j hiftoria Ôiferiptis ApoftoloRt fatisliquet:quâolimlocutusnbsp;^ftludaico populo,minifterio Mofi Siprophetatum

Prçcipit aût agnitionê fui, ut breuiter dicâ,in Decalogo: Si requirit ^hedientiâergafuâuoluntatê, Porto loquenti Mofi, cuiusminifterionbsp;Pnmûlex eft promulcara,autoritatécôciliauit, f digqs amp; fignismiracunbsp;Iofis,Nec em potuiflet alioq lex,utrhiftàadeo,recipiab hoîbus:nec agnbsp;dofci,nifi in certis opinionibusuolûtas Dei, Que etiâ caufta eflecit,ut in

natumhacraticne,Oportuiternhomincsccrtiftimecôfirmari,deuolun ^3te Dei, Qua^Dpter neceuâgelq pdicatiofàda eftinitio, fincj3digf)s Sinbsp;^peratiôibusmiraculofis:atteftâribus,uerbûipfum a Deo milfum efte,nbsp;requirere Deum, ut in uniuerfo orbe euangelio ab omnibus cted e/nbsp;^ur. penic^ utpromiffionis gratiæfîde feleconuerterencomnesGenbsp;^^ïSi pcenitentiam agerent.

In rebus enim, quæattinentagnidonem Dei Querum eiuscultum, item qu^cofdentias noftras acculant, peccatu reprehendunt,fiueabiUonbsp;nos abfoluunt coram Deo,denic^iufticiam inquamDeusrefpiciat,dcnbsp;finiunt ,amp; uiam gterne uitf monftrant,non debet nelt;^ poteft ualere,prgnbsp;terqiiidicium,autoritas,fententiaamp;uoluntas,unius,ueri,æterni,omninbsp;potentis 8^ infallibilis Dei amp; domini omnium rerum: minimecp dedpinbsp;ends nos quibusloquitur, fed ueraciffime amp; fideliflimeconfulentis no/nbsp;bis, amp; pada erga nos fua ac promiffiones feruantis. Quid enim iudidunbsp;fententia hominis, h is in rebus pofletT Nihil fane q errores amp; impiesnbsp;tates feminare.Sd abducere fideles a uia iufticiæ,ueritatis 8lt;nbsp;Adeoem ignarus eft homo fpiritualiurnamp;diuinarumrerum ,utubsnbsp;etiam pro ftultia'ahabeatamp; uanitate. Ac docent nos exemplafupo'iof^nbsp;feculi, quohypocrifeos perditionis per hoim dodrinas abducamur»nbsp;Quare omnibus modis cauendûcft,ne qsin ccclefia Dei,de rebus quasnbsp;dixi, autoritäre liumana fine uerbo Dei loqui amp; cÔftituerc prcfutu ?

Nam amp; Chriftus ipfe uideri noluit, derebus fidei Sdseternf alia quamdiuina autoritäreSCuerbum Dei loqui, Ideo fuurnnbsp;dicebateftepatrisuerbum:aquomifluseratin huncmunduuinbsp;legimus Ioan, vrj. in ter aha eius di(fta:mea dodtrina non eftnbsp;qui me mißt.Idem præterea allegat non infrequenter, fignailUÔ^nbsp;cula,qug folitus fuit edere, in teftimonium ueritatis dodrinfnbsp;bigeren:,fealia difcereamp;^acciperein dodrinaab ipfo, quam qux^*^*nbsp;aDeo.VtIoan.v. Ipfaopera,qugego facio,teftimonium perHben^nbsp;me, quod pater miferitme. Etcap.x.Simihi non uultis credere,nbsp;bus crédité. Quæ ïgitur audacia eft amp; temeritas,loquentiumßu^nbsp;Dei in ecclefia,de rebus confcienciaru m, de iufticia coram Deo 8^ ænbsp;nauitaC Imo pugnatialoquentium,amp;opprimentia gloriamuerbib^e^'nbsp;Hocenim pontifices 8^ dodores horum infceliciura temporum fecerunbsp;acfaciuntfæpe.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.

Sed pergam in his qugcpi. Chriftus autoritatêueroru Apoft® rumquos mifit,amp; qui aliud non erant prgdicaturiqua mandataD^*nbsp;euangeliû, uerbum uitg,nobis commendans ait: Qui uos audit,meanbsp;dit.Etqui uos fpernit,mefpernit:qui autemmefpernit,fperniteumnbsp;me mifit..Luc.x. Namalioqui certe, ne quis hancfententiamcorrunbsp;patjSduioIentertrahatadlaudetraditionum humanarum, quilqosanbsp;naa uerbo Deiauditattÿ difcitin ecclefia,is Chriftûminimeaudit^^nbsp;fpiritus impoftoresamp; miniftros Diaboli. NecfpernitChriftuacDenbsp;patrè, quifquisimpiashoimdodrinas, qbusgratiaeamp;glori^euag^nbsp;derogatur, répudiât, contemnit amp; abij cit: fed neccftario h onore amp; eunbsp;glorificat.Fruftraigithoc Chriftidido, Qui uos audit,me audit.nbsp;quidam Pontifici] Iibi blandiuntur , fuis impqs dodrinis, ac

tiskgibüs, patrocinium quærunt Nam 8^ mandatû Chrifti prætereà habemus, quodiubet ut caueamus nobis a pfcudoprophetis, Scpernitinbsp;ofiseorumdodrinis.Quales necefle eft eile, qui nobis hominûdotftri?nbsp;nas prædicâtjpro uerbo Dei. Nam puritas fimplicitas uerbi Dei illonbsp;pernitiofoadditapaentG^ corrumpitur.

Paulus quoep, qui autoritärem Äpöftolatusfüiaccepit immediatea Chrifto,adRom.xv.fcribit:Nonaufim loqui quicqeoRt,qugnon effcnbsp;nt per me Chriftus.Et Petrus precipit,ut in ea ratione doccdi,quç præ/nbsp;^^cripta eft a Deo,permaneamus» i Petairj. Si quis loquitur, loquatur utnbsp;färmones Dei. Ac uetat fcriptura,ne homines præfumantfua coramen/nbsp;ta,uerbo Deiadponere: utDeu.xrj.Quodprgdpio uobis, bocferùare,nbsp;nt facias. Necaddas quicqi,nec minuas.Item Prouer.xxx. Omnis fermonbsp;ngt;arilcp mendax.Haec omnia fcripta funt,ut ftudtum puritans uerbi Deinbsp;nobis comendenttatep ut uelimus cauere nobis ab hominum dodrinis,nbsp;nidelicct,ociofis,uanis, inutilibuSjimprjs amp; pernitiofis.

Quid multisCDiligentia amp; curacognofeendi dogmata, amp; retinendi Uerbum dei pure, tarn eft neceffaria, ut pofthabita ncgiefta ilia nonnbsp;nbfeura fignificatione teftet, ctiS Dei præceptum in negligetibus amp; denbsp;Icrtoribus regn arernedij non fitpernitiofum, öddänabilehomini amp;ecnbsp;tlefijs illampoftponere amp;:negligcre. Q.uodutinamferiocogitarentamp;nbsp;'xpenderet prinapes amp; magiftratus: amp; qbus cöfcientiaBaregendaßz cunbsp;^aicûfalufisdoârina,demâdata eft, epifcopiamp;dotftores. Nacerte libe/*nbsp;îrèt ecclefias ab h oim doctrini s: 8c pernitiofas eoi^ leges aboleret, quænbsp;nuiicfere primas in ecclefia tenet. Turn ferueretetiamminus odiefrum,nbsp;^xarumamp;contentionumpaflim in ecclcfiatdigladiannbusalijspro ftutnbsp;fatuis legibus, alrjflt;^ pro gloria uerbi dei illis reftftètibus, quibuSnbsp;'nn licet tacere.Ncäp enim facile dici poteft,quam fintperninofghomi/nbsp;nurndo(ftrin einecclefiatdeillismihifermoeft . nnibusDar fum iipthd

COMMENT DE POENITENT; nêproximi.Quam tarnen i'Ili,refpc(flu Dei amp; uoluntatiseiuspotiusde/nbsp;bemus,q proximi.Ex quo liquet,air èc ingratis,importunis,iniquis,amp;nbsp;inimidsatcß aduerfarrjs noftris,dilcä:ionem debeamus,

Ccndnet itacp pars priofprfccpta deculruquem Deo proprie debe^* mus:pars uero fecunda præcipit dediledionisobfeqfflrjs ergahominesnbsp;Sed quia hoi^ obediètia referri debet ad uolun täte Dei, prgdpicntis ea,nbsp;idco öi ipfa in cultu,quo Deus a nobis honoratur,haberi debet. lam innbsp;parte prima, precipitur initio de iufl:iciacordis:deindedeiufhdaoris,amp;nbsp;poftremûjde iufticia operis amp; facftOBz, fiue potius, de iufticia quictisnbsp;cedationis ab opcre corporali; fed ut alq fandîiori rei, ftudio uerbi Ddnbsp;tiidelicet,amp;obedientiæinius,dediriuacemus.Porro in altera patte» mi/'nbsp;tio præcipit de honore,obediètia amp;obfequio,ad homines: quæudelPnbsp;cet parêtibus dcbemus, atc^ ill is oîbus, q in uicem parètum luccedunt.nbsp;Mox in genere præcipit quattuorfequentibus,deoffenfa in proximnmnbsp;cauèdazquæ eftin tribus,f. in opere,ore Si. corde.Opéréautèdupliôternbsp;leditproximus,aucein in corpore,p homiddium: autinrcbnspt'^^^^^nbsp;utcum adulterio ilü polluiturcôiunx, uel facultatibusfpoli3b^^^°^nbsp;rapina.Ore autè offendit proximus,maidacrjs,calumnijs, prodinot^^»nbsp;amp; fimilibus. Deniq^ Si ipfo corde, per concupifcentiam, inuident'^'nbsp;amp;fimiles morbos»

HæcpartitioperfpicucSèutiliter docet. Et affèrtpterea alias tates:qareuerentiâ legum prioristabulæ auget. Sicem exiftim^du elt,nbsp;in doci:rinalegis,reuerètiæamp;honori erg a DeG,dari primasamp;dignKynbsp;res partes:ut ipfaquocp mâdata prioris tabulæ difcamus in tantûnbsp;lere amp; pftare dfgnitate Si nCceiTitatepræcepta pofterioris, quantu 1gt;^nbsp;ipfeexcellitacfupcrat incôparabiliterresomnes oîm creatutaRî*nbsp;propter amp;:grauius peccant qui in præcepta prioris tabulæ dclinquunt,nbsp;qiiam qui in ca quæ funtpofterioris.Tametfi mortaliterpeccent,quiudnbsp;minimum præceptum Decalogi uiolant: etiamfolaconcupifcenria, ôtnbsp;nulla externa trâfgreflîone» Sed quot funtobfecro quos eapeccaoeo^nbsp;fcientia ten et, (i per incredulitatem, dubitationem,diffidentiam amp; ddpenbsp;rationem,in præcepta prioristabulædélinquant: autperaliamprimo-'nbsp;rum prpceptorum tranfgreflîonemC Sane multi hypocritæ,ne quidcninbsp;propeccatisagnofcunt iliauida, quædixi: amp;quibus peccaturin pnmanbsp;tabulam,quodin explicationepræceptorum magisdifcemus.Namuioanbsp;cordis præfertim exténuant: quæ funt grauiHima coram Deo, Si caolianbsp;omnium tranfgreffîonum,'quæhominem condemnant. Sedifta cæn'nbsp;tas Si ignoranna diuinorum eft iftorum propria, qui in fuas carnalcs lOnbsp;ftidasconfidunt:Sd tranfferunt in eas fummam pietatis ,deniqueoit'nbsp;ritum gratiæ Si falutis.Ideo hacpa?na percutiuntur aDeo,neueri^^ tii

pietate homines diligenter doceridebenttneperignorantiampeccatl, quûd grauiflîmû eftinoîmnatura, inpharifaieumtumorêamp;arrogannbsp;harn,propter externa (^uædamô^ paucula opera pofterioris tabulf, fefenbsp;^dgan t: Sc poena cgcitatis,amp; priuati timoris Dei,in femctipfis,prcutixnbsp;an t:accontumeliofi in Deum perman eant, utiudicentur.

Proinde,ab agnitione fui or di tin lege Dominuszac docet fe require cecegnitioi aliquemfuicultum.Item,punireinobedientes Screbelles: Sc^nefa/nbsp;lt;^ereobedientibus,aquibuSpertimorem SCdileftioneglorificau Namnbsp;gt;0 Dccalogipromulgatione, ufusefthacprecipuacommtnationeSC^ fequitur,^nbsp;^ilfione: Ego fum Dominus Deus tuus, fortis zelotes: uifitâs iniquitanbsp;patrû in filijs, in tertiam 5C quartam gen eration ê, corû qui oderun tnbsp;*^e: Sc faciens mifericordiam inmilia,his qui diligunt me, 8C cuftodiutnbsp;l^^gcepta mea.Hec eih teftant,efle Deum:SC requirere,ucaliquofuouernbsp;^kum aliquemfui requirere,crtum SC Deo dignum, quo uulthono/nbsp;*^i. Vult enim credi,timeri, diligi 8C totafiducia cordis adorari: quodnbsp;videlicet fit,qui puniat irhprobos,0C bonis bnfaciat, adiutor SC auxilia.^nbsp;^r prefentiffimusin oportunitatibus 8c tribuIattone.Sed fic coli a neminbsp;tgt;epo(Tet,nifianteaperfectinime agnitus. Qü^propter ad obedientianinbsp;kois accedere, etiâftultum eft, nifi prior agnitiodei ad illam adferatur,nbsp;'lel potius ex ilia accipiatur: aut alfjs uerbis, ac teftimonijs Dei,tum fuænbsp;erga nos grattæ ÔC bon itatis*

nifi cognitus,quod nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quali's eft, coli non poflet.Hebr.xi. Credere

oportctaccedentem ad Deum,quod fit,amp; inquirêribus fe remunerator fîuProinde Si. a nobis adprehendi ddjet certo uerbo:quo nctidam fuinbsp;nobis manifeftac, amp;:teftimonia fuæbonitatis erga nos præa pua edit.nbsp;Verbum itaep, quod omnibus gentibusdecognofeendo Dco^opo/nbsp;fitum eftjcft falutis euâgelium, quo omnibus annunciatur remiiiio pecnbsp;cati amp; æterna uita per Chriftum. Et exhibitum eft, in eodem, tcftimo^nbsp;nium diuinæ potentiæ amp;bonitatis in deftruendo regno peccati amp;mor/nbsp;tis,pro omnium falute,ipfe unigenitus Dei filius,Chriftus lefus.Ht»^nbsp;ergo Deum,qui eft euangelij autor,8ó pater Domini noftrilefuChn^nbsp;fti,agnofcere debemus:amp;î in omniuitanoftra,per pocnitentiam,amp;ronnbsp;uerfionem noftri a peccato,ad præccptam in lege operum iuftidani, nbsp;lere. Nam idem Deus,amp; Iegis,Sd pi omiffionnm gratiæ,de quibus dnbsp;cemur in cuangelio,eftautor:nec eft alius,præter ilium.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,

cultutfpiri^ nbsp;nbsp;Nunc uide, quid in cultu, unius ueri Dei oporteatnumerareamp;^

tuilisDfode bere:nimirumuerumDeitimorem,quifaciac, necontemnereü»^^ data uelle uideamur, fedfollicite cuftodire Si feruare. Dein^^ ¦gt;nbsp;promiflionum gratiæ fidem: quæ fola efficit, ut Deum perft^^^onbsp;diligamus. Item,inqualibctcalamitatepatientiam feruemusi2lt;^^^ .nbsp;a Deoexpelt;ftemus,Namctiamfilextimorem doceatamp;nbsp;hiladperfedionem perduciefedfides promiflionum gratiæeuang gt;nbsp;de Chrifto, cuius ratio alio loco eritexplicanda. Reuertor nunca Pnbsp;titionemlegis, in qua amp;cuiufdam alteriusdiferiminis admon®'*^nbsp;musiutilis ac faciendi in cultu Dei.Nam ipfa temporaadferunt noni^nbsp;quâcafus, inquibuslegespugnareuidentur:utfa-enefciasgt;qdia3o^nbsp;Sedfaciliseft hgccontrouerfiapugnantiumlegum,8lt;îexplif^^'l;,nbsp;guIa:Lex inferior cedat fuperiori,amp; feeunda tabula priffl£.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gt;«¦

àoexpiicen^ anguftfjsipfiquocp Apoftoli leleexplicant hoc modo. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fhri

ût,uteftA(ft.v. OponetDcomagisobedire,quahominibus.Et\ ftus tradit hac regulam.Luc.xiiq.fuo exemplo, prophetarum omninbsp;amp; Apoftolorumfadiscomprobatam,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.

Verba Chrifti,qupdico,apudEuangeliftamLuca,funt: Siquis ad me,8lt; nonodit patrem fuum, amp;matremamp; uxorem,8i^filios,^^pnbsp;tres,amp;J forores,adhucautem animam fuam, non poteftmeus e^ .nbsp;cipuIus.Naminhis Chriftiuerbisamp;iIlaPaulifundantur:Gal.if^°l^^nbsp;enim hominesftudeodemereri,anDeumC' Anquacrohominibuspnbsp;cereCSiadhuchominibus placerem Chriftiferuusnon eflèm.ItatpPnbsp;rimusufuseft hums regulæ.Nam amp; principum ac Magiftratuscidnbsp;autoritas ilia defenditur:quauidelicer,fontespuniuntamp;occiduntnbsp;cultatibus fpoliant,amp; bello latrocinia arcent. Hocenim,quia faciu^^,^nbsp;dinationCjiulTu Sf uoluntate Dei,cuius eft ilia Magiftratus

dilt;fta,non pofTunt accufari tranfgrefïîonis legum,quæ di'cutit:non ocd lt;ies,non furtum fades,amp;c.Sed oportet fateriacdiccre, quodcultumde/nbsp;bitum Deo præftent. Nam amp;:peccarentgraüiflîme,nifi fontes punirêt:nbsp;üla officia fua,quæ dixi,facerent,miniftri Dei, in hoc ipfumferuienznbsp;tesiomnibusin bonum,amp; prototiusrcipublicætranquillitate.

Sed Euangelfj præcipuaratio in omnibus habendaeft,necontrahoc delinquamus in gratiam ulliushominis: fine ulliuscomrnoditatis,uelnbsp;incommoditatis refpeéfu ut maxime totius reipublicg bono corporali,nbsp;autdamno,fieret» Nam 5lt;^ ilia funt Chrifti: Qui non accipitcrucem fuanbsp;Sifequ!turme,non eftmedignus» Seduenioadinferiora. Nam amp; ilianbsp;cotnparacioexhacrégula nafeitur, qua uidelicet difeernimusinterdiuinbsp;^as hominum leges.Si quæ enimhorninum confiitutio pugnet cumnbsp;bei 1 cgibus,ea continuo repudiari debet amp;abqci.Âcprodefthancregunbsp;bm teuere h oc tem pore, quo contra libertatem, quadiuinitusdonati funbsp;'^us,mul tis pharifaids conftitutionibus grauamur in ecclefia:ueluti leginbsp;bui de fiatis iciunf)s,delecfu dborum prohibais coniugfjs, certis pre/nbsp;lt;^ationibus,tamphariCaicis quamftulds amp;pernitiofis, Huepertinet imznbsp;pi)lfima amp; iniquiffima confiitutio illa, de communione aîterius fpecieinbsp;pro L/aids:de Mifla priuata,facrißculi facerdotis,in qua fierioblatio finnbsp;§itur.ipro[pcccatis uiuorum 5lt; mortuqrum. Quem ergo timor ûei hanbsp;1 quifquis uultcultumprgfiare Deo,is reiedis amp;conculcat(s uanifnbsp;' fimis conflitutionibus ifiis, ad uerbi dei obferuationem fefe conférât»

Nôn igitur negligenter difeenda eft illa comparatio: quia utilis eft SinecelTariain multis cafibus. Nam amp; Monachos libérât a fuis ridicu/nbsp;bs amp; fiultis uotis, régula quam hicexplicamus. Quid enim efi in illis^nbsp;lt;luod non aduerfetur uerbo amp; mandatis Dei:Primum,quiaderogât olonbsp;d?Chrifti:deinde,quiaobfcurantmandatadei, deuera, utiliamp;JneceSa/nbsp;fiaobedientia,cafiitate 5^ paupertateJn fumma,obcdientiæ erga Deü;nbsp;'^quibuflibet cafibus, prior ac potior ratio haberi debet: quam perueninbsp;^tur adobedientiam erga homines. Etfidei caufia predominari in omniznbsp;büsnegotijsdebetdilee'tioni.etiamprgceptgaDeó.Imo necdi lection isnbsp;1 Mandatum tunc elfe poterit, fiquod fadum aut faciendum fidei rebusnbsp;! aduerfetur ac pugnet. Cæterum diledioni erga proximum amp; necelïitaznbsp;bbus eius,quelibetcerimoniarum conftitutionescederedebent. Extantnbsp;in euan gell] hifioria plurima exempta, quænoshancdiledioznbsp;^bferuanderationem docent. VtMatlh.v. vif).xfj. Luc.xiif).xv.Ioan.nbsp;'*x,8dc.Nam fi cærimoniediuinarum legumdebueruntutilitati amp; nenbsp;^^Ifitati hominis cedere: quanto magis hominum c^rimonig in h is ca(inbsp;üs uecefiitatisoroximi.cederc debebunt. Nam amp; propter Chrifiû omz

omnia noflfe oportet amp; obferuare ac felt;jui,in doclnna obedienria ueri èi. germani cultus Dei:qui uidelicet exiftit in obferuationbsp;ncmandatorum Dei, amp; baud qua§in ritibus ab hominibus excogita^nbsp;fls.Et uc qugdam præcipiant homines,prima fronte non ftatimnbsp;da cu mandatis Dei, tarnen ilia opera frruare amp; facere opinioneiuftica^nbsp;èi. meriti remiiïionis peccati, aut Cariffadlionis pro morte, eft cultusnbsp;monioF52:tam abeftut placeat Deo. Ifti em funt hypocritarum cultus,nbsp;fcurantiu gratiam amp; fidem:amp; fuis mandatis ea m laudem tribucntiu,^^^nbsp;nemandatis quidem Dei tribui recfte poteft. Habentaut èC mâdatanbsp;fuumordinê Só rationem: ut di dû eft. Sunt aûtpiufqaudacter imp*!nbsp;iniqui,qui fua uanapr^cepta mandatis Deipquanttac poftulantp3^ .nbsp;honore illishaberi.kem,affirmantæquemeritoriaefte,utmandata ,nbsp;Iftt funt hires amp; Latrones, amp; non poftiintnon noxij efle, lq/nbsp;impiasdûdrinas in eccïefia. Acnimisinconfiderâtesfunt,nbsp;minû dodrinis audent fuâ falutêcômitteretpapiftç Monacfr,^nbsp;nach g, Si id genus peffime fedudoR: amp; iHaqueatORî pftigü®nbsp;SEC^VITVR ENARRATIO PRIMI FRAECEpri.

Nhuncmodumpræmiflis quibufdam de legis abrogation^» toritatequæmanet femper:Item,de partibus Iegis,de3gnitici^p^^nbsp;uero ilîius cültutpfoximum eft. Ut ad ftngulorum mandatotutnnbsp;calogienarràtionêmaccedam. ProindemandataDccalogitraditanbsp;proptertranfgreffîonesjficut Paulus inquit, Gal.irjnbsp;cendas,Cdemonftratas uidelicet accufatasatcç dânatasnbsp;ras folum,fed ia m prgfcntes,quibus omn es rci funt. 3quamnbsp;Vtrumqjenim Pâülus docefutRom.irj. perlegêaonitiopf^^^'jij/nbsp;iij. L^xpafdagogiisnofterfuitin Chriftum.i Timoth.i:nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ju

ftispofita. Significat enim iniuftos amp; iniques hommes aliqoof^*^^^/ coherceri legibusi nimirum ab externa tranfgreflïone. Namnbsp;disjexfcriptâ,amp;^ intabùlis ïapidcisexarata,non poteft tollere ex nanbsp;Sedubi docet per legerrrcognofci peccata,tam de tranfgreftionib'^®nbsp;ciofis cordis loquitur: Sicut manifeftiffimum eft, teftimoniocap;nbsp;Epiftolgad Rom. quamdeexÉernistranfgreflionibus opcrumrnanbsp;îmo de internis tranfgreftîonibus oirh maxime Ioqtiitor:ut quas d^nbsp;ftrari Sd accüfaripræcipue opus fuir. Quia nifi per aceufationemnbsp;legis, nun^ cogdofcipotuifTent: quodpericülofumhominifuiffrt,^^nbsp;quia inani lufticisè perfüafionefefe fefellifletrtû etiâ, qa ufumnbsp;nû gratiæ nunq tiideré âüt irttélligere potüiftèt.fâ hacrationeexinnbsp;d U m eft, trad ira fuifle pOtiliimû negatiua mâdata, in Decalogo:q^ .^gnbsp;omnia e regione fuam quandam affirmatiuam infe includunt,nbsp;mox planius adperiam,ôlt; copiofe fatis explicabo.

P Rgo continet Decalogus fere negatiua opens maÜpræcepta: quia *-^magispofituseftutpecc3Cumpræfensoftendat, quam ut futurumnbsp;prohibeatOmnesenimhabentpeccatum, Regent gloria Dei: fed nonnbsp;omnes agnofcunt fe habere peccatutn,aut gloria perfedg iufticig coramnbsp;Deo egere ac uacuiefle. Ideo opus fuit tali lege hórninibus, que omnesnbsp;accufet,arguat,iudicet acdamnet : quod facit omniü maxime per aceufanbsp;tionem ignorantig dei,qug eft iri homine,Itc,per accufationêdifFidêtig,nbsp;defperationis incredulitatis amp; dubitatiónis de Deo eius erga nos uonbsp;luntate. Denicß per aceufationem uiciöforüm motuu in natura:ut auarinbsp;«?,anibitionis,irg,inuidentie,libidinis fimiliuni cóncupifcentig car/nbsp;nis.Rurfus imbecillis eft lex ad arcendum Slt; prohibendü futura pecca/nbsp;ta.ac ne quidem poteft fatis externa uicia prohibere, prédominante ui-*nbsp;delicet in homine peccato,in quo eft natura:8d quod d{citur,8gt;^ èft,coh/nbsp;genitüilli,acquidamperpetuusmorbusineo. Theologiuocantpecca'/nbsp;tu originis:Nec aliudeft q internSillud, dequopauloantedixi, quodnbsp;ciusreiaccufemur legibus.lam etiam uincic hominem Diabolus frequënbsp;ter,utper prascepsin multa grauiauicia ruattnec poflÏt peccato femper renbsp;(ïftere.Eft enim^fe^uuspeccati, ac uenundatus eius Icgjbus obnoxi/nbsp;üsDiaholo,priufqaChriftojDeifilio, amp;unico oimferuatore liberetï

Cum ergo Deuslegefuapuritatêcordis a nobis requirat, utdiâum eft fupra:quia uult timeri, Ôe per fiduciam cordis, fpd amp; diledionis htgt;nbsp;norarumanifeftumeft, quod hts contrarios motus utciofos in naturanbsp;damnet acrepreh endat,ut eft diffidentia,dubitatio 8lt; incredulitas: Itemnbsp;contemptus dei, carere timoré, fiducia,fpeamp; diledione eius perfeda.nbsp;Quapropter in legis negatiua confiderandum eft, non modo que ope/nbsp;tarnalacxternorum uiciorunireprehendantur,uerumetiam internoRinbsp;tuotuumamp;uiciorum cordis. Atqj adeo confiderandum eft,quæ operanbsp;^onaexterna,cum qua cordis puritate requtrat preftari: nimirum, cumnbsp;furnma ilia, perfeótitimoris,fiducig,fpei,dilelt;ftj'onis Si patientiæ in quinbsp;^uflibet calamitatibus,neunq contra Deum murmuremus,uno uel mi/nbsp;tiimocordis motu. Ethæc ratio ualetc5trahypocritas,quiinlegisne/nbsp;§atiua nulla affirmatiuam uident: Si legem defolisexternisoperibusSCnbsp;ftâiscrafleôipharifaiceexponuntnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;-

Sunt igitur hæccordis uicia, qug lexreprehendit aedamnat prorfus tigenita hominis naturctut nemo unquam,ullo tempore,abefteab illisnbsp;poflit. Nifiquatenusliberaueritnos Deus, perftlium unigenitu Chri/nbsp;ftum:ficut loan, virj.diaturzfi uos filiusliberauerit,uere hberi eftis. E conbsp;trade hominis uiciata natura fcribit.Gerf.vi.cuhcfta ihtetio Si cogitationbsp;^ordis, prona eft tantum ad mala omni tempore. Item cap. viq. ibidem:nbsp;^tentio human! cordis mala cft,ab adolefcentiafua. Etprôpterhæcng^nbsp;EE ij

tar? uida,omnes lufticiæ noftrg func damnabil^s 8C rcp^hcnGbilesccv ram Dèoînècdéoperibus fuis poteft quifggloriari, tat* 9 dêperfèâébonbsp;nis corâ Deo. Hine etiâ cÔcludiiur, quod lex tiô fit iuftificationis doddnbsp;nâ: Sicut Paulus docet ad Gal^q. Rom. ifj.ex operibus legis nonnbsp;catur omnis caro coram illo.Per legem enim cognitio peccati.

Proinde negatiua in diuinis legibus prgcipuêcoarguicnos eile abo^ minabiles peccatorescoram Deoiamp;retegit nobis uicia cordis,expro/nbsp;brat imperfedam obedientiam, qüatenus contuleris eâ cû internis mortnbsp;bus cordis.SicutnecciTe eft fieri: quiade illts prgcipitlex. Vt Dcu* vilt;mnbsp;lige Deum toto corde. Ec. x. Dominum Deû tuû timebis. Et Lcuit.xW'nbsp;Dilige proximo tuum, ficut te ipfüm. Item exo.xx. non concupiftes. l^nbsp;flea amp; externas preuari cation es accufatôi reprebendic lex.Ut extern^nbsp;ldolatriâ,blafphemias,cgdes,adultf ria,ethis fimilia peccata.» Timoin»nbsp;i.Gal.v. Quin etiam Lexauget pdim in carnalibustutqmbusdoletfO^nbsp;herceri,cc»nftringi,acufari ÔC iudicarilege.Mallenrenimnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.

fuis, quantumuis impqs, noxqs amp; prauis, effrenes indulg^*'^*^^^ q/ itaep iudicatilegejuxta illud,malediâus omnis, qui nonp«^^?nbsp;ricin omnibus,qugfcriptafuntin lege,irafcûtur leginbsp;têtia lexdicit uirtüs pÔtîapud Paulû:i Cor.xv. EtRom.v*nbsp;trauitucabundaretdelidum.PluradehislegeRom.vij. s

Hæc qui intelliguntprobe,facile côfenuunt dodrinp fti amp; ApoftoloR::qüguidelicettradit,utdixi, quod ntrropcr^fg^^Fnbsp;va corà Deo pofiit iuftificari.rtê,pro iuflificatiÔe,opus ellenbsp;plt;ftî amp; delufloiîtoim condonatiôe.Nec mirû eft, n Ô conlcn t ire huic pnbsp;dicationi, qui hâc legis rationê amp; ufum nefciuun ec uidét pdînbsp;dinê,qugeftinoîm naturatôcopinant,quodlegifuisuiribusd^J^* 'nbsp;ftria 8lt; uirtute,poflîntfatiffacere.Itautfemp reperirceftmült®^^^ tnbsp;rifaicis opinionibus excçcatosrperditos ac déplorâtes homines.nbsp;igit mal a peccati, in fuperabilia nobis,intus gerimustcÔgenita uidehecïnbsp;nobis,nô ab extra adueniencia. Ab uno cm in ornés, camaligmeration^nbsp;funcpropagata:uidelicet,ab Adam,ficut Paul us docet. Rom. v.

Itacp nô magna laus eft homïs, accepiftê uidelicet lUûprohibitiuafn^ data,taUû amp; tantorum uicioRz, Nam fi natura bonus effet, huiufmooinbsp;gibus nihil opus haberettquin etiâ fuafponte bene operaree, acfugert^nbsp;ea promptiffima uoluntate, que lex fugienda præcipitzamp;côtraria ope^'^nbsp;bona, cû fumma uol uptate per ficeret. Qug omia amp; Adâ cû tota poftmt^nbsp;te preftare ac perfîcere potuiffet, fireda monenti Deo obtemperarenbsp;iuiftet: q impia fuadenti Diabolo obfequi amp; parère. Quanquâ ampl*nbsp;fimum gratig beneficium eft, detaltbusactantis peccatis aceufari anbsp;qua? fl ignorauiffet homo, nunquam potuiffet faluari, cuius rationes^nbsp;anteaa niefuntdidsc* Nam opinione carnalis iufticigfefe fcfelliflet:nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;- lace,

ïuce^iufticia,uia, ueritateamp;^æterna uitapriuaffet« Quarc ingentisbenc/ ficrj loco haberi a fpîn'tuali mente debiet* aceufari de tamis uiàjs coramnbsp;Deo: ne nobis placeamus, ultra qoporcet* Sedrurfustamen,nedifpïi/nbsp;ceamus nobis ultra modum : quia Deus per peccati noftri aceufationê,nbsp;lïultnostrahereinfüggratiaefidem.

lain ilkiduidendumeft, quomodoquglibetnegatiuaincludatinfe, ^iatnquandamoperisboniaffirmatiuâ»NamMofcs,amp;prophetg8lt;nbsp;Chriftus 80 Âpoftoli,negatiuaS illas, feu prohibitiuas operis malijre/nbsp;^i^êter affirmatiue exponunt» Vt negatiua ilia, non habebis Deos alie/nbsp;*^05 corarrt me, habet has affîrmatiuas: Ego fum Dominus Deus tuus*nbsp;ßxo,xx* Dilîgcs Dnm Deuni tuum toto corde tuo,tota anima tua amp; to/nbsp;^fortitudine tua»Deu.vi*Et Ibidem cap4X.Dominum Deû tuum timenbsp;^s, 8^ ei foli feruics. Nam quod mox ibidê fequit, ipfi adhgrebis, iura/nbsp;per nome eius: Eft afhrmatiua quidam fecûdi prgcepti* Veluti illanbsp;^oetfj.Omnis quicûcp inuocaueritnomendhi,falUus eriuCeteRî neganbsp;^u^pofterioris tabulæ,habent hanc generaliffîmâ aff irmatiuam:diligesnbsp;ptoximum tuûficut ce ipfum.Leuûxix Jtem,omnia quç uultis,ut uobisnbsp;3ciàthoïes, amp; uos facite illis* Matth, vfj* Sedhuiufmodiplurateftimônbsp;nia colligere, foret odofum:ut qug nufg non font obnia, in litéris pro/nbsp;phetaRî amp; Apoltolont. Sunt erh legis fpirituales fermon es tTadlatiô/nbsp;nes,Liquec autem ex his affirmatiuis,qug cordisiufticia in Iegeprgdpigt;nbsp;atur:quâ folus Chriftus foo fpiritu in nobis efficitamp; abfoluit, quot;nbsp;natvwç oîm primo aceufamur, Siceth lex chirographum eft contrariumnbsp;nobtsrquia fignificat, nos effe repletos omni fpurcitia pâî Ôd iniquitate,'nbsp;Nam prêter diffidentiâjdubitationê 8lt; incredulitatê de deo,multis uici/nbsp;ofis morbis peccati alqs abundamus;utinuidentia,odiis,ira, auaricia,3enbsp;nulationibus,amp; his fimilibus ahjs,prorfos diabolicis,quos nemo tegenbsp;^cautexeufarepoteft. Cumomêsexperiantillos fibi adeffe, ôdregnarenbsp;n fe:nifi quatertusbnficio cleftis gratiæôd fpiritus Chriftiab eis libe/nbsp;font amp; defendunt, Quapropter amp; filios irg Lex effe nos teftat: quinbsp;nifi per gratuitâ peccati noftri condonation? nequeamus corâ Deo fal/nbsp;nari, Necç ex lego aliud melius reportare poffumus, priufo a Chriftdnbsp;nftificamur,quam huiufmodi pdî,ignorâtig Dei, amp; uiciolorum mo/nbsp;num in natura,certam 8d firmam cosnitionem.

COMMENT DE POENITENT. hoc eft,lt;jüód Paulus inqui'tîEx operibus legis non iufbficatur ulla cawnbsp;coram Deo.Nimir^, quiafolisexternisfaciisnofatiffitlegtNemoautnbsp;Ignorât quanta d ifficultate obediamus leg it Item, quanti impuri mo/nbsp;tus adOnc nobis, rebelles legiamp; Deo, NeC^emipfiquocpfandijCjuInbsp;a fpiritu deigubernant, perfedam obedientiam ergalegê preftât. Namnbsp;fi legi obedirecarnalis natura poffet, 8d prgftarequicquidlex requint,nbsp;effet perfede fanaamp;libera a pdÔ:amp; proprijs fadis iufta,fanda faluanbsp;coramDeo. Necopushaberetgratia,acredêptoreChrifto, Veruearesnbsp;longe aliter fe habet. Nos ein pdores fumus:amp; fineiufticia gratie,qwnbsp;nobis cotingit gratuita remiflio oïm delidorû noftroRz, propter Chrinbsp;fi:um,quatenuscredimusineu,non poffiimus faluari. In fLimma.Iexar^nbsp;guit, accufac, amp; conuincit nos elledamnabiles pdores.ut fiduciam ift^nbsp;impiamamp;arrogantèmeriti carnalis tufticie nobis eximatacpenitusexnbsp;cIudat.Tum etiam,utadgratiæimplorationem, proremiffionepecca/'nbsp;ti,amp;auxilio fpintus,nosquafi impellat,

DE PLVRALITATE DEORVM ALIENORVM, È)EQVE idolatrM. I f ow d l'u,Oeum babere:tum deinceps de uaria primi prlt;ecepti

POftq de negatiua legis j quefrequenter obuiaeft^oenerali^^l^^^^®/^ dixi:proxiniueft, iit qug propria funt primi prgcepti, feotfi^nbsp;quäramp;excutiam,Cum ergo in lege predpiatDns,Non habebisld^®,nbsp;alienoscora me, pro illiusclara amp;perfeda intelligentia dicendum min^nbsp;erit,primo:depluralitate DeoRz alienorû.Etmox, de duplicinbsp;interna cordis,amp; externa opens amp; fadoRz Jte, Quid fit Deu habere:ocnbsp;poftremo de uaria amp; multiplia tranfgreffione primi pcepti, perahqu^nbsp;exêpla. Nam modi funtinnumerabilesacinfiniti: necfatiscogno^*-* aonbsp;humano corde eorum profunditasamp;impiecaspoteft.

No ergo fruftra eft, quod Deus numero multitudinis uiciu Idolola^ trigprohibeufiuepotius reprehendit,accufat ac damnat,iam præftws innbsp;nobis. Nampriusdocui, iuxtaillud Pauli, lex propter tranfgreffionesnbsp;pofita eft, no tarn arceripdtn lege, quam redargui uehemetiflimeamp; acnbsp;cufari in nobis, Quamq enim apud aliquos aliquo modo externa tranlnbsp;greffio prohibeat: tn hoc neCp perpetuum eft, frequenter em hominesnbsp;uincunt tentation e ,ut in grauia uicia ruant. Neq^ fit apud omnesrplur^nbsp;mi.n. prorfuscontemnuntDeu. Etignariuiciorucordis, in arrogantenbsp;impietatem incidunt, qui externa legis opera feruant:quod eft nouumnbsp;pdin,amp;: nouum Idolatrig genus in homine. Deniq; hoc non eft uere arnbsp;ceri aut prohiberi pdtn coram Deo,cxterna uida lolu prohibere.Quanbsp;diu em interna tranfgreffio manet,reus eft homo prguaricatg legis. Cer/nbsp;tum eft aût,internisuicqs cordis omnes abundareimaxime contra primilnbsp;prfceptum. Vt aût,uicium Idolatrigeft grauiflîmum in hominis corde:nbsp;ita kx,dicêdo,nô habebis Deosalienos, abfconditefignificat,uariû ig/nbsp;norantiae

noratie dci mal u nobis adeHe,uariû errons amp; cgcitatis fn plt;5lo,adeo^ de fectionisa uerouniusdeicultu. Infumma,nÔuniu^enerismorbo uidnbsp;oruin noslaborare: quoDeûfumma côtumeb'aafficimusin corde, 8dnbsp;Omni honore fuOjquiillîreddi a nobi'sdebuitjfraudamus.Prorfusotnnbsp;nés homtnes.Sicut Paulus probat, multis teftimonqs fcripturg: Ro.j'rj;nbsp;Noncftiuftusquifquâ,nôeftintelligens,n5cftreqrcnsDeû. Oêsdegt;nbsp;clinauerût, Gmulinuciles facti funt: nô eft q fadatbonum, ne unus qui/nbsp;dè.SepulchRs patens eft guttur eoRzdinguis fuis dolofe aguuuenenumnbsp;sfpidû fub labijs cobz. QuoBi os maledieftiôc, 2lt; amaritudine plenû cft.nbsp;Velaces pedes eoRz: ad eftùndendûfanguinê. Côtritio amp; inflicitas innbsp;üijseoBz.SduiâpacisnOcognouerût. Nôeft timor dei cota oculis eor^»

Hgc igit uicia, nomîe DeoBî alien orum cogitemus primo oïm repre ïîendi.Quia em nos aliénât a uero Dei cultu,etaliûtimorê,aliâ fiducia,nbsp;diketionë Ôé fpê in nobis erigunt, q ad Deum adferri debuerunc , funtnbsp;proprqftime Ipecies quedâ Idolatriæ, qbus addidi Si feruientes prçciptnbsp;hrnurin infinitauicia, pftâ Sltranfgreftiones externas. Quia utprimunbsp;pceptum fonseftobedientigoîmreliquorumzquodferuâtoeo, ôdrehgt;nbsp;^Ua omnia feruat a funt ac fada. 1 ta tranfgreflio primi ^caufta eft uiolationbsp;nis oïm reliquoi^. Hæret itacp grauiflima amp; multiplex impietas, in car/nbsp;halinatura, amp; hominis corde:utnccp timeac, neep düigat Deumuerc,nbsp;plane.1? diffidat illi atcp contênat Deû.Er, ficuc^pheta loquit, dicat innbsp;tordeftiouoneftDeus.Nàhinc certeeft, q»rebusprgfcntibusmaoisnbsp;conftdunt hoîes, ueluci cpibus,potentig,honorii S«f fimiîibus, q Dra;nbsp;ignari uidelicet Dei.poteniig èi. bonitatis eius, Nec credentes illis, quænbsp;de Deo prædicantur: fed pro fabulofis habentes incordibus fuis. Quanbsp;te nec timent Deum, Sicutprobant in adionibus totius uitæ fuç: Nec^nbsp;poffunt amarc Deum:aut grati pro bénéfices illi eflè. In profpcrisautcnbsp;infolenter agunt:amp;in aduerfisdefperant. Sedquisomîaillaenumefet,nbsp;qtiibus Idolatræ Deum fua gloria,ut didum cft, fraudamusc*

Adpellaxionetn Deorumintelligefimuldiddæmoniaifta, qgentcs S ipDrjs habuerunt:amp;Deof^nomîecolueruntjcûgrauifcandaloludaenbsp;Inbsp;nbsp;nbsp;utum, qug finitimp illis fuerût.ltê, eos hoîes, quos plerûfp necfapiêtes

^ecbonos,fedinrigniter ftultosac malos, dixerunt Deos eiïe:amp; horriz ^ili impietate pro Di)s adorauerunt, ferc adulâtes horaîbus:fed ait)» tnnbsp;fcandalûadorationispbentes.EtabhisexêpliSjdecæterisfpedebüsIdônbsp;htnæ facile iudicari poteft.EftenimIdolatria, cordis fiduciam, timoré,nbsp;diledionê Sc fpem,aln quni,uero, æterno.omnipotêtiDeohabere,ilt;inbsp;4uod nunquam nonfaciunthomines,priufquampercognitionemdefnbsp;, ^framacColidamfuerintliberati. Ac miferandumeft, fîdereHominemnbsp;^bus,qu2 ilium nec meliorem autfliciorem reddere poflunt habitæ :nbsp;hcc détérioré araitfæ,aut nunquam habitat» Quod in tel ligi uehm a me

didjde rebus ômnibiis,queno funt Deus Ipfc. Solus em DeusbabitUS» bcatumeffîcerehômirtempoteftî quia foluseftiux, fapientia, ucriQS,nbsp;fumma f a licitâs 8i ætenia falus.

D«pZex ilt;toà nbsp;nbsp;PorrO, ex iâ didis collfgere eft» coargui in fcripturisjduplicê Idolatrt

àmiîaliam ihternam amp; uiciorum cordis,amp; aliam externam, operis amp; dor?î. QùareSdlex de utra^exponi debet:amp;oîm maxirae,deintemaunbsp;la,quæeft impq cordis, impiaRz amp;peruerfiflîmaR2 opinionum deDeo»nbsp;Cumpræterea fit fons,unde fcaturit omîsexterna Idolatriateontempt^^nbsp;Dei,amp; tranfgreflîo mandatoR2 eius. Nec em prius admittit externanbsp;Iatriâ,qcorde a Deo deficiamus:autper incredulitatem,uel dubitationfnbsp;Si defperationem. Et externe Idolatnj: fâcinora, funtfignaamp;quio^^^nbsp;fedus abominabilis idolatri^regnantisin corde. Itaqp cor,quæpai'®^nbsp;homîsnûbiliflïmajdisamp;ittipijsaftcdibusobnoxiûacferuiens/i^nbsp;excufto timoré Dei,amp; reieda fiducia,fpe,8i diledione in DeS, Jnbsp;monibus:îtemtimorê,diledionem,fiduciâamp;fpem, aliotraniff''^^^^nbsp;inDeû. SicutPaulusdeauariciafcnbit, uocanseâcultûIdoloR^*^^* -homines auari,tota cordis fidücia,Ôi in altiflimo conteptunbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j

nû,ôpibuscÔquirendis Hudent. Quodcentrafalutis ration^ plurimislocis teftatur.Et Cbridusaffirmat,tales Deo nonpofi^^^p^^nbsp;qua^pternecfore faluos. Matth.vi. Nemopoteftduobosnbsp;re. ltê,NÔ poteftis Deo feruire amp; msmone.Et cap.xix. Diues dinKi J 'nbsp;trabitin regnûcoeloRt.Sic. Non cm facileimperantfutscupi^^?'^nbsp;Sicuris:necfuntfideles difpenfatores facultarû fuaRjin paupc'fs.nbsp;qugfuntLuc.xvi.EtLuc.xiiij.diciEcaueteuobisabauaricia.Ef^^^P?^^nbsp;Àttendite, negrauent cordaueftracurishuiüs uite. Nâ prpunbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j

ftrahünt a deo,in quo eft fumnaa impietatis^ nihilfbbriu, rabilefuadent.Vidé i.Timo.vL

Türpe eft igit Si impiûâc noxiû bomini,curis auaridae qaeftuicjû Idolatriæin illis.Ideo nemo qtaliseft,potcftfaluaritnii*anbsp;bis imptjs cüriSjp fidê in deû Iibcretur, ac mutef ut deum fuumcolatj^^nbsp;rnore,fidücia, diîediÔe8ifpe,qbus illehonoratSireqritbonorati»nbsp;ab hoc éxêplo de aüjs fpeciebus Idolatrig iudiciû fumi debet.Qpifqs ci^nbsp;quomodocucß contraprimûpceptumpeccat, non poteft faluari:n»J a^^nbsp;agnitionêpdîfuipüeniat, dolensac uere côtritusafpiraucritadgraoa»nbsp;8i dein ceps a quauisidolatriâ,tam quæin corde admittit, qinop^il^nbsp;prauis,abftirteuSed plürâ excpla,tâ interngq extempldolatrieiniranbsp;nabimur referre. Eîtterna ehimldolatriaeft, quandocuncp homines ôtnbsp;quocûc]p cafu,relidôdéô,qui p folâ cordis fiduciâ ten et,ad prçfidiu créanbsp;turaRz fefe conferûttôi illis alitér,q deus iubet utunt,hoc eft,abutuntui'»nbsp;Et hcc femper coniundam interna IdoIatriâ,Ôi impietatê cordis,b^etrnbsp;quanquânon quisquisintuspec5(;atperidolatriam,moxeuatn external

sdmittitNâm homines iufti, amp; «mentes dei, uicqs cordis r^ugnâ« Si Quentfibi ab externa tranfgreflïone mandatorum Dei.

lam facile cftexplicare/quodtertiû fuit in propofitoordinedicendo/ Quid ßi fumtQuid uidelicet fit Deum habere.Siquidem Deû habet, quod quifnbsp;timet,cui fiditjquoddiligit, amp; in quodfperatnn fumma, cui honorénbsp;Cordis habetjUero «more,dileó:ione,fiducia,ac fpe,8i cuius pofTeflionenbsp;cxiftimatfebeatum eflè» Ét hgcéftadoraoo cordis, ac uerus Dei cultustnbsp;cuius nosdebitoresefleergaueRi Deum Chriftusdocet,Ioan.iih. Spirinbsp;tus eft Deus:amp; eos qui adorant eû,in fpiritu Si ueritatc oportet^adorare*nbsp;Et hue perti net prgeepta ilia omia, de timoré habedo erga Deu: de fide,nbsp;dile«ftione,ubicunCB extant in fcriDturis,quoRi Si fupra mentione

Benei§icurillis,acbea:i,quiexiftimant, intelliguntaccredür,fc om^ nia ilia polTdere in Deo,qu^ faciuntad huius Sifuturg uitæfîicûatê*nbsp;8icenimuarrjsfcripturgteftimoni}sdocemur:ôipræfertimin pfalmis*nbsp;Utpfal.xxxif). Non rexfaluat in multitudineexercitus: Gigas non errnbsp;piet in multitudine uirtutis. Fallax equus ad falute: Si in multitudine ronbsp;bods fui no liberabit. Ecce oculus Dni erga timetes eû: Si in eis,quifpenbsp;tàt in mifericordia eius. Hue itê facit illud Hier.viiij.Hgc didt Dns.Nönbsp;gloriet fapiês in fapiêtia fua, Si no gloriet fords in fortitudine fua. Si nonbsp;gloriet diues in diuitrgt;s fuis: fed in hoc glorietur q gloriat, feire ae noftenbsp;^c.Quia ego fum Dhs, qfactio mifericordia Si iudidu et iufticiâ in ternbsp;*^-Hgcemplacent mihiaitDhs. RurfusHier.xv^iii^tlictushomo,nbsp;W cÔfidit in hole. Sic. Ifê pfatiq. Dni eft falus:8i fup populû tuum benbsp;^cdidliotua.SedteftimonioRZ huius fpiriiualis dodrinaeeftinnumeranbsp;^ultitudoiSi nullis qui facra legunt no cognitiffima .Quia h^c eft prinnbsp;cipaKs intentio feripturg,ut nos de illo cultudei doceat: quern cum prægt;nbsp;ftamus Deo,effidmur bead.

Sedut Deu habere eft pfeda qdam hoisbeadtudoftta qfquisdeo calt;* *'ct,tcr mifereftSi fumme inflix. Sicutfunt qnodmêtdeumtnec dilinbsp;§nnt eum. Autquiprædicatgomnipotentie, bonitati Si mifericordia:nbsp;jici diffidunt: ac dubitan:, num in neceffitatibus adiuueniur a Deo.nbsp;hi enim tales ,non pofTunta Deo adiuuari.Contemnuntetiam atep o/nbsp;'^unt Deu: in afflidionibus impatientes Si murmurantes aduerfus Denbsp;Um,Ideo neceffe eft,ut in çebus omnibus infocliciter Si calamitofiflime

agant.ut maxime in corporalibiis florcre uideantur.Sed quia Deumha-* bent aduerfantem fibi, etiam fcelicitates eorum cooperantureis malum,nbsp;Voluptates carnis, pecuniam, opes, honores, potentiam, amp;hisfimilianbsp;carnaliapro fummis fcclicitatibus confelt;fhntur:ac fpem in illis ponunt.nbsp;Tam prudenter,dign e ac folide, atep ille qui animg fug dixit: Anima hanbsp;bes multabona,pofita inannos plurimos,requiefce, comede,bibe, Igtanbsp;re,amp;GLuc.xrj. Et hgeeft uaria ; multiplex amp; infinita eorum Idolatria.nbsp;Quis enim motus impq cordis, hominis increduli contemnentisnbsp;um,numerare omnes pofletCSed nuneper aliqtiótéxêpla,uiciaamp;i*^^nbsp;greffiones primi prgcepti,con abor aliquo modo declarare.

DE viens ET TR ANSGRESSIÖNE PRIMI PRAECEPTI. er de contraria pic täte in Deum.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;-

MVIta funt uicia in tranfgreffione primiprgccpti, queomniapiS nantcum honore Dei: fignain homineabolititimorisamp;lhae^^nbsp;Deum»Nam qui peccâtinprimû prgeeptum,nbsp;umtimore,fide,dileâ:ione et fpeuacuos eHetquacûtcp tranfg*^*nbsp;fanant.Suncaût primi in hocgenercadeo,ifti, quinbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;c

Deo nos curg eftejrefpicere inuocantes, uel exaudire. Quam^^^.. impietas teneat ahquo modo omnes homines:th i il i quinbsp;difeunt libérant ab ea.Ideo em fidefefèerigünt, amp;rcpugnainbsp;tioni,qugin impqs tnanctln talibus ergo placet Deo inchoata ¦j.g/nbsp;tia:amp;fiquid uicq adhuc remanfitin eis, qüodinuitihab^n^»nbsp;pugnant,noriimputaturipfis.

Àîiudgenuseft hypocritaBi:etpharifaiceiuftoi^rquosfdhc^^ carnalis èc proprig iufticig tenet. Iftieni derogât gratig amp;nbsp;ton'sChriftjrficuteftdepidaimagoimpietatisfupbgamp;ari'Og^^^'nbsp;plo cuiufdâpharifgi, Luc.xviq. Magna aût egeitaseftinnbsp;minû. Nâ quia Ce mereri exiftiniât iufticiâ Sc uitam, p fua opanbsp;ideonecefle eft, ut fint fuiignarntûiudicioRt Dei contranbsp;peccatores. Ideoftneuero timoré Dei, amp;fineucra côiritionep^P^^^nbsp;agûi:acrteganf fe pdm haberc,mêtientes, amp;mêdaciinbsp;i.Ioan.i. Siqùidê Deus teftat nos efle p(ftÔres:amp; in digéré graty^nbsp;remifliôe,pro noftri iuftificatiÔeamp;falutc, Sed ut pdî,itanbsp;tigfuntignarir amp;Chriftigloria tranfferuntin fuasimmundasii^nbsp;carni?. Quare impoflîbile eft faluari a plt;ftô Sd morte polTe,eos qnbsp;pâisôd blafphemqsgratiæacbnficiorum Chriftiagût.Inhocgnbsp;impietatisôd Idolatrig eft hoc teporefotus papatus: ornés Mona^^^nbsp;Monachæ. Denicp amp; tota fchoIafticoRs theoIogoR2 do(ftrina,dcP^nbsp;tentia,Ôdiuftificatione.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. jjyijf

Proxima eft defperatio, dégrada 5d remiflïôepeccati:in pcftiîi qc'Odhabertt,inconfdentrjsipfoR2 tandem reuelatumei nbsp;gimus^hurfibile exéplum de ludaq prodidit Chriftumilongc

mum in ludictjs Dei,contra peccatorcs,a quibuscontênitur. Huiufmogt; diucro defperattonem edamdocent,qui iufticias rationisprgdicant merinbsp;toriasæterng falutis.Namhoc cumfit falfum, contra iufticiam granenbsp;confiétû, needle eft ut ucritas iudiciorûahquando incontrariûreuelet.nbsp;Quod cum fitjlli quos ignoratio gratig tenet,propter peruerfam cornbsp;fuptam inftitutionêjCoguntur defperare.Scd funt plurimi alij, qus etiâiînbsp;reftedoceantur de gratia,tarnen quia fine pnitentiauiuunt,aBforbennbsp;tur tandê defperatione. Eft autem horribilis blafphemia defperatiotquianbsp;efi eorum, qui dicunt,maior eft iniquitas mea ,qua ut ueniam riicream.nbsp;Cum tame Deus omnibus ignofcat,0^ breuiter omnia peccata rem ttaf,nbsp;poptcrGhriftum,quacenuscreduntin eum. Ifti ergo iufticiam gratiænbsp;ncganttquaproptcr ipfis quoqj negaridebeuNegan t.n. Deum efic minbsp;fericordem: Chriftû,propitiatorê. Et tam gratig qua Chrifto derogant;

lam diclis adde iftosidolâtras, qui Deum crediÙtdoclrinis mandato yjf. him hominumtpigrifcp tarn uanis amp; impf)s,ut nequeant elTe ,nifi demonbsp;niorumdolt;rtrinx:dequibusPaulusfcribit,i.Timotth.iii'). Sedquanqnbsp;per fe non eftent mala,qugdam doeftrinarum hominum opera: tarheh ciinbsp;accedit opinio neccfTitatiSjiufticig cultus,fiunt idolatrica. Vt cum digt;nbsp;CUnturpeCcatum mortale admittcre, quimandatahominumnoferuant:nbsp;Rutg*'^'-*^^mereri amp;iuftificari,quiferuant.l uneenimfuntuaniimznbsp;pti arep idolatrici cultus:dequibusChnftuspronunciat, fruftracoluritnbsp;me,do:entesdoctrinas mandata hominum.Hucpertinetdodrinafthonbsp;hfiicoruin thcologorum, defatiffaâiunculishumanituspræceptis: utnbsp;de certis precatiunculis, elecmofynis Si ieiunqs.Item,de indulgêir)s,purnbsp;gatorio,ôlt;^ fimilibuscxpiationibusjin gratigcôtumeliamconfiais. Denbsp;MilTapriuata,quædicitur ex opereoperato ualere, ad impetrandamregt;nbsp;mifiioncm peccati,tamuiuorum qmortuorum. Hucaccenfe amp; uniuernbsp;fum Monachatû«Nâeiusomîsfiduaa,urprgdilt;ftoR2,cftuana Sdimpia.

PorrOjUtfiducia operû carnalisiufticiæ, tam a Deo q ab hominibus Pgt;^cepta,eftimpia;Itaomnispriuatgf3pientig,diuitiarumS'potentigfi vsnbsp;dtjcia. Ita régi impium eft, fiduciam in prgfidrjsarmatorum amp; cquitumnbsp;haberetferipturæ teftimoniafuntubiqjobuia,amp; pauloanrequædâqugnbsp;^uç fadunt pofui. In homineauaro, impium eft, amorem amp; fiduciamnbsp;pccunighabere.Etomnishominûfapientia,eft ftulticiacorâDcoînifinbsp;dequa Deuspeipit. Ideoftultûeftamp;impiûullifidere: autamarealiquânbsp;sliter q dont! Dei,quo uelis uti ad gloriâ Dei amp; proximi utilitatè,acmt?nbsp;»iimum abutû

Homines plus timereqDeûjfiue aliter q Deuspeipit, eftqcpfpccies vfe doIatrig.Sicut funt qdeficiût aueritatedodringuerbidei, meiutyrâno/nbsp;pfecutionû.Quod neqsfaciat,Chriftusdebôrtâs,ait: Nolitetimenbsp;*'ccos q occidunt corpus,anima autê nô poffuntoccidere.Séd potiustt/nbsp;*^ete eu qui poteft anima corpus perderein gehennam, Matth.x«

ViE' nbsp;nbsp;Quibus non multum diflimilicer peccant qui propter accèptafcan/'

dala deficiunt:qugpræCertim a moribus alioruna fumunt.Namamp;Chri ftus uultnoshærere in dodrinauerbi, etiam fi profeiTores impie uiuant.nbsp;Matth.xxirj. Et communepreceptum omnes accepimus,ut nobis a pfeunbsp;doprophetiscaueamus: nenosfcandala dodrinæ Igdant. Suntautemnbsp;détériorés qui tantum propter opes, priuata commoda,auc in homvnbsp;num gratiam,deficiunta uerbo: acnegligunt atc^ cotemnuntuerbum,nbsp;amp; huiufmodi fpinis fuflocantur.

qii nbsp;nbsp;nbsp;Eft amp; arrogantia ac fecuritas in corporali profperitate damnata cora

Deo: propter impiam fiduciam, quædam fpecies idolatrig. Qualem Chriftus de(cribit,ineo qui dixit aniingfuæ. Anima, babes multa^o*'

Diuorumim* nbsp;nbsp;Itacp Diuorum cultus ideoimpius eft,quia tribuit hominibus ono

----------

cu ttf, rem,qui proprie foil Deo debetur. (Tribuitenimomnipotentiamillis:

* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;infnl/

LIBER TERTIVSî nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tri

cfannquod eftdiuinitatem iftis tribuere.Fadtitem cxhominibus média tores interceffîonis,in cock's coram Deo: fine omni uerbo Dei. Et quo/nbsp;niam facræ licere docent aduocatum interceflîonis eflé Chriftum ad dexnbsp;terampatris in coclis:kem,omnia quorum ufu opus habemusjdonan innbsp;uocantibus propter Chriftum: quid iftis fomnijsmediatorum inter cef/nbsp;fionis hominum aliud efficit, nifi quodfuushonor Chriftodetrahiturinbsp;fides evtinguitur;

Magicorum deniq?,amp; qui fdus cum Diabolohabent,craflà impie tas, pugnat cum primo præcepto:amp;^ in genere eorum omnium 5 qui pernbsp;tordis fidu ciam a Deo recedunt, èC in res alias illam ponunt. Vt qui fi/nbsp;duntcertisfignis,chara(fteribus,ftatuis, fine amp; contraordinationê Delnbsp;infticutis. Alligantenim diuinam potentiam quidam ad lignea idola:quinbsp;bas fingun t uim quandam iuuandi calamitofos inefle, præftare auxinbsp;hum fuis cultoribus.

Sed iam dudum fan's eft exemplorum tranfgreffionis primi prgcepti; tx quibus intelligi poteft, qualibusmodis uioletur, etiamfinemounusnbsp;t'mnes numerate poffît. Ac poteft ex fjfdem fadllime colkgie regione, Med impîèinbsp;qui fint illi omnes modi,qui faciant ad primi præcepti impktionem. Nânbsp;præterfugam ûm memoratorum uici'orum, opera præccpta requifi/nbsp;ta in illo bona,funt:Deumuere timere, utdidum eft» Sgt;{. fiduciam boni/nbsp;tatis eitîs habere, propter feruatorê Chriftum. Neep enim ob aliud nosnbsp;refpidt fiue exaudit.ltem,amareDeum:nempe,tamdementem,benefi/nbsp;cum propin'um pattern. Agnofeerequodconfeffîonem,gratitudinênbsp;obedientiam ipfi debeamus:qui fe totü ac gratis nobis offert ac donatnbsp;Vt iibeat nobis obfequieius mandatis, cuius benefidjs tanquamfilij dinbsp;kdi fruimur:qui falutem noftram redemit,per unigeniti Gif) fui morte»nbsp;Nam omnis ilia obedientia erga mandata Dci,cû fiteo fine, ut Deumnbsp;hoiioremus, eft opus primi præceptùita ut omnis tranfgreflîonbsp;nbsp;nbsp;om/

DE rOûNIS VIOLATI DECALOGI: ET CONTRARIIS prlt;iemijf,eortigt;n 4nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;mandat Decalogi,ßne impiff

SEd hæc hadenus pro intelligentia primi præceptkcuius obedientia cap.vl utinam infpiret rtobis Deus, aefadat præftare. Nunc etiam de pce/

^is uiolatæ legtS pauca qugdam fubijciamus. Ac primo fatis confiât plu hmis teftimonqs dodrinæ Chrifti Apoftolorum, quod contemptûnbsp;tranfgreftionem mandatorum DecalogiDeusæternamortepunit»nbsp;Require naep huius feueritacis amp; iræDei prædpueteftimonia Mat.v*nbsp;^ix.xxv.Gal.v.i Cor.vi.Eph.v.Luc.xvi.amp;c.

Nam Matth.v.Chriftus inquit:nifiabûdaueritiufticiaueftra, pluf/ ff'^mfcribarum amp; pharifgorum,non intrabitisin regnum clorû.Nec

obfcurum eft Chriftum eo loco deobedientia erga Decaîogû loquîî qui ultra externcrum operum obferuationem,prcftemus cum aliqua cordisnbsp;puritate. Ec ad Gal.v. dickur.Manifefta funt opera carnis,qug Cunt adulnbsp;terium,fornicatio, immundicia, lafciuia, Idolorum feruitus, uenefîcia,nbsp;iiîimicitie,contenfio,çmulationes,iræ,rixp,diftenfïones,felt;ftg,inujdig,nbsp;homicidia, ebn'etates, comeflationes, amp; his fimilia.de quibus prædiconbsp;uobis,ficutetprgdi'xi q? qui ta!i3agût,regnû Dei no confequent.amp;c»

Sed quanqtranfgrdfio mereatur pnarn æterngmortis: obferuatio tarnen non promeretur æternam uiram.Primum,quiarcmifîionein peCnbsp;cati Si æternâ uitam Deus propter aliud donat: uidelicet,propter Chrv*nbsp;ftum,quatenuscredimusjn cum. Deinde, quiaobedientia operisnoftrinbsp;eft adhuc imperfedta, nec fatii facie lcgi:placec tarnen Deo ilia inchoatanbsp;obedientia,quia perfidem bcneficiorum Chrifti operamur.Etfineim/nbsp;pijs opinionibus refiftnnuspeccarornon.n. ut remiftionem peccati Siuinbsp;tarn æcernam nobismercamur, led ut gloriam gratig Deiornemus, Itanbsp;placemusdeo, cum proficerein bontsoperibus ftudemus,hocfolo finenbsp;quodcupimus Deo obedire:0i gloriæ Chrifti feruire.

Etfi autem operibus Icgis nemo remiftionempeccati, autiufticiaaut æternam uitam mereatur: tarnen alia ingentia premia illisoperibusconnbsp;fequimur:uidelicct,corporalia amp; fpiritualia in his terris,Si quedam gternbsp;na in clis. Effugiuntpracterea multas corporalespnas,aut certemitinbsp;gationem corporalium pevnarum fibi amp; alijs merentur,qui in iufticia le/nbsp;gis non impie io uiunt Deo. Id eft,finepharifaicis opinionibus.Qiiemnbsp;admodum in corporales pocnas inciduntultra pccnamætcrnæ mortis,nbsp;qui Decalogi mâdara arroganter Si fine pccnitctiauiolat Si centenunu

Sic ergo de pccnis Si prgmqs corporal ibus Si temporalibus lex in ge ncrecôtionatur, Exo.xx.Ego fum Dominus Deus tuns, Fortis zelotes,'nbsp;uifitans iniquiiatcm patrum in tertiam Si quartam gcncrationem, eorunbsp;quiodcruntme.Sifaciensmifericordiaminmilia, hisquidiliguntme,nbsp;Sicuftodiûtpceptamea.Lôgeaüt copiofiusLcuit.xxvi.SiDeu.xxvitjV

Proinde reefte exiftimant,qui fentiunt neminem a Deogterna morte, propter aliéna peccata,puniri:fed unumqueq? propter fua peccata Si pronbsp;priastranfgreftiones.SicutimpocnitentiamSiincredulitatempunittctianbsp;Î1 quorundampeccata teporalibus pîagis ufcp in tertiam Si quartam geznbsp;nerationem perfequatur.Sicut e contra ftatuendum eft,nemincm falua/nbsp;rigternauita,nifi per propriam iufticiam Sifidem. Abac.rj. Deus enimnbsp;afingulisSifidem SipccnitentiamrequirittS tranfi lien tes damnat. Etinbsp;amfi aliénéiufticiemerito frequentercorporalia beneficia, Si qugdamnbsp;fpiritualia alqsconferat:atqtadcomultismilibushominum.

In fumma, quifquis credit in Chriftum lefum Si agit pcenitentiam efficitur faluus a peccato 8i a mortetqui uero non credunt euangelio, n ônbsp;poiTunt

pofTuntfafuart Haccenimeftpropriaeuangtlrj doânna; quod Deus peccara remittat pnitentiam agentibus SC credennbus in promiffionesnbsp;gratiæ per ChriflumzLuc.ult.Incredulis autem,amp; obftmacibus ilhs acnbsp;dun's amp; finepoctiKenna agentibus,nullaremittat.Sedpcenaru amp; prpninbsp;orum corporalium temporalium alia ratio eft. Nam illæ recidunt abnbsp;uniuspeccatoin plures.

Contingereautemcorporalia premia operibusiuftorum, prgter fu/ pradicla teftimonia,etiam illud Pauli docet,quod eft Eph. vi. Filii obe/nbsp;dite parentibusueftrisjin Domino. Hoc enim iuftum eft. Honora patrënbsp;luum amp; matrem tuam, quod eft mandatum primum cum promiftionc:nbsp;utbenefitti'bi,fislongeuusfuperterrain. Significatenim corporalesnbsp;neceffitatesamp;f temporaliacommoda,utuicT:um,erudifionem,bonamLianbsp;letudiaem,longiorem uitam, fertilitatem terre, pacem amp; tranquilluate,nbsp;daripropter obedientiamergaparentes. Defpiritual 1 HIS ucro prcmr)s,nbsp;qur contin gunt his qui iufticie bonorum operum ftudent, pulcht ecrunbsp;ditnos exemplum Cornelipde quo in aclisapoftclicis cap.x. Denicp èCnbsp;Chriftus illisloquens, qui perfecutioncsfuoÔCcu angeh] nomine per^nbsp;ferunt,ait:Gaudetc amp; exultace,quoniam merces ucftracopiofa eft in cccnbsp;lis.Matth.V.Eoipfodocens,nulla opera luftorum bona, no habere fuanbsp;premia in coch'stficut cepioGus docetur Mar.x. Et Luc.xvi. dicitur: faznbsp;cite uobisamicosde mammona iniquitatis,utcumdefeceritis, recipiancnbsp;uos in æterna tab ernacula: quod nifi deprpmiis bonorum operum,qugnbsp;iuftis reddenturincoclis, non poteftintelIigi,ficutcopiofefatisexponPnbsp;tur Marth. XXV*

Cæterum premia corporalia 8: rpiritualia,dari-al qs aliéné iufticie mé rito,id eft,aliena fide,docentplurima exempla in hiftoria cuangeliy.quanbsp;lehabesMatth.ix. dequodamparalytico,cui amp;fidesremiflionispeccanbsp;ti impetrata eft,fanatio corporalis. Teftantur item promiftionesdeinnbsp;uocationefan(ftorum:utillaMatth.xvii). Siduoexuobiscôfenferintfunbsp;per terram,de omni re ,quamcunq;petierint,fiet illis a patrcmeo, qui innbsp;clis eft. Item illud Paulii.Timoth.ij.Adhortorigiturpiimum omniznbsp;urn fieri obfecrationes,orationes, interpellationes,gratiarum acftiones,nbsp;pro omnibushominibus, quiinfublimitateconfticuti funt:ut quictamnbsp;Sd tranquil lam uitam agamus,cumomnipicfate,amp;grauitate.Hoc enimnbsp;bonum eft amp; acceptum,coram faluatorenoftro Deo:qui omnes homiznbsp;nesuultfaluosfieri,amp;ad agnitionemueritatisuenire.

Ergo comminationes pocnarum abfterreantnos, ne mandata Deca/ logi uiolemus.Qui enim uiolant, fibi exitium eternemortis acquirunt,nbsp;iuxta iupra pofira teftimonia. Deindeincurrunt fimul in multas corpoznbsp;rales calamitates amp;pl3gas; atq^adeo fpiritualesexcgcat!onis,induratio/nbsp;nis amp;reprobgmeniis.SicutdicitDeu,xxviii* Percutiette Dnsamentiai

8^cgdtate,ac furoremetis: utpalpes in mendie ficutpalpare folét caécus in tenebris. Si non profperabituruiatua. Nam haccnimirû intelligcdanbsp;fun t,de fpir ituali pn a exc^cationis in corde Si in durationis: qua perçu-*nbsp;tiunt increduli impGcnitentes,ne qn ucRz uidcât,intelligât,hde reapi-lt;nbsp;St acfalui fiât: propterea q? mâdata dei aliquâdo prçfrade contèpferunt»nbsp;Denic^,quoniâ peccatipngperplureseunr,fitfæpc,utunus homonbsp;caufTa exiftat uariaR: calamitatum Si exitij alrjs muleis. Non in corpora/nbsp;libus pn istm:ficut propter Dauidispeccatum, totagensiudaicaattrûnbsp;taeftôiaffliôtata, fed quod longe gr au ius eft, in fpiritualibiis quotp:finbsp;eut teftat diflolutio Si difeordia duorum rcgnorum,Si «mpiorum culttinbsp;uminifrael. Qupomniafecutafuntin pnâldolatrigSalcmonis. Hæcnbsp;maxime metuenda efthomî:nbsp;èC cauendum follicite,ne fecalamitatis Si cxitrj alioBz faciat cauffam. Nanbsp;tantismalis occafio eflê,efl; impietatûomniumfummaimpietas: Si me/nbsp;rctur quælibet extrema.

RurfuspoIIicitationes prgmiorum inuirentnosadobedientiamerga mâdata Dei.Nam quifinepharifaicisopinionibuslegê faciunt,8iiuftanbsp;racionepremia peiunr, multisgrauibus malis fe Si alios libérant. Miti/nbsp;gatenim Deuspeenas temporales propter pocnitentiâiuftorû: autprornbsp;fus finit cas, iram fuamauferens.SedSiingcntiaprcmici^ beneficia, fibi'nbsp;Sialpsconquiruntacmerent. Confertenim Deus plunma cot poralianbsp;bonahominibusin hacuita,proptct'pnitentiamiuftcilt;:utneccfîàrianbsp;alimenta,pacem Siconcôrdiâ,rucceGumSiprofpcritatè ,n i tbusgcrcnnbsp;dis,Si bis limilia,Dcniqp,quod longepreciofiuscfi,ueibigraiia- kirnênbsp;Si cognicioncm donat,propter eos qui iufticiæ Jegispie fiudct. Scdprgnbsp;mia iJlaæternain clisnulli contingunt,nifipropccrfuamiufiiciâ.Hænbsp;ergo taniæ cauflæ facian t,ut hononficeSi fentiamus Si loquamur de bonbsp;norum operumiufticia: etiamh uerumeft, quod exoperibus legis nonnbsp;iuftificaturomnis carocorarn Dco.

Nonigitur nihil efl bonorumoperum iufticia, præfiitafi'nepharP faicisopinion]bus,abhomineminimearrogante,Sicredentein Deum,nbsp;per feruatorem Chriftû lefum.Hoc eft,fi primo omnium non qupratiunbsp;ftificari ex lege:fi non prindpaliter præmia petat. Si gloriam Dei plurisnbsp;faciat,quam fuam utilitatem. lufticiamautemSifalutemquærataChrinbsp;fto.expeâatione tarnen præmiorum exerceat fidem. Nam Si in promiflînbsp;onibus præmiorum exercenda eftfides:8ieaagendafunt, per qua? adnbsp;premiaperueniripoflît. Alioqui certe,bona parspromiflonum Dei,Slt;inbsp;exercitiorum pietatis, euacuabitur. Dicit enimfcriptura: dateSidabitufnbsp;uobis.Kemittite Si remittetur uobis.Itcm, cum fiabitisad orandum, dtnbsp;mittitefi quidhabetisaduerfusaliquem:utSipateruefier,qui in clisnbsp;eft, dimiitat uobis peccata ueftra. Ét uulgata lun t ilia Matth .V. Beau m inbsp;fericordes.

LIBER TERTIV Jr nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«ri

fcricordes, qtioniam miferirdiam confequentur; amp; Jifs fimiîiaaLa. Et perprophetamin pfat loquitur Dominus: Inuoca me in diembulatio/nbsp;nis, amp; exaudiam te,amp;glorificabis me. Sed ut ta h'um proiniffionum eftnbsp;Jnnumera multitudo, quæpollicitatîonibus prcmiorum excitant fidernnbsp;noftramtita ubicp obuia eft,amp; nota omnibus.

Nihil ueroin hacdodrina pnarum amp; pr^miorum,contraeuange/ lij promiffîoneSjdegratia amp; fidein Chriftum,docetur.Nammorsæternbsp;»la fequetur haud dubie omnes eos, qui non perueniût ad fidcm in Chrinbsp;ftumrnecaliarationeliberabimur a peccato etamortequam per fidcm innbsp;Chriftum. Quia remtfîio peccati amp; ætcrna uita funt gratuita don a Dci:nbsp;accipiuntur acpofiîdenturper folam promifTionum euangelij fidem^nbsp;Quapropter in doclrina iuffifîcationis amp; ætcrng falutis aliter loquendûnbsp;elldcoperibus noftrgiufticiæ,quam in pocnitentiædocftrinazbuecuninbsp;agitur de operibus iuftorum, autcerte eorum qui fine irnpfjs opinioni/nbsp;bus Si cum ftudio proficicndi in uera pietate operantur amp; legem fadût.nbsp;Sicuc Cornélius. Nemo enim per opera fuapctefl: iuffificari, autfaluusnbsp;fieri, coram Deo: etiamfi piorum opéraquedam accipiantfuapræmiaanbsp;Deo.Hüc ergo facitillud prophetæ in pfal. Et neintrcs in iudicium cumnbsp;feruotuo , quia in confpelt;fluruo non iuffificabiiuromn/suiucns. Itemnbsp;illud Chrifti, Luc.xvi).Cum feceritisomnia,qupprxcepta funtuöbis,nbsp;dicite,ferui inutiles fumus,quod debuimusfacercfecimus. Et Pauli:Exnbsp;operibus legis non iuftificatur ullacaro coram Deo.

Quod ueroMatth, cap.xxv. dicitur, Venitebenediccipatrismei, pofTidetc paratum regnum a conftitutione mundi: Efuriui enim, dedinbsp;ftis mihimanducare.amp;c.Idfignifîcat, præmium 5lt; mcrcedem confequinbsp;in coclis eos,qui ex fide operati funt amp; iufticias legis fecerunt. Chriftusnbsp;enim eos laudat, qui credenteseuangelio, eaquædilcdfionis funtpræ/nbsp;ftiterunt:non laudatincredulorum iufticias. Difcernitautem ueram fi/nbsp;dem a fieftaôda mortuarationis opinione, fignodiledlionis. Namamp;nbsp;Paulus docet ueram fidem,rem efTe efficacem diletftione. Gai. v. Rurfusnbsp;ipfe quoq? Chriftus, ut fcribiturloan.xii). inquitî In hoccognofeentnbsp;omnes, quod difeipuli mei eftis, fi diledioncm habueritis internos munbsp;tuam. Sed incredulorum iufticiæ magisdignæ funt ætcrna morte,qnbsp;præmijs.tantum abeft ut præmia fint habituræ in ccclis. Nam quia fu/nbsp;perbe,arroganter ,amp; impie fcntiuntdciufticqs fuis, nccefiêcftutiudi/nbsp;cilsDei humiltcntur.iuxta illud.omnisqui féexaltathumiliabitur. Lu.nbsp;^viii.Hoccnimhumiliari, eft reprobari a Deo, acrcijciä gratia amp; con/nbsp;demnari,ita ut tlîi reprobo pharifgo accidit,in quem ditfium eft, omnisnbsp;qui féexaltathumiliabitur. Qiiiain iufticias fuas confidebat, amp;arrogânbsp;^frdeillis coram DEO gloriabatur: quafi pcrfedefantftus amp;beatusnbsp;t^fopter eas. Atque ita iudicabuntur omnes, qui in iufticiam gratig nonnbsp;FF il)

eredunttquccunq; tandemoperentur.Ioan.iïj. Qui crédit in filium Deît non Judicarurquiautem non credit, ïam ludicatusefl, Sedhaechaéle/*nbsp;nusdepccm's malorum operum, amp;fpræinrjs bonorumioccafionecom''nbsp;minarionum ôé promiffion um leg is,

SEQ.VITVR E,'NARRATIO SECVNDÎ pTiecepti deiuflidaorif,nbsp;aoitajj'umernomeft Domini Deituiinuanum,

cjip.vu Binteriorcîufi:icià,quæeftcultus mentisjiuecordis, fonsamp;caüC ¦^quot;^faomnis externæ pieratis, ëi cultuuminoperibusamp;facftisbonis,nbsp;proxime fi t tranfitus ad oris iuliiciamtcjux compleditur tria précipita canbsp;pna,uideh'cetconfelîîonem,lnuocationem,amp;gIorificationem,Quarnnbsp;quam glorificatio fitgenusadomniaquæincultu nomim'sDeipræfianbsp;ripolTuntmos tarnen bac diuifionedocendigratia utemur. Ad confeCfionbsp;nem autem potiiiimpm referemus prædicationem 8gt;d doëirinamî adglonbsp;rificationem uero,amp;: fidemiurifiarandi^ S^gratiarum aÆonem,nbsp;Qüamqenirn Lexnegatiueîoquatur, ëé fecundumliteramprcbïbcnbsp;at folum diuini nominis abufum:tamcn eo ipfo prgcipit Ôéde redo, iu/nbsp;, fto acpio aJïquo eius ufu,ut illo fanâifîcetur.Sicutoramus,fan(ft]fi'ceturnbsp;nomen tuum;nimirum propterpræcepramDeiuoluntatem. Namhgcnbsp;t^e^u'iua. ^l^nc'gatiuæuis in mandatisDei,non folum probiberequacdam operanbsp;mala.'uerumetiam contraria boria,perabfcondi(am affiimatiuamexige/nbsp;re, J ta ut fupra expofitum eft. Vt cum Icxdicitîhô admittcs adukerium,nbsp;r equiri t temper an tia m amp;: ca ft itatem: n ec permittit, nift proprig con iugisnbsp;ufum. Includicurergoaffi'rmatioj'n negatione: amp;negatio grauiftimenbsp;nos acculàt.Significat enim cohærere nobis ÔC congenita effe certa quænbsp;dam uicia Supeccata, per quæpropenfi fumusacprocliuesadmandato/nbsp;rumDeitranlgreftîonem. Affirmatio autem docetnosdeeontrartjso/nbsp;peribus bonis:quam pluribus fcripturseteHimonijs colligere edexprefnbsp;fam efTe^a Chrifto,prophetis amp; Apoftolis,adintelligentiam ÔC élucidanbsp;tionem omnium mandatorum Dek

kaep neceiTaria ratio eiî, cum lex utrumt^ doceat: ëC declinare nideU' cetamalo,amp; facerebonum, Inma!oquodprohibetlex,cftabufusreinbsp;bonæ. quifolus in omnibus mandatisdamnatur. In operationeueronbsp;boni,eftufusreire(ftus,decens,iuftus, piusacneccftàrius. Dieamamnbsp;tem primo de illôredo amp;iufto diuini nominis uCu, fanëiificatione ë^nbsp;honore: poftea uero Ôdde abufunominis, quifitcumilliüsimpia ë^nbsp;f^eceßittn noxia hominiprophanatione. Eft igiturduplexneccftitasafïumendinbsp;maffùfndino nominis Dei,rede,iufte,pieacfande. Prioreft, utD E Ofualausamp;^nbsp;miniiDti. gloria reddatur a nobis: altera ëipoUerior^ ut ilia redditione debiti b olt;nbsp;noris»

norîsjtloftræ faluti confulatun Hoc enim fitper rediim debitum nd/ mini's ufumnuncenim adph'catur amp; trâffertur ad nos omnis gloria dci,nbsp;ut operantem amp; fandificantem Deumin nobis patiamur. Narhillænbsp;duæ cauflæ aflumendi nominis funt coniundæ: necpoiïùntdiueJlünbsp;Quia nemo poteft Dei nomine iufte ac pie uti,cui hoc nô cédât in caufnbsp;fam fuæ æterng flicitatisgt; Quemadmodumnecabutiquisdiuinonoznbsp;mine pote ft, fine damno detrimento fuæ æterng falutis»

Cæterum, nominisadpellatio, compleditur omnia quæfunt Dei: gloriûfe de Deo dici pofliin t,8lt; utiliter prædicari apud homines,nbsp;acquibus uoluitinnotefcercamp;celebrari. Quodeft uidelicet,unus, rtpnbsp;nus,æterrtus,amp;omnipotensDeustpater, filiusfpiritus fahâus. So/nbsp;lusuere fapiens, iuftus,uerax, bonus,clemens, mifericors amp; propitius:nbsp;imo ipfa fapientia, iufticia,bonitas,lümen, ueri'tas,clem en tia, mifcricornbsp;dia, propitiator propitiatio* Gondirnr rgeli terræ.* uifibilium omninbsp;um,amp;inuifibiîium. Necconditorfolum, ucrumetiam gubernatorSinbsp;conferuator rcrumomnium: quidatnobisefcam, potum, indumenta,nbsp;amp; omnia quorum ufu inhacuitaopus habemus, Deniq; omnibus, quinbsp;bonitari amp; mifericordiæ riusfidunt, eftplacatiflîrnus pater, per Icfumnbsp;Chriflum.Hæc igitur funt feire diuina prædicata ilîa, feaindum qug Denbsp;us uult agnofcià nobis : amp; agnitus coliac celebrari, periuificiamoris»nbsp;ïd cfc,per confeirionem,doólrinam,prgdicationem,inuocationem, glonbsp;rificationem,laudem amp; gratiarumadionem,Tum eo modo,iufhciam,nbsp;pietatcm,fandificatlonem amp;æternam falutem in nobisoperart

Sed iam feorfim de his fingulis partibus, quibus Dei nomine fccli/ citer utimur,dicâ. Ergo prima confeflîo, de qua Paulus dicit,Corde crenbsp;ditur adiufticiam, oreautemfitconfeHio adialutcm, tribuit Deo oin/nbsp;nem illam nominis gloriamamp;honorem ,dequoiam diélum.Eiusau/nbsp;tem eftpulcherrimum exemplum,in fymbolo illo,quoddicitur Apoftonbsp;lorum:amp;fuo loco nonnihil a meexphcabicur Dixiautcm,in confelTio/nbsp;ne prfcipueincludi predicationem amp;doc'trinam.Omnino enimuerfannbsp;tur circarcseafdem:uidelicet, circa annunciationêunius Dei Domininbsp;Omnium.Item circacreationis amp;redemptionis fidem. Deniq; circap/nbsp;uitentie prgdicationem. Habet autem huneufum tamconfeflîo, quamnbsp;dolt;flrina,utqui Deum nondum cognouerunt, ilia externa profeflionenbsp;Dei inuitentur,utetiam ipfi agnofcantelfe D E V M,tum ilium Deumnbsp;cfle creatorem omnium amp;iuftificatorem amp; faluatorem. Denicp,ut illi/nbsp;UsagnineneôCfidetimeantDE VM, agantpnitentiam: amp; in iufti/nbsp;riafidei amp; morum ftudeantprofi'cere.

Sed in hac confeflione ôi. dodlrina quamdico continetur8lt;:huius profeflîo; uidelicet, nos homines eiTe multismodis uanosatq? impiosnbsp;tcccatores.ftem, nafci cunipeccato,eflelt;^ irgfilioSjô^ gterng dânationis'nbsp;FF iitj

COMMENT DE POENITENT.' reos. AcniG'renafcamur perpromiïîionum euangeli} degratia in Cfinnbsp;(io fidem,nung pofle faluaria peccato. Nihil Bicere ad mentum gratignbsp;falutiSjuIIas ullorum hominûi'ufticias, Nampromiflîonesgrati'ægra/nbsp;tuitas ene:amp; per folum Chn'ftum dari accontingereilliKqui crcdunt innbsp;cum. Qiiare arduum ed difTtdllimi labon's, hancconfeflionem gio/nbsp;riæ,Deo patri St feruatori Chrifto lefu debitam, intrépide Si con ftanternbsp;reddererquia caecus,impius,ing'atus,blafphemus Si arrogans mûdus,nbsp;oditSiperfequitur illam. Itacpconfeffio hæcSC dotftrina, leu pi ofelTionbsp;eorum quæ dixi,trahif fecum crucem,0lt;f perlecutiones:neq tarnen h'cecnbsp;detredareconfefTionem ullorum periculorum terroreacmetui led opornbsp;tet conftantergloriam Deiprofiteri, etiamfi occidamur, ficutdoccmurnbsp;Matth.x.Luc.xij.Sc alrjsmulti'slocis fcripturæ. Sednihiltemerepræltinbsp;mendum eft,in confefTione: fedomniacumfummarcucrentiaamp;t'.morcnbsp;nominis Dei,bonaconfcientia, ftudioglonficandi Deum Si feruiendinbsp;hominib us. Item cum firma fiducia accipiendi auxilrj diuini: ne forte innbsp;confeffionenon confiftamus.

Inuocatio non aliter maxima uirtus eft.quam foil qui uere in Deuftt jnuocatio crediderunt, polTuntpurepræftare. Nam inuocare Deum, eft animonbsp;per omnia tranquillo,fecuroacccrto, depropitia uoluntate Dei, in quanbsp;iibetneceftiiare confugeread Deum, Si per pf ecation es poftularenecefnbsp;fariarum Si utiJium rerum prgftationem: atc^ adeo per deprecatioespecnbsp;catiamp;delnftorum remiflionem orare,0lt;Jauerfionfmpericulorum,utnbsp;funt quæ nunquam non imminent plurima malaideniq; nihil dubitare,nbsp;quinomnespetitionesnoftreapudDE V Mexaudiantur. Et queniamnbsp;finehacf:de,necj5piencqj utiliterinuocamus Deum, addiiæfuntpræ''nbsp;cepro deinuocationcmuhæpromiftioncs, quibusfides noftra erigaturnbsp;Sc fulciaturiadhæcdatus eft mediator promiftionumCHKlS^ V Snbsp;Iefus,propferqucmpetiticnesnoftræexaudiuntur.

Hue ergofaciunt multæpromifliones quarumaliquothiefubfcriba mus;utillam, loel.h. OmnisquicunqpinuocaueritnomenDOMlNlnbsp;faluus erit.Item ilia,Matth, vij.Petite, amp; dabituruobfs.amp;c. Prodefter/nbsp;go ufu quoridiano huiufmodi confolationes, SCeuangeliumde Chn'/nbsp;fto tritiflimnm habere: quare prædiétis Scillasfequentes promiftionesnbsp;coniungamus, pfal.xc. Quoniain me fperauit, liberabo eum: preteganbsp;eum,quoniam cognouit nometl meum.Pf.Iinuocame in die tribulaaonbsp;nis:Sc cripiamteamp;hononficabisme.Etpfal.cxIv. Voluntatem timennbsp;tium fefaciet, SCclamorem eorum audietScfaluabiteos. Prouer.xviq*nbsp;Turrismunitiftima nomen Dominuad ipfam curritiuftus,etcrigetunnbsp;Matt. xxi).Omnia qugcûcp petieritispatrem in orafione,crcdentes, acdnbsp;pietis.Ioâ. xvi. St quidpetieritispatrein NOMINEmeo,dabituobis..nbsp;His ergo talibus promifltsroboratur fides noftra. Nam finetalPnbsp;buSy

LIBER T BR T IT«. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ï.j

bus, amp; fine mandato amp; uoluntate dei, nulli liceret ullam rem a Deo po/ ftulare.Deus autem,quia falutis noftrg rationê habet,iubet ut petamus:nbsp;8c poftulandbus in fidepromittl't exaudidonê. Depctendis aûc in preca/nbsp;tionibus noftris 80 inuocadôe docet nos Chriftus,Matth»vi.Breuis quinbsp;dem formula eft , precadonüneceflariaRiamp;udliuminftitucndarum adnbsp;öeumtfed abfoludffima»Quam tenere oportet,amp; meditadflîmam habenbsp;fe, in ufu peddon û amp; inuocadone. Nec quid indignæ rei a Deo n obisnbsp;petamus,aut pugnans cum eius uoluntate* Ideo amp; eam formulam pre/nbsp;candi, feu inuocandi Deum infra breui enarratione percurram*

Glorificatio refertur a Chrifto ingenere ad quoduis ftudium gloriæ Oei ampliandæ amp; illuftrandæddeo côpleâitur eaomîa,quæ faciunt adnbsp;diuini nominis honore* Sed ratio docendi facit, cur hanc diftrahamus anbsp;confeffîoneamp;inuocadone: cum generaliteramp;confiteri amp; inuocare, fitnbsp;Deum glorrficare. Sed fine hac generali confideratione, glorificadonemnbsp;cxiftimemus efle,primo omnium uitareacfugere quamlibet prophana/ Glorificaiio.nbsp;tionem nominis Deiddeft, quaslibetblafphemiasamp;fcandala. Necuinbsp;Hoxius fis, aut per impiam dcdrinam, aut prauæ uitæ conuerfatione;nbsp;quinporius cures relt;fta doccre, acprgïucerealqs bono uitæexemplo: utnbsp;Ctiamipfi prouocad amp; uelud impulfî omniftudiopropenfiusornentnonbsp;ftien amp;gloriam Dei.Fidem iurihurandi religiofeferuare:6cgradasagenbsp;fe Dco,pro beneficijs in nos 6c alios coüads*

Ergo glonficare,eftabhominefua confiliadida amp;fadâ eoreferri omnia,uthonoridiuininominis,amp;:utilitatiproximiferuiatur. Blafphenbsp;»îiaturcnim nomen 8C gloria DeioccafionefcelerumÔC nequiterfaâonbsp;tumdicut e regione per occafionem redorum confiliorum amp; faâorumnbsp;a plurimis glorificatur* In fumma glorificare, eft nonfolum operam danbsp;'e,quomodo te ipfumcuftodiasac férues immaculatumôcfanctum, culnbsp;tüi diuini honoris in omnibus deditus,ueruni etiam, conari,uteodemnbsp;pietatis ÔCali) inuitentactrahant, ubi fîmilibusftudijsomet gloriâdeûnbsp;îuxta illud Chrifti:fic luceat lux ueftra coram hominibus, ut uideanto/nbsp;pera ueftra bona,8C glorificentpatrem ueftru qui in clis eft*Sed adfjcinbsp;^Uîushicfeorftm quædam,amp;degratiarum adioneîquæ cum confeflîonbsp;îe 8C glorificadone habetmagnam affinitatem* Confeftîo enim eft qugnbsp;dam perpétua laus Dei, 6^ gradarumadio:amp; confiteriac gradas age/nbsp;eft glorificare Deum*

Proinde laudamus Deum 8C gradas agimus, pro quibuslibet in nos tautcf-gru bénéfices eiusttum corporalibusôC fpiritualibus, turn etiam pro æter twr«Ânbsp;^orum promiftione* Ideo habet magnum fidei exercitium, debetnbsp;^de quottidiani ufus: Eiusautem in pfalmis extant multa pulcherrimanbsp;^¦'^cmpla. Sed hiemonendi fumus,uidelicet,hominis Chriftianieffe,nbsp;Pfoipfis quoq^ correpdôibus, calamitatjbus,morbis,^gritudinibus, af

COMMENT DE POENITENT; flid/ohibuSjCruöe 8lt;^ perfecuuonibus, gratias agere Dcot iitquibüs îî^nbsp;lenos erud/tatq? emendat,retrahensa peccando,nenos damna tioabfornbsp;beatJdeo benefi'cq loco ducûccorripi a Diio; ficutdocemur Hebr.xi.8inbsp;ttiagng glorif ôi fummg fcelidtatis eft pro nomine Chriftiperfecunoesnbsp;pati. Mattb.v.i Petiitj* Quia dum iudicamur a Domino, corripimur:nbsp;ne cum hocmodo damnemur.i Cor.xi. Ecgioriofæ funtperfecutiones,nbsp;quaspro Cbrifti gloria Cuftinemus.Rom.v.

In hoc uero fummogradu laudis Dei, quidpoftît præftare in firma caro,quid attinet dicere;Debitum perfede iuftide audimus:fed interimnbsp;nemo eft,qui illi fatiffaciac,autpoffitfatiffacere,Acdocent clar'.ffime plunbsp;rima Ifraelitarum exempla, non pofte naturamaffliclam bene fen tire denbsp;Deo.fiue in calamitatibus Si aduerfis, propitiam uoIuniatC dei intucri,nbsp;agnofcere, Si bene ac bona fperare. Mui to minus gaudere poteftjautgranbsp;tulari fibi,tribulationibus probata, cxercitata atc^p attrita. Ergo in didisnbsp;omnibus ufibus nominis Dei,occurrunt nobis magna,maxima, ualidanbsp;et ualidiflima fidei exercnia;quibus faciffacere fua uirtute quifquis fepofnbsp;fedicit,autfomniansloquitur, autioco, autueritatisSiuirium fuarumnbsp;ignarus eft: aut denilt;5[? contemn it Si irridec præcepta Deh

DeJurMcn« Sed quæritur pretcrea circa huius mandati enarratione, utrum liceat iurare homini Chriftiano:8iquæ nâ iuramenta oporteat feruare,8iqucnbsp;tanq illicita refcindere.Igitur iufiuranduefte Chriftianis conceffum,clanbsp;reteftaturillud Deu.vi. DominûDeumtuû timebis: Siilli foliferuiesJnbsp;Ac per nome illius iurabis.Docct em locus ille quod ft quando Cù prx/nbsp;ftandü iufiurandû,illud nonprgftetur tarnen,nifi per nomen Domini:nbsp;id eft,nifiaccitoin teftimoniumuerinomineDei,quem nemo uelicfal^,nbsp;fi Siiniquærei teftem fecere. Non enim licet in iuramentis hocpado,nbsp;ueritatishonorem,ulli alq reihabere,quam nomini Dei.Iam uanum ePnbsp;fet,de hacrationeiurandi docere,nifi licitum eflet,imo iuftum acpium,'nbsp;in re pia,honefta Si neceftaria,iuramentum præftare.

Suntaûtpia,honefta,utiliaacneceflariaiuramêta,q a Magiftratibiis deferunt:q fineprgftatioe iuramentoß:,q prgcipiunt, nec ofticiûfàcere,nbsp;nec dqudicare cotrou^rfias,aut ftnire lites,poftent. luxta illud, Hebr.vr»nbsp;Omis cÔtrouerftgfinis ad confirmationêeft iuramentû.nbsp;rare, quin etiâiuftu eft piû, fi qh iubet uocatio Si cafus in c] glonbsp;rie Dei.Ira em fegimus Sgt;i Apoftolosiuraftc. Nâ Paulus inçittegotedcnbsp;Deûinuoco aduerfusanimâ meâ.In fumma, honor diuini nominis. Sinbsp;proximi feu priuata feu publica neceftîtas, coguntnos uti luramcntis»nbsp;Quod uero obrjcitillud Chrifti: egodicouobis,no iurareoïotidnonnbsp;intelligêdum eft, nifi de temerarijs iuramêtis, fiuequp prgftât hominesnbsp;fineMagiftratusautoritate: neccogente uoeatione,aut honore dei, autnbsp;proximi neceftitate. CHRISTVS enim fingulos docetdepriuaranbsp;iufticia: Si requirit ut fumma innocentia ab omnibus euftodiatur«.

^deo uecatïurare:icÏeft,temere amp;:finecaufïaiurare, finereucrei-itïaamp; di iiini nomin is honore»

Si nero promittas quid, quod fcruareamp; faccrefitpÆn, acpugnetcû üoluntate Dei, acfine peccatoprgftari non poflit, resipfa clamatde huznbsp;iufinodi impioiuramento èi. ftipulationepccnitêtiameflèagendam:tünbsp;quod polhcitusfisceprgflaturum id minime præftandum efTeîetiamfinbsp;ïureiurandote aftrinxeris»Impiumcntm èC blaiphcmum faanusfuit,il/nbsp;îud Herodis, quo fingebatfe inuituminterficereloannem:fedrdigione MonachorSnbsp;iurifiurandicoaclum. EiufdemrationisiuntimpiaiIlauotaMonacho/nbsp;fum amp; cel ibatus inpapiftico regno, quia per impias opin»onesdetrahutnbsp;honori Chrifli èi. aboient hdemrideo funt irrita, amp; feruari non debent»

HAEc de potiore legis parte,n une paucis admortendi fumus, de pec catis amp; tranfgreflione qug proprie pugnant cum fecundo preceptonbsp;^rgooccurruntprimum omÛTiones in opéré bono:uteft, nonconfitertnbsp;«lodrinam pietatis,corâaduerfarijs eius. Impias dodrinas ferere, amp; tuenbsp;»¦irueras corrumpere,caüillari Sgt;i obfcurare.Non inuocare,nelt;^ gratiasnbsp;5gere:amp;omitrereglorificandi Dei iîudrum.Inuocare dæmonia,aucfannbsp;^os:amp;alios impios cultus inilituere,uel rcceptosab alp's reun ere. Maxinbsp;hie uero pugnantcum hocpr^ceptoblaiphcmig amp; conuicia eorum quinbsp;beum elfe negant aut curæ eflè illi res homin urn. Item, irridentium euanbsp;gelium amp;ueros Deicultus;amp; in fuosimpiosculms deihonoréamp;glo/nbsp;¦iam tranfterentium.Et breuiter, omnia fcadala,quibus obfeuratur gio/nbsp;*iaDei,amp; fides in infirmisobruitur.Denicp periuria,paclorumamp;:con/nbsp;iientorum uiolationesdtcm execrationes, quæ præfertim in aliosdicuntnbsp;^üm inuocatione nominis Dei.Scilicet,ut prouotis impp's fit noxiusa/nbsp;pstinquo eft mirabilis leuitas Ôdeontemptus Dei, Etabhisexemplisnbsp;facile eft de fimilibus aIijsiudicare.Nec]^ enim poftiint omnesblafphe/nbsp;^iæhicnumerari.

St autem 8d cominatio huicpræceptoadieéla^propter horren da il/ la peccata,quæ contra illud pugnant, de quibüs iam didtumeft. Vfnbsp;^elicet »lia: Necenim habebit infontem Dominus eum,qui aflumpferitnbsp;Omen Domini Dei fui inuanum, Hæeergo femper habuitteftem ex/nbsp;P^tientiam: ficut in pnis blafphemorum amp; feditioforum frequêternbsp;^o-n»mus. Et ut nunc incladibus Anabaptiftarum uidemus,quorumnbsp;^ditiofi tumultus reuera pugnant cumdiuini nominishonore. Necnbsp;^oteft dubitari, quin etiam illi daturifint D EO débitaspcenas, quinbsp;^oc tempore gloriæ Euangelp contradicunt, amp; doélrinam ueritatisnbsp;^^prauant» Sed amp; uidetur non longe^abefle, dies ille DOMINI

lefuî in quo abolcbâ oêm aduerfariampoteftatcm, rcda(Surus /n fterqui linium puluere ocm ilia rrt gloria, qua nunc fl or ent ac fidutfui inimiciïnbsp;Eftauterti in hac ipfa coriiminaooné' ,amp;abfcondita gratig promiflioinbsp;fed de qua facile iudicare eft,iuxta fupra diula. Significat enim,adiuua/nbsp;reDeumamp;fortunareilloSi aquibusper diuini nomin is honore débiténbsp;colitunNihil enim fignifi'catcommirtatio nifiblafphemis Sé proph a/nbsp;natoribus Deumaduerfari,acpuniretales:6^ e contra iuuare amp;premfjsnbsp;afficerc diuini honori feruientes, Ideo bonos confolatur,improbis autenbsp;extrema quæc^ impendere prædicit,

NOn de ocio feu quiete ac ceflatione laboris diei fabbathi, prgcipitur nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;proprie in hoc mandatocfed de fanélificatione fabbathi. Id eft, de

ociopropter alterius Sé meliorisreifinem Sé ufum. Sabb athumenim propter cerimonias fuit infticutum: Sé omnescgrimonigpotiflimum fernbsp;uiredebuerunt ad honorem docQrinæ uerbi Dei. Quapropter ociurnnbsp;corporaleperfenon magnam utilitatem adferrehominipoftet:amp;adnbsp;etatcm coram Deo nihil planemomenti habet. Ideo pharifaicas opinionbsp;nes iftas, quefinguntfabbathorum multiplicationem per feutilem efle,nbsp;cultum efte, Deo honori elfc, amp;fualerein genereomnescerimoniasexnbsp;opere operato ad meritum remiftionis peccati Sé peen æ , toto corde de/nbsp;teftâmur.Nam etiam Paulus iftasimpietates Sé uanitatesreprehendensnbsp;acdamnans,inquit:Diesobferuaos,amp;c. Metuo uobiSjnefruftralabo/nbsp;rauerimapud uos. Nec poflunt meliorem ufumhabere cærimoniænbsp;humanicusinuentg,quam illæquæ olim traditg funt a Deo.Quaprop/nbsp;ter etiam infania eft hominum cerimonqs tribuere, quod nemo poteftnbsp;cgrimonijsdiuinis,re(fteunquamtributumftiiflê,docere.

Alia igitur cauftà eft, quæ faciat diei dominici, Sé aliorum feftorum accïerimoniarumobferuationem,apud Chriftianoslaudabilem,utilemnbsp;Sé neceffariammimirum, necefîîtas docendiaedifeendi uerbum Dei. Etnbsp;ut ocio amp; quiete frui nos finat Deus,tamen egrimonig fabbatborumpernbsp;fenon funtcultus: nec feruiunthonoriDei, nifiquatcnusferuiuntadnbsp;prædicationem Sé dotftrinam uerbi Dei, Sé uerbum ipfum ornan t. Cgrinbsp;moniæ autem impiorum etiam déformant gloriam Dei;amp; ut fidem ,itanbsp;ecclefîas abolen t. Non enim Ecdefia funt, fed ctus impiorum, ubi cgrinbsp;moniæ feruantur his imprfs opinionibus,de quibus fupra dixi.Hæc aunbsp;tem una ratio facitadecclefiarum conferuationem, in cremen turn Sé connbsp;fummatam faluationem,dolt;ftrina uidelicet,amp; cognitio uerbi Dei.

Efto autem, ut lex Chrifti'anis nihil prgeipiat dediei fepumiobferua tione,decertis fabbathis, autegrimoniaRz cultu:tamen,quiain euâgelionbsp;præcipitur de doclrina amp;:prædicatione uerbi Dei, retinentur ingenerenbsp;aliqui

LIBER.TER.TirS: nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ir,

i* ' jî ; S Feili Si cgrimoniarum obferuationes,propter hanc neceflâri/ a:ï3 cauflam,ut fdatpiebs quando Si ubi conueniendum fit ad uerbi Deinbsp;p; æJicacionem.Nam fine huius cognitione Si fide, ne Chriftiani quinbsp;demelTepoflenius. Kiæc ergo ra:»o labbathorum apud Chriftianos,eftnbsp;pia, udlis neceflana: Sii. uere ruidani cultus Dei. Facit enim ad diuininbsp;nominis honorem Si ad conferuauonemecclefiarum,ut dixi.Ideo et quinbsp;contemnunt feu uiolanthæc Chriftianorum fabbacha, Si fine iuftis Sinbsp;neceffarqs caufiisalqsoccupationibus feruiunt, quam difcendo uerbonbsp;Dei,peccantmortaliter.Nam SiDeumcontemnunt,Si homines malonbsp;exemplo offen dunt.

Vide nunc concinnum ordinem in mandatis Dei. Primo præcipp tur de inferiore cultu, Siiufticia cordis: moxde proximo illiuseffeflu,nbsp;de confefTione uidelicetSi dosflrina omnis gloriæDeiî Item de inuo/nbsp;cationeSiglorificando Deo, Sed ut diuini nominis hon orireéle ferut/nbsp;re poffimus,adricitur præceptum de cærimonia fabbathorum: hoc fine,nbsp;ut in diebus fabbathorum de uoluntate Dei doceamur,Si ut ilium deû,nbsp;in omnibus adionibus totius uitæ nofiræ,glorificaredifcamus.Com/nbsp;pledicur enim glorificatio nominis Dei, Si morumiufiticiam noftram:nbsp;qua gloriamgrattas ornemus, Sidodrinam ipfamapudomnesredda/nbsp;mus gratiorem Si commendatiorê. Hæc eft præcipua cauflà fabbatho/nbsp;rum:nec alia potior fpedari aut qugri a Chriftianis debet aut poteft.

Hune ergo fabbathorum ufum Si feripturæ exempla commendant Ortgocr Si clare docent,in quibuslegiturdecauffisinftitutionis fabbathi Siferi/nbsp;arum,Nam fignificationem habuerunt, autpr^ftitorum beneficiorumnbsp;Dei,aut præftandorum:atq? ita fidem exercueruntSi retinuerunt in iu/nbsp;daico popuIojSi côtinuam prædicationem Si dodrinam uerbi Dei,be/nbsp;Uefidorum Si uoluntatis eiuspoltularunt.Qponifi ualeantcærimoniænbsp;Si conftituticncs fabbathorum etiam apud Chriftianos, magis funtpernbsp;hitiofæ,quam laudabiles aut utiles.Exempli gratia, Gen.ij, Si Bxo.xx.nbsp;Vbi precipitur de cerimonia fabbathi, conftitutio loquitur tanquam denbsp;figno Si memorialt creationisomnium rerum, qugfadaefl; a Deo:hocnbsp;fine nimirum,utpopulus difeeret fidem habere,timere deum, prgeep/nbsp;tam uoluntatemfacere, Sicorporaliabonaexpedareadeo.H^cpiaSinbsp;Utiliaexerdtia etiam nunc retineridebent.Nec enim licet obliuifd bene/nbsp;ficiorum creation is apud Chriftianos: Si fi quis doceat eos occafioe fab/nbsp;bathorumde illis bénéfices, aciubeateorum fabbatha tanquampro fignbsp;creationisrerum haberi, qualia fuerunt apud ludgos, non peccabit.nbsp;Quinetiam cultus erit,religiofe haedere occafione fabbathorum cogi/nbsp;^5re,expedare beneficia a Deo:quoniam ilîicure fimus,tan quam créa/nbsp;^ori, qui nos refpiciat, uidelicet fuum pîafma Si opus. Si in quibuslibetnbsp;^^ecefiitatibus corporalibus iuuet. Et fie mandata Dei difeere. Si timoré

del recedere a maîo, SiC ad glor/fïcandû Dcû modefte, lufte Sc pie uiuere. Deu.v.addituiquot;mcmorabnis alia caulîâfabbathorumzuidelicer, me/nbsp;moriabenefîcrj Iiberauonis exborribih' ilia feruitüteÄegypti, populonbsp;ludaico peculiar'cer prgftiti. Nec^em licuic iiiius obliuifci, in quo amp; nonbsp;tafuit8lt;fignumuniusueriDei:amp;teftimonium, quodDeusfuipopuhnbsp;non obliuifceretur,fedrefpicerelt;-illum,amp;proiniffaferuarer. Valuiter/nbsp;go illius bnficq memoria,ad ccafirmationem fidei promiHioniSjde uennbsp;turo in iudaico populo Chrilto^ Nee inutile elT,uel hoe tempore de h isnbsp;bnfierjs Dei Chriftianos docere, etiamfi iudaico populo preftitistfed finbsp;admoneas eos ueritatispromiffoRî, fecundû quæ Deus exhibuit Cbri/nbsp;ftum, amp; uniuerfum genus hominum per Chriftû ex alia longe horribinbsp;J lore feruitute,q iila in Aegypto populi iudaict fuit,Iiberauit,redimensnbsp;illud a pdô uidelicet amp; æterna morte. Et certe, qui initio rranltuJeruntnbsp;apud Chriftianos fabbath um a leptimo in oftauum diem,prüden tere/nbsp;gerunc.uolentes nimii^ admonere illos fue I ibertatis, qua conftituuoninbsp;bus lepum Mofaicauj nib il debent. Deinde, ÔC redemptionis totius genenbsp;ns huniani,quæ facra eft ncarn3rione,rnorte ÔCglorifîcatione ChriGtnbsp;Nâipfa fabbatba,quynücetdnicos diesadpellamus,gloriofos uidelicetnbsp;refurrcftiôclefu Chriftia morte, ce bisbnfichscîsreaprdncsloquûftnbsp;Teftanturitac^ Chriftianornfabbatha,amp;: âbregatio Mofaicarûccnnbsp;ftitutionum, Chriftum non ultra expecîandum eftèrfed exbibitûin carnbsp;ne,crucifixumnbsp;nbsp;mortuum pronoftris peccacis,amp; excitatum a morte,ia

gloriofe in ccclis regn are, Ôé eccîefias uerbdgratiæde pétî remiffîcneôi æterna uita gubernare,nbsp;nbsp;nbsp;confolationibus fpiritus fandifouere. Hanc

I ibertatis amp; falutis pro fefîîonc debet Chriftiani retinere,amp; tueri.Q.uod uero fupradixi de figni ratîone, quæ attend! debuitin fabbathisludeo/nbsp;rum,difcesetiam exilloExo.xxxi. Videte utfabbatbummeumcuftodianbsp;tis. Quia fignum eft inter me 8»C uos in generationibus ueftristut (ctatis,nbsp;quia ego Dns qui fanctifîco uosjtem ex ilïo Exo.xq. ubi agir de cenftinbsp;tucionecelebrationis pafche:Erit quafi fignum in manu tua,amp;quafi monbsp;numentum anteoculos tuos, utlexDei fitin corde tuo.

Hæc dixi de origine Sc eau (fis fabbathorum apud Iudæos,ut melius accertiusdoceâ,quæ fintrcdaexercitia fabbathorum,amp;in quem ufumnbsp;proprie conftitui debcant,acretineri apud Ghriftianos.Si enim doceantnbsp;nos de bénéficesnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;5c feruiant addodrinam,qua populus de fide èC

niandatorumobedientiainftituatur, habebunt redû, utilem, iuftum, pium 8c neceiîàrium ufum. Nam his rationibusdoeemur,fanctificatio/nbsp;nem noftrf a Dcoexpcdare,fidem 5dtimorem Deiretinere, Scin pcvninbsp;tentia cumaftiduo profedu permanere.Ideft,Iegem Dei retinere in cornbsp;dibus noftris. Quæexiftimandafuntefte,dequibus Deus,profandifinbsp;eatione iabbathorumpræcipit: cuius adhuefumus debitores.Qportecnbsp;enim

tnnn aliqiioJ tempus efle amp; certos dies confötuere, in quitus de uoîurt tätedci doceamur, ubi tuncplcbsconßuerc debet, amp; uetbum Dei cumnbsp;timore amp; reuerctia difcere:amp; fruä:Limuerbi,qui eftfandificatio noftri,nbsp;petere cxpedlare a Deo.Non contcmnereautnegligere ilJos coctusamp;nbsp;coiigregatjones, in quibus conuenitur adhancdüciplinam amp; Itudiumnbsp;üerbi Det Namquicontemnuntamp;negligunt, grauitcramp;graiuffimenbsp;peccant: quia Dcum contemnunc,nechabentfuæ fal Jtis rauonem»

Omnino iraq; fugienda èi. uitanda funt pernitiofa ocia iliatquæ nüc plgriq^ in diebus fabbathorum confedantur,fcjlicet,fuisuoîupîatibus,nbsp;crapulg ebrietati feruientes:amp;alrjs noxfjsrebus.Non en im inltituuiinbsp;tur fabbatha ab ecclefia ocq caufla:multo minus impf) ocri,ut uolupta^nbsp;tis aut luxus caufla,fed propter gloriam dei,amp; lefu Chrifti: adeot^ pro/nbsp;pter noftram Calutem,

TRanfgreflio igftur èC prophanatiofabbathorum,eft in contrarq^ui ciis,quam uirtutesin hoc mandato prædpiuntur.Sunt autem uir/nbsp;tutes, docere ubi urget uocatio uerbum Dei pure: amp; in gencre, quodnbsp;oim eftjtotum uerbi minifterium ornare.Omi ftudio amp; diligentia pro/nbsp;mouere:minimumcp deformare,negh'gere aut contcmncre.^ec conte/nbsp;nendi occafionem alrjs pr^bere.fiue ut negligentius difcant uerbu Dei,nbsp;aut contemptius de publiciscætimonqs fentiant. Sed e regione contio/nbsp;nibus facris intereffeiaudireaedifeere uerbum dei.Sepe amp; reuerenter denbsp;illo loqui apud bonos: S^terrorein illiuspræfraÆs obftinacibus incunbsp;tere.Deniq^ cantillari de illo,et indecores ac fpurcos fermones uiiare.Sinbsp;cut Pauluspræcipit Col.ii). Verbum Chrifti habitet inter uos abundä/nbsp;ter,in omni fapientia, docentes accommonentes uofmetipfos, pfalmisnbsp;amp; hymnis, amp; canticis fpiritualibus, in gratiacanentes in cordibus ue/nbsp;ftris Domino. Item communibus facramentis cum ecclefia uti: amp;: illo/nbsp;him reuerentiam augere. Non commeflâri,crapulæ autebrietati indul/nbsp;gcre in diebus feftis:quod alioqui,utnunchabent res Chriftianorum,nbsp;Uullo tempore magis fieri foleuNecapudaliam nationem audacius,quänbsp;apud Chriftianos:fed cum infignicontemptu Dei amp; uerbi eius, 8lt;;cumnbsp;totiusecclefiæfcandaloamp; euerfione.

Ex quo colligere eft, htec omnia uicia defermare fabbathorumreif/ gion em: Non docere uerbum Dei,ubipoftulat uocatio, aut negligcn/nbsp;lius docere, fiueimprjsopinionibusamp; dodtrinis uerbi Dei fimplicita/nbsp;tem amp; puritatem corrumperc. Hominum dodlrinis parem cum uerbinbsp;dei autoritärem tribuere:nonrefiftereimpiadoccntibus, ubipoftulatnbsp;Uocatio, amp; cumpoffis dubijs confeientqs eonfulere, amp; erroreamp; impie/nbsp;tateambigentesliberare. Contumadternegligereautcontemnerc uerbinbsp;ùîinifterium: amp; publicas cærimonias, ad pios ufus inftitutas, 8t irreue/nbsp;GG i)

renter dé nils fentire amp;Ioquk Hocenimeft nolle uti beneficies Dci:amp; ccdefigautoritatem contemn ere. Qua tn fan's confiât diuinamefïèjih hisnbsp;quæ ftatijit, ut fint uerbo dei h onori amp; orn êt ac promouean t pietatis fiunbsp;dia, atlt;^ ut feruiant ad gdificationcm: ficut ilia ipfa conftitutio fabbatho/nbsp;rum, quorum reuerenciam,utilitatem amp; nccefiitatemnuncpredicamus.nbsp;In fumma,fuam operain non conferre ad conferuationem publici mini/nbsp;fterr):autabolereminifierium uerbi.Prauo uitæ cxemplo alios abducercnbsp;a religione fabbathorum:id eft ,a reuerentia uerbi amp; cærimoniarum,EÊnbsp;quomodocuncpminuereuerbi amp; cærimoniartimutilium dignitatem,nbsp;precium èi. autoritatem.amp;efficere, utcontemptius his de reb us alfj fen/'nbsp;tiant,iudicent amp; loquantur.Nâ hæcfunt pernitiofa fcandala: non noxianbsp;tantum in ecclefia, uerumetiam deformantianomen amp;gIoriamDei.nbsp;Quapropter nec pofiun t impun ira cxiftere:fed trah unt n ecefiario fecumnbsp;multas plagas calamitats,corporales amp; fpintuales,amp;; nouiflimo damnbsp;nationem amp; pcenas ætcrng mortis.

Hucpertinet inftitutio impiarum cfrimoniarumt quarum multitudo amp; jmportunitasofficitpi ædicationi uerbi Dei.Sicur hoc tempore nul/nbsp;lus modus eft cærimcniarum tn papifticis ecclefijs. Hine etiam tanta ranbsp;ritas do(ftrinæ,amp;:'tantum filcniium uerbi dei,eft in illorum conuentibusnbsp;quipapifticascærimoniasretinentatcptuentur.QuarenecpofiunteccIcnbsp;(iarum nomentueriiquiaaboient, aut certeobfeurant uerbi minifteri/nbsp;urn:amp;:faciuntutnon ualdeneccfiariumeiTeexiftimcnthomines,iJJudnbsp;quo uno ecclefise conferuantur« Eft amp; in eo prophanatio egrimoniarum,nbsp;fingerequod fint cultus qui ualeant ad pre meren dam gratiamrcmifiio/nbsp;nispeccati amp; uitæ exopereoperatoaumhis impijs opiniombusretine/nbsp;re,multiplicareamp;augere cærimonias.Sicutolimfubat, 8i.'adhucfit, innbsp;ecclefrjs,quæ uerbum Dei,hoc tempore fcclidter repurgaium ab his imnbsp;prjsopinionibus,nondumreceperût.Fcrdiuseftamp;iniquius, diesfeftosnbsp;in ftituere, qui tan qu am c u I tu s (i n t, fa n lt;fti s h on ori, amp; il lor u m fa u oremnbsp;amp; gratiam nobis mereantur. Hocenim eft abfirahere ccdcfias a cuitu unbsp;niusDei:8c meras idolâtras cxillisfacere.

PertinethucÔu facrarnentorum ufus.Quareno uti facrpmentis,bJaf phemareamp;^contumelia afiicerefacramentajpugnatcûmâdatodefandinbsp;ficatione fabbathoR^. Item eorrumpereredtum ufum facia mentoR^.plunbsp;rafingere quam funt. Et abuti tâ ueris q fieds, ad fimulatâpietatê, amp; adnbsp;qugftûtquod quoties fàeftû fit amp; fiat in papifticis ccclefijsnimis longumnbsp;cflet referre, Dicâde una Miffatutquæadimpiosabufusfuit collata, amp;nbsp;qupfiui auaroRî fciuiuit. Auxitfacrificüloiv numcRi in ecclefia: cûueranbsp;illa,nulloshabeat. Etdodoresuerbiminuit: quibusoîm maximeopusnbsp;habetecclefia, amp;eorûopera penitusnon poteft carere. itaep in hoege/nbsp;nere amp; illi peccant, qui miniiîros uerbi indigne tradât: nonconferuntnbsp;uidum

üidum amp; alimenta neceflària, aut iiidum iIlis eripiun t SfuedcniiÇ qui non iuuant pro facultatibus ftudia ilia utili'a neceflària, aut qui opprvnbsp;munt ea,quæ faciunt ad minifteriorum conferuationem»

ACciditnonunq,utpoflis difpenfare de obferuationibus publica/ rumcærimoniarum:uel neceflitatis priuatæ cauflâ,uel dileifflonisnbsp;proximorum» Sicut babes utriufc]^ exemplain euangelio: amp;plurimainnbsp;literisueteris teftamêti.Que etiâ excufat Chriftus amp; adprobatîutMath»nbsp;xij.amp;: alrjslocis» Et probat fere banc rationem,illamp;tsftimonio, Hof.vLnbsp;Mifericordiam uolo, amp; non facrificium, amp; fcientiâ Dei plus q bolocaunbsp;fta.Acdicit, Dominus em eftfilius bominis etiam fabbatbi: tûilîuddenbsp;fe didum in nos tranffert,proptereaquod omnia,quæ Chriftifunt, ilîinbsp;us beneficio nobis funtcommunicata.

Si igitaliquauebemensnecenitas,uelutilitas,auttuaautproximiur geat, potes cgrimoniasomittere, amp; tuis cômoditatibusfi'ui,autalijspernbsp;diledionem feruire. Sed in bis cafibus minifterium uerbi non uiolaturnbsp;propterea:ideo n et fabbatborû religio difloluitur* Acpoffumus noftranbsp;libertateuti fineoffènfione alion2:maximepioR2bominû» Necmagninbsp;refert,etiamfi offendas impiosrquin etiam prodefl: ôlt;:neccflariüeftiftosnbsp;aliquando contemnerernempe, ut grariægloria, amp;Iibertas Chriftiananbsp;ab impijs opinionibus inuiolata feruetur amp; cuftodiatur,

In fumma, diledionis opera funt cerimonijs pr^ferêda» Ergo in cafu quâdo non pofliintfimulferuari, ocia fabbatborû diledionis neceflànbsp;ria ôbfequia, ilia quæ diledionis funt prgtextu cerimoniaiû baud quaqnbsp;omittidebent.Peccarêtem ]Vlagiftratus,fi propter cgrimoniasneglige/nbsp;rent officiû luum:amp; cura 8^ defen fion ê fubditoïû illis poftbaberêt» Pec/nbsp;caren t etiam bomîes pr iu ad, fi diledionis proximorû, tam nullâ rationênbsp;habereut, ut cærimoniarum obferuationi pluris deferrent* Hoc enim exnbsp;empîo,preterq quod uiolarentdiledionis Iegem,etiam alrjs noxfl eflèntnbsp;quos in eandemopinionemfuæ impietatis traberent. Sicut Monacbinbsp;quifuosludoscærimoniarum, uolunt credi maiores efleoperibus dilenbsp;dionis : cû diuin^ cerimoniæ diledioni Sf neceflitati proximi cédât. Vtnbsp;fabbatba,8lt; olimcircûcifiocûpopulus ludaicusex Aegypto tranfiret.

Olet etiâ qugri allegorica fignificatiofabbatbi:propterea q? ritus Mo faici funt abrogati. Significê t itacp fabbatba, nô folû uacationê illânbsp;ab operibuspdï,qualisnûcpftaturarenatis, 8lt;Jillisomîbusqeuâgelionbsp;ùni noftrilefu Chriftiuerecrediderunt,amp;afpiritu fandogubernant:nbsp;V eFû etiâ illâ abfolutâ renouationc noftri, q erit in refurredione mor/nbsp;tüoiû.Tûc enim pdâ,amp; qlibet calamitates corporales amp;ipfa mors prornbsp;fus èi. ceflabût amp; abolebunt:amp; in ilia qete fpirituali,diuina et futura pernbsp;GG il)

COMMENT DE POENITENT. fe^cglonficabimus Deum.Quom'am tunc uidebimus cum, ficuticftlSinbsp;ilia perfecta noacia Dd Ubcrabit nos a quoUis maIo,Slt; æterna fcelidtaznbsp;te rcpIcbitjSc operabicur iicram fanélificacioncm Deiin nobis.

Hæc igitur quies amp; fabbaJai perpétua fanótificatio funt inchoata per e uangeliumrquse Efaias adpcllat,fabbatbum cxfabbatho.i.continuumnbsp;amp; perpetuum fabbath urn. In quo amp; perpétua quicre fruemur, amp; Deumnbsp;perpetuo glorificabimus. Cuius etiam menriofitin cpiftola ad Hebr*nbsp;ap.iiq.Ingrediemur enim in requiem eius qui credimus.amp;c.

HAdlenus in ea legis parte uerfatifumus, qug tradit proprie quo De utti honore amp; cuitu debemus profequi Slt;adorare: fequens parsnbsp;cotinetpeepta de opcribüs,quæ erga homines exareeamus,^pter Deû.nbsp;Sic etn omis obedientia ilia noftra erga legêprindpaliter ad Dei honornbsp;rê referri a nobis dcbet:ut ftatuamus nos ilia opera ideo potiflîmù pfia/nbsp;re Licllc, quia Dcusrequirat ea St quia placcant ei. Nàetiamficômunjsnbsp;lexnatuiy hæcdoceatacfuacieaf,St horretur nosucea faaamus;rn,ut fuznbsp;trus c3i-naies,neino ita dil!gcter,prompre aut fidditer accedit ad eoRz imnbsp;pletionc,atcp q cogiranf/eea in re Deo die debitores Si obfequiû nd/nbsp;lepftare. quoniamlilo obfequio placcat ei,8lt; feruiantiph: Sidtbnumnbsp;officiu fadant, Ncc diet cultus in ca obedientia, nifi principaliier ad nonbsp;luntatis amp; glorip Dei ftudiü referrettac ne fie qui de, nifi ex fide tn Chrinbsp;ftû prgftaret. Sed de hac polleriore ratioeeritmihi alio loco dicendtm*nbsp;CÔtinetaût hge altera pars Decalogi pulcherrimo ordinetres prgdpuasnbsp;partes.in quarum prima,agit de honore,obedientia et gratitudine, erganbsp;parentes,Magillratus, Stcosomcs, quicertaordinatiöedeioßiciüpa'-rentù nobis debet, pftant, amp; in uice pareniû fuccedunt. In fcquenubusnbsp;quatuor, detraclis perfon is hominu præcipii in gencre,ne qua in re altnbsp;queexproximis noftrisIfdamus, aut ullis rebus eiusnoxij fimus: quinnbsp;potiusomilludioamp; diligetia de quibusiibet bene mereamur, retinetesnbsp;pace amp;diIec'tionem.Nautlupra demon Itratüeß,omis ncgatiua,iddlnbsp;prohibitio opcris mali, in diuinis legibus, cÔtinet in fe quanda affirma«nbsp;uam,qua prædpit de certis operibus uirtutu,p diledionem prgftandis»nbsp;Sunt ein fpiritualia Dei mâdata, amp; ideo re^runt perfeda quandâanimonbsp;rum nollroRt puritatê Si pietatemtut qua no folum quædâ uicia externanbsp;uitemus 0^fugiamus,uei^ etiam cum fumma uoluptatecontraria operanbsp;bona operemur amp; ^ficiamus. Hine etiam nciatim preceptaellproximinbsp;dilediotutLeuit.xix.Diligesproximum tuûficutteipfum. Etdiledtionbsp;diciturlegispIcnitudo.Quiain quibus eft,opcratur non folum fugarnnbsp;quorundâuicioiîî,quæ Deus oditdedetiâpræfladonêmultai^ uirtutû,nbsp;quas DeusamatSdrequiritanobis. Deniq? in tertia parte agit de malonbsp;con cupifeen tiæ, intern i uicijtuticp primo oïm,per aecufanonc noftri amp;nbsp;reprehenfioneni

i^cprclicnfionem illius. Quia nemo eft, qui concupifcentia mail careat prorfus.imo qui non abundetmukisuiciofisaffedibusin natura. Deinnbsp;de lila ipfa concupifcentia,amp; aftedus uiciofi, leduntgloriam Dci:amp; uo/nbsp;luntati eins aduerfan t. Idco lila legis parte omnes proprie rei peragimurnbsp;ire Dei,æterng mortisdamnationis. Quanq homines fidegratiære^nbsp;nati, interim quoep doceantur, defrenanda èC cohercenda concupifcennbsp;tia:ne impcret et regnû exerceat in nobis,fed glorip oei ftudio reprimat,nbsp;Vtergo ordinem, quem Deusin legis doctrina reiinuit,fequar, di/nbsp;cam primo de honore amp; obedientia erga parentes. Nam ipfa quoep na/nbsp;tura omnium primo illis nos fubiecit: amp; defendendos aegubernandosnbsp;tradidit.Pofteaalrjs, qui parentumofficianobispræfi:ant:ut Magiftra/nbsp;tjbus,amp;alqs de quibus fuo loco. Verba autem legis funt:

Sîgnificatigiturhonorreuerêtemexiftimationcmdeparentibus:qua uidelîcetagnofcimusillosantecellerenobisjôddiuinaordjnationelunbsp;periores efle. îdcocomplediturfidemuolunutis amp;ordinationis Dei:nbsp;qua ille requirit honorificam exiftimationem deparentibus a nobis ,Sinbsp;promptam fubiedioncm.Exqua deinde,Sddébita obedientia fequitur,nbsp;amp;ftudium oratitudinis erga parentes. Quanquamigiturmultafunt,nbsp;quæ dignitatem parenfum nobis commendancamp;ampbficant; ut quodnbsp;funtplurima in nosamp;^ampliffîma mérita illorumtueluti, generation is,nbsp;rducationis, inftitutionis fimilium: tarnen his omnibus longepræ^nbsp;ftantius eft, quod Deus illos præcipit nobis honorandos. Et eo potifTi^nbsp;mum rcfpicerc debemus, quærentes mandato amp; uoluntati Dei refpondenbsp;reac fatiffare.Ne fcilicetpriuatas utilitatesgentihter fpedemus amp; amenbsp;mus potiusin parentibus,quam parentes ip(os:autquam uoluntati Deinbsp;feruire ftudeamus. Inhuncigiturmodum debemus adferre affectumnbsp;ad obedienriam mandat!, quo teueren ter, præclarc amp; pie de parentibusnbsp;ludiccmusôd fentiainus, propter Deum: cuius uoluntati cupiamusob/nbsp;temperate atepita parentibus fuumhonoremhabere. Nam finehaepicnbsp;täte ÔCteuerentiacordis,omnisexternaobedicntia,hypocnfiseft pociusnbsp;ÔC fucus,quam obedientia Deodébita.Ideo Si in Leuit.cap.xix. D O/*nbsp;MIN V S ait.unufquifqs patrem fuum8Cmatrem fuam timeat. Nonnbsp;aliud præcipienstimoris adpellationequam honoris. Cauetenim ue/nbsp;tus timor, ne qua in re parentes indigne trademus: fed omnibuso icijsnbsp;benede illis meream ur. Vtrumep autem iftorum et h on os ( oict prçftare.nbsp;In tali igitur animo,quem dtxi,exiftit uerus honor, parentibusdebtnbsp;tus,propter Deum: fcilicecamâtcr illosampîetfti, amp; bene de eis feniire,nbsp;timoréDEIpotius, quam akeriusulliusreicauffa. Ne opulentos po/nbsp;tius diligamus, amp;honorafos, fiuealrjsdonispræftantes, quam quianbsp;funtparêtes: auc,quia Deus iubet, uthonorent.Quod eft quidc nimisnbsp;GG ùtj

bulgare. îtafoîcnt.n. homines in omnibus carnaliprauitatefuascómo/ dirates fpeôlare,quærere 8ó fequi,magis quam u£præftent,quæ alrjs de/nbsp;bent,prgfertim in fpiritualibusamp;uere Chriftianis uirtuttbuSjde quibu*nbsp;Deus prædpit. Sed qui illis affedibus agun tur, amp; obtempérant eis,nonnbsp;iugulantes eos^fti opes,potêtiam,honores, nobilitatem, Si. h is fimilianbsp;idola cordis fui honorantiparentesaûtfuos minime. QuinetiamDeûnbsp;contumelia afîîciunt,dupliciimpietate:propter Idolatriam qugeftineis.nbsp;Si propter contemptam autoriratem parentum. Infumma, nihil minusnbsp;q ueram iufticiam Sideo debitam prçftant: utcunc^ uideantur fuos pa/nbsp;rentes quoqjhonorare. Oportet igiturdeteftare h âcfimulatampietatê,nbsp;odifTeàrelinqreiamp;pcarijUtab ea Iiberemur,amp; iioluntatcdeiiàciamus.

Et hæcde cordis reuerentiaamp; bonorerqui eft fummus gradus pieta^ tis in hocpræcepto. Poft hune fequi debet, honos in fàdis extern is: innbsp;obedientiti^ eftprior obedientia deindegrautudinis ÔC bene merendiftudi/nbsp;um. Debentenimfill) parentibusmutuamuicemreddere. Obediennaenbsp;eft,obfequi parère præceptis parentum, monita capeflèreamp;fperficere;nbsp;non impatientem eflè correptionurn. De hac fcribit Paulus,Eph. vi. Fi/nbsp;lij obedite parentibus ueftrisin Dho. Id eft,uolunrate Si iuflu Domini.nbsp;Nam inde potiflîmum illudfequitur.hocenim iuftum eft.Nêpe,a deonbsp;preceptum.Idêuoluntamp;inaad Col.iij. Filrj,obediteparêtibusperom/nbsp;nia, h oc enim placet Domino. Qui ergopijsanimis Deû limentamp;conbsp;lunt, ilîi in licitisSchoneftis, perindeobtemperantmonirisparentum,nbsp;ut uoluntati Deiftmo uocê,monita,correptionesamp; uoluntatêdeiagnonbsp;feune in mandatis fuoR2parentum.Nifi aüquidpugnansilhfcum uolurtnbsp;tare Dei,8lt;f côtrariumfidei, præciperent. Tuncern recederenr ab officionbsp;paren tum: Si fua autoritäre atep honorefemetipfos fpoliarent. Nam amp;nbsp;in genere oportet Deo in rebus omnibus magis obedire q hominibus.nbsp;Gratitudo,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Alterum in externo honore,eft beneficentia illa etgratitudo, qua ftu

demus parentibus noftris mutuam uicem redderc:amp; iuuareilios,re,o/ pibus,confiho Si auxilio. Sicutdeina,ut de parte debiti honoris, Cbrinbsp;ftus hoc mandatum exponit. Matth.xv. Si ueritatem eins cotraimpieta/nbsp;teshypocritarumdefendiequiperfuasimpiasdodrinas, mandatum dcnbsp;honorandisparentibuSjIdeftjdebeneficentiaparentibus debita,prftexnbsp;tu confecratorum Deo Si têpIo,corruperant.Sumusitacp prgcipuæcu/nbsp;iusdambnficentiædebitoreserga parentes:cumalioqui communi legenbsp;diïedionis quibuslibetdebitoresfimus.Sed parêtibus maioraetprimanbsp;dilediÔis officiadebemus,antealios omês.i Timoth. v. Si qs autfuonbsp;rû,8c maxime domefticoRt curânô habet,fîdê negauit. Si eft infideli dcnbsp;terior. Quid fi parêtibus neget officia neceflària diIediÔisCcû iâ ceperintnbsp;egere amp; deficeref Hgc denicp, gratitudo inquâ in parentes,etiâ tegit Sinbsp;exeufat»

' cxoifat, fi qua funt uida parentum: amp; ahquantulum morofos tolerau Non ficutille, qui Noah ebrium contempütatqj denkt.

Sed hæcpræcepta non modo contemni üidemus a promifcuo uul^o: Uerum etiä ab iftis, qui credi uolunt religionis capita 8C antcfignani die.nbsp;Hoceft, aMonachis, qui nullis non ftultisfidionibus, demonafticanbsp;pietateamp;obedientia,præceptumdehonorandisparentibuscotrumpût:nbsp;quorum infaniam et ftulticiam pontifexRomanus fufffagio confirmât.nbsp;V t alia multa contra officium fuum audet.Nam amp; matrimonia qug cennbsp;tra autoritatem paretum contrahuntur adprobat, amp; iubet rata eile: cumnbsp;his in rebus nihil poffît neq^ laxarc,neq^ alligare.Pertinet cnim ad offï^nbsp;dum óuilis MagirtratuS, de legitimis matrimoniorum contradibus pronbsp;nunciarc. Docere poteft pontifex quæ fint reâaamp; iufta matrimoniaffednbsp;leges matrimoniorum nullas darepoteft. Non magis quamego, præ-^nbsp;dicationis euangelij minifter amp; dodot

, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;DE PROMISSIONS

A Diedaeft autemamp;promiffio temporalis fcclicitati§huicpræcep to:uidelicet illa,utfis longguus fuper tcrram.Ideft,nete Dominusnbsp;puniat immatura morte, amp; alrjs calamitatibus plagis corporalibustnbsp;fed hanc uitam conferüet,amp;.' rebus neceffarf)s in il Ia fortunet, profpeznbsp;re agerefaciat. Sicenima Paulo exponitur hæc promiffîo, ad Éph.vi.

Honorapatrem tuum amp; matrem tuam:quod eftmandatum primum ci5 promiffionc,utbene fit tibi,amp; fis logguus fuper terram.Significat cm,nbsp;tllorum res amp;fortunas adiuuari a Deo in hac uita,qui fuosparenteshonbsp;norent.Hinc neceflario fequitur diuerfos alios pcrdi,acpuniri muluplinbsp;citer ac malis modis a Deo.

Proindein ipfa promiffîoneeftabfconditairæcommînatiotfedquæ nihil obfcure loquitur nobis, lam quos Deus odit, etiam in fpiritualPnbsp;bus punit:amp; tandemauciatibus æterng mortis.Priuat eos luce fui uerbtnbsp;Sc gratig:neuerurnuideant,intellïgant,conuertantUramp;^faIuifiant. Quenbsp;admodum in fpiritualibusiuuatquosdiligittacdonatillosfuieegnitionbsp;ne 8C æterna uita. Quanquam fuis operibus nihil tak mereantur:fed uenbsp;rum eft tarnen, quod contrarqs fadis prauis hominesquaslibet peenasnbsp;merentur, corporales, fpirituales 8c æternas. Et has grauiffîmas peenasnbsp;deberi his, qui autoritatem parentum contemnunt, abunde liquet, exnbsp;epiftola ad Rom.cap.i. Nam eo loco inter eos comertiorantur qui funtnbsp;traditi in reprobam mentemn'n qua ultione Dei eft graüiflïma poena*nbsp;V idelicet,priuatio cognitionis Dei ÔCæterriæ üitæ.

Docet ergo timorem DEI Scfidem hæc promiffîo. Timoreni autem pnæ, quod rebelles 8C immorigeros puniat: Sc fidem merce/nbsp;disôCpræmiorum{nhacuita,pro corporalibus neceflïtatibus. Quænbsp;pfæmia, qui ordinepetunt, utgloriæ D E lin omnibus primamra?;

tioncm habcant, -3c p/crari fine caniaii refpeôrii priuatarwm cemmodita/ tumilucJent, c'ïam in fpir/tiulibusian2nrur,3cproîr:oucturadætcrnânbsp;uiram.Sicut Comcîius, AÆx,Q.ui aurcni mandarum Def contcmniit,nbsp;penitus reprobi effituincura Deo; idco infcch'ccs func in qmbnsUbcCnbsp;vebusfviis, Efto U l'dean tur al rquan do florcrcin temporaLbus, rame hocnbsp;non cftpcrpetuiimraut quia Domin us uult taies ærernisauciatibus,innbsp;durationeamp;atcrnamortepuni're»nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i

Suntaufem uicia tranfgreffiones in hocpræceptoî contemncreaii toriratemparentum contumeba i'dos afiîcerc. Immorigerurn Sf conxnbsp;tumaceni erga cos efle: Sgt;Cquomodocunq,' indignis modistraefîare pa^nbsp;rentes, contra jquamfupradedebico illis honoredî/tumeft»

patres, maxime qui officium fuum faciunt. EtparentesquilibctnoftrS, legequadinaturp,uicemfuâamp;autoritatem,inisccmittunuCmnescmnbsp;uolût fuos defedi a Magiftratibus:bonis Jegibusinfhtui, régi et gubernbsp;nari. Debet igit timeri a nobis ÔC amari,amp;reliqs officijs cbediêtie Sfgranbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gt;

funtminiffiiDei:inhocordinatiaDeo,utmuItiscommoditatibus, n5 aliterquamparentes, nobisferuiant.Soliseniminiuffisamp;^malishomi

nibusfuntterrorirquosetiamdignispceniscomprimeredebent.Bönos autem ampliffimis benefierjs aftciuntiper hoc quod horum temporumnbsp;pacem con feruan t ettran quillitatem. Ac defendunc hngulis,res fuas prtnbsp;uataslueîuti uxorcm,hberos,opes, famam.Sic.

Si ergo opus et ordinatiotjêdeiiti illis intueamur,faciletribuer]mus ipfisdcbitum honorem, débitaobfequia: acicicmuseainrcDcuninbsp;a nobis coli amp;: bonorarn Hæc igitur prodeft iuucntuti omnipopulonbsp;diligenter inculcareiut magiftratus metuât offcndere,amp; offi'cfjs eorû nonbsp;fintingrati» MaximenefintingratiergaDeum: qui nos officio cimlisnbsp;Magifirarus defendit,regit SiC feruat in his terris. Omnino enim qut (3^nbsp;lîili potenatirefifrunt, Dei ordiriaaonirefiffunt: amp; iram in feDeiprounbsp;cant, acdânationêfibiacquirutSicut Paulusdocet, Ro.xüj« Etibidêdcnbsp;gratitudtnis officijs nos admonarut funt redderetributa, ueôligalia,8£nbsp;alia in repubhca iuflu amp; uolStateeoi^ Facere,p queimpcnâconferuanr»nbsp;Sed quantum ueri bonorisMagiffiatibus debcamus, quia funtordigt;nbsp;natio Slt; miniffri Dci in his tctris^locupletcdocet PaulusRomanos.xitjnbsp;Item Petrus, i Pet. ij, Atqueadeo Chriftus, ubiiubet reddere GæCari,

fjug funtCcfaris, id eft,timoré,obédi'enria graritudincm,utexplicat5 EæNec habemus quic^ melius in his terris, poft uulgatûregnû gratiænbsp;Chrifti,hac Magiftratus ordinatiôe:nec poflumus ea ullo modo carere,nbsp;pro tempora !iû amp; corporaliû reBz incolumirate, in qua fcruiûtatc]^ mininbsp;ftran t nobis. Vt etiamfi mali principes tyranni côtingerent nobis, tanbsp;rnen facius foret, taies pact ac tolerarç, quam Magiftratus gubernaculonbsp;n toEum defticui.

Verum G illi ira mail eftènt, utquæ lefus Chriftus regno gratiæ fuae nobis largjtur, auferre uellcnt: hoceft,ft uellent nos fpoliareeuangelqnbsp;doctrma $i:uru facramentoi^:fiue,corruptis amp;impi)sdogmatibus, counbsp;tvaeuangclii ueritatê patrocinari, amp; abufui facramentoi^: rcâius tûc fe^nbsp;cerimus b iplam morte perrulerimus potius, q cain reobfequamureisnbsp;aeparcarnus. luxta illud Chrifti; fi quis uenù ad me Si non odiepatrerrtnbsp;fuum,2lt; matrêjSi uxorcm,amp; filios,amp; fratres,et forores,adhucautem Sdnbsp;9nimam iuam,non poteftmeus eftedifcipulus.EtquinonbaiuIatcrucénbsp;füâ,S; uenit poftmc,nô poteft meuscftedifcipulus.Luc.xiiq. Etgcneranbsp;lis régula docettoportere in oïbus,Deo magis obedire,quâ hominibus*

Sedhicdehoaore Magiftratibus debito agimustfine confideratio/ nctyrannidis, qua quidam gloriam Chrifti, Si Itbertatem qua clitusnbsp;donati fumus,opprimere connituntur, atep audaefter præfumunt.Pro^nbsp;inde extra cafum h uius uiolente SC impiæ tyran n idis ftudeamus obedirenbsp;Mspiftratibus:Slt;i obedientiamreferamus a(iDeum,uttimorem amp; fidënbsp;exerccamus. Intelligentes imperia, nonarbitrio hominumerefta efle^nbsp;nec humana ui confiftere: fed ordinationem Dei effe ilia imperia in hisnbsp;tciTis,tueri aedefendi iMagiftratus operaatc^ auxilio Dei. Eoqjrebel/nbsp;les Si a Deo puniri, fi ordinatam pnam Magiftratus aliquando eua/nbsp;danc. Defeditiofisteftimonia habetnus, uidelicet omnium temporumnbsp;liîftorias, quæprobantquod pcenasuiolatæautoritatisMagiftratus e/nbsp;t-adere non polÈunt.Et Paulus inquit: Rom.xirj. Ideoq^ neceftîtate fub/nbsp;dit! eftote,non folum propter iram,fed etiam propter confeientiam. Eoinbsp;«nim fignificat puniria Deo multiscorporalibus calamitatibusrebelznbsp;lesac feditiofoszSi confeientiaseorum contaminariSi pollui peccato.Anbsp;quo nifi iiberemur, per pnitentiam Si corredionem illius peccati, necnbsp;Uluari coram Deo a morte poft!mus,aututtam accipere.

In hune igitur modum iubet Paulus obedientiam referre ad Deum, Si fidem exercere S-i timoré rednere. Quia ira Si ultio Magiftratus Gt ornbsp;dinaraa Deotquam qui euadantjrebelîes SifeditioG, nequeanttn con/nbsp;feieritiara peccati cuadere,quc impnitentesabforbettandéæterngfalunbsp;t s de.fper atione,ut alias calamitates tacâ,qbus in hac uita adobruunturnbsp;lt;-orporalibus: ut fupra in geiiere diclû eft, de illis quorum pââin tertiâ

B^quartamgencranoncmpiiniuntur. Et Salomon ait: TimeDominu fill mijamp;f regem,non immifccas te illis quidefinunt,Cid eft,cum fedlnbsp;tiofis,^Rqïcnte enirnconfurgrtperditiocorum: exitiu utriufcp quisnbsp;nouitCProuer.xxiiq.Et Petrus teftatur, fern ire Magiftratus,ad uindidanbsp;maleladorum: atlt;^ ad laudembonorum. Hæcomnia reftmonia figni/nbsp;ficantipfum quocp Deum odifleeos, qui Magiftratuirefiftunt: Si ordinbsp;nataspnasfua opera accelerateamp;irrogare. Necpofte euadere, quinnbsp;puniantur: quia ipfaquoqpdiJatiopnær.on eft impanitas, fedcain/nbsp;uitantur quidam adpccnitentiam:nefiimpoEnii;cntcsmaneant,f(ne con/nbsp;fcientiaSdfinedolorepeccati, 8c fine cenuerfione adgratiæ fidem, neenbsp;faluari ab æterna morte queant.

admittunt. Quia grauius eft uiolare euangelij autoritatem amp;contem/ nere,quamlegis:freutdoccturad Hcbr.fi. amp;x. Quanquamqui autorinbsp;tatem retfta in ecclefia docentium,dequibus fob's nobis fermo cft,contenbsp;nuntjifti fimul amp; legem amp; euangelium contemnunt. Quapropter ne/nbsp;ceftè eft,Sc corporaliter amp; fpiritualiter,hic et in futura uita infccjices eflenbsp;IgJtur qui ecclefiasgubernant. Si uerbo Dei erudiunt, illis primumnbsp;debcturille honor, uteredâtura Deomiftiefte, in falutem gen cris hu/nbsp;mani, tanquamminiftri Chriftiamp;f difpcnfatoresmyftcriorum Dei, utnbsp;uocanturi.Cor.iii).IgiturSlt;fobedientiamipfisdeEemus,quatenusprpnbsp;dicantnobis pnitentiamSi ^atiæfidem^ Dequibus foilsdidüefi:nbsp;Qui nos audit me audit: Si qui uos Ipernit, me fpernit. Quiautem menbsp;fpernic,fpernit cum qui me mifit. Quatenusigitur beneaffedi fumus ernbsp;ga min ifterium uerbi Si ipfos miniftros,8c doctrinæ quam adferunt fi/nbsp;deles miniftriparemuSjipfi met ChriftoIefuamp;Deopatriillum honorenbsp;habemus. Non ergo nccille honorprædicatur, quêDodoribuseccle/'nbsp;fiæhabeamus,nifiquatenusipfiredêptorfChrifto Si Dsopatfi iliumnbsp;debemus.

Hue facit Si illud Hebr.xiij. Obeditepræpofitisueftns. amp;'cedrte eis. Ipfi enim uigilant, quafi rarionem pro animabus ucftris reddiruri: ut CJnbsp;gaudio hocfaciantjSC non gementes.Hoc enim non proderit uobis.Denbsp;præmio autem amp; mcrcedefeu gratitudine quam debentecclefiæfuisnbsp;dodoribus funt muira teftimonia.Chriftus inquir, proprie fer mon cmnbsp;h aben s de ecclefiæ dodorib us, Dignus eft operarius mercede fua. Item

Pauliis,GatvÉCommunicetautem dodori,is qui docetur uerbum, i ti omnibus bonis»Ec i»Tim.v* Qyi benepræfunt prefbyteri, duplid ho/nbsp;noredigtli habeantun Require aût, fi placet, hmÔi plurai. Cor.ix. Sic,nbsp;Ad hocpræceptum denic^ in generereferri debet, amp; ille honor, quinbsp;lîis omnibus debetur,qui iuuentutem bonis literis,nec literis folum,ueznbsp;rum etiam alqs artibus neceflarijs amp; utilibus in hac uita, quas mechanicnbsp;casuocanc, erudiunt, inftituuntatq?informant: ceurudern materiam,nbsp;nulh rei idoneam uel aptam nifi prius bonis artibusornetur 8«^ excolaznbsp;tur.Necpoteft talibus, quieain referuiuntiuuentutiamp;reipublica?,parnbsp;beneficium pro meritis dignitate reddi.Conari autem debent,qui hisnbsp;niagiftris,in quibufcuncp ambus docentur,aliquam gratiam referre.

Huius loci funt præterea,quæ Apoftoli docent ac tradunt,deofficqs coniugatorum inter fe. Item de offiefjs dominorum amp; feruorum. Denbsp;quibusomnibus requiranturteftimonia,amp;:expo(itioncs, Eph.vi.CoI.nbsp;iq.i T imoth.il] amp; v.Tit.fj.i Pet. iij.amp;^c*

Ncc prætereundi funt hoc loco Tutores amp; compatres: quorum ilU pupillis uidüis parentum exhibentofFicium,hi uero prim a religion isnbsp;elementa pucriscum adiuncflo officio parentum tradunr. Certeprofi/nbsp;tentur fe tradiruros.Quapropter titricp pro officio honorari debent.

Poftremo difeat iuuentus, quoshbet maiores natu reuereri amp; hono rare,tanquam Patres. Affurgere illis, neep duriter obiurgare eos, etiamnbsp;fl qua in reerrentacpeccent, Sicenim amp; Paulus præcipit. iTimoth.v.nbsp;Senioremnef^üius obiurges: fedadhortareutpatrem. Et in legefcnp/nbsp;tum eft:coram cano capite confurge,amp; honora perfonam fenis.Quia tiznbsp;mebis Dominum Deum tuum.Ego fum Dominus. Leuit.xix.

Verum hæchatftenus in quartum præceptum, dehonorandisparê tibus,amp;illis omnibus quosparentum loco habemus. In quo toto gene^nbsp;fe diligenter attend! debet,prf dpuam effè cordis pietatem, qua parentesnbsp;fuperiores noftros, cumtimemus turndiligimus, amp; obedimusillis,nbsp;quia Deus nos ipfis fubiecit. Nam fine hoc honore cordis, opus exterznbsp;num,uel obedientiæ,uel gratitudinis noftrg,non fatis Chriftianum eft,nbsp;quia ôtin Ethnicisillæuirtutes exifterepoffunt, qui Deum noncognonbsp;Uerunt.Chriftiani itaep præclleréiftosdebent:amp; ueris uirtutibusornanbsp;tiefte. Namamp;pharifæorum amp;Hypocritarum iufticiæfunt, fine hacnbsp;pietate cordis fine fide in Deum opera legis præftare.

Confideremus autem 8«Jparentes alios, quos parentum locohaz bemus, uicem Dei in terris gerere. Quid funtenim, nifi inftrumentanbsp;Dei:pcr quæ Deus uoluntatem fuam in nobis impletCtuetur amp; conferznbsp;Uatjuf dum uitam æternam nobis confertCQuæ in nobis augeantatznbsp;q? confirment,timorem SC reuerentiam eorum omnium, quoi um autoznbsp;^itati impcrio Deusnos fubiecit: SCiubetut doc'trinæ amp; monitiseo/nbsp;HH

rum obfcquamur.Acuetatjie I'ngratifimus.Dicam autc aPo loco,quid debeantuidflim parentes îiberi's, amp; Magiftratusfubdi'tis quia hoccft'*nbsp;put iam,in fans iuftam magnitudinem excreuit»

IN SECVNDAM PARTEM POSTERIORIS tabullt;e iegis:in qua fuut gtneralia^denbsp;dileâione,crga omncf.

CAP.x. Ecundæ partis pofterioris tabulæ legis, feci quatuor ilia præeeptaî quorum enarrationes proximefequentur.Nam diledioneergaom/nbsp;n es,fine perlon arum rcfpcdu debent prgßari. Vt Magiflracus, priuatgnbsp;innocentie iufticigrefpedu,non debet ccdcni facere.ncminem ulla innbsp;re ledere.Sed ut officium Magiftratusgerir,publKusm(nifter,neccnitanbsp;tern habet pun ire fontes; amp; pro grauitatepeccati, feu admifiorum con/nbsp;tra ciuiles leges,quofdam cocna mortis afticere.

Sicut ergo de certis offiij s fingularum pei fonarum, inpræccpto illo fuper!ore,dehonorandi sparentibusjdiâum eft; (Quia aliud eft pa/nbsp;rentum, aliud liberorum officium. Aliud ciuilisiVlagiftratus, Sfahudnbsp;{ubdttorum.Iterr!,doccntium aliud, amp; aliud difccntiumQ ha poft hacnbsp;in genere de dileâione, partibus eius loquemur. Debem us igitur di/nbsp;lecticnêquilibetexgquoquibuslibet:tamparcntes,qfilii,Mapiftratusnbsp;8c' fubdtti,do(ftoresamp;^difcipuli,uiri amp; mulieres, fenesamp; iuuencs,ncn Unbsp;mulata. Partes aûc diledicnis uoco,abftinerc a quahbet effenfa in proxinbsp;mum;amp; alqs ofiieijs eius,bcne mereri deillo. V t diJedionis eft, abftincnbsp;re ab ultione,quam fumas ab co qui telpfit,amp;'a quahbet uiiniufia; cauc/nbsp;readulterrjadmiftionem, furta 8lt;^ rapinas, Itemuitare mendacia, 8.'manbsp;lediccntiam.Rurfusdiledioniseft,eauirtutum oflicia pr^ftarCjperquænbsp;prodcftèproximis,8lt;: quaslibet reseorum tuen poflîîmusamp;fiuuare».

Sæpeenimdidum eft,præceptis prohibitiuis operummalorum,re/ quirifimul ancbispræftarionemcontrariarumuiriutum. Neceftetnifinbsp;fucatadiledio, fobm often fa mproximi caucre; amp;^nullis ccmcditatibusnbsp;eins iillo diledionis obfequio feruire. Pr^ftât aût amp; in republïca diledinbsp;onis officia principes, qn fontesamp;noxios holes dcbitispccnis afftciut;nbsp;8lt;; quando légitima bella gerunt,pro arcendis latrocini^s^Squot; pro defen/nbsp;ficne fubdjtorum. Sicut cumiusdicunt, temporibuspacis;amp;oppreffisnbsp;quomodocunep adfuntfua autoritäre.

Quanta uero diledio proximi uera pftetoim urilift 8lt;f neceffariorum officioR2, abfoluriffîmedocemurexêpîo Domini noftrilefu Chrifti, Anbsp;Paulo aût, uarfts in lociseius fcripris;a quo etiâ legis pfeniiudo iiocaf.nbsp;Quia nihil uerebonorûopeF?2,quæ fummant in charitatis lege omnia,nbsp;poteftomittere,amp;non preftare. Pafeitigitefurientes, 8c nu dos opennbsp;triftes confolat, errantes corrigit acdocct;0c h i sfimilia alia facit, per quenbsp;utilis effe proximo poteft.Breuiteromla ea,deqbus Chrifius pcipit iUj;nbsp;uformulà legis naturp;Omia qup uultis,ut nobis faciant homies ,8c uc-s

facile illis. Et Deus fcripta lege: Diligesproximum tuum ficuttdpfum* SEQVITVR PRAECEPtVM HVIVS ORDINIS

Nihil gpriuatauindiâa, feuultionisftudiûpriuatum in hocman^ dato prohibeuNâ publica ilia uindicta,quâMagiftratus exercent.

eft Dei uindiétatnêpe, ordinata amp; prpeepta a L)eo. Si em Deus imperia tunftida, in hoc mûdoconftituitamp; feruat, neceffe eft utordinetacconftituatpccznbsp;nas contra eos,qui labefadant autoritatêimperioR2,amp; publicumordinênbsp;amp;tranquillitatemperturbant. Vtdehactotaraiioneclaredocemur,adnbsp;Rom. xiq. Principes igit ôi ciuiles Magiftratus,quatenus officium fuumnbsp;faciunt,amp;f puniunt fontes, qui ftatûreipublicæ euertunt,funt exdpiendinbsp;abhaclege,utquibusnihilloquit.Imofuntponcndifupralegem,quianbsp;de pnis fontiü habent iudicare Sgt;(. ftatuereleges:Sed fi contra leges prinbsp;üatis affedibus indulgeant,amp;:uim innoxqsinférant, iniurqsalios onegt;nbsp;rates,exiftimâdi funt homicidp amp; la trônes eflercerte corâ deo,ctiâfi coranbsp;hoîbus taies nunq pronunciant,fed iudicio dei talibus condenabunt.

Ergo fl publicâuindidam exerceant Magiftratus, rânon peccant,^ qui in alqs morem gerunt obfequunt Deo.Modo afièdibus fuis ni/nbsp;hil indulgeant,amp; diledionenon careant, quæ malitalioseflèfacinoro/nbsp;fos,ucilla pocnaMagiftratusnihilopushaberent.Quin etia, quia prinnbsp;cipes8^ Magiftratusfunt miniftriir£ èi. ultionis Dei, non hominûfednbsp;Dei uindidam exercent:quæ non modo licita eft amp; neceflaria, pro connbsp;feruatione imperioiç 8d public? tranquillitatis uerum etiam pia, bonanbsp;ÔC fanda coram Deo.Nâ omnia opera Dei funt ualde bonatetiamfi nulnbsp;lam utilitatem nobis adferrent. Sed habetmagnascômoditates orfcv'sejtnbsp;h ac uindi da. Primum facinorofis redditur quod fuum ipforum eft:n ecnbsp;afficiuntur iniuria, quandopuniuntur, feddebitamcrcesredditeis. De/ Cowmodittunbsp;inde uis iniufta arcetur hoc modo abalijs, innoxn a uioicntia impro-quæ fecerunt,ut ilia uindida habeat exeufationem coram Dco.Siquidcnbsp;ipfe refiftit, refiftere iubet, audacium improbis conatibus, ut boni innbsp;pace uiuant,atq5 glorificent prodono Magiftratus Deum.

Priuata uindfdainiquaeftamp;impia.utquaexira amp;cupiditatepriua frîMtd uin» taaliusinaliumQ:uit,damnoacpccnaafficit.Dequadidumeft:qui ac prebùnbsp;lt;cperitgladium,gladioperibif.Âccipiuntenimmaleamp; impie, qui coii/nbsp;trains amp; autoritatenigladiumufurpant.uidelicet, nontradiiumapote/nbsp;ftate. Hæcpaucisattingerelibuit, contra iftorum impudentiam, quinbsp;Magiftratus ciuilcs fugillant ac reprehendunt, quafi lint ty rann idisSdnbsp;yltionis iniuftæ m:niftri,necpoffint Chriftianieftè. Sed ifticrafteSlnbsp;*'iipie errantjChriftianifmum plane ignorantes.acdigni præterea, quinbsp;^pitispccnapledantur, quia funt feditiofi dues. Nuncigiturlcorlim

comment OE POENITENT-eraâurnn^ £raft3Îgt;irnus,qtïæ funt propria fiuius mandati,quod prohibrtcædes, fii'uendiinnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Proindc Chriflus hoc præceptum cnarranSjCertos ahquot gradusiîgt;

midaiisDeh Iiusfadt:acpnmum,interprefaturillad,deinteriorecorâisu!cio, nciîv pe,deira3d eft,ulcifcendi cupidirate. Inde de fignihcanonibus iræêd eanbsp;lumntjsracpoftreiT'um de eæde. Sign ificacenim motus internos prauosnbsp;in homineeffe : qui non modo rapiantiilum admandatorum Dettranfnbsp;greflîonem, ueruin etiamreum efficianttranl^cflionis. Nos igiturabnbsp;illoexemplo., de omnibus mandatis Del iudicare dcbemus: amp; ad confi/nbsp;mikm modum,etiam in alqs poncrc gradus, amp; legem Dci tatn de internbsp;nis uicrjs, quatn de extern is interpretari,

Steuerpec nbsp;nbsp;^0*3 igiturfatiseft,manunon facerceædcni. QuialexDeicil:fpir!

toiainttrio^ tuabsdodrinagt; prfeipiensdccordiumpurirate. Quareamp;reprehendic K primum in ternos cordis uiciofos motus. Vt cum Icx dicit non occides,nbsp;intelligendaeilloqui amp; decauiîis cædium:utde iracundi'a, maleuolen-*nbsp;tia amp;odi}sin proximum.Item reprchendiimmifericordiamamp;neglcôûnbsp;in defenfione uitæamp; falutis iihus corporalis proximi. Requiritenininbsp;Deusutex intcgroiufti, fandi ôdimmaculati fimusrextra amp; intus, innbsp;corpore 8^ anima, ne ulla in parte culpabiles fimus. Acdiciturearelexnbsp;Domini fan âa,integra,feuperfecla,amp; immacuîaia: quia banc perfectanbsp;iufticiæ fpiritus obedientiam a nobis requirit.

Pofita eft igitur in literalegisncgatiua hemieidrj corporalisîfcdilia præcerea referri deber,ad iufticiâ,feu innocêriam,totius hominis: ne uPnbsp;3o pacio repreheridi poiîît. Non eft autem fine uicio, cuiusrca ciluoJunnbsp;tas:quicp odia reiinec,amp; uindidfæ cupiditatcm.MuItomaoisreifuntamp;nbsp;culpa biles, qui probris Sc conuitiis alios infcflanturtdcnicp qui lires, cÔnbsp;tentioncs ÔCrixas exercent, itaep leges multo pluraredarguunt in no/nbsp;bis,quam uicia illa externarquæ in litcraexprimerefolcnt.Chriftus ait,nbsp;i gt;lt;lt; omnisquiirafciturfratri fuoreuseritiudicîo: ergo ipfaqucq? ira eftca/nbsp;pitale uicium coram Deo,amp;^ reum cfficit hominem poena æicrnamor/nbsp;tis. Nifiquem euangeîrj gratia per Chriftum abfoluit: ^pocniientiaonbsp;peris mali. Nam amp; loânes inquitiOmnis qui oditf» atrem fuum heminbsp;cidaeft.De illis loquens, qui non credunt euangelio amp;:fincpecniren/nbsp;tia manentiira,amp;odtjs conceptisin proximum, indulgentes. Alæq^^^nbsp;fîcrcdant in Chrinum,8Cpeccato illo intetnorefiftant, nercgnecin ip/nbsp;fis,eruntinnoxr) ben eficiogratiæamp;incufpabiles coram Deo.

Porro in externa tranfgreflionc, numerabisquaslihet fignificationes iræSCodiorumrquæuocantrancoris amp; fimultatumfigna- Itimorrnesnbsp;^°^f*J'^^has,omnia probra,conuicia, calumnias, dicteria, S'proditio/nbsp;ncsrôC quicquid m hocgenerediciporeft, quoinfermoneae uerboquinbsp;dam noxi|efleproximis ftudent, 8c perfenam illius lædere, donee per/nbsp;ueniaturad cædem.Cum hisnumerari dcbcncprpbereconfenfum ral«gt;nbsp;bus

bus iniurt)s,amp;: iuuare eas,uel adprobare. Item, non cxcufarc eos,amp; de/ fendereabiniuriaamp;cgde j quospotucrisdcfehderc» Quanquampharinbsp;faice iufti credant fe eflè I'nculpabiles fi cædis manu propria fadræ nonnbsp;fint rei:edamfi his omnibus altjs uicijsquæ dixi abundent. Et tale impiznbsp;tatisamp;fecuritatisexernplar proponitur in Saul rege: xviq. libripriminbsp;Samuelis. Non Cinquit) fit manus mea in co:fed fit fuper eum manusnbsp;Philiftinorum* Loquitur enim de Dauide, quern uolebat aliorum ma/nbsp;nibusoccidi : ucipfeinculpabilisfdlicetpermaneret, S^neillius innoxiànbsp;cædefe polluerct.

Et hadenus de uicijs amp; peccatis,qu^ pugnanc cum ïege,non ocddes: quorum duplicia pofuimus interiora amp;exteriora. Nuncad confimilemnbsp;modum, deuirtutibusbonoruni operum agendunl eft:non quo ad fu/ parsajfirmâànbsp;gammali operis, fedquoadpræftationemboni. Suntigitur duplicia tiult;tpnce^inbsp;opera bona,in hoc mandato præcepta. Altera funt internorum motuum «nbsp;cordis piorum, amp;confentientium mandato Dei, Non enim impJet le/nbsp;gern, nifi cor amicitia amp; fuauitate erga proximum ferenatum, dextrum,nbsp;candidum, fimplex,minimec^ maleuolum, carens odio 5^ cupiditate nonbsp;cendi, expofitumadpræftandaquælibet officia diledionis: non erganbsp;beneuolos folumamp;amicos, ucrum etiam erga immeritos, aduerfariosnbsp;amp; inimicos. Sic tarnen de operibus illis iudicare oporter,quod placeantnbsp;DeOjfiin timoré Dei, amp;fidecognitionisCHRIS Tfpræftentur, Jtanbsp;enim fi fiant,certafigna funt, præfentiæfpiritusChriffi in nobis*

Nam timercDEVM, amp; credere in CHRIST VM, amp; exillo timo re ÔC fide obedientiæ mandatorum Dei ftuderc,uacare odijs, iracundia,nbsp;inuidentia, neminifuccenfere, cncmifericordem,benignum, fuaucm,nbsp;clementem,m item,placidunl ac placabilem,facileignofcere illisa quibusnbsp;fis lgfus,non retinerefimultatcs, quin etiam ultropacem omnibus offernbsp;te, uelledefendcreamp;iuuare eos, qui iniuriapremuntur, dolerei llo/nbsp;ru m uicem qui afficiuntur iniuria,amp; his fimilia præftare,quæ requirartnbsp;turomnia adimpletionemhuius præcepti, nonfuntciuilcsuirtutesautnbsp;liberi arbitrq opera:fed funtuirtutesChriftianæ,8Coperationes atq efznbsp;fedus fpiritus fandi in hobis.

Opera autemexternabona,funt quilibeteffèdus diledionis.de qui buspræcipiturMatth.XXv. pafcereefurieiitem, ueftire nudum. Norinbsp;modopatientem eflreiniuriarum:uerumetiam benefadisretaliare malenbsp;fada. Bene precari, male precàntibusiamp;^orareproperfequentibusôdnbsp;calumniantibus nos. Ingratis amp;inimicisquibüslibet offîcijsdiledionisnbsp;cxpofitum effeamp;feruire. Itaeleemofynam præftare, mutuum dare amp;nbsp;alia oftidadiiedionis facere, netualpedes, fedproximineceffitatcs:nbsp;quas cupiasleuare, pro glorificando Deo, in obfequium 8cgratitudi/nbsp;riem CHRISTO lefu. Vtde his omnibus præcipitur Matthæi.v,f

Uucn, Rom. xtj. GaLv.CoI.irj» alrjs innumcnslocis. Sdlicetifti funtfpirrtualcslegis fermones,quos nobis prophetæ,G H RI S T V Snbsp;amp; ApoftoTitraduntfideliffîme: quoscß ampkctidebemus cum gratia/nbsp;rumaÄione , 8d fecundum illasuitamnoftraminftituereac teformare.nbsp;Hypocritis autcmr fuarelinquereî quæpræfertim funtin dogmatibusnbsp;mandatorum hominum.Sumus enim ad meliorem iufticiam uocati.

ANoftra perfona digreditur legislator ad alias res noftras: turn ut ufum illarum adprobet Si abufum reprehendat acdamnet. Acnbsp;monftret, feeflèultorem, quipnasirroget, fiquisullainrepergatnbsp;proximo fuo noxiusefletnempeDE VS. Primum itaq^,deconiugij ftanbsp;tu,non poiluendo per adulterium,præcipit:atc^ ita orditur a rebus, qugnbsp;funthomjni perlegem naturæ coniundiflîmæ Si cbarüTimæ. Nequcnbsp;cnira habet in priuatis rebus homo, quicquam melius aut charius îuanbsp;uxore.Hinc ergoprimum difcamus, proprie coniugis ufum rem eflènbsp;citam,honeftam ac iuftam coram Deo.Nam Si dd ordinationem habet:nbsp;quapropterô«: a C H RIS T O adprobatur coniugij ftatus.Matth.xix»nbsp;Si a Paulo honorificentiflîmeprædicatur.i Cor.vq.Ô^c. Necreprehen/nbsp;ditur,autdamnatur, nifiabufusreibonæ.hoc eft, fi quis polluât coniunbsp;gij ftatumperadulterium. Si uioletmatrimoniorum fidem. Siue aliternbsp;uagosconcubitus,amp;fcortationesfequatur. Sicutetiam docemur inepPnbsp;ftola ad Hebr.cap.xirj.Coniugium fit honoratum amp; th or us fitimpollutnbsp;tus. Fornicatores enim Si adulteros iudicabit Deus.

Hæcergo teftantur, aDEOdefendiconiugia: amp;fadprobaricon/ fuetudinem coniugakm. Cum his in rebus fitfua ordinatiorquamquifnbsp;quis uiolet aut male de ea fentiat eum neceflàriodaturum eflè pccnas»nbsp;Pdaximeautem teftantur,D E V Momnibusmchis,impurishompnbsp;nibus Si fcortatoribusaduerfarùamp;exigerepnasuiolatælegis. Quasnbsp;temperfuiile grauiflimasmultæhiftoriæinfacris probant. VtSodo/nbsp;mis exitium attulit impuritas hbidinis:amp; horribiliter ultriccflamma cnbsp;ïitus demiflà abforpta funt. IfraeÜtarum in defcrto perieruntuno dienbsp;uiginti tria milia: quod contra præceptum Dominicperantnqaharicnbsp;libidiniindulgere. Contraxitamp; Dauid fibi Sitotiregno maximasca/nbsp;lamitatestpropter admiflum adulterrj fcelus cû Vriæ uxore.HafC ergonbsp;fignificantD E V M certiscladibuspunireuiolafaconiugiatamp;aiiosnbsp;non legitimos con cubit us. Et in literis noui teftamenti docemur, adultenbsp;ros Si fornicatores nonpoflè faluos fieri.

Sed preterea attendere oportet,impuros motus cordis, ut eft concip pifcere alterius uxorem, reprehendi haclege: ficutCHRISTVSnbsp;docet, Matth. v.Omnis qui uidcrit m ulierem,ad concupifcendum earn,nbsp;ïam

tlBBIi TIRTirJ. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,8,

hmmchatuscftcam in corde fuo» Quæualentcontra fiypocrt'tamni refuptnam fecuritatem amp; cæcitatem ^promittentium fibi abfolutam iuftinbsp;ciam ex lege, cum uacent puritate cordis, nec^ polllnt nifi pharifaicenbsp;iufti eflc: lex longe abfolutiorem iufticiam doceat, fin e qua n emo falznbsp;uus fieri poteft.Sicuttcfl:aturCHR 1ST V S,Matth.vgt;Niüabundanbsp;ueritiufticia ueftra plufquam fcribarum 8^pharifæorum, non intrabiznbsp;tis in regnum coclorum. Quanquam enim quod adpcrfedionem iuftinbsp;dæ attinet, nemo poftîctantum præftare quantum legi debet: tarnennbsp;oportet inchoari in renatis quandam motuum cordis puritatem Jri quodnbsp;prætereaamp;fpiritufandodonantur:nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;propter aliud faluifianta pec/

cato,ô^mortclt;Nempe,propter Chriftumjicredantin illum:non pro/ pter fuam ill am nouitatem.

Hypocritæergopeccatum cordis ignoranttdeinde, omittuntpræci/ puam legis partem,uidelicet pudiciti^ amp; caftitatis amorem. Nclt;^ riment-Dcum uere:ne(^ credunt euangelioJmo nec^ timere, neCp credetepofnbsp;funt: propterea quodfeiuftosexiftimant,uanaefrorisperfuafione, exinbsp;operibus pharifaicis legis» Quid timeat enim, autcredat, quipeccatiSCnbsp;uiciorum fuorum ignaruseft; amp;arroganterdefâlt;ftisoperumfùorùmnbsp;fuperbit Si gloriatur contra Deumç'Si en im dixcrimus, quod peccatumnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;k

non habemus,ipfi nos feducimus: Si ueritas in nobis non eft. i loan.i* Porto habentes peccatum,quomodo deperfedione iuftidæ gloriamurnbsp;coram Deotaut depræmio iufticiæ,uitaæternaÇ Cum præfertim lexdinbsp;cat:maledidus,quinon permanferit in omnibus, quæ fcriptafunt in li/nbsp;bro legis.MuItum igitur refert, peccatum cordis perfede nolfe: üt timenbsp;amus Deum, Si gratiam delidorum perfidem in Chriftum nobis pre/nbsp;cemur» T um denit^, ut ipfum quoq^ fpiritumfandum,cordium no/nbsp;ftrorum purificatorem accipiamus: qui faciacnos mandata Dei facere.nbsp;Si. caftitatis amorem in nobis operetur» Verum hæc funtalterius confianbsp;dcrarionis. Si alio loeo expedienda, quam in eo,quo agitur tantum denbsp;præcep to opéré bono»

Eft ergo fententia Si fumma præcepri,Non möèchaberisï Tu quân tuses,totusmundusefto, amp;purus a libidine. Vt non modo adulteria,nbsp;fcortationes Si uagos concubitus,uites acfugias: uerum etiam cohibeasnbsp;rnentem, oculos, linguam, amp;totüm corpus: rie uel cogites turpia, uelnbsp;aeftuetanimuslibidinisinccndiOjOculinon uideantuana:amp;lingua nonbsp;loquatur turpia» In fumma, Totum corpus a libidiniscontagione puFjtnbsp;feruetur. Sicut docemur Eph.iiq. Omnisfermo fpurcusexoreueftrönbsp;non procedat. Ibidem cap»v» Fornicatio autem 8d omnis immundicia,nbsp;autauaricia necnominctur interuos:autturpiloquium, autftultiloqui/nbsp;um,autfcurrilitas:quæad rem non perrinent,fcd magis gratiarum adionbsp;i«Cor»vi. Corpus aut,non fornicationi,fed Dno:amp;Dominus corpora

^'butßnt nbsp;nbsp;nbsp;Magnaautemimbecillitas eft hominumin carne: acfacile fit ut ineen .

f)rlt;feepu cS datur animus ardorelibidinis contra legem Dei Jdeoetiam docendi fuz ngu.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tnus y præceptasefle nuptias, hisquidonum eontinentiænon habend

Nam amp; ChriRustailbus nuptiasfuadet: Matth.xix. Non omnes capiz untucrbumhoc,fed quibusdatunieft.Et Paulus,!. Cor. v^ij.propter fornbsp;nicationem autem ,fcilicet fugtendam, unufquifque uxorem fuam habenbsp;at: amp;unaquæcjî uirumfuum habcat.lrem,mcliuseftnuberequamun.nbsp;Satisexhisdocemur,etiam præcepra cfTe coniugia, hisqui dono caftiznbsp;tatis öi continentiæ uere non funt præditi.Tum Romanum Pontificemnbsp;fuis fceleratislegibus,quibus prohibetnuprias,nihil quam uulgarelibiznbsp;dines:amp; licentiam fcortationum. Deniq^ cf libes iftos in papißico regnonbsp;non poiïepræRare quod nouent: nempe,ueram caftifatcm,etiamfi a conbsp;iugijs abftincant,quæ etiam déformant fuis imptjs amp; prodigiofis uotis;nbsp;utrumep contra mandatum Dei.

Suntquædainuicinauicia, quibus incendunturacfouentur libtdi/ ncs:utfuntocium, intemperantiadbiamp;potus, ideft, ipfacrapuïanbsp;ebrietas-Commertia impudicorumtpr^ fertim mulierum impndicarum,nbsp;amp;huiufmodi alia fcandala, quæ exiftiraemushacquoquelege prohiznbsp;bita effeâ Deo,ut occafiones ad ulterior um amp; libidinum. De quibus eftnbsp;apud Ofeamcap.iiq. Fornicatioamp;uinumamp;ebrietasauferuntcor. Etnbsp;adEphe.iii).fcribitPaulus:rtoliteinebriariuino,inquoeftIuxus. Necnbsp;cftnihil quod ComicusdicinfineCerere amp; Bàcchofriget uenus. Vêlernbsp;cnimuinoexgftuans,facileinItbidinemdefpumat: ideoiftæoccaficncsnbsp;funtcauendc. Tametficrapula amp; ebrietas fint per fe damnabilia peccata.nbsp;Salomon autem in prouerbiorum hbro, multum auocatnosa cornnbsp;mertijs impudicarum mulierum:utProuer.v: Fauusdiftillans labia menbsp;retricis:amp; nitidiusoleo guttur eius.Nouiffima autem illius amara, quanbsp;fiabfynthium: amp; lingua eius acuta, quafi gladius biceps. amp;c. Nonnbsp;feciletamen aliudremedium effîcax eft contra prohibitas libidines, quanbsp;cftufusconiugiorumtresfandacoram D EO.Sedin regno pontificisnbsp;Romani deformantur nupti^ ,amp; in multo maxima partehominum damnbsp;nantur:quiaeft tyrannis uiolentifliraa Antichrifti.

Poft adprobataconiugiaamp;damnatas impias libidines, de ufuSi^ proprietatererum confirmamur: tum furta, raping» amp;quelibet ex*nbsp;pilationes iniuftg,qugfuntq«idem raultipIiceSjdamnantur.Hucperciznbsp;neien«m,quicquid eft doli,fraudis, iniuftorum coniraêtuum. Si rapaznbsp;dracis feu publicg ièu priuatgtperqueomnia fàcultaubusfuiamp;homo fraunbsp;datur,amp; bonafua ipft eripiuntur»

Hineitaqueprimodifcamus,quodhominiChriftianoIiceatptopH/ iim tenere: èc eflêdiuitem. Nam alioqui non ponent ftirta, iniquiçonnbsp;traAus,amp;: im'uftæ expilati'ones,damnari:fi ui'dèïket proprietas rerfz efletnbsp;prohiblra,6dquidam communis ufus rcrûpræccptus. Quia hUlla efîcntnbsp;fijrta:fed quilibetin aliéna irruendo,rem fuam ufurparet. Nec Chriftusnbsp;polTet in euangeliopræcipcredeeleemcfyna SCmutuationc* Sciamusnbsp;itac^ proprietatem rerum amp; diftindiones do min iorum, quod ad facuPnbsp;tates corporalesattinet, adprobari haclege» Item adprobariempticnes,nbsp;Uenditiones Si. fimiles contradlus:quorum ufu in hac uitaopus eft.Monbsp;do in contrahendo, nihil neep dolo neep fraude faaamusm th il contranbsp;dileÆonem. Quæ omnia perfede nolTe, utile eft Si neceflanum Chrrnbsp;ftianoîprefertim hoctempore,inquo funt multi, qui confcientias illoi^nbsp;perturbât,?«: finguntdanari reBî proprictatê. Si cômunionem illafè prgnbsp;ceptâ clTe. Contra quos fortiffime pugnât hoc üei bum: Non furtum fa/nbsp;cies.TenaturenimcIariffimc,quodluumliccatcuiçptenfre,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nah

Hic etiam reprehendendi funt Monachi, qui communionem rcrum finguntconfuli ineuangelio: cum fteep prgeipiatur neep confulaïur,nbsp;Sed liberum cuicp relinquitur,erogare de fuo,amp;: donare ali], quantumnbsp;unit. Nam etiamfi eleemofyna Simutuatio præcipiatur, tn in arbitrionbsp;largiêtis eleCmofynam, Si dantis muruum,relinquitur,ut donet quantunbsp;amp; cui uelit. Deinde, ut ne fit alijs remiffio, nobis penuria: de qua ranoznbsp;nelege,quæfunt,rj* Cor*viif Ôdix.Sed Monachiprætereafinguntfenbsp;prgeeptam communionem rerum præftaretcum nihil faciant minus, necnbsp;nifi fidisnominibusresrelinquunt.Profitentur mendicitatem, utfecunbsp;rius in ocio Si quiere, de alienisbonis uiuant:quod prorfus pugnat cumnbsp;hoc præcepto,Non furtum facias.Quibus etiam Paulus præcipit,ut alinbsp;quid honefti open's faciant,amp;fuum panem manducent.ij. Thelf.tij.

Sed Si ufum donorum Dei Siconflitutionem proprietatis Monachi itltolerabili infamia afpergunr:amp; nihilquamhypocrifesoperum, fidfenbsp;bonorum, inuehuntinmundum* Quiadumfinguntfe aliquidmelió'nbsp;ris Si faneftioris operis operan, in fua ilia profeffione fidæ pauperiatis,nbsp;quam qui proprium tenentSfdiuitiashabent: fcelerateperturbantho/nbsp;minurn confcientias, qui opespolfident, ut arbitrenturfepollui earuntnbsp;polfefljone, aut certe minus bonos elfe quam Monachos. Cum nemi/nbsp;hem polluât, nifi cupiditasrerüm Si auaricia, Itcracuræhuiusfeculifnbsp;quæ mala fimul cumopibus abijcerenulli Monachi polfunt. Propternbsp;bæc fcelerata, Si impiæfimulationis exempla ,comprimi debentMo^nbsp;Uachi a Magifiranbus: Si cogiad laborem, quo opus faciant amp; défilanbsp;UiLianr. Siquidem pelfima fcandala funtin orbe Chrifhano:nec exculaiïnbsp;Sur exeniplis eorû, de quibus in aâis,cap. ij. Si iiq .Scc, ut cû quibus nihi^

commune habe nt. Res enim illi fuas Gne opinione præccpti, aut con filfj amp; per meram libertatem/ortaffis etiam pro neccffii ate illorum temporu,nbsp;in quibus bona credentium alioqui diripiebantur, in ccmmunem ufumnbsp;conferebant. Sed Monachi uel opinione præccpri,aucconftlij, alligancnbsp;fe uoto ad paupertatemînec nifi ad fimularam pauper ta tern. Item, ut iu^nbsp;ftificationemmereantur: necabftinent interim a proprietatererum, fednbsp;fidis folumodonominibus,ut dixi,orbi Chriftianoimponunt. Et tn innbsp;ilia proprietate fua fere fiiran: amp; rapiûtalicna: iniquiffima onera aliorû.

Hæc uolui peroceafîonêdicere, côtrapublicaillafcandalaMonacho rum,qui per fpeciem religions res aliorumrapiuntiniquinimeamp; furannbsp;WcM extern tur.Nunc mihi feorfimdicendum eiî,dealijs uicrjs, quæ fine h ac fpeeienbsp;»lt;.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;huicpræcepcoaducrfantur:ut funt,furta, rapinæamp; alien arum facultatü

uioIentædepredationeSjdoIoficontraduSjamp;^qualefcunqjfpoîiationes: fiue per fpeciem honelti fiant, finecareantbacfpede. Qu/s nefcit enimnbsp;incontractibusrerummulta cuinfpedehonefti ficrirquæficognofcannbsp;turqua fraude dolo fjant,nemo uirbonus poflitlaudareÇ Addepræ^nbsp;terea, quifua negîigentiafàcultatesaliorumnon curant, quibustarnennbsp;debenthocofticium.Naminhoc generereprehendèdifuntMagiftraznbsp;tus, qui officium fuum negligenterfaciunt: Item ferui amp; mercenari),nbsp;qui in opéré fadundo cdrant,ïîue aliter damno per incuriam fuam aliosnbsp;anîdunt, quorumopes augere,tuerinbsp;nbsp;iuuaredebuerunt.Sed ultrahxc

vicMüiierè ôcternauida,5Ccupiditasrerum,amp;curæhuntsfeculi,amp;;omnisauarida, uelleditari cum proximi damno,cupereiniuffa lucra,ita ut feeffari ilîaninbsp;h il dubitarcs, fi modo occa fio tibi h æc peten di daretur, hocpræccpco renbsp;prehendunt.Item, immilèricordccfleamp;tenaccm in erogandisnecdia^nbsp;rqselcemofynis,amp; in mutuilargitione.Narn bis omnibus Jpdùur charinbsp;tas,amp; Lcxnaturæ: idco funt damnabiliauidaSc peccata coram Dco,acnbsp;debentcorrigi Si derelinqut.

Sicergo amp; concupifeentia alienarum facultatum in boemandato re prcbendituramp;damnaturtquæeftuicium in natura, fonsamp; caufiâomznbsp;nis iniuftædepredationis, Quanquam deilla èi. infra prpdpiatur, fepa/nbsp;ratis mandatis.Oportebatenim ita purum efle hominemamp;fandum, mnbsp;uel cupiditate alienærei uacaret. Sed uteftingenium in carnalinatura,nbsp;nemo contentuseftiuisbonisquæ aDeoaccepiLldeoadpetimusalieznbsp;na,amp;inuidemusalrjs fua bona, Atep ita in cordibusnoftrisfumusfu/nbsp;resamp;raprorescoram Deo:cum melius nihil Gt in homine,ô^nihil fznbsp;dius contaminatum, Quodquinon agnofaintneqifrtfntur, Gmifesnbsp;funt auarisiffis, quibusa Chrifto dictum efttuoseitis quiiuftificatisnbsp;uos coram hominibusiDeusautem nouit cordaueGra, Quia quod bonbsp;minib us al tum eft,abominatiocft apud Deunir

LIBER TERT IT S. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,»8

Porro excmpla externæ tranfgreflîonis uidoforum operum in onV nibusuitænegonjsèécontradibusreriimfuntobuia.Nonenimiftifonbsp;lumuiolanc hoc præceptum,quos nunc in patibuhs fufpendunraut ^ipnbsp;ter uiclentam deprgdationem alio capids fupplicio afficiunr. Sed in ge/nbsp;Here omnes ifti, qui fraudant proxitnos fuos quomodocun cp: èi fàcultaznbsp;tibusillorum funcnoxifr Vt qui in ulna, pondéré, amp; menfura falluntnbsp;proximos fuos: quos lexreprehenditLcuit.xix- Qui corruptas mer cesnbsp;pro integris Sc fanis uendunt. Qui aliénas hæreditares inuadunt. Quinbsp;cenfus fibiemunt, contra præfcripta publicarumlegum. Aut qui cumnbsp;proximi damno,nulla ncccfficate,amp; folius auariciæ ftudio illos exigunt*nbsp;Quorum nonnulli iftis exadionibus totas urbes, imo totas refpublicasnbsp;amp; principatus perdunr.Âuari,qui fnus exercent:contranaturæ dile/nbsp;dionis legem. Magiftratus principes, qui fumpeibus non neceflarijsnbsp;publica æraria exhauriunt: amp; fubdirosnimrjs exadionibus pregrauSt.nbsp;Epifeopi dodores, quiper auariciamnegotiantur de nobis, èi facranbsp;üenalia habent. Quemadmodum facrificuli in templis,pernundinadogt;-nesMifîarum.Iurifconfulti, quittes fouet cupiditatemaiorisquæfîus:nbsp;8dmalis cauflispereandcm aipiditatem pauocinaniur. Indices precionbsp;empti,utiniuftam fententiamdicant,amp;r ius corrumpant.Mercatorcs,quinbsp;fibiquiduislicereopinant, modofualucrapromcueant:et amfiomnesnbsp;aîios perdant. Operarq, qui exdoloamp;Jnegligenteropus faciunt, adnbsp;quodfuntcondudi.

Proin de a talibus exempts, de fimilibus aIfjs poterit iudicîum fieri: amp; æftimari, quanta fitraritas ateppauciras furum amp; raptorum in hocnbsp;mundo.Quo nimirum SCilJa uox fapientis fonat,Eccl.xxxi. Beams quinbsp;poft aurumnon abqt.necfperauit in pecunia et thefauris.Quis cft hicamp;nbsp;laudabimuseumCCæterumopera præcepta bonaamp;: uirtuteshuiusprgnbsp;ccpti,funtliberahtasiu dandis eleemofynis:ltem,in iuuandisrebuspronbsp;ximi per alia cfficia diledionis. Veluti per mutuationcm. Denicp quiznbsp;buscuncp ali}sobfcquiis,quibusinfacultatibuscorporahbus,opera8lt;:nbsp;auxilio noftro, adiuuaturproximus. Item fitu podusuelisiacturamreinbsp;fa miliaris facere,quamproximum illapremi. Poftremum ,nunquamnbsp;ab officio recedere,amp;in omni adiÔefequi hocuerbum ChriftÉomnianbsp;quæ uultiSjUt faciant uobis homines amp; uos facite illis.

T) Roindehadenuspropofita funtpræcepta, quæ rcquirunt,necor ¦* port, coniugi, aut fortunis aliorum noceamus. Hoc poftremonbsp;loco,priufquâ de concupifeentiaagitur, ueritas prpeipitur amp; conftannbsp;tia,quam in omnibus didis amp; fadis præftemus Quanquam de ea ueri/nbsp;täte potdûmij intelligi hoc præceptû debet, qua opus eft in ludicijs, in

padis in contraclibus. Facit igitur in genere ad iufticiæ uniucrfalis de fenfioncm, Primo,nein iudicioueritateuelopprenà, ueltacitaamp;difligt;nbsp;mulata, ordinatio Dei irrideatur. Indices decipiantur Sgt;i. proximo uisinnbsp;iuftainferatur.Sicautem,omnesfalfæ, calumniofæamp;iniquæaccufationbsp;nes, delationes, 8dproditionesdamnantur. Item defenfiones, quæfiuntnbsp;contra ueri tan's teftimoniumzconfiliaô^fententiæ in iudicqsjquædicu/*nbsp;rurad ueritatisopprefîîonem. Quam uero neceflàriafitinpadisôCcôznbsp;tradibus ueritas,5lt; noxia fidio,mendacium,dolus,omnesper fe inteFnbsp;ligunt.Necenim in ullisnegotqs quicquam ritegeri pofîèt,(î in pactisnbsp;ÔC contra dibus nuiJa fidespræftaretur: quæpeccatanecpoflentimpuninbsp;ta a Deo dimitti. luxta illud pfal. v.Odifti omnes quioperantur iniquitanbsp;temiperdesomncsquiloquuntur menda cium»

M.gkdicei!ii, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quoddam aliud u icium, teftimon io ueritatis contrarium : nem

pe,maledicentia,ódobtredatio,qua oblecflatquofdam men dacia contra ahos fpargereraur exiftimationi illorü detrahere,et Iedere eorum famam,nbsp;QuodB. laeobusquidemprolixeinfeeftatur, Iaco.iq.Ecce,inquif,quanbsp;tus ignis quam magnamfyluammcenditC Etlinguaueluti Jgniseft,nbsp;fummainiquitatis.amp;c. Inhuiusuici] genere exjftimandifuntpeccarc,nbsp;etiam qui uerum in proximuin dicuntded nocendi ftudio, nulla nccefiïnbsp;täte. Eito non fit falfitas, eft tarnen iniuria in tali infidiofa proximi SC re^nbsp;rum eius aceufatione: Si. eo nomine grauiflimum peccatum. Nam amp;nbsp;genda funt quædam uicia aliorum amp;excüfanda: aut certeemendandinbsp;ftudiofuntuocandain indicium. Sicutnos docetcharitastamp;mandatumnbsp;Chrifti,ed corripiendo fratre dclinquen te.

Nee multum referre exiftimo quamcauflam quifepbabeat maledi/ cendi. Quia aliosambitio , aliosinuidia Si auariciaimpellit adfacir.us;nbsp;alios quofdam alius morbus. Quidam folius naturæ uanitate Si malicianbsp;maJede altjsloquuntur; autperaduJationem, in quorundamgratiam.nbsp;eSd omnesifti mortaliter peccant: amp; baud dubiehocipfum merentur,nbsp;quodin delatorem Doech fcriptum eft.pfal.li. Quid gloriaris in mali/nbsp;cia: quipotensesiniquitateC Tota dieiniuiLiciamcogitauit linguatuaxnbsp;ficut nouacula acuta fecifti dolum. Dilexifti malum fuper bonumrfalfi'^nbsp;tatem magis quam loqui iufticiam. Dilexiftiomnia uerba præcipJtad^nbsp;nis:linguam dolofam. Propterea etiam Deus deftruette tnæternum.conbsp;ertet te,et abrad et te, de tabern aculo tuo,et erad icabit te de terra uitc. etc/nbsp;Ergoproduditeftes in iudicium, uerum fine ulla cunóationeautdifnbsp;ftmuïatione dicamus:utetiam illo teftimonio noxfi efte proximouide/nbsp;amur. Tuncenim potior ratio iudiciorum babêda elEut iufticia Si equFnbsp;tas defendatur,amp; ut fontes puniantur, quam illius qui deli quit* T u talt;nbsp;men beneaffedtisin iliumdebebiselfe: S^fineodioacfineamarulentianbsp;teftimonium dicere. Extrahunccafum finasdilecquot;tionemin terei^naretnbsp;quæ

quæ proximi errata tegat, excufet,aut certe benigne i'nterpretetur,fi ne/ cp tegi, ne(^ excufari queanuEt de ilia ratione uide quæ doceat Paulusnbsp;Gai ? vi. Deinde ueritatem in padis amp; contra dibus rainere debem us:nbsp;poftremum a malediceiitia ôi quibusiibet detradionibus abftine/nbsp;te Jtem corripere maledicos, delatores Si qui aliorum exiftimationi ècnbsp;fàmg opera lingug infidiantur.Nec adulatoribûs ullo modo aurem prgnbsp;bere:fi modo uoluerimus nqs Deo adprobare»

Cgterum fumma uirtus eft huius pr^cepti ueritatedeledari:amp; ut ab initio dixi,ueritatem amp; CQuftantiam in omnibus didis èi. fadis prefta/nbsp;re»Et hoc ueritatis ftudium referre ad gloriam Dei:id eft» ueritatem re/nbsp;tineamus,quia Deus prpcepit.Hæc ergo pulcherrima uirtus , digniflînbsp;maeft bono uiro, hoc eft, Chriftianorqua nec temereautfalfe aliquidnbsp;de alrjs loquamur, fed per fraterna officia ali^s prod eile ftudeamus.Si/nbsp;cut Paulus docet. Eph. iiq. Qua propter depofi to m endacio, I oquimininbsp;ueritatem quifcp cum proximo fuo: quoniam fumus inuicem membra*nbsp;Et Chriftus inquit: Bcati pacifici, quoniam filij Deo uocabuntur. Anbsp;quo elogio longiffimeabfunt maledici, amp; qui obtredationibus alioRznbsp;deledantur:ferunt difcordias,iras,odia,contentiones amp; lites, inter fra-*nbsp;tr.Ifti enim non Deum, fedpatremfuum Diabolum referunt, qui' eftnbsp;mendax homicida: ficut qui nocendi ftudio fàlià iniqua in proxi^nbsp;mumdicuntJuxta inudProuer*xxv. laculum amp; gladius amp; fagitta acunbsp;(a, homo qui loquitur contra proximum fuum felfum teftimonium.nbsp;Quale eft,quoduis infidiofum didum:amp; ftudio ac libidine nocendi innbsp;proximum effufum.

Sed hæchadenusin cam legis partem, quæ eftpofterioris tabulæ Mofi, propria de diledione : quam fiiiguh preftare debemus, ut nonnbsp;modo quamlibetoffenfam proximi caueamus declinemus:uerum e/nbsp;tiam omnibus officijsuirtutumdilediois benedeillomereamur. Nec nbsp;fpedemus in eo obfequio,quam ut uoluntati Dei, Si gloriæ lefu Chrinbsp;fti ftudeamus. Reliquum eft, utdicamus de terqa ilia parte, pofterioris

REftant itacp duo præcepta, quorum ufus non pertinet ad caftigati CAP.xr. onem morum ^proprie: fed ad demonftrationem amp; accufationemnbsp;peccati quod hæret in tota humana natura, Sd uicium igorinis adpella/nbsp;^ür* Quia necefte eft, ut illud coghofcamus perfediffimenie præfuma/nbsp;*îius aliquando, quod legi Dei fatiÖacere pcxffîmus. Si pharifaicq erro/nbsp;^e pereamus. Sed difcamus alia iuftida nobis opus efle ad falutem,quamnbsp;ftla Que uoluntate etarbitrio noftro ouomodocuncB a nobis oreftatur:

en at is uirtutc amp; opcrarione fpirnus fanctKcnamfi opus eR faluandis re purgationemenusamp;animorum. Ab'aigiiuropuscfi:nobisgt; uideh'cec,nbsp;gratiæ l'ufti'ciarquæ tora eft in remiflione peecari Só omnium ftchctorumnbsp;noftrorum, propter feruatorem Cliriftum,quatcnus£rcdimus in cu.Sednbsp;lade concupifeennaloquamur,ut propius uideamus,quæma]a qua/nbsp;ta illi fint con iun(fta,amp;: imperent nobis, Necp enim eft uniiis genei'is m'/nbsp;ciumfted monfti^ multorû capitû,amp; omnibus mandatis Dei aduerfatur.nbsp;acpugnat, Præcepta igir,qujbus ilia prohiber amp; damnatur,funt hæc»

N« deßdmbit uxorem eiut:non feruiim,non anciUam, non bouem, non a/inum,ticc omnia qut iHiut funt.

PRoinde hæc duo præcepta difcern un t diuinas leges ab homintim legibus: ficutilla quæpræcipiunt decognitioneDei, amp;uero illiusnbsp;cuItu.Et pofita funt,utinterpretentur leges morum operum bonoR:;nbsp;maximeq; uthominem pcrfecftedoceant depeccato. Turn ciusquod eftnbsp;concupifcenriæ feu immundicip in naturattum iftius, quod eft ignorannbsp;tiæ Dei in nobis amp; malarum opinionum de Deo. Quæ funt quidemnbsp;femper coniunda. Namquia eft in homineignorantia Dei,ideo neqpnbsp;«mere,necpdihgcrcDeumuerepoteft: fedcontemnitDeum, Sfficuc

fuperioribus aftedibus,qui funt ignoran tiæ amp; con/ temptus Dei:nempe,diffidentia, dubitatio,defpcratio,increduJitas, itn/nbsp;patientia. Ita nunc de concupifcentia dicendum eft: in qua funt uarijnbsp;multiplices motusprauiatcp corrupt!.

Nemo igitur cxiftimet legib. Dei fatifîàdum eflè, per externa moru fada. Namamp; puritatemperfedam cordium noftrorum requirunt, amp;nbsp;. fandiftïmorum motuum in mente:8t ea uicia damnant, a quibus fua in/nbsp;duftriaSd uirtutenemopoteftabefte. Igiturlegeshominumnonpræci/nbsp;piunt nifi deexternis ladis:fed leges Dei etiam de monbus cordis. Et eanbsp;tenus funtinterpretationeslegum, in quibus de moribusamp;fadisexter.nbsp;nispræcipitur:nbsp;nbsp;nbsp;hominem perfede erudiunt depeccato. Ne quisprp/

fumptionecarniselatus confidatin iufticias fuas, excufetpeccatum ,hoc eft,morbum naturp: Sc tegendo excufando cum hypocritis iudicetur,nbsp;fuo uicio et fua culpa ignoras:q ta manifefta legis uerba audirc contenir.nbsp;tia^nßtf^cnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;funtenim, qui concupifeentiam nihilobfeure peccatumeffene/

catntn^ gant: amp; interpretantur imbecillitatem quandam eftèjquæ impediat qui dem bene operantem, fed iufticias operum non faciac détériorés. Sednbsp;peccatum efte concupifcentia primo teftat lexrdeinde Paulus Rom.vrj.nbsp;amp; quidem ubiagitde concupifcentia quæ eft in renatis. Vtergoeæ/nbsp;des,adulteria,furta,rapinæamp;mendacia, funtpeccata, a quibufeuntÿnbsp;admótantunlta concupifcentia eft peccatum, in omnibusqui hahenteâ»

Et polluit biniics iufticias morum,Qperum 8^ fâdorum nôftroru:qvuà aduerfatur legi Dei, amp; uiolendffîme abftrahft nos a perfeda amp; dcbitànbsp;obedieiitia,amp;efïîcitutnonqüæcuii^^ uolumusülafedamus* Sedamp;S nbsp;Chriftus iram, inuidentiamjodium,incendia animorum ad libidinemnbsp;peccata damnabÜia effe teftatur:quæ non. funt tamê,rii'fî motus interni,nbsp;concupifcentiæ uicia. Et loannes oîm maxime huius i'nterni peccadnbsp;caufla ait: Si dixerimus, quod pcccatum non habemus,ipfi nos feducigt;nbsp;mus 80 ueriCas in nobis non eft.Idipfum peccatuni, adeflè fibi in carne,nbsp;congenitum efle,deplorat Dauid. pfaI.L Mifoere mei Dcûs»nbsp;Sed hoc uerum eft,hacinternum peccatûigriofci 5^ non imputari il

Iis beneficio Chrifti, qui creduntin Deu: hoc eft,huius gratiæ fiduciâ catum^i/oeî habentper Chriftum ad Deum.Tum quatenus rdîftuntillipe(xato:amp;nbsp;in ipfis regnet, quod torn fit operstione uirtute ^iritus fannbsp;ôi in eisîut huius ratio alio loco erit copiofius excutienda» Sed theolo/nbsp;gi quidam huius gratiæ ignari,neCp docent illam fidem,nbsp;nbsp;fingunt ab

homine, Dei legibus fatilrïeri polTe, 8d concupifcentiæ uicium extenu/ ant: atcp ita imbü'unt homines phariiaicis opinionibus de peccato amp; iunbsp;fticia, ut peccatû quod eft grauiflîmû in natura nefciant effe peccatû,8^nbsp;pharifaica opera carnis credantfummüm cultû iufticiæ efîè, qua homo»nbsp;faluus fiat a pdô ôd a morte. Hoc ergo nullo modo feVeridüm cft« Quiatnbsp;his impi) s doârinis aboient gratiæ fidê: Sô gloria beneficiorum Chri/nbsp;fti tranfferunt in iufticias rationis: ac tribuunt homini gloriationê corinbsp;tra gratiâ,8d in qbus prenaient eos pordût ^terne mords condenatione*'nbsp;ïftæ tantæ rationes odium fophiftici erroris meritb omnibus pijs face--re debent.Tum,quia gratiæ beneficia nobis obfcurat: ea re a faluati/nbsp;one nos excludit.Tum etia,quod concupifcditia in renatis peccatû effénbsp;negat:atlt;^ ita extinguit omnia utilia fidei exercitia, quibus aduerfus conbsp;cupifcentiæ peccatapugnatur,ut aboleant.Sed fi eft tam leuis morbusnbsp;concupifcentia, ut credi uolunt, ac ne peccatum quidem,fed motus re/nbsp;tardans folûmodo tenuiter,bene opcrantcm,age probent hoe fua uirtunbsp;te, ód exemplis äb experiêtia fumptis.Si enim pofliint jram uincere amp;nbsp;domare,fi odium 8^ inuidêtiam a fe deponere,fi diligcre aduerfarios etnbsp;inimicos, bene facere a quibus male tradant: Itê carnalem fui amoreninbsp;prorfus deponere a fe 8C reÏinquere,fimiliter auaridâ,ambitionê, amp; itinbsp;eendia animorü ad libidine, 82 fimiles motus, non ff uftra eft quod itanbsp;exténuât concupifcentiæ mala:8lt; tantû iuftierjs rationis tribuunt,ut p/nbsp;dicent in illis perfefla obedientia efle erga legeni. Sed fi hæc non præ/nbsp;¦ftant,ut nemo poteft præftarc,cur quæfo iubent hominem inanibusnbsp;bus fïdereç Deniqp cur hæc maxima uicia negant peccata effèîquæ om?

¦ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quot;¦nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp; ............ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;..........' II (f

Ci£idßtac conucrtamusî at(Ç inde difcamus nos eflègrauiffimos péccâtôres«' cufart eoitcu Nam ccrtc cum omnia Dei mandata, tum hæcpoftremaduo,eius nosnbsp;pifcentîlt;enbsp;nbsp;nbsp;conuincunt: quia in iïlis ipfe congenitus morbus uicium in natura re

tegiturSC accufatur, taleactm,u£nunqeifat{srefiltipoflît,nearenatis quidê, qui a fpiritufanflogubernantur. Qiiaregrauiflîmûeiîaccufarinbsp;peccati côcupifcentiæ: id eft, uiciofoR^ motuum, Ëo enim fignificatur,nbsp;nihil q praua s cupiditates domin ari in n atura: nec proficere legê, niiî qgt;nbsp;cius nos reos conuincit,ÔC æterng mottis. His igiïur teftimonijs liquet,nbsp;hominê natura malum eflè:nec curabilê,nifi per gratiam, qua ei peccatanbsp;fua remictantur, SC non iraputentun Quod fit quidem,quaten us in re-*nbsp;demptorem Chriftû credit. Deinde hoc quoc^ liquet,homini opus eflcnbsp;uirtute fpiritus fan : qui aliquâ obedientiâ erga legem in illooperetur,nbsp;quia alioqui fempermanent nobis impoftibilia mandata Dei,

Itacp Paulus, qui fuo more Theologuseft, ignarus fophifticcs Sf lufionis fcripturarum, in difputatione de peccato,qua illi maxime firmonbsp;Sc claro teftimonio probandum fuic,nos eife peccatores, habere uicia innbsp;natura, quæ faciant,ut legi Dei nemo unq fatiffacere queat, uticur hocnbsp;teftimonio, fumpto ex lege contra concupifcentiam. Rom. vij. Vterponbsp;cæcis fophiftis nihil dicerc uideatunfifti ,n. fingunthcmine fine peSanbsp;to uiuere pofte,etlegi Dei in omnibus pcrfede fatiffacere. ^tamênobis,nbsp;qui credimus ucrbo Dei abunde fatiffacit. Non cm poflumus excufare,nbsp;morbum ilium naturæ, qui eft concupifcentia, rebellis Icgi SC Deo: SCnbsp;multoBî uicioforummotuucauftaexiftit. Rurfus qui concupifcentiamnbsp;neganteffe pdm,illi tribuut homini naturam fi'nep(ftÔ,perfe(fte puramnbsp;fanam,iuftam,fandam atc]p inculpabile coram Deo. Quod quo iure fanbsp;ciant,ipfi uiderinticerte hominem docent finedmoreDei uiuere, mifenbsp;ricordiæ Dei ualedicere, ÔC afemetipfo iufticiam 8cbeatitudine peterc«

Sed Pauli difputatio SC dodrina ftatinuida, contra oim cauillatio/ nes, quan tumuis a udader fophifticâtiû Sc irridentiû fcripturas dei. Nosnbsp;igitur peccatores fumus, amp; opus habemus gratia faluante nos amp; iuftifigt;nbsp;cante a pcccato;atq? adeo Ipiritu fando, quo agente in nobis, concqjiftnbsp;centiæ peccato, in gloriam gratte Dei aliquo modo refiftamus. Vt autenbsp;propius intueamurc5cupilcentigpdm,dicamus hicdequibufdamff^nbsp;ciebus eius: 8c primo de iracGdia, ÔC his oibus uicqs q fub ea codnenunbsp;iwf ««(/lt;lt; ernbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Iracundia ita(:p,qug eft ulcifcendi libido Sc uindid^ cupiditas,quâ fix

(tut. mas de illo q re læfifte uidetur,q fit impia Sc iniqua, prorfuftp aliéna a Chnftiana mente, Chriftusipfe diligeteradmcnet. Mat.v.SCPaulusnbsp;Excandffcè^nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Huiusfuntaûtplures fpeciesiexcandefcêda adpcllatur,breuis

titu nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;irpfuror,hoceft,iranafcês8Cmoxdefinens. quæ tn impia eft,quatenus

uuîtproximo rnalmnecpoteftcxcufariapdÔ. Rurfusodiû, eftirainuc Qdiumt teritiircs peftima, 6c ind)gnahomîe,nedû Chriftaino, Acdpitaûcira/nbsp;cùdia SC inimiddæ adpelladonê; q uldfcêdi têpusSC opportunitatêob««;

LIBER. TERTIFS: nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,9 g

feruatrqui furor altis iiigenq s pïerumC^ acddere foïetuSoIet etiâ difcor dia prædiôlfs fpeciebus aiinumerari:quæ uideh'cet eft ira acerbior incernbsp;nbsp;\

duos aut plures,mutuo odio concepta,amp; ftudqs diflenuêtibus aucfta 6^ confîrmata. Et ilïæ funt fere iracundiæ fpedes»

Alterius generis eft Inuidentia:iiêpe,dolor 8ó ægritudo animi prop ter alterius res fccundas fufcepta,quæ licet nihil noccant inuidenti Jgiz inuidendnbsp;tur in hoc uicio eft fummu fcelus amp; maxima iniquitas cqrâ Deo. Huic j^eàes.nbsp;cognata eft Aemulatiô,animi ^gi-itudo,hinc ortâ,cu eo quod quis connbsp;cupierit,alius potiatur^ipCe careat»Quæ fpedes multa impia S^fda exnbsp;cmpla habethd quod quilibec facile intelligunt,fi eu huius ùitæ cafibusnbsp;conférant eâ, amp; cû dodrina legis,quæ uetat, ne quid ulIaR2: rei?2 proxi/nbsp;mi nobis côcupifcamus. Maleuolentia aût,a uolüptate orta, éft obleâânbsp;tis fc in malo alterius, fine emoïumento fuomiciû atrox amp; inhumanu.nbsp;Auaricia aût,ut M»T* Cicero definit,eft opiniq uehemens de pecunia,nbsp;quafi ualde expetenda fic,inhfrens èC penitus infita» Cui Paulus tribu Aturitia»nbsp;it,quod fit radix quoBtlibetmalorû» Noxia eft em in omnibus rebus:nbsp;nec finit illi uicio obnôxfqs quicq re(fteagere,taminpriuatisqinpu/'nbsp;blicis rebus»Nec aliter Ambitio,id eft,uanæ glqriæ ftudiû,eft noxiumnbsp;malum,rebus prophanis Sc facris: idîicet, hqnoris côcupiftentia, qua Ambiliô.nbsp;qui agitant multas feditiones excitant,8c periculolàs hærefes in uulgo.nbsp;Nec défunt horû uiciorum plurima horrenda amp; cxecranda exêpia hocnbsp;tempôretauariciæ ÔC ambitionis præfertimjS: quidein illis quibus ec/nbsp;clefiarum adminiftrandaRî cura cômiftà eft* Dabunt aut Deo haud dunbsp;bie grauifliimas pnas, qui in rebus religionis ita pluris faciunt rem a/nbsp;uariciæ amp; ambitionis fuæ, ut gloriæ Chrifti èC falutis ecclefiarum nulnbsp;lam rationem habentifed hoc tm fpedant, ut fuis impijs ÔC noxtjs defi/-derrjs fatifiàciant* Sed interim feiamus hæc uida in plurimis ali js eflè amp;nbsp;regnare: amp; habêtes ea,turpiter ac fcelerate deformare. Na auariciauocatnbsp;pterea a Paulo,cultus idoîoRi: et ide nt^at auaros faluari a morte pofte.

Ab his talibus uiciofis affedibus, penitus infitisamp;inhærentibus naturæ hominis,iudidumde co.ncupifcentia fieri debet. Cuius ui'olen/nbsp;tiam Mofes in paucis exemplis demonftrat. Ea em fere concupifcimusnbsp;amp; defideramus nobis, in quibüs bene efte proximo noftro uidemusïnbsp;q illi forte a Deo contigerut. Vt eft uxor,domus bene difpofita,ferui,nbsp;andllae,boues, afini,amp;reïi^ corporales facultates. Sed amp; eas res plgrü/nbsp;qï inuidere alij altjs folent: ut maxime no optêt fibi eas. Sed amp; irafci ècnbsp;odiftè amp; cótentiones alere inter fe hoies folet^ppter in nata concupifcennbsp;dam fibi illai^ rcRttet^pter inuidig morbü,q ipfis dolet, alrjs eflè bene.

Nec oportet præterire hoe loco illud Liiciü,quo animi hominü æftu libidinis ardenttde quo Chriftus dicit, qui uiderit mulierem ad concu/nbsp;pifcendü eam,iam mcechatus eft earn in corde fuo.Hunc aut affedumj»nbsp;n iq

, nbsp;nbsp;Greds did (lijiÄoyüviM opinor;qüâ M, T. Cicero tierntmui]eroG'tatê:quf

tUÄtrvv^a: nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;uj(-jQ{[jg coram Deo cc damnabiIepeccatLim,quando acceditad

ilium confenfus,quod uelJes polluerealterius uxorem, fi ilia potiri pof fes,Nec opinor Chriftum de alia concupifcetia Ioqui,quam facit mor/nbsp;tale peccatum,in eo (i quis defideret alcerius uxorem. Nec legem de ahanbsp;exponendam elïe.Sed hæc hadenus, de præcipuis fpcciebus concupifcenbsp;tiæ:ex quibus denegatiuajfeu prohibinone,impiorum motuum, 8^ manbsp;larum cupiditatum,in carnali natura,certius poterie iudicari: 8c cognofnbsp;d, quam fit foedumamp;abominabile uicium concupifeentia in homme.nbsp;Quodpræterea ucrecognitum, potefthomini detrahere illudnanum,nbsp;impium amp; arrogan s fupercilium, quo pleriq? ex operibus legis a feprænbsp;ffitis, tribuunt laudem abfolute iuftidefibi:amp;fitiCTuntilIa iufticia femenbsp;red grat(am,pcccati remiuionCjSc æternam uitam.Nondum enim cognbsp;nouerun t^Has ratioiiis iufticias, tarn elfc nullas coram Deo:et fgdiflimenbsp;pollutas efie:nec pofïè non reprehendi ac damnari,fi in iudicium Dei renbsp;Uocentur.Proximum eft, utdie affirmatiua boni opcris, hue de præcepnbsp;fiffirmatiua (a^contrarion2motuum,iufticia,aliquid dicam.Necp enimreprehedunnbsp;oni operif.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;uiciofi ifti motus,quos dixi,fed etiam contrary prpeipiuntur.

uidelicet,puri,cafti,innoxq,pn 0lt;Jfandi.De illisigitur fæpedocemur, ill fcriptiseuaiigeliftaR2 8^ Apoftolorum. Paulus adpellatfi udusfpirinbsp;tustquia fpiritus fandusillos opereturin nobis. Etad GaLv.numeratjnbsp;chariratê,gaudium,pacem,longanimiratê,benigniratê,boni(atem,fidê,nbsp;manfuetudinê SC continentiam.Et ad Col.irj.fcribiulnduire ergo uos ftnbsp;cut eledi dei,fan(ft(,amp;dile(fti,uifcera mifericordiæ,benignifafem, hu/nbsp;mih'catê,manfuetudinê,patienciam,fupportanfesinuicê,ctdonantesLionbsp;bis metipfis, fi quis aduerfus alique habet querelam. Ite,fuper omnianbsp;autê, habete charitatêtquæ eft uinculum pfedionis, Nam quanta hæcnbsp;prpftet,quâ alio loco uocat plenitudine Iegis,lege i. Cor.xiqdde ad Ro*nbsp;xrj.Gaudefe,inqt,cugaudêtibus:fletecûnentibus.Idêinuicêfentientesnbsp;Sedhuiufmodipræceptiones, dcanimoRt puritateubiq^occurruntnbsp;8c in prpdicatione ÄpoftoIoRttqui fi eftentin natura, neclegibus opusnbsp;habcrcmus,nec ApoftoIoRz dodrina SCadmonitionibus.Deniq?, necnbsp;ipfo met feruatore Chrifto lefu.a ut fpiritu fando,cordium noftror?^ p«nbsp;rificatoreSc uiuificatore. Sedipfiin nobifmetipfis eflanus iufti, fandinbsp;amp; bead. Nunc a Ute longe aliter rcshabet.Quia 8é uidofi peccacores fa/nbsp;mus:6lt;L fine Chrifto non poflumus faluari a mortetnec fine fpiritu Chiinbsp;fti quicq rede conari,autpficere.Sicutteftatur illud loan.xif). Ego fumnbsp;4nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;uitisuospalmites.Quimanetin me,S(f ego in eo,hiefertfrudum multi!

Quia finemeriihilpoteftisfacere. Nihil igiturpoteft homo inpftanda uerapietate erga Deum. Ideo quod quidam deiuftidjs fuis gloriantur,nbsp;nulla caufla eft,nifi quod legêuere nunq intellexerunttnec uidet, quadnbsp;magnitudo

magnitudo peccati fit itl carnali natura* Denic^ nee ufum euaiioelrj promiflionum gratig uUuninouerunt.Lugereoportetp(flm,non arronbsp;ganter de iuftictjs opei^ noftrorû fentire. Non tribuere nobis gloriam,nbsp;prêter cauiïamrut ne dicâ,non derogate gratig, èc gloria Chriib in mi/nbsp;feras iufticias rationis trâfîarre. Sed amp; peflïmu eft,in tm præfumere, utnbsp;c5fidas,quod humana induiïria ac uirtute,pofïïs legi dei, nêpe fpirituanbsp;liffimg docT:ring,fatiffacere. Paulus docet,per lege cognofci pdâ:ôd hu/nbsp;ius rationes erât fedulo difeendg. Idê docet, fine promiffîonû gratie fidenbsp;neminê faluari a peto et morte pofle. Ergo per legê,negat poiïé ullu honbsp;mine iuftiffcari.Si em per lege iuftida,ut idê inquit,ergo Chriftus granbsp;tis mortuus eft:Denicp jdê docet,opus efle fpiritu fanêlo Renatis, ut Ienbsp;gis obediêtia aliquo modo inchoetur in illis.Na pfeâa,in hac uita nulnbsp;lis cotingiu No em nifi primitias fpiritus accepimus: plenitudinemnbsp;expeêfamus. Ergo ne reilati quidê,êlt; qui a fpiritu Dei agunt, funt perznbsp;feefi in iufticia operum bonorum:Só habent peccatum quod lugeant*

In fumma,nulla eftperfedio,nihii meritü autdignitas,iufticia[^ no ftrarû: ut merito cora deo gloriari poiïimus* Sed fic potius dicamustnonbsp;nobis Dne,fed nomini tuo da gloria. Debemus em glorificare Deunbsp;gratias agere, quod omnia ilia pdâ,uicia amp; tranfgreffîones legis, quasnbsp;fiabemus,mifericorditer nobis ignoicit, propter Chriflû Ita ut Paulusnbsp;facit,Rom.vrj.Infoclix ego homo,quis meliberabitde corpore mortisnbsp;huius; Gradas ago Deo,pcr lefum Chriftû Dominû nofirû. Deindepnbsp;cari fine intermiifione opus habemus,ut ipfe glorificationê fanâi noîsnbsp;fui, in regno gratiæ iuæ, pro gradofa uoluntatefua, in riobisopereturnbsp;atcç perficiatratc^ adeo defeêlus amp; peccata nobis ignofcat,amp; ut euftodi/nbsp;at nos a tentationibus periculofis. Hisenimexercidjspietatis, fumusnbsp;perficiendi.mec falutema currendbusnobis ordiri. Non enim eft uotênbsp;tis,nec^ airrêtis,fedmiferentis Dei. Sed h gc haêlenus, pro explicationenbsp;prioris partis,quam inflitui de præcepto opéré bono,diêla fuffecerint.nbsp;NecignorO plurainDecalogûdici potuiffezfeddedita opera uoluiqugnbsp;dâ differre, in fcamdam partem. Deinde inftitud operis rado habendanbsp;luittquæ poftulabat,ut in fecûda partediceretur, quo lex a nobis fiat,Sdnbsp;quomodo inchoata obedientia noiîra placeat Deo. Quanquam ego minbsp;hi confeius, nullo modo aufim abfolutionê tâd operis promittere. Necnbsp;repertus eft facile,qui unus omnia potuerit præftare perfeêtiftîme: prænbsp;fertimin tam difficili opéré,nbsp;nbsp;nbsp;in fummis capitibus doêlringreligionis

Chriftianæ. Bene mecum exiftimaucro adum, fi eum me ecclefiæ bo? norum probauero,qui iuuandi ftudio res Chriftianorum affli(ftas,hûcnbsp;Iaborem,in quo derudaui,in manus fumpferint.Ipfi autem Chriftonbsp;fu fit honor amp; gloria. AMEN

De ijuibufdam operibus dileäionis,in fuperiore legis en(trraitone,nondum plane explicatif.Cap.X II. DefienandatiruincendaconcupifientiaCarnis.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Cap.xnu

DIdlurus de impletione operiscoram deo boni, non potero commo dius ordiri, g ab eins ddcriptioheiut plane intelligatqd Gt præ/nbsp;flare, feu fàcere Ôd impla-e,opus uere bonû,a Deo præceptû. T urpe eftnbsp;cm,ne dicam flagitiofum,multa de bonis operibus garrire, amp; neceiGtaxnbsp;te illof^ exaggerare,cum nufq attingas aut expïices,quoniodo opus bonbsp;nûprgftari acGeri a nobis poffit,ita utpiaceat Deo. VeRt itafolent hocnbsp;têporeaduerfarij nofiri:nunq non habet in ore, prgftandauidelicet eflcnbsp;bona opera. Quafi hoc quifq ignoret,aut negetpftanda e(re,neget Deonbsp;obediendum efle. Sed rurfus nunq expïicant,imogt;nefciût explicate, quonbsp;modo lex,feuopera bona,poiflînt a nobis Geri,ita ut placeant Deo, Finnbsp;punt Cl uidê fe docere bona oDera,cû nihil fàciant minus: nihil em cjuam

ra doceant.^ poftea Gngunt uiribus ra tionis pofTibilem eflè. Et ideo iubent, ut homi nes,fuis operumiufticijs, amp; peccati remiffîonem amp; uitam æternam Gbinbsp;quæranc. Sed hoc eft perGdia iudaica prædicare mandata dei: acgratiamnbsp;Del amp; redemptorem Chriftum contumelia affîcere. Item, ftdem extin/nbsp;gueré, amp; iïlâ extindla homines in interitum æterng condênationis mernbsp;gere, Quare longe remouendi funt ex ordine Chriftianorum dodorû:nbsp;nec permittendum eft,ut dicantur bona opera predicate:etiamfi ahud ninbsp;hilprædicarentquam opera mandatorum Del. NonenimGnesilIoRtnbsp;operum reifte explicanttimodebitis Gnibus contrarias prædicant. Ideonbsp;amp; docftring fidei amp; bonorum operum funt quidam contaminatorcs. Vtnbsp;taceam,quodin docftrinis operum, mandata hominumpræcepds Deinbsp;âdmifccnultem poftuïant,operibus,quæ homines prgcipiunt,eundemnbsp;honorem haberi,quidebeturalqsaDeopræceptis. Quod eftnimis uanbsp;num amp; audaxfacinus: fedfuo morepergunt,affîrmantes æquemerito/nbsp;ria effe,ut mandata Dei.

Nos igïtiir,ilt diludde explicemus qugftioncm de dignitate rîécefïîta/ te bonorum operum qüædaminitiopræmittamus, quædoceant dare;nbsp;quid efficiat noftras Iufticias uerebonas ec acceptas corâ Deo. Nam f30$nbsp;conftat,quod lex Dei requirit a nobis perfedâ obedientiam: èC quod dlinbsp;præceptg obedientiæ,de qua fupra didtû eft, nemo noftru poteft fatiffaznbsp;cere. Nunq enim tmdiligimus,aut timemus Deû, quantû öportet:ideonbsp;nullæ iufticiæ noftre per fe placent Deo,tanq perfedle bonf,amp; perfecftenbsp;fatiffacienteslegi,Item,nemo diligitproximum fuum,quantû debet:nbsp;nemo uacatomni concupifcentia, prohibita in lege, Ideo de perfecftionenbsp;iufticiæ, nemo poteftiure amp;re(fte gloriari, proptcroperaamp;fadafuanbsp;quæ præftat, qugcunqp fint ilia. Sed aliud quiddam eft, quod iufticiasnbsp;noftras acceptas amp;probabiles efficit coram Deo,

Ergo ne inchoari quidem obedientia boni operis poteft a nobis, nifi prius audiamus amp; fide difcamus euangeliu,de Chrifto amp; remiftiôepec/»nbsp;catiperChriftum.Neceffeeftem, ut ante omnia perfidem remiftionisnbsp;peccati liberemurab hisimpijs opin ion ibus,qutbus Hypocrite per fuanbsp;opera amp;fa(fta peccati rem iflione amp; faluationem querût.Nam promiflinbsp;onis euangelfi amp; fidei dodlrina eft,quod peccata nolfia remittant nobisnbsp;gratis,per mifericordiâ Dei patris,propter Chriftum. Hanc ergo opor/nbsp;tet,ut primo omnium per fi'dem ampledamundeinde necefte eft,ut peenbsp;candemfidem, mentesnoftræ a diffidentiæ amp; dubttationis impietate Hnbsp;bcrentur.Oportet tantûnofle,credere,ac profiteri Chriftianos,q? iuftinbsp;cig illeoperû,quas præftant in fide,placeant Deotetiâfi fint imperfedg;nbsp;Nam inchoata ilia obedientia ideo placet Deo, quia fit in fide recôcilianbsp;ton's Chriftizqtû eft preàû fatifiàdio pcrfediflima,pro oîm peccatis^

Igit fide opus habemus, propter h æc duo mala:primo, ne in morem arrogantiû hypocritai^,p(ftî remiflîonê per iufticias noftras quæramusinbsp;Tûdeinde,ne propter immundidê eais^ deiperemus. Refpicit cm ad 0/nbsp;pera noftra amp; adprobat ea Deus, quatenus per fidê in Chriftum opera/nbsp;niur:tum ut uoluntati amp; beneplacitoDeinos fubrjciamus, nec alia me/nbsp;teoperemur,nifiutpreceptâDei uoluntatêperficiamus. Vthacpcipuanbsp;intentione omnia referas non ad tuas utilitates, fedadgioriam Dei, amp;nbsp;ne fis ingratus. Vt proximo per diletftionê in neceftitatibus eius feruias,nbsp;quiatimeas Deûamp; uelismandato eiüs parere.Itê, quiacredas illoobfcnbsp;quio te placere Deo, propter recon cil iationêqüæ fa da eft per Chriftû;nbsp;Sic infingulis mandatisô^ operibus, oportet refpicerc amp; in tuer i in uo/nbsp;luntatem Da:Slt; timorem retinere, amp;exfidereconciliationisoperar{.nbsp;1 Hoc itacp prindpale fit bene operâti, in fidebene fundatû efte: diconbsp;aût,in fide recôciliationis fadg g Chriftû. Nâquia ornes iufticig noftrgnbsp;füntimmudgatqîimpfedæ,^pterimmûdiciê ÔC impuritatêcordiûnonbsp;îî^ftif^cati qdem,et impulÛ atcß adi a fpiritu fando,poP

COMMENT DE POENITENT. fuhtpræccptaeobcdientiæ legis fatiffacere: iddrcoetiam opushabemu^nbsp;remiffione peccatiin opcrebono.Non quod peccemus bene opérantes:nbsp;fed quod nemo tin præftat quantû debet,propter carnis imbecillitatemgt;nbsp;Turn quodaffeduscarnis,qui in nobis funt polluât omnesiufticias nonbsp;ftras:8c impediant ac retrahantbene operantes,ut non quæcunq^ uoîûtnbsp;illaperfidant. Quapropter omniu primo opus habemusfidepromiffionbsp;num euangelq remiffionis peccati, per Chriftutqua ante omnia libenbsp;ramur ab imptjs amp; pernitiofis opinionibus hypoeritaRi, tranfferentiumnbsp;Chriftigloria,cuius unius eftnosfaluarea pdo amp;amörte,infuafa(rtanbsp;quaß illis iuftificenturamp; æternam uitam mereanu Deinde, haceadêfi/nbsp;de liberamur adubitationisimpietate:quam neceflè eftexcludat* Opusnbsp;ein,quodcùnc^ non fitxfide,peccatum eft»ÂIit enim contemptum deinbsp;amp; beneficioRt grade dubitatio,Nam qiiifquis operatur,amp; ambigit numnbsp;placeat Deo,non poteft bene de Deo (endrerdiligere Deum,aut in openbsp;randohilaritatêamp;promptitudinemanimi retincre. Nec poteft ChhRinbsp;gratiam glorificare uelle:ut cui tm non tribuit,quod Deus per illam imnbsp;mundiciisnoftris amp; pcccato,itê imperfedæobediendæ,ignofcat. Nosnbsp;igitur operis noftri ob'ediendâfdamus placere Deopropter Chriftum:nbsp;etiamfi adhuc habeatfuâ immundiciam imperfedionem.Nam ficutnbsp;faipturadidt,oportebat Cbrifti nomine prgdicari pccnitentiam: igiturnbsp;accepta eft amp; placet Dco,quæ in fide nominis Chrifti,iuftificatoris nogt;'nbsp;ftri faluatoris, pr^ftatur. Poftremû bac fide efficit, utdirigamus oêsnbsp;cultus amp; iufticias noftras ad gloriam unius Ddîtanquam gratitudines,nbsp;bdlaudationes. Parad omnia agereamp; pad, quae nouimus Deo placere,nbsp;in cuius gradam uocati atcß recepti fumus,amp; his contraria fugere:

Qu^rendaeft igitur oim primo reconciliatio, iuftificans peccatore faluans: quæ per fidem promiflionum cuangelfj amp; beneficioRi Chriftinbsp;obdnetur» Turn excluditfimul contumeliofasopinionesiufticiarioru:nbsp;pernidofas dubitariones illas,ambigentium, num iuftidæ noftre planbsp;ceant Deo» Placent enim amp; funt acceptas Deo,tanq mundse amp; perfecîenbsp;quatenus infidereconciliationis fadæ per Chriftum præftantur a no/nbsp;bis.Quia quicquid immundicic amp; peccati haben t, id noniinputatur il-*nbsp;lis,quiin fideChriftioperantur.Hacenim abforbenturomnes immunnbsp;diciæ amp; omnia peccatanoftra. Sic ergo liberatfides ab arrogante præ/nbsp;fumprione:amp;uetat ne defpcremus,edamfi minus perfcdi fumus» Déni/nbsp;q; fola facit, ut obedientiaboni operis inchoetur in nobisratcp ut rétine/nbsp;amur in ea» Nemo ent confidit Deo, necç fenrit fe exaudiri, acrefpici anbsp;Deo: nec^ quifq diïigit illü,aut proximû^pter Deû, n ifi prius feiat denbsp;û efle placatû:fecp in numero filioRt Dei eflè, amp; hgredû çterng uitc. Hccnbsp;ergo funtdifcêda per promiflîônû euâgclq fidê: quaRz uidçlicet funt illcnbsp;côfoladones etilladodrina. Nâcûpterrefeôdagnitiôepâînoftriexk

gc audimus nobis peccata remitti» donari æternâ uitam,propter Dei filium lefum Chriflû, qui dédit femecipfum precium ÔC Gdfiàdioncranbsp;pro peccatis noftris èC pro ætèrna morte, tune »efpirant corda noflra,nbsp;amp; accepta bac confoîatione, quod habeant propjtium Deum, incipiûtnbsp;beneoperari,et præftant patientiam in quaïibet calamicate,toti in eo utnbsp;glorificent Deum per Chriftum lefum.

Hæcitacpfuntjquæefïiciunt iuitîcias noflras gratas at^^^ acceptas corâDeo: præftitasuideÜcethacfide. Quanquâaûtameamp;falijs locisnbsp;liuius operis funt cxplicata,tamen hic repetenda fueruntmempe, in deznbsp;fcriptione operis boni. Quin etiam necede habemus ubiq? noflra muznbsp;nire côtra aduerfariorS côtumelias malediélaipræcipue aùt in doârinbsp;na ôd prædicationedignitatis ac neccfîitatis bonorû operû. Quia cumnbsp;paulQdiligentiusprædicamuspnitentiâ, cauillanturpugnantia a t onbsp;bis doceri: nofcß refilire a Chriftiana profeffîÔe illa,qua aßerimus, imnbsp;pium èC peccatorem fqïa in Deum per Chriflum lefum fide iuftificaiinbsp;faluari. Iftis ergo,quia negant,ïmpium fola fide iuftificari, debemusnbsp;imputare hanc impietatê,qgt; opera noftra faciât partiale cauflàm noflrænbsp;faïuationis.Quanquam fi quis diligenter excutiat,inis totum meritumnbsp;faluationis arroganti qui uidelicet opéra noflra faciunt neceflàrio conznbsp;currere ad meritum iuftificationis, ut alio loco a me ditflum efl. Nobtsnbsp;igitur attente difeendum cft,ut rede difeernamus, inter hanc duplicemnbsp;prædicationem,quæ in euangclio proponitur: alteram de gratia ranifznbsp;fionispeccati, iuftificationis amp; æternæ uitæ,quam oportet adprehenznbsp;dere in fide: T um ilïam alteram, de pnitentiâ, qua iufti, reconciliatinbsp;Deo,amp; falui fàdi,Deû gîorificamus. Vt opera ilia iuftidarum noftranbsp;rum fint fidei exercitia, amp; confeflïones, amp; gratiaidines 1 audationes»

In fumnna,perfona iuftificati placet Deo,per mifericordiam propter Chriftum:opus aut,quia eft perfone recôciliatæ, amp; quia proficifeit exznbsp;fide .In quo etiamfi fit quædam immundicia feu imperfedio, non tamênbsp;imputatur perfonæ, quæ uidelicet aliunde iuftificata eft, propter aznbsp;liud in gratiâ recepta: nimirum propter Chriftû, Placet igit Dco,etiainnbsp;imperfedi operis obedientiaifed propter iuftificatorê Chriftum,in illisnbsp;qui credunt in eum. Deus enim gratis iuftificat amp; faluat peccatores: eosnbsp;qui in propitiatorem iuftificatorem Chriftum lefum credunt. T umnbsp;iuftidas eorum adprobat, quatenus ex didæ recondliationis rcmiflînbsp;onis peccati fide præftanturrtametfi non fint perfede mundæ.mec fatifznbsp;làcfant per fc legi.Ideo nihil damnationis habent: ne debitores quidemnbsp;perfedæ obedientiæ erga Iegem,propter impletorem legis Chriftum.nbsp;Ëtiamfi fint debitores glorificandi Deum,per nouitatem uitæ, Ideo necnbsp;^ceufari a lege pofrunt,redempti uidelicet per Chriftumifed increduloznbsp;fum iuflidæ per rigorem legis omnes condemnantur.

füllt præceptæobedicntiæ legis fatiffacere: l'ddrco eti'am opushabemuS remiflïone pcccatiin opéré bono. Non quod peccemus bene opérantes:nbsp;fed quod nemo tm præftat quantû debet,propter cami's in^ecillitatem»nbsp;Tum quodàffêduscarnis,quiin nobis funtpolluâcomn es mfticiasnonbsp;ftras:amp; impediant acretrahantbene operantes,u£ non quæcuni^ uolûtnbsp;illaperficiant. Quapropter omniû primo opus Iiabemus fidepromiffîonbsp;num euangelt) amp;remiflîonis peccati, per ChriftSîqua ante omnia libenbsp;ramurab impqsamp;pernitiofis opinionibus hypoeritaRi, tranfferentiumnbsp;Chrifti gloria, cuius unius eftnosfaluarea pdÔ amp;amörte,infuafa(ftanbsp;quafi ilhsiuftificenturamp; æternam uitam mereant. Deinde, haceadèfi/nbsp;de liberamuradubitationisimpietateiquamnecefle eftexcludat* Opusnbsp;em,quodcùnlt;^ non ficex fide,peccatum eft. Alit enim contemptum deinbsp;amp; beneficioRz gratig dubitatio.Nam quifquis operatur,amp; ambigit numnbsp;placeat Deo,non poteft bene de Deo fendre:diIigereDeum,auc in openbsp;rando hilaritatêamp; promptitudinem animi retinere. Necpoteft Chriftinbsp;oratiamglorificareuelleiutcuitmnon tribuit,quodDeusperiIIam injnbsp;mundicqs noftris èi peccato,ite imperfedæ obedientiæ,ignofcat. Nosnbsp;igitur operis noftri obedientiâfciamus placereDeo propter Chriftum:nbsp;etiamfi adhuchabeatfuâ immundiciam Sf imperfeftionem^Nam ficutnbsp;feriptura dicit,.oportebat Chrifti nomine prgdicari pnitentiamngiturnbsp;acceptaeft amp;placet Deo,quæ in fide nominis Chrifti,iuftificatoris no»'nbsp;ftri amp; faluatoris, prgftatur. Poftremû haefide effîcit, utdirigamusoêsnbsp;cultus ôlt; iuftirias noftras ad gloriam unius Deittanquam gratitudines,nbsp;amp; laudationes. Parati omnia agere pati, quæ nouimus Deo placere,nbsp;in cuiusgratiam uocati atc]^ recepti fumus,amp; his contraria fugere:

Qugrenda eft igitur oim primo reconciliatio, iuftificans peccatorê amp; faluans: quæ per fidem promiflîonum cuangelq amp; benefîcioF^ Chriftinbsp;obtinetur. Turn excluditfimul contumeliofasopinionesiufticiariorû:nbsp;ÔC pernitiofas dubitationes illaSjambigentium, num iuftiriæ noftrepfanbsp;ceant Deo. Placent enim amp; funt acceptæ Deo, tan q mundæ perfecrenbsp;quatenus in fide reconciliationis faeftæ per Chriftum præftantur a no/nbsp;bis.Quia quicquidimmundicicamp;peccatihabent, id nonimputaturd''nbsp;lis,quiin fideChriftioperantur.Hacenim abforbenturomnesimmunnbsp;diciæ amp; omnia peccatanoftra. Sic ergo liberatfides ab arrogante præ/nbsp;lt;3 fumptionetS^ uetat ne deiperemus, etiamfiminus perfedi fumus. Déni/nbsp;q; fola facit, ut obedientia boni operis inchoetur in nobis:atlt;p ut retin e/nbsp;amurin ea. Nemo etrtconfidit Deo, necpfentitfeexaudiri, acrefpicianbsp;Deo: neep quifq diligit illi^autproximû^pfer Deû, n ifi prius feiat denbsp;û effe placatû:fecp in numerofilioRt Dei eflê, amp; heredûgterng uitc.Hgcnbsp;ergo funtdifcêda perpromifliOniï euâgcii) fidê: quaRz uidçlicet funt iJJcnbsp;côfolationes etilla dodrinà, Nâcûpterrefedi agnitiôepdînoftriexknbsp;gC

LIBER. TER T I VS: nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,94

ge audimus nobis pcccata remitti» donari ætei nâ uitam,propter Dei filium lefum Chriftû qui dédit femetipfum precium ècfatiflacflioncnïnbsp;pro peccatis noCtris 2lt; pro ætèrna morte, tuncrefpirant corda noflra,nbsp;amp; accepta bac confolatione, quod habeantpropitium Deum, incipiûcnbsp;beneoperari,et præflant patientiam in qualibet calamitate,toti in eo utnbsp;gJorificent Deum per Chriftura lefum.

Hæcitaqpfunt,quæeHiciunt iufticias noQras gratas at^^ acceptas corâ Deo: præftitas uidebcet hac fide. Quanqua apt a me amp; alijs locisnbsp;huius operis funt explicata,tamen hicrepetendaiueruntnicmpe, in de/-fcriptione operis boni. Quin etiam necefie habcmus ubiq? nofira mu/nbsp;nice côtra aduerfariorû côtumelias S: malcdiâa:præcipue aùt in doârinbsp;na amp; prædicatione dignitaus ac neceiïitatis bonorù operû. Quia cumnbsp;paulo diïigentius prædicamus pnitentiâ, cauillantur pugnantia a r onbsp;bisdoceri: nofcßrefilireaChriftianaprofeffîÔeiIla,qua alïerimus, imnbsp;pium Sd peccatorem fqîa in Deùm per Chriftum Icfum fide iuftificarinbsp;faluari.Iftis ergo,quia negant,impium fola fide iufiificari, debemusnbsp;imputare banc inipietatê,q? opera noftra faciât partiale caufTam noftr ænbsp;faluationis.Qiunquam fi quis diligenter excutiatpllis totinn meritumnbsp;faluationis arrogant: qui uidelicet opera noftra faciunt neceiTario con/nbsp;currere ad meritum iuftificationis, ut alio loco a me didlum eft. Nobtsnbsp;igitur attente difcendum cft,ut rede difcernamus, inter banc duplicemnbsp;prædicationem,quæ in euangelio proponitur:alteram de gratia ronifznbsp;bonis peccati, iuftificationis amp; æternæ uitaE,quam oportet adprehenznbsp;dere in fide: T um ilïam alteram, de pnitentia, qua iufti, réconciliât!nbsp;Cgt;eo,ôd falui faâi,Deû gîorificamus. Vt opera ilia iufticiarum noftranbsp;Turn fintfidei exercitia, 80 confeflïoncs, gratimdines amp; laudationes.

In fumma,perfona iuftificati placet Deo,per mifericordiam propter Chriftum.'opus aût,quia eft perione recôciliatæ, quia proficifcit ex/nbsp;fideJn quo etiamfi fitquædam immundiciafeu imperfedio, non tamênbsp;imputatur perfonæ, quæ uidelicet aliunde iuftificata eft, amp; propter a/nbsp;ïiud in gratiâ receptatnimirum propter Chriftû. Placet igit Dco,etiamnbsp;irnperfedi operis obedicntiarfed propter iuftificatorê Chriftum,in il Ifsnbsp;qui creduntin eum.Deus enim gratis iuftificat amp; faluat peccatoresteosnbsp;qui in propitiatorem iuftificatorem Chriftum lefum crcdunt. T umnbsp;iuftidas eorum adprobat, quatenus ex didæ reconciliationis rcmiftînbsp;onis peccati fidepræftanturtametfi non fintperfede mundætnecfatifznbsp;làciant per fc legi.Ideo nihil damnationis habent: ne debitores quidemnbsp;perfedæ obedientiæ erga ïegem,propter impletorem legis Chriftum,nbsp;Btiamfi fint debitores glorificandi Deum,per nouitatem uitæ.Ideo necnbsp;accufari a lege poflunt,redempti uidelicet per Chriftumifed incredulo/nbsp;»quot;um iufticiæ per rigorem legis omnes condemnantur.

iuftirias pronunciet effe immudas:funt enim purificatie per Chriftû,8£ a purificatis fi'unt. Nempe, ab ijs quos Deus in fih'orum gratia habet,nbsp;propter Chrifium. Sed9amp; fi immundæ eflènt, non poflet il Ja s Deus exînbsp;gere a nobistf urfus nee opera eorum probare poiTet, quos pro rcconcili/nbsp;atisnon habereuQuapropter primo omnium requirit a nobis recon rigt;nbsp;liationis fidemtdeinde pceniten tiam, quam reconciliationis fiducia prænbsp;ftemus, amp; nihil ambigamus illam coram fe placere. Hæc fides prætereanbsp;effidt, ut h ilariter prodeant in opus præcepte pniten tix, qui ilia prædinbsp;ti funtîfi'nemolefiia, fine tædio cordis.Sed patientiam præftant innbsp;quibuslibetcalamitatibus morte: neepoffunt Deo irafci.Denicp om/nbsp;nia fua dirigunt ad glorificandum Deum per Chriftum.Et ab hi'somninbsp;bus uirtutibusprocul abfunt incredulorum iuftidæ: nihil fine tgdioopenbsp;rantur,necpræftantaliquampatientiam in ulla calamitate, amp; in omni/nbsp;bus quæiàduntfuis commoditatibus feruiunt. Quan quam hæc uiaeftnbsp;fefein æternarn perditionem prædpitandi.

Sed hæc fere ad tædium hadenus indefcriptioneoperisboni: nifi quod hoctemporcjin dogmatjbusreligionis, nihil fere fans dici potefi.nbsp;Vt quæ habenttocobtredatores, homines imperiros malos.in qui/nbsp;bus necgloriæ dei fl:udium,nec falutis ecclefiarumulium exifiit. Dabûtnbsp;igitur ueniam nobis hominesprj eruditi,fi quid paulo copiofius propnbsp;ter aduerfarios glorig Chrifti,profequamur. Nam quæ hic amp; alrjs Jocisnbsp;diximus,ea direxiraus omnia adilluirrandam gloriam Chrifti, amp;adresnbsp;ecclefiarumiuuandas.In quo fiquidpræfi:iterimus,fiducia eftamp;hacra/nbsp;.tione aduerfarios Chrifti fubinde magis magifç prodi,quoabalijsnbsp;melius caueri poflînt.

Iam nihil opus eft prolixe docere, quæ opera exigat a nobis Deus. Nam fan's confiât ad pniten tiæprædicationem ilia opera pertinere,dcnbsp;quibus in Decalogi mandatis præcipitur. Et quoniam oportet nos réginbsp;uerbo dei, ideo fiatuendum efie, præcepta mandarorumhomin um nbnbsp;hilprorfus ualereadueramillampietatera, quæefinecefiariahomini,nbsp;quiuoletaflequi xternam uitam, Cæterum deufuamp;libertatemediorunbsp;alrjs locis a me didum efttamp;fortaflîs copiofius quædam de illis alio loconbsp;dicentur. Habes pr^conium fcripturarum,i}. T imoth.irj.quo doetrinænbsp;mandatorum hominumnon pofiùnt ornari. Nempehoc taie: Totanbsp;feriptura diuinitus infpirata, utilis eft ad docendum,ad corripiendum,nbsp;ad erudiendum in iuftida:utperfedus fit giorno Dei, ad omneopus bonbsp;numinfirudus.Nuncergoquoniâmingeneredocuimus, quomodonbsp;imperfedaoperis noftri obedientia placeat Deo,idem conabimurdeinnbsp;ceps feorfim, per totum Decalogum, amp; in fingulis operibus a Deonbsp;præceptis,monfti^c.EtaIicubiadrjcerecerta quædam, dequibusdamnbsp;operibus, a Deo requifios ; de quibus in prioribus nihil dum, autnonnbsp;fatisaq?liaf:e,di^e

IN IVSTIFIC ATORVM OPERIB VS, N VLLVM ESSS pritftlt;utiU!,mMusMtf(in£tiui,ipfainDeumfide,

PRoinde,quiadicendSeft mihi hacin partetertq h'bri,deimpletio/ neprgcepua Deo open's bon i,conftituendum eft omnium primonbsp;legem Dei non fieri,feu impleri,nifi abhis qui in Chriftum lefumnbsp;credunr:atcpadeo ipfam fidemin Chriftum, efte perfedam illam legisnbsp;implcrionem,qua SC a peccato amp; ab æterna morte Iiberamur.Dico au/nbsp;tem fidem,qua nihil ambiginius,peccatis rioftris ignofci,propter Ghri/nbsp;ftumrqui fa ft us eft nobis lapientia a Deo, èi. iufticia, amp; fanftifieano,óinbsp;redempcio.iCor.üHucitêfacitillud Pauli,Rom.x. Finisenimlegisnbsp;eft Ghriftus.adiufticiam oinuicredenti.Porro,amp;^ illudadtj ciendû eft,nbsp;elfe adhuc aliam impletionê legis,qua uideHcetficIex,per opcris noftrinbsp;odedientiam ,ut quatenus gubernamur Só mouemurafpintufanfto,nbsp;quan^ hac irnpledôe nemo fatiffaciatlegi, autiüftificeturcoram Deo;nbsp;^propteraliudpÏaceamusDeó,nempè propter Chtiftum» Certeapecnbsp;caco a morte neminem faluat fua iufticia,fed alien a ilia qua? eft Chrinbsp;fti,amp;:noftra per fidem in Chriftum,faluamur.Operibtis autem iuftkiæ duplex inänbsp;noftrædebitis exercemus fidem Deum glorificamus. Hæc eft du/nbsp;pl ex impletio feu præftatio legis, feu boni open's obediètia, altera,quanbsp;per gratig imputatioem Si feruatorem Chriftum fatiffitlegi pro nobis»nbsp;Hoc eft,qua Deus ignofeic peccatis noftris propter Chriftu, amp; qua unanbsp;fumus iuftijbeati* 8«: faluijCoram ipfo. Atlt;^ adeo,qua omries iufticig nonbsp;ftre effîciûtur bone SC gratæ Deo. Dé qua, quoniam altjs locis prolixenbsp;feripfi.non habeo opus plura hie adrjcere. Altera eft impletio legisnbsp;feftiua, qua uidelicet lex fit a nobis noftra obedietiattametfi hæc fit openbsp;ratio Só üirtusfpiricusfanfti in nobis. Sicutdocemur Rom.vin.Gal.v»nbsp;Sic. Etdehacimpletioneriobis prgcipuenuricdicendumeft.In eaitaq?nbsp;amp; fidem numeranluSjprgclariftimarn operationeinSC effeftum fpiritusnbsp;fanftiin nobis,amp; quedam noftra obedientia. Quauidelicet adferimusnbsp;ad £rratigpromiftionenl,tum oblatam eä nobis in Euangelio per Chri/nbsp;ftumacceptamus,ad prghehdimus Si in cornoftrumincludimus,acpernbsp;pctuoretinemus,inillo, perfidem. Neceftin iuftifieatorum operibusnbsp;bonis,aliud preftantius, melius,maius, autfanftius,hacipfain Deum rideidignii.nbsp;fidctnecaliuditanecefTarium. Vtquafolaamp;apeccatoamp; æternamortc ernecefnbsp;faluamur. Difturus ergo de fi'de,tummoillo,amp;prgftantiffimo omni/nbsp;ümoperumbonorum,quæabhomirie Gluandopræftaripoflunt, nonnbsp;debeo tacere, quanta fiteius magniiudoamp; digniras coram Deo. Nullanbsp;enim lex,nullum Dei mandatum, aut ullum opus uerebonum, implerinbsp;feupreftari, abfqueeapoteft.Imoneperfonaquidem placere Deo,cui -operand defit fides,quanracunqueôC qualiacunqueoperetur.

comment, de P o 8 N I T E N T.

hcndimus peccati remiïïionem ioftidam amp; æternam uitam,S^ cafota rc/ condliamur Deo,amp;ex perdais ac damnans in grariæ filios,amp;f ui'rg ætcrnbsp;iî^hæredes,recipimur.Quæ omnia fads arguunc, G de cperibus bomsnbsp;quæ Deus requirit a nobis,collatio fiat, nulïum dicendum eflê maius.

Werior cid fnclius,perfedius,autfandius,coram Deo,Guedenilt;çæque neceflaii IM, uni,höminifaluando» Prætereaamp;ipfeordodiuinorumpræceptorumnbsp;arguïtjhomini iuftificando amp; faluando ante omnia opuseiïe fide. Ideonbsp;ein ante alqs omnibus operibus deea prfdpitur. Eftque interior ilfanbsp;cultus,feu adoratie cordis, fine qua nullus alius cultus probanbsp;ri aut placere Deopoteft.Sicut teftatur Chriftus, loan.iii). inquiens;nbsp;Deus fpiritus eft,amp; eos qui adorant eum,in fpiritu amp; ueritare oportetnbsp;adorare.Fideenimcordapurificanturaquibuflibet inquinamentispecnbsp;cati,utdiffîdenuæ,dubicacionis, defperationis,ôd impatientip, quibusnbsp;in corde fit contumelia Deo. Rurfus incipitur timeri èc d i ligi Deus pernbsp;fidem:Item,alrjsfanlt;ftis motibus cordis coli. Nam quia per cuâgeJiumnbsp;(cimusaccredimus noseflein gratia, ideonôambigimus, quinficütnbsp;Deuspromitticitareipiciat nos amp;:exaudiar,tum in quibuflibet aduerfîznbsp;tatibus Iiberet ac faluos iàciat. Ac prius non pofiumus amare Deum ucnbsp;re,autquomodocunqî aliter beneaffedi in ilium efie. Crcdccesauteninbsp;ingratiæ promifTionem, fubifomutamur,iin aliosnouos hominesiacnbsp;pios,fandos 8d calîos animoRz motus,feu affectiÔes,induimus.Nem/nbsp;pe,tinorcm,delidionem, fid udam amp; fpem in Deum, ex quibus moxgt;nbsp;oritur paxconfcienuarumamp; tolerantia in aduerfis. Denicp amp;diledfonbsp;proximi,amôrcaftitatis,pudicitiæ,temperantig,fobrietatis,odium tur,nbsp;pitudiniSjamp;^fi quid prgtereaeft inrernp pietatis, fpiritualis cultus,nbsp;quo Deus uult omnium primo in cordibus nofiris glorificari a nobis-Porroex bis primis motibus in Deum amp;reliquapuritate cordis,efznbsp;fluit deinde, ceu ex plenifiimo pietatis fonte, quicquid eft omniûopc^nbsp;Exterior (uJ rum,ucrebonorum»5lt;^probabilium cultuum,fpirifualium,in externis

fadis,quibus Deo noftro feruimus,3^ redemptorem Cbriftum gîorifi camus. Vt funt,uera inuocatio,confefiio,glorificatio,laus,graciarumnbsp;adio,predic3tio dodrinalftem, ilia omnia bona opérai fada, quaenbsp;perdiledionerfi proximi præftamus, hocfine,ut Deumboixgt;remus.nbsp;Nam 8^ proximum fuum nemoun^ uere amare poteft, a ut offïda dixnbsp;ïedionis illi fideliteracpiepræfiare, qui fîdem in Deum non habet,nbsp;ignoratfeillo obfequio, quo ferait proximo,Deo patriet Cbnfio lefu,nbsp;cuîtum prpftare. Nos ergo in dodrina de impletione operis boni,nbsp;neceflàriofequemur eum ordinem,aprimo capiteufc^adfinê, quemnbsp;Deus propoRiitin dodrina legis.Non ideo folu,quia nullus alius me/nbsp;lior eflè poteft,eo que in docendo retin uit Deus,fed üel maximp,prop

LIBER T E R T I V S. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,9®

Jîoffumas, its impoffîbile eft, ullû uere bonu opus ßreftari ab ulîo pof/ fe» Verum huncordinem turbant nobis aduerfarrj rioftri,imo ueram innbsp;Deum fidem, qua iuftificamur èC fpintum fandum accipim üs, ac nouinbsp;homines efficimur, prorfus non docent.Tum in docendo,nihil quamnbsp;cogitatioes ration is, Phari(àicas Só ethnicas, de merito iufticiaRt carnisnbsp;fibi propon5t,quaproptcr nec prédicat nifi iufticias carnis iufticié granbsp;tig,amp; uerg fidei in Deum,penitus ignari»nbsp;nbsp;nbsp;Vt ergo quod coEpi,perz luftidæin^-

gamexpIicàre,certumeftcontcmptumSdodium Deiretineriabiftis,in quîbus manet ignorantia SC incredulitas promiflîonû gratig»Talesfuntnbsp;autem,hon iftifolum,qui Euangelio palam contradicunt,utludgi amp;c;nbsp;Vcrùm etiam quidâ fide amp; titulotènus Chriftiani,qùi per opera fua amp;nbsp;iufticias rationis,querunt faluari amp; a peccato a morte«Iftorum îgiturnbsp;iufti'ciciütfunt poUutgiftisinternis immûdicijs,incredulitate ihqüa,nbsp;diftidêtià, dubitatione, defperatione,ôdio amp; contemptu Dei: ita habetnbsp;prgterea banc fgditatem,turpitudiuem amp;impietaîc coram Deo, quodnbsp;funtuioientæjferuiles, cum moleftiaactedio cordis prgftitæ,nÔ quamnbsp;priuaticommodiftudio,finediledionelegis,Dei autproximi.Idcöiiiinbsp;quamfiuntineumfinem, quofuntprçceptæa Deo, utctiatotimmüîlnbsp;dierjs internis no eflènt contamninate, Sed ut à præcepto fine aberrâC»nbsp;ita funt eorum qüi uiuût corde amaro,pleno dubitationisp'ranz amp; odi)nbsp;contra Deum. Âc neceffeeftjpropter incredulitatem, omnia in iftis fiznbsp;mulatione,fidionibusamp;: hypocrifi,repletiffîma efre,nihil operari abfznbsp;Cp tediOjira, animo rebelîi,legi ÔC Deo»NihiI per diledionem efficere:nbsp;ut qua caret. Multo minus poffun t in ullis calamitatibus eorporalibus, Credsntiünbsp;quibus a Deo exercemur,patimtiam retinere»nbsp;nbsp;Rurfus qui promiffio

num gratig noticia aefide funt imbuti amp; illumninâti,ut diligunt deu ceteris pijs motibuscordis in illûrapiunt etagitant,ita legisobferuationbsp;niprôptiftimisàîs ftudent.GIorificant ergo Deu, amp; feruiût proximo,nbsp;propter Deum, fine fidionibusnbsp;nbsp;fine fimuIatione.Sicergo quos ftu/

dium Dei tenet perfidem, illidebitosfines bonorum operûattingunt* Longe enim àbfunt ab eoßt impijs opinionibus, qui per opera amp; fadànbsp;fua fafùâri quærunt. fn operando igitur non refpiciunt ad priuatas utilinbsp;tates,necenim opus haben t. Sed ad prgeeptam dei uoluntatem, turn irinbsp;neceflîtatesproximijCui hilariter feruiutpropter deum.Ideo illo tali ob/nbsp;fequio deledatürdéus amp; preftâtur prgeepta legis. Et fi in aliquo minusnbsp;fatiffiat,tarnen hoc ignofeitur eis, propter Chriftum,in quem credunt,nbsp;ôif quem habentperpetuûmediatoremreconciliationisapud deum.Adnbsp;cuiusnominis honorem referunt, cum gratiaRz adiQe,fi quid redefacnbsp;turn eft ab ipfis. Hæc fun t pia fidei exercitià,quæ deo placet,amp; quænbsp;fefpicitjac quibus ingentia premia confertincóelis. Quin etiâ,quia honbsp;noridiuini ncmiiiis in orahibus feruiunt,eolt;^ amp; patiêntiam in aduerfi

tatibus rctinent, ideo omnes creaturg coguntur eis in bonumferin re,etiam quglibef extrcmæ calamitates,utdeniq?ipfaquolt;ÿmors» I«nbsp;fumma,nullius créature iniuria poflunrlgdnnec ali cuius ufuabuti.Nanbsp;rebus prefentibus utuntur cum grariarum adione,tum in paupertatenbsp;alrjsaffiidionibus retinentpatientiam. Ideo iuuantur a Deo, ucnullænbsp;quantumuis atroces perfecutiones nocere ipfis queant, no exilium, nonbsp;fames,non gladius,non ignis,nÔ deniqj mors, aut qu^cunc^ calamitasnbsp;- . . alia,qtiæinhominemirruerepoteft.SicutPaulusdocetRom.viq.Hacnbsp;tanta gratiæ gloria honorantur, quia Deum pi) s animis colût,amp;redcnbsp;fadisolorificant. Proinde hoc eft regn are cum Chrifio,amp;rcruom/nbsp;niumdominium tenere:Nempe,nonpofreab ulïa creaturalgdi,nulli/nbsp;us terrore concuti exitialicer, amp; in ufu beatilfimo omnia habere» Qpænbsp;omnia pr^ftathomini folafides,necp peraliam uirtutemad rantamfe/nbsp;licitatempolTumus peruenire.Sicuînectimere autdiligere Deûquif^nbsp;poteft,nifi perfidem, acfiiie timoré amp; fine dilecftioneDei, nemo tantanbsp;gloria dignus haberi apud Deû,fiueglorificari» Vbi ergo funtqui ue/nbsp;rein Deum crediderunt, uttimentacdiligûtDeû, ÔChonorinominianbsp;eiusferuiût,ita uiciffîm honorantur a Deo,id eft, refpiciuntur, exaudinbsp;unturamp;in quibuflibet calamitatibus adiuuantur. Suntautcuerg fiddnbsp;in Deû,item ueri timoris Si ueræ di ledionis certa figna, cauere ne quanbsp;pado Deum offendamus,facientes quæ prohibetac uaat,8irede fa(y,nbsp;tis honorare Deum, Si ea præftare quæ requirit a nobis.Et fi autê fierinbsp;poftitjUtqui uere crediderunt in Deum,aîiquandolabâturinaliquodlnbsp;peccatum, ut eft omn ium magna imbecillkas,ôi tentationibus peccau làenbsp;pe Liin cimur, tarnen uera fides feruat hominem ab extrema deiperatioznbsp;ne,Si non poteft uinci.Nam Si erigit lapfum, Si fiduda gratie reftituit,nbsp;hom inem ad pnitêtiâ. Quæ perfeuerantia in bene operando,feu coPnbsp;rigendo quod maleadmiftiim eft,eximieglorificatdeum, necpoteft innbsp;incredulisexiftere. Namiftimagnitudine peccatiterriti Siiudicqsdei,nbsp;per igiiorâtiam fidei ruunt tandem in defperationem, Si nephâda quænbsp;c^defignant, finepcenifentia SifinereuerfioneadDeum»

Eft autem quoddam aliud genus incredulorum, eorûuidelicetquf fineomniopinione Deiuinunt, qualesfimihterneceflêeftineptosadnbsp;omnia bona opera efle.Sicut Paulus fcribitad Eph. Hij. Hocigiturdiznbsp;co Si teftificor in Domino,ut iam non ambuleus, ficut Si genres ambunbsp;lantjin uanitate mentis fu^,tenebris obfcuratum habentes intelledum,nbsp;alien ati a uia Dei, per ignorantiamquæ eft in ipfis, propter cgdtate cornbsp;dis ipforum, qui delperantes femet ipfos tradiderunt impudicitig,in openbsp;rationemomnisimmundiciæ,in auariciam. Vosautem non ira didiclnbsp;ftis Chriftum,C Si tarnen ilium audiftis Si in ipfo edodi eftis. )ficutefi:nbsp;ueritas in lefu, Deponite ergo uosfecundum priftinam conuerfatio^nbsp;nem

LIBER TE RT I VS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,9^

no« ürtcremhominein, èCc. Qiiamq; Huepertinet, quicquMeft dodrinæpietadsamp;bonorum operum,quæfolipræftant, qui uerainnbsp;Dcumfidefuntpræditi. Hæelîbuithadenusfeorfimdi'cere, defiddnbsp;dignicateamp;neceftitate, eut primas ni omnibus mcrito tribui'mus. Solanbsp;enim adpræhêditgrariepromiflîÔes,fdeo 8i esi fola apeccato Si. a morgt;nbsp;te faluamur.Tum iti gloriam fih'ofumDei recipiniur,amp; hæredumnbsp;ternæuitæ. Oenic^ fola fide acceptæ efficiuntür feliquæ iufticiæ no/nbsp;ftre coram Deo. Ac tante effîcaci^ eft fides in ülis, qui es. præditi funtnbsp;ucre,utmalintmon'potiüs, quâabftrahia uoIuntateDeiô^abobediênbsp;tio erga legem.Tantum ab èft,utbreüis uoïuptatis carnalis caufla, fiuenbsp;ullius corporalis rei commóditate,poflënt uelle difcédereab ciHîcio, Si.nbsp;ea admittere,quæ Deus odit,execratur Si damnar, amp; reefte faâà relinnbsp;quere. Imo tantû eft ftudium gloriæ Dei Si lefu Chrifti in iUis,ut om/nbsp;nés tyrannides imprj mundi perferant àcuîncant,infide nominis Clirinbsp;fti. Deinceps uero Si dé cognatis fidei afFeétibus pace,timore,dile(ftiôenbsp;Si fpe,feor(im nonnullafcribam. Qiiam^enim illi omnesmotusfintnbsp;iiiuerafide,dequa iam didum cft,Sihocipfum declaratum,tarnen S^nbsp;feparatim quædam de illis libet annotarc.

de CO g N AT is FIDË I AFFECTIBVS, PACE, timorè,dikâione (y fpe:oigt;iier atquepaucit»

lufticiæ noftræ placent Deo.Item qua puriiïîmecolimus Si gïori ficamus Deû,Si ifta tota nouitas oritur in nobis, qug eft pads confdennbsp;darum, itemdmoris,diledionisôi fpciin Deum. De quibus confiliûnbsp;eft poft bac, uel dodrinæ uel confolationis cauiTa feorfun quæda m at/nbsp;texere. Dicâm auiteni omnium primo, de pace con fçiêdarum Si cordis,nbsp;quæ res eft lætiflîma, optadïTima Si fuadinîmâ, amp; ficut Pauliis inquit,nbsp;quæ exuperat omnem intelledum,Si libérât hominc a quibuflib'et ter/nbsp;roribuspeccati,legis,inferorum,mortis,Si todusfateilici) diaboli.

Oritur igitur hæcpax ex fide in Chriftum, ficut Paulus feribit Rom. V. luftificad igitur exfide,pacem habemus ad Deum,per dominum nonbsp;ftrum iefum Chriftum. Per quem Si accefliim habemus perfidc,in granbsp;dam iftam in quaftamus. Sigloriamur infpegloriæfiliorum dei. hicnbsp;igitur audisfecuritatem internam efle Si regnare in hacpace,necperue/nbsp;niri ad earn, nifi per fidem iri Chriftum. Sicutautem perfidem, itahacnbsp;copfciêtiarum pace glorificatur Deus,ideo in bonis operibus iuftificatonbsp;rum debet numerari.Nec ein habentilli, fola externa opera Si fadabonbsp;lia, fed uel maxime, internos motus cordispios,caftos8i fandos.

Proin de pax illa,de qua none mihi fermo eft, tranquillitas eft com/ pofitf mends,qua erjeiuntur ex animo quilibetterrores non modo im/nbsp;pi) mundi,perfequentis fua cecitate gloriam Chrifti,uerum edam,pec

cati,legis^ mortis.diaboïi Sc inferorum,ut dixi. L-ongiflïme itac^ füpc rat quemuis intelledum 8C captum humangmentis, planec^ res diui^nbsp;na eft in homine,amp; quidâ prgguftusæternæ uicg. Qua uoluptate nunnbsp;quam perfrui piöfliinc,euangelq gratig 8c iufticig fidei ignari.Sicut do/nbsp;minus per Efaiam loquitur, Cap.lvrj. Crcaui fructum labioru pacem,nbsp;pace ei qui longe eft amp; qui prope» Imptj autê quaß mare fernes, quodnbsp;quiefcere non poteft, redundat fludus eius in conculcationem amp; lu/nbsp;tum.NoneftpaximpqSjdicitDOMINVS Deus. Hanc igiturnbsp;pacem adpellat Dominus fructum labiorum, èi. dicit ilium a fe creari»nbsp;Quia per promiffionem euangelq ad nos adfertur. luxta illud quod exnbsp;Efaia citatur a Paulo Rom.x. Quam fpeciofi pedes Euangelizantiumnbsp;pacem, euangelizantium bona. Euâgelio igiturefficax eft Deus confonbsp;lari corda noftra,per fpiritum fandû. Hue facit illud Rom. xiiq. Nonnbsp;eft regn urn Dei efca aut potus, fed iufticia amp; pax amp; gaudium in fpiritunbsp;(an do. luftidam cm intelligiteam, quæeft remiffîonispeccati amp;om/nbsp;nium delidorum noftrorum,quam perfidem adprehendimus, quanbsp;antelligimus Deum nobis placatum eire,propter Chriftum. A qua paxnbsp;ilia confcientiarum,amp;: gaudium cordis,nun^abelTepoirunt.

Non ergo finit trepidare hgc pax eos qui crediderunt euangelio, uP lius rei metu èi. terrore,quamcç ut imperfedi in fide fumus,ita aliquannbsp;do nonnihil terrem ur. Sedfide euangelrj accepta,fruimur hac dulcedPnbsp;ne pacis.Quantum enim quifejp credit, tantum pads in confdemia ha/nbsp;bet, ac quantum quife^ diffiditpromiflionibus graoe, tantu terroris exnbsp;peritur,uel experiet aïiquâdo in corde. Opus eft igitur ut in promiffio'nbsp;nibus euangelq diligenter exerceamus fidem n oftrâ, ne nos terror pec/nbsp;catf,mortis autdiaboli aliquandoabforbeat. Porro de hac pace Sdnbsp;alio loco contionatur Propheta Efaias, nempe Cap.xxxij. Et erit opusnbsp;iufticiæ pax, cultus iuftidæ filètium in fempiternum. Et fedebit po/nbsp;pulusmeus in pulchritudine pacisamp;in tabernaculis fiducie et in requicnbsp;opulenta. Eft enim in illis uerbis prophetica con tio,de gratia noui teftanbsp;menti, qug fub Chrifto illuxit, amp; fi'gurate prédicat frudum Euangelrj,*nbsp;qui eft padficati cordis,ferenate tâquille metis, feu liberatg ab h orronbsp;ribus peccati amp; mortis.Liberat em promilTio euagelfj,eos omnesqui Ünbsp;licredunt. Ideo nccelTeeft deftitui hac pace qui illam aliunde querunt,nbsp;id eft,per iufticias ration is. Auteuangelium prorfus contemnunt.

Qui igitur fuæ falutis rationem habent, illi in difeendo euangdio, uerbo gratig,remiffioriis peccati amp; uitæ æterng, prgdpue elaborabunt;nbsp;Alioquienim rcuelato confeientijs noftris iudicio Dei, rtonpofluritnbsp;nontrepidare,terreri,dubicarc,fremere amp; irafei Deo,ac tandem abfor/nbsp;beridefperatione,quifi'depromiflionum Euangelij nonfuntdiligen/nbsp;lifli'me exercitati.Deinde,ut nemo fine hac confeientiæ pace faluari pdnbsp;teft,ita

UBER. TERtir^, cfeftjita nemo pic tirriere,autdiligere Deutn fine ilia pötcft»Tantum abnbsp;eft, ut uUum aliud uerc opus bonum, Si. acceptum coram Deo poffit

uiftimampugnam carnis amp; fpiritus,Slt; frequenter acfæpe horribib'ter terreamur, contra hanc confdentiæpacem,tamen enitendum cft,ut tannbsp;dem in fide u inca mus, amp; fuperemus bos terrores,amp; eijeiamus eos. Cernbsp;turn eft em diaboli machinationem efte,ita rerreri Si cruciari in mente,nbsp;ut nullas promiflîonum euangeirj confolationes poffis admitterequanbsp;ifteaducrfariusamp;^hoftis nofter hoc molitur,utper obfcuratam euangenbsp;Irj gratiam, nÔ modo pace confeientiarum nos fraudet, fed etiam æternbsp;na uica prtuet. Vndecuncp tandem irrepat, feu per defperationis dodqnbsp;res,feu quacunc^ alia arte Si tentatione.

De timoré autem Si diledlione non opus habémus multa dicere, cum fit perfpicuum quid his hominibus fignificetur» Rede enîm amp; pienbsp;timen tDeam, qui noluntullain re offendere Deum, amp;cauentfibianbsp;tranfgreflîonibus legis» Etrede aepie diligunt ilium, qui paratifuntnbsp;omnia pro gloria nominis Dei agere Si pati» Oritur autem, tarn pius tinbsp;mor, quara folida djledio,ex fide promiflbnum Euangelrj, ficut omnesnbsp;alig Chriftiane uirtutes^ Nec pofthnt onim feruiliter timere Deumnbsp;qui promiflîonum euangelij funt ignari. Si retinentperpetuo occuitunbsp;odium aduerfus Deum Klegern.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,

Vtergo Deusquemuis impiutimorem in nobis aboleret, att^ ut fui amorem crearet in nobis,mifit ad hoc filium fuum, propitiationenbsp;pro peccatis noftris,ut per promiflionis euangelij confolatioes animosnbsp;noftros renouet,moueatatc^ impellat,ad fe fihaliter Si pie,cum timén/nbsp;dumtumdiligendum» Idque uol unt ilia Pauli Rom» virj» Nonenimnbsp;accepiftis fpiritumferuitutisiterum in timore,fedaccepiftisfpiritum adnbsp;optioniSjfiliorumDei, in quo cIamamus,Abba pater.In hunemodumnbsp;ubiçpdocendifumus, ut iufticias noftrasexfideifontederiuemusaedenbsp;ducamus.Non poteftenimnifi feruiliter timere, necquamodifleDe/nbsp;um,qui nondum didicit per promiflionum euangelij fidem Deum fvnbsp;bi efle placatu. In fumma,fid:c Si pharifaice, 8d timetur Si diligitur De/nbsp;tis,ubi fides non regnant. Porro,de timoré qui fidei eoniundus eft,nbsp;ita fentire oportet, quodcoprohibcamur, ne de iuftieijsnoftris fuper/nbsp;be gloriemur coram Deo. Sed humiliter cumPropheta dicamus:Et ncnbsp;intres in indicium cumferuotuo, quia non iuftificabitur in confpednnbsp;tuo omnis uiuens.Nam quiaomnes iufticiænoftræ funt inmundc atc^nbsp;imperfede, ideo ab earum fiduciareliliut hoes pij, Si fub gratia Dei ec

COMMENT. DE P OE NI TE N T. protedionem Chrifti confugiunt. Deinde cauent,ne ea admittant,qüinbsp;bus confiât Deumoffèndi, idefi,contêptu amp;tranfgrefiîonibuslegis.nbsp;Id ergo eft alterum in pi'o timore,qui in arcanis litcris didtur, principiûnbsp;fapientip.Nâ ut fine fide,nullus hominicontingit/altem pius,ita cumnbsp;fide gubernattotam hominis uitam 8Ó retrahit ilium, ne quid mali openbsp;risdefignet» lamdileCtio, oppofitus timori affedus, oritur quoc^nbsp;exfide,eftc^hominis,qui mon'malit, quamfeabftrahi a glorificandinbsp;Dei ftudio.Ideo aflidüo meditàtur gratitudin em,amp; cônititur obfequi/nbsp;um præfiare Chrifio lefu^prorfus in omnibus.Nec eft illi quic^ gra-*nbsp;ue,moleftum. Si non dulce,non iuaindum, patiautagere, pro amorenbsp;dominilefu. Èfficitigitur hominem durarcin afflidione, amp; quælibetnbsp;aduerfaperferre, nô fra^itribulatione.AtqîadeoobfequiDeoinomnbsp;nibus.Quam uero fit officiofa erga hominem,propter Dcüm,prolixenbsp;docetloanneSjSi Paulusmultislods.Necopus eft teftimonia adfcribenbsp;fedn requæeft omnibus cognita,nechabe£quï contradiear.

Cxterum timor, qui eft fidei côiundus, rcdedieitur filiah's,quiaefi: colentJsIiberaliter'Deû,nec horren tispnas.llleenim aker eft impionbsp;rum,uioîentuset àtrox.Fugâdus,utIoanncsdocet,i.Ioan.iiij.Timornbsp;nÔeftin charitate,fed perfeda cbaritas foras mtttit timoré. Quoniam ttnbsp;mor pcenam habet,C fciIicetqùihorretpnas,confciétia malcfadi. )nbsp;qui autê timet, non eft perfedus in charitate. Hoc igitur agendû eft, utnbsp;per fidem Euangelfj, promcueamus in charitate Dei, quæ omnem im/nbsp;piumrimorem eqdat.Atçp adeo,utucrediligamusdeum. Nâeftquænbsp;dam praua diledio. Si corruptus afFedus in homine,qua eft homo fuinbsp;amans potius Dei,Iegis autproximi. Aemula eft autem piæ dilectionbsp;Uisjideo cauteobferuandum eft,ne nobis imponat.

Spes eftexpedatioeuentuûpromiflîonis. Ideonon multum differt à fi'dc,nec admodumopus eft curiofedifcernere earn a fide.Fide enimnbsp;adprghendimus faluationem, ut nobis propofita cft,per euangelrj p*onbsp;mifliones, no huius,fedfiiturguitpSiæternpglorip,propter Chriftu.nbsp;Que fiducia quatenus durât. Si expedat reuelationem glorigpromifla,nbsp;eft fpes,quo Si Paulus refpiciens,ait:fpe em faluifadi fumus.Spes au/nbsp;tm,fi uideatur,non eft fpes.Sic.

Itaqgt; tamfides,quam fpes,nidtur in uerbo promiiTgfalutis per Chri ftum,incarnatum,paflum8iglorificatum,pro noftri falute. Vtcrgofinbsp;des eft certa notida,Si fiducia, qug inde oritur, prgftitg nobis faluatio/nbsp;nis,in Chrifto lefudtafpeSjeft cxpedatiofuturggloriæ,quæ reuelabinbsp;tur in nos.Quia gloria filiorum Dei adhuc abfcondita eft fub peccatrinbsp;cc Si mortali carne, necdum ufu, feu fruitione poftidetur. Sed manife/nbsp;ftabitur poft hanc uicam.

PoiTo autçm,de huiusglorig mamfeftatione extant multa fcnpturc teftimoma. Qualeeft illud i. loan jî). Chan'flïmi,nûcfnrj Deifumus*nbsp;Et nondum adparuit, quod futuri fumus. Scimus autem,quod cû ad/nbsp;panieriCjfimiles ei erimus: quoniam uidebimus eum ftcuti eft. Itê illudnbsp;Phil.iq. Noftraautem conuerfanoeftin cîis. Vndcetiamferuatorënbsp;expeólanaiisDominü lefum Chriftum, qui reformabiccorpus humdenbsp;noftrum, confïguratum corpori fuo gloriofo, fccundum etticaci'â, quanbsp;poteft ipfe fibi fubfjccre omnia.Eodê ualec illud Col. lï). Mortui eftis,nbsp;S)C uitaueftraabfconditaeftcum Chriftoindeo.Cumautem adparueritnbsp;uita ueftra, tune Sc uos adparebitis cum ipfo in gloria. Sed quid multisnbsp;teftimonqs opus eft,huc cnim direâa eft omnis fpes fanclorum,ut glonbsp;rificati olim a peccato amp; morte,regnentcum Chrifto in fempiternum*nbsp;Dequo lege,quid Paulusferibat,Rom.viij,Item incontionibusdere/nbsp;furredionemortuoR2,uti.Cor,xv. i Their.iii).amp;c.PoHunt8lt;:ex euannbsp;gelq hiftoria hucadplicari, ut qug funtloa.v.xi.amp;c. Matthæi. xi.xitj»nbsp;xvi.xxv.8ic. Habet igitur fpes eadem exercicia cum fide. Ac nititurnbsp;iïliSjquæ per promiflîones confolationes Eu an gel ij ofFeruntur,for^nbsp;titer perduransin malis, perferensaduerfa, expeélans liberationem.nbsp;Ideo enim Si Paulus dicit.Exiftimo enim,quod non funtcôdigngpaf/nbsp;fiones huius temporis ad futuram gloriam,quæ reuelabitur in nos.Ôicnbsp;Ro. viij* Nam in hoc feculo uarie affligimur: Si multis tribulatiÔibusnbsp;ueluti atferimur, dum probamur. Sed fpei expedatione uicimus,Si funbsp;peramusjh^c omnia mala. Neqj tarne folis corporalibus afflidionibusnbsp;exercemur. Nondum enim nec peccatumprorfusabolitueft: 8i morsnbsp;durât, qua fæpe grauiter terremur.Sed 8i diabolus uarijs artibus ac monbsp;dis in nos fæuit.Tentât enim nos deqeere a fpe falutis no folum per leuinbsp;ciam tyrannorum h uius mundüuerum etiam per impofluras impiarumnbsp;dodrinarum,quæimperitos conijeiant tandem in defperationem. Vtnbsp;magna prudentia 8i circumfpedione opus fit homini,qua duret in tan?nbsp;tismalis,8inon patiatur fedeijei afpe falutis.

SEd attendendum eft hoc loco,quod ficutdodores impietatis, cude iufticia dilputant, omnia referunt,non ad promiffionis de lefu Chrinbsp;fto,8i remilfione peccati per ipfum,fidem:fed ad operum fuoRi iuftinbsp;cias,meritaÖi dignitatem. Sicenimludaizant, aefpirant Pelagq uirusnbsp;cxpulmone.lta cum de fpeloquuntur, affirmant hanc niti,in fuis cuiufnbsp;que operum iufticijsSimeritis. NamprgfumptionemefTeexiftimätjfinbsp;quisfinemeritis præcedentibus, audeatfperare,feuexpedare,futurænbsp;amp;æternæuitæ gloriam. Quafinonpræfumptionem, gratiæ DE!nbsp;contemptum, amp; abnegadonem gloriæ lESV CHRISTI, deninbsp;que Si defperationem doceant, eo quo iubet fperare, per iufticias

comment, de POE ni te N T. |?ræcdeE^tes,amp; non fidere acni'ti folû, in promiffione gratiæ homme,nbsp;amp;lætçrnefalutisper Ghuiftum. Hæcemeftprgfumptio, SCabiurationbsp;gratiæ amp; fepeli'no glon'æ Chrifti,prornittere fibî debi'tû faluaaôis,pronbsp;meritis 80 dfgnïtateoperum fuof?2jnquaimpietateamp; errore,quipcrfe/nbsp;iicrant,nun^ pofluntfaluartSed amp;cum reueïaturtalibus immûdîcianbsp;iuftkiarumfuaRî, utneceflè eft fierialiquando, tucquimelius nófuncnbsp;dodijcogunturdefperare. Ergo quemadmodû, aim opera amp; iuftigt;nbsp;dasfuasquifcß feorfim amp; fine promifltonisfideintuetur, cum necefienbsp;eft non modo dubitare,de futuræ uitæ falute amp; prgmij s in coclo, uerumnbsp;en'am plane ac prorfus defperare: Ita expeélationê æterng fatutis firma 8dnbsp;iuftam,aliûde no pofllimus capere,quacxfiducia nominis Domini no/nbsp;ftri lefu Chrifti, Namaliud NÖMEN non eft datum hominibusnbsp;fubcoelojperquod óporteatnosfaluosfieri» Væ igitur iftis,quinosnbsp;gloria gratiæ del, perfuas impias dodrinasfraudant,amp;derjciunta fainnbsp;ns Petra Chrifto Iefu,amp;in miferasiufticiasratiohis cönfidercdocêttS^nbsp;gloriari contra gratiam.Non ergo fperabimus,tiifi fiducia mifericordicnbsp;deinoftri j amp; meritorum Domini amp; faluatoris noftrilefu Chrifti.Sednbsp;hæchaflenüsdefi'de ÔC cognatis affecftibus illiuspacecordis,timore,dinbsp;lection è,amp; fpe. Poftet a utem hoc loco amp; depacientia dici,qua in aduernbsp;fis eundem ftatum mentis retinent homines pi),0C æqug glorificantdeûnbsp;ut ill proiperismon murmurant,non irafcuntur deo,etià ft minus bene,nbsp;pro reRi præfentium neceftitate, habere uideanturtcuius proponitur exnbsp;emplum in BJob.Sed de ilia, amp; alij s locis dicStu eft,amp; ex omnibus quaenbsp;didta func de fi'de,timore,amp;c.fatis poterit iudicart Nunc ergo de impienbsp;tione externi cultus Dei,fuo ordine,loquemur,

de IMPLETIONE OPERVM, SEV FACTORVH exiernoruiii^/êcundi prtcepti,cr primo de confeßione.

PArtitus fum precepta bönoRz operû iufticiâ fecundi prgcepti,in fu perioreilla decalogienarracione,in confeftîoncamp;:doârina,inuonbsp;cation em,glorificacionê,îaudem amp; gratiarum adione.Dequibusnbsp;confilium eft hoc loco qugdam paulo copiofius dicere, amp; fi'mul admo/nbsp;here difcetcs, quomodo ilia prgcepta opera bona rede fieri pofiintanonbsp;bis.Dicam autem primo de cofeiTionejfub qua comprehendi predicationbsp;nemS^dodrinâ. Èftigiturconfeftîo,quædâ prædicatioamp;teftimoniunbsp;oris,quo exprimis, quid de Deo fentias in corde tuo: deque operibus amp;nbsp;fadis dei omnibus. Turn quantu illius in te preftita beneficia agnofcas:nbsp;maximecp quid fehtiasderedemptore ChriftoIefu.Qiie,utnullaun^nbsp;uerax amp; pia fâda eft,aut fieripôt,abincredulis:C Imo increduli foil reftnbsp;ftut glorig dei j et côfeftiôi illius debitg ac iuftg côtradicut. Ite alia de dconbsp;^nûdât,^ Oportet |jronûciarej)lta ho poteft üÔ fieri ab his,qui deû etnbsp;magni

rnagni tu dirt empörender amp;bom'taoseiusuere cognouerunt, 8lt;ucrc crediderunti'n eum.Iuxta inudpCcxvn.Ci'edidi',propter quod lotutusnbsp;fum. Nec poflunt tales ullius periculi malo abfterreri a confeffîôe. Nanbsp;qui metu amp; terrorc perfecurionum fugiunt confeffîonemjilli produnt fenbsp;non modica fidci imbedilirate laborare,aut certc, penitus nihil crederenbsp;inDeum.Sanecin ProphetaDauidinquic: Etloquebarde tertimonqsnbsp;tuis inconfpedu Regum 8^ non confundebar.Pf.cxix. NeepofTuntnbsp;cidiflquot;imilcsinconfe(noneefle,quicuncp in Deumerediderutuere. Exnbsp;quo iterum liquet nullum opus perfede bonumpræftari abeo poilè,nbsp;qui uera,firma,amp;^ folida in Deum fide,non eft pr^ditus,8c feinpei- pri^-mam curam in id adhibendam efle,ut Deum perfede cognofeamus pernbsp;fidem. Cognofeitur itaep Dei potcntia,maieftas,uoluntas, bonitas 8^ ucra noiuunbsp;gratia,in quibus uult glorificari a nobis, cum ex omnibus operibus amp;nbsp;fadis fuis,tumper uerbi fui prædicationcm ôi. dodrinam.Nam in openbsp;ribus creatiois déclarât fc Deus infinita potentia excellere amp; gloriofumnbsp;rflcjficut Paulus docetRom.i.Quam^ autem ÔC præcipuaqugdam tenbsp;dimonia fint bonitatis cicmentip Dei, erga genus humanum in lîlisnbsp;omnibus rebu s, tarnen uoluntas 8c^atia erga nos Dei omnium maxi**nbsp;medeclaraturper EuangeliumdeChrifto,utquemnobis Deus paternbsp;liberaliflîma benignitate mifericordie fueæternum feruatorem in terlt;nbsp;ras raifit.Eft amp; uoluntas Dei nobisreuelata,per prgdicationem fuæ lenbsp;gis,8Cpnitcntipquam anobisrcquiritamp;teftatur coram feadprobarinbsp;cam.Qnæ omnia prebent quafi materiam confitenti, amp;in confeffi'onenbsp;glorificanti Deum.Idcirco amp; diligenter eîaborandum eft ut adilloruninbsp;omnium perfedam noticiam 8C cognitionem perueniamus. N am quinbsp;Deum fuo honore fraudant,necredduntearn, quæ ipft debetur,i]li nonbsp;poffuntfaluari. Quinctiam traduntur inpluraaliauiciaamp;: peccatamtnbsp;grauiusaefeuerius puniantur. Sæpe igitur concionantur Prophetænbsp;deinfinita iliaamp;ftupenda potentia Dei,qua cÔdiditomnia,amp;quaguznbsp;¦bernât,difponitacferuatomnia. Item legem amp;poenitentfam diligêternbsp;prædicant. Nec facent promiffion es gratig illius, per quam contiugit,nbsp;propter Chriftum, remiflîo peccatinbsp;nbsp;æterna falus, omnibus qui crclt;

dunt in eum. Nechisomnibusinaliud tcndunt,quam utereatainnoz bis perfeda amp; uera noticia Dei, ad confèflîonem glorie eius erigamurrnbsp;3^ ad reliquûcultum, Deodebitum. De quo amp; fcripGmus in fuperiorenbsp;huius libri parte, in hac fubindc copiofius feribemus. Nec alia eftnbsp;Chriftiamp; ÂpoftoIoRz prpdieacio amp; dodrina,ncc in aliud tendit, quânbsp;ilia Prophetant, quam dixi.In eo diuerfaeft, cp in euangelio docemurnbsp;deexhibito,paflo,glorificato amp; regnâte Chnfto, quempropheteoêsnbsp;üaticinabantur uentururoamp;in populo Dei regnaturum. Et illis pronnTnbsp;fionibus gratiæ populum confolabantur, amp; in fide faluationis rednbsp;®ebant» Finis auiemidem eftamp;perpetuus ab omnibus propofitus, ut

Deus 111 fide cogmtus,S^ confeffionelaudis gratiarum a(5ionis,i'teni totiusuirepietate,glorificetur. Scdcftprcrcrca etiamquædam peccarinbsp;amp; del 1 dloru n oftrofurri cohfeffio,itidem n eceflana faluâdis. Quam nonbsp;polTuntnori facere,qui uere in redemprorem Chriftum credût,ficutquînbsp;jgn ari flint Eu agelfj grarif, nuii^ làciûc cam, necinteîligût eiusufum.nbsp;Tametfi quidam hypocrite uideantur multum confiteri, èi. diuerfinbsp;aliquot alq per defperationenifaciuntcami Noscnimdepiaamp;ffaluifi/nbsp;ca loquimur, quaequorhodo SCquantum glorificet Deum,amp; nomennbsp;fetuatorisnoftri lefu Chrifti, abuiidediótüm eftin fuperiorelibro fecu/'nbsp;do. Eitigiturtot modis corifelfio glorie Dei, quotfuntmirabiliûSCnbsp;adorandorum operum atq? fadorum Dei, quæ nobisdeclaranteiusirinbsp;ftnitam poten tiam,fapientiam,uoluntatem amp; gratiam.ln illis enim cernbsp;riereeft conditoris uirtutem,amp; feruatoris bonitarem. Qiiæ intellciftanbsp;ficiuntnosricecofiteri, VtertimperfidemagnofeimusiilaomniaSfacnbsp;ceptaDeoferimustifa perconfefTionemhisdercbus proteframur coranbsp;tJofaluiMur hominibus.Quodillis, quiuerbumnoftrum adprobant amp;'rccipiunr,nbsp;ineritoeonfef goprodeft, utamp;ifipfiDeofuam laudem tribuantper fidei confefiionc,nbsp;fiotufinbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;jjjg côfeflîone falui fianr.Sicut Paulus inquii:Cordeirediturad iufli

ciam,ore autem fit confeffio ad falutem. Non quod homo per confefîio ncm,idclî, open's fui merino, faluusfiat, fedqued confitendo Deumnbsp;tedte honoret,6lt; ilia omniarribuatei, quæ faluandosper fidcm neccHcnbsp;Urccßihuäf tribuere. ha quidem neceflària eft confeffio. Nam omnis quinbsp;cam, fiueinaliudtranffert Deilaudem,quamoporter, nequicnbsp;conffßionltt faluari. luxta illud Chrifti,Luc,xii.Omnisquicunc^ confitebiturmeconbsp;ram hominibus, fih'us hominis confitebitur ilium corS angelis Detnbsp;Quiautem negauerit me coram hominibus, negabiturcoram angelisnbsp;Dei.Iam eadem ratio eft faciende confeffionis,deomnigloria Dei. Pro»nbsp;inderede dicitur; quern libet, qui confitetur Deum,utoportet,faluari,nbsp;tametfi propterconfeffi'onenemofaluusfiat. Saluatio cnim,utalijsmufnbsp;tislocisdaredocui,peratiud contingitncbis,quam operis noftrime/nbsp;ritoaut dignitate: qualecum^ autquodcunqjfit illud» Saluatio enininbsp;eft gratuita bcneficentiamifericordip Dei, necobtinctur,niliper fidemnbsp;in Chriftum Quod etiam profftetur confefibr, hocagnofccns in cordenbsp;fuotore autem tribuit feruatoriChrifto hanc omne laudem. Ideo nonnbsp;poteft non faluus fiericonfenor,etiamGconfeffioipfa neminemfaluct,»nbsp;Sed habebif tarnen hauddubieingentiaprgtnia in ccclis.

Hæc eft igitur neceftitas pietas confeffionis. Quiaoporteu' Ut Deum honoremus, glonficemus, quod fit quidem iufta confePnbsp;Gone. Non autem honorant Deum,nccpoflunc confiteri ilium, quinbsp;ft quid habenr, tdfuçinduflrif acceptum ferunt, fine qui meritisopcrunbsp;amp; iufticiarum fuarum tribuunt laudem faluationis.Sed uere honorant lt;nbsp;attÿ

itep col U lit Deum,qui amp;i. corporales neccnîtatcs,amp;: fpirîtuaîcs filas luflf ciæ æternæ uitæ, agnofcunt fe accipere a Dco; cum confefTione lau/nbsp;dis amp; gratiarumadionis.Ifti confeflbresfcilicet falui fiunt:tameifi nullf/nbsp;us operisfuimerito faluencur.Nccôfeflionequidê,qüantûuisardüonbsp;amp;fummo.Signifîcatenirnopus obedienriænoftrgconteffio:per quantnbsp;fidarctur falus,non eflètgratuita iuftjtfïcatio» Sed gratuitam eflc omesnbsp;contiones ApoftoIoRz teftâtun Ideo diligenter cauenda eftamp;f fugien/nbsp;daiUa horribilis blafpbemia,qua quida Chrifti honorent, transferût innbsp;iufticiascarnistmaltismodisimperfeflas amp; immundas,

Sednonhabemuspulchrioremmethodumconfeflionis Chriftiang, fUfiiodut quant eftineoSymboIopropofita, quod dicicurApoholorurtiîetme ««/Fpiowrnbsp;tito ab omnibus Chriftianis edifcitunNani 8C utilifiîmum eft,iliiu£ menbsp;ditationequotidie fèfeexercere, quod uel ea caufa hicbreui expofitionenbsp;percurram:Hocem amp;imperitioribusproderit:quiuidelicec eius ira danbsp;tione Deum nunc melius rcdius glorifîcabunt. PolTumus enim dusnbsp;ufu rationê nobifcum inire,primo, quantum fitueræ fidei iii nobis:deznbsp;inde,qu3tum in confèfTionenon phariiàica fuæ gIor/e,Deo pâtri,amp; fernbsp;uatori Chrifto lefu tribuamus. Pulcherrime igirur exercet fidem confefnbsp;fiortum effîcaciff(maefi:adfedâdasperturbatioes,quæin confciêtia ortnbsp;unt,terrorepdî,legis,mortis, infernorum acDiaboh'. Denilt;^ amp;facitnbsp;confeflîo adïaudandum etglorificandum Deum in omnibus eius operinbsp;bus fa dis. Quia in ilia etiamgratiasagimusDeo pro quibuflibet erznbsp;ga nosbeneßcijs,turn corporaîibus,tum fpiritualibus Sdæternisgt;

Sedficeftquædamabfconditaconfeifiorqua fecorâ Deoexercent, erediderunt. Alia ed, que fit in publico coram hoîbus,autper dodrînanbsp;SCprfdicationdautcumratiododringredditur inconfpedu Regiï, ÔCnbsp;magifiratuû,qui illiaduerfantur.Ex quibusaliquosadfçrïtconfcflîo,acnbsp;pet trahit ad fidem omnis glorig Dei amp; lefu Chrifti:amp;' effîcir,utipfi qcpnbsp;conamp;eantur Deum,acredemptorê Chriftum,coram inimicis 8gt;C aduerznbsp;farijs gloriæ Dei,uelpcriculo mortis. Et uel hinc liquet, eur conftantisnbsp;confelTionis faciendæ fimus debitores. Jnnoteicit enim nofira confeffîonbsp;ne Dei gloria,amp;: confeflîo feruit proximo. Nos autê periculo falutis necnbsp;tacere gloriâ Dei, nec deeflè proximo,uiïo diledionis ofBcio,dcbemus»nbsp;exegesis SYMBOL I, Q.V O D DICI*nbsp;tur Apiofiolorutn,breuißimit,

IGitur in fymboli,quod uocatur Apoftolorum,confeflîone,orm prix mo explicanda funt, quæ de Deitatis eflèntia amp; natura in literis fa/nbsp;cris docent: q? uidelicet eftD E V S ,unus, trinus, omnipotens,ætcr/nbsp;nus,inuifibilis,amp;c» Poftea conßderandi funt effedus, feu operation esnbsp;Deitatis:utcreationis èc gubernatiois amp; conferuatioiiis omniûrerum^nbsp;Etpræfertim,quibus feexercuit deltas, in Humana Chriftinatura;nêpc^

per eins incarnation em, pafÏianè, ô^gîorificationcmzad iuftifîcationê èC faluattonem generis humani. Item, per fpiritus fandi minîonê. N5nbsp;etiam hæc fit propter Chriftum : ad ecclefiarum Si clcdorû dei iuuifiealt;nbsp;tionem Si conferuationem.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Proinde in hune modum per con/

fcHionem, prof temur nos firmiter credere, trcsefleperfonas,unius di/ uing effentiæ Si naturæ, quæ adpellatur Si eft deustcoæquales Si coæznbsp;ternas,Eiufdem fapientif ,potentiæ, bonitatis Si gloriærac breuiter omnbsp;nium ,quæ a deo dici ac credi debcnt.Patrem uidelicet, Si filium, ÔC ipinbsp;ritamfanduniiPorroinfilpàdpellationc,non attendimus folunaæterlt;nbsp;nitatemucrbiluerumetiam incarnationisgloriam,quæ faéia eft in falugt;nbsp;temgenerishumani.TametfiSiin fpiritus fan (ftiadpellationc,eft quæ«'nbsp;dampeculiarisrelatio confidcranda Procedit enim a pâtre Si filio fpirpnbsp;tus ille:et propter filium Chriftum dat eledis dei,Si fandificandis uirtunbsp;te fpiritusper notidam patris Sc fili) .Idem autem fpiritus Si legem cor/nbsp;dibusiuftoru infcribit,ac fecit eosfacerc mandata amp; uoluntatem dei.Denbsp;nique ad uite hgreditatem perducit Quia line fpiritus operationc Si uirnbsp;tute, nemo neep doceride deo Si Chrifto lefu, neq^ dodus çonfiftercnbsp;poftet,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Dicentesitaejp.

Deteftamur nô folum, quaflibetimpiarum Gentium Idolatrias, de quibus in primopræcepto Decalogididum eft:aut Epicureorum blaf/nbsp;phemias,quiprouidentiamderogant deo,Si feientiam derebus huma/nbsp;nis. Contra illudPetri.Omnem lollicitudinem profjeientesin eu. Quonbsp;niam ipfi cura eft de uobis. Vcrum etiam tribuimus deo,ætcmameflennbsp;tiam Si naturam :ltem omnipotentiam, qua omnia ex nihilo condidit,nbsp;8iconditafuauniusfapienria,potentia Si bonitateconferuat,regit,gu/nbsp;bcmat,aïit,fouet,fcEcundat Si défendit ab interitus èi. corrupdôis inianbsp;ria,quâ diuei uifum eft defendere Siferuare. Deinde eidem tribuimusnbsp;quodperipftusmere gratuitam mifericordiamSibonitatem, homin«nbsp;multismodisindignijimpi) Si peccatores,in gratiam Si gloriam filio/nbsp;rumdeirecipiamur, Idcirco enim deum appellamuspatrem,uidelicetnbsp;tiocgratise lpiritu,per lefum Chriftum donati, a quo per mifericordiamnbsp;dei hberati fumusapeccato Sia morte..

B( iff Jefimi Chrifium,faium eiut unifum,Dotninim noftrum-QuieoKeeptut tßde/piritu ftndojnitustxMariauir^ne.Paffitl fub pontio Püatecrucifîxus,mortuut,eyfcpultm,DefitrKtttnbsp;ad inftma:tertia die refutrexit i ntorttûf. Afcendit ad calcf,fedetnbsp;addexterânei,patrif:emnipotentif.indene»turiunbsp;pflfudicare uiuot cr mortuot.

D E FIDE redemptionis, iuftificadonis Si æternæ feluatiohia pôfediftîdie proficemur,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quia per i^icias legis nos lilxrui

LI BER TE RT I Vi a peccato Sf morte Riirimpoiïibilerldeotradûus cft pè mifericordiarilnbsp;dei redemptor amp;: iuftificator Chriftüs,per quem faluaci fumus a peccatoinbsp;morte,intens ,diabolo, atcp ^ternis maledidionibus legis. Venir enimnbsp;deus amp; homo, CHRIST VS Iefus,ad hocmilTusadeopatrein mun/nbsp;dum» Conceptus auteniamp; genitüs abfc]^'omnimacula ôdcontagi?nbsp;onepeccatioperarioncamp;uimitc fpiritusfandijmatreuirgineMaria,dénbsp;ftirpe amp; familia domus Daüidiamp; femétipfum dédit precium ac fatisiàdinbsp;on cm pronoftrispeccatis

Omninoautemnémo aîiüs potuifletnos a peccato amp; morte liberal re,nifihicdei filius ,Chriftusimundiunicus atcp æternns feruator ui/nbsp;d elicet. Nos enim omnesin peccato fumus: amp; propter peccatû filq irænbsp;ôCætcrnæ mortis, ipfiusdiaboliferui.atc^ in pöteftaterneius redadi.nbsp;Necpotuit diabolus quam diuinapotentia uincitS^ humatiüm genus ilnbsp;li eripi.Ea igitur caüfa,incarnatüs eft dei filiusjChriftüs,et fadüs homonbsp;traditusèft inoblatione Sc uidimam dèo,pro noftris peccatis amp; pro æ/nbsp;terna morte * Quin etiâ horrores inferni pertülit : ut quibuflibctmalis,!nbsp;peccatoribus debitis,per femcupfurri güdatis, amp; perfediffime deüidis,nbsp;omnibus qui credunt in ipfum,fpem fadat iuiîiciæ æternæ uitæ*Idconbsp;erh amp; glorificâtus ed,per refurredioriern a morte: ficut Petrus fcribitJ»nbsp;Petri h Régenuitnosihfpê uiüam,perrefurredionem lefu Chriftiexnbsp;mortuis, Sed amp;rerum omnium potedastradita eft Chrifto in manbsp;nus:et ipfe eîeuâtüs eft fuper omnes coelosi ut glorificâtus in dextra dei,ecnbsp;clefiam fuâ clitus amp;diuinapotentia gübetnet ,regat,perftdat,amp; a quanbsp;uis iniuria defendat.Item,ut defiderio ipfius in nobis accêfo,ç cupiditatinbsp;bus atcp curis terreiioB: extrahamurtmâxime«^ ut migrâtes ex hoc munnbsp;do a Chrifto recipiamur,qui itl fidei un itate amp;:firm itate permafimus. Etnbsp;hacin parte glori^ fuæ,quam nobis pofîidetac tenet cômunem,poteftanbsp;tem accepit malos perdere,bortos autê æterna uita glorificare,ideo adqcinbsp;tur in fymbolo,uêturum eflè Chriftu amp; iudicaturum uiuos Si. mortuos*

Credo in J^iritum[iin{iHm,Sanillt;(mEccle/}dmc^ttholitiim,Sitnaoruincomtttunion(m. Kemißionein pecclt;(torttin.Citrttii refurreélionem,E.t uitam aternatnAmeti:

Fiac tertia deniquc fymboli Apoftolici parte clariftime de gratta, auxilioamp;efïèdibus fpiritus fatidi in ecdefia côfitemunamp;teftamurciusnbsp;efte, corda noftra illuminareper Euaiîgelioti cognitione dei patrisamp; finbsp;li) eius lES VCHRISTI , Item, accendere amore legis dei Si pronbsp;ximi. Nam ad hoc mitti cohftat fpiritum fandum : 8d illius hæc pro/nbsp;pria ac precipua officia effè in ecdefia,quæ eft communio ilia Si. focietasnbsp;ac ctus populi fandorumrcui per Chrifti beneficium contingitpecca/nbsp;tiremiflïo ÔCæterna uita»

acconfoïetur per euangelium,de remi'iïionepcccati promiffîonibüs ætemæ uitæ. Item quod noua uitam inchoet in nobis, amp; nouos aiorumnbsp;motus creet. In fumma,quod nos fàciat EccleG'am illâdei, cuius efl pernbsp;codonatam peccati remifnone propter Chriflu, æternæ uiræ bcrediras»nbsp;Nam perEuangelrj anniïciationera cogregatilkiin fidei unitate^eceffinbsp;cit utpnitentiamagat,acglorigdei in omnibus feruiat, fuis cupiditatinbsp;bus moriacur,perferat crucem,amp; quaslibet affîiâiôes noie Chnfti. At/nbsp;q? cxpedet denicp amp; perfediffimam abolitionê peccati mortis, ut fi/nbsp;n e qua nee refurredio mortuorum, nee uita æterna accipi aut poifidcri

SEddicam hoe loco quædamperoccafioncmpaulo'copiofi'us de Ee/ clefia,quam fed in fymholi Apoflolici enarrationetut plane intelliganbsp;tur,quænam fitina,quam Chriflus agnofcit pro fua Eccïefia,amp;fponfgnbsp;loco habet.Illius quæ non habet maculam aut rugam:ficut Paulus in^t,nbsp;deeccleGa,fed eft fandta tota:amp;incuîpabilis,maxime coram Deo,

Proinde Ecclefiæadpellatione Ggnificatur ccetusamp; congregatio qugdam,ideft:populialicuiusceTtamultitudo.Di(fla eftautêabeuocannbsp;do feu conuocando,quo etiâ Paulus alludere uidetur,in locisp'n qusbusnbsp;ad certas ecclefiasfcribensjadpellatillas uoeatosfaneftos. Intelîigcnsni/nbsp;mirum,ad fidem promiftîonum gratip,amp; euangelij de Chrifto,remifllt;nbsp;one peccati,amp;uita æterna per ipfum euocatas feuconuocataseffe. Quanbsp;quam amp; Synagogæ nomine ß'gnificetur congregatio Su focietas quæ/nbsp;dam populi,quæ eft certa ratione unitazfed a cogendo inunum corn/nbsp;pellêdo. Quiaeft populilegistquifine Iibertatisfpû agit.Lexcm eftinnbsp;iuftis pofita:amp; officiu pgdagogi prgftat iuftificandis per Chriftû lefum.nbsp;Et trangreflbribus duriflîme loquit: ut,maledilt;ftus q nô permanfei'it innbsp;omnibus quæ feripta funt in libro legt s. Nec poteft tamê liberare a pecnbsp;catô,feu iuftificare peccatores. Ideo populum inuitum ac rebelle fub prgnbsp;ceptis iufticig operum retinet, coaétum,8^ conclufum fub lege,ceu in canbsp;uea quadam ,ne fe ipfo deterior fiat, hoc eft, n e fecundum con cupifcêtiasnbsp;carnis, in quæuis delifta,tranfgreftiôes,ôC fcelera diffîuat ac dilabatur*nbsp;Et peccatores interim,qualcs natura oeshomines fumus, grauiftimealt;ynbsp;cufat,reprehendic ac damnat. Nam hæc efte legis pr^cipua officia fatis ctgt;nbsp;ftat.Ideo carnalibusferuit.id eft,duris amp; intradab!libus,quosfub prpecnbsp;ptis operum conclufosretinet, non fine tedio,odio amp; fumma moleftianbsp;cordis eorum,conceptis contra legem. Quanquam prodeft hoc legis ofnbsp;ficioita coh erceri, tum nequisfe ipfo deterior fiat, utdixi,tumetiam,uEnbsp;magnitudo peccati cognofeatur ? Hic ergo populus,qui eftoîm, quosnbsp;nondum regenuit gratia per fidem in Chriftum, nec dû gubernatur pernbsp;fpûmfanâû,habetfpûmferuitutisamp;timoris , eocpamp;odij aduerfusle/nbsp;2emamp;

teft quenquamamorcefaluare. nbsp;Eccleftaautem eftrenatoRï ,per fidê ceécdc/Ïdi

in Chnftü, collcfta fodetasamp;J multitudo:a legibus liberaraj'd eft,ab ra amp;maîediâionibuskgis. Per gratis énimeuocataeft ad Euâgdqnbsp;msffîones amp; con folationes illas, quibus oHertur nobis Cbrifti nomine,nbsp;remiftio peccad SC æterna uita Jdcirco liberamur per eas a peccato,amp; iu/nbsp;ftificamur peccatores,quatenus credimus in Chriftum.Quin etiam fpi/nbsp;ritu faiido donamur,^pter Chriftmut fine fimuladoe,fine odio aduernbsp;fus legê,nec^ coacle, feruiamus deo in nouitate uitæ propter Chriftum*nbsp;Quibus ob id lex neep uultnec^ poteft noxia eftefticut Paulus docet Ganbsp;la^v Jegem no aduerfariillis,qui per fidem iufticîæ fpiritus ftudêt'Hgcnbsp;enim effe,qug per EuSgelium ad nos adferuntut nemo pius ighoratmecnbsp;opus eft hoc loco prolixisdemonftrationibus adidprobandu. Euâgeli/nbsp;urn enim,quo eccîefiæ fundantur,miftum eft utpeccatores confoleturtnbsp;cos qui uei'e contriti fun t amp; per promiffion e remiftionis peccad æternænbsp;mord eripiat Jdeo amp; a Paulo uocatur potentia dei,ad falutem,omni quinbsp;crediu Ec quoniam a fpiritu fando gubernatur ecclefia, idco placide regt;nbsp;giturmec uultalfud,quamlicet, aut oportetuelle.In quam unam illudnbsp;Pauli quadrat,Lex iufto no eft pofita. Credit itacp in Chriftu,qug uenbsp;re eft ecclefia amp; regitur a fpû fancfto.ldcirco diligitdeu, legem amp;^proxi/nbsp;mu: agit peen itentia, amp;nouitati uitg ftudet,Præftatitêpcenitenria,finenbsp;murmure amp; fine querela, in aduerfis: expedans perfedam renouado/nbsp;nemfuio^liberatione aquauiscorrupdone peccad,mortalitads, amp;in/nbsp;tcritusiniuria,Saneemnoneft ecclefia,qug promiffioibusEuSgelrj nonbsp;credit;autaliundequgritiuftifi'cari,quaper fidem in Chriftij. Necquaenbsp;flagitiofeamp;finepnitentia uiuit, defiderqs peccad indulgês.Namuc^nbsp;ra ecclefia. ut per gratig fidem,deo 8C redêpton Chrifto acceptum fert idnbsp;ftificationis amp; faluationis donum,Ita glorig dei in omnibus U!uit,amp; fol/nbsp;licita eft bon is operibus proficere ac preceilere. Ea enim eft fidei effi'eadinbsp;in eledis dei; quibus uidelicet feruit Euagelium ad ueram iufticiam amp; e/nbsp;ternâ uitam.Quapropter utrumep operat,tam remiftionis peccati fide,nbsp;quam pnitenti3,amp;uitænouitatealiquam,qugoportet nomineChri/nbsp;fti per Euangelium docere in ecclefia,nbsp;nbsp;nbsp;Hæc ergo ecclefia eft fa nda æ eecfefiad'^ö

perfede manda a peccatoadeocjj inculpabih's,per donum remiffiois pec nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;J*'

catfiquatenus credit in Chriftu, quern habet preciûamp;l fandificàtionem pro peccato amp; pro eterna morte. Item quatenus mundat a fpiritu fando;

amp;nouitati uitæ ftudet, fine imprjsopinionibus rneredi faluationê, per operum iufticias.Itaq? perfeda mundicies ilia qua cora deo inculpabilesnbsp;fumus,n5 eft uirtutis obediêdæ noftrg:fed beneficentiædei amp; lefu Chrtnbsp;fti.Si em uirtutes noftras inlpicias,eft adhuc muitu immundiciæ igt;C impnbsp;fedion is in illisrpropter reliquias peccati in natur3,Slt; quod per obediê/nbsp;dam noftra nunquâpoftumus pr^ceptæ in lege iufticiæ fatisfacere. Sedf

amp; iuflà eft pnîtenciam agereccdeßa, peccato refiftere, nbsp;nbsp;profire in

iufticiamorum, quia nondûeftperfedepuraab iniquinamêus percati» Sanifla per remiflïoncm peccati propterfidem in iuftificatorem Chriftîï,nbsp;fantflaitem,quia a fpiritu fandlo gubernatur. Cuius iufticic plaan t deo,nbsp;amp; pro perfedis reputantur,quatenus ex fiderecôdliationis præftantur.nbsp;Citiolica,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Appellatur Catholica,quia eft cotius orbis cerrarû, ubi funt qui crc/

dunt in Chriftû: qug etiam cpit a condito orbe amp; durât ad eius fincm. Quo noie eft una,8d uniuerfaliter oîm,qui crediderunt,credüt,aut crt znbsp;dituri funt in Chriftû. Quamquaadmixto's habet, multos hypocritas,nbsp;uaniflîmosnebuïones, qui Ce pro ecclefiadei uenditant hic in ta ris,nbsp;cumnihil fint minus:fed hos iudiciudei reuelabit.Sicenim funt in cedenbsp;Ca,ut paleæ tritico adm ixtæ. In quos,quia a Domino iudicabuntur, di/nbsp;dunieft:paleasautêcomburet igné inextinguibili.Matth.iq. Veraaûtnbsp;ecclefia,utper uerbum deifundatur amp; confcruatur:itaper hoîm tradin'nbsp;ones uaftatur acpa'diturrde illis loquor,quas faciunt ncceflàrias adfalunbsp;tem,amp; dicunt meritorias eflè remiflîonis peccati 8d uitæ. Hæcigitur iàznbsp;tiscommêdantnobis preciumuerbidei,SCdocent,ut caueamusnobis 3nbsp;prophaniscultibus Papiftarum, quibus propemodumdelaæfuntatqrnbsp;extindæecclefiæ.

In fumma,retinet uerbigratiæ fîdêecclefiatquod eft eft Euangeli} de remiftïone pdî amp; uita gterna,per Chriftû. Cauetpræterea fibi diligcn/nbsp;tiffime a pcftô,in quo prius,quam receperat Chriftû, redemptorem fuû,nbsp;iacuerat mortua. EtIapfainpeccatû,moxiteR2refurgit,ac cautius agit.nbsp;Facinorofos autê SC impoenitentes, tanq mortua mêbra,'refecac a corponbsp;re: quanquâ ôi. iftos tandem reuerfos ,iterum recipit, aedenuo fibi in/'nbsp;corporat.Et quoniâcaput habet Chriftû Iefum,iddrco ieruiunt ei necefznbsp;farioomia in bonû. Hinc etiâ crefeit in perfecutione. Neep enim poteftnbsp;diuinæ uirtuti,quæ agit in ea,quifquâ refiftere.SoIi deo cogniia eft,innbsp;xta iJIud:Ego fcio quos elegerim.Ioan.xiq. Et C'eut Paulusfcrjbit,ij.Tinbsp;moth.i}.Sed firmû ftatfiindamentum dei,habens fi'gnaculû hoc:Nouitnbsp;Dns fuOs. Extern is tarnen quibufdânotisamp; coram mundo eognitaeftînbsp;maxîeper uerbum Euâgcirjnbsp;nbsp;nbsp;debitum facramentor?: ufum.Itêfi pccni

tentiâ agat,confiteat Chriftum,perferatcrucê,amp; prüftet proximis officia diletftionis. Ad cuius forma,quifquis non uiuit,non poteft faluus fieri,nbsp;Porto huiusecclefiæfuntferuiSC miniftri Pontifices ôi. Epifcopnaznbsp;deot^ dilpenfatores myfterioRî dei. Non dni, aut Imperatores. Ncc acccnbsp;peruntpoteftatêcondendi leges in ecclefia:fed Euangeliû docendi, amp;nbsp;prædicandipnitentiâ,qualis in uerbodeipræfcriptacft. Aepoteftatênbsp;habet ecclefiaiudicandi de dogmaribus EpiftopoRîtquin etiam integrûnbsp;cftecclefiæ,eos Epifcoposamp; dolt;ftores,qui nô faduntoffidum fuû,refj'nbsp;«re,Et,utpaucisdicâ,nuIliusMagifteriûagnofdc præterq Dniamp;^ca/nbsp;pitisfui

LI B ER TE RT ITS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i

pins fui Chrifti. Matth, xxifj. Eocg nec audit,nifî qui illi adferunt çuafgé 11 um Chrifti.Ioan.x. Hæceftdenicp, quæ nÔ errat,necp poteft errare:nbsp;columna amp; firmamentû ueritatis.i. Tim.irj.quatenus fcflicet fui paftorisnbsp;uocem audit,retjnetacfequitur. Alioqui quæ audit uocêalienorû amp; adnbsp;probat dæmonioR2dodrinas,quô nonerraretC Viderint ergo quidaznbsp;gant,amp; quôfint deouibus Chriftfiquidodrinashoïm, pro infalhbilinbsp;ndeiréguladcfendunt.Certeenimnifipniteatcois iftiusuanicrafiînbsp;crrorjs,n ô modo non crût computâdi inter filios dei, fed inter reprobosnbsp;oîmgrauiflîmepunient.Eo quodecclefiasintolcrabiliiniuria onerât; amp;nbsp;præ aitjs obfcurantgîoriâ dei,acc^ adeoaudaciflime contemnunt.

Et hæc deccclefia,quo melius confitcamur gloria Chrifii,contra im poftores iftoRt temporum,qui dânant hanc ecclefi^definition?,qua tailsnbsp;iorma eius præfcribitur,quaiê hic tradidi.Igitur iftis hâcPauli defcrinbsp;ptioncobhcimus,quæ eft Ephe. v.Chriftusdilexit ecclefiam, amp; (emet/nbsp;spfumtradiditproea,utinâ fandiftcaret,mundanseâlauacro aqu^inj^nbsp;bo,utexhiberetipfefibi gloriofam ecclefiâ, non habentcm maculaautnbsp;rugam,aut aliquid huiufmodi,fed ut fit fanda amp; irreprehenfibihs. Hacnbsp;ergo fi poftunt,meliore formam ecclefiæ tradere,agefaciant. Aut finantnbsp;ecclefiam gaudere,amp; fua uoluptatc in Chrifto lefuperfrui: amp; fruant ipfinbsp;ooluptatibus huius mûdi .De ilh's loquor,quibusnecp gloriæ Chrifti,nbsp;neqj faluds ecclefiæ ftudium:amp;requirût tn,utpro colunis ecclefig habenbsp;antur.Sed nihilprodeftcu iftis rixari. Nosgloriamur in Chriftolefu:nbsp;qui eft fundamctum ecclefig,et petra ilia aduerfus quâ nihil poflunt,neenbsp;portæinferoî^.Multominus fatellitiumiftud diaboli amp;pfeudoepifco/nbsp;porumamp; tyrannorum, quiuolunt glorificari in hoc mundo,amp;Chri/nbsp;fti gloriam quærunt oppreflam.

quot;P Oftconfeftïonêglorigdd'ÔClefu Chrifti, habet inuocatiomaxîe p ^AP.Vïi A darum exercitiûfidci:amp; utiliftima eft, atlt;ÿ imprimis neceflaria quanbsp;ecclefiæ utanneum in cômuni,tum priuatim pro feqfcp.Nam in quibufnbsp;lib et calamitatibus rogandus eft deus,ut nos eripiat: amp;pro neceflitate innbsp;iiet,acfaluos faciat. In operibus ergo bonis fecundi pcepti, prgcipuo fa/nbsp;cit ad diuini nois lionorem. Cû efn aliqua re indigemus, the recurrimusnbsp;addeû,amp;inpcationibusnoftrisapcrimuseinoftrasnecefîîtates,amp;gra/nbsp;tiâ atep auxiiium ab ipfo petimus 8Crogamus: ita ut reqrit fieri,pro no/nbsp;ftræ fidei in ipfum exerdtatione SC fui nom inis honore. Qua propter SCnbsp;fumme gforificat deum inuocatio: amp; nunquam poteft omitti nificumnbsp;maximarum rerum incommoditaribus,ac damnis.

Glorificatio eft,illum honor? habere deo, quod nos iauocatesrefpi ciatper filiu Chrïftû:et inqbuflibetneteflitatjbusiuuet,etmalis oibusnbsp;eripiac.Turn ilia fiducia incundater inuqcare deûjquâ non poteft no fc

qui exauditio,liberatio,amp; falus.Iuxta illud lodis.tj.Omnfs quicunq; tn uocaum'tnome Dominifaluusent.Habetigirur maximepiam in Denbsp;um, turn utile nobis exerdtatione inuocatio: nee alia eius caufa eft,id eft,nbsp;cur Deus uelit a nobis inuocari,quant ut nos cxaudiendo, pro fui nominbsp;nis honore, ab ipfo adiuuemur. Nam bonis noftris ipfe nihil indiget;nbsp;fed ut eft fons quidam omnis bonitatis, atcp adeo ipla bonitas, ita amatnbsp;nobis prodefte.Neqß uulttn, nifiperfideiinuocationêhonoreturanoznbsp;bis.Qua caufla per præceptiones urget nos ad inuocandum: amp; pro/nbsp;miftionibusfuauiinmisalIicitnos,utipfiusopem,gratiamamp;Jauxiiiumnbsp;quæramusamp;iimploremus.Quarûnônullaspaulopoftreferemus.Scpnbsp;antigitur fe grauifli'me peccare,ifti qui non inuocat nomen Domini,q/nbsp;des opuseft: acrurfusquiinuocantcertiifime confidant fe placeredeo,nbsp;rcfptci,exaudiri,amp;in quibuflibetneceftitatibus adiuuari. Proinde ÔCnbsp;iniigniter contemnitur deus ab bis quos nec præcepta mouent, nec pro/nbsp;mifltones,ad inuocandum.præfertim in tot miferandis cafibus amp; dadPnbsp;bus, quibus frequenter atterimur in hocfecuio.lmo, ifti in quibus adeonbsp;nullum ftudium eftgloriædeûautfalutisanimaisifuarum. Nam quo/nbsp;rum frigent precationesjilli non obfcure fignificant,fe non magni face/nbsp;re deigloriamraut communem ecclefiarum falutem, fiue quomodo ipfinbsp;a peccato liberentur amp; a periculofis tentationibus cuftodiantur. Rurfusnbsp;autem eximie honoratur Deus,a diuerfis illis a quibus inuocatur. Namnbsp;amp; præceptam der uoluntatem fadunt,amp; promiflidnum fidem exeixcnt:nbsp;eocpamp;foeliciterinrebusomnibusagunt. Quoniamadeo, utdiótiïeft,nbsp;relpiduntur amp; adiuuantur: ut enimhonorant Dominum, ita uidflimnbsp;honorantur abeo. Qua propter in uocan ces, impoffibileeftnon exaudiznbsp;ritqueadniodum amp;deferunturadeo,quieundemperneglelt;ftaminuonbsp;cation em deferuerunt. Et hue fade illud .1. Reg.ij.quod deusloquitur.nbsp;Quicuncphonorificaueritme,glorifi'cabo eum,quiautemcontemnuntnbsp;me,erunc ignobiles.Quare necefleeft derelinqui iftos a Deo, tademq;nbsp;confunditutetiam tocius mundi fcelicieacibus florerent.

. Sed fubn'dam hicnonulla feripturæ teftimonia.quibus amp; exdtari Aedußa,(lut . unbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.r-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;r

ftwaJjwcciia »nnamman adinuocationem ,pium atq^ ardens precacioms ltudium,pol tiSeicxcitic fumus.Omnino enim nofle oportet,quantascommoditates adferat,pernbsp;fidem precacionesfundereaddeum,qui debemusad inuocaticnem prenbsp;pararf.rgnarienimutilitatisSi^lrudus, quiconfequi inuocationem foznbsp;lec,quid poftemus,aut quomodo adeo rogareCQuia ergo deus præd/nbsp;pit inuocationem, amp; quia innocantibusfe aftringit maximarum rcrumnbsp;promiftionibus, teftificansquodudit petitionesnoftrasfacere, idcirconbsp;utiliftimum eft precari:impiü5if pernitiofum precatioes omittere. Quodnbsp;cunos docent præterea iplepecitiôesprecationis,qugtraditaeftaChri/nbsp;ftottum plurima alia teftûnonia feripturæ, de quibushic pauculaquæznbsp;damfubijciamus*

L I B E R TE R T I V S. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,,,

Vt expfaî. cxiv. PropeeftDOMINVSomnibusinuocantibus cG omnibus qui inuocant eumfnueritatc. Voluntatem umenciumlêfaci^nbsp;et : ôC cîatnorem eorum audict, amp; faluabi't eos. Videlicet, cripicns illosnbsp;ac libetansa quibuflibetcalamitattbusjcorporalibus, fpin'tualibusnbsp;æte rnis: Su defideria ipforum replês.Non polTunt enim, qui decenter acnbsp;pie precâtur,aliquid pugnâs cum uoïiïcate dei rogare,Quapropter et nônbsp;poflunt ho exaudiri, fiait etiam loannes teftatuni loan, v, Hæc eft fiduznbsp;cia quam habemus ad Deum, quod quicquid petierimus fecundum uo^nbsp;luntatem eius ,aud!tnos^ Sicautem èi. deusipfc confolatitiflîmeloquicnbsp;nobis, pfal.1. In uoca me in die tribulationis:amp; eripiam te,Ô^ glorificabisnbsp;me.Hue faciunt exempla:amp; illud Dauid is pfal.xxxij.Teftatur enim p/nbsp;canti fibi remiiïà fuiffe peccata,quodaîi)s proponit in confolationê. Sicnbsp;em loquitur. Peccatummeum notum tibifeci: amp;delidummura nonnbsp;operui. Dixi ,confitebor fuper trani^efifîonibusmeis DOMino, amp;nbsp;tu remififti iniquitatcm peccati mei. Pro hacCrcmiffîone.^rabit ad teo/nbsp;mnis fanctusîin tempore inueniedi. amp;c.Item facinorofo ifti,de quo eftnbsp;Luc.xxii). cum rite precaretur,di(ftum eft a Dominozhodie mecum erisnbsp;in paradîfo. Et Chriftus teftatur,qucndâ pubïicanum,inuocatiôis be/nbsp;neficio iuftificatum defcendifte atemplo in domumfuamrcuius uidelicetnbsp;hæc fueratprecatio.DB VS propitius eftomihi peccatori. Et in Euangenbsp;liOjinquit, Petite SCdabitur uobis :quæriteamp; inuenietis,pulfate ôd apenbsp;rietur uobis,Item,omnia qugcunc^ peueritis in oratione,credentes,accinbsp;pieds.

Sed hoc loco diligenter agendum eft, ut in precationibus nóftris, Qrdtioßt^ quas ad deum inftituimus femper aliquid piarum neceftariarum rehz /rfx.nbsp;ab ipfopoftulemus.me fint ociofæamp;hypocntarumiufticiæ.Nonetnnbsp;eft inuocatio,necfunt precationes, in quibus nihil petitur a deo.Quodnbsp;quibufdam hypocricis in more eft, fcilicetlongas precatiôes facere, 8^nbsp;nihil peterea deo. Hoc tempore, nimis uulgatû uicium. Itafolêtenimnbsp;multi;hnguntfeperprecationesfuas,multabonaoperacumulare, quinbsp;bus amp; fibi amp; alrj s cccîi municipatum merea ntur. Sed pq precatores iftasnbsp;pharifaicas cauflas nô habent fuæinuocatiôis: fed eas quas dixi,amp; de^/nbsp;bus prgcipit in orandi formula Chriftus.Sit ergo petax oratio,amp;bonænbsp;fpeirefertiftimatquod uidelicet deus,femper conférât nobis aliquid uti/nbsp;lium ÔC neceftariarum rerum.

Spectetur autem in rogando finis iîle principalior ac potior, ut omnia quæ petimus ad glorifîcandum D E V M referamustacnenbsp;quid uelimus nobis conferri contra eius uoluntatem. Itaquenecqupnbsp;rendæ funt procuî rationes amp; caufæ neceftariarum petitionum: quænbsp;etiam nunquâ deelTe poftunt.Quod fatis norut qui precatiÔis fomuIâ,J|nbsp;traditaefta Chrifto, amp;^ neceftàriumufumeius mediocriter intelligunt

Vtinam enimtamplane intelljgeretur,amp;in tam pio ufu ab omnibus haberetur,quam eft uulgaris ac crita. Atcp u tin am att codèrent homi/nbsp;nes,quantis in rebus conueoiantDE VM,illi a qubus quotidic dicitunnbsp;Quanquam autem abfolutam eius intclbgentiatn,nempe,rci fpiritualifnbsp;fimæ,nemo audeat profiterinamen percurram earn ipfam formularn pre/nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;t

candi,paululum infra,aliquabreui enarratiôe.Reâe enim habetur,pro methodo,omnium quæ a Deo conuenit petere.Quæ etiam qualitercû/nbsp;queexplicata,modo pie,admonebitnos,quam religiofefitdicenda. Itê,nbsp;quanto cum fruduôdutilitatedicatur abillis,quiuereinDeumperIenbsp;fum Chriftum crcdiderunt,fi tarnen fidudaexaudiendæ prccationisnonnbsp;deftituantur.

Si igitur omnes intelligerent înuocationK ufum Sô uera cordis fidu/ cia ilia uterent, haberêt baud dubie melius res priuatæ fingulorum,8^nbsp;pLiblicg om nium, Et ut ufum orationis plurimi intelligant,tarnen ne ilKnbsp;quidem,continuo,utoportet,eautuntur. Non eft igitur res tam uulga/nbsp;ris,quam creditor efle,pianbsp;nbsp;nbsp;efficax precatio.Certe,quos non docuitni

. , fiIitera,nihilquod eftinuocationisprgftare poffunt.Saneinexternocul Dei,nullumahudopus dttïîciliuspræftatueft,reâaacdebitainuoca/nbsp;tione. Ac necefïè eft quidem,ut ad omnia opera bonaaccedat fidesrquodnbsp;uidclicet refpiciat eaDeus,adprobet propter Chriftum. Tarnen inuo-*nbsp;cationipræalrisdifficilhmum eftfidemadiungerecquod omnes,opinor,nbsp;experiuntur. Cum igiturin his difficultatibuslult;ftamur,ita mederiin/nbsp;firmitatibus noftris poftùmus, fi cogitemus præceptum Dei efte, utin/nbsp;uocemus. Necefle eft igitur, ut placeat Dco,in fummis cultib us,in uocanbsp;tio.'cumipfum quolt;^ nomen DO MI NI per earn præcipuo houo/nbsp;retur.Deinde,ucniant in memoriam promiflïones.Nam quia Deus in/nbsp;uocantibus promtttit exauditionem,teftatiffimum eft, q?maximepro/nbsp;nus ac procliuis, ut ita dicam,exaudiat ac faciat noftras petitiones.

Omnium uerodiligentiflimecauendumeft,nequis exiftimetfeex/ CoH'raphan audiriinuocationismerito:autpropter perfonalem aliquam fuidignitanbsp;fiicuerrorenbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Nam fi proptcr opus operatum inuocationis exaudiremur,nihil

I,; dîfïèrrentfantftorum iuftici^,a iufticqs hypocritaruro,pharifæorum 8^ quarumlibet gentiû .Deinde fi uîlæ iufticiænoftrg taies ac tantæ eflent,nbsp;utpropter eas refpiceret nos Deus,amp; inuocantibus præftaret earum menbsp;rito,quod petunt,eo ipfo CH RIS TI gloria euacuareturtpropter quenbsp;tarnen unum confiât nobis Deum fauere 8^ propif ium eftè.Item^refpi/nbsp;cere inuocantes, tueri, adiuuare: eiufdem unius merito. Vaide igiturnbsp;ftulte amp; pharifaice errant,qui precationes noftras numerant, in reliquonbsp;illohypocrifeoscultu ,quemdicunt ex opéré operatoualere coram Deo.nbsp;Nam cum nihil taie fit in omnibus operibus, quæ ab hominepræftarenbsp;poflunt; turn inuocationis exercitium omnium minime eo feruit. Nul/

fus cnim prorfus eins ufus eft, fine promtflîonis fide: cum aim poKiteSi officia amp; opera aliquo môrequiratdcus,amp; aliquamunlitatê adferantnbsp;hoibus in hac comuni uita,enâ fine fide præftita Jnuocatio aut fine fidenbsp;prorfus eftinfruduofa: amp;fnuffâunIitatêhabet,neapudbGÎesquidê,

Quin edam, quia inuocandneceflariaeft fides promiftion urn gra/ tiæ, ideo fine fide precari,eft deum irriderepodus quam honorart fie,nbsp;fiducia priuatæiufticigprecari,omnium maximeredundatin gratiæconbsp;temptum:amp;contumeliofum eft in fcruatorcm Chriftu, propter quernnbsp;unumomnes iufticiæ noftræ demum probantur deo,quatenus creditnbsp;musin cum.Somniareautem, quod ullæprecariones noftræ ualeant co/nbsp;ramdeo,exopercoperato,pharifaicumcft,amp;piufquam uanumacftul/nbsp;turn. Itacp Chriftus apud loannem cap.xvi. in quit: Amen amen dico uo règrlt;tiitchrinbsp;bis»Si quid perieritis patrem in nomine meo,dabit uobis. Hæc ergo no/*nbsp;minis Chrifti menrio tollat omnium primo hæfitationem illam noftra,nbsp;Sc impiamdinîdendâ,quæfadtnos defperare exauditione. Namcda*nbsp;fi nospeccatores fimus,amp; indigni,quos deus refpidat inuocantes: tamenbsp;propter Chriftum exaudimur,ut per quern nobis deus eft placatus,amp;nbsp;pitiuspater,adeo ut nos dilediftimoRzfilioi^Iocohabeat.Ddndeexclitnbsp;dat arrogantem prgfumpdonemoperis iufh'ciæ noftrg: cui hypocrite trinbsp;buuat,quod per fe apud deum placeant.Quarum immun didem fi intucnbsp;a mur,fine fide propiciatoris lefu Chrifti,nunqua non cogemur,de granbsp;tia 8C fauore erga nos dei defperare. Proinde, fi fiducia prom/ftionSnbsp;gratiæ nobis defit,fruftfa eft inftituerc aut fàcere precationem ad deum»nbsp;Quod edam ßeatus Iacobusadfirmat,Iacobi j.Sicinquiens:Si quis au/nbsp;tern ueftrum indiget fapientia,poftulet a DEO,qui dat omnibus liberanbsp;liter, amp; non improperat, SC dabitur ei,poftulet autê infidc, nihil hæfi/nbsp;tans. Quicnim hæfitat, fimilis eft fludui maris, qui uento mouetur acnbsp;circumfertur.Non ergo exiftimet homo ilk qqod accipiat aliquid aDonbsp;mino.Viruacillans animo non poteft fubfifterein omnibus uqsfuis»nbsp;Sediam fads didum eft, quibus radon ibusoporteat nos hæfitadoni ÔCnbsp;diffidendgrepugnare.ad quodpræterea ualet,fi cogitemusquod Chri/nbsp;ftus ipfe,qui nos exaudit efi patre,modu amp; j^ba petitionû neceflàriarû,nbsp;udlium,amp;quasconuenitadeorogare,nobispræfcripfit. Vtmaximcnbsp;cenum fit,fi fecundum eas rogauerimus deum, nos exaudiri.

-^brcuê quandâenarradonêdnicæorationisdabimus. Idergomox ah inido fumme nos cofoletur, q? aliqd rogaturi a deo, iuffi fumus abnbsp;ipfomet Domino Chrifto Iefu,in huncmodum exordirfi

Nam hacpræfaciuncula admonec nos Chriftus qua fide oporteat ue niread inuocadonem, ÔC teftatur, quod deus fitnobisplacatus, quodnbsp;reipiciatnqs^^ quod oirxdfitiws, Eoqueamp; exaodiat xnuocançes*

quluidelicct ueniâtïn fide adopnonis, quæfàôla eft per Chrifiuifi.E^ fic exaudiatjUt a quibuflibet ad uerfarfj s malis libei'et, amp; faluos faoat.

Infumma,duplexargumentumeft:Deumue!le nobssadefleSC ueP lenos iuuare,quoniam pater eft .Turn pofte nos faîuæ'e ,cum !ion fitexgt;nbsp;cellen nor,quam eftDOMINVS cocii et terræ,eui omnes cr.^a urænbsp;feruiuntamp;omma poteftati eiusfunt fubieda.

Reuocatitacp Chn'ftus his uerbis nobis Odern adoptionis in memo riatamp;requirit,ut per fidutianominis fui in ilia confiftamiis.Qua certunbsp;fitjdeumnobis eflepatrê, mifcrerinoftru amp; ignofccrenobis.Quiqiîînbsp;opdmus eftjideo fumme mifericors eft amp; placabiJis patcr:ultra,quâ op?nbsp;tarepoftiimus.Ergo reeipit peccatores,amp; laluac eos,qui ex fide paternagnbsp;beneuolentiæ eius ipfum accedunt. Sicut docemur in quadam parabo?nbsp;la Lu.xVfde filio prodigo: quem fiducia paternae beneuolentiæ retraxcnbsp;ratexperditione,ac patri reftituit,cui nihil optatius potuit coming ere.

IN omnibus,quæiuftituimus,operamuramp;agimus,honori5lt;j gio r ie diuint nominis primas debemusrnec poftiimus aliter bene agerefiicnbsp;corporaliter in terris,aut faluari a peccato amp; a morte,et in futura uita beanbsp;tieiTe,nifi illiusgloriam omnibus præferamustideoinpeticiôibusno/nbsp;ftris docuit nos Chriftus ordiri a fandificatione nois Dei. Eft am fannbsp;(ftificare nomen DOMINI, Deum ipfum celebrareamp;glorificare,re/nbsp;lt;fta confeftione,prædicatione,inuocatione,laude gratiaruadionc: denbsp;quibus omnibus amp;in fuperiore parte huius libri dictum cft,amp; nuncdid'nbsp;inus.Sed amp; facit ad glorificationem nominis Dei,huiusuitænofti æ e?nbsp;mendatio:amp; in moribus uera atcp perfetfta conuerfioad Deum.

Quod ergo præcipuum eft, in hacpeticiÔeomniû primo rogamus, pro uera,reda,amp; firma noticia dei.Nâ finehac neccelebrari a nobisfutanbsp;débita laude poftet Deusinec nosad DE VM conuerti. Sitacftnbsp;aucem retftanoticia De« non foum in eftentiæ diuinecognitione,quaivnbsp;ta rcuelara eft teftimonio fctipturarumtuerumetiam in prgcipuisillis,qugnbsp;fancfideijcreationis omnium Sfredemptionisgeneris humani.Ergon^nbsp;ininis appellationehæc omnia intelligereoportet:quæ uidelicet innotunbsp;eruntnobisdeDeo,amp;;quibusuultapudnosamp;a nobiscelebrari. QuiiPnbsp;dum oramus fan (ftificari,nihil aliud petimus,nift ut per ueram notitiamnbsp;feureuelationem cognitahic interris,abomnibus glorificenturia om?nbsp;nibusuitæcafibus.

Hac igitur prima petitione rogamus, utconfirmata in nobis noticia Dei,Deus ipfe, ut oportet, glorificetur anobis,ideft, uc confiteamurnbsp;ipfum,trinum,unum,omnipotentem,æternum,conditorem cccli amp; ternbsp;ræ,gubernatorem amp;côferuatorem omniumtltem redemptorem h umanbsp;ni generis, per filium Chriftum. Ideo ÔC inuocemus eumin quahbetnbsp;neceftitate , èC gratiasin omnibus agamus. Non murmuremus contra

liber TE R TI vs; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ie?

Deum in aduerfis: fed pat i en nam fememnsamp;^excrceamus. Et ficut dignuni cftDeOjitain histeiTisfilrj Dei, perfaneftam uit^ convier fationera, honore/nbsp;m LIS ipfurn» Proinde his rationibus fanâificatur nomen Dominiiin qui/nbsp;bus cum nihil poflic humanainftrmitas dignum deo præftare,ideo gratianinbsp;auxilium diuinum imploraredocemur, ut eä nobis contingant,per quænbsp;Deus a nobis glorificetur:m3xime,utpaterniratis nomen in nobis confirmenbsp;tur.Et ne quid diferepet in nobis, a nominis honoré: hue, quo nomen pair isnbsp;infilqspolluatur,di(fî:o,moribus,autfachsJdeoet quàsîibetblafphemiasinnbsp;Deum hac petitione reifie deprecamur:amp; offenfiones ac fc3ndala,quibus a/nbsp;uertimuragloriæDeiftudio. In fumma. Nomen ipfum,quod in feue/nbsp;nerabile eft amp; fandlum, pecinaus,ut ufu noftro ita tra(ftetur,ut Deo dignuninbsp;eft:amp;nobis,pergratiamfdijs Dei,cauftapietatisin Deu, SL iufticiæ æternbsp;næuitæ,eflhciatur. Ergonomen, quod in fefanâumeft,fancftificaturapudnbsp;iios,nofmetipfosfandhhcando-iQuapropternonpetimns,utnomenipfuninbsp;Deifandiusefticiac, utquod/n feeft abfolutiflimefanâum:fedutfuauir^nbsp;tute dignam fandtificationem in ilobis operetur,qua Deum gioribcemus,amp;nbsp;perpetuo bead fimus*

Hoc eft, Tu nos gubernaregno gratiætuæ, cum utf/duciapaternitatis tuæconfirmemur: turn ut plerio imperio fpiricus amp; a peceatis retrahamur,nbsp;amp; nouitati uitæ ftudeamus. Hæcfuh't enfm,quæ prædieari fecit nobis regnonbsp;gratiæ iuæ,per fdium Chriftum:némpé, fides Sgt;^ pnitencia. Sine quibus, ucnbsp;nemo oîorificare Dominum poteft:ita necregni cccleftis,feLi uitæ æternæ,nbsp;hæres fieri* Itac^ huius petitionis caufla prajceftît in prima petitione.Nanbsp;ideo neceflc habemus precari a Deo, ut nos regno gratiæ fuæ gubcrner,nënbsp;fi præualeatin nobis regnum amp;. tyrannisDiaboli,deijm nonglorificemus,-amp; hc necp a peccato U eep a morteialuemur. Ac gubernat cjüidem Deu s oin/nbsp;nia:nos tarnen, qui credimus in eum, peculiariter ut diledos hîios, amp; uitccnbsp;æternahæredes.Etccrtepriiieipah'terin eumfinem, utanobisglorificetur.

Vt ergo per Euangelium régni docemurhis de rebus, quæ laciunt ad di uini nominis honorem:credita,conféfra, amp; in omni uita adplicata ad ufum:nbsp;nempe,pnitencia remiflio peccati, Lucæ uît.Ita h ic precamur ea nobis:nbsp;uelut perfediora^contingant, uelutcorîfifmentur in nobis, nealiquandonbsp;amittamus. Atpp utdeftrudloin nobispeccati et Diaboli impcrio,uirtus Delnbsp;occuper nos totos:amp;^ iuftificatos efhciat confortes æternæ uitæ,amp; cîeftis henbsp;reditatis* Quia igitur noftris uiribus nullo modo fuffîcimus ad gîorificanbsp;dum Deumiôd quia regno gratiæ fi 1 fj Dei, Domini 8^ feruatoris noftri do/nbsp;nati fumusjutDeû glorificemus,iufti, falui amp; beau per eius gratiam: ideanbsp;rogamus,ut hæcdona perfedlenobiscontingant, ut femper retineamusinbsp;ea. Ideft,utDeusper fîdègratigfup,innobisregnet, uiuatSéopéret:amp;'fu^nbsp;gloriæ nos feruire faciat,ne immortalitatis 8d cîeftis uitæ gloria priucm ur/nbsp;MM ¦'

Nam regnum Dei Temper præflo eftSed idco docemur precâri,ut nobis adueniat, quia opus habemus,ut Deus per fpecia Jc grade ededum regnet innbsp;nobisrnofc^ peccato Só morti eripiat. Dixi aut, quomodo hoc faciat,per pronbsp;miflionis euangeli} fidem,Slt;f pnitentiâ^quæ ex iUa fluit. Et hanc regni Delnbsp;radonem in nobis, ita exponit PauIus,Tit. rj, Adparuit enim gratia Dei, 8^nbsp;feruatoris noftri omnibus liominibus, erudiens nos.ut abnegantes impieta/nbsp;tern amp; mundana defideria,modefle, iufte amp; pie uiuamus in præfcnti feculo,nbsp;Expedantes,beatam fpem,amp; adparidonem gloriæ magni Dei,et iaiuatorisnbsp;noftri lefu Chriftuqui dedit femetipfum pro nobis, ut nos redimer et ab om/nbsp;ni iniquitate, amp; mundaret fibi populum pecuJiarê,fedatorê bonorû operû,nbsp;tint uoltmtai tiitf.ut ill calo,nbsp;ficeùaminterta.

Id eftjperfîce in nobis,quicquid uelistuisaût fandificadonem noftri.Er/ godeftrue in nobis corpuspeccad: Sdfacnospeccatoresuerehumiliari, atc^nbsp;ad te conuerd èi uoluntati tuæ uiuere. Relidi enim noftræuoluntad quæ eftnbsp;carnalis è(. praua, n on poflTumus n i fi pernitiofa affedare amp; quærere: amp; quænbsp;funtdedecori noinini tuo gloriofo,amp; uoluntati fände tug aduerfantur. Ideonbsp;rogamus, ut in omnibus tua uirtute nos corrobores ac munias: amp; auxiliumnbsp;fpiritus tui adminiftres,quo perficiatur in nobis tua uol|intas,qug fola iubetnbsp;æqua,bona,reda amp;fanda.Necpoteris a nobisglorificari,nifi illiuoluntanbsp;li tuæpriusfuerimusefficaciter per omnia fubiedi:eicp,ut oportet, uiuamus

Fluit igituretiamhæc petitioexprima,etconiundam rationem habet eu fecunda. Nemo enim fandificat Deum, qui uoluntatieius nonuiuinSt utnbsp;fandificatur Deus ab his in quibus per promiflionis gratiæ fidem amp; fpiriiiJnbsp;fandum uiuit ac regnat: ita ab iilis qui adi a Deo debitam obedientiam praenbsp;ftant. Maxime, quo ad uitæ pn itenciam, qua per gratiæ fidem conformesnbsp;uoîuntaridei efliciantur. Necfacileefthanc petitionem difccrnereapriorcnbsp;regni. Nifi quod hac rogamusoperis noftri obedientiam:in prioreautem,nbsp;cceleftis gratiæ beneficial dona,{eu uirtutes infufas,quæ noseflticiantma/nbsp;data Dei facere Sd Deum glorificare.

Sic ergo eft mirabilis ordo amp; difpofitio in his tribus petitionibus: pro re/ rum natura ita coniundis amp;cohærairibus, utdiuelli nequeant. Nemoemnbsp;poteritfandificare Deum, inquoille non regnat: Deo autem régnante innbsp;nobis,necefle eft uoluntates noftras, id eft, defideriailla carnalia,per fe im/nbsp;pura,praua amp; noxia,mortificariôC interire. Cum ergo accingiinur ad prcca/nbsp;tioncm, profandificadone nominis Dei, fimul opus habemusrogarepronbsp;gratiæregno:atejj utillo regno uoluntas Dei in nobis perficiatur. Ne quidnbsp;pugnans cum uoIutateDei, amp; diuinonomini indignû,quo fignatifumus,nbsp;nempe,filr| Dei,admittamus.

Itaqjrogamus haepeutione, uc uoluntati deiper omniarefpondeamus* amp; obteperemus ei:ut ficut in eledis, iaglorificatis in coelq, eft conformitasnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;¦ amp;

, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;LIBER TE.'RTIVS.-nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;îôè

Si umtas uoiuntatis eorumad ucluntatem Dein'taamp;in nobis, qüi adküc rnigt; litamus in terris, coiiti'aregnum peceati Si mortis, eadem perficiatiir Si com/nbsp;pleatur.De qua Petrus in huncmundû fcribit.i Pet. iifj.Chrifto I'gnur paflonbsp;pro nobis in carne^ôC uos eadem cogitatione armammi» Quia qui pafTus eftnbsp;in carne deffjt a peccatisrut non iam defiderrj s h omin urn, fed uol un ta ti Dei,nbsp;quod reliquû eft temporis in carne, uiuat. Sufficitenim præteritumtempüsnbsp;ad uoluntatem gentium traduxifle: acambulaflein lafciuia, concupifcentijs,nbsp;uinolcntia,commeflàfionibus,potationibus,amp; nephario idolorura cultu,

Hancergouoluntatem,quam rogamus perfici, definiuntnobis mandata Dei omnia:dequibus infuperiorehuius libri parte fcripfimus. Itac^ cumdinbsp;cimus, fiat uoluntastua, non quidemrogamusuoluntatemiilam,quauulcnbsp;Deus fieri: quia ilia eft gterna, fecundum earn fem per operator Deus» Sednbsp;earn petimus, qua per effeftum gratia? operator in nobis» Vtfit fententiarnbsp;perficiatur innobis quicquid iubes:amp; præfta ea omnia,quæ uis fieri a nobis*nbsp;pro impletione prgcepta? fandificationis» Deniq; eftice, utpatientiam in af/nbsp;flicftione Si cruce preft:emus:amp; mortificatione noftri fine murmure,àut b lafnbsp;phemis qugremonijs,toleremus»

Hadenusfjjiritualium 5(^æternarûrerum petitiones noftra expofitioné tractauimus: quibus cûadiungatChriftuspetitionem, qua rogemus nobisnbsp;pancm quottidianum,fimuldocetnos,quo in corporahum ^temporaliumnbsp;oim rerum neceflitatibusconfugereoportcatinempe, ad Deu, Stabil loom/nbsp;nia quoR2 ufuopus habemus,in hacuita, ut ademen tifti'mo paire, cui uidelinbsp;cetcuræfumus,rogare» Namcu nobis Si in corporalibus prouideat,amp;lar/nbsp;giatur unus ea omîa qu^ fun t h uic uitæ necelfaria, ficut prolixe docuit Chrinbsp;ftus,Matth»vi»debemus certeS^ in corporalibus neceftitatibus,per inuocatinbsp;one Si petitionem illarum, nomen Dei patris noftri honorarc. Ne qua renbsp;ufamurfinefan(ftificatione:amp;fine glorificanoneDei. Nam etiamfi Deus innbsp;credulis. Si prophanis Gentibus quocp,largiaiur corporales fubftatias Si renbsp;liqua huiusuitættamenilli rebus omnibus abutuntur, per hoc q? dona delnbsp;non agnofcunt,nec cogant pro eis,amp;pro acceptis nullas gratias agun 1.1deonbsp;S'noxiafunteisomnia: amp;: coopérant in main» Igitur adpellationepanis,nbsp;intelligasomîa,quæfunthu{cuitgneceftaria» Omnia ein hæc Deuslargitut*nbsp;nobisrcui propterea hue nominis honore debemus,amp;rcddere per inuocationbsp;nê iubemur»Quod uidelicet, nos alat,regat Si ab interims iniuria conferuetînbsp;quodt^ fuppeditet nobis abunde omîa ad fruendu, quoru in hac uita indgienbsp;mus»EtquonîâdocuitnosChriftusrogarepanêquottidianum,reâeadmonbsp;net,ut fi cotigerit ille nobis a Deo,conteti fimus:nec plura affe(ftemus,ac nenbsp;fimuscuriofi in craftinû»Sicutetiâ Paulus fcribit.i Timoth»v»Habetes eninbsp;alimenta. Si quibus tegamur, his conteti fimus. Igitur amp;cupiditatibus auad

cig,Bi curisbuius Uïtæ,noxqs falicet,fmperemus: TubcneGdctLîwrâîcs iti paupercs eflè difcamus. Sicuc idê Apoftolus, loco pr^citato admonct,diccs.nbsp;Nam qui uolunt d fuites fieri, incidunt in ten ration cm amp; in Iaqueû,amp; defixnbsp;défia multa uefana amp; noxia,quæmergunt homines in intérim perditionê.nbsp;Radixenimomniummalorumeftauaricia: quâquidam adpetentcs aberra/nbsp;uerunt afide,amp; implicuerunt fe doloribus multis. Et ibidem: Diuitibus hivnbsp;ius feculi prgcipc,ne fuperbiant.necp fperet in incerto diuitiarum, fed in dec»nbsp;üiuo,qui præftatnobis omnia abunde ad fruendû. Sed benefici fint ditePnbsp;cant bonis operibus:faciletribaendo,communicâdo ,thefaurizando fibifunnbsp;damentum bonum,in futurum,utadprehendant æternam uitam.

Sicigitur agant, qui opibus abundant.'et cxerceant fidem donorum Dei. ac uelint efle boni difpen fatores illorum. Luc.xvi. Nec fibi folis uiuerezfednbsp;neceflitatibus proximorûpro uoluntatedei feruire.Qui enim habuerit opesnbsp;amp;fubfl:antiashuius mundi,amp; uideritfratrem fuum egerc, dauferituifccranbsp;(uaab eo,quomodocharitasDei manetin eoç'i loan.iq. Itac^ hæe petitioexnbsp;crcet creationisfidemtid eft, curæ èC prouidentiæ Dei pro omnibus nobis,nbsp;inhac corporali uita. Etadmonet utimprjscupiditatibusplus habendi invnbsp;percmusrquottfdianis neceffitatibus contenti Jtem,fi opes nobfs affluant,nônbsp;poffideamus illas fine ufii, fed pauperu ncceifitati per eas feruiamus. Eft autênbsp;creationisfideSjUt obiter amp; hoc dicam,non fpeciilatiua imaginatione,fed firnbsp;miter èC uere ftatuercin corde, qp Deus adfitnobis, in omnibus neceffîtatvnbsp;bus huius uitæ noftræ præfentiffîmus opitulator:amp; iuuetnos atep alat,pro/nbsp;tegat defendat a quibuflibet malis. Det efeam efurienti, amp; fitienti potû,nunbsp;do indumentum:8c his fimiiia, quorû ufu in hacuita indigemus, Veluti crunbsp;ditionem,artes,amicos,opes,familiâpriuatimamp;;MagiftratuspubIiccofficinbsp;um fuû facientes, Item pacem hoR2 temporû,bonam ualetudinê, b'_ honeflænbsp;famæ conferuationê: In fumma, defenîionem omnium corporalium rerum.

In his ergo talibus exercitrjs fidei explora cor tuû, num uere fentiat,SC fv ne dubitationeftatuatjilla quæ dixi omnia, te acciperea Deo.'fiuc porius,annbsp;cogitet eas res unicuicp cafu contingere, aut humana induftria parari.Tuncnbsp;em ucreac certe in teIIiges,quantûinterG't, inter humanas cogitationes dedeonbsp;operatioibus Dei, acueram fîdê.acfcies profundam efle impietatê cordisnbsp;humani. Item, rem elfefidem,prorfusfupra omnesuiresrationis amp; cogitati/nbsp;on û h umanarû:quafi careas, fruftra fit amp; inutile precationes hindere. Quinnbsp;cria pnitiofum:nêpc,facrauerba ore uerfarc, fi cor promilfis répugnée. Hocnbsp;enim eu fit, eft Deûirridere 8dcôtemnere. Quod qui admittun t in corporal»nbsp;bus:quid in alqs fublimioribusfadâr,autquÔ ulJain reglorificabuntDeû^nbsp;Etremitienobit débitanoßraficutis- not remittimuf debitoributneßrit.

Nihil reftat oîm bonoru, quæ n obis optarepr uden ter a ut pie poflumus, ultra ea quæ in predi fl/s petitiÔibus fîagitare d idicimus a deo. Ideo deincepsnbsp;fûbijdunturquædâ deprecation es: quibusuidelicet autignofcentiâpeccatinbsp;rogamus.

LIBER. TE R TI VS? nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iSÿ

rogamus, quottidianorum delidorum:aucamotioncm periculofarû tcri/ tationû.Aut denit^in genere, quorumlibetmalorû:qiiibus poffumus ado/nbsp;brai,damnû pan uel in corporalibus rebus, autfalutis animæiadurâfacerci'nbsp;HæcigÉurdébita,quorûrénlifliónenlrogamus, func pctâpartim hercdnbsp;tia in natura:quibus fit,üt a perfectiöne debitæ Sô præceptg obedtentie nunqnbsp;non deficiamus.Partim extérnæ tranfgreflîones,fn quas forte labimur,prænbsp;occupât! tcntatione, èi. a Diabolo fuperati.Igitur bec petitio teftatur,rcmiflînbsp;onem pdî fcmper durare in ecclefia: contra Nouatianos uetcKes ac nouos»nbsp;Ncc obtineri ea,nifi per gratuitæ gratig fidê: quæ nullà eft, nifi per propicia/nbsp;torem Chriftûhabeatur in Deu. Igitur 8c imperfedi amp; lapfi habent,quo fe 'nbsp;per quottidianam inuocationê confolentur; contra pâm amp; terrorës in cori/nbsp;fcientia,et nequa tentationé abforbeâtur» Quapropter hgc petitio egtëgicnbsp;cxercéÉàc mu«!t fidem noftrâ:quæ eft redemptionis noftræ,amp; remifli peccânbsp;O per Chriftû. Neqj enim ullis unq àliquà pdârerriittuntur,q per fidem itlnbsp;Chriftû:luxta illud,i loan.ij.Hgc fcribo uôbis,ne peccetis. Sed amp; G quis pecnbsp;cauerit, aduocatûhabemus apud patrem, lefum Chriftû iüftum: ipfe eft:nbsp;propitiatio pro peccatis n offris. Hic ergo ôë præfümptio damnatur,ëotó quinbsp;fe exiftimant Uiuere pofte fine pdo, amp; lufticiam per opera legis tnereri: 8«f denbsp;fperatio,eorum quibus reiielata funtfuapeccata, SCimmundicies cordiû iuo«nbsp;rum.Qui remifuonepeccäti quidem a gfacia per inüocationem rcquircre denbsp;buerUiiC.nbsp;nbsp;Ac liquet ex liis ôn1ilibüs,quod etiâ hic opus eft nobis præcipuà

quadam diligentia amp; cura,quacorda noftra exploremus, nu üere fentiant ac credartt pcftâ fibia Dco remiturne autfruftrapecitiones noftras mittamus,(nbsp;àut cû peccato grauiore illas faciamus. Cum aût difticillimum fit credere, qpnbsp;Deuspeccatoâ erratis noftris igilofcac, cûprgfertim quottidie labimur, ècnbsp;in multis omneâ deftcimüs: Itê » rationi lioftræiiünqnon contrariûuideat,nbsp;ideo adieda eft adpendix huic petitioni, quæ nos firmiter doceat,de femiflînbsp;onepeccatinoftricora deo:fiuidelicet proximis noftris, fuacrrata8cdelicftânbsp;quibus nos offenderunt,fiducia gratiæ,remiferimus amp; ignofcamus.Hgc enînbsp;noftra ignofcentia etiâfi remifiionem peccaticorâ Deo nuilimereat^tn clare'nbsp;nos docet,id eft, certo ôiJinfallibili fignOj de facftaremiffione peccati noftrinbsp;corâ deo: amp; de uera illius fideinnobiS iquanon pofturitnôremittipeccatânbsp;noftra nobis corâDeo. Haecigitur uaîêtadexclufionêpüfiîianimitatis. Sinbsp;diffidentiæ ac dubitationis^quibus torqiietur cor h0min is, in quæftione dénbsp;remiffione pcTtôrumrque Deus teftat fe nobis remittere, remittêtibus alijs, gnbsp;gratig fidê, et côdonare fi q côdonauerimus aîrjs noîs lefu Chrifti honore.;

Ideft,nenospermittäs üiilci, aut fuperafitetatione:undecunlt;^ oriatifed à carne 8c plt;fto,feu amüdöj^ü denicp a Diabolo. His ein tribus modisperi/nbsp;culofe pu Ifamur, quod tn per fe nuili rioxiü eft: (cd cedere tentationi,uinci adnbsp;fuperariabilla. Cü aûtnemo refiftere Chriftiane ulli tentationi poftïc,nóadinbsp;iutus a Deo j fiue defertus a grata jideo iubemur petcrc a deo, n e nos in tehtäXnbsp;MM iif

gomment de poen it ent. t/onemifiducat,]deft,nefinatnosfrangitcntationcamp; cLierti fidem no fir am,nbsp;eo rucrcjubi indigna Deo,nobis damnofa,admittamus. Cum igitiubcnbsp;at ChrifiuSjUt DeurogemuSjiie nos inducat m tentationê, non obfcurefignbsp;nificat, quod Deus puniataliquando noftra pôtâ alps peccatisino quod im/nbsp;puKiue hocfaciat,tanq cauffa pcccati,fed quia induci ac fuperari nos permit/nbsp;at:aucccrte, quia no impedit» ne inducamur, Sc per fubtraólionêauxilq finitnbsp;nos hbi,errare, indigna Deo amp; pugnantia cum falute noftra, admittereJnnbsp;quoipfequidemopusiudicq amp;iræ fuæiàcit: quod etiâoîmhorribiliflîmSnbsp;eft in pccnis peccati,maximecp metuendu.Et c5 tale quid,per impccnitentianbsp;di'equenter mereamur»hocdiligentius precari côucnir, nein hancdiuine ul/nbsp;tionis feueritate incidamus» Adeft nobis domefiicus hoftiscaronoftra,nbsp;amp; defideria eius:quibus quo adigamur fæpeamp;perueniamus,difcere potes exnbsp;illo Gatv«Manifefta funt opera earn is, qup funtadulîcriû,fornicatio,imm3nbsp;d,icia,Iafciuia,idoioiTiferuitus,ueneficia,inimicinp,côtentio,æmuJattones,nbsp;iræ, rixæ,djfienfiôes,felt;ftæ,inuidiæ,homicidia5cbrietates, cômefTationcs,nbsp;ôi his fimilia,de quibus prædico uobis,ficut amp; prædixi,quod qui talia agût,nbsp;regnû Dei non côfequêtur. Foris aût impugnât nos mundus amp; Diabolus,nbsp;Et mundusquidè uarijsblafpbemiarû fcandalis,amp;improborû exemplis,folnbsp;licitat nos adfidei defe(fiionê:Item,perfecutionibus corporalibus,quibus té/nbsp;tacui opprimeregloriaGhrifti,amp;ecclefiâperdere. Diabolus aut,prgfumptinbsp;one amp; defperatione alios amp; alios inpugnat. Et in hoc toto ten ta tionS generenbsp;nemo fliciter dimicabit,fineauxiliogratig, amp;deftitutusuirturefpiritusnbsp;fanefii. Quare liquet hoc eifeinduciin ten rationes periculofas,tétationibusnbsp;permitti,amp; uacuû auxilio gratig deferi.Nâ Deus nulli eft caufla tentationû,nbsp;(eu ruing in pifim: tametfi nô omnes iuuet, aut uitfiorcs faciatin tentatione,nbsp;Cum autindigniffimumfit eaadmittere, per quæDeusSf nomen eins glorfnbsp;ofum dchoneftatur,maximefilijs De!:utnedicâ, quâaduerfetur faluti no/nbsp;firæjin tantis peccatisefie: ideo imprimis cÔuenit precari follicûe, neauxilionbsp;gratiæ Dei SC uirtute fpiritus Chrifti deftitusmur. Hoc cm fi fiac,nulli tenta/nbsp;tioni poterimus fatisrefifteretnec unq faluari a pcccato Si a morte. Ac mere/nbsp;batur quidé ingratitudonofirafæpetalcultionemrfedbqnuseft Dominus,nbsp;amp;inuocantibus ill fide,per fpiritugratiænunqno adeft.Quamqamp;eleftosnbsp;finat aiiqn ruere in grauia pdâ: fed ut humilient , 8Creftituticaucias agarrr,'

' Id eft Jibera nos a qualibet noxia aduerfitate.tam affliélionû Si calamitatu corporalium,quam earum quæ impediunt falutem animæ noftræ. Maximenbsp;autem libérés nos ab infidiatoreamp;tentatoreDiabolotquinobisomniumnbsp;tnâlorum caufta principalisexiftit.Non peccati folum, fed Si calarhitatû,qfîgnbsp;peccatoribus in pcenam infliguntur. Quamq autem non omnes corporalesnbsp;calamitatcs ita noxigfunt, ut auertât nos abanimg falutettn quia faaût,ut minbsp;nus cÔmode in hac uitaa2amus,Iiceteas deprecari.Iuxta ea quæ dida funt innbsp;%nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quart»

LIBER TERTiVî; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;e

Quarta pctitionc: de corporaliuneceflîtatc. Sed 8^ quia pïerifqj ÖMTipimur^, licet pro mitigatione correptioni's precari.Qpæ «iâ per {xemcentiani iudo/nbsp;rum,cuius eft pars inuocatio,auertuntur.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;A M E N.

Acclamatio eft liebraica,amp;G'gnificatuerum eftjiue fiat. Adiedta in fine dominicæ precationis,ut nos admoneat firmicads promifTionis^amp;exaùditænbsp;inuocationis apud Deum,fi in fide ftierimus precati»

REliquaeft lausSdgratiarûa(ftio,cxilHsoperibus, quæ in fecundo man CAP.iviii; dato prgGipiuntur,profanc'tifîcâdo nomineDei. Eftautcôfeftîoni maxnbsp;ime affine laudare Deû:amp;gratias ei agere.Inillis eiii omnibus laudamus deûnbsp;amp;gratias agimus,quæcÔfitenn materiam præbcnt:feu prædicanti operanbsp;magnificentiamDei. Etelucentpræcipuein hisquaefuntcreationisoïmróunbsp;rcdèptionis human i generis. De quibus in fuperioribus aliquo mÔ dilt;ffû:eftnbsp;nâ pro dignitate explicari a ncmine pofliint. Sed diffèrt tn laus feu glorifica/nbsp;tio acôfeffîonctquiaDeû laudamusglorjficantes,quatenus illiferimusacccnbsp;ptaquæhbctbnficia,corporalia,au£fpiri£ualjaregnigratiæ,cûgratiarua(ftionbsp;ne. Confi'temuraûtin aciepugna, côtra aduerlarios Chrifti: qui laudinbsp;gloriæ Dei detrahunc, èi. auferuntquod tribuâtiufticqs carnis. Aut certe,cünbsp;obortasa fcnfupeccaciincôfcientia perturbation es fedamus. Naeoquoqtnbsp;ualereconfcffîonëfidei apudfcfautâ,qualiscôtineturinfymboloilloapo/nbsp;ftolico,fupraenarrato,in côfeflb eft,amp;: a nemine poteft negari. Quâtaiginbsp;tur infint, amp;q præclara fi'dei exercitiajiuicgloriftcationi Dei, feulaudi,^nbsp;fupra aliquo mô explicata funt,parte prima cap. vfi.de laude amp; gratiarûac7inbsp;one:8ôexhisomnibus,quædocuieflecôfcffionisamp;prædicationis,intelliginbsp;pofliint. Siquidê uerepi) hoîe3,SC in aduerfis glorifican t Deum,æquc ut innbsp;profperis. Et pro ab'enis bonis nô minus, q pro priuatis fuis: atcp adeo pronbsp;fcelicitateaduerfariorû.Nonintucnturem, nifi in opera Sëfacia dei:q nuiv Exè(gt;h Udnbsp;qua nôpoflunt3dprobare,amp; pro fapiêtiflîmis,iuftiâimis,æqui.(rimis amp; fan nbsp;diffîmishabere.IdeoinomîbusglorificâtDeûamp;gratiasagunt. Côtraho/nbsp;mines increduli frigide laudanc Ôeu: nun q ferio gratias agunt. Sed ut lï lenbsp;inquit,celebrabitte,cu ei bene feceris.pfakxxxxvirj. Verû hoc non eft laudanbsp;re dei5,fcd fua defideria in deo, puaTa cupiditate.nbsp;nbsp;nbsp;CæteBJ exêpla laudis amp;

graaar5aciionis,fiqsrequirat, peti polTuntex Mofc, pfalmis S^oîbus pro^* phetistnufq em, uerfanti in fcripturis, nÔ occurrent. Et in literis euangclifnbsp;nÔnunahabêtur:utLuc.i. duo prçclaracâtica'audisamp;gratiaRtadionis.Aînbsp;terum ïoannisbaptifte,8dal£eB2 uirginismatrisDni.Itê Luc.n.pulcherrimunbsp;aliudiuftiSimeonis.QLumq in totaeuâgcli) hiftoria, quid eft nifi perpétuanbsp;quædam laus Dei Slt;rcdcmptorislefu Chrifti: atqjadeoin omnibus fcrip/nbsp;tis Apoftolorû'rQuâfi intelligcrent iuftidarij Papiftæ,hypocntæ,amp;^ ama/nbsp;rent,nunq pro gl or ij s carnis, ambitiofi et auari, tam fcditiofc rixarentur,ui:nbsp;lâdunt hoc tempore»

Siîd amp; Chrjfti excmpla habemus, qug docent nos îaudationê dcbcre dèö^^ Scpro corporalibus bnfi'crjs:utfuntilla,in quibus referturpauiflèpîuraho/nbsp;rninum mi'lià panel's panibus^ Si. pro benefîcio gratias egiflé Deo.Etpro fplnbsp;ïknabbns 8C ætCrnis. Vt in dorninice cccneiriftianione. Nä ÔC in iUa »ratiasnbsp;egit,rui memoria cornmendare ilobis uolens,Sc cuangclij bencnda,æternànbsp;illa,ueîuri inferibens in facramentûillud corporis amp;ianguinis fui, quod tuenbsp;inftituit: quo nobis fidem redemptionis noftræprædicatdiiigentiffîme,ÔCnbsp;cÔmendatSC uiciffim exigica nobiSjConfeffîonêjlaudêetgratiarûaclioném*

Pro exaudira prgcatione gratias agit^ loail.xi. Pater gratias ago tibi,quo niamaudiftime.Quo uidelicetdocemur non folu, cp Deusrefpiciatadpre/nbsp;cesinuocantiûipfum:fedetia, quid debrânt onines pro exatiditis precatio/nbsp;hibuslnimiru, landem 8c gratiarum adiionem. Nacredentiutnprecesfem^nbsp;exaudiuntur: nt maxime ràtionis captui hoc probari non poflit. Efto eilim,nbsp;ütfæpeno tribuat nobis Dominus quod uolumus,tn exaudit nos:Sc tribu/nbsp;it quod mallemUSjauc eft cortducibilius,fiue quod coucniralio loco aUt tenigt;nbsp;pore dare. dico ut nitnq dubitemUs de exaudin'sprecationibus noftris:nbsp;Sc ut Deû Temper cG gratiarum ac'tioneglorificcmus. NS et Paulus ter pre/nbsp;catus eft remoueri ftimul um.quod licet impetrare no poftet, th meliusquid/nbsp;damdiuinæconfoîationisaudiuit, nempe,fufticitnbigratia mea.SCc.

Paulus pro iuftificatione Gen tiu frequenrer gratias egit: ut q. Theft.rj*' Nosautdebemus gratias agere Deo femper pro uobis frames diledi a Dho:nbsp;quodelegerit uos ab initio ad falutê,per fanchficationêlpiritus,8c per fidemnbsp;tieritatistad quod SC uocauit uos, per euangelium noftru, in acquifttionerrinbsp;gloriofam Dhi noftri îefu Chrifti.Na eo exeplopulchre docemur, pro quinbsp;busomnibusrebus deceat nos femper laudare Deh 8C gratias ageretth quangt;nbsp;turn abfinta Chriftianifmo, qui nunq inducunt in animupro aliquo bene/nbsp;ficiogratias agei'eDeo,feu priuato, feu alieno 8cpublico. ' Deniepin hocnbsp;generenumerari debet Lausiudiciorum deiin pcenisreproborum: qui autnbsp;non credunt ueritati 8C illi contradicunc,aUt fine pnitentiamanent. Qtialenbsp;exempiumreferturlaudisfacraea Chrifto: Matth.xi.Gratiasagonbi pater.nbsp;Domine cli Sc terræ,quia abfeondifti hæc a fapientibus Sc prudentibus, 8Cnbsp;reuelafti ea paruulis Jta pater:quon iä ficplacitum fuit ante te.Sed exemplorhnbsp;iam fatis eft's quae poterit quifep meliore cUm frucftu,fuis quæli betlocis addifnbsp;cere. Iam denic^ omnisiuftificatorUm uita eft qusedam laus ,SC glorifica/nbsp;tio Dei. Nam opera SCfacGa fua omnia, ilh non debent, quamad glörifi/nbsp;canduni Deum referre: Sc utbono uitæ exemplo airjs præluceant,in glorianbsp;Dei.Iuxtaillud CHRIS T h Sicluccat lux ueftra coram hominibus,utuinbsp;deantoperaueftra bona , 6C glorificentpatre ueftrhq in ccelis eft. Hine ipfinbsp;quoc^ Apoftoli, iufticias creden tih adpcllat h oftias, facrificia ct oblation esynbsp;acceptas Deo,pcr lefum Ghrifth,ut doceâteffe côfeftîones,laudatiÔesetgranbsp;titudines, per fide iuftificatorhno mérita faluatiôis per opera iufh'ficandoru

. - nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;--------- ~ ¦ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;¦........ Vi

tlßER TE-RTrvS; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;aia

VcRom.xfj.PaulusrObfecro Uos Fratres per mifencordiam De/,uC exhibea «s corpora ueftra hoftiä uiuentem,fan(5tam, Deo pbcentêjranbnaleobfequînbsp;um ueftrü,amp;cJcem Petrus,! Petaj.Sacerdotiu (andum, offerentes fpirituanbsp;les h oft las, acceptas deo per lefum Chriftu. Ec Hebr.xif], Per i'pfum ergonbsp;ofïèramus hoftiä laudis femper Deo: id eft,fru(ftû labiorû con fiten tin nominbsp;ni eius* Cæterum iufticiæ incredulorum, funt grauiftimæ blafphemiæ conbsp;ram Deo: propter fuperbam arrogantiam operis operati, quæ eft in ïllateo/nbsp;rumpræfertim quiremiflionem peccatiSi uitaper cas qugrunu Quiadetra/nbsp;hunt honori diuini noministideft, mifericordiæ gratuitæ Dei,8i beneficesnbsp;redemptorislefu ChriftiJdeofi intelligerepoftènt ifti iufticiari],qui hoc fanbsp;ciunt,in quantis funt immundicijs amp;pcccatis,adeoq, q impie errent h is opbnbsp;nionibusiufticias fuas facientes attêtius fanedifcerent beneoperari Si Dennbsp;glorifîcare» Nccitafraudarent ilium fui nominis honoretquem retincttn,nbsp;uel inuitis omnibus aduerfarijs fuis, acpuniensiftos ætcrnamortc»

»?DE CAERIMbN ARVM R E VE RENT ! A ETVSV: Cf ingenere,^uidftntiendH)n /it, de tcclefittjlicif conßitutionibitt.

Chriftus ex Efaia citât,Match.xv.Fruftracoluntme,docentesdodtri/ quot;nas mandata hoïm.Sed hgc fcripcurg fententiaprudenter intelligenda eft:ncnbsp;abutamur ca,côtra utiles Si pias cærimonias,ab hoïbus ordinatas.Nôpugznbsp;natem, nifi cû impijs hoïmdodrinis: quas oportetcïaredefinire, nebonasnbsp;ordinationes fimul cû iftis reijciamus. Proinde funt quædâ ecclefiafticæ connbsp;ftitutionespiæ Siutilesin ecclefia: idquod fuprain enarrationetcrtrj præcepnbsp;ridefabbathorû religionenonnihil docui. Necpigebit eadere,qnquideninbsp;occafio eft,hic quo^ aliquidattingeretnein hacfecundatradatione Decaznbsp;logi prorfus nihil in certiûpræceptû dicam. Maxime tn propter illâ cauftam,nbsp;quia uidelicet hoc têpore, quælibet ordinationes ecclefiafticæ ab imperitis fi/nbsp;ne iudicio damnant,Si bonæ cû malis opprimûtur. Quod ipfum quoc^ uernbsp;git ad ecclefiarû uaftationctut fi quis uerbû dei abrjciat atlt;ç cÔtênat. Et certcnbsp;autoritasDeicontênitur,fiquis pias Si utilesordinationes rerjciat» quantûnbsp;uisab hoïbus côftitutas. Côfiderariaûc debet finis ordination û, indijudi/nbsp;candis acdifcernêdis bonis a malis.Illa igit præcepta holm habêtimpios amp;nbsp;pharifaieos fines, quoBt opéra Si faCta dicûtur elfe cultus dei:mcritorius exnbsp;opéré operato gratiæ,remiftîonis p(ftî Si æternguitæ. Huiusmodi traditio/nbsp;nes oportet improbare propter impiosfines:etiä in fadisg fenômahs. Vtnbsp;fihypocritæ fingât, DeûcolicertogénéréiieftitusSicibi,acfimiliû: Siillûnbsp;cultum a Deo adprobari» Itaenim pronunciatur demultistalibus hoc tern/nbsp;pore,inecclefqs Papiftarum:cxpcruerfisopinionibus,impiefentientium denbsp;religione Si rebus pietatistneq? quicquam intclligentium ,de gratia Dei,0inbsp;beneficris lefu Chrifti. De quibus intelligereoportet proprieiüUkid Chrifti:nbsp;Vane colunt me,mandatis hominum. Suntetiamquædamtraditionesnbsp;dodlrinæ hominum, per fe impiæ Si malæ: etiamfi abfcß his impijs finibus

præcipcrcntur.Vt eft traditio de coclibatu:quia prædpitur côtra ucrbu dei. Hic igitLir omnibus necefteeft repugn are: quia funtlaquei conlcicntiarum,nbsp;reuera dæmonior um doftrinæ, (AÏhcix fpirituum impoftoru.Sicut Pau/

hominum traditiones effererum medâarum èC indifterentiûtutquibus amp; be ne amp; male uti poflumus. Quod etiam in utrancp parte fieriin dcterioremnbsp;magis q in meliorê, per multas conftitutionû humanarûobferuationcs,hocnbsp;tempore in ecclefia,notiftimum eft.Suntrurfus quædâaîiæ conPtkutiones,nbsp;rerum ut diclura eft per fe impiarum.ut cû præcipitur fieri aliquid quod ap/nbsp;teaduerfatur mandatïs Dei,autquod finepeccato nonpoteftpræftari.Quanbsp;lesconftitutiones femperpro irritishaberidebent. Namautoritatediuinanbsp;ijiolantur:ôlt;: nullum nifi pernitiofum,blafphemû damnabilêufum babenbsp;re poftunt* Dicamus itacp defingulis iftoru ordine hoc loco paucula quæ/nbsp;darntSd de priore genere prius.lJlius uidelicers,quod cft mediorum amp; indiftenbsp;renti'um, rationes cxph'caturi:quomodo in licito pio ufu retineatur,amp; quonbsp;modoinabufum cadat. Poftea per quædam exempla de palam anpfis confti

cultus,qui ex opere operaro ualeat, per fe honori Dco,mcritorius gratip,amp;c» amp; in quo fummam pietatis conftituamus. Ita ergo licitum eft,quin ctiam pi/nbsp;um amp; utile,ordinäre ferias,ut fciat populus,quo temporeconucnire debcat»nbsp;certo Ioco,uerbum Dei difcerc,amp; facramentis uti.Siccertæ leftioues amp; cannbsp;tilenæ ordinär i utiliter inecclefia poftuntrnon quafi ifta tali cp rimonia homj'nbsp;nes iuftificentur, fed ut uerbum Dei imperiti melius difcant. In hunc modünbsp;amp; certa ieiuniaordinari in ecclefia,amp;præfcribi uulgo utiliter poflcntinempenbsp;utpopulusadccrtas fupplicationes maiore reuerentia conueniret,autcertenbsp;addoftrina uerbi dei amp; facramentorü ufum.Et ab his exeplisfatis poterit de

Dfaiufuin nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Scpio conftitutionûhumanaBî iudicari. CæteR2,iufticiâ,cuItû,

nedijt. nbsp;nbsp;nbsp;amp; p(ftm, in cærimonfis amp; conftitutionibus hoïm ponere,eft impietas amp; abu

fus taliû ordination û.Hypocritæ em ignari ueræ pietatis,ueri cultusamp;f uerp fideiinDeû, cærimoniarûobferuationes, ab hominibusordinatasiudicâcnbsp;necedarias eflè:amp; ideo meliores per eas affirmant homines fieri,eos a quibusnbsp;obferuantur.Nâita ponûtiufticiâin iIlis,ScfinguntefrecuItûmeritoriûgranbsp;tiæ,remiffionis peccati,iufticiæ amp; tfitæ secern æ. Sed ifte finis traditionû iimnbsp;pliciter pharifaicus eft et blafphemusetimpiustet tribuitpreceptis hoîm,qdnbsp;ne quidèpeeptis dei tribui poteft. Rurfus détériorés efïe dicût q cærimoniasnbsp;ab hoîbus cÔftitutas nô obferuât: nô qa ordinêturbéc,omittctes rêmediâ,benbsp;ne con ftitutâtfed q? opus p fe bonu, utile ad impetrâdûgracia et faluation c,nbsp;tomitâc. Atq^ ica ponût pftm in hoîm pceptis: prorfus ad fim i litudin em ne

LIBER T ER TI VJ? nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;jii

ccfrariorümoperuma Deo præceptoriim. Quod eftdodlnnas îiominumagt; datis dei æquare , non fine fumma bïafphemia: amp; confcientrjs laqueos po/nbsp;nere,imperitosfallere,peccata ôôtranfgreffionesaugere, oïm minimeferennbsp;dura in ccclefia. Ita funt ergo imprj 6lt; bîafphemifines in conftiunioni busnbsp;feriarû: quando ordinantur, non ad prgdidlos pios fines, fed ut fi nt cultus,nbsp;qui ualeant ex opéré operaco, quibus cû Deo feruiatur,tû ipfis quoq; fandlis.nbsp;In qua poftremauanitate ,præterq quod efl: abufus cærimonie,adn-iitufcprænbsp;cereainfignisaliaidolatria. Soliem Deo noftro cuItumSd feruiturem innbsp;défiadebemus:iuxca illud, Deu.vi. DominuraDeû tuû timebis, amp; iîii foîinbsp;feruies.Neceft neceffe diuos^iiue fandos illos homines,qui ex bacuita decefnbsp;ferunt,aliter colere,quam fmitatione exempli, feu bong uitæ, qua nobis pepnbsp;obferuationem mandatorum Dei præluxerunt.Sic ed impietas in immodi/nbsp;ds cantionibus, paffim inftitutis in ecdcfia:utfint iuftificationesamp;cultus^nbsp;Hie era gratia negacur, Chrifti honos tranffertur in noftra iada:amp;:quiznbsp;de,de quibus Deus nihil præcepit, amp; nulla penitus utilitatcm alijs adferuunbsp;Similis uanitas eft hoc tempore in pharifaico ifto deledu ciboru, de quo prænbsp;cipitur aPapiftiSjin conftitutionibusieiunioru. Quidhabentcm Papifticanbsp;ieiuniapræterarrogantèamp;uanâoftentationêjin deleduciborûrnonieiuniiïnbsp;feu uerâabftinentiamCEt eu ifta oftè£atione,quid,nifi coniundâ fumma iranbsp;pietatê.'qua iftepharifaicus dborudeledus dicirur efle cultus, per ic honorenbsp;afficiens Deu,amp; homines iuftificansT T afe eft cû certum genus ueftitus delinbsp;gunt Monachi:amp;dicunt illo genereindumenti fe honorare Deû,tum iftumnbsp;cultum a Deoadprobarûquo quid uanius fomniari,uel ab ebrio poiret;

Ifti igitur funt impq fines in cærimonfis amp; rebus per fef medqsamp;^ licius, Nêpe,qn ordinationeshumang,dicûturiuftusamp;neceflarius cultus dei effetnbsp;itemteftè preciaSlt; fatifiàdiones pro peccatis.Itê,talesordinatiÔes, fine pdonbsp;nonpoficmutari,fiue omitti. Quapropter improbari debentt amp; in contempnbsp;tum pharifaicarumconftitutionum, abijci amp; mutari, Ac melius eilet, null asnbsp;prorfuscærimonias extare in ccclefiajq ab hominibus cÔftitutas,cû hisimznbsp;prjsopinionibusrctinere.Huncpertinctdodrinafatiffadionû,peroperainnbsp;dcbita,apud fcholafticos theologos. Nâ impie de illa,amp; ridicule prgcipiût,nbsp;utaliolocodixi.îgnorantesillarum ufum.qui tolerabifis apud ueteres fuie ^xanpïaco^

Porro penitus impiæ amp; per fedamnabilesconftitutiones funt,cum iubet ßtiutionum aliqd fieri Humana traditio, quod Deus improbat ac uetat:fiue,quod abfcp perßnbsp;peccatonon poteftpræftari. Vtcummandatis Dei pugnant,uota iliamonanbsp;ftica ,con tinentig fingularis,fimulatg paupertatis ,amp; obedien tiæ n on precepnbsp;tg.Quia Deus præcipitconiugia,illis qui dono contineniiæ non funt predinbsp;ttNamucra continentiaideo non poteft uoueri,quiadonodeicÔtingit,ilznbsp;lis,qbus uult eâ Deus prgftare. Alijs aût prgceptæ funt nuptiæ coniugia,'nbsp;quifendunt quod continenteruiuere non poffunt. lam præcipit Deusnbsp;utlaborcmus Ôdnoftrum panem manducçmus:acdaranat mendidtatem.

qüæ efti'nfimiilata paupertate Monachorum. Deni'qj obedi'enüârn e rga pa-* rentes amp; ciuiles Magj'ftraois requirit Deus: cum utraqj autem pugn ant connbsp;ßitutiones de obedientia jquam Monachi apud fuos præftandam deligunf.nbsp;Si quis ergo talium conftitudoiium obferuationem requirat, quas Deus da/nbsp;nat,amp; maiidatiseiusaduerfantur,is contemni debet,fi præfradus eft amp; per/nbsp;tinaciter præcipiac de impqs obferuationibus:acdebet coram ecclefia hæc ra/nbsp;do reddi, quani Apoftoli in hgc uerba tradiderunt. Oportet Deo magis obenbsp;dire quam hominibus. Sic eft audax, impia blafphema conftitutio,quanbsp;pontifices Romani facerdotibus in geilere prohibêt coniugiorum ufum: quinbsp;eft a Deo creatus amp; ordinatus» Ptignat itac^ cum uoluntate, ordinadone Sfnbsp;mandadsDei:amp;IopprimitIibertatem,acmult{pIicatpeccata.Nccpoteftfincnbsp;peccato, Só immundierjs infandis peccati obferuari: quia general iter a conti/nbsp;nentibus amp; incon dnendbus exigitur. Nec pofttint ipfi met Papiftæ fuas irn/nbsp;pietates probare: quas prætextu fimuïatecontinentiæ S pharifaici cælibatusnbsp;admittunt.Siceft impium,pharifaicum,tyrannicum uio!entum,pröhibenbsp;recertos cibos prætextu religionis: quos Deuscreauitad percipiendum, cnnbsp;gradarum a(ftione. Similiter enim opprimit Lbertatem, amp; ereaturas Dei bonbsp;nasinfamat,SC impias opinioiies ingenerat impcrids,dc Deo SCrerumperfenbsp;indifterentium ufu. Ideofinepeccatohis tyrannicisamp;pharifaicisconfti-^nbsp;tudonibus omnibus obediri non potefttquiaoportetprofeflionemlibei'tatisnbsp;extarein ecclefia:amp; peccatâ,quæ tail'd pronunciat Deus,fugi acderelinqui.nbsp;Deniep: huepertinet, cum res facræ ,in manifeftum abufum corrumpuntur»nbsp;Vt cum Laicis interdicitur alterius fpeciei ufus in dominica coena. Item, ennbsp;Miftàpriuata, facrificulifacerdotis,fingitureftc oblatio amp;facrificiumpronbsp;peccads uiuorum amp; mortuorum.Iftæ igitur amp; fimiles impietatcs,ac grauifl?/nbsp;ma fcandalafugi debent, Sdtolli ab ecclefta: quia ordinadonidiuinæaduer/nbsp;fanturSd pugnant. Reuertor nuncad ceremoniarurndecentem, iuftum,nbsp;rum necfßi:. acpiumufum:quieft,ficonftituantur,utofdiniferuiantin ecclefia,amp;:admi/nbsp;Me, niftrationi uerbiDei. Nam propter uerbi del neceffarium ufum, ipfe quoc^nbsp;cærimoniæmoderatæaliquam neceftîtatem habent. VtiIIæ,quibus confti/nbsp;tuitur quo tempore,aut quo Ioco,amp; quibusdocentium SC adminiftrandumnbsp;perfon is confl uatur ad uerbi def prædication em, Sc ad facramcn torum ufum».nbsp;Non pofttint enim fads comode doceri ecclefiæ fine his ordinationibus. Ideonbsp;reuerenter de talibus amp; fentireôi pronunciare debemus: acfeiendum eft granbsp;uiftimepeccare,eosquiordinemin ecclefia turbannôi qui cærimon fas benenbsp;inftitutas, amp; quorum redîus ac debicus ufus rednctur,uiolanf.

Religiofepræcipitur,ütdo(ftrma uerbi Dei conferuetur in ecclefiatquod ut melius fiat,relt;fte facitecclefia, ffordinet certasferias, tempora amp; horas,innbsp;quibuspopulusdeeuangelio Si uoluntateDei doceatur. Item, ficertalocanbsp;deligat.ubi doceaturtatq^ adeo certos amp; idoneos miniftros, peritos docendinbsp;amp; ad alia oftida aptos, quæ Paulus in epifeopo requirit» Iftg lunt maxim e ur/nbsp;gen tes

LIB B ft TE R Tl VI. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;109

gcntês cauffecmarû cohftûutionû in Ecclcfia, de quibiis fentiendu e(l loquÉ Paulû,ubi dicit, omnia dccentcramp;ordine fiant in Ecclcfia. Idêquocp l'ubeCjnbsp;ut in his ritibus gdificatio ccclefip qu^ratiir,qd mandatû fpcdari obferuarinbsp;in omnibus conïfitutionibus Ecclefîafticis debet. Hue fàcit,quod alicubi praSnbsp;cipitde.moderatisamp;pqscantionibusin EccIefia,nêpc,CoI*it). Verbu Chrinbsp;fti habitet inter uos abundanter in oî fapientia Slt;c. Et in aefiis apofto.legimusnbsp;quædâ ieiunia fupplicationiscau(ïà,ab Apoflolis eccïefia fuiffe fplccpta^nbsp;ad qrum imitationém ,etia nunc qdam fufeipi ab êcclefia pofTen t,nô ut n ecef/nbsp;farq cultus,fed uel fupph'cationis caufla,uel ut üerbi reuerentiâ augerêt. Necnbsp;opus foretintalibusieiunqscertodborumdcledu,fed ueraabftinêtia cibi ôinbsp;potus ufcji ad têpus. Nec fi ciborû deledus ille,qüi fcrüatür in papiftiasieiünbsp;tirjs,reftitüeretur,pofret no obfciirari gloria Chrifii, retirteri gerinanus cerénbsp;moniaqî üfüs, homines in ueterent hypocrifeos uanitatêSlt; impietatc nonnbsp;retrudi. Hæc hadîrénüs de ccremon iaqt reuerentiâ ÔC. ufu occafione tertijnbsp;precepti:ïtem,de abufibus ^qui iji ceremonqs côftitütiôibus hoîm obrepeznbsp;re folêc. Ac noflè oportec, quos ritùs h umanitüs prg:ceptos deüs probet ac iinnbsp;probetjUtilii rerueiïfihifugiantur^ Etiâfi confdêdgfiominûnullisceremôiatnbsp;rum legibus grauari debêt. Libertas cm in ceremoniaBi ufu regnare debet,ôinbsp;illefinis fpeâ:ari,utordini ædificationi feruianc in ecclefia.

SVprarecepi, fiquidindolt;firina dcprgceptisc^eribus bonis prgtermife/ rim,id me hacin parte pofterioris enarr ationis decalogi aliq modo copienbsp;turu.Hôc ergo ut cepi, ita pro mediocritatc mea conabor profequi amp; ad finenbsp;præftare.Sed prius in genere pauca qdanirepetam,ex illis q fupra dixi,de ingt;nbsp;plctione bonoB2operû,de quibus Deusprgapit.Sæpeem dicendum eft,eut* 'nbsp;qmodo iullicie noftfg placeâtdeo,cû fint imperfecte, amp; legi no fatiffaciâunbsp;Vt ergo paucis hac de re me expediam, qnquide fupra copiofe cxplicatanbsp;cfijcauendueftnedeuinbus rtoftrispr^fumamus. Nacouatusifie, impiusnbsp;eft, amp; infoclix, uidelicet, præceptg opeRt iuftidg uelle per fe fatifîàcere. Et quinbsp;'hac mere his opinionibus agitanf,pter nihil effÏciöt Deo dignû,neceftênbsp;jeftutfintinimpiahærefi PharifpR2, qui derogat gratigamp;bcnefîda ChriftJnbsp;: negant.nbsp;nbsp;nbsp;Nullf ergo iuftide noftrg per fe fatiuadût legi, ÔC nulîg funt accep

-¦tg Deo, nifi qu^ ex fide in Chriftû pr^fta ntur. Ilia autem uetat primo,ne per opera noftra iuftidâ amp; falutê qramus, deinde monec neiîlas prgftemus, n ifinbsp;''glorifiçâdi Deumftudio,tan^ côfèftiones exerddafidd,gratitudines, 6^nbsp;lacrificia laudis,accepta Deo,per lefum Chriftû, Oditein ac deteftat Deus ifnbsp;tos cooatus,quib. homines præfumunt per fua opera amp; faâ:a fatiffacere pronbsp;f peccato amp; morte. Q.uodfvpe quidê docui, amp; propead tedium letîforis. Sednbsp;nos ideo oportet hacdoctrina omnes chartasreplere,quia neficquidem quinbsp;efeune impoftores amp; pharilàid fpir{tus,nomini lefu Chrifti contumcliâ faccgt;nbsp;re.Qui etiâ fi nos non audiât,taiTicfi equêterrcprehenfi, amp;côuiffti erroris amp;

. inapietatisj^bimpentioribus melius caueri pofliint. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;NN

' Nûcilîatradabîmus,quæfuprarcîiquafeamusinquartopr^cepto/dcfp Cspcr feoperibus bon« a Deo preccptis.Ncc multa reftant,q hic audarij u»nbsp;ce adqci poflint.Dc precepta em obediêtia antea ab ûde fans didûeft,q utinânbsp;a finguJisprçftaret.IlIi l'gitur hasprecipuas partes hocloco cûiungâ,quibusnbsp;docendû,primo,quid parêteshis fuis quos genueruntdebeât,pro fobria,iu/nbsp;fta ÔC decent! educarione. Dcindc,qd nam litciuih's magiftratus offidû,pronbsp;cura amp;paternitate fubdiris ab ipfis prçftâda. Eas igit partes cû abfolucro,digt;nbsp;campoftea in généré quædâ de ddedione, Sc poftremû,dc concupifcêtia frenbsp;Deeèic4ii^ nanda» Debentergoliberi fuis parênbus honorê,obcdienuâSC gratitudi/nbsp;OflitervrS.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;utfupra exph'catû eft. Sed huiuspr^cepti honoris ratio uidflim obligar

parêceSjamp;debi'tores facic redtgeducatiois amp; inftituriÔis,erga Jiberos.Dequa ficprecipit Pau.EphefibvfEt uos patres nolitead iracundiâ prouocarefihosnbsp;ueftros amp;c. Tamdifciplinâ, correptionê lubet referre ad honore domïni,nbsp;utpietatisprapagonderatioprfcipuamiliaeducationenbsp;nbsp;infhtutiôe habea

tur. Sed interim uetat^necorreptiôefupra modûfeuera 8lt;:inhumana utamur» Hacfic em,utodiûdifcipline amp; inftirurionis prius côcipiârpueri defperêr,nbsp;ampledi ilia malint,ÔC ftcois Ipes amp; labor parêtû pereat annihilée.Ideonbsp;ait,nolitead iracûdiam prouocarefihos uefiros. Quéadmodû et Coî.irj.fcrinbsp;biù Proindedifeiplinâ adpelîat puerile inftitutionem, ad quâadhibereïanbsp;betmoderatâ correptionê. Igitur difcipfinâ intelligamus inftitutionêamp; doc/nbsp;trina,qua pueriles animiformâturamp; reguntur, autprgcepus morû,autfideinbsp;dodrina, aut difciplinis liberaliû artium,au£ denicp alijs utilibus dilciplinis.nbsp;Primu igitur ex lege, quæ eft motuu carnahû cafiigatrix,de uolûtate dni donbsp;ccanc,qua derebusagêdisetfugiêdisadmoneanf.ÔuideindeadiûgidebcT finbsp;deidoêlrina in dnm lefiim,ucinftitutio et doclrina fit Chriftiana,amp;' nô abenbsp;at,perneglelt;ftâ fidei doêtrinâ, in prophanâ quâdâ gentil it atê.C^ fi ceperincnbsp;contcnereinftitutionê,ucfcrefit,tuncdebecadhiberi mcxlerata correptio, innbsp;quacauêdûncnimis feuera utamur, utdiâiïeft, fed fidelimagis,q;a«i b3«nbsp;Erde hac præcipif Pro.xxfi Jtem.xxif). Hæc igit ofiieia præftêc parères li'nbsp;beris,nehonorq ipfisdcbetur,oc!ofis etindignis habeaf. Nâqrundûparennbsp;tû fie eft negliges inftirutio in liberoRz educatiôe, ut ad nulla honefta, autpianbsp;ftudia,uel utiles artes, animos eoßz formet, ttrprgterea pr^beant anfam fuis,ienbsp;cotemncdi.Quod^ fitgrauepeccatûcorâ deo,et feuer if puniaf, docethi/nbsp;ftoria Eli et filioi^Z eius.i.Reg.ifj»nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;DeofficioduilisMa^ißrttiur.

Vt parères priuati liberis,ita magiftratus ciuiles publiceobligati funt fub/ ditis.Sed Magiftratus docere,qbus legibus fubditos regere, et régna guber/nbsp;narepoftîncautdebcâf,ncgt;eftmeû.Q5q? adhortari eoshcet,necIicetfo]K,ucnbsp;rûetiâexofticio eft Chriftianidodoris, utqniäfunt Chriftianipriapes, fubnbsp;qrumpotcftatecucagimus,uelintofficiufuudiligenrerer Chriftfenefacere»nbsp;]Nôadoaù,fiuead fectandas uoluptaces,a difpcfandisrebus publicis neceflanbsp;rfis,fefecöferre,Sedarbitrari hæcregnaSf imperia fibi a Deo commifta efte,nbsp;ut fubdieorum fiiorum bono imperenr. Ac feiant, fibi aliquando reddendamnbsp;cflè rationon fuæ dilpenfacionis coram Deo,

LiBBâ TERTIV^; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ii4

Velintigïturuigilaritee amp; pie officia fua prgftare. Nâ S^Paukîs fe.xiqi infignitcr pdicatMagiftratüs officia:amp;f adpellacordinationê dei. JMagtlû ucnbsp;rooïoeft in rc tanta officie» fatiflâeere:ô^itlculpabilem feprgftarécorâdco.nbsp;Quo maior diligêtia a Màgiftfatibus adhiberi debet,ut irt officio delegato qnbsp;ad fieri poteftdigniffime feruiâtdco:amp;non comittfic^cjuo rieglèdi offiefi uinbsp;dcant iurcpoflè aceufari» Sic ergo cxififmabût fécû pfi prindpes,fc eflêpiinbsp;blicos quofda miniftrostôd fe in officio delègàto fibi à dôgt; feruirc. Quaprop»nbsp;ter uigiîâtius 8^ religiofius miniftrêti riinni^ tanq patrig patres.Intefligàtfenbsp;dcberc fubdttiscurâ,fideïitatê,gubernationê,defenfiônê^8lt;^pâdâ côfétuati/nbsp;onê. Nô licerèfibi tyrâtlice imperare;niukô minus uim iniuftâ ülli hôî infernbsp;re. Curabûc igit pace tueri retinere bellä 8t latrocinia arcerc, 8lt;qualibetnbsp;uim inidfta a fubditis depellere. Et in fummstibortös öi. innoxiös défendenbsp;rc:t5 bn meritos in republica cértisprgmfjs S^horioribusafficere: uindilt;ftänbsp;aut in malos exercere. Neep quicq prius habeat, iri impertjs ac regnis fuis, qnbsp;ut inftituant hoies ad pietate^ èC agriitionê dei 8«f dni riöftri lefü Chrifti. Ecnbsp;hac caufîa,iuuentutispeculiarêquâdâcUrâhabeât: S^côferuatiôisfchoIaRîi

Hæc pro meoofficio,in hoc hbro, fuffèceriöt di(fta,ad ciuiles Mägiftra/* tus.Necplura alqsdebeo,qui in offices publicisminiftrât, q adhortatioriê.nbsp;uidelice£,ne uelintofficqs fuis deeffe: fed quêadmódüboriosacpios decet^nbsp;prüderer ae fi'deliter miniftrare,qd ütinam facer et ubiep ëcciefîarû lefu Chri/nbsp;fti redores. Nec ein negledu offieiü inalqs magis noxiü efti De offieqs autnbsp;dodorum ecclefie, fatis luculefer St copiofe feribit Paulus in epiftolis ad Tinbsp;motheum 8t Titum*

NVncdiccndij efiin generedeoperibusdilediois, magis ütintciligat, quo ad impletionêpceptæ dilcdionis per ueniat, q ut opaipfa diledi'nbsp;önisdenuo pferibantur.Loquor ein deproximi diledione.dequa fupra cdnbsp;piofe fcripfimus,in quattüor ill is peeptis^No ocddes,nö mchâberis,norinbsp;furtü facies,8t nô loqueris falfum tefîimoniû. Quäq obiter St iJlorü mentisnbsp;onêaliquâ,p occaüonë,fâciemus:præferuin ubi uideri pofiîtjde quibüfdaninbsp;nÔdüfansdidueffe. IgitLej^dilediohêrcqüirit,utLcüi.xix.DiIfgespronbsp;ximû tuû ficut tdpfum. Et diledioeft legis pleniîudoi q cm proximû dih'gicnbsp;legêimpIet.Ro.xiq. Gal.v.Luc, x.8tc. Sednô ideo habemusdiledionêqânbsp;pcipitur.autqa dileefio prgftat eaoia q funtlegis.L?xein,etfipcipiatnobisnbsp;abfolutâ quandâ iufiidâ,n5 ideo côfert nobis uires,qbus impleri i lia, feupnbsp;ftari a nobis pofiit.Sed debitû iufticie exigit,cui fatifiieri a nemine poteft.ôtnbsp;redarguitnos effe pdôres,dignos fupplidô,8t cruciatibus æternp mords.;

Rurfus tn oportet irt nobis inchoari aliqua obedienna erga legê:fcilicet,-nôqualex phar!faiccfolü,äutduiliterpfteturanobisifed ChrifiianeStper diledionê. luxta illud Chrifti, Matth.v.Nifi abudaüerit iufticia ueftra.Prdnbsp;inde docendifumus quo adpræceptam diledionem perueriiatur, qua opüsnbsp;legis abfoIuamuszSt qua iuftidæ noftræ placeant Ded, ôthabeâtur corâilldnbsp;NN if

prolegisimplctione. Igitdecaufla amp;fonnbus diledio/s hoc loco rurfus dicêda funt qugdârhoceft^de fide,qua fola iufti fumus amp; bead cot â Deo: amp;nbsp;qua oes lufttci^ noftr^ efficiutur bone et accepte. Denicp amp; p qua fola acctpinbsp;mus fpiritûdiIediôis:£Ûmodefte,iufteamp;pieuiuimus.Quapropterad inchonbsp;andâillâobedientiâ in nobis,necefl[eeft coiugeread legisdoôtianâ,Euâgc/nbsp;Iiûdegrada,pdîremiïïiôe èC uita îeterna,per Chnftû. No polTumusem di'

feintenigimusacdtânatos.Sed cûaudûriUsacdtfcimus, propofita nobis euâ/ gelq côioladone,p(flîs noftris ignofci, 8^ promit« nobis atqj ofFcrriæternanbsp;uitâ,amp; qdêgratiSjfine oîbus iufticrjs noftris, propter fiJiû dci Chriftû,q dcnbsp;dû femetipfum prcciû 8lt; fatiffacftionê pro noftris pcftis, SC pro æterna mor/nbsp;te,in ea côfolattone erigtmur ÔC rerp(ramus,cÔcipien tes fpê iufticiæ ÔC æter/nbsp;ng uitg,p fihû dei Chrift«,antea redafti in defperationê iufticig 8d falutis:a£^nbsp;ita incipimusredamareDeû,amp;proximûpropf Deû, q prior dil exit nos, eunbsp;adhuc biafphemi eflemus,amp; tradidit un igenitû fill u fuû pro nobis. Ad h iïcnbsp;ûaq; modüpuenitur ad dileftionê.Nâcû agnofeimus mifericordiâ dei,pftinbsp;ta nobis,p ipfiusfiliû unigenitû,Chriftü,dnm ÔC feruatorê noftrû,qua adrcnbsp;côciliacionis fidêuocamur,amp;ad uitæ æternæ hærediratê poflîdèdâ,tûc cre/nbsp;dêtes indpimusdeuuereamare:cui antea occultoodio infenfi reuera irafeebanbsp;mur,etiâfi hypocritis aliud uideat.Qtioniâ uero deû diligimus, ipfius qCp lenbsp;gêincipimus amare, amp; proximûpropf deû, NÔ tn eft pfeda diledioin hacnbsp;inchoata obediêda.Impeditem magnitudo pdi,in haccarnali natura,ne pernbsp;fedi indilediôe fimus.Ro. v^ij.Ga. v.xSed ilia inchoata diledio, feu obedietianbsp;q pftatur P qualêcûcp diledionê, placet deo: qa p fidëfadi fumusfilij dei,^nbsp;bus etfi adlit quæda imperfedio amp; impuritas, ea nÔ imputât eis, ,rpter Chrinbsp;ftû. Tûqa ex fide ingloriâgratiædei redêptoris Chrifti, pdô répugnâtnbsp;amp;refiftûr,ne in ipfisregnet.nbsp;nbsp;nbsp;PræcipiûtaûtèC fcholafticitheologifdlicet

fmHrfaf^eg res.Quia nihil docêc,deuerap ChriftûfideinDeû:amp;tn iubêtdiligeredeû, operadiledtôisnoftra,fingûteftèpreciafatiftadiones^pdonbsp;theologarüinbsp;nbsp;nbsp;morte.EthæcimpietasdogmatûfcholafticoRztheologoRzinpapiftaf?2cc

clefqsregnat:fiue tyranizatpotius 8ëgraftat, ecclefias Chrifti uaftâs,oppri mens,dilfipâs acperdês. Nâ quid attinct tâta ubic^ pciperedediledione,8^nbsp;nufq explicare,quô autp quidad diledione pueniat.* Jmofingere, q? periunbsp;fti cias carnis don et:q côtingit per folâ in îefum Chriftû fidê; JDenicy,operinbsp;bus diledionis tribuere,qd h is mereamur nobispdi remiflîonê ôi uitâ æternbsp;nâcHoceman no eftbnficia gratiænegare,ÔC Chriftû loco un ici feruatorisnbsp;cxcludcreÇ^Itêtot feruatores fingere,qt funt qui iufticiasrônis quôcunc^ prgnbsp;ftâtdfti igic Theologi nô poftunt explicare,necp quô ad d iledionê peruenrnbsp;àiur,neçp per qd imperfeda operis noftri obediêria placeat deo,8c réputée^nbsp;ïufticia amp; legis impletione. Qua^pter reh'nquêdi funt,8ë faniora e feripturgnbsp;foncibus difcêda. Nos igitur Ûatc debemus,ilia de fide frequenter inculca/

X I B E R TE R T I V S. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ii y

mus:primfi,ne falutem anime aliiïde quam agratia per Chriftû qu^amus* Deinde, ut per fïdê in amorê legis 8i dei paularim pertrahamurtdifcenres uinbsp;deliceCjdcuin tâeneclemcntcm,bohû,propidumamp;placatûnobis, utfilio/nbsp;rum loco habcatnos,redemprosper crucêunigeniti filij fui. Poftremû,nenbsp;cÔfidamus ullas iufticias noflras deo placcre,quàm per fide in Chriftû. Hanbsp;bent ein perpétua quandam imperfediorie 8^ defedû,fed réputantur pronbsp;legisimpletione,propteriufi:ificatorem ChriftûJta ein finis legis eft Chri/nbsp;ftus, ad iufticiâ omni qui credit. Roman.x. Na Chriftüsipfe,quantus eft,nbsp;cumoîiufticiafua,amp;cum oîbusdonis,que habet, eft eoruqiii credunt innbsp;ipfum.Fadus üidelicet nobis fapientia a dco amp; iufticiâ amp; fandift'càtio, amp; renbsp;demptiot ut qui gloriat,in Diio glorietur^^non in iufticrjs carnis.c, Nû/nbsp;quam igituereiufti corâdeo fumus,quam perfide gratig amp; remiftiÔispecnbsp;catijpropcer Ghriftttmtnec iufticiæ noftræaliterrepurantpro bonis, feunbsp;implerionelegis,nifi exfiderecôciliationis,per Chriftû præftitæ. Denicj?nbsp;nonpoffumusqper fidêadamorem dei ôclegis|?üenire. Qtiatertus ergoinbsp;credimus iii Chriftû,iuftifumus:habentesrèmiftïônemp(ftîuideïicet 1 5nbsp;efiamigrtofcitürnobis,fiquid immundiciaRz^ imperfediottiseft iiino/nbsp;ftris iufticfjs,Su obedientia crgalegem.Hæret em coricupifeentia in carne^nbsp;qiiæ poüuit omnia opa noftra.Sed èc per fidêaccenduntur animinoftri,utnbsp;aberiter feruiât deoinepe, amore legis ÔC proximi, NÔ refpidentesnofti'a qnbsp;modo uidelicetnobis faluàtioilê mereamur,eûita mererinihil opus habeasnbsp;mus :fed nude ad folius dei pceptam uolun tatê.Ita ergo cû iufticiæ preftancnbsp;perfiduiltdei uoîuntatc.'Sd funtimpletio legis.Idcp eft qd Paulus feri/nbsp;bit.Rom.irj.Legêergödeftruiinuspér fidêC'Cid c,toïlimus ne et rerjcimùsnbsp;pceptam bortoRt operum iufticiâ,^ predicatatn promiftïôis cuâgelq fîdêC)nbsp;Abfit. Sed legêftabilimus,id eft,legê fàcimus impleri,quarenus hdein euanbsp;geli) pdicânîus.Nô igitur fieri Jexpoteft,nifi fides remiffionis pdi prius erinbsp;gat in nobis. Hancißitur,fideinquä,quia tacêt Scholaftici Theologenbsp;imo qa plurimisfalfisdogmatibusopprimût,qucopa bona poftèntprædinbsp;careCquas no uanitatés hypocrifes oper^ acpharifaicos cultusf No doccenbsp;erh nifiratioisiufticias;amp;f liberiarbitrij opa,id e,iufticias pharifaicas, quanbsp;les acquantæpoftuntabhoîe præftari.Iiïftidægraticamp;fpûs penitus igna-^-ri.Quaq ipfum quoqj fpirittr fandum fingantdarimerito iuftidaRz ratio/nbsp;nisjhoc cftjineritocreature,nempe,hoîs,quitotuseft inimijdus,fub impenbsp;rio pdi amp; diaboli.Cum ille fpus non det,nifi perunigenitûfiliûdeijdeuinnbsp;Sc hoiem, Chriftû Iefurn,hutnan i gnis falüatore. Retineamus ergo, nos iunbsp;ftos cfteSCaccipercremiffioncpdijfideper ChriftüJtem,opa noftra placenbsp;rc,quatenus ex hacßdeprgftent.SirniJiter et fpus fan di nos participes fieri,nbsp;P candem fi'dê in Chriftum:amp;iIIo fpû,creari in nobis àmorêlegisdei ÔC ^p/nbsp;ximi.Tû eundê Ipin efficerc,ut uolûtati deipureferuiamus: fine pharifaicisnbsp;opinionibus merêdi iuftificatioêm 8C falutem. Qpas Sophiftæ prgdicâttnnbsp;8c docent. Interroga enim alûnos Scholafticg Thcologfp iyionachos,pri^

marîos iftos quofdam hypocntas èi. phanfæos,cur fadant fuas lufttci as, amp; præcepta opeR2 legis. (Nihil em hic dicam de obferuationibus inanib us tranbsp;ditionû humanaf^^Num gratis fermant deotaut nû fe aliquid diicere punbsp;tent,quo ad meritû remiflionis peccari amp; uitæ æternæ. Etdifces ipfis teftPnbsp;buSjfequærere iufticiâ fibi amp; æternam falutê,peropera fia.Nô igit Cerui''nbsp;unt deo:neclibereoperantur,fed fibi feruiut,quanq inaniter et frufU'a.Iudinbsp;cia præterea feruiii,Gmübta,coaôhtf3 Slt;. falfa,hraiîes ißis,de qtubus ad Ro/nbsp;nian.ix.fcribitPauîus;Ifraelfedando lcgêiuftidæ,in legem iuiîicignon g/nbsp;uenit. Propter qdç'Quia nô ex fide:fed quafî ex operibùs. ffcilicet qu^rebatnbsp;faluari. ) Impegerunt enim in lapide offen fionis. c. Atq^ ita acddic pcrpe/nbsp;tuo omnibus hypocritis,incredulis euâgelio,necnifipharifaice iuffis.Quanbsp;quâ ifti ita cæcifint,ut Scholaftid in fua Theologia. .Fingût em fe deûet lenbsp;gern examicamarerltê mererifpiritum. Cum fineplufq inanes amp; uacui fpiri ¦nbsp;tus îfaltcm fpiritus gratiæ amp;lefu Chrifti.nbsp;nbsp;nbsp;Hæc præmifimus neceflàrio,

feriptud in hoc capitegeneralia quædadeoperibùs diledionis. Quæ quia omittunt Scholaftid Theologi^aut pharifaicis dôcftrin is opprimât, nullonbsp;frudluprædicancopera legis.dmo nonfinegraui fcandaloSC diffîpationcnbsp;ecclefiarum.Nonquodmalumficlegèprædicare,a quibufcunq^ hoc fiat,nbsp;«tiarn ab Ethnids,qui non agnouerunt deum.fed quod ifti blafphemis opPnbsp;nionibus prædicentnos mereri peccatiremiffionem amp; ætcrnâuicam,per O'nbsp;pera legis.Quod eft gratia abijeeretet iuftificatoris Chrifti gloriam transfernbsp;re in miferas arq^ immun das caruis iufticias. Quare funt noxq Scpernitio'nbsp;Deimpkiio^nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;docftores: amp; nullo modo ferendi. Siigiturquæras,qu5 opera

nequintipr^e P^æ^^^pta bona,quinti præcepti,fiant:Slt;f placeant deo,tanq perfeefta obediê^ ffp«,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;da amp; uerus dei cultustreQîondere oportebic. Primâ, perfonamplacere deo

perfidem^apter Qiriftû: deinde opera illius perfonægrata atq^ accepta eflê, per eandemfidem. Denic]^,quia qui euâgelio crediderunt, non poffunt nônbsp;amaredeum,nec in opérande pharifaicis opinionibusaberrare.Sed quia dinbsp;liguntdeû redemptorê Chriftu.m.omniaoperafua non faduntaliofîne,nbsp;quâ ut uoluntati dei obediant, amp; gloriam Chrifti ornent. T imentigitur deznbsp;um ,amp;nolunc eum effendere: ideoimperantiracundiæ,reprimûtodia,ôc anbsp;quauis iniufta uiolentia abftinent. Sed amp; officia diledionis prgftant quibufnbsp;libetproximisfuis,ingratis amp; inimicisæque,utamicis.miftTicordes, béninbsp;gni,manfueti,clementes,placabiles amp; humanu

Sic dealijs præceptis operibùsbonispronundandum efttuidelicet, ilz la placere deo,reputari pro iuftida amp; perfeda obedienda erga legem,efîe^nbsp;dei cultum,quatenus fideftaïuimus deum ignofeere noftrisp(ftîs;îtem,nosnbsp;amp; opera'noftra deo placere propter Chriftum, iuftificatoremnoftri, amp;æznbsp;ternâpropiciatorem.Itêquando ex ilia fide incipimusobedire deo,amp;prænbsp;ceptaeiusfacere:timere,nequo opereperfe malo offèndamusipfum. De/nbsp;nit^ amp;immudidas naturales deprecari: çiâç repugnare. Vtin fexto, nonnbsp;mcc/

mcîiaberis, agnofcimusamp;fatcmur infupcrabi1esimmudra'asnoftras,fed fideftatuiniüSjÖeiimignofcerenoblsamp;faüercpropterChriftümJdcouidr iMfüctiofe^nbsp;firn uoluntati Dei fubfjcimus no5,repüghamüs immündis afïèd:ibtis,abftpnbsp;neniLis ab adulcerrjs, fcQrcationcamp;* quibüflibefcinfaridis libidittibus amp; impu/nbsp;d icïcijs.Icejn abflinemüs a crapülä é(. ebrietatc,â cônimertqà impuc3icorû,8lt;r .nbsp;fi'milibns,qinbusaniiniadlibidiriem folent in eendi. AdhæcüciôîurconiU/nbsp;gio in hde,cürî1gratiârum adione,intelIigentes^quodDeusadpfqbät corigt; ,nbsp;lugiaamp;^ cöriiiigalem confuetudinem. Vt furithac dcredara tcftirilöniä|nbsp;Macth.^rixjb Cöiwq.Sd in EpiftolisadTimotheuni amp; Titum.

Eadem fario S(fin reïiquis, ut didiini cfiüalerc debet. Vt in feptimd præceptôiNotifurtum facies,agnofcimusriöftrarrt impietatem,qua ïrifinitanbsp;quadarß habendi cüpiditate aliorum opes nobis äifedamus, amp; ptr curas hü/nbsp;lus üitæ, proni fumus,quomodocuncp parare nobis opes, etiàni cum iniuftinbsp;cia Si darrtnis aliorum. Sed ôiconfidimusquod DÉ VS igriôfcàtrtqbis pernbsp;Chdftünl, propter quem Si hoilori nominis eius ftudemus.Ideoq? Si per tinbsp;tnorem eius reüftimus liis inîprobis cupiditatibuSj abftinemus a cÔtracflibusnbsp;pàrum honeitis,ab ufurïs. Si qualibüfcUnq^ non iuftis modis res Si facultagt;nbsp;tes parandi Jtcm,priuata Fortuna Si facultatibus contenu fumus,finelTiurmunbsp;ré Si querela contra dominum. Ex promiiîîonis fideuidum,etreliquas cornbsp;pbris nccciT:races,a Deo expcdamus,turn iuxtamandatum Dei laboramus,nbsp;honeftisSi iuftis contracbbusüumur, et iufte partis fruimur cum gratiàtuninbsp;adioneJcemdamusdenörtrö neceflarqs ufibus aliorummeluti pâuperibusnbsp;Si euângeîij miniftris, Prgftamus Eleemofynam ,damus rrtutuüm,Si reliquânbsp;officia facimus,per quæ aliôrum opespriuatas iüüârhüs.SeorG'm autc princinbsp;pes Si ciuiles Magifträtüs iuuaridis rebus pübKcis ftudent. Si ilia omn ia offinbsp;da fua quilibet référant ad diuin i nominis boriorcni.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Défi icp iri offläüb

prgcepto, nonloquerisfalfumteftimoniüm,attendimusquâm füniüsproni Siprocliues ad mcntiendumjfalfendum, Si calumniandum, quod deploraznbsp;mus,habentes fîduciam ad Deum.cp peccattsnoftrisignofcat,propter Chnnbsp;ftum.Ideo ex iîlâfidèrepügnamus bis morbis in natura, et abftinemus a menbsp;dacio,impofturis,maledicentia,deïatioibüs,prôditionibus, calumniofis Sinbsp;falfisaccufatiönibus in ludicio. Rurfus ctiam preftamus ueritatem, in orrini/nbsp;busdidlis Si faftis noftris, raaximein iudicrjs, inpadis Si contradibus.nbsp;Aîiorum errata tegimus,autcerteexcufamusfraterne,fitegi non poftïnt.Sednbsp;Sipeccantescumaliorum offènfiône Siftlörnaló, corripimüs manfuete. Sinbsp;in fummaomnium inÉrnnitàtibüs,officio ïirtgüg, ftudemüsamâtermcderi.nbsp;Hæcigitur omnia officia ditec'lionis,8i fi quæréîiqüa funt,qüâfido prpftarfnbsp;turexnde,8iillo finé,utuoluntati Si honoridiuininominisféruiamusJunf rh fusfeor»

cïtilli pöflunt, nifî qiri uerain Deumfîde præditi funt, pnr feruatorêChriftu Iefum.Non cnimaltj amarcdcûÂ^ honori nominis cius feruirepoffuntîfiucnbsp;ex aîo prgftareq funtpnccepta. Autfineimpijs opim'onibus,opera legis facenbsp;re»Sempcr cm hprccinincreduLs hæcpharîfaica opinio,cpoperjbus externisnbsp;jP fefatifiàciâtlegaztû, quodülisqperibusfintiufti. Et femp régnât in raldxMnbsp;ifteferuilisaffêcâuSjq nihilah' ud, q fuas laudes 8c fuas cÔmmcditates, g uiftinbsp;ciaslegis quaBrunt.Ettn fingunt feamare Deû-SC proximu.cum nôdüigantnbsp;nifi femetipfos cm, carnali ÔC impio amore, ut Copra in cxêplo deMonach«nbsp;dixi.nbsp;nbsp;nbsp;Veradiledlioeftideû^ppter feamare:Itê legend uoluntatemdei,quia

funtres P fe bonæ.Adhæcproximû araare,propterDeû: amp;jlli feruire,prop ter noîs Chrifti honoré. Nihil indiJigêdo, autfaciêdo opéra dilelt;flionis,adnbsp;fuas cômoditate«referre:nifi quatenus licet p gkgt;riâdei.Qui hocquoeç crenbsp;dere^ubet, ut ß per noîs etus honoréoperemur, no qrentesiuftificari ex le/nbsp;ge,fed uolutati diuing obedirejquia bona eft,expe4flernus prgmia corporalîanbsp;fpiritualia hic in terris,SC æterna in ccelis. Qui ergo hac fide fa-tùût Deoinbsp;aô pofliint dici fua qrere: quia in promiHîone in tuent in propitiâ uolûtatemnbsp;dei,SCglorificâtillâ:Sicaflèdi,utetiâfinulIapr£miaeflèntoperantibuspronbsp;poh'ta,m deo gratuito obfequio feruirët,et mâdata eius facerêt,a q fciùt ferenbsp;ceptoseflè in hlios,ÔC hfreditatêpternâetimmarceiïibilêexpeÀarein coulis»

Quamqigitin operâdo, humanoiiididoperriniileseflèuideantprjsim/ f ijîcû cadê opera fæpeuitêt ac Êiciât,q holes pi), lêcûdumpræceptâdei uo/nbsp;îuiBtaté, uitarc amp; hicere folênth plurimûdiffèrunt, 3^fideatcpincredulitatcnbsp;Itêalqs làndis 8C cotrarqs impuris motibus,difcetnuntlt;ora Deoiquem co/nbsp;gitationcs cordiû no ftro^ n Ô polîunt latere. Hæc dèbui annotare,in dodrinbsp;na de uera dâcdione:ôC operibuspladtis corâ Deo. Vtdifcamus nobiscaucnbsp;re ab impqs opinionibus h ypocritarû:quibuscas fpes falutis perir,^ omnisnbsp;oper£amp; laboris fruclus innihilû cadit.Noneftem cur prtemia ecrleftia pronbsp;operibusfuisCbipromittât: tametfi exfide operâtibasfua qdâprgmia,amp;'mernbsp;cesopisatcj Jaboris a deo côtingat. De cuius ratiôc alio lococopiofe kripfi»

REliqua funt autem quædam opera diledionis,dc quihusquia infuperi orelegisenarratione peculiariter nihil didumeft, libel hoc loco feor/nbsp;Cm paucula quædam annotarc:utdeelecmofyna,mutuatione,contralt;fnbus,nbsp;zelo feu iufta æmulatione,amp; fimilibus.Proinde de Eleemofyna SC mutuatinbsp;onc,Matth.v. fie breuiter admonemur a Chrifto; Peten ti abs te, dato: amp;cuznbsp;pien tem m utuum accipere, n e aduerferis. V^bi, notandum quod ad eleemofÿnbsp;nam attinet, illepetens debetprobabilem rationem petendihabere. Namnbsp;mendidtas ,quæ non habet iuftam amp;neceflàriam cauflâm, eft impia amp;ini/nbsp;qua: planet^ forti ÔC rapinæ fpedes quædam. Idcirco SC reprehendiruninbsp;Paulo,i).Thef4i). Gumeflèmusapuduoshæcprædpiebamusuobw,quod

fi qufsnonuultopcrarinec manducet. Audiufmus enim inter nos qiiofda ambularc inordinatc,nihil opérantes fed cunofe agentes. Hisaucern qui taiesnbsp;funtpræcipimus,S^ obfccramus per Dominum IcTum Chriftû,uccum quicnbsp;te opérantes fuum panem manduc'ent.

Non crgocxigi£ur,utquibuslibetpetacibus fcurris,amp;^impudencibus ex/ alt;5toribus,nofirabeneficentia SiC largitionibus expofitifimustfed fi quos in^nbsp;ta nos habemUs uere paupes,id eft,aut aduerfa üale£udine,morbis ægn'/nbsp;tudinibus,Iaborantes,au£ æ£a£e ac fen lo confedos,fiue quomedocun q; aîrjsnbsp;in commoditadbus oneratos amp;obrutos, u£finealiorum beneficentia furten-*nbsp;tari nequeant, ueluti quorum opes amp; fubftan£iæ incendio pericrunt,amp;c. eosnbsp;pro modo faculta£um noftrarum iuuemus.Illos enim commendat nobis Denbsp;Us:u£Efa.lvirj,Frangeefurientipanem£uum,SCc.lremMatc.xxv. Venttenbsp;benedidi patrismei,Slt;fc. Eti.loâ.iq.Qui habucrit fubiîâtias huius mûdt

Porro,modum largiendi Paulus in pofteriorire ad Corin.cap. virj.ita ex plicanfi uoluntaspromptaeft,fecundum id quod habet accepta eft, non fecUnbsp;dum id quodnen habec.Non enim ut alqs fitremiftio.udais autem tribula/nbsp;tio.ÔCc. Loquitur de uoluntaria largitionetnecpræcipiï prodigal iter profunnbsp;dere opes in quoflibenSedrequirit, ucuerisneceftitatibusaliorumfuccurra'nbsp;mustamp;inopiam eorumnoftraliberalitatefubleucmus. Nonprædicat ergonbsp;aliarn æquali£atê,nifiquautquifquameftopulêtior, magis abundanshisnbsp;eorporaIibusfacultatibus,colargiusdiftribuatfuainegenos.Quemadmonbsp;dumSf i. Timoth.vi. requirita diuitibus, utfint benefici, faciletribuendonbsp;communicando.Ergo in ilia æqualttate hoc quoep requirit, ne inopes allnbsp;enabeneficentiaabutantur.id eft, ne uelint locupletari, cum aliorum detri/nbsp;mentoac damnis: fedproneceflitatealiquantulum adiuuari,amp; illonecefta/nbsp;riocontendcflLnbsp;nbsp;Acdebet prætereain dandoquidamdeledusperfona/

rum tribuentibus adh iberi. Nam etiamfi diledio faciat nos quibuflibet egc nisdebitores: tn in diftribuendo eft quidam ordo retin en dus. Nam primonbsp;babenda eft ratio cognatorumtut paren turn, fratrum,Iiberörum, amp;c.Iuxt3nbsp;ilIudPauIi, iTimoth.v. aduiduas. Difcantprimüdomumfuamregere:Sinbsp;mutua uicem reddere parentibus. Item, fi quis aut fuorü,amp; maxime domo*nbsp;fticorum curam non habet,fidê negauit,SC eft infideli deterior.Poftea aut Sfnbsp;alienosprofacultatü modo iuuare debemus: amp; eos pfertim,qui nobifcumnbsp;uiuut. C^os amp; lex ante alios ludæis præcipuo comm endauit, Deu. xv.

Habetautchæc præcepta beneficentia nonfolum plurimasgraues comi/ nationes:ueR2 etia pclaras amp;côfolantiflimas ^miftioncs. NouitemDeusnbsp;tarditatê noftrâ in tribuêdo:amp; ingratitudinê^tot fummis erga nos bnfierjs 'nbsp;cius. Ideo uultillà h is tanq ftimulis excitare Sd impellere ad obediéndû:maxinbsp;meep côfirmarein pqs,u£ qd uolûtarie, proposatcpgratisanimis coÉperût,nbsp;fubinde promptius amp; melius pûciant. Hue igitur facit ill ud, Luc. vi. Da te,8Cnbsp;dabitur aobis.Menfurâbonâ,ôi a3ofcrtâ,amp; coagitatâ,6^fupefftuentê dabut*

. J nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;C o M M E N T, D B P OE N 1 T E N T.

in fînum ueftrû.EaJcm quippcmcnCura, qua menfi fucritts, rcmctiet uobis» ItcminuJuuIgati'flîmû.Matth.xxv. Vcnitebenedidipofiïdeteparatumregnbsp;num a conftitutione mundi. Efuriui enim amp;dediftis mihiraanducareamp;^c. Etnbsp;quod ibidem fequitur. Difcedite a me maledidti in igncm æternum.

Vides ergo bancbetieficentiàm pertinerc ad gratitudinem,qua qui credigt; dcrunt exercent fidêm fuam in Deura per Chriftum. Ac certo confidunt iîlanbsp;preftita fe tam placere Deo redemptori Chrifto Ie(u,nbsp;nbsp;nbsp;fi ipfimet Deo pa

tri et Chrifto hæc officia exhibuiflènt.Quia,inquit mihi dediftis mâducare, 8lt; quicquid feceritis uni de hisfratribusmeis minimis, mihifcciftis.Arguitnbsp;itacp incredulosamp;ingratos hic locus, eos qui nulla paupcribüs mifericordiænbsp;beneficia præftant,propter Ghriftum,quin etiam fignificatcontemptum bé/'nbsp;neficiorum Chrifti in eis regnare.Sicutetiam teftantur illa uerba Chrifthefunbsp;riui,amp;non dediftis mihi quod ederem.ltem, quicquid nô feciftis unidehisnbsp;minimis,nccmihifeciftis. Quafidicat,mefpreuiftis,quod beneficia mortisnbsp;meæ,quam pro üobisfuftinui non tantum apud uos ualuerunr,ucpauperinbsp;mendicodedgt;fïètisaliqtudadmanducandum,adgratificandum mihi.

Sed pergampqdicfiis paucülasadhuc quafdam aliascomminationes promiflionesadt)cere,üt quæ non poflunt ociofenobis loqui,amp; in credentnbsp;tibus frudum pietatis Operantur amp; perficiunt. Veluti ill^ Prouer.xix. Fccncnbsp;ratur Domino,qui mjfcrcrur pauperis, 8^ uiciflîtudinem fuam reddet etlbi/nbsp;dem.xi. Alrj diuidunr propria amp; ditiores fiunt, ali) rapiuntnon fua,amp; femlt;,nbsp;perin ègeftatefüuï.Et.xxij.Quipronuseftadmifericordiâ, benedicetiir,detnbsp;panibus enim fuis dédit pauperi.Itê.xxi. Qui obturât aurem fuam ad damo/nbsp;rem pauperis,S^ ipfe damabit,amp; non exaudierur, Et.xxvn'i). Qui datpauperinbsp;non indigebic, qui defpicicdeprecantem fuftinebit pe n uriam Sed hæc hac/nbsp;tenus de ea beneficentia,quam uocantEleemofynam,id eft,miftTicordip be^nbsp;neficium,pauperi 8^ egeno prgftitum,pro gloria nominis Chrifti.Nunc denbsp;De betiefrcett ali)$ quibufdam fpedebus eius dicam, ut de beneficentia amp; gratitudine,.quanbsp;rit a- griti cuangelt) miniftris uiétusamp;ncceffàri) fumptusfuppediuntur. Quamquam,nbsp;tudimttntuS hæc eftdébita merces,prô ïabore 8d opéré difficilhmo,in quo feruiunt Ecdcnbsp;ßg^etiä eu depofitioneanimaRt fuarp. De illaigitbeneficêtig redditione, prænbsp;cipiens Chriftus,inqt:Dignuseftopermiusmercedefua.EtPaulus.i. Cor.nbsp;xi. Ira dominusordinauit, uthiqui euangelium annunciant,deeuange/nbsp;lio Uiu3nt.Item,q.iiS militât fuis ftipendqs un^eSC plura in banc fententiamnbsp;ibidê. Vbi tandem 8«f hæc leguntur. Si nos uobis fpiritualia feminauimus,nbsp;raagrtumeft, fi nos carnalia ueftra metamusCEt ad.Gal.Cap.vi.Communinbsp;cet autem dotftori in omnibus bonis, is qui docetur uerbum. Nolite errare.nbsp;Deus nôirrîdetur.Qugenim feminauerit homo,hfC amp; metet.Denicp.i.Ti/nbsp;moth, v.Quibeneprefuntprg(byteri,duplici honore dignihabeantur,maxinbsp;me qui laborant in uerboamp;dodrina.Dicitenim fcriptura:Non alhgabisosnbsp;boui rriturann. Etjignus eft ôpefarius mercede fua.

LI BER TE RT I VS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;S

CHriftus, amp; Apoftolus eius Paulus. Namhacbenefjcrntia opus eft, pro mfnifteri) ecdefiaftici conferuauonerquod etiam opprimitur,ubi uidus amp;nbsp;corporales inineceftarqfumptuseccïefîæ doctoribus non mj'niftrantur.nbsp;In quoqutâficgraue pecca£uin,Slt;dei côcemptus, adeocpbeneficjorûgragt;nbsp;næ,quæpræftintnobisdeus,per unigenituin fih'ûruuna,quidatnnet exagnbsp;gerare,autdicere;ResipfacIamat,nihiIneqj dedeoneqjde Chnfto crede/nbsp;re,qui' miniftrorûuerbidei nullamratione habent: quod attiinet ad neceflà^»nbsp;rq uitftus adminiftratioêm. Quanto magîs,fi fuis rebus,amp; opibus ab cedenbsp;fî'a ölim colîatiSjin eum ufum,utmtniftri uerbi dei indealerent,{poh'enturCnbsp;utnûcferefît,amp; quidema nobi!itatc,n5pauîopluscrudehterjquama pro^nbsp;mifcuouulgo. Quæeftquidèd/aboli operatio amp;ftrudtura, in jftis ôîbus:nbsp;qua pronus tendi t ad uaftationê oîm ecclefiarum. At metuo ob id breui fugt;nbsp;turum,ut fruftra ploremus læpietatem noftrâ Si ingi*atitudinem,* ôé fruftranbsp;uerbi deî doeftores quæramus. Sed hoîes pij,in quibus eft timor dei, êCnbsp;aliqua fîdes in deû,caueantne busus criminis,curn improbis amp; fceleratis, rènbsp;os fefe facianuunde tanta calamitas imminet ecclefie. Ideo con ferât de fuis fanbsp;cultatibusjquo deinde uerbi dodlores alant,amp;f nefint ingrati redêptori Chrinbsp;ftOQuinetiâ feiant fe multo minus in corporalibus rebus neceffarrj s egerenbsp;pofte,fl bas uolûtariascollationes, prominifterrj ecdefiaftici côferuatîonenbsp;fadant,quam fi nihil prorfus in eû ufumconferrenttiuxta illas ocs comina^-tiones amp; promift!Ôes,quas paulo anteretuli deeleemofyngbenefieêtia, Vtnbsp;ne dicam,quanta premia fpiritualium amp;cceleftiûrerum il!is peeuhariter^pnbsp;ponantur.Iuxta illud Chrifti.Mauh.x.Qui recipituos,me'recipit: amp; q menbsp;recipit,recipit eum qui me mifit.Quirecipitprophetam in noîepropherp,nbsp;mercedê^pbetg accipiet: qui recipit iuftû, in noie iufti,mercedê iufti ac/nbsp;cipiet.Etqcuncp potûdederit uni,ex min imis iftis,calicê aqu^ frigid^,tan tunbsp;in nomine difcipuli,Ämen dico uobis,non perdetmercedemfuam.

Hienumerari debet ea beneficentia,quæ confertur adftudiorum Scho/ lafticorum conferuationem: fine quibus nec euangelij miniftratio conferuanbsp;ripoftèc,nec refpublicæcorporaliumrerum fceîiciter promoueri amp; in ho/nbsp;noftatupermanere.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*

Reliqua eft mutuatfo,amp; ipfa fpecies quæda elecmofynæ,ideftoperis mi De fericordiæ,quo in diftribuendode faeuîtatibus noftrisalienæmiferiæfuonbsp;currimus.amp;: earnfubleuamus.Seddiffèrt tarnen ab eabeneficentia,quam unbsp;fitatedeemofynamadpellamus:quiainiïla quicquid conferimus adalio/nbsp;rum ufum,de noftris facultatibus,id totum illis donamus,finepa(fto recipiznbsp;endæ fortisn'n mutuatione autem padunl de reftituenda forteintercedir*nbsp;Hoc em quicquid eft,quod mutuo alqs damus, id expeélamnsnos aliquâznbsp;do iterutn recepturosîuel idem,aut fimile infpecie,quantitate ,numero!

menfura. Pro datis mutuo decem aureis, totideniaureos:pro modia tuttci,aîium modium,atlt;^ ita de fimilibus.

Quamqigitur eftcximia amp; Chriftianabeneficcnna,ubi' Chriftianccxô cctur mutuatio: tn longe eft infra eleemofyne beneficen tiâ.Creditori cm innbsp;mutuatiôe nihil de fuo decedit,fed tm ad têpus aliquod ccrcû,conccditfuaR£nbsp;reB2 ufum,prôxîo,fine fuo dâno,6^ fine dctrimento rcBî fuaR2,etiamfi cumnbsp;proximi coinoditate.Quo ctiam noie fit Chriftiana bcneficêtia,fi in fidc exnbsp;crccatur,cSproximidilcdione. De quaamp;in Icgefæpe pcipitur:ut Deut,nbsp;xv.Sd in euâgelio a Chrifto:ut Matth, v.loco quefupra citaui. Luc. vi.c. Acnbsp;di(fta ê mutuatio, quod itcRx recipia s,qug pro neceiîititabus alioi^, ad ufusnbsp;iporumdedirti.ObfcruandûcftautjUtillêquimutuûpetitjhabeatprobabinbsp;lemamp;neccflariâcaufam fuæpetitiôis:nÔminus, qille,quipetit eleemofy/nbsp;nâ, Deîdc ut Uel it crediti fummâ fuo creditori aliqn reftituére. Nam utuû renbsp;cipere ôé nô foîucre, res eft Si. facinus iniquiflîmoRt nebuïonu Si raptoRünbsp;dequibus loquitur illudpfal.Mutuatimpiusamp;nôfoluit.Sicutamp;debenc/'nbsp;ficêtia pioR2 qd protinus fequitur:Iuftus aût mifereturSi dat. Neq? facilenbsp;dicipoteft,qfintnoxi] ifti,ct cfficiantnc hæcbcneficentia exerceatur,ficutnbsp;decuit abhoîbusmifi fortaffîsethnice.utpftaturabinfidelibus. Q* fifuntnbsp;tapaupereszucquodrautuoacceperût nequeâtreddere, nôdebent mutuunbsp;rogare,fed eleemofynp pftatione.Nô cm licet fraudarealiostautpadtoßz uenbsp;ritatênô pftare.Qyôd tiï quia fæpiusfitjcoi^ benignitas ,qdant mutuûexnbsp;haunïrSi debilitatur,ne ucrepauperibus amp;pi}s, qbusmaxîeopuseratda/nbsp;re,illapftetur. Necaliterifi:inoxfjfunt,qmutùûpetunt,nô ad necefiariosnbsp;ufus,fed ad luxû Si fumptus nÔ neceflàrios,ueftimentORî,crapuIæ,ebrieta/nbsp;'tis,cû tn mentiâtuf fe nihil poftularc nifi^ neceflarijs ufibus fuis,liberoB2,nbsp;uxoris,fratrû,amp; fimiliu.Ita uero cû fæpius fellant creditoRî fidê,6i non folnbsp;uât, clâudunt cobz benignitatê,nebencfici Ont in ipos quocp yepaupercsnbsp;egenos,qd quâ fit impiScoram deo,uidelicet,ali}s quafi obffarc,ne in bcnbsp;neopâdo pgant,6i mukas grauiflimas calamitatesfecttm trahar,coipaes,nbsp;fpûales S: æternas,facileiudicari poteft,ex ijs oîbus,quæ ubicf,in quorûcû/nbsp;que uicioRi amp; fceïerûautores dicunt Diuites yo, qui opibus Si faculcatinbsp;bus corgahbus abundat, amp; naturaü quadâ «s-oç7-/df,inclemcntia Si imniiferi/nbsp;eordia,nulliscgcnisdât mutuujuifi ubi pariafefpcrant recepturos, grauif/nbsp;fimepeccât.Nâ Si Deut.xv. fie præcipittiî unus de fratribus tufs ad paup/nbsp;tatêdeuenerit,nÔobdurabis cortuû, necpcontrahesmanû, fedaperieseanbsp;pauperi,ôi dabismutuû, quo eu in digéré perfpexeris. CæteRzqÜcdâtmu/nbsp;tuum,ut ultra forte aliquidrecipiant,fnus exercent. Nihil em ucndüt, Sinbsp;tn rccipiûtplufqdedcrunt,ideo recipiuntufurasîtiïcdânabiles Si impij quenbsp;( ^us,cû illas recipiunt cû proximi dâno,8i contra eius uoIûtatemtqcquidiLnbsp;lud efbqd ultra forte iftis redditur.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Hæc igitur uicia in cÔmodationefri

gienda funt: ac uiden dû eft præterea,ut Ch riftianc exercea tur h gc uirtus. Ne uideliccthominummorCjUelimusinamicosSigratos hancbeneficentiâ exnbsp;erect

êrèereî fed more fiîiorumDei inquofliber,quo ad pofTumus,inimicos 8^ gratos f que,ut in amicos atq^ratos. A qbus uidelicét nÔ fperemus paria benbsp;neficiaiaucqui noîint grati efle, Vt inmutui datiôe principalitcr fpeclemus-ad prpceptâ dei uolûtatê: ÔC deindead neccflîtacê^pximi ,,pptcr deû. Sic emctnbsp;Chriftus pdpitdemutuatiôe. Lu.vi.Diligitcinimicosueftros,bnfacitehisnbsp;uos oderût. Et fidiligitis eos,q uos diligût,q uobis eft gratiaCNâ ptflôz

tiaCSiqde 8ii. pctôres hoc faciSt»Et fi mutuudederitis a qbus fperatis recipe,-q gratia eft uobisÇ'Nâamp; pcftôres pcftôribus dât mutuû,ut recipiât paria Cftu mutui, feu alia gratitudinisbnfîcentiâ). Verûtn diligiteinimicos neftros,^nbsp;bnfacite et mutuû date,nihil inde fperâtes. (uidelicet, fimijiû bnficioi^.OEcnbsp;critmerces ueftramulta: ôderirisfilf)altiftîmi. Quiaipfebenignuseft, ei'ganbsp;jngratosacmalos» PorrodecÔtradlibusemptionis amp;uêditionisnô mulnbsp;tahoclocofcribâ» SulFicitemannotareIicitosefle,accp adeoneccfiarios.nenbsp;dû a Chriftianis tradari poftè. Sed 8C q iilosdanât, etiâ cû lege naturæ pug.*nbsp;nânq iubethuiusmodicômutationes fieri, quales exercent in cmêtcsamp; uênbsp;dentes. Deinde fatis habeo admonere,ut q fe probarc deo uolût, Chriftiani,nbsp;cÔtradlibus honeftis probatis utâtur: èi. fequâcur formula legis naturæ innbsp;cmêdo uendêdo.Dequa ÔC Chriftuspcipit, Lu.vi.Et43 ut uultis,ut uo^nbsp;bisfaciant hominesamp;c» In fumma,cÔtraâibus utamur in fide et cû timorénbsp;Dni. Nihil P auariciâ, et nihil cû fpe nÔ honefti etimprobati qftusconâdo»nbsp;Nâille principalis côcraduû finis retineri atc^ fpedfaria nobis debet, ne quidnbsp;côtra neceftîtatê uel utilitatêproximi concmur:idcp p timoré amp;reucrêtiâ manbsp;datoRî dei. Cogitemus nos no uiuerefine legibus: multo minus aliqd licerenbsp;nobis côtra leges.Sed pcepteet pftandg uoluntatis Dei debitores elle: id eft,nbsp;retinêdæ dileâiôiserga proximû. Solét aûtmulta qri occafione iftoR: cô/nbsp;traduû:utdc licitis lucris, corî q uilius emût.utearius uendat.Dedilationinbsp;bus folution û. Sæpe em carius iufto uêdût,propter dilata folutionc:ct uiliusnbsp;cmût,qa ftatimfoluût.Quod totû qagügnat cû dilecftiôe, et fuijaedû effe denbsp;bettet tan q ufurariû,ac minus Chrifüanû, uicari. Sed et de fpÔfion ibus h ic aginbsp;tur: quas etiâfi penitusimprobare nÔpolTumus, quamq pnitiofas etexitia-'nbsp;ks multisttn admoneridebemus, ne pro uilisfpÔdeamue,nifi noftrisfacukanbsp;tibus poftimus folucre,et uelimus folueretubi ille, pro q fpopondimus fefelnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'

leritnoftrâfidê. Alioqui qtcontentionû,rixai^ctblafphemiaR2 caufæ fiunt fpôfiones; Sed quidudû legis naturæ fequi uolent, feient fe pulchre in h isnbsp;oîbusrebus gererettum nequid côtra dilectionê faciât,tû etiâ ne defint progt;

¦fos quoC]^ aduerfanos èc inirhicos dih'g3mus:bcneprecetT!uramp; bencfaciamuS ipfis.Muito magispriuatâümdi'dtâ ^hibetamp; iracûdiâî motus. Eftaûtqdafflnbsp;aliaira, quæeftlicicai cft excelles qucdâuirtusîquocat^muJadoïn fctiptu/nbsp;nSjGuezglus^quâ fcriptui'g ipfiqq, Chrifto tribuücî JuxtailIuddéChrifto^nbsp;çXpfaI.Ixvjrj.apudIoanriêcap.viii.2elusdornüs tuecomeditmé. Nodlflînbsp;trtiliteraûtamp;Prophetistribultur:ut ËIig,Eïizeo ^(^alîjSiEt Dauid fæpepri^nbsp;dicacilloraptU^æmulanonis 8^ fCcÔrnoiû^odifleinimicos fuos. Eftnbsp;àût zelus ifte,amp; iufta iraeûdiai gloriæ dei ftudio, côtra eius opprefforés cô/nbsp;fnpüeri amp; indtaràut cû Chriftus cxpülite têplo élus^phanatpres. Itê amo?nbsp;rc iüftidæ amp; odio turpitüdiriis quÔcunimpfobis èc fceleratis hoîbus irafnbsp;cK ficut fcriptura proponit exêpïa de luftp zeÎP Phifleesjeh u,amp; fimiliu. Hgdnbsp;igitur æmuladofeù jrà,nibil odit irl proxifno,ft)fi impietatê,amp;: ftudia aduernbsp;fantia uolûtati dei, Obiurgat grau i ter, impie amp; fua cül pa crrâtes:qa prpdeflènbsp;âmat.Sicütliquetex illo Ch ri fti. Lu. xxiîîj. O ftulti ßCcIteexillo Pau. ôaEnbsp;iij.O amêtes Galareqs uosfafcinauit, iiô obedirc tiericafiç Quin etiâmaledinbsp;cit hisqui répugnât glorig dei:ut extât plurima exêplain pfalmis. Denic^ hünbsp;lus eft ipfos qcp fuos parères odifle, uxorê Ôi. liberos,amp; alios ex cognatis 8dnbsp;amiciffimis,fi quid uelintautiubeât,p fe turpe malû,amp; uolutâti dei aduer/nbsp;fariû ac pugnâs. Habet ant finiftrâ æmulâ quandâ.uidelicet zeïû,fcü ænbsp;ftlulationèjtiÔ fecundû fcientiâ. Qug eft impia amp; pcrnitiofa: amp; ilJa th ipfeq/nbsp;Paulusexarfit, fednôdh côuerfusadChriftû. Deuaftabat emecclefiasnbsp;dei:ratusearc obfequiû amp; cultû fefedeopftare. Ettalêidê Apoftolus,ipfisnbsp;ludgis tribuit: perfequêtibus eüaogeliu,amp; Chriftianos, Rom.x.Teftimoninbsp;ümperhibeo illis,ôlt;fc.Ita ifigenerc proouiiciâdu eft, impioftirorc rapi Sdirt'*nbsp;lt;itari,eosoêsq Chrifti amp;euangelri gloriâ,amp;miniftros Euâgelrj qugrhtopnbsp;primcre:quâq p ignorantiâ et errorê hoc faciâc. Hue facit ergo illud Chriftiînbsp;loan.xv. Veniethora, ucoisqui interficituos,amp;c. Quâqigitafféclandaeftnbsp;ira feu æmulatiô,glori^dei ftudio,amorepietatis etodio turpitudinis:th pritnbsp;denteruidendu eft,neqerroredecepti,illacÔtra gloriâdeiabutamur.

In odauo peepfo de diffimulatione quadâ etoffi'ciofo mendatio difputa/ tür.Multi em cafus fe ofîèrüt,in quibus,qdres eft,non oportet côtinuoapudnbsp;Dij?tW4'to oês loqui:fed licet,qui etia diledionis eft,quædâcelare, Mendacia em te/nbsp;P^^^^dûtur et dânant lege,q uel ex ingenrj uanitate, et ftulta atc^ inani iatftanbsp;tia dicûtur:fiue cû adulatione,et nocêdi uolütate,Ifediftimulatio,q nihil uti/nbsp;litatis h abet: uel noxia eft proximo. Alioqui certe et ofRciofæ diledionis eftnbsp;ac debitæ proximo et pftandæ, qdâ eius uicia et errata, diftimujarejnplle uPnbsp;dere,tegere,etexcurare. Et Chriftus ipfediftîmulatquædâ q abfcÔditaadnbsp;têpus,etppftea reuelata, fàdebât illuftriusad dei gloriâ. Vt Lazarû figura/nbsp;to fermone dixic dormire,fignificans mortuû efte. Et depuella quadâ mortuanbsp;fimiliter loeutuseftrut etiaderideretur. Matt.ix.Sed poftea prodidit mortenbsp;ita in manu fe habere. Si tollere eâ poflè^ ut alius dormiête e fomno excitare,nbsp;Aedebemûs iii2:eriereUerûtacere,fi qh aliquain re, poflumusaîiorû falutinbsp;---- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' ¦nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;confulere.

LIBER TERTIVJ, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;»jo

côfulere, fine aïteruus et reipub, dano.RahaKautêmendado défendit expîd racoreSyCÛea occulcatio pJurimisnoxiaeffet.Sed çja habebat man ifefta fignînbsp;ficationêuolûtatis dei,qua Ifraelitas defendebat in gêtibus,et promiffâ fua ipnbsp;fis prgftabat. Sed fi fidei ih deû et dilediôis erga proximû régula nobis pronbsp;ponamuSjtûfpirituideicomiferimus nos, nihil inullocafupocerittâambi/nbsp;gu fc offèrrcjin quo nô fdemu6,quid nos oponeat fequi,prgftare,aut fugere.nbsp;Hæc uolui in genere hoccapite, de certis quibufdâ operibus dilclt;flioni8,annbsp;notare,de qbus anteafere nihil attaââï effet. Acpotcftquilibctplura tali» exnbsp;empIoRîjin oibus legibus,pro ut neceffeeft aliquas exceptiones quadoc^ il/nbsp;lis addere,fibideligere,Dicâigitpoft hacdecôcupifcêtia, qmodo a iuftifica/nbsp;(is debeat frenari coherceri. Defrenanda cr nincenda Conctiptficntiac^rnif,

NOneftaliudremediu,auEaIiauidoriac5tracÔcupifeentiâ,qaailïaran/ CAP. xni.-dê penitus extirpet, amp; cÔfopiat,quâ mors ipCajCt indneratio huius car nalis naturg.Prius igit nÔ fperemus perfedâcarnisrenouationê,âte cônbsp;pktâ refurredionê morcuoB2,quâ exped amus p uirtutê et potetiâ refurrecrionbsp;nis lefu Chri fti.Interim fciamus,nÔ effe noxiâ eÔcupifcenciâ illis, q in Chrinbsp;ftfilefumcreducctftudioglorificâdidcùmortificareiUaetcohcrcerejfefeexnbsp;crcet, Alijs autê,q nô creduc in Chrift û, eft caufi^ donation is et æterne moivnbsp;OS,ut maxime qlibet prgeepta legis opera prgftiaflènt.Nô effe autênoxia çô/nbsp;cupifccntiâ,ijs q in Chriftü lefum credût,et uirtuteipiricus Chrifti ill f repugnbsp;nat,probatillud Pauli.Rom.virj.Nullacôdcnatio.amp;c. Nec poteft fljciternbsp;illi refifti,nifi uirtute fpûs fan cîh,quê foli habet,qui in Chriftü lefum uere crenbsp;düt.Nemo adeo,qui per opera et iufticias fuas querit faluari, poteft aliquid,nbsp;dco etuirtute Chriftiana dignû,cotracôcupifcentiâprgftare. Pietatêfimula/nbsp;re poteft,et hypocrita effe,pharifaice iuftus. Verepius aucê,et Chriftianc iu/nbsp;ftuseffe nôpoteft. Effeigiturdebitoresfrenandgctcohibèdgcôcupifcêtîp,nbsp;eos g fide iuftificati funt, et ex proximo teftimonio liqt, qd attuli ex Pauic,ecnbsp;exinfinitis alijsdrwo^ifceft pars alterapr^dieanois euâgelij,qua uidclicetdonbsp;ceraurpn itéré propf plt;ftm,itêodiffep(ftm, Ôlt;IrcIinqrciIIud,acuercad deünbsp;côuerti.Hinc eftilIudPau,Rom. virj, Debicores fumus,nô carni amp;c.qDa^pnbsp;ter cÔcupifcêcig carnis uiuere,et illi indulgcre,ac defideria eius {àcere,resnox4nbsp;aeft,etdâna£hoîem,dequoIcgcpluraGal.v.i.Cor.vi.Eph.v.amp;ic.Quâtü/nbsp;uisp opaetfaôlafua nemo poffit faluari,funt em iufticiecarnis, immudeatepnbsp;imperfedg. Quamq autêet iuftificatorûopa et fada Gnt impfecta,nô tamênbsp;funtimmûda opa,ct rephcnfibiles iufticig. Placet em deo, qiua fadi fumus finbsp;li) deijfideper mifcricordiâ,et credimus propf Chriftü,pcccaco et infîrmiratinbsp;bus noltris ignofci.ldeo et fi quid pftamuscx hac gratig fide,id reputat nobisnbsp;in perfedâ obediêtiâ,et perfedâ fatis fadioncerga legem. Nô em exigiiurilnbsp;la perfedio amp; plenitudo operis iufticie,quæ prædpitur in Icgc Mofi, ab illisnbsp;quéin Chriftum lefum crcdunt,fed hoc fol um,ne finant cÔcupifcentiam regnbsp;nare in fe, âif opera carnis perficerc. Certum eft enim, neminem fandoi um,nbsp;penitus abeffe, a cÔcupifccnuaamp; iminundidjs interioribus carnis poflc.Sûnbsp;cutPaulusdocetjRom.vij»

Tcalt;^ magna gloria eft,corïï qui in Chriftum kfum crcdut, uideticet pecï* turn concijpifcencipquod habêf,nonimputari ipfis,fed mifericorditer remitnbsp;tiaccondonari.SiaJtteftat amp;illafentcnttaPaub\ Rom.irj.Infcelixegohogt;nbsp;mo,quis me Jiberabic a corpore mortis huiusC Gratias ago Deo,perlefumnbsp;Chrift5dominiïnoftrü Porre deum efRcaciter in nobis operari, qui crediznbsp;mus uere in Chrift5,amp; fedare atc^ comprimere,carnales cÔcupiicentiæ rtïö/nbsp;tus,Paulus locupletedocet Rom.vt Vbi inter cetera dicit,peccatû em uobisnbsp;no dominabitur. Non em eftis fub lege, fed fub gratia. Signifîcat ein fpiritunbsp;fandogubernarijcos qui per euangeliü uere in Chriftü kfum crediderunt,nbsp;eoqp èé defiderqs peccati illos foelidter refiftere. Nam fub gratia eik eil babenbsp;t*eremifïîonêpecca«,amp; régi a ipiritu,amp; iJIius uirtutedefideria peccan uincc/nbsp;re.Ideo amp;pr^fentigfpiritus fandiin nobis certa tefh'raonia funt,tentatiôibusnbsp;peccati uiriliter repugnare, (icutquitentatiôibus eius iàcife cedunc,arguuacnbsp;nihilneCj^fideiin Chrif{:n,neCpfpiritusChnfti,inferegnate.nbsp;nbsp;nbsp;ïdobferuêc

qui earn aliter amp; fine pnitetia uiuût, ne ipfi fe fallât carnali fecuritatc amp; deeï piant. Nam amp;prius docui,nos ffenâdg côcupifcêiig debitores ciTcjSc iufticicnbsp;in operibus bonis. Quamcp per opera fu3 bona nemo faluus fiat a pctô, autnbsp;a morte,fielt tamêopCRî iuftida ad confîrmationêfidei,amp;prçflita a credenznbsp;tibus olorificat deü^ accipit multa premia a Deo,utaliôloco docui. Ideonbsp;ApoltolifrCquenteradhortâturnos,utineaiufi:icia,Gcutdecctambulemuî^.nbsp;Eph .iii}.nbsp;nbsp;Hæc haâenus ditfb finta me,düplid cnaiTationeindecalogi ma

data,qi^ efl triplex ufus.in primo ccinfimo gradu polideusquidam etciuilis-, que SC ph ilofoplii prædicât et ciuilcs magi ftratus in fu« côftitutiombus prænbsp;tipiût. Quam^ autc illo legis ufu nô i urtificemuv, licut nec ullo aliojam c cinbsp;Us obediêfiâ deo debe.-rjus,ac magna gratia habeda efl omnibus, qji h âc obegt;nbsp;diêtiâhonorifice pdicat,et magiftratîbus qui ilia cÔferuât. Neccauendû eflnbsp;in illiiis pdicatiôe,nifinepharifaicis opinionibus nobis imponamus,et dufznbsp;Il dilaplina aliter utam urnbsp;nbsp;nbsp;oportet. Ita ut faciunr,qui per kgis opéra

peccâtiremiffionêetiuftificationêfcelerateqrunt. Aliusleg«diuinai?»ufuis ' eftfpiritualis,Si ilîeduplex. Prior,quodoflrina operisperfeCtiHimeboni krnbsp;Uitad oftenfionê amp;:accufationênoftripdî. Pofterior ante,qua eadêdodrinbsp;haadmonet quibus operibus amer deus coliatep glorißcari a iuftific3tisamp;nbsp;teceptis in gratiâ filior^z dei,Oportet cm nos régi certo uerbo dei, ne ambiganbsp;mus, quid placeat aut difpficeat Deo. Etde bis pofterioribus ufibus legum dlnbsp;uinarum,nosinilJarmnenarratione fcripfimus. Namin Chriftianæpniznbsp;tenuæpi'ïrdicarioneaîionon habemus opus,

Z'^hibeniusretegtntèmflrapeccata.cr accufiniëeii,tup^ccdtoretteterMrUttitiliili^nureót (onuince/itè.c^on tyrannicc^uaji De ta inperditiofiibM noftrK deleamp;tur^ßdnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;necfjfe eft,nos periurS ofteti

fionêpëiinoftri,Qrproinerit4;pieijie,Hit{eIicetteiergt;t.eiftortit, uerehtitailtarieorâ Deo. t^eeeni)» beneftdaeuëî gelii aliter inteUigerepofftinus,ntulto minus ampleëh ea,aut reciptte per ftde^cy p(T uerà conutrftoncm neftrianbsp;peccalo,deügln»ficare.Deingi,necfaluari a pectato a mofte.Has igitifr tnaximas cSmcdiiatrs acdpimtts exnbsp;lege,fpidtualiterpraiiicdta DueimuradpeTfedânottdânoftrtpcccafi.crttrrehitmiliamiffiitedetuftidisnoftrunbsp;pharifaicecy inaniter fupetbiamus.EtadreciptendasftdeEuâgeliipronitffienesuelutiimptlîimur,dentij;credènbsp;tes in lic it per i hriftît.docenwr,qud boftorit opetü tufttcia deus ddecktter g- ab eledisfttnëhi fuis uellt gloriftntnbsp;ri. De i]ua pro mediocritate noftra,in hoc tertio Itbro, côméntariorü nofttorü de pcenitenlia/eftpftinus.GtorU iltnbsp;temftt Deo pairinoftrOfCjr rcdemptoriQhrtfioiefu,aurna^A.jnent

Sacramenris»

De facramcntis in gcnerejtam üeteris quam noui Teftamenti nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Cap. t.'

De facramcntorum noui tcftamcnti natura,pioprietate S ufu : fine confyderatio ne illorumjquæ fuerunt ueteris teftamenti.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Cap.lU

DeBaptifmofeorfim. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Cap; IIL

DeinfantiumBaptifmo* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Cap.IIlL

De cocna Domini,fiue de Sacramento corporis amp; fanguinis Ghrifti. Cap. Vi Peroratio totius operis.

De Sticrdmetttis in geltere: nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;CÄP P

Orten dum eft confiderare, quàm inepta, pîodigiofa, falfa amp; ißipiä nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;

fint in fcriptis Scholafticorum Theologorum de SacramehtiS. Non co nomine folum, q? plurafingyt quàm funt,ucrumetiam illis trnbsp;buunt, quæ tribui ne^ debent ne^poflunt. Namcôfirmatioamp;ex-tr^aunftÏo font ritus ab hominibus, fine autoritatc Verbi Dei, introdudi, quinbsp;etiam fi prob abiles effent, tam en jn Sacramentotuni numero haberi non debe'nbsp;rent.Sacramentacnirnadpellamusfignaamp;teftimoniauoIuntatisamp;gratiæerganbsp;nos Deirqualia ab hominibus non poffunt inftitui.ldeo ab his diuinis (ignis,ritus ^rameittoru^nbsp;bumanitus inuertti diligeciisime difeernj debent.Ordoautem plane nonnbsp;uocatioad minifteriii Verbi Dei, Euangeliiamp;Sacramento^: amp;ordinarieft eligiquot;'^ - 'nbsp;Ruocariadhoy: adminiftrationc* Non tarnen opus eftifto ungendiritu proorgt;nbsp;dinandis miniftris,qui nuncin ufoeft:amp;nunq nonfallet Ecclefiam, fi retincatur,nbsp;in cle^lione 8i nocatione miniftrojjimec ordo ipfe reflus, aliter aut noue facit facetnbsp;dotes,quàm prius font oés Cbriftianijpropter Chriftö.Res enim nouaeft,amp; fiftanbsp;ab Hypocritis,autcerte ignaris fcriptutajü fandag, Sacerdotiii facrificulo^ Papi ftico^ ;amp; tante. habet abominationé eoram Deo, propter miffæ, hoc eftjdompnbsp;nicæ cnæ proph nationc Si abufom, ut grauior amp; horribilior admitti non pofsiÉnbsp;nec aliamagisnoxiaefleEccIefiæ.

CætejK Poenitentiafignificat noftrâ nouitatc,terroresin confcientia,odiô,dc ftationé amp;fogânon Pharifaicâpeccati.'in fomma,propcfitum melioris uitæ.Et nihil habet cö ratione figno^,quæ font a' Deo inftituta,fcfibiles ac uifi biles notæ, ucnbsp;nos admoneant uoluntatis amp; gratte Dei. Rede autem Pnitentiâ agentibus,fignbsp;na propitiæ uoluntatis,amp; gratte Dei,font, tnm baptifmus.Cum etiâ ipfa cna. Vertfnbsp;cnimpnitentibusamp; lugentibusfua peccata, ealt;5^relinquentibusdebcturEuangt;nbsp;gelii confolatio, feu abfolutio: qua prouunciantur iufti, pcceati remiffione, amp; uitàÈnbsp;æternæ hæredes,propter Chriftum, quatenus credunt in eum.Et Euangelii quidSnbsp;adpendices atlt;5 figna teftantia de uoluntate Si gratia Dei erga P ocnitentes,fontnbsp;baptifmus amp; dominica cna,

DenicjMatrimoniûpcrtinetadhanc corporalemuit3,tam abeft,ut fignS gratiæin regno Chrifti,quod totum eft fpirituale,effe poffit. A c nemo magis effi-citur Chriftianus,quiuenitinconfuctudinéuitæmatrimonialis:nec minus Cbriflbinbsp;anus eft quifquis celibem uiram ducit,modo fit cafta. At Saeraméta,taliafunt,ufnbsp;(uo ac debito ufo, efficant Chriftianos,eoslt;5 fubinde meliores.'amp;negleda relinquâSfnbsp;détériores. Nam mir asGhriftiani font, qui neglientias utuntur Saçramétis;

quîiïla ^forfus relinquunt, quafi non habeànt opus confolatione ,quæ£ftpcî Sacranicta. Ita utminus Chnftiani funt,a quitus Euangclii prædicatio negligen-tms auditur ac difciturjâut qui fine otnni pocnitentia uiuunt. Nihil ueio buiusmo-di poteft de Matrimonio dicijidcirco funt delyræ cogitationes facientium ck ma-Qglt;eS((rrlt;ft tiimonio nouiteftamenti Saciamentum.

wentts trAià nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Poiro Sacramentis noui teftamenti flagiriofe ttibuitur à fcholafticis Theo-'

tvmäebentr logtSj^ non poncnti obicenijhoc eftjilli qui non habet propoficû moitalis deliäi, conférantgratiam,ex opcreoperato,fine bonomotu alioquiutentis. hoceft. (incnbsp;hde.Hæcenim PharifaicaopiniOjUfumredum Sacramcntorum penituseuertitnbsp;at^ corrupit.Sacramenta enim nullis unq prodefle potucrunt,nifi per fidem,qucnbsp;admodumuerbum,cuiadieaafunt5nificreditû,eciâiudicatacdânat fuos auditotes. Ac loquor hic de ea fide,quac ftatuit cp Deus nos rcfpiciat per mifericordiä amp; (al-uosfaciata'peccaco amp; æterna mortOjbeneficio ledcmptoris Chrifti,quam exercet,nbsp;erudit, fulcit ac munit atc^ confirmât Sactamentalibus fignis.

Nelt;5 uero detrahiSacramentis ueteris teftamenti debetac dici,qaodnó fuerint ex æquo efficacia,ut noui teftamenti Sacramenta,uidelicet fufcepta, amp; in ufiinbsp;habita,per promiflæ gratiæin Chrifto fidem. Nam idem Chnftus regnauitm eie-äisfuis a conditomundOjSt eadem fides in Chnftû,prædicata patribus, qui claru-eruntfubueteri teftamento,efficax fuiE,uflt;5 ad hæc tempora.amp; prædicabitur cade,nbsp;uirtute Dei potens,uflt;5 ad mundi huius fincm»Ca:terum eiufdem Chrifti,amp;fidei innbsp;ipfum alia amp; alia fign3fuerunt,qu£E nos Sacramenta gratis adpellamus.Nonergonbsp;«xiftimandü eftjCaufla mutationis Sacramentorum ueteris teftaméti, inillanouïnbsp;teftametiSacramenta^qus nuncdurant/uiffe, uthsc gratiam conferrcnt, quaninbsp;prioradare non potuiftent.fedfolauoluntas Dei. Sic enim uifum cft Deo,eâdem innbsp;Chriftum fidem,pro tempora diuerfitatc,prioris, nondö exhibitiin carne,amp;huiuSnbsp;in quo nunc fumus,exhibici amp; glonficati a'mortuis Chrifti,aliis aliis fignis exetnbsp;cere /ulcire amp; confirmare.

Sed non ideo dicimus efficacia Sacramenta,eo modo quo fcholaftici rheo-logi: qui cenfcnt,çp gratiam conférant, uirtutesaugeant,amp;iuftificent exopercope rato: maxim e,illa noui,ucl potius fola.Harc enim impia amp; Pharifaica opinio fidéinnbsp;Chriftum abolet amp; extinguit: nee poteft doccre, qui fit ufus promiffioniigratis amp;nbsp;fignorum.Sedillomodocfficaria dicimus, ut uerbü Dei Greditö,eftcfFiCaxinfan-S4cramtnt4 âisjquod Paulus illi tribuit.Rom.j.Non erubefco Euangeliü Chrifti.Virtosenimnbsp;^ttomodo/ïwiDeieftjinraluté,omnicredenti.Ec.i.Cor.i.Verbü crucis, pereötibusquidéftulti-rj^lt;ttMgrlt;lt;»ciaeft;nobis auté,qui falutem confequimur,Dei uirtus eft.Ita ergo amp; Sacramentsnbsp;Mfigna. afFirmamusefficatia eflè,in illisa quibusfufcipiötur per fidem.Sunt em monitorianbsp;promiff«onis;amp;figna, promifflonis gratia adeos pertinere, teftifcantia, quipro-miftioni credüt;amp; Sacramétis,ut confirmatoriis fignaculis donatæ gratiaeutötur»nbsp;Proinde,in ufu Sacrametorü necefle eft fidem acccdere,quæ credat promif-fionibus,quarünosadmonctSacraméta;amp;accipiat res promiffas, quæinSacra-mctoofFerûtur,urinfigno amp; ceftimonio gratiæÆfficaciaigitur eruntSacraméta,nbsp;non ex opéré operato,aat quia fufcipiuntur,quod a quibuflibet impiis fieri pofletrnbsp;ficutdubitarinonpoteft,mulrosimpies illarecipe£e,quibus penitusnondeben-tur,atc$adeofunt pernitiofa,propter incredulicaté ipforum. Sedcfficaciterpro-funt,recepta,per promiffionis fidem.Conftatenim, quod Deus,amp; uerbo promif-fionis,amp; fignis,ex æquo uultefficax eflein nobis; iuftificare amp;faluare,quatcnusgt;nbsp;ctedimuJ promittenti. Hac ergo uirrute abluit baptifmus peccata,çorum qui pesnbsp;Euangeîi-

LIB E R T E R r I r s. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;m

Eaangeliutn in Chriftum kfum credunt. Sic cocna corporisamp;fanguinisCIj«fti, ceftacur perpetuo firmû efle hoc donum remiffionis peccati, quod illis contingit,nbsp;qui recinenc hdem in Chriftum,

Sic ergo folis pits,qui Euangslio credunt, proderunt Sac ramen ta.-ad gratia xemiiTionis peccati amp; uitaeæternae.Sed Scholaftici theologi cum de fuo obice nu-gancur,icemde fiducia operis operati, tribuuntquibuflibetimpiisamp; incredulis,nbsp;fruâuni amp; utilitacem Sacramentorum.Quamquam uidentur quidem in ufu difccrnbsp;nac pios ab im piis illo cómcnto,quo fingurtt in aliis non erfe propofitum morta-lis deliiSijquod aliis fit adiunftum.uerum hoc totum Phatifaicc faciunt. Qyia petnbsp;opera amp; qualitates priuatarum uir tutum in hominibus,difcetnunt pios ab impiis,nbsp;quos per promiffionis gratiæ fidem difcernere abhis debueruhtjut quae nulla eft innbsp;impiis. Qui tarnen opera in fpecié bona, fimilia piorum open bus, habere poftuncnbsp;amp; plerumque habent. Quemadmodum etiam fingunt fchaberepropofitumcliö''nbsp;risuitaeiquod eft nullum uerax,autfirmum

Qui igitur difcernere ab impiis pios uolunt,illos quibus debentur amp; funt uti^ liaSacramenta, id faciartt per promifTægratiæ fidem:qux impiis nulla penitusnbsp;contingit, quod alio loco euidcntiffime docui amp; demóftraui. Nec Deus aliter piosnbsp;bonos,iuftos,fanftos amp; uitæ æternæ h æredes facit,qua'm pet fuæ graciæ fidem: necnbsp;alla cauffa,nifi per gratuitam mifericordiam,amp; propter redemptorem Chriftum«nbsp;Opinio italt;5 opens operati,ufum Sacramentoru corrumpit.Non funt enim Sacranbsp;menta,figna quibus nulh gratiæ promiffio adiunflaeft.-cum ucro figna adhibêfurnbsp;promiffionijtunc efiiciuntur Sacramenta:hoc cft,figna promiflionis,utilia credc-Dbus,incredulis autc nó modo inutilia,uerumetiam pernitiofa, Promiffio enim innbsp;utiliseft,niftfideadprehendatur: imo damnat incredulos.Quapropteramp;inSa-cramêti üfu debetaccedere fides:qüa homo figno amp; teftimonio erga fe gratiæ D einbsp;religiofc amp; Gum fiducia gratiæ utatur.'quod nifi fiat, non poteftnon damnofum efnbsp;fe,uenienti ad ufum SacramentotuM.

Liquet exhiSjHouiteftamentiSacramentanon magis efficaciaeffe,quaiï- lauctcris fuerunt.Quin etiam nuUa unquam Sacramenta hominibus gratiamaicgt;nbsp;täteoperis operati contuliffe:fedutiliademumfu!ffe,his qui pet fidem adSaciagt;nbsp;mentotum ufum uenetunt- Hac enim fola tecipimus graciam, promilTione amp; figgt;nbsp;nis oblatam: amp;excitatür quidem promiffione fides, quam Sacramenti ufus cGngt;nbsp;fitmat. Nei^ aliter hoc accidit ufu Sacramentorum in beatorum patrumfide, quinbsp;in uenturum Chriftum crediderunt,qua'm in ilia noftra,qui ctedimus in Chriftö,nbsp;incarnatum, paffum amp; glorificatum, regno coclorum, immortali atij sternanbsp;gloria-Sicut Paulus teftatur, Rom.4.3dpellanscircumcifionem,non fimpliciteinbsp;fignum,quodcauillaripoffent, qui negant Sacramenta effe uoluntatis Dei erganbsp;nos teftimonia .amp; fingunt tantum notas profeftionis inter homines effe,Sed etiamnbsp;(ignaculum iufticiæfidei:hoceft,ita fignum ut teftetur iuftos efle, qui promiffioninbsp;credunt.luftos autem,peccati remiflione,ut uitam æternam poffideant. lam idemnbsp;cftbaptifmiufuSjquantum adfigHumacteftimonium gratiæ attinet,qui fuitcir-cumcifioniSjfucceffitenim in locu circumcifionis baptifmus.Porro, ut baptifmi eftnbsp;nos cómoncte promiffionis Euangelii, amp; teftäri noftram effeillius gratia, quibapnbsp;tizamur,fi tarnen credimus in Chriftum.Ita idem prorfus officium amp; ufus eft dominbsp;nicxcnæ. Nee enim poteftptodeffe, nifi credentibus,S utentibus ilia cum gra^nbsp;cianunafhone.

gum unius circutncifionis pertrahi debuiflent, quæ in Abraham amp; paucis cum eo ceperat. Necmirûfuitjillam poftea in una iudæorû genre rennen potmfle. Sic au-tem amp; de aliis oneribus ludiaicarum ceremoniarû, longe difficilimis, fenciendunbsp;amp;iudicandûeffeeehfeoi Sedhoc eft difeernere inter duplicia Sacramenta penesnbsp;ufumfignorûin externismon penes effeftum,autefFicaciâquæintenus.l3tcar,amp;nbsp;Sacramerïtis tribui nondebet.Inüfu quidemextcriorefignorûjcftaliqüodpeculi--arisgratiæ beneficium, quopræcellât nouauereribus.Deus enim,poft exhibitumnbsp;Chtiftum,nullo onereuoluit preniere EcclefiamJdeo circûcifio mutataeftin bapnbsp;tifmum, regenerationis (auacruni: oblationes autem amp; facrificia in Sacramentumnbsp;dominicæ c(±næ,In qua eft perpetuum ceftimoniû amp; pignus oblationis lefu Chri- nbsp;fti,fetnel faflæ, p traditionem eius in mortem, pro noftris pcccatis. Q^ua una iuftifî *nbsp;camurà peccato credentes,amp; abfoluimur ab æternamorte.Etutentes cccna,etiamnbsp;in fîgno adprehendimüs eius gratiæ amp; beneficii teftimonium ac pignus.

Cæterum Sacramenta ueteris teftamenti,rei quam allegorica fignificaticné ' fpeftabâc maxime accomodam figura habuerunt, quemadmodû illa noui à re quanbsp;fignificant.infigno nonabludunt.'Signifieabatenim circi'ieifio prcmiffüfemé, innbsp;quoomnès benedicidebuerunt,idlt;$ proditurû téftabatur ex Abraæpofteritatc.nbsp;Sicut oblationes amp; facrificia, maxime prcpitiatoria illa, fignificationem habuerûc 'nbsp;oblationis Ihefu Chrifti,in mortem crùcis,pro more innocentis uiaimæ,qua unanbsp;Deus placari nobis potuitamp; rccóciliari,rem!ttrepcccata,amp; fetuare à morte. Idednbsp;ficutcircumcifio non debuit durarc,poft ihearnatum, paflum, glorificatû amp; reg-nantém Chnftum,fedinaliud nlutari. (mutata eftcnim in baptifmô,quod amp; Paugt;;nbsp;lus teftatuT.Col. Z. ) Ita facrificia illa legis deinceps non debueruncrctineri,ne cre-dentes Euangelio,ülliüs iniurià in perieulum dubitationis tetruderentur.Quan-tas enim dubitationes obfecro cum circumcifio,tu facrificia legis pcperiffcnt,fi uf^'nbsp;cogitate homines potuiflen t, Chriftum promiffum nondum exhibitum fuifle, ßnbsp;üidelicet Ecclefia circûcifionem neceflrarioretinûi{ret,aatfifacrificiislegalibus adnbsp;hucuteretur.Dantitaej maximeclaramfignificationem abrogata exhibitiS^reg-nantis Chrifti. Quia nifi exh ibitus effet ati^pregharetuerus Cbriftus,nunquâ abronbsp;gari potuiffent. Nam impoffibilefuiffet Deo refiftere, qui illa ordinarat atqg con-ftituerat,duratura ufqg ad tempora Ch ri fti.

De tuce^tda ad hæctépora iri Ecclefia Dei per manerentr Suntigitur abrogata ilîaueteris teftà teabrogatio= menti Sacramenta.primö,nenoxiä effent ih Ecclefia magis qua utilia. Non quianbsp;«« Sacramen per fe fint mortifera,fi qui forte iJIis uterétur poft glorificatû Chriftum,ficut A pófnbsp;torwffi uet. tef toli fecerûtj quo melius confulerent infirmis amp; imbecillibus confeien tiis. Sed quia

Deindefunt abrogara, non ut penitus ntilla Sacramenta in Ecclefia, poft glo-jSficamm Chriftum h aberentur, fed ut in noua alia mutata, durarent noua fignifi'-' catione.Hoc eft,ut ipfa noui teftamenti Sacramenta,ufum amp;fruftum Chrifti maxime perfpicue amp; claris fignis nos docerent, Clariffime enim teftatur baptifmus,re -mictiablui peccaca,omniû qui perfidem nominis Ihefu Chrifti illumfufcipiüc.

t IB ER. TER tit Sr nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ß,

Sicutdocetillud Ananix, aft.ii* ad Paulum. Exurge amp; baptkare, amp;ablue pcccifä tua.PorrOjipfumcGcnæSaCfâmentu, cuius dcbuit cflc quotidianusufus, utuerbinbsp;Euangclii,aut cerce non latus, maxime claram ûgnificacionéhabec incarnationisnbsp;fUii Dei,amp; traditionis eius pro peccatis noftris in morte,qua nobis adoptionis gianbsp;tiailla,quæinbaptifmo per fide glorificati Chrifticonfertur,impetrataeft. Ipfumnbsp;antem cnæ Sacramentum,etiam teftatur earn adoptionem noltri non poffe eua-cuari. fiue irritam fieti,modo ßdem recineamus.

Fuitita^circumcifioiufticiae fidei fignaculüamp;pignusapudludxos,utnunceft baptifmuSjinomnibusgentibuSjEcckna Chrifti fparfa,amp; regno eius dilatato,totonbsp;terrarö orbc. Nec dcbuic abrogari circumcifio, donee incidiflèc in eumjcuius uniusnbsp;fanguinis innoxii effufione, purificamur a'pecc3to,amp; liberamur ab æcernamorte.nbsp;nempe,in Chriftum.ldcirco pauculasiftasamp;mifcrasreliquias iudaicægentis,quænbsp;reti net citcumcifioncm,etiam teftatur adhuc effc fub peccato,atlt;5 xternis malcdic*nbsp;tionibus legis,eo quod feruatorem Chriftum,cuius bencficio circumcifi fumus,do»nbsp;nogratix,pet fpintualem circumcifionc, Col.z. incredulitatis perfidiaabnegät.nbsp;Quanquam autemamp; facrificia iUa lcgis,ofFercntes nunquä potqerunt iuftosfacere,nbsp;ica utiuftificabacefFeäiueChrifti oblatio cum iamfada cfTetin Aracrucis,atlt;^ pecnbsp;pe tuo iuftificat,omnes qui credût in eum.Sicut pulcherrime amp; fandiffime docetutnbsp;fn Epiftolaad Hebrxos.Tarne profuerunt,his quiingratis promiffione credidiC*nbsp;fent. Profuerflt autem,ut gratiæ figna amp; teftimonia,cxercentia,confirmantia,amp; fub*nbsp;indemelius erudiencia at^ confummätia fidem,nó ex epere operato. Nam figna CPnbsp;ufdem cfficacix funt,cuius eft uerbum promiffionis,cui funtadiiifta.Conftat enimnbsp;Deö operari in nobis, perfuxgratixpromjffionèm.SC figna iUius, uirtute fpiritusnbsp;fandi,amp; perficeresternam falutem.Nec aliter profunt Sacramenra noui teftamétinbsp;nifi ut figna amp;teftimonia gratis, erudientia amp; confirmantia fidem,Q.uia uero facri-ficialegis prscipuam fignificationem habueruntoblationis Chrifti,ideo poft tradinbsp;tum,oblatumamp;glorificatum Chriftu,tetincrinon debuerunt.Italt;$ heftia pro pcc-xatonunquä dici potuiffctoblatiolegis,nififignificatiuc,inquauidelicet teftimo*nbsp;nium fuit,de beneuolentia amp; gratia Dei erga populum fuum,prc pter premiffumnbsp;illi Chriftum,qui iuftificat efFeftiuc,uirtute fanguinv fui,omnes qui in eum credut.

Sedhæc de necefTitate abrogatióis Sacramentorum ueteris teftamenti hade* nus.PIacuit autem Deo,etiä hac rationc fuo populo in quo nafeiturus erat Chrvnbsp;ftus,futurus fatrificium amp; hoftia pro omniö pcccatis,prscipcre de oblationibus amp;nbsp;facrificiisrut paulatimerudicns afluefaceret ilium eo,ne cxiftimaret peccatü amp; träf-greffionesremitticorä Dcö poffe,ullius carnalis iufticis merito.ÇQuanquâmuInbsp;ti hypocritsfemp opinati funt aliud,quales hoc quoiÿ feculû innumeros,csccs amp;nbsp;'deploratos habet, fed p alicuius innoxii fanguinis effufiöém.) que neceflefuit Deinbsp;filiumefle,amp; hominem fine omni contagioneamp; macula pcccati. Quiaaliiomnesnbsp;nafeimur cö peccato,amp; fumus propter peccatum natura filii irs.Erat autem facil-Jimö docere,peccata non poflTe remitti,ncc emundatienc noftri fieri,fanguine taugt;nbsp;mrûjhircorû amp; fimilium oblationfilegis, Ideolt;5 neceflariä fuifle Chrifti mortem,nbsp;' ncmpe,p quem amp; in quo promiffa erat omnibus iufticiaamp; sterna falus,bencdiftionbsp;gratiæ amp; uitæ.Id quod poftea apud ludsos omnium clariftime docuit Efaias pronbsp;phctajCapjj. Profedo languores noftros ipfe portauit amp; dolores noftros in fe re*nbsp;cepit,amp; tame nos reputauimus cum tanquam plaga percuflum a'deo, amp; infiimatû.nbsp;Reputauimus cum, tanquam percuflum «-Deo. Verum propter iniquitates no*nbsp;ftras eft uulneratus,amp;ptoptcr peccata noftrapercufllis.amp;c,

'' Igiturhxcomniafatisceftäntur, facrificiis kgiseffedumiuftifcàtiCnisnünquS' debuifTe tribui, quemadsnodû nullis aliis opcnbus obedienciæncftia: crgalcgemnbsp;ille effedus ctibm iure poteft.Cæcerum facrificia Icgis habuerunt uimSacramenconbsp;ïum,quæ qualisfit,iam antea copiofcexplicatû eft, amp; deinccps multo copiofius exnbsp;plicabitur,in dodrina de Sacramentis noui teftamcnti. Hypocriræ autem ludi,nbsp;qui illis tribueiunt uim tuftificandi, ex opéré operato,afandis Prophetis damnatinbsp;funt.Cuiushabcs ceftimoniu pf. 49,pr3Ecipue de bac ratione.ltem Hje.7.ncn famnbsp;locutus cum patribusnbsp;nbsp;'îiis,amp; non'prxccpi eis de uerbo holocauftotnatû amp; uidi-

marum.amp;c.Quo certc propheta,non uoluit nifi abufum cercmoniarum inoblatio nibus damnare.At lUe alius amp; grauior nonpotuit efle,qua'm cftp pharifaicam opinbsp;nioncm,meritioperis operation iufticia noftra.Hac enim amp; gratia detrahiturjamp; ßnbsp;des in Chriftum euercitur,quod hy pocritse ifti,non credences uerbo gratia,S arronbsp;li/Dnbsp;nbsp;gâter de iufticia operum amp; fadorum fuoru præfumétçs,perpetuofecerûtamp;faciût.

' Hie quolt;5dicendum cratdemiflaabufu,quofingitur,c(refacrificium,propcccx tis uiuorum amp; mortuorum. Sed extant clariffimoni mrorum fcripta, D, M artininbsp;I,utheti,amp; Philippi Melanthonis,contra cam abominationis impictatem,qu]busnbsp;ilia fatis refellitur.Sane autem, differentia dati Sc accepti, plane expedit earn con-trouerfiam Sc pugnam opinionum de miffa,in quibus difceptatur, num pro facrifi-cio,quod nos offeramus Deo,poffichaberi.In cocna enim Domini( ex quafabricanbsp;nerunt Miffamimpoftores, adplicatilem iftam ad quemuis ufum,ut etiam cupidi-taribus auarorum feruiatamp; bellantium infanis furoribus,amp; his fimihbus aliis negonbsp;tiis prophanis5Cimpiis.) nihil prorfus eft,quod nos Deo offeramus de noftris do-nariiSjfed quod Deus ipfe nobis furâa liberalitate mifericerdiæ fuae offert ac donai^nbsp;Nempe corpus Sc fanguinem unigeniti filii fui,amp; cum hoc remiffionem pecc3ti,atlt;5nbsp;sternam uitam. Si tarnen credimus in eum, quem dedit uidelicet preciû Sc redcp*nbsp;tionem pronoftris peccatis.8: per Sacramentum exhiber nobis in fignu Sc pignus,nbsp;iilius pro nobis uere incarnati amp; traditi in mortem, cum aliter redimi a'peccatoSnbsp;morte non poffemus. Ideo amp;fidem Sc gratiarum adionem, tantorum gratiæ bene-üciorunijin cam ufu i nobis requirit,ut per quae fola contingit nobis reconciliationbsp;cum Deo,peccatiremiffio,iufticiauitaatlt;5æcernafalus. Atucrofacrificii ratio eft,nbsp;aliquid de noftris rebus Deo offerte, non de gratuitisdonis,qu)bus prior occupâtnbsp;nos Deus,ut etiam oblationibus pro peccato mhil fit opus.Quare ualde caed funt,nbsp;nedicam mali amp;impii,qui admoniti de errorc,adhuc opinantur amp; contendûtmif'nbsp;fam pro facriheio rctinendam effc.

Ed nunc feorfim fcribemus,de natura,proprietate amp;ufu Sacramentoru noui teftamenti,fineconfidcrationeillorum,quaEfueiuntuetcristeftaméti.Sunt ergo adpendices Eu3ngeliiSacramenta,baptifmus amp;dominicacocnadn boca

Deoinftituta,ut nobis ptomiffionis Euangeliimemoriâconferucnt,eiufçadmo-neant frequenter,amp;fidem iilius excitent in ncbis,planclt;5 confirment credentes,de CAP»«« placatoipfisDeOjamp;donataüitæamp;falutisæternitate, perGhriftum lefum.Huiusnbsp;enim refpeftu,redc uocantur gratiae fjgna,reae item ea fententia dici peflent, inui-fibilis grattejUifibiles amp; fenfu perceptibiles res Scformae.Non ut fcholaftici theologinbsp;figna gratiæ adpellant, per quae donum gratix amp; uirtutes in hominis cor efficaci-ter,ufu Sacramenti,infundanti»r,ctiam fi nulla ptomiffionis Euangelii fide prxdi-ti.Hoc eft enim Theologis iftis,cfficacia efle Sacramenta, ex opere operato, in ho-, ;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;mine

mine non ponenteôbicem mortalis peccati,amp; agente tarnen fine bono motu in-. tcriore cordis,amp; fine fidein Deum. Gum incredulum effe. Si ignarum promiffiôisnbsp;gratiæjfit craffiffimus obex; qui plane ac protfus indignum efficit hominé dononbsp;gratiæ,remiffionepeccatijufu Sacramentiamp;æterna falute.

ProindecontraiftosPharifaicGSCïroresnotandunîcft,duoinfpiciendaefl*ein Sacramcntis,amp;illorumufu.promifiionem uidelicet,amp;fignum promiffionis.Progt; DaoefTciffnbsp;miffionis autem nomineintelligamus eaomniajquæ in Euangelio funt prædica- Sacrainaitûilnbsp;ta,deucrbiætcrniincarnatione,amp;traditioneeiuspro pcccatis noftris in mortem,nbsp;hcceffaria ad noftramfalutemrfine qua,nec inrelligi figni ufus poffer, nec fignumnbsp;effe Sacramentum.Concurrenteueroadpromiffionéfigno, fiuepronnffionead-hïbita ad figaum,cfficitur Sacramétum: quodeatenus utile eft fumenri, qua tenusnbsp;ille fidem adfert ad promiffionem,amp; ad fignum,promiffiôis teftimoniû ac pignus.

Sicutcnim per promUfionem docemur,deuoluntateamp;gratiaerganos Deirlta fignum,promiffioni annexum amp; adhibitû,eft pignus acnota,quæ teftetut promif'nbsp;fionis gratiam ad illos pcrtinere, qui facramcnto débité ac pic utuntur.Igitur fidcnbsp;«puseft bominijin ufu Sacramentiiut fine qua non poffet non pernitiofus effe. Si'nbsp;cul enim in promiffionc adprehendimus Deum, Chriftam, iufticiam amp; ætcrnaninbsp;uitam,quatenus promittenti credimus:lta ufu fignipromiffionis,cum fides accc'nbsp;dic.Sine fide enim.figni ufus etiam noxius effet, quemadmodum ueibi promiffiôisnbsp;auditus, non adiunôus cum fide.

' nbsp;nbsp;Omnia autem ceftius ac firmius difcimus atij colligimus ad nos pertinere ufu

¦ Sacramenti,quæ funt propiriæSt bonæ uoluntatis crga nos Dei, quam feorfim fo' lius üerbi prædicatione fieri poffet, Nec enim fruftra adhibet Deus promiffioni fig-na,nec potior aut melior eft fignorum ufus,quàm in confirmatione confcictiarû,nbsp; deueritate promi{fionum,fidelitateac dono :n nosgratiac Dei. Sacramçta igitarnbsp;ütrum^ compleâuntur,ut rnclius nos doceant,amp;folidius confirment, promiffio'

îgitur illæ taies notae fenfibus amp; oculis obicâæ,adhibentur promiffioni,ii t eu m ' fe homines applicant ad ufum Sacrament!,confirmentur,promiffionem gratiæ,renbsp;miffioitis pet cati,iuftificationis,amp; uitæ, lalutifqætcrnæ ad fe pcrtinere, fibiq; con'nbsp;' ferriactradi feudonari,modofidem adferantad ufumhuiustàm fanærei. Qui-bus tune fignum gratiæ non inaniter res eftjpræter fpeciem quam ingerit fenfibas,nbsp;¦ aliquidaliudcxfefaciensin cognitionemuenire. Rcuocatenimnobisinmemo-

confirment fidem,Strefurgant à peccato,amp; for tins con traifud deinceps pugnent, Ita ergo hæc duo, nempe promiffio amp; fignum eius, nô negligenter in quolibetnbsp;Sacramento fpedari at«^ aminaduerti debent. Eft autem promiffio fauere Deum,nbsp;Scplacatumeffe,omnibusillis, quiin Chriftum kfuraaedunt,ldcocprecipieos,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;O üii

amp; adprobati coram Deo,amp; haberi loco filiorum Dei,quibus amp; pcccata remittârüf 8c uita æterna donctur» Signi auté hoc proprium cft amp; perpetuû,rcuocare nobw innbsp;memoriam hanc ipfam promiffionem, de qua loquor. Si fignificare atç teftarj cinbsp;ad iUos percinere,qui promilTionis hde ueniancad Sacramentum.

Hisrationibus ceitejSacramentaefîicaciffime confolantur territas peccato con fcicntias,nifi nuUa uis fit promiffionum EuangeliijSc fignorum promiflionum, adnbsp;confolandu peccatores. Scd omnino firmum cft confolationem nobis per Sacia-Con[oÎ4tio menta afFerri,ptimumjquia magnum eft audire,cogncfcereç gratiæ promiflioné,nbsp;tjficdx fgt;eti cuiquicredunt,quomodonon acciperentpacc in corder Deinde^ quia maius eftnbsp;exnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cumadiunfta promiffione priuatim confirmari, de donato gratiæ reg

ttf poiejt, no^reiperfecommuniffimae. Nempe, oîm qui credunt promiffioniamp;ueniuntad Sacramenta.Sic enim a finguïis adplicantur ad u(um,at£5 priuatam poffeffionem.nbsp;Italt;5 refte dicitur,Sacramenta effe inftituta,ut erigant amp; confolentur pauidos animos,triftes atlt;î confternatas confcientias,quas peccatum, Iex,ira Dei amp; metus in-ferni terruic. Quod uero non omnes confolationem reportant ufu 5c memoria S»nbsp;ciamentijidfit quia nondum uere cre diderunt in Chriflum lefum,fedfpeculatiirifnbsp;. cogitationibusfolumcognoucrunt ilium, Siueetiam ne fie quidem cognouerut.nbsp;ViJerintergocum quo pugnent, qui negant, quod figna gratisc,qu3enôcappcilanbsp;mus imitationeueterum Sacramenta,fidemnoftramfulciant,augeant,5Cconfif.-ment. Væ deriforibus iftjs.

Negarinonpotcftjn Sacramento efle Euangelii promilTionem, quæptofecto faluationis fi dem femper requirit a nobis. Ergo credentem in gratiæ promiflâôemnbsp;confolatur^amp;f pacificat eius cohfcientiam,obiato rcmiffionis peccati dono amp; uiRCnbsp;æternaî.Maxime auté munit talem contra quafeun^ tentationes peccati mortiséJnbsp;diabolijpromiffionisfignumScpignus Sacramentumjinquouidehcetjcftteftimonbsp;nium partaî nobis SC donatæ per Chnftum æternaî falutis. A tçut idem per uerbûnbsp;j^romiflionis teftetur Deus, tarnen confirmacius hxc agit, uerboSC fignis, dû imhc-cillitatem fidei noftræ erigat, fulciat Scconfirmée, Aut quis eft, qui docere pofti^nbsp;Deum Sacràmenta nonita ordinafle ad noftram falutem,ut uerbum gratiaet Deinnbsp;de,non effe efficacem in nobis ufu Sacramenti, quatenus per fiduciamgratiæiilisnbsp;utimur,cumfit efficax in illis,qui promiffionigratiæ crcdunt^Ncmo,quifanæmcnbsp;tis eft,hoc poterit affirmare,uiddicet,nunis prodefle ad falutem Sacramenta,cumnbsp;utilis fit 5C neceflaria gratiæ promiflio.Quia nulla in realia eft^aut diuerfa, gratiæ^nbsp;mifTiOjfeu Euangeli per Chriftum,a promiffione cuius admenemur in Sacramen-tis,5c quarum fide ad ufum Sacramenti uenire debemus.Imo una eft atcß cadtm ilia Euangelii,cum hac Sacramcntorum,quiaSacramenta non funtnifiadpen dicesnbsp;Euangelii,5c adplicât ad nos eius ufum,illûlt;5 priuatum ac propriû nobis cfficiût.

Teneamus crgo,non efle Sacramenta, hoc eft,gratiæ figna,nifi quæ uoluntatc amp; iufla Dei adiefta funt ad Euangelii promiflionem.Quare ut uerbo gratiæ fuæ effinbsp;cax cft in nobis Deus,ita Sacramentis,creans in nobis fidem fpiritu fan(So,Scperfi-ciens quæfaciantad confumationem noftræ æternæ falutis.In hune enim modürrtnbsp;eredæ promiflis 5c figno confolationem capiunt 5c robur confeientiæ noftræ,ne innbsp;terroribus peccati,mottis Scdiaboli defpcrent. Atç ut contra uniuerfum fatellitiunbsp;inferorû côfiftere ualeât in die malo,fraudes uinçerc,retincre fidé amp; faluari. Nihd rcnbsp;fertenim,quod hune Sacramenforum frudum non omnes percipiunt, quanquanbsp;îllis utantur.Quia nôomnes uere credunt in Chriftô,imo nec nor ût dû,quid fit credere in Chriftû,aut cur Deus uolucrit nos potiffimû donate Sacramentis, Scgrariænbsp;fignis.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;hä'ß

propi iatorem Chnftum Ihefum. Si enim mitterent nos adlcgcm, non effent Sa-cramentafiuegtati£Efign3,quiaperlegem,paccm confeientiarum non cperaren-tur/edmagisdefperationem. Vtmagisiræfignacffcntjquàm Sacramcta.Ncmd eft enim qui exaftionibus iegis poffit fatiffacere,Ita nemo unquam dignus fieri per-legem ufu Sacramenti,

' Igiturad Euangeliummittuntnos Sacrafnentajamp;adiuftificatôremChriftum, ut nos maximecertos efficiant,atqgfecurosdonatæfaluâtionis per ChriftüUdednbsp;non poffunt non eonfolari efficaciter, eos omnes qui ad Sacîamenta üeniuntjtarinbsp;quam adgrati£Efigna,moti promiffionis Eüange]iifide,cüi qüîfquis credit,àccipitnbsp;iufticiæ amp; æternæ uitæ donationcm.Porro,ad iuftificatoretn Chriftum mittijCfteinbsp;tradi,qüi nos fanguinefuo huit a peccato, amp; poteftaté habet nos faluare a iudicionbsp;acternæmortis.Quodillcquidé pro officio facit,hoc eft,puiificatos a peccato fanguine fuo,faluat a morte omnes quotquot credimusin enm.Etfidem ufu Sacramcnbsp;rorum munie atlt;5confirmat.]nfumma,SacramenforûdifpenfâtioneadphcantuÉnbsp;ad nos omnia quæ funt regni gratiæfaluantis per Chriftum.Debet autem ad ufùmnbsp;Sacramenti accederefides,quærecipi3tilh omnia. Vidclicer,rtmiffionempcCcati,'nbsp;iufticiamSi actetnamuitam, Matthæi ultimo. Qui credideiitamp; baptizatus fuericnbsp;faluus erit. Sic ergo,ut expofitum eft,intelJigi uolumus, Sacramenta tffenbsp;gratis amp; falutis efficaciafigna,quiafuntpromiffionis Euangeliifigna; prouccan-tia noftrd fidé, Idcirco credentibus utilia, amp; fignificatia in gratia effe,eos à «^uibusnbsp;per fidem recipiuntur.Fauet enim Deus h is qui in Chriftû lefum creduntiamp;temit-titcispeccata,donâsfalutem. Et Sacrametoruteftimonio munit iUos, utfirmiusnbsp;credaucrquiapromiffionibus alioquifruftraeffetfignaadderc.Quoniâueroauto- Vndesnbsp;ritas Sacramentorum neceffario eft diuin3,ideo plûra numerari non debenfjÇj innbsp;ftituit Deus.Sicutenimfoluspoteftpromiffionegratia: peccatores tonfolari: Itanbsp;foJtfs fuægratia:illias amp; fauorîs erga nos fignû inftituerc. Qiiorû utro^, hoc eft,tanbsp;ueibo,qfigno,munîmurcôtraterrorespeccatiin confciétia: confirmation éac-cipimuSjdeæternæ uitæ fecuritate. Necaliterintelligi debet,aut poteff pie, quednbsp;de Sacramentis dicicur: effeuidelicet, efficaciagratiæ figna.

Reftatcômentûdifcriminisbaptifmi Ioannisamp; Apoftolorûrut traftatura'So phîftis,de quo hic nonnihil dicendû eft.IIli enim putant baptifma loanis nópro-tifmû pnitcnriæ,in remifliôem peccarorû,qux uidelicet aCcipi debuit,pcr fidem ioAnràs^^'nbsp;iuftifieatoris Chrifti,quanontacuitloânes,indicans populo Chriftum, acdicens, ^^oßolcr^nbsp;Ecce agnus Dei,,qui tollit peccata mûdi. Negare igitur, baptifmaloânis nô pro-fuiffe ad pecati remiffioné,eft gratiæ Sacramentû, idem qüod hodie durât in Ecclenbsp;fia, irriderc,adeolt;5 uerbû Euâgelii,quoddocuit,^cgareutilefuiffead pcccati rernif ' -fioné.Denicgamp;pccnitcntiâ,quadocuitaffirmârenôaliudfu!ffe,ç(hypocrifeosautnbsp;defperationis do!Srinâ.SedIoanesucredocuitpnitenciâ,ueros tcrroresincutiésnbsp;pcccatoribus,prædicatiôc legis, amp; peccatoresrurfusueracitercôfolatus eft Euan-geJü pronnffione, at^ exliibens illis fignum gratis baptiûnû. Deni^ à iuftificatis*

Êàe,»3e»0S4Cidignos pxmjt^ntixfrufl-'jsiequifiuit, cuius piædicatfcisamp;itnaad^ feue mimai ia E£:ideûad£fea.Nlt;caliâamp;curi/unt Apolloli, nempejuccantaadnbsp;plt;rjni£lt;nxiâ,qLdM)shaptamp;iâ pxædicaumit. Necalüs protnittebant pcccatiic^nbsp;midioaem,tiec; piopxa;aliud,quâ £dem in iuâiâcatoré Ch tjftiinxQuos pedka donbsp;cueanotopaatn daie^ut ranquâ hlü dikâi Dd^a quo in gtatiâûlutis itxfpri (fTct,nbsp;fiudioancndanohs aitxamp;ixMiofuopaum præcellercnt.

Idfmctgo pTodusfuit loânis bap£ifnius,quidl Apoftolorûjquf nuncin Cede fiajctioemus^Quemadmodû doärinaeiatio^utiiß^ lt;adcinfuff,nccuaiiaxeabe4nbsp;qidquâ hoemnpoK debec.Q]âquâ fitei pocuit,6^ procul dubio faâirai câ^ut iirepnbsp;fait aliquis ahufus in bapôûnû^quc praedxauit Ioâncs,u idelicet^apudcoSjqu] phanbsp;îifjica impietatcloannts baptiÉmaictinuerût, fdei inChiifiutnignari, aut répugnantes, ficut hoc tcporeinbaptiûiîû Apollolorû.Atnosdeuero,redJOamp;ga»ia-1U3 illius ulu lo«guànur,qui non poiu it phaxifaicæjonon is eflê,fed eiufdew gratiac,nbsp;cuiiîS£ÛApoâoîarû.Qÿodfionînino^fcrimenquaeritur,Ioânesrationcmhabuitnbsp;aenturi poflfe Cfariftiamp;glorifeandi,in quépofiq uenit amp;gloiifica£us eft baptiza-uerunt A pcâoh. A t^ad hûc wodû durât illud aquib lauacruffijuf^ ad tnûdi hné,nbsp;quod minifleiio loânis piinwm cepii prowulgarL Difcrimen ualde exiguû cft, uCnbsp;ucibihuangdiiquod docuitloânes,prxcoatçpra:curfüxucnturi Chjifli,cuco,nbsp;quod pofi gloiificatü Ciirjflû,amp; iam J egnâtem, praedicamus.

Ergobaptirmus quidéwiniftaio Iqânis inftitutus eft. non tarnen,fine pfcuîiari wandatoDd.Si£u£teftatuiilIud,Lu£.5.Faäum eftuerbum Domini,fupei Joâncmnbsp;ZachaiLehïium in deferto,amp; uenjt in omnem regioné JordaniSjprædicans bapetf-mû pocnjtétiæ in lemiflloncm peccatorûHoc nomine fignificat ipfe quo^ Chiif-tus,b^q)tiamp;îiiJoânisècadofuifle^athii,bcceft,autoiitatcÂuoluntateat(5man-dato Dditxadicö.Quiquoniodo non pntuiffèifjgnif cationé amp; tcftimcniûgratiecnbsp;habuÛjèr'Aiut hypocricaiûablutio fuiflèrQuéetiâpofteacôfiimauit Cluiflusluanbsp;autoritate,exempio at^9 edifto: utreâûiet pie ac lure inftitutû amp; pracdicarû a Icane.nbsp;neaitenim,amp;baptizatusell ab eo,in lordanisfiuenre,lta fanflifxans lilumnobiSjUrnbsp;iudæisdrcunJcifionEjCum ipfecircûcidcrctur. Simulteftificansfe umufi^ populinbsp;feruacorem efleÿSe ciedentiuincircûcifionc,amp; fidebapti zatorû. PoAremo diligenanbsp;tiirin»'ehnnauitilJü,quando Apoftolis edixit, urprædicarenttototefiaManojhcnbsp;E'uai^eiw^bapttzatent omnes gentes, nomine Patrisamp;Filiiamp; Spiritus Sanfli,nbsp;daxanimirüÄoertiffimaßgnificaocnc propitiæ uoluntatis amp; gratiae Dei,in oefinbsp;quipromiflioiitó f uangciii fdebaptizantur,. Dei inquam, qui eft pater, amp; fiJius,Änbsp;fpiritus fanöus,Cre^or cmnium,amp; redemptot mûdi,amp; fanâificator elcdorn.

Sic igitiur baptizari, e ft adop tat i in hlios gratiæ amp; hærcdcs æ te mæ uirae, qui fu-ïnusnatura peccatioresamp;iraEfihi amp;xtcrnædamnatiôis.Fitautem ilia adoptießnc AÄlpiSirtsiir oinnjbiîsiuftictisnôftriSjper folâ gratuitainamp;munificétiffimâ Euangdii premiftionbsp;iar-cffiôHme. nem^ropter Chriftû Quapropter ftdes adferri in earn piomifiioncm dtbet,ab hisnbsp;quifuamp;ipiunt baptiûnû, quæ creatur quidem in eordibusnoftris uirtute fpiritusnbsp;fâai.EîsGc quade Paulusfcribic,nos uidelicetfaluari,non ex operibus noftræ iufticieenbsp;fed fecundiâ miiexteordiâ Dei,per Jauacrû regcnerationiSjamp;ienouatiois fpûs Candi.

Porao Sacranictum cocnæ'eft ab ipfotnet Chrifto inftitutû. Necenimquifquâ aims po®uîffethocinftituere: nifi ipfe æternus pontifex 8i mediator nefter,q femetnbsp;ipûjmMadituïuserathoftiâamp;uiâànâ pronoftris petcatis:amp; in fignû amp; pignushu-lustaaiiEljßßjeficentixdonaturusinSacramecofuü corpus amp; fuûfanguinem.Eft aunbsp;rfim inrfFajhiiK temerigs Papiftarû, quihiuus Saexamenti uCtm nen icliqueruntnbsp;libextua»

libetü aut integrü Éccîefiæ.-ffd cettis cdiftis cornpcUfic laicos ad eius ufutn,que m eciâmutilauerunt.Qaialaicis iubenttantö altcrafpeciem Sacramcn d3ri:amp; fignâ^nbsp;ter call cis ufumillis adimûcacrapiût, contra ediftü amp;uoluntaté Chrifti: quifeS^nbsp;omniafua,omnibusqui creduntincumofFert amp;donac.Eftautéincahc;spornu'nbsp;cula certa fignificatio neceffariæ traditióislefu ChriftLpro peccatis noftiis inmor-tcm.Namcorppris adpellatiofignificat ueram incarnationé filii Dei,Quiigiturnbsp;fraudant Ecclefiâ calicis ufu,uidentur fruftu redemptionis illa uelie fraudare. Namnbsp;quorfumprodeffcttibijfi incarnatus filius Dei, nunquatradituseflet pro peccatisnbsp;noftris in mortem fScd fi bencficio redemptionis laicos utipermittutjCur igitur fig-fto illius redemptionis fpoliant ati^ priüant illosf Hare dico^ut intelligaSjin ho cfanbsp;cinorePapiftarû,effenôobfcurâfignificationé oppielTi EuangeliiinEccIefiaj pernbsp;hypocritas amp; impios tyranos,per nouiffimü in Etclefia occidentis Antichriftu.

Haecfunthorribilia auditUjamp; tarnen in Papiftarfi Ecclefia pioreflefaflis defem duntur.Scd oportuit hæcfcandala uenire Se abominatiofté A ntichrifti regnare Scnbsp;graflari in Ecclefia,in poena incredulitatis, amp; contemptus Dei, hoim cprcborri,qnbsp;fuas aures à ueritateauertunt. Væ autem iftis iftorö fcandaloró autoribus amp; defenfotnbsp;libus.Detautem Deus amp; Pater Domininoftri lefu Chrifti,utabimpofturiSxipfogt;nbsp;rum,laqueis,crudelitate amp; perditionibus, penitusliberemur.Non funtautem nt-fi duo Sacraméta, nouo teftaméto inftituta,quibus Deus uoluit teftari,de füa erganbsp;nosuoluntate,Sc promiffiones Euangelii nobis conferre, baptifmus amp; dcminicanbsp;coena.Nam abfolurio,eftipfa Euangdii promiffio,etiâ priuata illa,de qua quidfennbsp;tiä dixi libre fecundo. Quid autem de aliis, qux Sacramentoiû numero habenturnbsp;Oporteat fentire,dixi capite fuperiore. Sunt enim ritus humanitus inuenti, cenfir-matioamp;extremaunftio. Etordo,eftelcaio docentiuminEcclefia. PoehitctiaatPnbsp;té,eftnçccffariae obedientiæSc emendationis noftrae uitæ. Matrimonium deniqs p-tinet adhanccorporalem uitâ,6c nihilhabetnegotiiinregno Chnfti.Sacramenta dw,nbsp;autem fimul eum uerbo promiffionisfacere debent ad regnû Chrifti ampliandâ.nbsp;His ergo duobus fignis,quæ dixi, uidelicet baptifmo amp; coena cof pons amp; fanguinisnbsp;Chrifti,uoluit Deus fingulis noftri5,ueluti in finû,præcipuo gratiæ donc, bçnef ciânbsp;ledéptiôis SC xternæ falutis.de ponere. Et baptifmus quidé eft recôciliatiôis amp; iuftînbsp;ficatiéis fignum. A bluit enim pftâ SCregnerat nos in filios Dei. Fit aUté illa adoptionbsp;Sciuftificationoftri, pergratuirammifericordiâ Dei, remiffionem peccati Sc oîmnbsp;delidorû noftrorû, propter Chriftû, Dei filium, incarnatû, traditû Si paffum prônbsp;.noftris peccatis.Cuius beneficii,praeterbaptifmû,alteru fignum SCtcftitticniûhagt;nbsp;bemuSjipfum uidelicet corporis 6c fanguinis Chrifti Sacramétutn.

Nec caffaturjuel euacuatut illa noftri p gratiâ adoptio, quæ contingit nobis îti baptifmo. Ideo neijopushabemus Chriftiani iteratiôc baptifmi, népe,qui fempernbsp;ddmonet nos receptionis in gratia Sc fignificat filios Dei effe. Semel enim t eucc atînbsp;SC recepti in gratiâ,at^ in filios Dei adopt3ri,pcrpetuo manemus qued faâi fumusnbsp;ütiij filii Dei,Sc uitæ ætcrnæ hæredes,modo fidem retineamus. Cætcrû euchanftiænbsp;Sacramentum iteratur.Habet enim exercitiû gratiarum afticnis in renatis, 6lt; fulcifnbsp;atlt;5 firmatfuo ufu bapti2atos,ne qui forte lapfi funt poft adeptam recôciliationemsnbsp;( Quodfit fæpc, imoeft quotidianu, inhac tantaimbecillitate noftræ carnis, )ex-iftiment illo cafuSc ruina inpdm irritamfaflâ efleadoptionem,acdefperéc. Ideonbsp;ut durare debuit Euangelii prædicatio in Ecclcfia,de Chrifto incarnate amp; paffe,pinbsp;redemptione noftri à peccato Sc morte, non folum ut eius promiffionc alii inuité-tur ad fidem,uetum etiâ ut hi qui crediderunt dco in fide retineantur. Ita Deus

qucntaria ncbis uoluit Sacramcntu corporis amp; fanguinis filii fui,ütrif(^ ïh firttiioic confolationeiTJjtam illis qui ftantjquam qui lapfi funt, ut itcrö erigantur.

Baptifmus ita^nofter,quo femelabluti fumus amp;reccpti in gratiâ/ft nobis perpétua teftimoniuni amp; fignum faâæ reconciliationis, 8i donatx falutis aetcrnae. A C uerodominicâcna teftatutjiUam innosgratiam^caflariaut innihilû rcdigi,nonnbsp;^pofîe.Sicigiturexiftimabis, quifquisesbaptisatus, teeflefilium, ncçpofîehancnbsp;tantam gratiam ullius ici iniuria amittere,etiam fi forte lapfus fis in aliqua uicia amp;nbsp;pcccata, tu modo fidem retincas, dolcns ex anirno de admiflb, Sc uctc refurgcns 2nbsp;pcccatOjiterum^ hac emendationetui ad Deum conuertaris.Nunquâenim defc-ret nos aduocatus nofter, amp; propitiator æternus, Chriftuslefus.loan i.Quod etiânbsp;teftatur,quotidianailla donatione fui, quæ fit ineuchariftiæ Sacramcto,nec repel-U a'fe, nifi qui femetipfos excludunt, per incredulitatem amp; defperationem.

In fumma.Sacramentorû eft conferuarc nobis Euangelü memoriâ,amp; fignificare atlt;5 teftari Promiffionem Euangelü noftram efle, pacé operari in animis ncftris Snbsp;fecuritatem æternæ uitæ.Nam quia Sacramentafunt adpendices Euangelü, idconbsp;neceflecftjUteundem cffeâum habeantcû Euangclio.qui eß ccnftrmationis ani-morum noftrorum,ut nihil hæfi tante fiderecipiamus,nos Deifilios amp; uitxaterna:nbsp;hæredes efle,propter Chnftû.Quæ eft quidem uis, operatio Se effedus fpiritus Dcînbsp;,in nobis.fed per Euangelium fieSacraméta. Hinc Paulus Euangclio tribuit,quodnbsp;fit potentia Dei,quæ faluosfaciat ciedentes.Iam Euangelto addita funt,non legi,nbsp;Sacramenta.nelt;5 uero ,ut fint tantum profeffionis netæ,fed fimul figna gratite SCnbsp;teftimonia remiffîonis peccati 6e uitæ æternæ,in omnibus qui Euangelio credunt,nbsp;quod fitmilfimis probationibus haftenus oftendtldeo imbecillts,6e tcnitas peccanbsp;to,Se horrore mords confciédaSjfukiunt, confolantut ac muniunt,fpe remiffiorüsnbsp;peccati, iufticiæ 8eærernæ uitæ.

Proinde idem faluationis effedus tribui debet, Euangelioamp; Sacramentîs. Nâ Euangelio faluamur,xcitata in nobis illius f de,per fpintum fandum,amp; confirma'nbsp;ta Sacramentis.Hæc funt enim duo illa,adminiftraticnis externæ in Ecclfcfia,pro'nbsp;miffio inquam Euangelü amp; Sacramcnta, per quæ ilia rcmittit peccata, iuftificarSCnbsp;, faluat peccatoresjtanquam miniftra.Eo namq; ordinataiunt a' .9eo, ut per quæ ipnbsp;Je efficax eft m nobis.fuæ gratis fidem excitarc, 6e excitatam exercere Se confirmare.nbsp;Hune autem pium Euangelü 6e Sacramentorum ufum, comitatur fimul confefsîonbsp;gra tiæ 6e gloriæ Dei,5e redemptoris lefu Ch rifti .Item, i nuccatio,laus 6e gratiarumnbsp;adio. A deoqj totius uitæ noftræ nouatio,feu poenitentiæ ftudium, de quoegi in hocnbsp;totofcripto,qucd^ eftobfequiinoftri,gtati6e accepticoram DeOjperChrifiuinnbsp;Jefum,in his qui Euangelio gratiæ credunt.

Ha denus in genere fcripfi de Sacramentis,quæ cum duo habcant,proraiflio' nem uidelicet gratiæ,amp; eius promiffionis fignum 6e pignus in eos qui Sacra-mentis pie utuntur,omnino firmum eft,quod docui,S3cramétis falutem nonbsp;ftram adiuuari 8e perfici, quæ impetrata eft nobis fanguine Chrifti. Excitant cnimnbsp;8econfirmant fidem per promiffionem remifficnis peccati 6e uitææternæjquat innbsp;illis eft.deinde,per fignum promiffionis,quod teftatur fauere Deum,6e habere eosnbsp;Jeco filiorumfuorum 8e hæredum æternæ uitæ,qui in Chriftum lefum credût. Etcnbsp;nim promiffio Euangelü idco fada eft,ut ea faluemur, rcquirens fidem, 6e fignis ilianbsp;exercensat^confirmansjneambigamusfcorfiminnostranffundijutitadicâjquænbsp;^oqui per promiffionis ueibum in omnes fparguntur. Y erum hæc quæ dix i in genbsp;nere de

nerc de Sacramemîs, libet etiam feorfim intueri amp; expenderejn baptîfmi amp; domî riieæ cnærationibus: quo fint magislucida,amp;fiimaGinnibus,quae dcufufigno*nbsp;lumnoffeieferr.

Paulus igitur adpeflat baptiftnum regenerationis lauacrö; ad Tit .5. Baptifmo enim adopramurin filios Dei : quatenus baptizati cicdimus Euangelio. luxtail-lud.Qui crediderit,5i bapnzatus fuerit/aluus eritSic ergo amp; iuftificationis fignû eftnbsp;amp; teftimonium baptifmus; quæ fit remiflione peccatijfine omnibus iufticiis no ftris,nbsp;fi tarnen Euangelio credimus.Nam idcirco adoptamur^ut per remiffioncm pcccanbsp;ti,pror(usgratuitamjfimus filii Dei iuftijSuitx aetetnæ hærcdes^propter Chtiftumnbsp;DomiMunijiuftificatoremamp;feruatotem noftrumjantea filii itæamp; mortis. Quan-quam illo lauacro regenerationis loti,etiam opus habeant renouatione cordium,nbsp;quæ fit fpiritu fando; quod non modo Paulus teftatur, loco quern paulo ante cita-ui. Tit.j. Verum etiam Petrus,aa.i. Poenitentiam agite, amp; baptizetur unufquifquenbsp;ueftrum in nominelefu Chrifti,in remiffionem peccatorum;amp; accipietis donumnbsp;fpiritus fanfti.Pocnitentiam ante omnia tequirit: quia Deus nulii poteftfauere,cuinbsp;non dolet,quod impie, nequiter amp; federate admifit,amp; qui iudiciis Dei nihil terre-tur;deni(5,quinon totus eft,in propofito melioris uitæ. Etiam fi propter aliudfalnbsp;uum faciat peccatorem,nempe,propter Chrißum,fi in ipfum credat.Non enim alinbsp;ud nomen eftfub codo datum hominibus, per quodoporteat nos faluosfieri-Idciinbsp;co amp; remiffionem peccatorum accipiunt, foli qui in nomine lefu Chrifti baptizan-tur,quod fecundum eftin contione Petri. Poftrcmum,de donatione fpiritus fannbsp;di agit Perrus,quæ uera in Chriftü fide baptizatis contingit,amp; efficit clamare, ccr-ta fignificationefiliationis,abbapatcr3amp; in ftudio melioris uitæprof.cere,

Igiturper promiffionem Euangdii offertur nobis reconciliatioamp;aetet na falus, quam nos per fidem ad prehendere debemus.Quc d ut maiorefiducia cofnbsp;dis,amp; alacritate fecuritatis faciamus, additus eft p rimum ad promiffionem baptif-mus,regenJrationis fignum.N am Deus,cum baptizamur,teftatur fe nos in gratianbsp;lecipere,Euangdii promiffionem ad nos pertinere, adprobarc fidem noftra, atlt;5nbsp;illud Ecclefiæ fadum,quo per baptifmum in populum ac coctum filiorum Dei infenbsp;rimur.ln hoc enim propofuit hoc fignum, amp; prædicari fecit fuie gratisc Euangcli-um,in Ecclefia.Mar.ult.Prædicate euangdiû omni creaturæ,qui creidderit amp; bapnbsp;tizatusfueritfaluuserit.Hocenim eft remittere peccata Ecclefiæ faflo,uxta illudnbsp;Chrifti,Ioan.zo. Quorum remiferitis peccata remittuntur eis.EccIcfia enim aliternbsp;nullis poteft remittere pcccata,qudm per prædicationem promii fienis Euangdii,nbsp;amp; per Sacramétorum adminiftrationem.Quorum utro«^ teftatur uidclicet,remit-ti p cccata,bis qui in Chriftum lefum credunt, Quare firmiffimam cenfolationemnbsp;adfctt,omnibus quosabfoluit, promiffiene remiffionis pcccati, propterfidem innbsp;Chriftum, quos etia munit potentiifimeper Salt; ramcta,contra quofcun^ terroresnbsp;pdï, inferorö,amp; æternæ mortis. V t cum per donü baptifmi,teftatur Dei filios effe.

Non igitur eft iuftificati o, baptifmus, fed iuftificationis fignum amp; pignus. Neqj cótingit nobis iuftificatio in baptifmo,quia aqua eius abluimur,fed quia abluti erenbsp;dimus perpromiffionem EuangdiiinChriftû.Etquianullaaîiafpe uenimusadnbsp;b3ptifmum,qua reconciliationis cum Deo amp; uiræ æternæ per Chriftum'Idcirco ilnbsp;le, qui dicit, Exurgeamp;baptizareamp;ablucpeccat.i tua,inuocans nome Domini,n6nbsp;baptifmum fimplicitcr,fed amp; fidem in Chriftum requirit.Oftendens baptifmum effe efficacem ad ablutioncdeliftorum amp; remiffionispecc3ti,qui per fidem in Chriftânbsp;fufcipiatur.Neç enim riteinuocant nomé Dcmini,nifi qui fiducia remiffionis pdî,nbsp;per Chriftum,dicunt.Deus propitius efto mihi peccatoii. Claret Ita^ ex his,quo-

modobaptifmus fît rcgcnerationis lauacrum, quia cft adoptionis amp;iuftificationîS fignum amp; pignuSjhis qui in Chriftum lefum ctedunt.ldco teftatui fdios Dei eCfcjSCnbsp;uitæætcrnæ hæredes. Hue facit iJIudPaulijGaJ.j. omncscnirnuosfilii Deieftis,nbsp;per fidem,quæeft per Chriftum lefum.Quicunqg cnim per Chriftum lefum baptgt;nbsp;zati eftis,Chriftum induiftis.Quem ufuni baptifmi Si Petrus docet,i .Pet.j. Ybi teC'nbsp;tatur nos faluari baptifmOjquo non fordes carnis deponantur,fed confciétia bencnbsp;refpondeatapud Deum,per refutreâionem lefu Chrifti a'mortuis.Quieft ad dextenbsp;ram Dei,deglutiens mortem,ut uitae æternæ hæredes efficeremur.Nimirum credénbsp;tes in eum,quitraditus eft in mortem Si glorificatus refurreflione,amp; regno ad dex-teram Dei in clis donatus,pro faluandis nobis a' peccato amp; æternamorte.

Tantam igitur confertgratiam baptifmus, ilhs qui mifericordiæ Dei per Chriftum lefum credunt. £os cnim abluit â peccato,3tlt;5 ideo efhcit^ut confeientiæ ipfo rumbene refpondeant apud Deum,propter fiduciam remiffionis peccati, iufticiaenbsp;amp; æternæ uitæ:quaepromeruit nobis Chriftus,perfuam refurreftionem a'morte. Sinbsp;C netregnum in clis,quo£redentes in eum eftglonficarurus. At^ hæc eftconfcigt;nbsp;cntiæiliabonæfirmitas apud Deum, de quaadKom y.Paulusfcnbit.Iuftificatiigînbsp;turexfide,pacemhabcmus3dDeum,per Domina noftrum lefum Chriftum. Pernbsp;quemamp;acceflum habemus, perfidem in gratia iftam in quaftamus,amp;gloriamuïnbsp;infpegloriæ filiorum Dei.

Non igitur inefncax lotio eft baptifmus.Qui pefTet enim nô beatos cfficere,eo« qui credunt,cum Dei mandatum habeat,amp; gratiæ promiffîoncm,amp; eft uerbum uinbsp;tx in illo^Igitur amp; fignum eft,conferuans nobiS promiffîonis Euangelii memoriâ,nbsp;illam^ piropagans adomnem Chnftianorum pofteritatem, amp;pignus confirmaracnbsp;promiffîoniSjin eos qui lUi credunt.Teftatur enim liberates elTe a peccato amp; a'moinbsp;te xterna.effeitem populum amp; filios Dei, amp; uitx xternx hæredes. NontribuimuXnbsp;uim magicam Sacramentis, in morcm nugacium fophiftaje,qui fingunt hominetnbsp;ufuSacramcntoWjin noue teftamento, ex opereeperato confequi gratiamancrenbsp;mcntauirtutum,remiffiôem peccari,iufticiam attçætcrnamuitam. Sed dccemus,nbsp;promiffîonis Euangelii efle cerra Si infallibilia figna, quæ exerceant noftram fidé,nbsp;ßfignificentat^ teftentur gratiæ promiifîonem ad nos pertinere. Itaenim confit'nbsp;mantnos,de donata gracia remiffionis peccati amp; uitæ xternæper Chriftû.QS®nbsp;doârinatam eftcerta,uerax,(clidaamp;firma,ut«.nlt;minc omniûaduetfaiiop: Euan-geliiamp; Chrifti poffîcconuelli.

Cxterum mandatum debaptizandis chriftianis,hoc eft, inferedis in Ecclefiatn filiorum Dei, omniû gentiû populis,baptifmo aqux, extat primo Math.iS. in hxcnbsp;uerba. Data eft mihi omnispoteftasinc(xloamp; in terra. Euntes ergo doccteomnesnbsp;genteSjbaptizantcs eos,in nomine patris Si filii amp; fpiritus fanâi,dccentes cos feruanbsp;reomnia quæcuntÿ mandaui uobis. Hoc ernmandatû dcditjUiftor peccati Amortis, Rexamp; Deus clorum,ipfe Dominus Seferuatornofter lefus Chriftus. Porronbsp;doârina,dequa prxcepitChriftus,amp;cui annexa funt Sacramenta, non cftquamnbsp;Euangelii promiffîo,confirmas nos,de rcmiffîone peccati Si uita xterna,quatcnusnbsp;credimus in Chriftum. Quamgratuitam effe, hoceft, fine conditione iufticiarutnnbsp;noftrarum donari., teftantur omniû prxcipue,r«mucteris quàm noui teftamentinbsp;Sacraméta.Quid eft enim in Sacrameto, quod nos Deo ofïeramus^promifiiofatilnbsp;la reftatur Deus,fe nobis gratisignofeere, amp; gratis pró populo fuo amp; filiis Dei habenbsp;re, Signum promiffionistfed quomodo fignum aliud teftari po(rer,quam de hcc ipnbsp;fo, quod pergratuitâ promiffionéoffertur,êf ruiusfides exigitur « nobis,Hocft,rcnbsp;pùffi pcccati,amp; don ata: nobis uitæ xtermc.Quod ego ad tedium uflt;jamp; morofitatcnbsp;in hoc

LIBER T ER T I VS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i«

in hoc fcripto de Sacram'tis,inculco,fcd propcer impios dodores, prophanatores SaciaiiKncoruin ,ueteresamp;: nouos. Quorum lUi fingunt Sacramciica uirtute opcriSnbsp;operaciefricaciacfferhiuero negantteftimoniaefleuolüratis DeiSJ iuftificationis;nbsp;Nec tribdunc cis,nifi profeffionis figniHcanonem.*at(j adeo ailegoricam fignifica-'nbsp;tionennioftrænouitatiS.QuætametfifpeâandafintihSacramétis; tame ille prinnbsp;cipahor ufus,debetomniö potiffimum prædicariin Ecclefia, quo doceatur,efleuo'nbsp;luntatis Deiamp;iuftificationis teftimoniaamp;figna.

Nam quia Chriftus præcipit nos baptizan nomine patns,amp; filii Si fpiritus fan i3i: quafronte audent quidam afnrmarejnullam effe diuinae uolunratis fignificationbsp;nem,amp; nulIumgratiæteftimoniuminbaptifmoj'An nonhoc Dei nominebaptizanbsp;xi,eft recipiin numin!sfauorem,graciam, amp; benediftionemt Deinde,an non tefta-tut hoc Ghrifti mandatum,his qui baptizantur fide promiffionis Euangelii,remitnbsp;tl peccara,permifericordiam Dei,propter Chriftum, propitiatorem amp; fatiffaäorcnbsp;pro noftris peccatisrDenicg,recipieos itain grariam Dei,utàfpiritu fanfto guberné'nbsp;tui,amp;cuftodiantura peccato, doneeexutocorporepeccati, amp; depofitomcrtalitanbsp;tis onere,failli fiantj^ perpetuo régnent cum ChriftorErgo fatisflicirer ordimurnbsp;in bapcifmo Chriftianifmum; quia eftinillocertumfignumfauoris,beneuolen-tiæamp;præfentiffimiauxiliiDeipatriSjamp;filiiamp;fpiritusfanâi. Aedurat illabaptiiminbsp;fignificarioamp;reSjLugratiæ teftimoniumin baptiz3ris,peromncmuitam eorum;nbsp;hoc eft,fidelium. Incredulis enim nihi! prodcft,etiam fi baptizentur. Semper nutenbsp;requirita nobis Dcus,monitorio illo baptifmi, nc dubicemusnos iii gratia filiorünbsp;eire.amp;inea beatirudinis certicudine,qua nos Deus parer,filius,amp;ipir;tus fanflus,denbsp;fendic,procegir,gubcrnatat«5^ propugnat.-ut etiam fi quo cafu lapfifuerinms in pecnbsp;catum 5i tranfgreffiones, tarnen ex gracia, in qua fumus per fidem, cadere nequea-musamodo fidem recineamus. Hæc eft maior focliciras, quam fuit primi hominisnbsp;in paradifo. Adæ.n.femel 13pfo,non erat integrum reuertirquin prius aeternis malenbsp;didionibus obrueretur ac perderetur,ipfe amp; omnis pofteritas cum eo, Sed reparatisnbsp;beneficio gratiæ per ChrifturM,ignofcuntur omnium peccata amp; delida,etiam fi quanbsp;carnis imbeciilitatc, quodfitfæpe, denuolabantur.Modo reuertanturamp;redeantnbsp;inui3m,hoceft,deliftorum pocnitentiamagantamp;retineant fidem.

, Liquetigituradquidproficbaptizariamp;lauacroinoregenerationistingi,nimp rum ad peccati noftri amp; delidorum omniüablutionc. In qua eftadoptionoftri innbsp;gratiamfiliorum Dei, quamfequituræternæuitæhæredicas. Quaeres ampliffimæ,nbsp;fupra qua'm dici poteft,funt maiores,amp; excedunt lógiffime caprum rat:onis,ofFerûnbsp;tur au rem nobis, per Euafigelii promilfione, Siilliusfignumac pignus baprifmö,nbsp;quo fidemnoftram exer^eamusamp;confirmemus.Ethucfacitillud Chrifti, Mareiquot;nbsp;uît,Prædicate Euangeliû omni creaturæ, qui crediderit Si baptizatus fuent faluusnbsp;erir.Cæteii' allegoria baptifmi exponitur à ?aulo ad Rom. 6. Debet enim quibapgt;nbsp;tizarifuntcôtinuomoricarneamp;fpirituuiuificari,att]?ficprofcffioni uitæChriftiâaenbsp;xefpondere,amp; probarequoduerecrediderintin Deum per Chriftum îefum.Con^nbsp;fepùlti enim fumus cum Chrift:o,uc Pauli uerbisurar,per bapcifmum in mortem,utnbsp;quemadmodum ilk furrexit àmortuis,per gloriam partis,ita amp; nosin nouitateui- 'nbsp;tæ ambuIemus.Scd hoc nouitatis noftræ inftitutum,amp; ftudium, alius baptifmi ef-fediis eft,longe infra ilium,quo Dei teftimoniocertific3mur,conferri nobis peccatinbsp;rcmiffioncm,iufticiam atqj a?tcrnam uitam per Chriftum. A c debet fequi confola*'nbsp;Eioncfideiillanouitas,tanquâiufticiæ fideifruâus,quiain quibus deeftmorcifica^'nbsp;Éionis Si uiuificationisftudiumjnec fignificationi baptifmi, nec Chriftianæ uicxla'/nbsp;àffaciunr,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. ,

Ifcepatur hoe tempore amp; de infantium baptifmo propter impies anabaptî-ftas: à quitus illeimprobatur,amp;multis aliis in rebus ueritas ueibiDeicorrâ pitur, amp; pax Ecclefiæ hornbiliter turbatur.Dicam igitur ego quo^, pet oc-cafionem, nonnihil de infantium baptifmozqucmEctkfiaadprobat, Äreflepronbsp;pioamp;neceffario défendit. At^uthincordiarjprimum fatiffaat mihi ille ueterisnbsp;tcclefix confenfuSjConfuetudo Si exemplum,quo,ut dixi, ille baptifmus probatur,nbsp;defenditur,amp; retinetur. Nec enim poteft uUis iuftis aut hrmis ratiôibus doceri, hocnbsp;ciusfaâumeffcimprobandum.tanquam uanû,noxium Si uerbo Dei contrarium.nbsp;Sed funt plurimæ ptobabiles amp; firmæ ratiôcs,quae declarantjhoc Ecclefiæ fadutr«,nbsp;qao cenfuitinfantulos amp;iubctinferere Chrifto,arqg incorporari per baptifmum,efnbsp;fe piû,redum Si necclTariû. De quibus nuper fcripfit fanftiffime,uir clariffimus Phi-lippus Melanchon; a'cuius iudicio amp; fententiajhomines prudétes amp; pii nô poiTuntnbsp;»ariarc.Quiaeft teftimôio fcripturæroborata:utrefelli,amp; improbari lure nequeat.nbsp;Nam primum.ut ab illius rationibus ordiar,cettum eft regnum Dei amp; promiffionbsp;nem Euangelii etiam ad pueros pertincre,iuxta illud Mar .10. Sinite pueros uenirenbsp;ad me,amp; ne prohibueritis eos. Talium eft enim regnum ccclorum. Item Matth ,18.nbsp;Videce,necontemnatisunum exhis pufillis. Dico enim uobiSjtpangelieorumnbsp;in cocliSjfemper uident faciem patris mei, qui in clls eft. Venit enim ftlius hominis falu are quod perierat. V enit igitur, ipfos quo^ paruulos faluare, amp;rcgno glo-liæ fuæ donate, quorum tarnen pcccatum maneret,nifi Chrifto per baptifmuinfenbsp;rerentur. Sed ut anabaptiftæ hoc argumentum Si probationem cludant,negatpecnbsp;catum originis,amp; putant de infantibus nihil pronunciandumtfle ab Ecclefia.i^inbsp;hoc quo^ figno cognofeendi funt,amp; æftimandi quo fpiritu agantur.Conftat eniinnbsp;teftimonio Pauii,quod natura filii iræ fumus.ideo protinus nati indigemus feruatonbsp;te Chrifto. Nec ille faluat,nifi peccatores,nec quifquam fine eo poteft faluus fieri,«nbsp;peccato amp; æternamorte Sed anabaptiftarum dogmata,eo inclinant,utfcruatotcnbsp;Clwifto tandem penitus exclufo, ludaicæ Si Turcarumopiniones,deiufticiaamp;faJ-uatione,régnent in mundoiuttj poftremum nemo ueniat ad baptifmum,quem uinbsp;deîicctirridentanabaptiftaenôrecipientes, teftimoniumuoluntatis Deiergaaosnbsp;inillo effe. Sed habere tantum allegoricam fignificationem noftræ ncuitatis.quasnbsp;aulla ab ipfis docetur,nifi pharifaxarum opinionû,de iufticia noftrorum operii.

Qtiia igiturfirmû eft,prædiftis tcftimoniis,rcgnû Dei Si promiffioné Eua'gehi, etiâ ad pueros pertinere,fequitut iureamp; ncceflario baptiaari infantes ab Ecclefia.nbsp;Quia necefte eft illos inferi in Ecclefiam, ut participes regni gratix Si promiffionânbsp;eius efriciantur. E t cur negemus illis gratiæ teftimoniû,quibus faluationé offert atnbsp;^tribuit Chriftus£lmôquæhæcaudaciaamp;impictaseft,ncgareparuulis,quodcânbsp;adimis,priuas illos regno gratiæ St falutîs mifi enim Chrifto incorporétur,nô potenbsp;lunt faluan.Non enim remiffio peccati Si falus illis contingit extra Ecclefiam, ubinbsp;non eft Chriftus,necuerbum Dei, nec gratiæ Sacramcca.Népc, quæ hoc nominenbsp;conuocatur,quod extra earn,in qua Chhftus régnât,amp; uerbo atij Sacramctis,cffi-cacibus fpiritu fando,fuis adeft,nullam fperare licet falutem.

Necg uero refert q» paruuli infantcs,nô audiût neij difcûr,mcre noftro,ucrbu Dd. Quianô ideo nôefricax eft in illis fpûs fandus, qJâdo ad baptifmu adferûtur,S£innbsp;uocatur fuper illos nomé Dni.Imo dubirari nô poteft efficace elfe in ipfisfpin fâmnbsp;ut quoje nô minus eft,Chrifti bencficio,regnû Dei,quâ adultoßi.Vt igitur placeatnbsp;Deo,efïkitatlt;5 opetatut in illis fpûs fandus aliquamnoticiâ gratiæ amp;feTua,torisnbsp;Chüfti,Qpam licec^qualis fit,nos definiie neaueaipus,tamé certu eft paruulis faluânbsp;dis adeffe.

dis adeffe.Viuit.n.fuafideiuftus.'amp;noticia Chriftifaluatur/quifquisfaiuatüt.Siigi tur pucrojc cftrcgnû Dci,æqucutadultop£, quod cftiircfragabilc, ncccflecft ut äg'nbsp;nofcamus Si fatcamur, Deû cföcäcemeffcfpiritu fehftó,amp; potéccröperari Si createnbsp;etiam inparuuhs faluandis, quadam Chrifti noticia Sigtatix fide. Quæ quomoddnbsp;donaii pofTet extta £cclefiam,tibi net uerbu Dei nec Sacrâmenta in ufu habétutÿnbsp;Nam Deus adminiftratione Üctbi amp; Sacramctoiji eoordinauit,utfintmcdiainbsp;per quæ in Ecclefia beneficium redemptionis ad fingulos adpliceturrin quibus ipnbsp;Ic uulc create fide, amp; faluationis participes eos efficere. Quonia dero nori habet £cnbsp;clcfia,cj externo uerbo agat cu paruulis,reiSe pet adminiftratione baptifmi,^ inuönbsp;ca tioric nominis Dei pacns,amp; filii Si fpirituS fanfti, offert at(ÿ confecrât iUos miferinbsp;cotdiæ Dei amp;feruatotiChfifto.Ineo facies rriâdatû Chrifti; qui uult, ut miriifteriönbsp;tcclefiæ faluté confequâtur. Et reprehcndit atç damnât eos,qui paruulos arcét abnbsp;ilia falute. Adhuc enim loquitur nobis amp; ton Ecclefiæ Chfiftusifinite pueros uenvnbsp;readme,amp; neprohibueritiseos^ Talium eft eriimregnû cbjtè. Maf.ioIteiri, Vi'nbsp;dete ne conitemnatis unum ex his pufiUis, Dico eriim uobis,tp angeli eojii iri coclisinbsp;femperuidentfaciempatris mei,qdiiricocliseft. Venir eriim filius homiriisfaluaténbsp;quod perierat.Math.iS.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Proinde, qui non efficiuntur membra Ecclefiae ,ut

riecg iüfti,nelt;5 beati effe^corâ Deo pofTuntuta nec participes regrii Dei.Nô funtàd' te Ecclefiæ mébra, in quibus nullagratiæ noticia cft Si fidcs;aut nullû fignû, quöd'nbsp;teftetur eos ad promiffionégratis Si falutis pertinere'Neçp pofTumus derogarein^nbsp;fantibus ridé; ut necj fpiritû fétm detrahere, fidei formatoré.Qiic efficace elfe in patnbsp;üuîrsbàpcizatiSjteftatur exêpluminfantiû circucifojü. Oi'no igitur necefleeftbapnbsp;tizari infantes,ut Deo per poteritiâ fpiritus fâi agente in ipfis promiflam faluté cdnbsp;fequ3tur.Q.uia nifi quis feriatus fuetit ex aqua Sfpiritu, nô poteftintratèiri regnûnbsp;Deuloan.j. Hisegoratiôibus equidémoueorutcredâ,infantiûbaptifmiijapoftonbsp;licoinftituto,atéporibusglorificati Chrifti,ufç^ adh.tc têpota durareamp; tetirierinbsp;in Etclefia,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Sic igitur exiftimerrius,infantibus nori riiirius deberi fàiuté,bcrie'

ficiô feîuatoris Chrifti, qua'm adultis:amp; extra Ecclefiâ nulli Côtirigerefalutc.Deni^ ficut peccata eoi,e qui adulti rccipiût baptifmû abluûtur; Ità infantiû peccata abluinbsp;hon fine fide illopi.Quâ Deus quidé fua uirtute operatur iri eis,qdod nifi facerct,nônbsp;poffet eos regno æternæ falutis Si gloriæ Chrifti donate, Hanc rationé côfirmat Sinbsp;ipfiusfynagogæexcplûiquæinfantuios fuoSuolûtateamp;mâdato Dei circumeidinnbsp;Gcn.i . Et ualüit cota Deo paftû cû ipfis ihitû,de recóciliatióis firmitate, ergaeosnbsp;qui promilfioni credidiflent;quâquam uetbû promiffionis pro rationis ufu caperënbsp;nondû polTent. Vt ergo infantibus fïebrsoK,riön indnis not3,rtelt;ÿ uacuû fignutnnbsp;fuîtdrcûcifioifediufticiæ fidei uerax tcftimoniäamp;fignaculum,ut Paulus uocdt.ltänbsp;bapnfmuseiusrei nota amp;pignus eft,omnibus Cbriftianis,ncdû infantibus baptizdnbsp;tis.Ideoreftû eftamp;piû Si neceflariû ,infantiû peccata ablui Ecclefiaî minifterio pernbsp;baptifmû,cum fine hoc regenerarionis lauacro nequeantfaluati.Poftremûjbaptifnbsp;mi ma datum eft uniuerfale, cum ergo baptifmus infantibus conferri poffit, cur ex-cludas illos ab tos' Na cû petfatióis ufum doceri poßiint, adhibentür etidad der binbsp;teiprsdicatione. Ita utfiebatduräteddhuc circücifióe,quoiToexéplofatis defendinbsp;tur Ecclefiæfaftû àcalûniaanabaptiftaæjetiâfiriihiialiüd prsfidioju prodefenfiönbsp;ne illius effet. Qui igitur negant infantibus baptifmum,ifti fimul amp; remiffîonerilnbsp;peccatiamp;uitææternægloriaipfis dcrogât.-qdâ conceditactribditeis Chriftus.Èfnbsp;fane quidé rem baptifmi,hoc eft,falu3tiohé à peccato Si morte, âuferût eis, quaritflnbsp;inipfiseft,quiillosarcëtàbâptifmo;quo riominefunt pcftilétiffimi hoftes Eccïenbsp;fiat amp; falutis infantiû, Quem uero nô moucat eir cumcifiotiis exéplum,ut nori exiitpnbsp;P^iii

^»etjîpfosquocg A poftoles infantes Chriftianorum piotinus baptifmo abluifflt;2f Teftabatur enim Dei mâdacum de circumcifione, ipfos quolt;5 infantes rccipi adfalnbsp;nationé:St accedebat mandatû de baptizandis omnibus gétibus,nec ignorabatui«nbsp;circûcifionem tranfiiffein baptifmû:qui nunc certe non minore pcriculo difFcrre-tur^qaaolimcitcumciHo. Nec potcft excludeie infantes à baptifmo mandatû denbsp;Iprædicando Euangelioinomnes.'ficut nec excluditeos mâdatum,dc prædicâdisnbsp;Duptiis,ad eos qui incontinétei alioqui amp; minus cafte uiuunt.Sed teftatur Euangcnbsp;Üi adnunciationéad oés inuulgandâ cftècutquicunqjuelintjmoti«gratia amp;fpirinbsp;tu fandOjintrent in Ecclefiam,per baptifmû,amp; Ghrifto Jefu incorporccur, ipfi cumnbsp;paruulis amp; infantibus fuis,amp; cum tota reliqua familia fua.

Nam amp; ludæi habuerut mandatû de prædicâdo uerbo Dei,tû Iegis,tû ptomifGo nû gratiæ,non minus certe quàm Chriftiani. Et tame eo non potuerûr excludi infantes à circucifione,fignaculo iufticiæ: quanquâ ad cognitioné uerbi foli adulti ucnbsp;nirct.Ergo nec infantes temporû glorificati Chrifti,propter uniuerfale mâdatumnbsp;prædicâdi Euangelii,excludià baptifmo debétmam tandé proaetatis rationeetiânbsp;ad uerbi doftrinâ ab Ecclefia fufcipiûtur.lntenm uero baptizâtur,amp; fignaculo filionbsp;lum Deidonantutjquia Deus fine lauacroregeneratiôis baptifmo, amp; fine renoua-tione noftri quæ fit fpiritu fando,neminc uult faluare. Non aliter,quâ pro filiis granbsp;tiæjà temporibus Abraae,ufq; ad Chriftû, neminé non circûcifum agnofcere fiitecinbsp;P ereucllet,îdeoamp;circûcidi infantes Hebræorûdebuerunt, ut hoc tempore nccef-farium eft infantes Chhftianorum baprizari. Sedanabaptifta:inftant,nelt;5 quic-quam uehementius urgent, quo derogêt infantibus baptifmû,præterqud(p affitnbsp;mât infantibus deefle fidé in Deû, Verum hæc e ft infignis improbiffimorû hominûnbsp;/ .nbsp;nbsp;nbsp;temeritas .Quo enim atguméto,uel in fpecic probabili,docere poterunt infantibus

nullâeflegratiæ aut Chnfti noticiâtfiue adultis,quos rebaptizantjuerâin Deum Êdéamp;noticiæ Chrifti effe^ Noscertiffimis utieg amp; firmiffimisrationibus contendi-muSjDeum efficace efte in infantibuSjÄaliquâ noticiâ gratiac amp; Chnfti in illis create. Nempc,quibus donatregnû cJorum,quod certe fine gratiænoticiaamp;fpirkanbsp;fanftonulhs contingit. Verû anabaptiftæ utruqg negâtamp;potctiam amp; bonitaté Deinbsp;pro faluâdis infantibus,amp; fidem nihil aliud effe fomniât,præter quà inania rationisnbsp;cogitata,cû nihil magis aduerfetur fidei,at^ aboleat illâ,quâ rationis iudiciù amp; fennbsp;tentiain uerbo Dei. Verum demonftrét nobis anabaptiftæ,uerafidepræditosnbsp;eflcjomnes eos,quos rebaptizant,ut dixi adultos. Nos intérim ptobabilc faciemusnbsp;deefle eis fide,ipfi uero uiderinr,quid noftra efficiant.Nam impoffibile eft uera fidenbsp;amp;fpiritu fanfto præditos effe,eos in quibus régnant tot impijE,blafphemae,flagitionbsp;fejfeditiofæjfutiofe amp; planediabolicae opinioncs,at(5 anabaptiftis. Negât enimnbsp;pcccatûoriginis,amp;damnât proprietatérerû.Damnantitcciuiles Magiftratus,quinbsp;funt ordinatio Dei,bona amp; ncceffaria rebus pubhcis.Repreh endût etiâ iuramenra,nbsp;quæ Magiftratibus præftantur.fine quibus nuUæ refpublicæ conferuan poflent.Etnbsp;aliquot inlocis legitimos Magiftratus perfeditiôemofficioamp;adminiftratiôetcgnbsp;norû dei6cerût,idem omnibus fa(3uri,nifi uires deeflènt. Negât item Chriftû,carnenbsp;ex uirginematreaflumpfiffe,amp; regnûeiusfingût corporale in his terrisfuturû,antcnbsp;nouiffimû iudicii dié,in quo ex tinâis impiis cmnibus,quidâ homines boni amp; fan-fli fintad tempusimperaturi.An^ ita armâtimperitos côtra ueros Magiftratus,fi*nbsp;multagrauia mala mouét. lubent etiam difeedere côiugem à côiuge,nifi confentinbsp;ant utrinlt;5 in ipforû furiofam feaam,Si adprobent earn. Et huiusmodi alia berreanbsp;da funt in dogmatibuseorû,quæqui adprobant, ne exiftimes,quod in talibus fidesnbsp;amp; fpiritus Dei bonus exifterepoffit. Cæterû, polTe Deum fidei noticiam in infannbsp;tibus create, teftatur ipfius quo^ loânis Baptiftæ exemplû. Nam is priufquâ natas

LIB E R. T ER T I T s; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,jtgt;

tft,rcpktus fpirîtu fanao,præfentiâferuatoris Chrifli,ncpc côcepti in utero matris »nirabiliteragnouit. Veile autéadefleparuulis Deô,anteafatisfirmisratiôibuspronbsp;batû eft.Quaproptcr créât in faluâdis iHis,cum ad baptifma adferuntur, fidcm. Valnbsp;deautemmunitcauffam noftrâ,dcinfantiû baptifmo,çxemplû lUud circumcifoj«:nbsp;apud ludæos infantiû.Si enim profuit iuftificatióis fignû circumcifio,infantibuslunbsp;dæorû.qui minus prodeffe poffit baptifmus infantibus Chnftiancrut Quin etiâ fi-cut neccffariafuit circûcifio apud Iuda:os,lta apud Chriftanos neceflarius eft baptifnbsp;mus.Quod fi requirant a' nobis anabaptiftæ,mandatû Dei de baptizandis infanti-bus,rel'pondemusinitio;mandatû de baptizando generale cfrejamp; baptifmûadomnbsp;nés pertiDere,quorû eft regnû coclorû. ncc pofle quenquâ fine baptifmo faluari,nvnbsp;ficuiinccôtrauoluntatéfuamnôdetur.Deinde,hucfacercilIud Chrifti: Nifi quisnbsp;xenatusfucritcxaquaamp;fpiritufanao^nonpoteftintroircinregnuDei.Sedhæcinnbsp;præfentia contra cauillationes anabaptiftarûfuffecerint.

SIcut ccremoniâ baptifmi antea côtuli cum genere Sacramcti,ita in domîn îcae cocnæ Sacraméto idem fequar.Non enim cna ilia aliter eft cercmoniajEuan CAP, VJ nbsp;gelio addita,quæ conferuet nobis promiffionem Euangelii, amp; cius femper nosnbsp;fldmoneat,acteftetur earn pertinereadomnes qui Euangelio credût, amp; cna pernbsp;Édc utûtur,quàm baptifmus.Quaproptcr generalia illa,quid adferat nobis ul'u fig'nbsp;ni Sacramétû,quorfiimbabeat uerbûpromiffionisgratiæ atcg ætcniæuitæ,amp; quo*nbsp;modo fit efficax in nobis,fupra prolixecxpofita.huc reuocari dcbentomnia, amp; cânbsp;ufuatcÿutilitatefeufruiftu cnæ ccnfcrri. Etcauteobfcruâdûcft,nequidadmittanbsp;mus pugnans irrepere indominicæ cnæ prædicationé quod uidelicet diflen tiat anbsp;prædiâorû rationc.Doftrina enim de Sacramétis,refleamp;prudenter intelleâa,libenbsp;tabit nos à multis pr odigiofis erroribuSjqui exoïti funt in Ecclefia, circa dominienbsp;cat cocnæ tradationc amp; ufum, illorû præfertim,« quibus fingitur,facrificiû efre,pronbsp;peccatis Si poenis uiuorû amp; mortuorû. Quafi ufu cocnæ h unis facræ,non recipiamusnbsp;potius beneficiû lt;x Deo,fed ipfi de noftro aliquid illi offeramus.Quid eft hoc côntSnbsp;to magiscæcûamp; impiûj Et quid dicâ^cocnaminiftrifingiturfacrificiueffejcnanbsp;uero laica non recipitut idem effe. V t nclt;5 eft facrificiû,quemadmodu nec miniftrinbsp;(âcerdotis, Sed impoftores oportet infigniter mentiri,ut impudentia amp; uanitas ipnbsp;foru nota omnibus fiat Si odiatur.nbsp;nbsp;nbsp;Igitur ex dominicæ cocnæ uerbis manifeftif

fimû eft,nobis reuocari in memoria Euangelii promiffioné,qua nobis gratiæ bene ficia ilia annûciâtur,quæ funt uidelicet remiffiopcccan,iufticiaamp;æternauita propnbsp;ter Chriftû filiu Dei incarnat'J,traditû amp; pafTum pro noftris peccatis.Deinde,ilIo-lu cômemorationc amp; dodrina nos uocari ad fidé huius promiffiôis,adeolt;5 ad lau-dem,prædicati©né amp; gratiarû adionem.In quibus funt exercitia fidei eorû qui uerenbsp;in Deu Si redêptoré Chriftû lefum crcdidcrunt:amp; nihil prorfus,quo cômentû hocnbsp;«aniffimu,de{acrificio,amp;meritooperisoperati, præftitiifacrificulis, iuuari poffit.nbsp;Deni^ fides mäducantiü Si bibentiû in hac coena,adiuuatur,exercetur Si cófirma^nbsp;tur,extcriotc figno.ûn quo eft teftimonium amp; pignus propitiæ erga nos uoluntatisnbsp;Dei.Eftçpræcipuûinhaccna,(pDeusteftatur, adoptioncquæcocpit in baptifnbsp;mo,euacuari atcj irrita fieri nô pofle:etiâ fi forte in aliqua uicia Si crimina, poftre,'nbsp;côciliationê quæ côtigi t per baptifmu,labamur.Si tamé fidé retincmus:Si per em é*nbsp;dationé noftriferio ad Deûcôuertimur.Idco nô aliis magis necelTariaeftjaut plusnbsp;côfolatiôis affert cocna,atlt;5nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;qui h orribiliter lapfi funt. Nam promiffione Euan

geliijSi cocnæ ufu,itciU erigi pofluntSi côfirmarijfe uidelicet adbuc in gratia adop

ïîôis effe 1 credat Euagelio^ amp;. cx illius fide reuertâtur ad pccnitêtîatn,glorificantcs Deû Chïiftû lefum.Ncij em uùlt ttiorté pcccatoris Deus ,fed ut côuertatui Si ui'nbsp;uat.EthÆc eftcôftans amp; perpétua üoîûtàs Dei, ProrniffiO igitur^quæeft in cnSjnbsp;cô tinetfummâ quaodâ totiiis Euâgelii,qu£E eft uidelitet doftrinæ,de incarnate fi-lio Dei,amp; tradito pro pdis nofti is in morté.Quaproprer neceffe eft h uius prorniflionbsp;nisfidéadferre ad cociiâ,cû gratiarû aftioné amp; côfeffione gloriæ Dei, qui illâ dignenbsp;fumere intendût, cû qua quömodo poffet cófiftetc,opinio facrificii, amp; meritiopcnbsp;risopcratinoftrirDeusemetiam percocnxSacramentö nobis ueluti in finû deposit fuægratiæbnficia,amp;in teftimoniû amp; pignus corpus S^fanguincuhigenitifilii fuinbsp;' largitur.Qno'dfi coena facnficiû ell,critetiâ baptifttius facrificiû^Mirum ucro,fifa-ciar facrihciij,qui films iræ amp; dânatiôis baptizatur.amp;recipitür in gratiâ filiorû Dei.nbsp;Itaqui corpusmanducat,amp; languinc unigeniti hlii Dei bibiciut promiffiôegratiaenbsp;amp; figno promilfionis,in fide adopnonis retineatur, amp; feruetut à defperationt iSednbsp;împoftorû errores oportet infignitet prodigiofos effe,ne perpetdo otnnes fallant.

Non prodeft fignû fine protniffioneinec proniiffio fine fide. Vt auté promiffio Euâgelii ofïerri « nobis Deo non poteftrlra nec fignû prohnffionis.Etcpus eft finnbsp;gulis,priuatahiâdutationeamp;fideiquiuôlcrSacr.iinétiea:næutilitacéamp;fruftûadfenbsp;adplicari. Nemo cm pro tne mâducarc,ut nec ci edcic, poteft Q_uare tui piter amp; intnbsp;jpie crrant,atcp crrarc pernitiofiffime fecerût Eccli.fiâ,qui in cna miniftri cômentinbsp;funtfacrificiû efTe.Piimûjquia nullâ promiffionis rationc habet: amp; deindc,quia finnbsp;guntfeofferrejChriftûfalutisaurore,que Deus benigniffima hrgitatemifencor-diæ fuæ nobis offert amp; donat.Qiix Sactaincnti prophanatio,amp; fideioppteffio, fu*nbsp;pra quâ dici aut æftirtiari poteftjfunt bbfpheniæ Coram Deo,amp; noxiæ in Eedefix

Habenlus igitur dona Dei in cna, inæftimabilia,nobis impetrata, per obhtio hem îefuChriftiin mortem, femel fadâ,nô iterandâ.Prouocatautêamp; munit cnacnbsp;ufusfidé noftram,quæeftingratianiamp;Chriftum Iefum,dcquaaliislocisfatisdixi.nbsp;Exiftitnatautéferecipcre,nonofferrc,beneficiafaluationis,perChriftöIefum,adeönbsp;Chriftû ipfum,in quo eft omrtis falus noftra. Quæ fidcs,fi cui decft,ei non poteftnbsp;cna utilts eire,fides aurc ,fignogratiæ côhrmata,bcatii efreit fumentc. Vereenimnbsp;adeft SacramctofuoChnftus,amp;efncacitcropcratur incrtdctCj illufaluans.Ethxcnbsp;omnia fatis probât,nô diuerfam efle miniftri cnam, ab ea qüædatur laico,itemjnbsp;plufquamfacrilcgos effe,quicalicisufumljiciS3ufcrunt.Qyiacontrainftitutionejnbsp;quæ debetinuiülabiliseffejChhftijfpoliant ilfosSactaméto gratis,amp;fe produntnbsp;ueros Antichriftos effe.EitetiafedargüendaludaicaOpiniOjfumentiöSacramen-tû perfuperftitionc, quafi ufu cnæ mcieautur fibî remifficné peccati 6^uitâ âéfer-ham.Nonetn iuftificatcna,peropusmâducatæcarrtisChrifti,amp;c.Sçdfides,quaènbsp;in oblatâ cnæ promiffioné habetur,quæ ufu figni^ut teftimonio gratke,confirmanbsp;tur.Ettamé error iftemultisaccidit,quos do.^otesÈuâgeliinôinftituûtfansclare.i

Ca^terum loci fctipturæjde dominica -najex quibus hæcomnia,qùæ diXijCef fius difei pûffunt, fatis nofi funtohinibus.Matthsus de huius ccrnsinftitutioncficnbsp;fcrib:t,cnantibus auté eis,accepitlefuspanc3amp;bencdixitacfreg!t,dedir9 difcipünbsp;Iis fuis amp; ait,accipite, comedite.Hoc eft corpus meü . Quibus Lucas fubiccit,quodnbsp;prouobisdatur.PaüîaSuerô,idcaddiftributionccoenæadpIicâs,quod pro uobisnbsp;frangitur Rurfus MarthSus,estera inftitütionisprofequcnSjfübdiC, Et accipicninbsp;calicc,gratias cgit^ dédit illis diccs,bibite ex hoc oinncs.Hic eft em fanguis meüÿnbsp;noui tcftamcti,qui pro rnultis effuriditur inremiffioné peccatorû.Vbi Marcus ad-îecit, amp; biberuntex eoomnes. tucas uero amp; Pàulus,aliud Chrifti monitû adpofuenbsp;rût,iJluduidcIicct,hoc fâcite in mèi cômemoratiOné.Poftrernum Paulus qüadaftlnbsp;priuatafcribit,deprsparatiôe,amp; digno cnæ ufu,qus legi ac difei poffût,i Cor.

Hæcfunt itaq;fere,qu2e nobis Euangeliftæamp; A poftoli lefu Chrilli tradiderut, de inftitutióe 5i ufu cacnæ,ex uoluntate Chrifti,proniiffióe Euagclii amp; figno æqui'nbsp;hter omnibus in tota Ecdefia co me nd a ta amp; donata,quæ oportet artete infpicerc Sinbsp;scäc intelligere,ne coenx ufum cö improbis corrüpamus,amp; m perniriem uertamut,nbsp;quod falutaris remedii uice donatii eftjfedteneamusufumamp;frudûcnæ. Nulhnbsp;cnim prodeft,ni(i perfide manducata.Idcirco enim promiffionis uerbü habct,uc finbsp;deiomnes admoneat,amp; confirmée credences ufu figni de oblata faluationis gracianbsp;per ChriftumjUt fupracopiofeexpofitü eil, Quare,fi qui cnarefte utuntutjillinbsp;agnofcuntgratiæptomiffionemineajamp;eius promiffonis teftimoniumamp;pignus,nbsp;ipfum met corpus Chrifti,amp; fanguinem eius,qui cfFufus eil pro nofiris peccatis. A tnbsp;Ç ita certe adprehcndüc peccati remiffionemjamp;atternam uitam,adeoqî Chr ifiü ipnbsp;fum,Dei filium,quieftprecium amp; fatiffaftio pro norths peccatiS3amp; jpfaadeo æternanbsp;uita,nobis a' Deo donata.Tcfl:arur enim fignû, rata gratiæ dona inæftimabiha dia,nbsp;ad eos pertinere,qui coena per promiflîonis fiduciam utuntur.

Prodeftigitur cocna,non quia editur in ilia corpus,amp;fanguis Chrifti bibitur,mul ti enim in indicium mandueât Si bibût. Sed quia promiffioni graciæ credi tur.amp; exnbsp;fidepromiflÎEgratisamp;feruatoris Chriftiadhanccocnâucnitur,amp;ficipfafum rur,nbsp;Sacraméto auté uti, fine fide,atlt;5 opinione metih operis operatijUt fit ab his qui exnbsp;cccnafaciuntfacrificiûjfiue aliter delyrantopinioneoperis operati,tlt;imabeftutpnbsp;fic,uc nihil æque pernitiofum hominiefTepoffit.Hocein cftabuti promiffione,8fnbsp;Sacramétum prophanare.Ita^ iamdudû hquet, quæficutilitas/ruftus Si neceffitasnbsp;cns.Quanquam emhabeât Chriftianifiliationis fignû amp; pignusbaptifmü,tamenbsp;utuerbo promiffionis Euâgelii utileefteps quotidie exerceh,iraeius promiffionisnbsp;alio Sacramento,quod tefteturclariffime,eci31apfosamp; pnitétiam agétes nunqnbsp;repelliaucexcIudia'gratia.Nec repehreeft, quiin profeffiôe Chriftianæ uicæ,fit unnbsp;decunçp perfeâus,ideo confolationecocnæ omnes habet opus.

Porrojfanguis Chrifti, dicitur noui teftamenti fanguis,utiq} fignû amp; pignus tefta-menti.Cuius eftuidelicct donatio remiffionis peccatiamp;uitæ æternæ,pei Chhftum ideo aliofanguine,qua'm Chrifti, non potuit confirmationcm acciperc, Na n im-poffibileeratfanguinetaurojKamp;hircorumauferîipeceata.Hebf.jù.Sanguis.auremnbsp;Icfu Chrifti,filii Dei,emundat nos à peccato.t loan.i. Teftatur fimul fanguinis ad'nbsp;pcüatiOjChhftum oportuilTeuidimam fieri pro noftris peccatis, amp;humanum ge^nbsp;nusaliter nö potuifleliberari«peccatoamp;morte,nifi perfanguiniseiuseiTufionem.nbsp;Hine etiam diciturfanguis teftameti,quod uidelicet confirmatione accepit in mornbsp;teChriftijamp;adfertcredentibusliberationeab æterna morteiPromiffioucterisre-ftaméti habuit impoffibilem conditioné.propter exadioné iuftificationis,quæ fic.gt;nbsp;ret noftra iufticia.Iuxta illud : qui fecerit hæc uiuet in eis.Sed in nouo teftame to of-fertur atlt;$ donatur nobis, gratuita peccati remiffio, propofita fidei conditióe:fideinbsp;aueem in feruatorem Chriftum,qui fanguinem fuü pro peccatis noftris efFudit. Vtnbsp;omnis qui credit in eü,non pereat,fedhabcatuitam æternam.Ethæcfatis dare donbsp;cct,turpiffimcamp;pernitiofiffimeerrare,quicû^ex operibus legis,amp; quomodocöcgnbsp;extraChhftumjiufticiamamp;falutemfibi quærunt. lufticiam enimS falutemfolusnbsp;Chriftus acquifiuit nobis fanguine fuo,nec eft inullo aliofalus.aa.4 lo. Sic.

Daturigitur,pcrSacramcntumcocnæ,fanguis Chrifti,in fignum amp; pignus faluationis, quam promeruit nobis Chriftus.Ideo promiffio teftamenti, quæ eftnbsp;remiffi peccati,amp; uitae æternæ, eft firma Sfinuiolabilis, omnibus qui in Chhftumnbsp;lefum credunt.amp; Sactameuto cnæ,ut fignoamp; teftimóio huius gratis ueötur» Vfnbsp;maxime fintpeccatores,Imó aulIisaÜisprodelTepoiret.Nâ quifibiuidétuïnó elfç

^eccarcr£s,amp;piopriisiufl.iciis ia lut cm mcreri,ißi ncc cpus habcnt redeniptos« îcbnftOjamp;ipfatocna efttalibusplufquamcxitiahs, nccpertinentadChnftum.Nenbsp;gant gratiæ prünblï'iGncm,lt;S.faftidiunt Chriftunijamp; Sacratnentuni gratiæpoUuninbsp;fccdiffime. Hoc uero grauiffimum pcccatum, omnium pra:cipueadmittiturbocnbsp;tempore,in execrandisMiffisPapiftarumj-amp;aliiscultibuS3quibusiftifingunt3quc4i 'nbsp;perfuas iufticias, meiito opcris opcrati, faluationcm mercantur.

ïam deniqj quod Chiiftus piaxipit/hoc faciteinmei lt;ommemoratiancm,id cnat ufum indicat SCrequirit. Eft cruni cæremoniaj ipfum coenæ Sacramcntum»nbsp;qua: coiiferuat nobis omnium primo Euangelii memoriam,amp; fadem promiffiontsnbsp;jequinc Sicut Paulus commemorationis uerbum exponit.i Cor.n.Quoricfcunggnbsp;«nimmanducabitis panem hunc5amp;calicembibetis,mortem Domini annunciate,nbsp;donee ucncrit.Hoc eft, tantifper prredicate Euangel lû, redemptionis noftræjpar-tæ per Chriftimortcm,8£ ftdemSacramehto confarmate ati^ fulcite,don,e£bicm3nbsp;dus duraueriCjUf«^ àd Chrifti aduentum,quicritingJoiia, iVeondemnatioaisim-pioîum,amp; perfediffimæ liberationis, à quibuflibct mahs,peccàti Sc moxtdritatas,nbsp;omnium qui in Chrrftum iefum credunt. ïdeo habet teftimonium coenajCOnime-moiatióis fignifieatióe, beneficia clt ftis gratiæ eorum i irc,qui ea per fadé ututui.nbsp;f E B. o R A T 1 o T o T I V 5

SEd nunctandem teipfa admoneor,ut finem faciam,buius totius de poenitea-tiaferipti,quodtribus uoluminibusabfolui.Inquibuscnmis ftreloccsdofiri-3i,t ChriftianrEx:omprehendi,amp; quantapotui diligentia,iuce,amp;' copia argon ie êorum expofufa Ad hæc,multapugnantium düftrinarum ineotctooperexoniirtt nbsp;aii.Nonenimdiifimulârelicuitjquo locofinthodie,amp;in quàmmiferandoamp;fitbxHnbsp;ftatUjîes Chriäianorum,per ternerariam quciundam audacium impoftotum im-prebita tem,fiominum aüarotum am bitioforum, quos Theologorum infciriaÂ 'nbsp;wnpietas adiuuit.BLara doftrina eft,qûamhoc tempore audias,pura Euangeliipracnbsp;dicatio in Ecclefia. quæ tîTe debuit frequentiffima,amp; perfonare in totoorbetenarûnbsp;perfilium Dei Icfum Chriftum,mundi feïuatorcm.lmô quid dieoraramt qux etiânbsp;piopeftiIentiffimahÆrefidamnatur,amp;abhis,quipropugnatoîcsgloriæEuangelanbsp;pra;eipuiÆedebuerunt.Nempe, principes Clinftianorum multi, amp;cpifcopi, fe4nbsp;taies,quales olim fuciunt iniudaifmo,qui legem pro iuftificationisdcarmEhabucnbsp;îuntA quibus quidpoflctintelJigi doflrina: Euangelii de Chnftautfaniufqmnbsp;pronominisChïiftiani profeffionedocentlmo quid ab hisprocedereboni poffernbsp;quipietatem inquæftu habcsiî;amp;rummæ gîoriæ effe ducunr,diuiiem Sopulentânbsp;atqr potentem inhoemundo fierit Quo uidt'J!cct,afpirant nunc omnibus uotisacnbsp;defideriisepifcopiigloriam autem lefu Chrifti,8r falutem animarum noftrarû,cj^'nbsp;tiium minimequærunt. Neceffe eft autcm,ur qui huiufmodi funt,omnia religion«nbsp;ChriftianæiÇOîrumpant.-quodnimium effefiiâum magnofidei Chrilliana: deiri-mento,8^ majore qua'm dici aut credi poteft,uix fcroadnionitijdcploramus,

CteterumEcuiha:cmea,quæedoprodonogratiæDei,quodillein me mireifi iiafculum fuum amp; inftrumentum contulit atq? eftudit,difpJicebunt;ficut non dubi'nbsp;um eft plurimosfore,lftis per me equidem liberum e ft, ut edant meliora. Sed ferénbsp;fit,ut aliéna darnnent,amp; aliorumconatibus piisiefiftant, ifti quidam fycopharaocnbsp;:é;calumniatores,qüine^meliora poffuntipfiinmediû adferre; neç quæab aliisnbsp;traditafuntconfutare,imo neintelligere quidcm.Certum eftautem,quod qui pracnbsp;dieationi amp;do3rinaeliorum librorum degratuita remiffione pcccati noftrijïV nrtacnbsp;qae eft per öulüum,adueilaritur^effe ipfius met gratiæ DeijChriftijamp; Ecclcftrpu

liber. TERTIVS: nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,,,

blîcos amp; nocentiffirtios hoftes,non huiusnoftræ doârinæ.'ut quæ non cft priuata, fed publier profeffionis Chriftianorû Sigloriæ Chrifti, Nam in his libns, per cm-nia capita,argumenta amp; apices fcriptijdoftrinam Euangehi fecuri fumus: quæ tra-ditremiffionem peccati,aliter nobis non contingere, quam pergratuitammiferixnbsp;cordiam Dei,ptopteriuftificatotenilefum Chriftum,quatenus credimusm eum.

Proinde nemo debet,neç poteritiure,uicio uertercmihi,quod uentatis Si uiflo riæ palmam,ipfc his libris tribuam. Nifi enim conftiterit teftimonio Sacraruni h te-rarum,uera effe quae docui,merito reprobabonfin firma erunt Si inuiolùbilj3,huiusnbsp;ueritatis laus amp;gloria,ipfi Domino amp; feruatori Chrifto Iefu,qui eft uia,uenras amp;¦ uinbsp;ta,reddi debet-Cuius dodrinænuUi Cliriftiani non dcbcntcertiffimi effe.-multonbsp;minus uUi EccleGæ doâores, auteertedodores elTeomniû minime debebût. Nonnbsp;igitur uerbum meum,infra me natâ,locutus fum,aut hominum dodrinas.-fed uer-bum Dei amp; Domini lefu Chrifti,qui eft iudex omnium à Deo conftitutus,défendesnbsp;ctiamhæc,quae pro ipfius gloria, amp; Ecclefiæ falute, publicamus.

Quare eruditionis palmam aliis hbenter,amp; reipfa coadus concedam.-fed Euan gclii ueritatem,quæ in his libris profertut a nemitie unquam patiar damnari; quannbsp;tumuisbabeatmultos truculcntiffimos hoftes. Ne^enimdiffidimushuiccauffænbsp;noftræ.-nec ficlicebit uerfari in domo Dei,quaeeft faada Ecclefia,columna Si firmanbsp;mentum ueritatis,utdubiaamp;incertaloquamur.Scdfitmaprædicareamp;docerein ilnbsp;ladebemus,qux confiftere poffint,etiam contra uim poteftatis infcrorum,8i totiusnbsp;tyrannidis Diaboli. Nempe, quæ certû eftgloriam Dci amp; Chrifli amp; Ecclefiæredenbsp;adferere.Quid miferius Ecclefia,fi dodorcs eius ea tradant,de quibus ipfi m pericunbsp;lum dubitacionis,num uexc,tede,aut pie dida line, uenire queant^

dominumamp;feniatoiemnofttum. Amen. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;7

HALAE SVEVORVM EXOFFICINA Petri Brubachii.Anno Domini millefimonbsp;^uingentefimo quadragefimo, Men-fe febxuauo