BONIS ET

MALIS GERMA-m AE,

ADMQNITIO.

lOHAN. WIGAND.

excvdebat petrvs brv« bachius, AnnoiJi. D. LXVL men/elttnuario.

CLAKISSÏMtS ET O NATISSIMIS VIR-IS, PIE-'TATE, DOCTRINA, VIRTVTE, PRV-i dencia, excellentibus, d. petro prem,amp;

D: SIMONI SC HAR Dl o, LL. Doftori-buB, Dominisamp;araicisfuis colendis;

c. amp;nbsp;p. per ghristvm.

Xifti'maiii non alie/ num eiïe âmea per/ fonäjUiri pi'etate, do-* drina,amp;: omniuirtu turn gcnere ornatifsi mi, atcp amici colen/ di ,hanc commonefa lt;Tionem de Bonis Malis Ecclefiae Deijin Germania fub uexillo Domini hoftri lefu Chrifti militantis, quâtum/ Uis tenuiSCarido orationis genere,in mediu proponere. Cum enim cociuis fimiftiusfacraereipublicæ,amp; in Chri/ fto confrateramp;commembrum,dece£ mediledionenierga eos, quibus tan/ la propin quitate ôc coniundione de-

A 2 uin-

Prxßtio/

uîndus fum^quantâ qui'dem à me pra! ftanpoteft,exhibere»Opus autem cha ritatis arbîtror uel præcipuum efle, ad/ monereapertèjSC minime facatis oer/ biSjdecognitionéfummorum bcnefi ciorum , quibus nos affàtim obruit Deus,præfertim uero in rebus fpiritua libus.Nam exifto fonte fcaturitlgtitia fanda,gratiarum adio ardêtior,ôd eu raatCÇ follieitudo in eiufmodi precio-fis rebus, fidelius Si fortius coriieruanz dis.Deinde uero malorurn,qùibus pre mimar,confider3tio,ad poènitentiam liera animos extimulatjôC ad auertenz da ifta malà ingruentia, per corredioz nem uitæ Si feriam Dei inuocatione, inuitat.Præterea,cùm unusfim uel mi nimus inter feruos Dei, qui uerbum i-pfius preciofumfonare debent, nemo ut opinor,in timoré Domini iudicâs, fxiihi uitio uertet, quddhanctotam ad monitionem ad eum finem dirigo, ut agnitis atcç abiedis malis Ecclefiafti-cisôCpoh'ticis, omnes fimul præftanz tifsimum

Trießdo. tifsi'mum thefaurum uerbi diuini, in# corruptum conferuarejamp; ad poftenta/ tem propagare ftudeamus.

Etfiautem rerum tantarum graui-tas,aliquem eximium Oratorem poß cebat, qui pondéré fiC ornatu uerbo/ rum,animos legentium affîcere,ô(J ßn/ gulari cum potêtia trahere ÔC commo/ HerepotuilTet,tarnenhæc uoxmefola tor,Ex ore infantiuin quoquCj'Deuni perficere laudem fuam» Licet igitur uerborurn fplendor à me afFerri non FMafsit, qualem quidem delicatæaures fiagitant,attainenfundanaentarcruin longé grauifsimarum,amp; maximène-cefl3riarum,fcionaedilucide,fimplici/ ter amp;nbsp;aperte monftrarc atlt;ÿ annotare, Cóftdo enim omnes fano cerebro prç/ ditos,fie non prorfus in reprobum fen fum traditos,nltrô cognituros Si con-feffuros.ncquaquàm de friuolis, incp-tisaut ludicris rebus,me hanemonitiz oncminftituiflc.Imônon dubito, cos cumcomicodidîurosjNeq} nihil,ncqj

A omnia

Vricßlio. omnia hæc funtjquae dicit tarnen. deo enim amp;nbsp;ipfe plura, necp difficile fit ifletadhuc aliquot capita rcium fubij/ cere,uerùm certo confilio eas mihiniet ipfi in præfentia metas conftitui, nec prohibcOjquin alius fuo indulgens gc niojibero ac fpaciofo campo longius procedat.

Quôd uerd nominibushominutn pepercijcó fed, ut quilibet ifta legens, in fcmetipfum inquirat, quanäin par/ te reus, quid fibi ex uoluntate Dei eorrigendum fit. Nam innocentes,fez fc reda confcientiafuftentarepoffunt. Nocentcs ueró,fua agnofcant, déplorent, ôi^emendentuitia, ac monitioz nes fibi neceflarias QC falutares effe credant,

Præterea nequaquâm Donatifîa fum,ut forte aliquimaledici SC peruerz fi homines criminari pofTent, quiEcz clefiam Dci tantummodo intra fines Germaniæ , ubi pura Euangeli) doz drina difcitur QC traditur , contineri fomniein»

Priefàtià,

fomniem , fed quia Germanus fum, SC in Germania hoc potifsimum fecu/ lo Verbum DEI miranda bonita? te illuxit, ipfam Germaniam in præ-fentia inprimis commonefaciendant putaui, Ne(^ ignoro,Dominum De/ um,etiam extra Germaniæ fines, falu/ tari uiuifico uerbo fuo, Ecclefiam fibicoUigere amp;fandificare. Et nos in Germania uiuentes , cum omnibus membris ueræ ôi. fynceræ Ecclefiæ, in aitjsregionibus totius orbis terra/ rum exiftentibus fide SC confefsio/ ne concordamus, imo in aeterna quo/ que uita cum ipfis dulcifsima con/ fuetudineapud lESVM CHRI/ S T V M, comm unem noftrum Sal uatorem ,fr uemur*

Vobis autem, clarifsimi uiri, hoc qualecuncp fcriptum publice nuncupa re uifum eft,quia feriam ueftram pieta tem,conftantiam ÔC grauitatem in Ecz clefiafticis atq; politicis rebus, multis, euidétifsimis teftimoijs perfpexi,qug,

A 4 nifi

s nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;PrifÀtio.

nifi ucrcrtr me offenfoncm apud uos incurfurunîcffe,hocin loco non/ nihil pracdicârem,Sednon eftlumen ueftrum abfconditum.

Deinde cùm longioribus pâulo întcruallis locôrum nos Deus , pro fuobeneplacitOjdifiunxerit, uolui pro noftra amidtia , hoc fcripto meam qualemcunqucerga uosreuerentiam declarare, amp;nbsp;ix-nij-imvo'j noftræ con/ iundionis in Domino mit tere,

Rogo igitur pcramanter, utThe ologt, ueftrique amici, chartaceum munufculum, tantum beneuolentia: caufa miflum , non afpernemini, SC Eccleliæ Dei aedifîcationem, ut facitis, ftrenuè adiuuctis.Eritenim ahquando têpos,quando labores pro ucrboDei fyncerè cuftodiêdo,amp; ad pofteritatem tranfmittendo, fuæ fequêtur laudes SC præmia.Dominus DÉ VS Pater Domini noftri lESV Chriftijuosinuera pietate conferuet, att^ omnis generis benedidioibus ornetamp; augeat.Am^»

P-

A; Iohannes VuigandusD.

DE BENE= s diuinis ger maniçpotifsimu oblatis,

Ab anno içiy. hucufqj.

ETERNAE uitte béatitude, non prit ignauunt ocium, aut mu= ta quadam bominum couerfàtio, pne omtii dubitatione : Sed reco= lentglorißcati hommes uiuacißia gt;na memoria,omnia iOa beneficia,lt;juæ 'm hac mora tali uita, pofiea 'm refitrredione, lt;i Dro ex mta menfa mifericordia acceperunt,caq^ grata mente, hilari pe{lore,folerti cr pröptiß'ima l'mgua cele» brabunt,perpetuis(^i laudibus euehent,acDeo Pd« tri filio cr Spiritui fanflo, at er nam fefie reucrena tiam or obedientiam propter ea debere,uerbis,ge ßibuSjß^ii^i o»t»ibusdeclarabunt, cuius quidem

A 5 rei

10 DeboftisSC mail's

rei aliquot typi in ApocalypßIohannis nobis pro= poßti funt. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*

Sed cum in Chriflum credenfes, in hac etiant ui ta regno ccelorum inferantur,donentur iu^icia im putatiua,quatnChriilus fuo preciolißimo fangui^ ne acquifiuit,atqueinchoent per jßiritum fanilunt cœleâem iUam uitam,ideo quod in altera uita pie niusquidem cz perßüius agemus , decet nos hie quoque incipere, neinpe beneficiorum Dei cogni= tionem, confiderationem cr celebrationem, qud quidem in parte nobis, prte alijs Prophetis, egre» giè prlt;eit Dauid gt;nbsp;inquiens : Senedic anima mea Domino, O' omnia qutc intra me funt nomini fanilo eius,Benedic anima mea DommojO noli obliuifei omnium beneficiorum eius, Pt alias non tantum omnes homines, uerum etiam creatu^ ras animatas atque inanimatas omnes ad laudent Dei exufeitat.

£tfi autem innumera funt Dei dona , quibas priuatim O publice quotidie obruimur, nequç mens humana ea omnia capere atque inteÜigere pO'teü, in hac tanta caligine o deprauatione na^* tur£,tamen aliqua funtJUufirante Spiritufando, expendenda , GT quantumuis tremula lingua extoHenda , (ft autorem Deum, quantum om-nino à nobis fieri poted , magnificè efieramus Gr honoremus.

Bretti

Germaftiæ» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;it

quot;Breui igitur narratione commcmorarc j« pfiefentiâ, Deo opitulanCe., in^itui, Bnteficin quadarn Dei amplißima , quie ex 'mgenti boni= täte er dementia , tempore iUu^ati B.tiange= lij, ab Anno t t 7. uel circiter, hue ufque^ Germania noßra potißimum exhibait atque praftitit, Hoc quaß fcopo orationii mca, quantumuis ex longinquo uobis common^rato, non dubito, uos ueilra jßonte iudicare , }nate= riam hanc pia conßdei-atione dignißimam eße, iamqiieuellriicogitatiombui iucundißimis deplu dmis D EI donii , meant redtationem ante' currerc.

Bquidem feio, non opui eßße ßoUidte excogi= tatisrationibus, quibm doceam, tertio nospraa cepto Decalogi teneri, ut iRa Dci mune)-a, fubina de memoria repetamui, er gratis uerbis pradiee»^ mus'.item earn commemorationera alere fidem, ex^ timulare inuocationem, correbbrareattimum adlt;=: uerfusmultapericula prafentia er mgruitura.lft telligo etiam nihil laboris mihi fumendum ejße, tet ue^iros animos, ad eiußnedi res cumßtiore er dr= ledationc audiendos, exttmulem, mihiq; concilia em:Sed potiia mitib ueniam mihi precandam eße datuo à Deo zy uobis, (i tfSn eo quo debebam pondéré er ornatu uerborum de tantis rebus dia ^Cert.Verumhoc Bernhardi fequamHr,Btiam bata bitiienti

li De bonis Somalis

butienti ore cxcel/a Doinim rcfonemui,((c (tt nobf^ folatio hoc fuaue diilumjjgt;iritui fanfii. Ex orc fintiuin cr laâentium perßciüi laudem tuant.

Cum autem rerum maximarum copia, in hoc ar gumento me grauet, quie in tam angufto temporis /}gt;acio,quod huic narrationi tribuçndunieft, uix extremis quaßlabijs attingi,nedum euoluiatq; ex plicari queunt,ideopriec^ua tantùmDeibcnefi=‘ cia m medium produc émus, quam ad rem ißum or d’memuobtsnoningratumßre ßcro, utprimunt de EccleßaHicis beneficijs Dei, deinde de Politicise tertio deOeçotfomicis, quarto de eommunibus quis bufdam difjerqm,

Ecclcßaßica uoco dona,qu£ ad Eicleßte négocia,ad religionem,ad conuerßonem hominum, ad cultusueros Dei,adpiè claudendam hanc tempo:: raneam uitam, deniq^ ad hetam cxmortuis refurs refiionem ßciunt. Inter ea aut iüa funt pr^cipua,

Eiblia facra in clarißimam lucem ,fummo Dei heneficio itcrum funt produit a, cr in manus qtque nfumhominum fàiniliarem tradita. Conßatenim, 'Biblia facra multisiam feculis, proobfcurolibro ubiq^locorum effe habita,peneßißtu cdrfqualore inter'ijlfe: cuius quidemrei iilte potißimum erant caufe. Primùm,quiatantùmLatina fandorumli* brorum uerßo comendabatur,qute froßd'o pluris mas illuilres res or fententias, parum concinna in= terpretatione

Germanise,

mterpretationc inuoluit O' obfcurat. Deinde quitt tuntiim itd'\Scholaßicorunt di/^ututiones Sum= nitußn Scholis adfuefiebant, qui Theologia hnbue» btintur.Ldici uerb À leilione Biblioruin, non aliter atq^jues ab umaraco, arcebMtur,dcpublicè tan^ tùinuudiebant Legenda fanélorum.Verè igitur, quod in Samuele dicitur, Verbum Dei eratprecio funi,nimirum ob rdritatem,eo tempore. Nuncue^ rô Biblicte uerßones luculentæ extantßnprimis ue rb Germaniam Teutonica translatione per Luthe rum ornauit Deut, ita ut omnes Imguarum periti ultro ßteantur, fceliciorem,clariorem,planiorent uerßonem ex l^ebraico textu, apud nuüam allant gentem extare. Nam de Gr£ca quidem er Latina, mterpretatione, qu£ iam habentur, non difficile eß iudicium.Ali£ uerb gentes hodie, à Germanicei etiam uerffoneßueem aliquam hauferunt,

Multorum feriptii meinori£ confecratü er tan^ quam diumum beneficium magnifiée pr£dicatu}n efi,qubd Septuaginta iüi uiri, hebr£um textum in gr£cum transfiidere, confilio Ptolemai PhiladeU phi regis Aegyptiaci. Vidimus autem er nos ado=c lefcentes,quiviteberg£tumfacris Uteriserudie» bamur, quomodo certis horis cogrederentur in £9 dilfUiLutberi, itielanthon, Cruciger, Forßerus, Aurogallus,lónas,fuasq^ in reddendis quim commo dißime{an{l(elingu£pbraffbus operas ,ffngulari ingeniorunt

t4 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bonis amp;nbsp;maîis

't^igauorum acumïnc,dexteritatc,pietiitr,con^r-‘ tent, 'Luthero architeóio operii^quid couenientißi mum effet iudicante ff quête. Diêîante igitur rit U, fanélo,Biblia germanica tam ter fantam cl ar a, tam lucida prodierut,ita utpueri ac pueUte iam lii blia legentes,propriumacgenuinum ffnfum,abfqi longis coinmentarijs ob oculos uideant, atq^ ffndtt mcnta pietatii Oquot; omnts confflattonii addiffant. llac uerè à nobis dici,res ipfa teüatur.'i^ain Bibliii iam plura in priuatis Laicorum lt;edibus habentur, quàm olim in coÜegijs ac Bibliothecis Eccleffailicamp; rum omnium extiterunt.

CÙm igitur Biblia ßnt fins O' ffaturigo fyncer£ religionis^cultuü diuinoru,im!} falutis noüra per^ petu£,ideo teternas Deo pro hoc tâto muneregni tias debemiis. Nihil iam dicam deal'^s uerffonibuSt quas Germanici dotiores alijs in Unguis dederunt» Præclaram nauauit operam in hoiii TeflamentiiU luürationc Eraßntis ■ inffgnem etiam laborem im-pendit in uetus in^rumentum Uiunllerus nönutliffed inter ha fie omnes (quod pace omniunt dicere liceati) ueluti Sol in nxdio cœlo Germanicii translatio chiceffit^ac Uebraica idiomataplaniff ffinc exprimit.

Alterum beneficiu,quod Deus Germania: inpri mis exhibuit eil,priecipuorum articuloru fidei lüi^ ffratio^ qualis ab Apoßglorti temporibus hue tißp»

in

GérrtlaïîîSf,'

M» Äöc mundo non ell cognita. ^^uident rtS^o infi^ ciari potell,hilloriam eorum temporum^quto Apo ûolis è terris fublatis decuirreruut,confiderans,do {lores maxime in hoc incubuiße, ut doilrinam de uno Deo in effentia, ^3quot; trino in perfonis, faluam atq^ inconcuffam aduerfus hereticorum prieüigiax conferuarent^qua quidem in re de uniuerfa pojles ritate optime funt meriti, uerùm in plerisq^ alqt dodrittte Chrifliante articulis, remißiores,ut mois lißime dicam,fùerunt ,atqiopiniottes prlt;£ilantis Untuirorum nimis imprudenter fecuti funt^^ac per tinacius quàmdecebat retinuerunt. duandouero Scholafticte ßiinoßtates cum Aridotele,in Eccleßa Dei dominatum acceperejum unà cum negledu Ei bUorum,deßßimie tenebra: in omnibus articulis fis deiingruerunt.Si quis iUas plus quam Aegyptias cas caligines excufare uelit, nie ille eternistenes bris dignus erit. QuaUs enim de pcenitentia perple xitas Gf obßuritas, quales Syrtes de bonis operis bus, qualis error in precationeG3 ßmilibusrebui fiterit,nemini obfcürum efi.

Effèdus igitur ittuRratorum Eibliorum, erat lux in capite de uiribus bumanis in rebus jfiiritualc bus.QU^^Jidiquido ofiëdit et euincit Eutberusc5 tra Erafmu,holes Pfychicos,ut Paulus eos uoeat, ^ß regenerentur à Deo, nihil prorfus annuere ß:K Cooper ar ipoßii imb iuxta Paulum, Senfus carnü

lé De bonis amp;nbsp;malis

eJJeinimiciHiUi aduerfus Deum.

Difcrimen Legis EuMgclij prorfus erat poil Apoilolorum tempor a obliteratum, atq^ multds rum confiißonum et errorum caufam prcebebdt.Ve rùm per Lutlieri miniÀerium dducidè explicatu ^ll,nempè quod Lex ßt aliquomodo naturlehumd næ nota^Luangelium uerô minime, quôd Léx re^ quirat hominum obediètiam perßiiißtmam, iuxtd decem prtecepta: Qf quia eatit propter natur£ de-prauationem hommes perfoluere nequeant^terrea at eosßramqi D« pœnas denunciet,Sed Luan^* gelium cffèratyatq; largiatur gratis, obedietttiant G'nteritum Chrißi fide ampleilentibus, eac^rda tione pauidas conßlernatas confcientias erigat Crfoletur.Citibd Lear «or)JW)«lt;tgf«(ior«)n, Luatt gelium uerb ada per Chrißum adfirat atq- commu nicet.Uac luce in facris Uteris prxfilgente, omnid funtperß)icua,ac pluriini Ant'momici fitrores re» fittari qiieuni.

Quàmuerb profitndis ac tetris tenebrU caput religioniS ö“ falutis noftr£,doilr'ma de lu^ificatio ne coram Deo feu remifiione peccatorum obruta fidtiVerèenim id accifit,quod Dominas fiiturutn pr£dixerat,rfeudoprophetas nuüam certam falu» tis uiam monflraturos fifed eccè hic,eccè illic Chri» fius eü,clamaturos . Nam eb res rcduéla erat,ut Lcclefia miniflrkanimarutu^ curatores^non diri» gerent

(acrmâniæ, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;t7

gerettt dnxiât zy trépidantes confcientidt ad Chri* Aumperfidem,fed itiebant,peregrinationibus uet Kißis^tiel folitdriii Hita uel eleemofynis,uel pre^* culis,uel (tlijs rebus gratiam Dei promerendam ef» fe.üifce dtris nubibus dut turbinibus potius, cordts iaminutn obfcurdtd,Soient iufticite dj^icere no po terdnt, Vertim iUis nunc denuo remotis dc dißipd» tis,uerbol,utl]eri dtq; dliorü fidelium lt;rvvifyâp^ iüddoflrmdpurißime ztr liquidtßime in Ecclejid Christ ejfulßt, Kemißione peccdtoru cordnt Deo omîtes dccipere, exmerd grdtuitd mifericordid, propter Cbrißi fdnguinem, quotquot in eum ere» dunt.ïuSlicidm hominumpeccdtoruni non effe dilin Udm, feu opera,conditronem, qualitdtes, condtus, audid,uüius hominis, fed obediehtia Chriüi uel im pletionë Legis,qudm pdtiëdo dc fatisßciendo Chri fius loco generis humdni pcperit,qu£ quidem Le^ gis iuflicid per fdnguinem Chrifti dcquißtd, nobis donatur, dpplicdtur, imputdtur, credentibus in hunc fdlttdtorem,Lx hoe fonte omnes hdurimus gra tiam pro grdtid,iuflicidm,confoldtionem,pdcem, Cr uitdmæterndm. Non enimeß aliud nomen fub ceel» ddtum hommibus,per quod oporteat nos fdl» uo,s fieri.

Eodem modo cr doUrind de TSonis operibus il» luxit, qubd nimirum bond opera fint ßuHus gra» tuitd coram Deo acceptationis feu iuftificationiSt

B per»

fS De bonis Somali's

pefmdeutbonæarborisfuauia pomä: AcdicM* tur bona opera, non lt;itt£ ipphom'mes proprio ar bitrio con^gant f/cdqult;e'mTiecalogo eittîq; ex» plicatione in uerbo Dei fint præfcripta, quie qui» dem etß imper fiâa fint in bac uita, tarnen per fi» demin ChriHumDeo placeant ti.Petri z.Superfii» tiofi cultiK aboliti funt^quibui paßim hommes er at borribiliter fÀfc'mati.

Vnicum afylum hominum perturbatorum er affiifiorum inuocatio eH. E4 «frô inPapatuitit er at 4 Deo auerfa^atque ad mortuas creaturas cott uerfa^ut nutta inter gentesfædior unquàm idolo» latria extiterit. Sed hoc tempore repudiatis me» diationibus ac intereeßionibus dcfimilorum homi= num,ad ipfumDeum mediante lefit Cbrifio^£tcr no (yunico Pontifice, hominesfuntdeduili,or o» Henfitm efl,Solum Deitin,Qrin folius Chrifiinomi» ne ac fiducia, inuocandum efje ; Hec gt;«04/0 qua» fiuepribus femotis, aditus ad ipfum Deum pate» fitüus efi.

Plurimi 'mepti Oquot; fuperflitiofi ritUA, à baptif» mo funtremoti: cy inprimii prophanatio atque peruerßo Cœn£P)ominic£horribilis, eüut^ muti» latio, claritateuerbiriei iudicata, er legitimus nfus reüitutus eä. Porrigitur nota (y uulgari lin gua omnibus ChriHi fidelibus uerum corpus (y fanguis Domini, qu£prius Antichrifii grex offèr»

re

Germania:. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;jp

refiefediélitabat Patricœlefli,pro uiuist^tnorm tuK. Pr£tereituf»m fangu'mis ChriSii Lateis ^ran=gt; dicumfeeïere Pontißeij fubtrahebant. Priiituri» gitur Lcclefia Cbrifli bodie integro noßri Saluata ris Teflamento, (y heto peiiore grattas agit pro tam benigna applicatione Oquot; obßgnationeCbrU äi,eit(sqj beneficiorum. Gratulemur igifur toti E.c cleߣ, qubd bicreditatem iUam precioßßimam,Te üamento Domini ßbiddegatam, totamnunca» dit,accipit ac poßidet.

dattes quoqtte 4 CHRISTO tradit£,nott amplilts rafo Ztr'tnundo generi bommum, adragt;l piendas ßcultates^ad uindidas ex petendat, crli» bid'mes explendas feruiutit, fed uerbo adminißran tttr, ad bom^m conuerfationein er fidei confir» nationem.

Qtiißntgermdn£genubtitPccteßanota;, palam ex uerbo Dei prolatttm eü, neinpe Ver» bum Dei incorruptum, ztr legitimus facramen» torum ufus . Vbic-unqtte igitur iRlt;e proprie» iates exißunt, ibi non dubium eH , ueram Dei Pcclefiam eße , i« ^«4 eßteax e^ DEV S, per ilia , notauimus media . vbi uero ia ßa uel non reperiuntur , uel deprauata funt, Pbarifaico feu pbilofopbico aut humano ßr» mento , ibi nequaquàm eße DEI P,ccleßam, licet clamoribus , eonuieijs, pugnis, ztr cadibus

ititu»

2Ô Deboftisæ mail's titutum Ecclefja jjilendidißimum Pontifie'^ tuefl conetur^manißllum eß.In Germania igitur hoc ß» licißimofeculo primùin uoceLutberi z^r aliorunt 6i.oJ^tJ^lt;iKT(t)if,Eccleßa propria Dei rurfum efflo ruit^crîcœtu Eccleߣ malignantium perß* ^uentium,eßßgregata. Nam etßfub medio Papa tu,ßgt;arßm uera Ecclefia: membra ßerunt, qult;e cre diderant in Cbrißum^ac idolomamat z^ uarios era rores abbiirruerttnt,tamen reliquorum multitudi=* ne crpdtentia preßi, tteluti 'm obßuro carcere de Utucrunt.At iam repurgata Eccleßa, publice cce» pit Germania ueritatem proßteri zSquot; contradiceit tes conuincere.

Sedßngula doUfma capita recenfere, longum ßret.lnconßffo eß,totum corpus doilr'm^ ca:le» üis ßmpliciter; dilucidè, prtpriè, dextrè erutum zy traditum efße à Tbeologis Germanite, ijuale in omnium Patrum ßriptis poH Apofiotos nuüum in uenitur. Corpus autem do(ir'm£ appello,ßngulo^ rum articulorum accuratam,zy « ßndamentisfa crofanda Scriptura baußam explicationem, ^ua* tis in Lutberi libris continetur. Nam «pti locos, Ule tbodos, alia^ compendia ßripfere,ultro conßßi flint ,feß ex Lutberißriptis, per quem uoluit 'm=^ primisfuamueritatembocßculo ex monumentis Propbetarum Qr Apoliolorum pateßcere DfW» fua deßmere,zyßlummodo ad cap tum iuuentutis adornaref;

Germaniæi

aiorndre, Quôd uero alite nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nationet idem üu

diumfecutæfunt^non ipßs inuidemut,licet magna inmultis fit differentia.

Hucpert 'met Catechißnui, quem Germania pre mum accepit per miniflerium Lutheri ita folidè, fucc'milè O' perfficuè declaratum, ut nuÜm 'm ptt blicum rotundior er neruoffor^m lucem,pofi fas crof liter OS, quas femper excipio, prodierit un» quam. LoquorautemdeParuoutiuocatur Cate*i chifmo Lutheri uel pracipuè^quempueri ac pueU laiamper Germaniam memoria mandant, ante menfas recitant,'m templif fuauißima uoce profil tentur,er iuxta earn explicationem, fidem ac ui* tarn omnem Deo gubernante milituunt. Adultio* ribiK,pofiea feruiuntprolixiores enarrationes.

tJiulti quide multos compofuere Catechißnos, poH iüum Lutheri,de quo dixi.Verùm res ipfa te* üatur,nuüum fucculentiorem er planiorem hade nus à quoquam prolatum, quàm Lutheri fit, qua resargumentoefi,ffiritum fandumtam falutari operiadfidffe.Kelinquanturfanèaliorum opéra Crlibrifua in adimatione,mod() cum fftndamentis uerbi diuini confentiant'.fed omnium uenia, credo pios Paruo Lutheri Catechifmo, palmam non im* merito tribuere.l,if^idof(^utg)f^ ambitiofos,hac 'm parte nihil uereor.

Commentarios quo^ 'm libres fdcros, ord'mem,

B 5 phra

22 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;De bonis amp;maïis

f^raßn,locos feu dpplicatioHes dtque ufuindo* ^rinitrum, ^udfi digit o comonür antes, Germania haiîenus edidit quam plurimo5,Iogèneruoltores, iucidiores, c?-/4cr/faits plcniores, q unquàm itt tota ilia poft ApoHolos antiquitate prodierint. Tlus etttm rerum in uno aliquo fcripto exegeti* coLutberim Propl}etam,aut pfalmum inueniiU, ^uàm in multis libris Patrum, idqueme cum alijSt (tbfqueinuidia pronunciare poffe, credo apud ph os osnnes extra controuerßam e]fe. Hîcß catalo!-gum eorumlibrorum,quos Germani,bifceannisin flaurati rieifum Euangel'^, euulgârunt, infiitue» \ re,atque in if s annotare ueüem, cuiufque ßngulaa m qualt uirtutes ac ßiritus fanâi teflimonia,dies me hic deficeret. Reî autem ipfa ante omnium o» culos uerfatur . Kedundat enim uniuerfa Ger=* mania, non tantum exterorum, uertm fuis quo* que fuorum doiiorum monumentis ucl omnium max'tmè.

Ad hancpartem doariua;,iure reßrendas cen* feo facras concioties, qua ad populum habentur, non modo ßngulis Dominicis diebus,uerùm in fe* ptimana quoq^ crebrius.Nat^. in qs lucetrerugra uitas,quaPapiRicistenebrisubique regnantibuSt prerfus ignota erant, apta ad difcendum dif^oß* tio atq^ ordo, oflenßoßtndamentorum quorumli* bet articulorum fideif tterbqrMn proprietas ac lu* weitf

Germanies. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;2j

tncnjtd ut auditores no ßbuldi fanflorum,non ina ttem uerborum ßrepitum, fed res ad falutetn fuant cultus^DeineceffariaSjreâè inteUigere, ßcile memoria comprchendere queant, omniacy Anti= chrifti ßlfa dogmata impios cultus, ex luddißi mis ZT ualidißimis facrte fcriptura teRimonijs,dt:* iudicare,fuum^ «^X^tsoks^v« lefum ChriRumfe quinorint.

Tertium Ecclepne beneficium, à Dfo Germaniic prieflitum,eli pateßäio Anticlmjli tarn euidens, tarn liquidd,tain aperta,ut nuUo uncjuam feculo in mundoßmilis acciderit, iamc^ tantum reftet ad^ uentus Clirifli, qui eum fua potentia penitus de^ firuat. Hotic enim omnes, quit à namele, idhanne, Paulo,Petro,Spiritus faniiiinf^iratione funt an^ notat£,adPonttficem Kemanum,eius^ arrogan= tißimam denominationem coUat£ , apertißime conuincunt,totum iUum Papiflicte P.ccleߣ ßa»^ tum, cum fuis membris , effe Anticirillum.Sen= feruntidquidem plurimi multisretro feculis,ac ueluti per tranfcnnam perßgt;cxerunt, ztr inpri=! mis lobanncs Eus inpgnis iUe martyr CHRISTI: sic tamenDeonoilro ui/um ßit, ut Tutberuse^^ am beiliam Komanam monüruumqûe horren^ dum ingens , quod gentes omnes oppreßer'at, ore ftyloque præcipuè, \publicè ac difertè indi^ caret, oppugnaret , z^“ fpiritu oris chriHi,

B 4 ut

DebonisSCmalis

ut Pdului pr£dixerdt,mterficeret. Excitduit lt;^ui^ dein Deutphtres 'm Germama, qui LutJ}ero,poß* quam Antichriilum Komdituin, bac eßjotum Pda pdtum dggrefjut eß, fubßdidriM operdt attulere, ueruin hoc E.ccleßdßico Duce ac heroe,robore fitutfanSifirmato, pr'mtinn iße Goliath,non hu^t manis uiribut, fed uoce minißer'ij uerbi diuini,calii tno or pi(luris,petitutO'proßrdtut eß.Patn lau dem ß quis Duthero, tanquam organo le/u Chrißi falutari or plané heroico, non rel'mquit, quidßbi urroget uideat. Nos en'im non tarn hominis, quàm ipßui Chrißi magnißca opera celebramus.

d^is uerö niß oculis menteq; captus,aut potiM f^iritut fandi prorfut expert, non uideat,non pal pet,regnumPapißicum,per erbem diffufum, om» nesfidei articulasneßriecorrupiße. Rudit adhuc aßnut iüe Cumanut 'm Concilio Trident'mo, nathemata eß'e,quicunqi affeuerët, SOLA i« Chri fiumfide, peccatores coram Deo iußificari. No« definit horrendain zs- manißßißmtam idololatri’i‘ am defindere atq^ urgere, nimirü creaturaru mor tuarum 'muocationem,pro opitulatoribut M.ea diatoribut.Pergit facratißimi Tedamenti Domini ci,tetram er blaßhemam prophanationem aemu tilationem tueri : oßirre Patri : quod chriRus uoa luit diRribui zy comedi atq; bibi, fangu'mem effu*: fumproLaicis quoq^, foils impuris facerdotibut

attribuere»

Germaniac. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;if

(ttfribuere.lmà /ibi etiamnum poteHatem non tan tum uoceMteriijfülminibiK excommunicutionumf fedetiam armii cruentis ufurpare nititur^ articu* los fidci deürucndi uc erigendipro arbitrio. Vc«

quod de rsracone eil memoriie proditum, ifte Antichrijlus, fuudecretamulto piorum [anguine [cribitAßu igitur or fimilia facrilegilt;i,rttpm£,ty* rannides rerum l^irituulium er corp^rulium, iflü Antiebrißum er KVTidtop,in domo Dominigraß* [antc^manißßißime er liquidißime coarguut, euin cunt,omnium(^ oculis exponunt atq; demonßrant.

ilocquaßAugiießdbulumi perpurgutum nunc fffe diumu bomtdte^ er dbhoc Phdtdone, Gcrmd^* «tlt;e plerdq; locd liberdtd eße, inter imuumerd do* naboc feculo toti mundoexbibitd,non eßpolbre* mum.Sonuerut igitur atlt;^fondnt ddbuc (licet pdts l'o languidius, qudm uiuo ddbuc Lutberofiebdt.y Angelorum Deiuoces,Cecidit,Cecidit Bdbylon.l» tem,Exite ab ed popule meus. Ac tenendd dixy tn» timispeUoribus imprimendd eR^ißd Lutberigrd* •iK er uerd uox,P,um [dluüßeri non poße^qui non ex toto corde odißet Pdpdtum. Cdufd iußißimd eß,quia Antiebriflum diligere, eß CbriRum odif* fe:[ed db/t^ Cbrißo nuUd fdlus eß:er quoßnt dble gdndi omnes aduerfdrij Domini,ex pramonitione ipßus,qute Hdttb.z^.extdtynon eß obfeurum,

Qÿ,omodo Damdjeenus ,Bedd er pleriq^ dl'^,

B 5 tneptit

16 De bom's Email's

ïneptiefmt de Antichri^o^ non eR ut pluribm rea fiUimui.liondum enint tempuf iduencrtit,quo An tichriflut publicè toti mundo effet reuelandus, dd quod quidem Luiherm nofier d Dfo fiât deleâut, alijque, qui hoc feculo fudm quoque operam con-tulêre. di^id igiturreHat fUiffut breui in nubi* but comparedt, qui befliam ittdm {uperbam, cutn omnibut fuit dffeclis O' cultoribut, qui ad tarn’ tam reuelationem fronte , ut noélu£, tenebras expetiuerunt, in fulphuream paludem praci^ piteti

Qt^artumbonuntaDeo cottatum, ex luperio» ribut enafcens eR,optima o faluberrima ^ccle^ fiarum Chrifti rcßrmdtio,uti uocant,feu conflitu= tio.liamplerisquenugitSanHorum explofis,ido= lolatrid, hoc eff, inuocatione o ueneratione de-fitnüarum creaturarum abrogata,prophanatione CcenteDoininicee remoiu^Baaliticis boatibut iner-tißimorum hominum fopitit, fttcis atc^ porcis in ha rit mondüeriorum'paßim fefe faginantibut, profli gatit^reSlitutum eÀ nimiSierium docendiuerbum Deipurèo tntegrè^exfiindamentis Prophetico^ rum O Apofiolicoru fcriptoru. Canunt lingua uer ttacula frequentißimi Laicorum cactus, in publicit templorum congreßibut, facros hymnos l£tis pe^* üaribut et uocibus.Tenera iuuentus,inter femorei medifsin tempUi confurgit t o Catechifmicapita [weinda

Germaniae, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;X7

fiiccmUd (juddam enarrationc rccitat. riunt arden tiß(m£ preceSjin nomme Mediators unici Domini noßrilefiiChriAi,ätotopopulo, Sacramenta iux ta 'mßitutionem ChriRi, clare^ßneq^ omnibus perüitionibiti aut ludii ocioßs adm'millrantur: a» cedunt Synaxm ddultiorès,pueri,uirgines,matro nlt;eiUiri,lenes,audientes mortis Dominici comemo rationem, ztr ipß beneßcia,per Chriüu cun^ dis mortalibus pr£Rita, pijs animis perpendetes, Deo gratias agentes^or'mcrementafidei petentes.

Hoc paflo domum magno cum ßuüu, ex tem^ plis reuertuntur hommes. Conßrunt cum dulcißi» nis liberis or ßmilia,de condone 'm t^mplo audi» ta,de Deo,de remißione peccatorum, de uita £* terna,(yr ßmilibus fidei articuîis. Facientes fuas o* peras,non amplius tot uenereas cantilenas,aut nu gas de liildebrando,uelTheodorico de Berna, ut - vlim fub Papatu, fed Pfalmos or Hymnos germa* nicos perfonant, ex quibusßindamenta fidei iüu* flrilt;t,ç^ confolationem'm rebus aduerfis, attenta mente notant. Aegrotantes,ab ipfo Cbrifio auxili um implorant, zy uera 'mipfumfidecertàfiatu» unt,fefehabere pecctttorum remißionem, CT eße hteredes £terna uit£, per CT propter CAriAi me* ritum,non propter fuaopera,ea(Ji luce acceß,ple ni jfie certißimaq^fiducia beata crgloriofe refur» reâionis,ufidbaenortalidefi(nguntur,

£tfi

28 Debontsôdmaïis

Etßdutem zizdnid 'm dgro Gotnini pdßimpul* luldnt,tdmeniRdf^iritut fdnüi dond, conj^icud Cf non rdrd funt. Citibd uerb AnticbriHi 'mfdnuftt dgmen,nobis con(ùfîonem religionis tribuit, id res ipfd publice reßttdt. Et quid immundus iUe fj^iritus dliud eruildret, qudm utoperd Deiillußrid crimi ttdretur?

Quintum donum ell mirdndd cuRodid, protêt aio,promotio Eccleßie Dei rendfcentis ZT efflo^ refcentis. N4W ßrtis ille fuuin dtrium tenens, hoc eß,Roindnus Antichrillus,tdntd prudentid, proui dentid,mduflrid regnum fuum firmduerdt, utuide retur 'mmotus pldnè ueluti term'mus iUe Rorndnus permdnfurus ejje^ ^dm Ecclefidm dtq; politici,dm bdbus quod did folet mdnibus dpprcebenderdt,ud=: lideq; tenebdt.lnuddere igitur AnticbriRum ,ßue 'm dogmdtibus ,fiue cultibus, ßue uita, erdt 'mitio quidem,totum Romdnum imperium dduerfum fe concitdre.Qtto en'tmfoedere Romdno prcefuli,om^ nespr'mcipesdc reges deu'mdi dtq; obflridi fite^ r'mt,n€m'mem tit op'mor ldtet,cf Ulondrcbce quo= quePdpd,perindeut ouiculce Ardolycon,metue» re cogebdntur.Confueuerdt enim iUe excelfus Do» minus,ceruiceslmperdtorumcdlcdre. Quod igb* tur mitio unus ^iondcbus, qudß ex dntro progrès diens,pennd Cf uocisfono ßrit idolomdnidm,fd» crilegid,errorts totius PdpdtuSt nelt;^ eueHigib cH

fUtt

Germaniæ, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;2^

mte ZT crinibui uuo impetu abforbetur, tanquavt 4 Ceto lonlt;u,idmiraculum D« efi,non opta humtt num. Idemperpendumui 'mprogrejju, Ci^iod pri=* ntumpuucinumero, refurgenti quaß exmortuis Qhri^o,nomma dant,lt;iubd defiruilis idolomanijs, fynceram insiituunt E,ccleßam,ijc^ non (unt à con^ iuratii Anticlmßi oppreßi penitusfßdeleti, imô quod ueluti Ganieli Leones iratißimi O' robußißi mi, occlußsfrucibusaffederint’. item quod multlt;e multorum 'mßdilt;e,mach'mationes,conatus fraiii ac retardati /unt, ut interea latius fefe Verbum Dei per Germaniam dijfunderet,fitgens eß clementißi mi O' omnipotentis Dei beneficium, lt;^ui ut pro [ua immenfa mifericordia,l)ac atate uoluit Germani» am in fuum regnum uocare,ita etiäfua manu pro» texit,feruauit,liberauit. Imô quod pnefentiam ac benediHionemDei fingularem declarat,qub maio ri uiolentia aduerfarij tentauerunt Euangelij luce atqi 'mcrementa,ueluti florem intra ipfam herbam adbuc occlu[um,extinguere o perdere, eb ueluti palma,uerbi fynceri uis magis enituit, altius^ aft cendit. Qgà plura inßituta fiiere CoHoquia, ut in ijs peculiari Soplnflica, O’ fubtilibus ex intimis me duUis Scotiflarum prolatit dißutationibus, Euani gel‘^ [ynceritM obrueretur, O'quafiflrangulare*: tur,eb magis claritat uerbi diuini effulfit, plures^ ei fefe adiunxerunt, cuius quidem rei bißoria ip/a teäis

JO De bonis öd mall's teRis eR.Keipft igitur cognouimi(f,uerbum Dei fi opptignetur^magis enitefcere^quemadmodu pri^* duré 4, ueteribus didum ejl, Sanguinem Chriftiaito rumrigaredcfœcunddre Eccleßum^ut copiofîo* res inde Chrifticolte enafcantur.

Hue igitur refiramuSj cr propdgdtiones Ecek ߣ Dei in exterds gentes, Z!}- martyres excellent et ommii or dinum,qui non dubitarunt, dignitates ztr opes amittere,mb uitam etiam ip fam pro hac reli gione profundere, eaq^ratione ueritatè cœleftem obßgnare. Inter hofee uerb M.artyres iure etia cett fetur Iohannes ^ridericus princeps £ledor,perpe tuabonoru memoria dignißmus, qui nullis uelpol licitatioibus uel minis,uel pcenis adigi potuit,ut ïtt terimißico libro fubfcriberet, maluitqi gloriæ fu£ corporalis,quà!n æternteiailuramfrcere. Keliquo rum uerô exceUëtium martyrum eaterua,prolixin tatisgratiarecêferenon poffumus.lßa aut omnia, ßcut zy fuperiora, pij ex hiHorijs cognofeant, zf metes ad conßderatione plurimaru reru intendät, quoi breuis hic noRer ferma compleili non potefl.

Sextum regnantis Chrißi ad dexter am cceleßis Patris,opus zy beneficium efi.doäißimorum uiro=^ rum, ac falutarium £cclefi£ m'miürornm copia: Ham quotiesuifum efi Deo, fuam repurgare ate^ Infiaurare Dcclefiam, feruos idoneos exufeitat. diiptMtemquantiq^ in Bcclefia Dci fummi uirl (Uant

Germaniæ.

(NrfW de aîijs alibi dicendi locus erit)paßint bac letateperGerinaniamclaruerint magis, quàmin toto reliquo terrarum orbe,notius efi^quàm ut ßn gulorum nomma recenfenda (int. ExceJjerunt ali» qui ex uiuis,quidam adhuc fùnguntur officijs.t^eqi tantum eorum multitude, Oquot; quaß exercitus facer 'Domiru,!feéiMdus eil,fed dona eruditionis,fidei, Keliac conßßionis,l'mguarum, labarum, feripto-rum,qu£omnia funt eiufmodi, utuideatur Chri» Hus quaßlargißimo 'mtbre, 'm Germaniam fua do» na efßidiffe.Librifacritot funt feriptiac publica:* ti,ut'm mundo nunquam plures 'm lucem uene» rint,latius^ differßßnt.Superioribus annis in Pa patu,fcriptores libroru rarißimi erant,tam^ hör Tidè,ffigidè er inepte pleraq- feriptitabantur, ut naufeam erßüidium, obiter falt ein afpicientibus adhuc adfirant. Plur'mium etiam dißeruntmanci» piorumA.ntichrilli,de faerts rebus Coccyzationes, 4 GermanorumTheologorumlibris,quos ofßcina Lutheri er aliorumreHe fentientium, perfpiri» tum fanflum euulgauit, id quad non eß difficile ilt dicarefana mente praditis.

Sept'mum Piei noHri beneßeium eß,qubd ßngu lari protedione er gubernatione, omnium hareti corum 'impetus er conatus,quotquotfeferenafeëti Euagelio tteßrie opponere außfunt, fraHi ac di^ patifunt, Ita eit'tmfoletufu ninire femper , quo^ ties

Debonîs mails

ties Tieus ^cclepttm aliquam, falutari uiuißco fuo uerboeiäruereparat, toties itte bojlisD.eii'gt;i perrdciein haminum prope feu pone, ut utilgo lo* ^ui folemus, faceUum coUocare nititur.lta hoc etia tempore, fncorum zy uej^arum examina, ad tur^ bandummeüïficium Dei produxit Satan, ttempf AnabaptiSlas, Sacramentarios, Antmomos,Enthti fialla5,Cothurnifices feu Concmnatores Chriüi amp;nbsp;Anticlfriili,ueritatis 'O' mendacij, fîmilesprlt;e^ HigiatoreSiVerum ntonflra ifla Deus, luce o-pa= tentiauerbi fui redarguit,conuicit, profligauit ta ualidè,ut fyncera uerbi diuini do(lrma,fuos potue rit progreffus mediocres ßcere.

Etß autem nunc poft Lutheri obitum, noua ue^ luti capitahydræLerneæadnafcuntur, ex quibui teter halitusprocedit,tamèDeusha{lenus clemelt ter exufcitauit aliquot doÜores, qui nouis iflis ßru nis,fecurim uerbi diuini êmpegerüt,ut aliquod fat tem fernen fanélum in Gcrmania,ßt ex Dei miferi» cordia hueufc^ reliilum. Qjiid autem porr'oßt fit» turum,mundo ad extremum cafum uergente,non •bfcurè à Chriflo prtedidum eß i^oïlrum eR ora» re,confiteri,zy üatuere,aïiquam faltem Eccleßa^ licet exiguam perman'urd,ufq- ad extremam muts di rumam,quaifitumuis fitrentibus Diabolis ,Qroni ttibus eorum fubditis.

oilauum Dei beneficium efl,quoii 'm cribrati»

ne

Germaniaf^

tie Germanix,cùm Interim(uti uocatur ßrmula il=* la religionis, qux ad Papatum homines, non tant rationibus ex Uerbo Dei depr3ptis,quàm euagina=x to en[e uoiabat.^paßmtgraßaretur, Deus ex im* menfa bonitate dileâione erga Germanos, tunt perfecutioni modum liatuit alium,quàm hoRes a^ nimodecreuerant,tumcateUos aliquot excitauit, plerisqj lAoloßis dormitantibus, tantumq^ imbecil libus licet iÜK latratibus effècit,ut non modo chaos ülud religionis explofuMifed etiam alix ad Antis chriüuinclinationes,ceßiones,largitiones,conßr niationès,impedit£, erconfißionis Auguüanx con ßßio,iterum in lucem ac medium theatrum ßtpro duüa.Ptßautem cateUorum latratus, fupra mos duminttißßerunt, non tantum hoüibus fyncerlt;e £uangelgt;j Chrißi profißionis, fed etiam Itioloßis quibufdam,qui fua uel dormitatione,uel intempes üiua palpatione, niinium de rebus non fuis, fed is pßus ChriRi largitißerant,tarnen lDei opus agno a feendum eR, qui adßndamenta doâtrinx aliquos iterum reduxit. Kenturmurantibus porr'o quibufs dam Df 1« or4 obRruet,aut cum tempore pacem ea isimponet.tntereauer'omonendi omnes Deumtis mentes,ut opus Domini non blaßhement.

Haólenus genera quædam P.celeßaflicorumbes neficiorum Dei ßrinxi potius quàm expUcui,nunc ad politica nonnulla accedenduin eil.

C i»^cr

^4 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bom’s Si. mabs

inter ea uerb rgt;ei dona, qu£ ad politiam {lant,primit eß ex Eccleßa manans,^uerè inChri üogloriatur Luthertis,ab Apoüolorunt temporis but hue u/q^, dailrtnam de autoritate, dignitate, officio IJlagillratuu, non tantopere iUuRrata fiàf^ fe,atq^ à fein fuis feriptis ßdu fit:poüea uerb alio rum m Ecclefia Chrifii reite docentium, fuffragia amp;nbsp;elucidationes accefferuHt.Nam quantopere Ro manus iUe Antichri{lut,N.agiflratut Politici auto ritatem nbsp;nbsp;officiumfregerit atq^ deturparit^exbi

fioria aliquot feculorum notum eSt.Non enim tan» tuin perfuafum fitit omnibut, l^lonarchas bona con feientia, in fuo mtmere ncquaquàm uerfari poffic, nifià Mionfiro iUo E.omano , comprobationem er confirmationem accepiffent, fed etiam qubd diffi^ cillittium fit,in co uit£ ordine faluari. Haiti igitur cb dementite procefferunt, Principes, Reges, er lmperdtores,utffonteHagiüratu fuo abdicato, in Honaüeria fefe abdiderint,quidam uerb defiin^’ (li,fordidis Honacborum cappis, fefe uefliri ae tumulari iufferint.Atbodie Euangelium Cbriili, pios Hagiilratut ex Efaia ornat,qubd fintnutri^ cij Eccle(Σ, boffites Eccleߣ ipfius,externi cufio des Legis diuin£,ludicia qu£ exerceant, effie ipfi^ usHaieflatis diuin£iufl:iciam,unde etiam Dijnun cupentur, fcuvicarijüeiin terris, qubd multb iratioracoram Heo opera ßciant .Hagistratui»

fapienter,

Germanisé:

fdpictcr,piè,re^è excquentcs fuuin à Dro fîbi de=c manddtum munuf, quàm omnia, in omnibui Hiona^*-flerij$actemplU,rafainunf{aqipecora Papa;. I» promptuautemcaufaeA,quiaex prtecepto D«, eiui'q^ uice agunt quiecunqtte agunt, iuxta mmifte rium fuum ï^agiftratus CbriHiani, ac norunt, de in Chrilium,eat aâiones Deo acceptai efJe.Mo^ nacbi uero,reliquac^ AnticbriHi mancipia, de fuis conatibui cr operibm^nullu habent uerbu Dei,fed potiui interdiila ipfius Dei^merisqi bominum cont nentu mßftunt. Ç^ttid pulcbriui did potefl^q quoi ex reuelato Det uerbo,difci(t pij lÂagiâratui, quo modo omnem fuam gubernationem , ad gloriam Iiei,adfalutem lt;eternamfubditorum,adincremet( ta regïÀ Cbrißi,referre debeand Audtunt fefepro fuismultiplidbuilaboribui,lt;eterna pramia confea cuiuros effei

Secundum politicum beneficium P)ei efi, legunt ciuilium lüuftratio atq; fciëtia. Nam ex uerbo Dci patejàdo, boc etiam bonum cxundat, ut Leges ciuiles maiui acceperint lumen. Nam Decalogus fiindamcntum, zy fcaturigo,^;^ norma cfilegum honeflarum omnium. Eo uero declarato in Eccle^ fia, non poffunt non eius riuuli quoque, inde ma=i gnam dignitatem autoritatem accipere. ç^ua: exuerbo Deiüieronymui Scburffitts, fuisinfcrqe rit Gonfilij!gt;manifiüumefi,utdealijsnon dicam,

C ï imô

De bonis ÔC mail's into iura politica, tam (unt per/^icua praelucentt Euangelio Chriß:i,ut iam ftnuoja uolumina luris ue luti Tbefeo ßlo monürato,(ine magno négocia di* fci,cr ad ufum transßrri qucant.

TertiuinbonumciuileeA,qubdfubditi ex Eu» angelij doUrma , bonórificentiiK de tlagi/iratit fentiunt,ei^ promptiut ac liberaliut obtempérât, ati^ [uam etiam uit am, iuxta regUlam uerbi diui’* nireäiut dirigunt.Licet autem Giabolut fua quif* dam femina [ub 'uide fßargat,crnort exigua fit San Üorum 'mfirmitai,tdmen non eü dubium, precibut at^ offices alijs, fubditos uerbo Dei 'müitutosma gis iuuare dtq^ órnare Magiüratum,quàm fub re^ gnoPapatusßilitatumfit.

Qjiartum Dei beneficium,in hoc genere eil, rapmis,quibus latro ille Komanus, eiuf^ fateüites complices,opes Germaniæ multis Jeculis expo^ liarunt perpurgarunt,patrù nofira eil libera-taAnutilesprofiifiones »« Vigilias,Uiijjai,eedificia, peregrmationes,cefjauerunt. Didicerut enimGer tiiani, in res Deogratiores confèrre fuas ßculta=* tei,ft quas habent.De al^s uerb abufibus,in prafiett tia non inilitùamqHerelam,neà/copo propofito, mihi defledeiida fit oratio.

Oeconomica uerb beneficia politicis uicma funt, cr ex Ecclefiailicisfimiliter, ut ciuilia proftuunt, inter (}u,£ tantum ifia in prlt;efentia recenfebimus:

pritnùm.

Germaniæ» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^7

PritHunt, ^uôd doârina de Coniugio uita^ Ota conomiciitclariutellexplic4tài quÀntmultis retro feculis poß Apoßolos elfe ßtilum. Ham de dignit te,fine er adnmißratione coniugij, uoce ac fieri’* ptK ita eruditi fiunt homines 'm Germania,utficiant Deum er mßituififie primitîis, ej- confiociare adhuc Coniuges,omniaqi opera,coniugio uerè comp eten tia, qualia fiunt educare liberos,parare uidum, er fimilia,Deo per fidem ‘m Chriüum placere, (T iß {{uidem multi) magis,gu4m omnium Monaehorunt er M.ortialium, quantumuts fflendida opera, qu£ nonpriecipit fied uetat Chridus üatth.

Hocdecuscoiugij,quode3(illußrata dodr'ma Dei promanat, homines alacriores efficit, itt omnibut heneßisadionibus. Nam Papatut 'm hoe iplum,ßn gulari arte er ui incubuit, ut coniugij dignitate quafieneruata,hom'mes 'm earn 'opinionem adduce ret,'m coniugiofefie parùm Deo feruire poffie. Nae impoßura plur'mi ßfic'mati,'m ipfis nuptijs uel difi” filiere, ueldultis uotisfiefieobllr'mxerut,autpoß *diquot annorum dulcem copulationem,ac libero» rum procreationem,uelut adro perciti, fiua ßgt;on» te diu'ma iüa umcula,tetra «s-oçyîa. ruperitt,Hio nadicisq^idolomanijs [efie dediderut. Quo quident ficelere,quid poted did atrociuil

Secundum benefidum Oeconomicum eß, quod eiuitatesab impuro sacrificulorum ccclibatu, per

C 3 uerbi

jS De bonis Ôdmalis

uerbi diuini lucent liberati funt.Nam /jiurcui facri ficulorum feu Sibaritarum or Sodomitarutn cœli~ battit,plurimiU Oeconomias fœdifimè contamina-bat, id quodipfa experientia fatis faperq^conti* inonßrauit.Saniluin itat^^ coniugium, er thorut int inaculatut,nunc iRis ffonps Penelopes fequeflra* iis,ob(eruatur. Si (juid uero poÜutionis excitât dia bolus,à M.agiüratu Chripiano feuerè corripitur, q P négligés ep,pcenâ Dei procul dubio incurrit. ' Tertiuni donum ep,fcbola domePica,cuius qui âem funt pq parentes Reélores. NJ J teneris annis iuuentus Caiccbifmo imbuitur,docétur liberi à pri tnts cunabulis,quem Deum,er quomodo inuocare debeant.,vndeptpeccatum, quomodo coram Deo iuPificemur, quomodo moriendum er refurgen* dum pt.Hic plantie ill£ceelePes pullulant,er fuc» crefeunt in laudem Dei,er utilitatéuitæ buman^e, Totigitur funt tëpla Dei,tot uernantißimi zy po tnipriparadipDomini, quoi pilt;eoeconomi£,qbus nuUa Cœnobia PapiUica coparari debét.Kuc repo nendum eR,c^ opûaliarumc^ rerum olm in mundo pnem ufumq; licitunt,coniuges ex Euagelio difeSt, Communia deniq^ beneficiaDei,pariterad Ec clepam,Politiam er Oeconomiam pieéiantia,funt innumera quoq^ er exceüentia, de quibus ne immo dice excurrat oratio, tantum aliquot paucis uer» bu ani]otabo,acJfero uos dirapiftidiü,banc quo* que

Germanîaf» quf partem orationis audituros effe.

Primu commune Dei doiium efi, SchoUriî apcr tiojtum m'morumyiluM uoc^t Triuialcsjum eHam maiorü,qui£ Academu eiVniuerptates appeüari folét.iaü m Germania fîmul eu uerbo Dei, renatto qudß[unt cr effloruerunt Sebohe in ciuitatibui zgt;-oppiduli5,m quibui pueri,àtenerii inde unguicu* lis guod dicitur,in pietate,itt artibus, in itnguis in ftituutur magna dexteritate, perfpicuitate ßci Iitate,ut bodie in fcbolispueri teneant,quie domi=* ndntePapdtu,tumidiß(mis Doäoribui ßicrut igno ta,Imo Itmul cum fcholts ingénia adolefcètum Chri ftus iUuminauit,utGermaiua repleta fit doólifiimis uiris in aulis,in curifs,in domibus.

Academiieueri) Germaniæ,tanta acceperüt cia ritatë,ut in ÜUs primùm, ac muftis haüenus annis, Theologia fynccra featurierit, quafi ex uberri mis fintibus,in aliat quoq^ ISginquas regiones deri uata fit. P.tfi aut inter imiAica molitiones, nomdhil turbationis attulerint, craliquid labis afiierferiat, tarnen er^nt quadamadhucpuræ,cy oramus De «»!,«ƒ Umpidos ßntespaßim refiituat.

Secundu Deibeneficiu,quod comune cenfetur, efl praloru cultura,expolitio zy copia. Sine omnè enim dubitationecredendumefi,propter bandai pfamEuangel'qlUuminationem propagation-Qemmmundonouißimam fboemedium ante ah’*

C 4.

De bonis Ôi. maïis quot annos, diuiiùtùs in Germania mon^rafum, hoc tempore adeo excuUum e^e. Quomodo ea nim tot libri defcribt,z^in uarias regiones dilJemi nari potuißent,(inonprtelorum celeritate or arti ficio adiiiti eff'emusiPolle4 uero etiam prodeilalijs ßcultatibusjuo quodam ordine,

Tertium c^Jmg'alaris artium omnium,totiusq; philofophite iÜuminatio, quie quidem ornamenta omnia,P.uangelij lucem ac prlt;efentiam f^iritus fan ili comitata funt.'^on enim tantum artium dicen= di præcepta, ut de ijs primo loco hïc differ am,mul to darius,quam ab Ariffotele, Cicerone aut quoa quam alio tradita funt, fed inulto expreßius zy de xterius,ear undent applicatio atq^ ufus dl oflenfus 'm Theologia,m Iure,'m re H/iedica, in omnibus ui= tiehumanieadiombus. Sub Papatu uerè,quod dici tur,nullus(ytiemomordebantfein facco. Qjtàm enim ficile bodie difcunt pueri,coniungere oratio' nem,zy teuere carmmaiQuam funt dialed ices aç Khetorices prtecepta cuiuis, ex Germanerum lia beüisobuiai nanififlumentmedprius cum tene= bris Papiflicis 'm religione,l}mul etiam artium illa rum obfcuritates er perplexitates mualuiffe, qu£ res multapneflantia mgenia ita obtudit er hebea tauit,ut 'm reliquis dudijs, ulterior es progreffus fr eere, paulo^ altius afeendere non potuer'mt.

Phyfica etiam er EtbicUf nitorem 'm Germama fis

Germaniae, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;41

çis Sc!}olis,db Euingclicis uti uocMur profifforU bui dccepit.Ndm ubi Euangelium Chriüi iüuceßit, ibi (uM iüdi anciüdt omnes lüußrat ornât, or dd legitimumfinemdeducit.Eouero obfcurato,nox alta dilcipltnM omnes obumbrat.

poetisquo^;cliirißimis,prteßrtim piß, Gers mania bac letate non cedit uüi nationi,id quod poe mata £obani,M.icylli, Sabini or aliorum probant.

Imo omnes ßcultates ex Euangelio mßaurato, dignitatem cr lumen acceperunt, atq; ut tn pries fentia tantlimuruus partis,'m re mcdica ßciä men^ tionem,m Germania 'mquißtio,ßudium zy noticia berbarum e/ßoruit.t^onflrauitmultas herbas,qua rum nom'ma antea latuerant Germanos, Valerius Cordus, Tragus, 'Puchßus, eyy Apotbecas falubris ter reßrmarunt.Quod uerb po^ca etiam aliarum gentium uiri'tndußr'ij,fuas 'mquißtiones indica tiones addidere,fua quoq; laude mereri cenfemust

Quartum eß,l'mguarum uernacularum cr pcs regr'marum cultura, Nam 'm Germania Hebraica I'ingua capit proßrri, grammatica 'mßitutioneS omnium compendioßßima o- perßäißimie 4 Mutt ßero or alijs iuuentuti propoßtaßtnt. Graca 'm os mnes (cbolas triuiales quoq; mtroduäa eß. £at'ma itauulgaris eßi£laeil,ut pueri antequam ad Aca demias ablegentur, Grace er Lat'me eleganti ßys lo[criptH(ontexantt

C 5 Gfr«

42 Debonisamp;maÏÏs

Germ^iùcitporr'o lingua adeo limata Oquot; da eß,ut nuÜo unq tempore ter(tor„ clarior,(onä tiorßierit,lt;lU£ res aulis et curifs qucqiUfuiliàt.lAa gnas igifur in patria etiälingua, Ldtkero oês Ger tnani gratlas debent. M.ecl}anicaru reru uel inuen^* tione, uel egregidexpolitione à Germants artifici but,non recëfebo. Conüat Durera Germano no ex titi/fe hoc feculo pidori excellentiorc, utLuca cr alios taeeS.M.olarum ethorologioru operajioc te poremultofubtiliora adufumaptiorajnipfa Germania ßrmata funt,qantea.Sed ißapratereo, qult;e tarnen omnia præfentiæßiritus fandi,quibus Euangeliun fuum ornare uoluit,tribuenda funt.

Hac omma^quic delibauhnits magisq expoßi» mus inpr£fentia,an non ßngularia,magnifica,fa^ luberrima Dei noflri dona funt? qutequidë adeo cu mulatim in banc noHram Germanium elfudit^tam liberaliter late'^ dißierfit, ut omnibia talpis caci» resßnt^quinon uideant,omnibus Caucafî rupibus duriores^quinon moueantur,omnibuspi/cibits mu ti magis , qui non aliquas faltem Deo gratias perfoluant,quia nullo munere iHa 'mg'entia cr in* numera bona ßpiritualia cr corporalia,compenfa repojjumus. Cobortemur igiturnosmutuo, crût Deusnoßrapedoratorpentia^fuo ßiritu (ando afflet att^ mflammet, oremus ut, quod in aterna aita nwltó iueundias cr psrfidius ßciemus }fal^ te^

Germaniac, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4j

tem Ijic ißa fumma Dei opera, quibui Germant’* am condecorauit, aliquo modo agnofcere,pradi^ care,Z^ celebrare inchoemm. Deinde ex ifla enu' meratione difcamus, quid Deo uicißim deheamus, nempeutblt;ecKamp;itHKix,Qrpreciofum depofitum uerbi fui fide,cofißione,uoce,ftylo,oratione, quili bet conferuare, cr ad poReritatem tranfmittere iludeat,neque uel fupina negligentia, üel prapo-* ftera Philojopbia,^perHerfa fapientia bumana, (ynceritatem uerbi deprauemus aut profligamui,-Nam uarhe[untinpdite Diaboli, or mundiuia lu^ bricaeH.Reddenda breui eritratio uiUicationu noara,Et quomaiora Dei beneficia oonfiruntur, eo atrocioretpcenainfequuntur abufitm or con^* ternptum.Verùm de bii rebui alibi paulo copioßut dicendum erit.

lam quemadmodum ipfam materiam gratia** rum adionis uberrimam,pun{lis quibufdamoAen dere fum conatut, üa exemplo etiam me uobis prts iredecet.

AgimutigiturtibilefuCbrifie , qui régnât ad dexteram Patriffgratilt;u,quantM ia bifce morta** libut peüoribut, per ßdritum fandum concipere pofiumut, qubd ex gratuita mifericordia, tan» ta bona in Germaniam contulidi, inprimii ue» r'o,quödannoi iam circiter quadragintaodo, tibi purißbno Verbo ttto , ab/lerfis omnibus

44 De bonis amp;nbsp;malis

fraHigiji iüufionibui AntichriRi Romttni, i« Cermaaia Rccleliain uocaRi fanHificalli, pietd te,do(ifma,flt;tpienti(t,Qr ^lijsrebui eam locuple^ tafti,atlt;p,meditum quaplocum eim candelabrunt pofuifli, quiit ob caufM lt;eternam tibi gr^ttitudinem Cf reuerentiam debere, nosß,temur . Oramus te ^uolt;j; coniuniîis uotit, ut müdi ue/^era irruente, nobifcum maneas,puritatem doürinte tuie confer» ues,fcl)olM parues Oquot; magntu purges atq^ iüumt» ttes,crj^iritutuofanilo plurimorum hominum pe âora ittußres,ut per totum Germdtùtim, tibi Ec» cleßa fanHa cSgregetur, ufq^ ad nouißimum diem: adde etiam plures alias nationes, quaEuangelium tuumfîtiuntiatqigemitibusperpetuis tuam opens implorant,ut ab impoüurts Papæfuarum^ créa» turarum benignè liberentttr.N.itiga pericula pra» fentia impendentia. Conferua Politias, ut tibi prodeunti cum Maieftate ex ccelo, in altos nubes e» redouultu bilari corde, occurrereualeamus.

Amen,Amen.

DIXL

Da MALIS, INCOMMODIS ET periculis, quibusiam premitur

Germaniai

BEneficia maximè i»(ignia,quibuspro fua im» mêfa mifericordia, GermaniapotißimS,boc poftremo

Germaniac* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;45«

po/lremo mundi feculo,ornauit at^iUulirauitDe ut,nuper attigi potiiu aliquantulum, quim plenè enumeraui, utDeonollro aliquiu filtern gratiM dgdmui,ct^ tantis bonts piè reile^fruamur. Nunc «eró in antmo mihi eß, mata, aliquot o- pericuU omnium euidcHtißimd,quibus in hac omnium mun* danarum reruminclinatione, Germania affiigitur er uexatur,breui narratione commemorare,ut ti morem Domini in nobis ^regele Jpiritu fanüo, pau lulum exufcitemus,agamus p(rnitentiam,rogemut qute adpacem funt lerufalem, corrigenda corriga mus,ßcieda ßciamuS,ernos ad iudicium iUud fub^ lime,utpote 'm aère à lefu Chrißo iudice uiuorutn er mortuorumßreui celebrandum,follicitè er re» ligiofèpricparemui.

^tfi autem ßcile animaduerto, banc orationem de malis nos 'mßliantibus,multo ßturam effe ama» riorem er mgratiorem, quam iüa prior ßit, qua eximia quadam ornamenta Germani£recenßban» tiiititamendeutrise^ partibus neeeßdria eH com^i »ioneßtiio.Deus enim fefe Eccleßa fu£,tügratis tum ir£ quoq. teßbmonijs manifißat. yidemus Pro pbetM,iuffu altißmi Dei,præfentia peccatafmeo titoda er pericula populi Det, omnium frequen=t tißttite in fuis condonibus proponere^exaggerare, iirgere atep mculcare,ut propemodum nimis borri lii immites doäores,er quap'tmmifericordes in ßmatores

4lt;^ De bonis Sé mail’s

ßmatores Uttiuerpe Eccleßue Dei eße uideMtifft Wimraro O’perparcè 'm laudes eius digrediun» tur,acbeneficia Dei innumera, plerunq; tantiim per antithefiu inferunt. Caufaeiusrei minimèefi ebfcura, c^uia non tantum proni funt homines ad peccata,(ed etiam tanta amentia ac ciccitate labo rant^ut fua deliâla,quibus Deum irritant,pijeni!isq; accerfuntjitgerrimè cognoficdt, deplorët,ac uenia à Deo precétur.Non funt autem nunc meliorail^ lis antiquis, fed détériora potius tempora, in qui=* bus mundi interitu dppropmquante,0' peccata i^ P fa, ctrptcna: magis ingruuntatq^ inualefcunt, id quod Chriflus ipfe ueracifiimus uates, clarifiimè pr^uidit, cr liquidifiimè pradixit.

Equidem bene iRummedicum de nobis fentire iudicamus,qui et morbum folcrter,dextrè ac per» Ipicuè nabis indicat, cr fimul rcmedium falutare applicat.Audiainusigitur eos quoq^ patienti ani^ mo, qui longé gratiiores nbsp;nbsp;lœtaliores nobis mor^*

bos,nonunum fed plures homines iain ccnfumena tes,uera plana oratione, nobis ob oculos quafi ponunt,ac uicifiim, quanam rationc htec tanta ma la falutariter fananda toüenda fint, fideliter do cent. Ad fanitatem gradus quifpiam non pofiremus effe dicitur,noffe morbu. Sed utrun^ ad curationS pertinet,tn cognitio mali,tu perita cr efficax me dic'ma. Sicut aut infpeüio îerofolymie Chrifio in gredienti

Germânîaf. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;47

^rèdièti in earn UrgtK lachrymx^ çy trillißimtit uo (es excutiebat^ut diceret’.O lerufale,ßcognouif^ fes o- tu,cr quidéin hac die tua, gu£ ad pucefn ti ti prodefjentcogitares, nnnc autfunt abßondittt nb oculis tuistUa nos t^uoc^ decet,cu quidam c5mi feratione, ittgentid (^borribilict illd ntdU, quibus noßrd G(rmdnid(Kd de al^s nationibaf, in prtefen tid non difjeram) obruitur, 'mtueri, nö ut exa^e» remus er dugeainus ifid ddmnd, neq; ut mfultemui nobis ipßsjcd utprecemurPdtrem Domini noflri iefu djri(ii,ut dpertis omnium nollrùm oculis, a* gnofcdmus, er deploremus ed omnid, dtq; uera pce nitëtid er precdtione,dccenf£irædiutnlt;eoccurrd mus.Ndin certd Dei uox eil, Nolo mortem peccd=i toris,fed ut conuertdtur er uiudt, omnibus tem poribus piorumgemitibuSjCdldmitdtes impendent

mitigdt£ funt.

iHondum Epitureos fecuros er pert'mdces dccu fdre uolumus, qui prlt;eßntid peccdtd non uident^ teflimonid irte diuinte contrd [e nuUd dgnofcunt,dd mo)ùtionem relié confulentium nuüdm firuntt Nd;n ea pdrsdd dliu locum pertinet.Sedrogdmus oés,ut in timoré Domini,pdululu fepoßtis uel pd=i cdtis fdltë malefuddis dffillibus,dliqudntulu digne tur dttendere atq^ expendere, qutenam iUd malet Germdniee exißimemusefje, de quibus dolendü,ejquot; pœnitendu,er ardentius muccdndü effe Deunt cen fedmusi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;yt

48 De bonis amp;nbsp;mail's

Vt datent ccrtM metM, 'm commemordtione tdii tarum rcrum,nobis habeamies pr^fixd4,primum de EcclejtdHicii quibufddmmdlii ,de'mde depoliti=gt; cis,tertio de a:conomicii,qudrtb de comtnunibui di tendant mihi effe Ratuo, pldnèeodem ordme,quo beneßcid Dei decora Germaniie percurri.

Nihil eü aatem 'm uniuerfo inundo adipirabili* ut,nihil maiut, nihil prscjlantiuf, quant Eccleßa Dei,quam uoceUerbifui or minißetio Sacramento rum,ex mgenti mifericordia cr bonitate Deut ßbi colligit,fanélificdt, regit conferuat, Sichodie quoq} nullum Dei beneficium eß iüufirius , quant quod 'm hac mundi feneHa,o-peccatorum omnium mcremento,m Germania potißimunt lucem uerbi fui accendit tantam, quanta pofi Apefiolorum tem pord,hic mandat nufquam uidit,crnebulat Anti» chrifti Romani propulfauU. Sed multit lachrymii deplorandum efi,'mnuincrdpene mala, part'mt de ßrmare hoc 'ingens Dei donum, part'mt etiam rui» nam or 'mteritum « portendere , imb 'mtentard quoque.-

Pr'mtuin enmt fchi/mata quxdarn uetera ZT centia,in conjfeäu omnium uerfdntur,qua; zy lu» ci uerbi diuini O’ propagationi eiut falutari, plu» rimum officiant.Etfi aute Chrifiut ipfe caput Eccle fi£ fu£,difertis uerbit id nobis pr£nHnciauit,ßre, ut homo 'mimicus zizania non paucafin fuum agru noil»

Germaniae» 49 MoÄ« dilfemindturiu efjet-.tdmeii meritb deploran da efi ea conditio E.ccleߣ €briftit nbsp;nbsp;iunilis preci

but ad Dcum,opera danda eR^ut uel toüantur iüa fchifmata aliquibut in lociStUel/altem mitigentur. Duo autem eorum fchi/inatum genera funt prie cipua, y num quod Sacramentarij excitar unt, alte tum quod interim peperit.

Sacramentariorum fchifma primumfùit, cuiut aut or es Caroloftadiut er Cinglius extitere,qui ut aliquid ipR quoi^,nt uerbi Dei inftauratione inue» tü/Je uiderentur,ex captu rationis teRimantes Te üamentum Domini,contender unt in ufu eius [acre ccenæ, tantum panem er uinum fumi, effèq; mera fymbola carnis er fangumis CbriRi t« ccelo exifien tis.Hiiec fententia,quia cogitationibus humants afx finis efl,ab alifs quoq^ accepta,auda et ornata eH, Donec autem Luther US, 01 c«i«î obitu rede accla mabatur, qubd /uiffet currus er auriga lfrael,m ui uise/Jet,fuisqigrauißimis fcriptis,fefe murumpro domo Dom'mi opponeret,femmatores iflorum zi= zaniorum, fuis quafi terminis conclufos, Reluetia cos tantlim quofdam montes tenere cogebat. kt hoc tamßrenuo uigiliEcclefie Chrißi,erebus hu=i manis exempto,zizania ida fuis claußris er repa gulis quafiejfradts,longius latiusq^ in agrum Do^ mini irrumpere atq^ radices agere miris artibus co nata [»nt.Caufefeu fcaturigßies ißius damm^mul’:

D

fo De bom's a: mill's

(kni,de quibu^ podea crit dicendum pe irdDei,ingratitudinvm uerbifui pateßdipu* mensjgnauid uigilum, zeli remißio,ßrmcatio cit ßrmoßß'Mit Domina Philofophia.

Puit hoc fchißna,quaß extra. Pccleßam Chri/li poßtum,cüm iüi ueteres cccleflii ueritatis cöfijjo=: resßuxta Dei uoluntatein florerent. Nain Sacras mentarij non ßerunt pars eius conßßionis,qu£ Au gufte ïmperatori Carolo quinto eß exhibita, neC deinceps/efc eidem adiunxerunt. infuper in decri tii imperij fblenniter, ab adiundii eipublicte con= fißioni,fiierunt feparatiatq^ excluß, quod uideli= cet ncquaq imperium P.omanu,Sacramentdrios et Anabaptißas nodro loco haberet, aut protegëdos elje cenferet.Duthcrui quoq;in M.arpurgenßcollo quio et podea.noluit eospro ßatribut agnofeerei quia Teßamentum Domini eneruarent, eyuerbif ipßut ueritatem ty potentiam adimerent.

Sed nunc in uifeera Pccleßte hoc malum pent“ trat ,lt;:yquafdam non incelebres Pccleßos fchohuq) inficit. Imo pullulant diuerßs in locif tßa zizania, crfenßin hominum animos corripiunt,donee ado^ leßant et régnent, inprimis uero eorum,qui phild fopbica principia in rebus fidei libcter fequuntum

Viuo Luthero iturgere quaß uidebantur libri contra Sacramentarioru errores, nunc uero conß dentins zy eißußus Sacramentarq,in ueritate catle flein

G er ni a ni æ; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j*i

Âew librii fuis excurrut, cr e/ft cni niiiledicêdi Hk dio £jluâtes,nulliparcüt^nô ChriHo^nâutentibut eiM Teslatnento iuxta uerba inliÙHtionii paucißi tni uerô eii obuu eunt^nonuUi etiam de ipfo uerita tis iure non modicu remittunt, ultroq^ largiuntur^ I^eg;uero tantum rem prtecipuam TcHamenti Domimici nobis auHrunt, contra dilucidauerbtt Chrifli Sacramentàrij, fed Inalijs cjuoq; articulis non poRremiSjpublicè èmpmgunt. Nam alit^ui in~ ter ipfos docent:

InfÀntes ex SanHis parentibus procreatos, per tinere ad regnum Deijpriusq baptifentur,id quoi eü ipfam doilrinam de peccato origmis depraua» re,dequo Paulus ait,nos effe plios ira Dei.

Affirmant quoq^ bapti[mum, non effemediu)» per quad Deus iuxta fuum ucrbum regeneret or mundet hommes, fed effe duntaxat obßgnationent eius regm diuini, quod prius ex promßione inßn=i tes nondum baptifati,habuerunt, contra Pauli fcn tentiam,Pphe.^ Tit.^.

Alterum uerb fchifmatum genus,Hobis plané in teftinum , eamqûe ob caufam longé pernicioßus .f'^:,quodex inßuflo Ulo Interim procreatum esl. Cum enim viéloriofus Ctcfar opprcßis ijs, qui an^ tea præcipui Duces Confißionis fyncer£ Reli=a gionis extiterant,uniuerfam Gcrmamam,in Po«=5 tificiam religions retroducere eonaretur,Pormuta

D quicdam

5z De bonis Si maïis

quidam religionis confluta eü^quie uidtreturno* bif aliquid l(irgiri,perplexis ambiguis ^uibupgt; dam locutio)tibus,er Pontifici tarnen fummo,qtieni prit» pro Antichrillo declarato proclamauera* mus,fuosneruos omnes faluos atq^ inconcufjbs res t'meret.Ruc autem onutia jpe£iarunt,ut ea ipfa ßr mtla,pedetentimacgradatt'm,ut habet prlt;eß,tio, intra ipfos finmPotificijagm'miinos retraheretj Addiditigitur Cnefar mandata^o- m'mat atrocißis nof, utpne omni tergiuerfatione, ad ittam ipfant ßrmulam,do0lrmam et ritia fuarum'Eccleßarumt ab AntichrifUfordibus repurgatarum, qudm exs adißitttereßrmarent omnium ordinum homines. Cum autem tantummoda ad Concilij definitionem ufqi,cuius iudicio cr determmationi citra uüam exceptionem plenè ilandum effet,ea religionis ßr ma durare deberet,mrEKïM. appeüata eii.

Hi«c non tantum Eridis pomum, in Eccleffam Hei proieilum, fed etiam fcecunda materia crfe^ ges errorum exorta ejl,lt;iult;e quidem adhuc in agro Homini aquibufdamßuentur. î^ihilhîc dicam de Apollatis manifiRis,queluti matura poma ex ars boribusdeculfa,in ßuces AntichriRi iUapfi futtt^ quos,iudicio Petri fatius ßiffet, Ver it at em cceles flem nunquam cognouifffe.Sedinuenti funtplures, qui fagaciter animaduertentes cr expendentes, utraq^ esttrema effe periculofa,nëpc uel apoftatas re.

Germaniæ,

rc.ueî dpertèzydireâè confiterbmedidm quandS inter h£c duo uiam attendendam cenfuerunt,fum tno ingenio çy arte,nimirum,ut fieretaliqua cona ciiiatio religionum utrarumi^ : Pontifices,qui iam uiôlores effent,or flriäunt gladium recenti fangui ne flillitntcm,(tdbuc uibrarent,dliquid de rébus lia ftrxreligionis concederetur, crnofira item non otnnid defireremtt!,ut bocquafiIir4tiigemlt;ite,tum * irdtis Pontificqs dliquo modo fdtisfieret, turn ue» r'o Deuf etidm dliquid retineret, bdberet^ patien tidm cum opprefiis,donec hetiori tempore,Deo is terum fud plenius refiituerentur. In bac Pdndon exornanda, Idbordtum eü d pluribus Aaronibus, diuerfis in locis,0' multis deliberdtiombus.

Sed nolo hidoridm integrdm boc in loco recens fere,tdnttimuer'oerrores ZT pdrddoxaquteddm, ineiu[modimolitiombus indgrum Domini effufa, breuibui qudfi punilis ürmgo.

Amiffd enim doürind multis in partibus, per Dutberum exuerboDei trdditd,iterumb£c Pdpi Hicd dognidtdffunt recept d ç;r fcriptd.

Effe dliqudm bominis Pjycbici er nondum renlt;t ti,in rebus ffiritudlibus feu diuinis cooperdtionë.

Præcipuè nos iuRificdri fide.

De pdrticuld Sold,idm non pugnundum efffe.

Pidetyrconfifiione,dppr£bendi iufticidm cr fd Intern cordttjDeo^

D 3 lufiis

f4 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;De bom's amp;malis

noftram coram Deo, effe O' ilt;t=* fiiciam imputatiuant o uiuificationem (intul, feu remißionein peecatoruin o nouitatem ftmul.

Bonunoâra opera,eße ad falutein necejfariit, Neminem (ine bonis operibus LU^ificatum ejfe, Impoßibile eße fine bonis operibus, quen^nam iuflificari.

Bona opera retmere falutem.

In ceremonijs, cum reuelato per uerbum Dei Antichrißo,tempore perfecutionis,0' quo tenta= tur retrailio fub iugum eius,poße fieri m rebus re ligionis conciliationes.

Vnilionem extremampoße recipi.

Quo propius Pap£ eb melius.

ïurisdiâionem fupra E-cclefia Chrilli,inconuer fis^pi(copisAnticbrifiirellituipoßfe,0‘eiu(modi alia non pauca,quiebreuitatis gratia prætereo.

Hoc fchi/ma quantum fit, o cuifit adferiben-dum,effèélus tefiantur,quQS cum dolore deinceps attingam.

Secundum igitur malum in Bcclefia Dei e^,Du ratio Interimifiicorum quorundam errorum, O' impoenitentia doilorum, qui iUarum corruptela=^. rum rei funt.Non enim tarn ßcile fopiuntur eiujmo di bellet Ecclefiæ, quàm inchoantur, id quod Infio» ria omnium temporum teflatur.

Dimicatit adbuc nonnullifde ueteri Adamo,

' . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' iS,

Germaniæ,

is änfe^uam renafcatur 4 Deo per Verbum O' cramentdjin febabeat aliquaminuerbo Deire^ buiqi diuinis appræbettftonemjdq; alij ß,ciunt pan Io craßiiis,ut qui palam aß euer at, eße aliquam na turalis uolutatis propagate à maire, antequàm re nafcatur,aâionein [eu cooperationem in rebus dia umis.Alij uerb aßuteßtgientes omnes fcopulos, ur gent hoc axioma, Omnesattente, o perfeueranter uerbum Dei leilitantes o audieti' tes,conuertL Idem enim uolunt,quod priores ô in eadem paUslra funt inßituti. Veriim leniori ßrmalocutionis,eundemerroremmßnuant, Eue er.itn dirigunt uim fu£ orationis, homines fuo ftu^ dioßua indußria , fua diligentia cooperari pojfe ßgt;irituifantio, o ampleüi oblatam gratiam. SeJ nolo hie perplexM,ambiguas, ficxiloquas, uafras, O aûutas locut tones perlequL

Ret'metur etiamnum iiia corruptela à nonnub tis,IuSliciam noflram coram Deo, non tantum eße imputatam iufliciamàCbriflo,[cdetiam uiuifica=* tionem feu renouationem.

Hondum damnatum efl impium dogma, fed me daeijsofùcisp'mgitur ac flabilitur-.'Bona opera funtad S ALVTEM neeeßdria . fiamiUiipß autores, fine omni fronts fcriptitant, fefeàfyn^ cera DeioDutberi doflr'ma, nepilum quidem unumdecli/ttaße,

D 4

f6 De bom's ô^malis

SldnetyO' ipfo uju uiget,hoc principium, liet» tumejfeje quint praximè aßtmilare Papte reueU to Antichriflo, aepolje ei tbeatrum cerentoniarunt ^uarundam concedLlnde pro nuUo prorfut peccd» tohabetur,cumiuratif Anticbriüo Epifeopis^qui quenondum eius charaileres penitat abiecerunt, ßmiliaritt r uiuere,eis palpum obtrudere, capta» re de ipforum donif cr bonis aliquid.

Ui fee accedunt infuper alij error es, qui non mi nus pertinaeiter or fuperbè,quim fuperiores ad» feruntur,nempe',

Euangelium in fpeciali cr proprtjßimaßgnifi» catione,non effe duntaxat iüam iucundam doilri» nam,de gratuit a remißione per ChriRum,fide ac» cipienda ; Sed e{fe etiam concionem pcenitentite, Prorfus auté eodem modo Antinomi, in fuis pro» poßtionibus loquuntur, ut patet. Hon igitur'pu» det,nunc poft Lutherum,publicte Antinomite pa» troemari eos,qui fe Lutheri difcipulos iaóiitant. Craffaolim Antinomia,fub initium renafeentis Ec cleft £ ChriïH,turbabatur populus D«, «««cuerà paulà fubtiliori, eafdem corruptelas urgent attp defendant. Exhac officma quidam, zir iftam uocetn efflabit,ad doilrmam pccnitentiie non effe neceffa rium legis minifterium. Verum reprtehenfus nonni 1)il,buccascontraxit.

Alij progreßi in Eccleftantifund/dmentnm Cin» gliatti

Germaniac« nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;f7

gîîani refufcitare tueri nituntur. Quofdam nein pe «êtovs, ad facram Synaxin accedentes, licet nd eos uerbaChrifii fonent:Accipe,Hoc eß corput meum zyc- tarnen non cor pm Chrißi, iuxta uerba Domini,fed merum panem accipere, iuxta fua fomnia.

H£c ziz^nid^qui non uidet, i« ifift luce citcu^ tit,qui uer'o paruifrcit,4 pietate et timoré Dei no par urn reeeßit.

Tertium malum eß-.GlorioJ^reuelationis An^ tichriüi obliuio. No» e»»» urgetur ne^ illuflra^ tur ampliws hic doilr'ma tanto zelo,ficut uiuo Lu thero fiebat.î^am ibi omnes cateruatim, ingenti* bus'motibuifm Papam impetum fàciebant,ac uelu= ti in trucidatum Uedorem haßas infigebant. Veru Dutbero ext'müo, multi conticuere de Anticbri» fiopdhitin.Alij ueluti in opacii Jfieluncis pbilo= fopbantes,Cf quaß extra bunemundum rapti, in dubium uocât,fît ne Papa proprim ac natium An ticbrilim,uel non {Alij non uerentur cum organis Anticbrifli apertiui agitare conuiuia, cr prtedM qnafdam,qult;e ex geniculatione coram iÜo opulen to Domino,de quo Muttb.^.. dicitur, contingunt, peroportune uenari .Piiec ßrte pauló expreßiut erdnt profèrenda,fedemun{llt;e naris pleriq^ tales effe folent,fi,cilè odorem fentiunt. Pauci autem ca teüi [uperfunt, in ^ceUßa Domini, paßim graf*

P fdntettf

58 De bonis Email's

fantem A.ntichriflum,fatis treinula uoce aÜatrdt, quorum uocibut portentum iUud diuboli, edm ob cdufam m'mut territatur, quid ex Intérim bomincs iüud pulchrum dxiomd didicere,Qtto propiuf Pd pie,eb melius,dc poße cum eo,uel fdltem in cbored ceremonidru circd uituld Adronica, iun^lionê fie ri.lmononnuÜi, quipr£cipu£ columnic Ecclefiit hdberi uolut, ueluti ex dlto rident amp;nbsp;exibilant e^ os,qui contra AntichriHumpdu’bgrauius^iuxtd uerbumDei fcribendum effe exi^Omant, calcarid quoque miris artibus potentioribus fubmouent, ut eiufmodi clamatores contra Antichriftum, uelu ti faces feditionum,in irritandis crabronibus An^ tichriRi, fine omni mifericordia ex agris fuis peüant.

Interim uerôiîli ipfi, tumidifiimè fibi perfud= dent,dcplenis buccisgloriantur, fefe effeiios exi miosherods, qui contra Pdpam,fuis librismultô prieclarius cr fi-u(luofius fcribant,qudm alter iüe pufiUus CT imbecilîis grex, qui uix pipire queati. Sed qua nam id fàciunt ratione ? interdum in mife^: ros M.ondcbos ittuehuntur,eisqi cappds, quod Ger manidicunt, egregiè fefe lauareputant, quando deipforumerroribuscTdbufibus, aliquid inmedi um obiter er firiüim protulerunt. Sed Antichri* fius multo latius imperitdt,tteque Soli tionacbi in fuispedkulpfis cucuük fàlfo doce/tt, uerûm Pdpd

quo^

Germaniæ, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;f9

^uo(^i,r.pifcopi,facerdote5, er rehqui eius ßr'm£ hommes,cadem dehra er blaj^hema dogmata tu= entur er propdgant.

Neceffeigitur eüjßBcclefia Chriüi iteru redè purganda,er 'm prißmu ^atu reuoeäda ell,ui ala cri peilore er coniunflis uocibui atq; jlylts, arden tills ac luculentius AntichriRus oppugnetur,q poß obitü Lutheri aliquot annis, à plerisq^ßilum e/t.-

Quartum malum Ecclep£ eß^ Ignaiiia uigtlum Ecclcߣ Dei, ’m refütandis erroribus, h'mc 'inde m ip[oagroGom'mipullulàtibus.t^on eßetttm taiitu à Deo mandatum, ut Ecclep£ doéior ßt 'm docen» dofeduluser aßiduus, fed etiam ut contradicctes, ex uerbo Dci arùmofè er uigilanter reßitet, osß; eis obüruat,ut Paulus loquitur. Verum hac tempe ßate,ea peSiis mter plurmios f£uit,ut fc!nnient,(e fe abunde fuo officio perfùnâos effe, ß plebeculam ßbi commiffam utcun^ erudier'mt, er quia 'm eo ipfo loco non exißunt præiligiatores, ideb neno= m'mädos quidc eos cum fuis corruptelis cenfenfne feilicet turbentur fimpliciores.Qjtafi uero commu nis Eccleßte pernicies,ad eiufmodi uigiles nihil pti neretteyuaß ipforum plebecula, 'm fua uitiata na^ turanuÜa haberet fem'ma erroruml Quaß tantum ueluti glires 'm antris latitarent, ac longum fom» num ducerent, nihilq^ de corruptelis uel audirent ab (diji » nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cuul^atis, qui paßim

omnes

öo De bonis Si maîis

omnes angulos Germanite perrcptant,leger ent?

Atquinonfatis eü,quôd ippmet canes muti fi* unt,latronibus cr fitribus publicam or communem EcclefiainDeideprtedantibiK^uerùm zyfuo pr£= posera iudiciojcateüos latrantes priegrauant, at que ad taciturnitatemadigere conantur ifiis ca* uiUis^quafi ucl nuüum fit Ecclefi£, fÿnceroq- depo fito lefu ChriPi periculum,uel de uerbis taniùm a* liquot,feu de lana capfma,quod dicitur,moHean=‘ tur certamina, uel qubd pugnatum fatis, iamc^i quieti uUeriuf ftudendum fit.îi£c quia plaufibili» ter dicuntur,p'iurimorumhominum animos ßfci^ nantcruitiant.

Sed infani funt^non fapientes, qui tétras iUas do ilrm£ cœlefiis deprauationes, quasnonnuUi fine omniceffatione in EcclefiaChrifii impreßis libris difigt;ergunt,nonuident,acuerèdecis dicere pofiit mus,quod leremias de fimilibus fui temporis doâo ribus profirebat : Curant,mquit contritionem po= puli D« c«w ignominia, uocifirantes, pax,pax, eùmnonfitpax.

Neq; uerb de rebus friuolis nbsp;nbsp;ineptis, difcepta

tio efi,fed de fummis capitibus do{lrin£ ccelefiis. Acuerèpoffumus cum Dauide conqueri, qubdi» pfum fitndamentum, pr£ftigiatores nonnuÙi peU^ ouiüa conte£li,nefiriè euertant.Kultô uerà minus grammaticale bellum efi,quod 'm Eccleßa Dei ge* ritun

Germantæ, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ét

titur.Üdmrebutipfis faluis,deuocdbutis ßcilimct effet tranfadio. Satis ucrb nunc cldmdtum,^' rece ptui quaff cdnendum cffe impid uox eff, exitioffi gloriie Dei O' fdluti Eccleffie. Ndm Dei fententia O' prdccptum eli,Cldmd, ne ceffes. Chridut ne^ quaqudmuultfdlem infftUdri^Sed officiumfuunt i« mordèdo et uindicdndo d putredine uires (uns re t'mere.lAdniffllum dutein eh, quofddm non pdrui nominis uiroSyindeffnenter errores affercreffcri^^ here, edere,Eccleffdmqi uniuerfam in fudm fentett tidmpeUicere.PerindeigiturffciuntihihomineSf dcffpatribusfftmiUdS occinerentffdtis effe cddigd» tos libéras,ff idm dliquoties ffrula uß fint,nunc in poflerum edm effe abijcienddm,licet in mdlitid fub inde pergdnt liberi. Udcquidem mpdrte honedi 'PdtresßiniliM,meptdm fdpientidm tdlis dodoris, ßcile dgnofcerent oirriderent, uerùm in rebus diuinis dtlt;^ P-ccleff^e Dei, ea dultitia, pro fummd. O fdlutdri fdpientid,ffrè ubic^ in ddmirdtione efl. Quontodo igiturgrex Domini in tuto er it,ff pdfto res tali otio fefe dederint, ut lupos trruentes in o* Hile, aut iam lacer antes miffras ouiculas, ampli» US incldmare noluerinti

Sed obijcere [aient quiddmiUudPduli,Siinui» cem momorderitis, uidete, ne 4 uobis mutuo confu mamini.VerumPaulus non neceffarias laceratio» nes, rede probibet, ipfas ueros errores, eorum^ dodores

De bom's amp;nbsp;tïlaliS

doiîoees profijjores, iuxta uerbum 'Dei inclti^ mare dc reßUcreineceffitriumJu^inn, erfalutare officium m'miUri uerbi Dei eß,quod abfque l£(io= negloriæ Dei, iadura cœlejUsueritatii, iuxtd ipffus Pauliprlt;eceptum,intermitti non debet.

lt;DtiintumEccleff£Dei malum eR, flexiloquce docentiuui locutiones. CÙm en'm uiri eruditione, tngeniorum acum'me, cr exiffimatione prteflan=‘ tes, errorcs effuderunt, ac uident (eff lucc~ac po» tentia Verbi diumißta cotiftr'mgi, utfilfa,: ftias fen tentiaSyfine probro defindere nequeant,mox eiuf» modi ambiguM or perplexas oraiiones ,mirabili artificio t:y flruilura commmifeuntur, ut uerita^^ tis affertoribus uideantur ad ueritatem acccßiffe, econtràpralligiatoribus,m'bildc ipforum neruis incidiffe uideantur. Hoc odioffin genus bom'mum, anguiilis zxferpentibus comparari [olet,nelt;^id 'miuria.

Ad bunc modum pernegant noUræ ætatis Peld giamffeff liberum arbitrium adferere,plenoq; ore affeuer ant,hominem naturalem mbH, SINE ritufanHo poffe. Opus redemptionis,regencratio nis,falutis, tantum effe Deo adfcribendum,non ui ribus humants uUts.

Verum ifli tmpoliores,primam propoßtionem inteUigunthocpailo,qu'odnon foli uoluntdtibu= man£ tribuenda fit ea uts, quad ex [e omnino ,pri= u^quàm

Germantaê.

ufqiàm regeneretur uerbo Dei,poßil affeMirtJei fj'mtuif(inilopirtm,z^uolütati naturaU,nondtt reHatlt;e,etidm partim hoc imputädum effe.in fecun da uero propoßtionejüud SINE, dilatar^uelco trahere pro arbitrio norunt.Uam guoties coßrin gunturpaulbarHiuftUoculam SINE interpre^ tantur,^uod uoluntati hom'mii.ßcut ex maire cre ata esl, tarnen rel'mciHant alicptem naturalem 'm rebut diuinis ajjeiilum. PoHremam hypotheßn,ac» cipiunt de caufa efficiente er coüatione, uerùm de appnehenßone affirmant, uoluntatemnonrenaa poffe aliquem nutum feu affienfum prabere.

'Eiußnodi autem ffedris, iam ludificantur ho» mines , qui amp;■ poterant er debebant planiut loquL

Sic récentes Sacramentar'^ aiunt, fe nequa» quam docere,nicda tantum (igna in cccna facra of* firriffed potiusfentire ac profitcri, Cbriftum reue ra adeffe huic fu£ c(enlt;e,fuumcp corpus ac fangui» nemibi elargiri, non fiditium quidem,fed ue* rum . Kudiores iRa legentes , ac non 'mue^ii» gantes reliqua, quibus fefe euoluunt, iterum la» tiusqi aperiunt Sacramentar'ij, uidoriam procla» mantactrophxa datuunt, fublatam en'tmeffeo» mnem cum Sacramentar'ijs concertandi materi» am sed uerba ipfa adornata funt tali (iratage» mate, ut pro libitu eis uti queant, Subefi en 'mt id fraudis.

£4 De bonis amp;nbsp;mail's fraudtSf^ubd ifta omnia f^eciem ueritatis fe firentia,hoc tantum uolunt, efftcaciam,uimfeit frudlum carnis cr fanguinis Chriki, utentibus pa^ ne zg- uino,in Ccena inftiüari,licet caro cr fanguii perfe in cœlo maneant, neq^ ampliiu in terrain ut niant,ante nouißimum diem,Sic fcilicet:

lEiliula dulce canit,uolucrè dum decipitaucepS.

Explodëda igitur funt ex Ecclefia Chriüi, tant fraudulenta Ijiedra orationum,qult;e àuiris boniit nedum pijs, adßUendum imperitiores,minime de cetproponi-NamHeibeneficia plants,rotundis, dilucidis uerbis,tteritate à Deo pateßäam expri' mere licet,atq; omnino etiam t 'nnentibus Deum,id ßcile eü praüare.

Sextum Ecclefîæ Dei malum eâ, intempefiiuii tia- perniciofa Philofophiie cum Tlieologia permi» xtio.Mox autem his auditis, improbi cr maledici homines,uehemcntifiimis clamoribus rudunf-lnte» gram philofophiam, fine qua ne homines quidetn e/Je pol]umus,taxari,lacerari,deflrui,explodi. Re uehibarbariemextremamin hafceregiones,iuue tutem fatis täioqui petulantem,omnia philo fophine fiudia,pedibus iam contumeliofifiimè conculcatu^ ram efJe.Verùm fi amentes iüi homines, omiffo fuo ruditu,paucula faltem uerba,fedatis animis audi» r ent,omni fuo metu liberari poffent,

Philofophine fobrite fobriafiudia, quicrimiM* tur.

Germanîæ.

iur, eum mp'^ßime ßcere, ipfjinetßtemur utfrô^ imb iudicttmui, philofoplnam omnium ficultatum^ lt;}uarume(linßgnisinuniuer[a. uita humana ufm, ejjc minißram ualde neceßaridm zy utilem.M.cine Ht igitur per fe^orin fuo regno, terminnq- pro=t pr'^s,orndtißimdphilofophid.

Sedne eiui res feu dogmata,, cum articulis fis dei,cum(^} rebus diuinis confiandantur, iduerb mo nendumtrepetendum,zy inculcandum efi publicè priuatimq;, omni diligentia ztr cura. Caufæ euis dentifitmié funt,primü, quia articuli fidei, no funt ttoti philofophilt;e,uerùm peculiariter à Deo genes ri bumano reuetati (unt^ac iure optimo uocantur fapientia Dei. rgt;einde,quia confiifîo pbilofopbite cum Tbeoîogia,non ueritatem,fed mendacium gia gnit, noniüuflratgloriamDeiJedobfcUrat, non udfirt faîutem bominibus,fed exitium lt;eternum plt;t rit.t^on moucbatur Paulus, uel cacbinnis,uel inui diofis clamoribus pbilofopborum, uel Atbenienfts um^uelaliorum in toto orbe exifientium, qubmia ttusfcriberet ad Coloffenfes:Videte ne quis uos DE PRAEDETVR per pbilofopbiam.l^onftruant is gitur uocifiratores philofophici:,calumniam reâè monentibus. ijon enim totum aboletur, ubi abufus alicuius rei,mode fié ztf diRinélè uituperatur.

Sed ipfum ius aliqui,prtelertim eiufmodi decla rationenonnibil placati3admittunt,ß,fium autem

E pernes

iSö De bonis Siffîâïîs pemegant. ^eq; uerô nóftri mflituti efl, copîofè f hetc narratione explicare,i quibtts O' lt;iuot in re= bia id nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;res manitiüißimd eli,exempli tdn=

tùm grdtid,ununi dut dlterum exemplum common Hrdbimus.

Error Peldgidnorum,de cooperatione uoluntd tii Addmicæ nondume^i regeneratæ, tdntùm expbi lofopbid iîd(citur,qu£ fapientidm fudintdli fuper=' ciliâ ejfundit dißimgui oportere inter res brutdi dc rdtiondles.DeindeJjoc effe ndturdle donum uoi= iuntdtis,utres obieélds uelit feu repudiet, o nibil ab/urditts uideri,qudm dfjeuerdre, fdiidm hominis uoluntdtem, in rebus diuinis prorfus nihil agere poße,nißpeculidre nouum^dc jpiritudle Veile, ei per Verbum o Sdcrdinentd Deidondtum ßerit. l ïdeo quiddm mdgnificus,fic Impreffb libro pro du= toritdte,tubdli uoce intondt : ßcut homo fuis nd= turdlibus uiribtis dttendendo inteüigit,difcit,per^ cipit,decern eße pr£dicdmentd, o dliud eße lub» ßdntidm, dliud eße dccideas, itd etidm dttenden= do,drticulos fidei inteüigere, difcere, percipere poteß . Sed Verbum Dei ex dduerfo pronuncidt: Homo dnimdlis non intelligit,nec poteß dccipere, •qu£ funtDei, t. Cor.

Sic philofophid diüdt hoe principium, lußici» dm effe obedient id ergd Leges, infulßßimum igitur effe cldmdt, tribuere dlicui iußieid, qui omni uirtu

te

Germaftîæ. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lt;5^

ie bonitdte UMet. Inde fcatui^it iUitd dogma quorundam, lufliciam nofirÀ coram Deo^non eße mer am imputationë iuRicia aliéna, nempe Chri» ^i,fcd eße bona opera ^uoque neceßdria ad falu~ tem,renouationemq; bominK /imul ad earn ipfant ßrmam eiui iuflicia,nos coram Deo iuüificantK^ pertinere. Prout autem bomines caUiditate O' in^ genio ualentßta uel craßita^uelfubtiliifs iüa pro^ fèrunt.

Sacramentariorum dogma, bocprincipio pbi» lofopbico potißimum inßllit z vnicum corput nos turalCffinitum, ßmul o femel diuerfis locis exi^ Here non poße.Sed ueritatifilij Defo omniü potentia,fides Cbriflianapotiiu, quam prtncipijs pbilofopbicis,qua alioqui fuum babent locum^m^i riiti debebat.

PoSiea uero,ad eiufmodi fiindamenta, quadam fcriptura diila , fumma ui o oi-te detorquere moliuntur,ut ita error es, fub fùco quodam uendi:* tentur.

Sicpbilofopbia diHat, duobus malis eß» fe minimum deligendum, quando utraque caue^ ri nequeunt; Poüea applicatur ad res Ecclefia^ Satius efje Anticbrifio pcrfequentc,m eiui ceremo niasconfentire»er conßrmitatem quandam cum ipfo recipere, quam amittere omnes ßcultateSf Pcritura enim eßet omnis E-cclefia C H R i ST l,ß

E- i mardi

68 Debonisamp;maïis

mordiciM conßßio uerx doilrin^tZ^damnatio AU ticlmßi^retmeretur.SeduerbumDei aliter iudi=gt; cat,iubens, ex feuerißimo Dei mandata, exire ab Anticbrißo reuelato, ac ne minimam quidem eiia notam recipere,conßßionem inßado animo prie=!‘ Hare, qua quidem, tantum abeß ut int er cat Eccle ßa Chrißi,ut potitii ea crefcat or floreat. lion ea nim ceßione, fed forti conßßione, fieri martyres. ChriHus inquit,eos non fe dignos ejfe, qui crucem cum aliqua iaHura confißionis detreilant.

Pbilofophia occinit,rebus iit dogmatis religiös nis turbatis, AmniHian eße (anciendam urgen» dam, publica tranquillitatii caufa. Sic poftea in controuerfqs religionis mandatur feuerißme,ut corruptelas er earum autores atq^ definjores,nea mocdrpataut rcfiitet,fcifllt;:et üt qeti Ecclefia con fulatur.Üon autem hic expenditur,qubd corrupte la adhuc ob dculos poßta fint,qu(id multi eas per a t'maciter defendant zy pingant, quod lux ueritatis diuina obfiifcetur,qiiod anima plurimarum ouicu larum Cbrilii,forbeant mortifirauenena, qu'odli bri,crrores iüos ad poHeritatem quoq; perfirena tes,extent,cypluresfubindein agrum Eiominiea nittantur.iferùmDeus eH,quipracipit. Contra» dicentes conuince,cyos cis obfirue,Clama,ne cef* fes.Donecigiturerrores idi, damnum inEcclefia DeidantjOquot; donee autoresuel aduocati errofum

Germanîæ*

Çr pr£siigiarum,pcrgunt fupérRitiofè O' effra» imguajn librii fuis corruptelus^uelfuus uel ulios rum ornure Op'i'opugdre^contrù eli alucri uoce clamatidum, quùmdiuquidç coUum halitw afflut, O' lingua fefe mouerc poteü.Taceantuero iÜi,qui cü in pdlioris officium coUocati funt, poffiunt pati^* entibus ocuUs intueri, quomodo lupi llt;is crudelißime diripiant ac diglutiant, o quomos do Ifonfd Chrifli çum Didbolo fcortetur.Hdm ß.1» fu dogmata no funt à Deoffied àpiabolo, pâtre o^ tnnium mendaciorum.

ToUendæigitur erant corrupted cœleftUdo^ ârin£ prius,pollea uero ßlentium, iuftißima con=* fequentid locum fuum haberct.

Kuc iîlud qaoq; referendum eü, qubd trdüatio ni fdcrarum rerum,plus aquo pbilofophicæ fenten ti£ mifcentur. A.c perfuafio ifta iam uulgdris eH, eum'eruditum non elfe,neq-, aliquid cognitione dis gnumfcribcre,qui uel non poßit,uel nolit etiam creberrimis uti etbnicorum fententijs ac diüis.ins de hoc mali inundat,qubd plures gentiles fenten^: tia,quant ex uerbo Dei prolat£, i« quorudam fcri ptis non rarb emicent.ïuuentus eo fifcino dementa td,exillimdt ßbi quoq- accuratius, ethtùcorum di' ild edifcenddeffe,qiiàmqu£infdcris Uteris tradi ta funt,qu£ quidem multo horridiora ethiiicis ils iis apparent.Quidtquodaliquiin fuggeßum quo»

3

De bonis Amatis

que,eain X(exö^9A»«i/ ddßrunt,atque coftcionent babituri ad rudern plebeculÄ,in ciuitutibus, inop=gt; pidis,m pdgii quoq;,fubittde eitet aliquM gnomM, autuerfm exPinduro, ex Euripide, ex Sophocle, ex Homero Gr£cof,uel ex Terentio, Cicerone er alijs,Lat'mos.A.udiui eiufmodi praconem aliquatt do,de coniugio ad populum Imgua uernacula de= clamantem, 'm unica condone plus quàm uigmti carm'ma ex Ouidio dearie amandi profirentem, idq^ ßbf ad op'mionetu eruditionis profùturum, fio lidc credebat,

Stomachamur Anti/chriüo,qui fuperioribui fc' cuits Ariftotelem 'mfacrofandam Theologian fee leratè'mfùdit,ita ut 'mfugge{li5,tanqua)n Euange lifta quijpiam duintus ,fonaret atq-,autoritatent obt'ineret.'Verùm reipfa ifti philofophi,eafdem te^ nebras per fuas ethnicas luces, 'm res diu'mas ejfun* duiit.Etftenimdifla itloralia, 'mterdum non'm= eptè citantur ex Ethnicis, ut planum fiat, quid nam de uirtutibus feu uitijs, fapientes uirifcripfe* r'mt, tarnen non debebant ea pr'mcipalem habe» re locum , er modus quidam adhibendus erate Vt'mam uerb iuuenes ac fenes, elegantißmas fen» tentias uerbo Dei traditas, iUuRrarent, addifee» rent, fîbiqûe quotidiano ufu fitmiliares effice= rent. Nam certifiimum eft, extare 'm Sacris literii pulcherrimds, de omnibwuirtutibt» er adionibus

(ententM^i

Germaniæ. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;71

fententÎM'.EtljnicMuerb coüatioftis gratM ufwpit re, licitum janè effet.-

Septimum maluin , in Ecclcpa Dei nimisld». tè uagam , cr dominium acquirens , efl -7rQgt;^ «rcD-sfoAxT^eiX , ut fie nomment . Nlt;«m ui» ri t eruditione dc donis excellentes, immodi= cè incipiunt coU , ueluti Idold quieddm , tali ratione ,.ut tribudtur aliquibus perfiiiio feiena tite uirtutum , guafi non errauer'mt uel in dogmatibus^uelinaîlionibus , imoutcenfeatur^ etiam ipforum exorbitationes , nocentes Ecclea fix Eiei f ob fingularem eruditionem 3 prxflana tiam donorum, e^- bene mérita de publicis pria uatisgûe rebut non effe, guantumuis modeflé Criuxtd Verbum Egt;ei,reddrguendiU , (ieddißia tnidandat potiut, tegendas, condottandas. Odes runt igitur. eius generis domines atgue ina fieüantur mmamfiimè omnes iüos, gui m clda ris uiris gux laudanda funt, laudant^or uel cora ruptelos, uel fiandalofa fiddipforum,guantuma uis tierecundè repriehendunt 3 fiigienda effe tnonent.

ineufamus Papiftos, cr reéiè guidem,uni Ponti ftei Komano , tantum autoritatis adfcribentes, ^'od errare negueat, gubd omnia ipfius décréta^ pro meris oraculis adoranda fint, gu'od nemini fiis fit eum reprahendere , etiamfi mnumerlt;»

E 4 animai

yi. De bonis Email's

ùnmM OYCO traderet, duid uerà aliud iam 4gunlt qui error es quosdam celebriu uirorum excufant, p'mgut,ornät,atq; eospublicte ueritatis O’falutis bo/ies procldmant,qui corruptehu quafdam ipfo» rum manißRiS o public4f,monët, cum uerbo Hei non conuenire^

Sticr£ Uterd;,quctrum iure optimo pr£cipuci. eß autorit(U,meinori£ o po/leritati rnddaruut^fum-inorum in hoc mundo Sandor u lap fus, errata,ido latriiiis,et alia tetra ßda,ut Adæ,Noah,Loth,Ha tiidis,Salomonis,Petri,0'aliorum,idqj non eo con filio,ut tantis luminibus orbis terrarum infultare^ tur,uel débita eis laus eriperetur, fed ut infirmita tern humante carnis in ipfis/m Heo uerb immenfam O’gratuit am Hei erga ipfos mifericordiim o cle mentiam,uniuerla 'E.ccle(taHei cognofceret o ca fideraret.

Sichodieautoritashominum , maieflati ipßus Hei,uerba hominum,eloquijs diuinis, laushomi=: num,glorilt;e Hei meritb debebat poftponi.Redè di da o ßda hominum praclarorum, fua merentur encomia.lmbecillitates quoq^ non hedentesgloria am Hei,iedificationem Eccle(t£,falutem animaru, tolerand^jOnon ad uiuum quod dicitur fecanda funt’.fed errores,pugnantes cum capitibusdodri~ nlt;e ccclitus pateßdie,O‘ ßda Ecclefiam Hei fcan^^ dalilantia,approbariaut dißimißari non debent,.

Germaniae» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;7^

ßucindlgHetur Aaron,ßue PetrM, qui longé ex= ccücntioresßerunt ijs, qui poüerioribus (eculis fubfecuti funti

obtendunt autem quidam, gratitudinem fuam religiofam erga prieceptores,qua de caufa nelunt ad)nittere,ut errores ipforum alijs nocentes,indi=‘ centur reßüantur.Sed reuera ingrati funt fuis beneßHoribus, quia uicia zy peccafa deßndunt, non aliter,ac ß uituU Aaronis, aut adultcrij Daui dis,pdtrocinium fufciperent. Ç^ualem uerô lefu Chri^lo putant fe debere gratiam,qui Zif dodrinâ fuam ex cœlisprotulit, z^ fanguine fuo precioßßi mo nos liberauit,cui boç priecepto obflrißi fumus, Uunc audite,aliénas uoces nolite audire,Zl^i:.Reue ra ^itur ifti, in rebus malis tuendis gratitudincnt prætexelites, communicant peccatis alienis, con^ tra unicum prtcceptorem Cl}rißum,ztr calcariam, quod dicitur,uitantes,mcidunt in carbonariam.

Oéiifuum malum in Eccleßam Dei emanans,ac dignum lachrymis zy querelis eü, 'Vitiatio multd= rum magnarum (y paruarum fcholarum,miferieq; iuuentutis uirulcnta mßüio, üam iüi profopola* trlt;e,imperita: iuuentuti duo exitio/a mala inßiüät. Prtmum quidem,femina errorum, Deinde acerbu in reélè fentientes Ztr docentes odium, priufquant remfeudoürinamipfamaddifcSt^aut per cetatem d'qudicare queant,liam qui præceptorum offlciunt

B S ^erunt.

74 nbsp;nbsp;nbsp;De boms amp;nbsp;mail's

gerunt^fummorum boinmum errorcs, pugMtttei enm uerbo Dei, fuis quibufdam gloßis excufdnt,cj-commodißbne interpreturi ftudent. Hue uia in cor da pußdorum, uberrimu, materia ex qua, crro^i rumplurimoruminferitur. Nam quod à teneris quaßunguicuUs, projùndè ßbi impreßfum eß,id adftudiaaltiora,ad conditiones, er gubernatio^ nes Eccleßarum er rerumpub. aßirunt, pluraq} inde paruin conuenieittia producunt. Error eniin fatcundißimus eß,id quod omnium temporum biflo ria docent.

Nonum malum inde fcaturiens eß, ejfrenis er inaudita petulantia er maledicentia, ßolidte imperitieiuuentutis. Nam ßc imbuta à Profopo» iatris iuuentus, fernere fitrit, ac non tantum di» ra conuicia euomit inpios Eccleߣ doilores, im» probantes ex uerbo Deiperjßicuo, Aaronicos il» los errores,fed fæia,obfcœna,crudelia,iinpia,er feeler at a (cripta,pafquillos er piüuras eß^undit: certatmter fefe impudentißimis mendacijs confitt gendis, qualia Diabolos propemodumipfos pude ret,ex Acberonteprofirre.imb quo quis in boc ß cinore portentoßus mentitur, er rabioßus contra reprebeiißones errorü infanit, e'o gratior fuis pr£ ceptoribus. exißit,et ad maiores honores atq^ codi tiones euebitur,utquidignusßttantis jßecimini* ins exbibitiSjEccleßiß 4ut febolis prafici.üam ta^-^

Germaniæ, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;7f

leSjCreduntur autoritatem prieceptorumo-præ» cipu£ fedis conferuare:

At (iquterM de eiufmodi zeloßs aut potins ra=* bioßs hominibui,leger'mtne eorum,quibiis tam li:* center maledicunt^cripta, norint ne eorum erro=i rcijfx libris ipforum liquida deinonllrare,pari in fania rej^ondent,fe(e ne dignari quidem i/nj^edio ne tdlium bominuin libellos, noÜe fe temporis pres dop iaduram ea in reßcere, Satis fuperep fibi efs fe,quod fuorum prlt;eceptorum,(eu ducum cenfuras fequatur,cum hifee uiuere fe mori uelle.Si quis porrbobijeiat, Tsominum dixiffe,dc unoquoque ocio/o uerbo reddendam effe rationem, exibilant earn comminationem, ac fe Geo gratißimum culs tum prtedare iaditant, quod diffentientes à fuis pr^ceptoribus, omni genere probrorum conffuut or deßrmant.

Cluantainuerb cladem, ida dira lues alia tur a ßtEcclefiie Cbridi, poderitas fentiet.i^am mitia„ qu£omnespii bodie experiuntur, fupraomnent modum funt amara. Penetrabunt autem m aulas, in Politias, in Oeconomias eiufinodi homines, ey quiduisfibifingendi zyeffutiendi de fyncerisdos doribus,licentiam fument.

Vtinam autem illi,qui paruulos tantopere fcatt dalifant,ferib aliquando expenderent,hanc graue ebrißi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;qua: îàatthd . extat :vlt;6

homini

Dcböm's ôdmalis

bominiper quem uenit fcandtlum.Item.Ciui dalifauerit unum depußÜK iflii, expediret ei} ut (ujßenfitmolaaßnaria de collo ciiu, demergere= tur 'm proßittdum maris. Qmma enim i^a imperit^ er flolidæ iuuentutis peccata,lt;ib iüis duiioribus at c^ue inftigatoribusproueniunt, er 'm ipfos redtm^ dabunt.

Decimum malum^Eccleßam CbriHi duriter pre mens ell,quód typographia: omnes guàm latißme patent iüis, i^ui non erubefcüt frlfatdodfmas, poß tot commoneßfliones er obteHationes, tueri er profiteri,dirisci; conuicijs in probosac fidelesDei feruos 'muebi.Conniuent 'mfuper egregièiüi, quiti tiüantur ifia ajjentatione er petulantia, ut iuuen* tus'mcitataàmaioribus,quodlibet genus feurrili» tatum,malediilorum,er mendaciorumtypis, non ßfia mentione autoris,emittat. Hane enim ultione iuflè putant fefe,de ijs,dui fuis erroribus aduerfan tur,fumere,ut quod ipß non audent palam, agere, permfanamiuuentutemueluti ßcarios quofdam, nom'me fuppre/fo perficiant. Eß tarnen in ceelis, qui uidet ißa jyeus,eraliquddo caufam exquiret, furißaßdaßnt?

Ex aduerfo autein ijs, qui errores ingruentes, er lucem Euangelij reuelati obumbr antes,ex uer^ io T3ei,excitante er regente fpiritu fanilo,ueltno deßiß(memdicare,aut contra miquas calumnias, Apologias

„ Germanîæ» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;77

î»

Apologie opponere lludët,pri£lii ärflißime occlu duntur. Nam territant ijli guos dixi Pontifices,eti am eos fuis jùlmiiùbus^ne quicquam contra fe,fuaa ue dogmata patiantur in fuK officinis imprimi, in guos prorftti nihil pote^latis habent.Kac ratios ne foil regnant, foil triumphant, trancpdUam S E D E jM ßbipatant-

An ucro Deui,qui ob conßßionem ac propaga tionemueritatis[u£,0“gt;'eß(tationem errorum,ty pographicam artem uel inprimisoRendit O' lt;tpe ruitßßam tam enormem iniuriam,ßt tet^uo animo laturui,resipfa Uquid'o beendetßtö tempore, yndedmumEcclefi^malum^efidifcipUme Ecà cleßaßi££ laxatio .Elam clauis foluens, tantum in ufu quotidianoeflßigansueroclauii, prorftußt» O“rubigine abßumitur. Pugnant politici manibus pedibmq^, nequaquam earn dauern ufurpandam eße,hoc pr£ßrtim modo,utnotorij,fcandaloß,0‘ impcenitentes peccatores,Eccleߣ Chrißi publice indicentur,O' p^ó pubticanis ac ethnicis habeans tur,donee pœnitentiam agere difcalit,ne uidelicet Papatui,ut diditant, redauretur. ide ßcilicet eß proßelut Euangelicorum hommum. Tam probe di dicerunt,qualeßnam Eccleßte claues Chrifiut corns mendauerit. Conßat autem non tantiim aperiendi, fedoclnudendidauern,p(£ matrißmilids Chris ftum commißße.

Qnis

78 Debom's Email's

QUKenim 'ut ijunlibct exigua Oeconomia, lern matremfiimilicK probauerit,qu£ tantum ape^ ricndi zy profiindendi omnia,iv,hil uero peMiu ré cludendi,nem'mentqi lt;i thefaurts domta arcendi ftu dium babeatfVcruin in rebus ipfius Dei,êmpunè fe fe delirare poffè credunt. Abufum enim cum uero, legitimo or falutari u[u,pariter impiè tollunt. Ipß autem Paflores, quibus utriufque clauK admmi=* (Iratio demandata eß^ moleßias O' pericula reßr midantes,quie affèrre folet legitimus clauis ligan-tii ufuSjpotentum tyrannidi ßonte fua moremges runt,[ult;eqi tranquiUitati confulunt, tantum in 11=^ bris dauern ligantem relinquentes. Debac Oecoa nomia ipfe Dom'inus aliquando rationem poßu=t iaturuseâ, nee excufabunt uereor 'miquitas ternes porum, crudelitates tyrannorum, mala alioruni exempla, pericula, aut alia eiufmodi. Crefcunt en'mt interea , neruo falutaris difeiplinæ in P.ccleßa fuccifo, tetra fcandala o publicie cas lamitates.

3laßgt;hemare ueritatem,ignomima affïcere mis niRrosuerbi D ei, r apere P,ccleßallica bona, feer s tari,inebriari, rapere, ufurasexercere, bomicis dia,aliaqi eiusgeneris innumera peccata, eb mas gis inualefcunt quotidie , quia libertatem eres feendi babent, perinde ac ßcolonus omnes cardus ps alia^ zizlt;(ma,patiatur copiafa femina proßrs

re.

Gerrtianiaf* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;7lt;?

yè-iic iotum Ct gr uni occupare.lmo piis feruisïcfu Chrifti.propeinodum integrum non efl, de his tun tis mctlispctulb gmuius er crebrius, publice quca ri O'protcflari. Nam fili] huiusfeculi quiritan^ tur,fefe dijfxmctri, confcientiM flbi turbari,etiam=i fl nomen ipforumprolatum non flt .Quid uerb ei= u)inodi rerum flatus portendat, minime dubium €ll,flquis Prophetarum fcripta O hifloriam mun di,uel obiter faltem infliiciat.

'Duodec'mium malum, Ecclcfiam perdens cfl, qubd nifiæ pi£ o legitimæ Synodi obflruantur, in quibus uero or legitimo iudicio reiiè fentien^ tium ex uerbo Dei, citra omnem profopolepfl*: an,exorti nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fine fuppuüulantes erroa

resfludicarentur cz extirpctrentur. Nihil autein deKomani Antichrifli , uerùmdeEccleflieSyno» dis,qult;euerbumDeirepurgatumamplexa efl, cz conflfiionem Auguft£ Imperio Romano exhibit tam,retinet,hic dgitur,

Coeunt Apofloli lerofolymis, ac dcfiniunt,dam nandum efle erroré Pleudoapoflolorum,Bona ope raad fldutë ejje necefidria. Gratis en'tm omnes gen tes,fide 'in Chriflum coram Deo iuflificari. Et pot flea iuxta hoc laudabile exemplu, conuetus doflo rumftepius 'mflituti funt, qpeflilétifiimas h£refes, luce acuirtute uerbi diuini difiiparut,acceeleflèue ritaté à priefligijs uindicarut, cödiderut jymbola.

8o Dcbom's maïis crad pofleritatetn quoique (alutarem doiflrittlt;(gt;ti propdgitrunt,

JMct dutem hodie miferd ChriRi Medelid, fup plex dnte pedes quorunddm pviccipuorum uiro» ruin,ordt,ut fuoserrores dgnofcdttt nbsp;nbsp;dbolednt:

Deuoluit fefe dd genud potentum (iuoqi,obfecrdSs ut pidin fynodum,0'ïegitmiuin iudicium,conuoca tis ex totd Ecclepd uiriSidodr'md Oquot; fide pr^flan tibui,infiitUdnt,pri£fentesqi errores^quilibrK im prefiis finguldribiis fitets in Ecclefidiu ChriHi di^ ^erguntur,iuxtd normdm uerbi diuini, fine ’rnui» did, fine pro fiipolepfid cognofidnt,dijudicent, è medio toUdnt,0' dulcem dc falutarem Ecclefiie nionem reflifudftd

Sedproh dolor idem iüisquerelis GT obtefida tionibus,Ecclefid fqudlidd GT a;rumnofd proficit et iinpetrdt,quod querului itle LdZdrus dnte diuitis idnudm.im'o dltisfupercilijs fdfiè ridentur GTexia bildntur,dc pro turbdtoribus communis pdcis i gt IwRibus pdtriic trdducUntur omnes, qui tdlid pdU Ibinfldntiuf effidgitdt.Etec defunt,qui cumferuos Dei fe perbiberi uelint, fummis uiribus eiu/modi conuentus dijjuddednt,quid metuendum fit, ne md lores di^rdiliones mde generentur.Citdnt Ndzi^ unzeni didum^quifcripfit,fefenullius Synodi exiquot; turn uidijjebonum.Semper enim mdiores difiipdquot; tiones efje fubfecutdS.Elimirum, quod hie pdrticu-

Idriter,

Germantae, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gl

l(iriter,deinßlicifuccejju aliquot (u£ etatisfyno» darum,quettui eft,id ipß uniuerfaliter, de omnin bus pronuncut.Sed manißftum e(i,fynodi Hierofo lymitttn£,iiicen£,Qr uUaritm, pr£clarum er fallt berrimum fùiffè euentum. Succefjus autem uitiofus inde eß,quöd fynodi,non iuxta normam diuini uer bi, fed iuxta arbitriUm potentum, aut affedus ho^ minum gubernantur,Qyexcluduntur ferij,graueSt conäantes,fynceri dodores.

'Donecigiturfynodi uel ânpediunturueldiffè» runtur,uaria zizunia augmenta funiunt amp;nbsp;domi^ nantur. R.efiitationes quantumuis folid£3 flocci fist wit.Plurmi iflis erroribus fufiveati, intereunt^ac luuentus ida contagia ad pofieritatem perfirt.

Tyecimum tertium malum,ex bifee omnibus con futum ZTnatum,iamq; dedruens CbriHi uineam, efi C£farcopapatus, ut redifiimê appellat Luthe=. rus.ltzam ficuti fuperioribus feculis, Papa Kornais nus Anticbridipartes cgit in eo,qubd non contenu tus limitibus P.cclefiasiic£gubernationiS,improbè er nefàriè arripuit fibi politicam dominationem, arrogauitfibi régna buius mundi,ut Matth, ^..de» pidum efl^ C£faribus di'ademata pro arbitria 'm* pofuit uel depofuit. Didauit polit'qs fuas leges, Cruenta beUaaduerfum fuos bofles geßit.CoUa Im peratorum calcauit, Ipfos Monarebas, turpi fubie fiione,fordiflos fuos calceos ofculariuoluit.lta bo

F die

ÎTl nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;De bonis amp;nbsp;màïis

die nonnuUi Politici Domini t recupemtd fua dig^ mteite, beneficia illufirati P-uangelijy ac Itbcrdti Poittificis R.omtinifcedo iugo^uicißim(ids terminis excedentes,fuperbè pedem alterum 'm P.cclefidnt coUocdnt,edm^; pro ßto drbitrio regere,atq^ mini Ur OS uerbi diumi^non tantiim ofculatoresjed jne=i fd fcdbeüd fuorum pedum effeuolunt.

Nurn politici nonituüi , cum fais Acbitophelia buSyKeligionumßrinulM feu cotburnos gignunt^ Articulas doilrrnte cudunt, eosij; po^ea cum Im=i perio O' armdtis m'mis, doéloribus £rumno(te Ec=i lt;leߣ CbriHi obtrudunt, ut citrd omnem contrddi iüionem dmpleildntur;

M.dnddtd dfjîguttt dt^i exhibent, quibuf prie= fcribitur^^quomodo or qudteniu m'miflri uerbi Dei errores,^ peccdtd reprabëdere debcant^neinpCi ut error es graffantes non refùtent^fiilfos doclores Han indicent,nec monednt,eos cduendoS cjJc.Pcc-cdtd boin'mum qudntumuis 'm hoc mundifine atroa cid,tdntiiin IN GENERE firingdnt ,nequis dni^ rnddue^tere quedt,fe peti,fibi fcilicet dgëdum effé pœnitentidm.Nem'mem eße excommunicdnddm,ni fide fentëtid politicorum. Nem'mi e{)edenegandu u[um Sdcrdmentorum,nifi ex drbitrio auldrum uei iurid!ium,quiecitnlt;^ tandem illd cdufd fit.

Quemddmodum dutem Pdpd, excommunicdi elMfs fidmen fi(lt;e tyrdnnidi ddhibuit i itd illipofi* tici.

Germanîæ* tici,fudi mm^de expulßombm, declt;irceribai,de glddijs,audacißime fubijciüt:Sic igitur exurgit,^ indies incrementd fumit C£fdreoplt;tpatus,z:r uerflt;t uice,Eccleßaüicus AnticMftus,in politicu dege^ nerdt,ncq^ erit tdlium cothurnorum ediôlorwn modus dut finis uüus, dotiec iiouißimum tudiciunt aduenidt.

Sed pTiCtenduntpolitici, fefe ejje cuïlodes legiS diui/n£, or cdpitd Hcclefite in terris militdntis.te^ rum quidé e^t,N.dgiêlrdtus lt;]uolt;p efje membrd Bc clep£ Dei,fi creddiit in ChriÂu.Verum cy hoc eß, pertinere dd ipforum officium,ut filfd dogmdtdzy idolomdtiidsprohibent,Eccleßd^i'Dci,ut 'mEfdilt;t fuduißimedicitur,nutridt.Sed non hdbentpoteR^ të,quicqudmcontrdDeiuoluntdtë dut uerbueityi Autuendi dut exigëdi, de funt diAMæ potejldtes (y officia,E'cclefite ztr politi£,qu£ no funt côfùndè die.Et régula nota eA, Oportet Deo tnagis obedi^» re,quàm hominibus.

Cothurni aut Uli zy ediëla, de quibtis dixi, funt contra Dei uerbum, funt perniciofa Ecclefiie Dci, ob cdufam Deus eiufntodi Dominos, et cSfulto res puniet, tùfiDco eius^:; miniAerio, quod fuü eA reliquerint,pœnitètidmq; fu£ temeritatis egerintt

Decimum i^uartum malum,ex prioribus profl» en s e A,odium o- profligatio ferioru, grauium ZT (alutarium uerbi Dei doAorum ac profèfforum,

Zy

84 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;De bom's amp;ma!is

dte^co^iofiKttumerutt M.ottigrado^ rum ac placentitt diceutium. Truducuntur fynceri O' fideles uerbi Dei minijiri, oJiofißimis titulis, horridorum Roicorum, intr^Habilium, feditiofo^ rum, turbulentorum bominum. M.uti uerb canes O' pdlpatores, ornantur Encomia pulcborrimo, pdcificorum, placidorum, falutarium doâorum, nine nuüus pudor efl: ijs, qui iaditant præ alijs in» corruptie doifirinnÉ conferuationem, O' confißionS eiui ufq^ad extremum uitie l)aUtum,pro fuo libitu, O'pro inRigationibus [uoru AchitopheliÜ,inculpa tlt;e doürina uiroS, O' uigili uoce inclamätes paßiin ingruentes O dominantes errores,excutere,eo5c^ inquietorum titulis,acmendac'^s quoq; impudens tißimis deßrmare,perinde ut Pilatus,Chriüum borridum O' intolerabilem concionatorem cruci affigit,ei^ inferibit iHud eulogion, bic feficit rea gern ludaorum,id efl,feditiofus, inquietus, turbu* lentusbomo fiiit,ideo iuflè fuj^enfuse^. SicLeoa nes,ut eH in Apologo,lepores concionantes imma niter liijcerpunt, aut truculenter ßgant.

. Reperiuntur quoqi non pauci, inter minifiros diuini uerbi,Eceboli ac (Ênatbones^qui peccata po tentum,contra ipforum diüaßüaq;, mira fraudu letia excufare ateß ornare,carbone5ß ignitos fup’* ponere.non uerentur, ut magis accenfi politici,in doilores fynceros ardentius (auiant, Amapas cerdos

Germam’æ, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Sf

çerdos accufat Amos Propbctam,ob repræljenjto:» nem peccatorum,aciubet eum iflo locoexcedcre. Sic hodie multi dodoresmultis'm locis, ab Amii=x fijs impatientibus admonitionum, de fuis dut alio» rum peccatis, contra primam cr fecundam De^ calogi tabulam ßilarum , produntur or extur» bantur. Exempla non oput eß ex longmquo pe» tere,

Sed abrumpo tridißmas querelas, de malts Et cleßlt;eChriHi.Nam exbifeeetiamalia, quibus Ec^ cleßa Cbrißi f}orribtliter excruciatur, ac reuera ut eA 'm Propbetis, parturientium dolores fußia net,ßcile mente concipi çr confîderari queunt.

Qÿ^igiturbaSenus de Eccleßaßicis malts in medium adduâa funt, ßmul ad Politica, O econox mica cr communia fefe extendunt.Verùm,ut 'mfli» tutum ordmemfequamur,debifceetiapauca qu£ dam att'mgendafunt, qua utpietatisuera üudiofi patienter audiant atq^ ex pendant,rogo.

Suntquidempolitia, quibus hommes cohabit tant fuis Dommis, iuxta certas Leges gu^ bernantur,omni laude dignißmtie.Nam Deus eiufà modi hom'inumfocietatem fanciuit, uoluit po* litias effe hoßiitia fua Eccleßa ,fedquomodo ex quot;Diaboli malitia, cr imbeciUitate humana natura iße facer hommumordo turbetur,ac deßrmetur^ notius eß ex omnium atatum hißorqs,lt;» dm

8(j nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;De bo nis nbsp;mail’s

git probatione indigMt.

Et cùm ipfe Domi/nui nobler îejiK Chrifttts Udti cinetur, Satetaam inipfumagrum Domini ziztf^* 9ùa, no{ludijfemindturume([ejnemi»iuideatur inirum^fietiamineo cœtu ,ubiEcclefilt;t Dei exi^ fiit, maU quidam puHuldYe, dtque fubindeali=t ^tiid damnidare afferuerimaf. Atq^adeb band» pptm ob Citufdm, mida perüringuntur, ut cr cos gnofcantur or emendentur, non ut unguem in uls eereinfultdtoriè, quod dieifolet, habedmuti dut peccdtis nofirii gloriemur.

Primum dutem politicum mdlum eß, Guber* ndtorumdißbcidtio, er non firmddnimorumin* teripfos congluiindtio y qudlis quidem turn pro* pterEccleßdßicd, turn etidm propter politicd ne gocid^eßet neeeßdrid. Nrfin lârf dnimorum dißun ûio in cdufd eß, cur intermittdntur uel impe* didntur multd , in fdcrii er proßinis rebut quie dd [dlutem uniuerfe Gerindnid pertinere ui* dentur. Eß tdmeninßgne Dei beneficium er mi* rdculum, qiiód feddtis iüis horrendis turbdtioni* bus , qult;e dnte pducos dnnostoti Germdni£,ex tremdm qudfi clddem intentabdnt, qudlemcun* que tdmen pdcem fußentdt, ut uerè cum Prophe* td dicere quedmus, Mifericordid Domini quext pon confumpti fumus:

Secundum mqlum eß , qu^nomt^ politici

Sf^

Germaftîæ.

gubernatore! ipfîpatiuntur fefe tantopere 'muol^ ui negocijs mundanis, ut param diligeater legant tiiblia,ztt-fcripta decapitibui doilrime Chriüia* n£,nc(j; leges CcefareaSjhoc eft,fi(ndamenta iuris, in^iciant or cognofcant. Ex hoc ßnte fcaturiunt ifla damna,ut poßeamnegocijsEcclelia ztrpoli=* tie,merè paßiue fefe habeant,ç^ tantum pendeant exorefuorum conßliariorum , qui nonniinquAm pliu uidentur eße Gubermatores, quam iUi ipß, quos Deus adßeptra coUocauit.interdumatumi=gt; dis quibu/dam officialibus,autßmilis ßrmlt;e ho^ minibus,non fatis modelid uoces dudiuntur,quan9 douelcbrij ,uel ttlioqui inflatis buccis fuam emia nentiam er potentiam pr£dicantes,ejfutiünt,feß eße Principes regionis.Eauero res, non modo fiimmæ ignominiæ eß Giibernatoribus , ueruma etiam detrimentofa.îgt;lam ipßconßliarij, non rar à craßd rerum mßitia laborant, prteffrtim uero religionis.Demdemultapro aßiilibusjuisc^ coma modis moliuntur,qude quide à Gubernatoribus nott niß à poßeriori,hoc eß,ac»epto malo,di(cuntur.

aucpert'met,q Guiernatores pleriq^,i}o curät fuos liberos'm adolefcetia plenius imbui et 'mßitui, in Catecheßuerbo Dei, itè 'm Iuris feientia, fed magis eos ad uoluptates, uenationes, equitatioes, er ad arma aßueßeiunt. Debebant aut lußinilt;mi Und celtbre 'mitiivn, namodb in ore, uerit mj gf« t 4. quo(^

88 De bonis Sd mail's ^uoc^ueperpétua habere,Imperatoriam Ulaieila« tem,non armis folum decor atam, fed etiain Legi= but oportet ejfe armatam. Nam gubematio ,noit tantum requirit arma, fed uel mprimis, Legum perfiilam cognitionem. hrma enim fequi debent leges,quia pertinent ad executionem legum, hoc e(i,ad umdiüam malorum, çr deßnfjonem bono^ rum.

Tertium maîum politiçum eü, quod Antichria Hi regnum,non tantopere abhorretur,nequc tan= to zelo deHruitur,ftcut Verbum Dei feuere praci pit.Quemadmodumenim in Veteri TeHamento, etiam p 'ij quidam excelfa relinquebant^ id quod ia pfts occàfio ruinarum,er multorum damnorum ea rat,ita hodie,po^t tarn iUuRrem reuelationem An tichrifli, iuxta Verbum diuinum, tarnen politici aliquot AntichriHi reliquiot alicubi tolerant,alia quern eiut fi^tum relmquunt,aliquos eiut charaHe res nonuerétur expetere atq-recipere,Ratio uea rb omnium euidentißima er frufluopßbna efi, quia Atttichrißut eit dat régna buiut mundi, mat tblt;eiquarto, Apocaly. dedmooüauo.Voluntigia turnonnuüi prudentiores effe CbriHo, qaigeiticu lationem quondam detreüabat, qua potuiffet rea gnabuiut mundicr eiut gloriam adipifei. Kinc fiant illte clandeHinie,er mterdumquo^fatisma idßfiiecollußonescum Antichrißof eiut^ focijs, paüio*

Germani»; 89 paUiorum^alidrumqifùinofavU’m rerum uenatio. O Chridianos.Uamnecb caufam leßa ClmütuJllunt fitum ItoHem^uordcem^ Aräolycum ntdnifillauit, ut nos cum ipfo propter regnu ZT uoluptates bu^* ins mundi ßrnicaremur? Çiuid 'm nouißbno iudici» Chrillus dicet,qui tanta feueritate iußit iüud man cipium Satans,cy tilium perditiönK,uitari? Nam nuüis politicis aut luridicis gloffults, Chriftus pa» tietur fuos oculos prieHrmgi aut bebetari.

Ciuartum malum eß,qu'od pne difcrim'mereci^ piuntur M.inißri,do£li uel 'mdo(li,non habita ra^ tione pietatis uer£ ac pncerie.Nam conpliar'ij po» tiß'tmumi adprentes uermfcitiamreligionis uel prauas fententias^poPeaipfos quoque lyom'mos, fuis contagqs deprauant,^ EccleßieDei non funt falutares,

Qumtum malum, exprioribui emanans eß, qubd à poUticii quibufdam, pue Dom'mis pue fer=i‘ uis ipforum,cothurni religionum confuuntur, par t'm ex mundana fapientia, er part'tm ex corrupta Theologia,quos jfecie quadam mundanorum aotn modorum,pro fuaßupenda fapientia ( ßre excia derat ilulta)fua autoritate,eruibrationemicana tis glad'q obtrudunt,di£litantes,fefe non ueUe uPas iißiutationes de 'tjs admittere, auerfari fefe omnes rixiis,obedientiam pmplicem er pacificam fefe po ßularef nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;oh caufu, omnihut contra hifeentU

t hus.

De bonis Sé mail's igt;ui,tlt;inlt;^Udmfeditio(îs, z^fuis à Deo prtepoßtiS S^dgifirntibuf, itnmorigerK, ejje pardtduinculd 4ut exilid.

Hifce religionum , VigilesDei ter^ riti, dUt obmutefcunt, dut remouentur cum mofis titulis qubd eiufinodi cothurnot reprlt;e* bendentes qudntumuif modefiè, er quantumuts lu culento Verba Dei, fint turbdtores communis pd» cis , Mdgiftrdtuum cont emptor es , ^li.onetdrij, Rotmdnni, omnibus Sc^tbis cr Turcis pernicio^ fiorefiSic olim üebucddnezar, fuum ilium Gio gdntemuolebdtddordri, propein confiie{luex=t truäd Gr dccenfdßrndce, in qudin omnes contuo mdces pruccipitdrentur. Veriim ipfe po^ed, mdo num Dei contrd fe expeyitur .• Nlt;lt;m wt rdbiem da Hus, GT integrum feptennium inter firds fy lue fir es (ircumerrdns, grdmmdcp utbeSlia cdrpens,etidm de iflo ßcinore pœnds luit. Is uerà Deus ddhuc in ttiuiseft, qui fimiles guberndtorum mdchindtioa nes,potenter potefi ulcifci, præ/ertim cùm fit ze* lofus. Gr ßiumhonorem,ddquem religio quoque pertmet,nonpdtidtur fibi eripi.

Verum euentus ftcpe ojlendit,non tdm d Domia nis ipfis,qudm d feruis ipforum,iRdj^eürd religio num efje confldtd. Ndm hac tetds eiufmodi firt hoa mines nonpducos, qui licet pdrum de religione in teUigdnt, tdfn en fine omni pauore fOfiit exemplo

ifegleÜilt

Germaniae. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;91

negleófo/ut fandum fandorum irrumpant, ätque extra O' contra fuas uocationes, fuggeflum ipftm proarbitriopriefumantregere, ac prlt;e[cribere, quid,quomodo,quatcntii docendum ßt.

(iuando miferi concionatores, miquitatent quorundam iudiciorum uel adionum politica^ rum, pro officiouel modedißmte taxant, bone Deiw, quantos ibi clamor exoritur, ßlcem niini’’ rumaliememeßitemere immitti,alterum pedein in curiam tranffoni, conßotdi uocationes diuini^^ tus feparatas. Verum quod ipß rerum facrarum imperiti, poUutis quaff ocreis o calcaribus in EccleßaHicas ßndiones 11^1110^,0^^0 ipß ße^ na inijäiunt, id feilicet ßbi laudi uolunt duci, ß P°lß^ in mßgnia fua , quod prouer=: bio dicitur, inßeribi. ipff uerb Domini eiufmodi impudentißimisferuis ßedudi o ßfcinati,boc ed, fuorum feruorum peccata promouentes , grd^* ues peenas o calamitates 'mcidunt, quiboscom fefe ferui , adutè o ßcili arte explicent -, ipß Dominiuelutiin intisgurgitibos rotantur o epa primuntur. Nam Deus eiufmodi impiarum chinationumultorexidit, eft enim inßlix omni« äioi^x^ix.

SextumPoliticummalumed, Rapinao abu= fus bonorum Eccleßafficorum, Nam facra bond» prquçentuf, reditm, qute ad (dendum mindros uerbi

pî nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;De bonis Somalis

uerbiDei, fcboÎMfuperiores infirioresre^ âè conjlituendiii, ad Iwl^iitalia CT pauperes nutri endos,reßrri debebant,ea mufti politici nimis rd’* paciter contreildnt,'nnb per ßs neßsq^.fute proßx n£ poffeßionifubijciunt, ne^iChrifio ßmelico CT ttudo,inde præbentur neceffarid.Sicut igitur oltm, praspoßero({uoddmreligioniszelo, omnes nimis proßtfe conßrebdnt,dd res facras CT pduperum or nandM cr lucupletandas, ita nunc in difpoliandis bonis, E.ccleßje CT pauperibus debitis,nimis licen» ter CT ßruide certdtur. Verum quo ßuüut NuUo propemodum.Dum enim Deo rapitur, quodfuum eß,rdpit uicißim Deus,quod fuum eß,nempe bene diilionem. Qt^od igitur mirabile diéiu eß,rdpitur cum copia bonorum Bccleßdüicorum fumma ino* pii. Keflè igitur ifla facra prlt;edd, dppeüatur au^ rumToloßnum,CTpennceaquilinx, qutenon au^t gent,fed perdunt res ßmiles ßbi adiunäas.

Septimum malum eß, iudiciorum perplexités, n'mis longa,per ambages caußdicorum extra âlio,qute captio(a,periculofa CT damnofa eß fub» ditis,pr£fertim pauperioribus .Hoc malum omnes quidem politici déplorant, fed mhilominus ipfo u* fu relmquitur.

O^duapeßismultis in locis ßeuit, Luxuria, qua iam omnes ucrecundia fines perrupit atque exceßit.tiam ea tantd eß,ut pene uideatur omnes iidtut

Gcrmaniæ. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pj

flatta confùndere. impunè enlm ea crefcit inter fumfnos,mediocres ztr infimos. Ex luxuria autent enafcitur paupertas, qua: ad multa mala hommes impeüit, utpote ad exaüiones, rapmas^cr alia peccata.

îiionumpolitictmmaîumefl, Tolerantia ufit» rarum^quaexhauriuntRej^ub.Qr ipfos Gubertta toreSyUtaliqui nommeßntmagnizrpotentes Do mini^Re autein ipfa,ob£rata quaftmancipia fuox rum feruoruiHf unde meliori iure fefe poffènt hoe titulo 'mfcribere, quàm Eontifix Romanus, fe ejje feruorum feruos.

imbnéquidadeamluem euacuantem domos^ Rel^ublicai,aulaStdeßt,etiam lud£i,bofles Dei CT omniumhominumttolerâtur cum grauiipßttsDei malediilione.

In Oèconomiarn autem iHa quoque mala pene» trant.ïnpr'mis nero auaritia,ideß,ßtis rerum explebilis.îqamreâèdiélueß, Auarôtam deejje quodbabeat,quàmquodnon habeat. Elîq;plaga poutre nbsp;nbsp;fcneila huius mundiprocul dubio, quôd

tiemo f.- '■-,:nplius mediôcritate contentus eft/ed omnes opibuS quantafcunque cas quidem nanc:fegt; queunt. ïn uarias igitur cogitationes e:y peccata conijciuntur eiufmodi hommes, id quod cxperientiateRatur.

Ex hoc malo,na[citurfotdusille îuxus in uedit mentis^

P4 Debönis amp;malîs mctiSjdl'^sc^ fitmptuops rehm, qui modum ttuUunt obferuitt.Et h£c filia auaritiaiinatrem quoçj^ fuam infuniorem urdentiorem, i« aucup'qs pecunitt^^ rum cffùit.PriecUrè etium Cicero dixit, Auariti» am ßtoUere uultis, mater eius toUenda eü luxua Ties. Matrem dixit eo rej^eilu, quia luxuries irri=t tat auaritiam.

HinciUud quoque mali prodit, quid parentes rebus mundanis ultra modunt dediti, liberos ad illas opum uenationes adfueßciant, Oquot; raro ali» ^os ad fludia lit er ar um, prafertim uero ad facro fanäatn Thologiam difcendam amp;nbsp;propagandam, adhibeant,qu£quidemres,Eccleßa D« non po» flremam cladem portendit»

Communia denique mala, non neceße eil pro» lixa oratione traüare. Nam ida omnia publica funt,Qr oinnes {èrè,aliqua'm parte attingunt,quie buc ufq^commemorauimus. Pauca igitur tantuin quaßdelibabo,ut nos'ip/os ex bac molefla qifere» la tandem cuoluamus.

Crefcit at^ uires quotidie magis magisq^ ac* quirit, faturitas nbsp;nbsp;naufea quadam Manna ccele»

{lis,hoc eß,tterbi diuini Non en'mt tanti ampliiu à plerisq^ ßt [alutare uerbum Hei,quanti 'mitii,cùnt illud cœleSle iuibar , ex 'tmmenfis tenebris Pa» piflicis exoriretur , ZT articulos fummos de 'Deo, de pcenitentia, de remißione peccatorunt x er.

German*a®». •

Èz cultibui diumii iUttHrireft

Hane naufeam comitatur [ecuritoi amp;nbsp;Impceni« tentia.iiemo enim tarn eß propentodum abieâut, qui repTtehenfiones peccatorum quantiimuis ne= ceffariMjpro uocatione O' iuxta uerbu Dei ßüat, patienti animo tolerare uelit. Summi O' inßmi uon cißrantur,nuüo modo tantamlicentiam o impor tumtatem,docentium'm Eccleßaßrendam ejfe, ut tam acritcr'mßdal}om'mum'muehantur,prtefer'* tim cum ca uel fint iam uulgaria uel alioqui elcx l^antialiquo ßco exornaripoßmt,

Hiwc [unt iÜ£ Leges, ne Minijiri 'Verbi Dei, mt ßiecie peccata grafjantia^o ipfos quoquepecca^ tores quamlibet manifèRos o fcandalofoS, poten tiaVerbidiuinirepr£bendant,Sed IN GENE RE id expédiant, ita ut nemo animaduertat fe*t fe perceüi, fefe ad maturam o feriampocniten» tiamdiuMitus uoeari. Hoe fcilicet pafio uolunt os Dei, quod per Miniüros uoluntatem eius turn propiciam turn feueram exponit,compefcere, fuoque creatoriprafcribere, quantum fibi loqui^ CZ quantum tacere debeat. Et quod 'tnprimü conpderatione dignum eH , bac ratione ßr» ti iüi domum juam muniunt firmo prteßdio, ut in frace corda ipforum poßideat j neque ad^ tnittatur Spiritus fandus , qui corda contrite •er trementia Verbum D E I efftciat. Hlt;ec damna.

9^ De bonis amp;nbsp;mail's damna huiut feculi pro fua flulta fapientid malunt experiri, quàm 'm pr^fentia cognofcere Crefitgcrè.

Ex bifce tacunis, nafcitur pruritui iüedtç[ue ap petitui libidinoßßimui omwMm peäilentißi= mui, quôdbom'tnes liannam c^teâem naufean.^ teSycarniS contra Dct uoluntatem dtßderant, cy ad oilas Aegyptiacas rurfum dnhclatit,hoc eâ,no=^ ttd dogmata,^uibut Antichrijii lîatui p'mgitur, ctt pidè drripiant,p'mgant, promouedttt, udfaltent non dbhotrednt, non impugnent, non detcÀcntur eozdo,lt;^Up membra Chrifii uera luceEudngelij perßfa,ddcebdt.üon igitur e/l numerM,neque fia nis cldudicdntium (3- mclindntium denuo dd Antia cbrifli prafligidS. Verum ed efl bonùnum dmena tid,ut uidentet uidere noimt,neque ddmittdnt fda lutdres admonitiones dmplim.ïmb turbationés Ec cleߣ Dei, non imputdnt dutoribut or definforia bufßlfbrumdogmdtum,fed‘qs, quiea iuxta folia dißimazy i^nfidfitmateüimonid fdcrofdnÜiiefcri pturiie,tdxdntdtc^ reßüunt. Sic fcilicet dgnits lupo turbduit dqudm, cdufdmq} car edm perfequdtur Crlaceret,l^ecioßßimdm nadut eil.

Ebrietdtesuer'o, tam funt frequentes, ut nemo patidtur ßbiperfuaderi, eds excutere fidem er grdtidm Dei, dignajquelt;eterno igne e/fie. C^uant quidem ob eaufam « noneft pudor, gloriari quo»

Germanîaî» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;97

^Uc de fædii ebrictatibui.

ïuucntiK fubmdc fitdetcrior, mtraélabilior, edqûe uitia (tudct perpetrare , quibutolim adulti uix erant obnoxij.3.e(onSt triées querela paßim^, de iuuentutis petulantia or ntalitid, qua incorrigi bills plané uidedtur.

Pa:n£ igùur diuin£ paßim inßantßngruuntßr ruunt,cy tdnta cü multorum incogitantid or du^ ritid^ut non attendant,itnb attain quaßo'perpca tuant pdcem Cf ßlicitatein fbinitient,ut penè Deus uideatur ßußra tot mala immittere.

Totidin mirdcula,totmonß.rdcrportcntd, in uniuerfopenè mundo oculis bom'mum obijciuntur, ut nuüis unqudm mundi temporibus, talia ßnt con^ Jpeéla uelaudita.Scd quotufquifque cas Dci coma moneßtiiones expenditi

Omnium itaque fdnorum,ncdum piorumiudià cio, maxima maximarum rerum iminutatio, toti mundo imminet. Vaxit Ocus,ut Eccleßa ipßusin acerbißtmis doloribus quotidic parturiens, ßlicia terenitaturcfeludetur.t^amqi •

In mundo fpes nutta boni,ßes nulla falutis.

isitur lefus Chrißus,uißor mudi,(olus aterna uereq^bcatamuitamnobis, luxta/uam promißio» nem meritum, bcnignißimcddßrdt,credturaßa que omnes gementes o- labor antes, ßberet ac uindicet.

Sed

De bonis Somalis

Sed obfîrcpunt filij huiut mundi, ingenti fdbielt tid prégnantes ; Tegcnda potius eiufmodi uiM Gf grandia mala ejje, ^Min exagitanda. Nam e» am rem, ad in/àiniam O' probrum E.ccleߣ Gei, o 'Verbiipfjusredundare.Aduerfarios en'mt clamas turos'.Ecce eiufmodi tetros/ruUus Euangelif uox, quaißiglorianturprofirt. Spanteen'mt fua,de{u is tetris mails querunturlEef^ondeo. Nequaquant funt ipfa peccata,tribuenda ueritati à Deo pateß, {ié.Geinde i.'ïffi)^ixi^iKXKtccp diaboli ô membra rum eins, neque Apojloli, neque ClmRus,neque 'Propl]eté,cauere penitusunquàmpotuerunt. Ter tib. Geus uultEcclefïéfuéGoilores, depeccatis O damnls inualefcentibus, exaltare uoces fuas ue luti tubas,cr non ceffare, ut in Propheta fcriptunt extat. Quarto,ijla monentur,ut uera pcenitens tia,eiufmodi peccata uerè tegantur,boc ell,corria gantur.Non enim zizania al'imus aut defindimus, fed agrum Gomim,iuxta ipfius Verbum repurga= ff, quantum quidem in bac uita poßibile efl, ßude mus.. Préterea, non tarnen uniuerfus ager Gomis ni i^is zizan'qs obßtus atque oppreffus eß. Sed beneficia Gei fc 'mius et credimus,copiafam nibilos m'museffe mefiem Gamini in ipfa Germania, ubi uoxEuangel'ij à Papißieis 'tnqumamentis repurs gata,purèfonat, o Sacramenta Cbrißi le^t'tma Ctrfalutari ufu uigent. Nihil igitur moramur Gia bolis

Germaftiæ. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;PP

holicdi Anticlrifliiimgregii vnÇultdtiones. I^ciin il li non funt ager Domini, fed campus fylueAris^ l}orriduf,arenofult;,fentibiK,tribulis,urticts,filicix btis,totus obduäuiz^perditus.

C£terùm,unde medicina tantorum morborum, prafertim uerb EcclepafUcorum nobis prouenieti inpromptuquidem ea effet,ßnonuclfrjîus,uel naufea, hoc eff, pertinacia zy impœnitentia earn excuterent.Succurri igitur pojfetlaborantiEccle fftcChriSli hifcemedijs.

Primùm, feriapccnitentiacoramDeo, nempe Immili agnitione erraterum ac lapfuum,precatio=i neueni£per Cbrillu.,^^propoffto reiîèßciendi.

Deinde, Synodo coaiia ex omnibus GermaniaC Eccleffis,Qr cognitione atque diremptione contro uerßarum plana zy dilucida, iuxta expreffùm Dei VerbumtCitra uUam uüorum bominum profos polepfian.

Tertio, alacrity communirefitfatione contra iicentium Verbo Dei, quicunque tandem iüi funt, qui quidem publicè erroresfm gloria Dei obfcura tionem,zyperniciem Ecclefia diffeminant.

Quarto difciplinaprudenti zy utilUnHitutio» ftt,atq} obferuatione.

Qumtb, ut quifque intra fines fuæ uocationis fefe cont'meat, Ecclefiam communem fiueat atque adittuet,non difiipet.

G 2 SfXtÔ,

too Debonts Sc mails

Sexto , ut Politici Oeconomici /um etidtn partes'm corrigendu omnibus peccatiszy abu/i^^ bus exequantur.

Camautem eiufmodi Sy nodi ant piie reformas tiones EcclefiaAic£ uel Politicte 'm bac mundi ruis na,ZSquot; bonimum ßiroribus uix /^erandæ /int,pries cepto Dei mtradenda mtemeratadoâr'ma, ztrre fùtatione Arenua corruptelarum multiplicium,fis deliter obtemperandum eA, ztrpreces ardentes iterandtefunt,donecipfelefus ChriAus'm nubibus apparens,fuam Eccleßam ab omnibus calumn'ijs, damnts zy malis,m uniuerfum umdicaturus efl.

Te igitur le/u Chrifte,regnantem ad dexteram leterm Patris, omnefque iflas peAes Ecclefiie tu£ per/^icacißimis oculis cernentem, /upplicibus pes doribus oramus, ne patiaris lucem Verbi tui, 'm bi/ice tantis turbinibus,penitus ext'mgui. Coberce fùrorem quorunda,quifàlfosdoAores cum fuisçr ratis tuentur, zy affligunt fynceram doArinam profitentes. Conuerte temerarios errorumpatro nos. Compefce maledicam zy mentientem l'mgs uam. Confblare zy fuAenta eos, qui propter nomi nis tui fanAiß'imi proßßionem, plurnnorum mors fus experiuntur ; M.i/erere miferrima: iuuentutis, qu£ iam 'm multis locis, errorumßrtilißima femi* na imbibit. Cotlige,conferua, fanAifica Ecclefiam /Kanh/fz defidaiftfdndi 'm terris,

yemfii

Germaniæ, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tot

Vemfti ad nos Germanos leiïi chrifle^ex tnenlamifericordia ^uifitaflinos ex alto Ingentt= bus beneficijs, uej^cra nunc mundi uenit^mane igi turnobifcum,ignofcepeccatis noHris, neeffundas in nos totam iram tuam, ßnas in Germania Eccles ßaintuamreliquam ejje, ufque adgloriofum tuum aduentum, quo ad te magno numero, in excelfas nubes confeendamus, nbsp;nbsp;tn ccelefli patria, te cum

Patre ac Spiritu fan£lo,in omnem ufque teters nitatem lættspeüoribusintueamur, çy-iucundis uocibus celebremus,

AMEN.

So/i Deo Gloria^

FlNISc