CONFESSIO ecclesiae Qvae est in ditio^ I^ECOMITVM MANSFELTIO. KVai, qJV I IVNIORES VOCANTVR, “'^DversVS PRAECIPVAS HAE RESES, ^’’i’ores 2lt; fectas corum , qui haócnus à vcrbo F)ei, èc Confefsione Auguftana , fiuc rcpurgata per Lutherum doónna difeeduntnn qua illo* rum argumenta teftimontis fcnpturæ fan* Cîæjdic^iscp patrum confutantur, amp;nbsp;c contrario veræ fententiæ fine corruptelis proponun* turac defen* duntur.

zacharia PRAETORIO MANSî.

Pocta L.in'miftro Eicle/i£dd S. And, a^ui Islcbios, interprete.

IN ARCE ISLEBIENSI

Excudit VrbanusGubifius

ANNO

M. D. L X.

/■PÖC. III.

Quoniàm lèrualli verbum mçum pcrfecutfonl obnoxiumjôi ego te feruabo tentattonis tcmporc, quod venturum eft in orbem vniuerfum.Ëcce venio ftatim, tencquodhabcs,nequis aliustuam accipiat coronam. Quid igicur de illis fîet, qui pertinaciter vel vitro vel etiam admoniti defcndunt errores, re* linquentes quod habebant i Docet hoc antithefis, non poterunt elucHari ex tenxationibus,£lt; couonam amittent vitæ aeternx.

ri. PET. III.

QuaTes ergo vos cflè decet,expclt;îîantes pro* pcrantes ad diem aduentus diuinit' Date opcram,vf repen'amini ab eo immaculati ôi. inculpât!in quiete»-Etpofteà; Cauetenccum improbis hominibus-crroïe fedudi, excidatis à veftri flatus certitudincr Ergovt rede præparemus nos ad extremum l'udi* cium, præcipitur difciph'na Ecclefiaftica, fuga fe* darum.

PRAEC'ATIVNCVLA

CVM EXHORTATIONE

ADPIOS DOCTORES ET miniftros Ecclefix»

CH R r S T E potens rcrum,fummi genitoris innAgo, in ([uo lictitid c{l omnis,dmorq- pdirii^

Qui ^dtrK tctcrni uerißbnd fold frterii

Verbd ,qnibiK na]; frdU{,ttec dolm ullits ineSl» Qini pdtefcifli nobii ordculd uerbi,

Sdiiéld tui,uerdin cum pietdte fidci». tibi nunc dgiinm tdnto pro muncre grdtes. Et cdiiimits toto nomen in orbe ttiwn^ D4 tnd fubldtii Eccleßd fdn^id^uiefcdt rfißidijs^tn te concilidtd fbi.

tefmui idem,nec}i contra fentidt uüm, aiidm fdcer in fdcro codice fenfm Jidbeh ßquis iußo deflcxit trdmitc ueri,

Immemor dutfidei Idiiguidm egit opta» ^ßndt ddmiffe ueldmind neóierc culpte.

Turpid]; iüicitii pingereßäd tnodü^ ^^iminibut ccffdte pif.meditdtur i« omnes

Vindiil4m,idéldnt ([ui mdleiidd Detw» ^d:ritc (juie pdci poßunt feruirc piorum, Gdudcdt m ucram redire uidm: pins dlterius uitium non idHitdt ,imó

Ddt u:nidm,ßdter ßcubi Idpfui erdL iOos moneo^cdrißimd peilord^ßdtres, duornm fulpitio cordd grdudtd premit^ ^'idnsftltiddie glddinm uos ßringite uerbi, 'Vincite non ßrro, uincite noce Dei

PR. AG C ATI VN C VL A

Voî manet ipfe locui, uobii ptttrid ipfd Lutberif

Virtutem tMti fuadct inirc uirL

£rgo ducif Chrifti fiantes confiditcPetrjf

QÿjJptriituüa (juterationepoteß, Quicquid utr'mq; mAli,uel quiproßteturdmicuntf

Vel qui fefe hoflem pricdicat effe,dabit: tiniet iüe Deus,uatis qui corpuf Eli^, Flammifiro curru cclfu fub uftrd tulit.

C H RIS T E ddtor pdcis^qudin pxcem non hübet orblf, F(lt;c fws circumdet pucii oliuu tult;e,

Z A CH. PRAET.

PRAEFATIO.

ANIFESTVM EST CAN» dide lecior,tnultasamp;va* nas pafsim corruptelas dodnnæ Chriflianae haereticorß fcctas de im* prouifo parti'm infidiofc m Ecclefiasnonras irre* pere partim audaderat* qiiè violenter irrumpe*

Cuin enim toris Ecclcfia Dei beneficie, ^gat Halcyouia quædam infidiæ diaboli fpargentis hinejnde zizania , feu infrugiferum malignum fernen in agro diuino, minus animaduertuntur ab ’8’^auis Sd fecuris auditoribus verbi, minufque ca* i^cntur.lnterca tarnen ftertentibusatep ofcitantibu» fiotninibus ,hoftis ilie Su perpetuus collucfîator no* fier non agit ceffatorem, fed vigilat Si circuit tan^ IcorugienSj Si excitât vndequaque fuperborum ho* minum atep fanaticoru ingenia,qui inficiant gregem Dei peftilentifsimis erroribus atqj dogmatibus fal* fis.quibus tarn corpora nofira quam animae in tetcr* num exitium præcipites agantur.

Porro non abfque caufa noftras Eccicfias tanfo* perc odit diaboIuSjvidetenim cas diuina gratia,orna tasSiquafi fcopis perpurgatas veram retinere do* ôrinæ coelcftis lucem atque puritatem, veram Si in* corruptam dotflrinæ vocem fonare, vero facramen* torum vfu Siexterfs cultibus fincerè feruatis magno* pere à Deo ornari,Si è regno tenebrarum elementer liberari. Proptcrea fugft iam Ipiritus immundus Si

A $ peram*

PRAEFATIO-pcrambu’auit hacîcnus in locis aridifsimfs quC* r-ns requiê, quam cum non inueni3f,i eucrtirur atc^ cupit redire ad cas domos , in quibus rcgnauit antca quam per digituni Dci Slt; veram doeîrinam cxpcU leretur. Alîuinit crgo feptem alios fpiritus , feipfo maligniores cogitans regninn fuum Icmcl cum pu* dore arailfum , in nofiris Ecckiiis bene expurgatis, dcnuo crigere arque conftabilirc. Arque fcrio(quod auertat Deus)fi fuccedatiioc negocium fatanæ,quod molitur, de occupandis anriquis fcdibus , mulro peius de Eccicfii futurum eft , quam vnquàm fuit dntca , fleur pulchre S' euident.r nos docetChriüus in parabola,Lucx vndecrmo»

Fatemurautem libenter fumma dcmifsionc, dignos efle nos, mérirosque fupra modum,vt ferfta* rum ôl errorum inultipltvtter nobis pœnæ infligan* tur,fumus cnim ingrati Deo pro maximisbeneheiis quibus his pQUremis amp;C periculofifsimis tenipori* bus totam Gcrmaniam cuexit: deinde offendimus eum multis 2C grauifsimis peccatis nofiris, quæ fine modo cumulamus in tanta corruprione bonorm» inorum,difciplinx,virtutis 2C honelfaüs»

Huic autem malo mulfô cifius remedium fnue* niri potuiffèr, fi oporrunè hoc rentatum fuiiTetjina* tori (ludio SC feucrirare ferfîas hærefcs oppug* nanribus nobis, definentibus item à tam nefaria tamque liorribili aducrfiis Deum ingratitudine, amp;i deprauaros nofiros mores corrigentibus^ Veruin quixlaocnoneft facium^intcrini corrupt.Ix kxre ks

AB F A T r o.

fcsftrccrcncre indi s , itj nunc augmcntum capu untvix vtiujTimo laborc , £gt;. contentione , infutii* rum e medio tollt radictulque cxtirpari polie vi« dcantiir. Imo fideies 6. pi] dociores fatis fuda« bttnt, priufquatn repurgent loca, vbi nunc Infoclix lolium SC fterilcs naicuntur aiicn-e.

Qnod autem cumulantur quotidte fanattcornrri bominum opintones , amp;! fetftæ non eft mirandum tantoperc.

Primum quia cum veritas hominibus ett ingra* ta ,neque-agnofcunc bonitatem DEl,folct Deus ad puniendum hoc peccatum immittere cfFica* lt;lt;s £lt; tnfignes errores, vtcredant homines men« dacio , vr puniantur ea ipfa caufa, quod veriiati non credunt , fed delcdtantur iniuftitia Rcundo ThcfK fecundo.

Secundo,necefTc eft crefecre fetQas, quia omnes ferè Principes St' magiftratus officium fiiuminhac re ncgliizunt, fed petulantiam ingeniorum confir« mant, quodcuihbet pro fuo arbirratu quamlibet falfam opinionem fingendi jliccntiam permitttunt.

Tertio,pingues ini( vt Pfalmus vocat poten* fcsdodoresjfectariim autores, fummafe opera cen« luntTunt ,eafdcm (enrentias 8lt; eofdern animos mu« tuo tu;ntur .Pacihee inter fe viuunt,alter alterurn défendit SC nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ac fiquis maxime alte*

riiis feclam non approbat, tamlt;n amat cum,, vt ita fiat.quemadmodCi vulgo Dei foh.t;Parcc mihi,vt par cam iibi, ^oniniue faltcm, fin^n vis prebare , idem

faciam

PRAEFATIO.

fa cia m ôf ego. I ta fæpe accidit,vthærcfiarcha qui'fpi* am alten'us fedam quam non probatjUon tamen op* pugnef, ac l^aliquandiu ab'quid agat,tarnen non per feuerat. Et de haccaufa fuccefliis hæreticorum cum dolore conqueritur Dauid Propheta Pfal. 17. cutn inquinPingueseorum funt coniunôi.

Quarto , res tam co redijt, vt multi hoc tempore turpitudinis atque ignominiæ loco habeant,vocc velfcrfptis opponere fe falfis fratribus amp;nbsp;fectarum autoribus ,cum quidem femper in Ecclefia maxi* roum td fuen't decus 2lt; pro vero Chrtftianx virtutis documcnto celebratum.

Quinto , quid obftat quo minus hoc tempore variæ nafcantur harrcfes, cum nullis hominibus ma* lores tolerandæ fint contumcliêe, iniuriæ,maledidta, cauillationcsjquàm ipfis illis, qui fefanaticis docfio* ribus opponunt, ita quidem,vt per Conuitium Stoici appellentur, hoc cft,duriacpræcipites,qui nihil fibi cum alrjs commune volunt,quibus nihil aliorum pla cctîquafi vero magna fit virtus ,omni vento affla* tu falforum dogmatum leuifsime amp;nbsp;quidem volentes Tapi atque circumferri. Deinde Clamofi nuncupan* tur,hoceft,iurgatores SC rixatores, qui plenis labris, importunifque clamoribus ad feditionem,8lt;: tumul* turn hominumclafsicum canunt, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;vident,quod

ipfi vitupérant falt;fîum,id fummam nobis laudemde* cernere. Tolerabilius eft cnim Si melius,Catoncna in his rebus agere amp;nbsp;Stoicum,8lt; adrauim vfque pro clamitare,quàm turpi filentio omnes fraudibus pâte faccrcfeneftras. Non enim filentio fed voce lupus rer)citur.Taccmus,quod ipfa fcriptura clamorespro* phetarum doôorum comtnuidat , ôd è contrario âlcnuuflï

PR AEFATIO. filcntium adcó vitupérât,vt eiufmodi Silcnos Ma tios mun's canibus comparer.

Sexto ,fatis eft fanan'cïs hotninibus occafionum hoc tempore crefccndi,quoniam formidine quadam ôd metii amittendae tranquillitatis, fortunarum,gra* tiæ,laudis, etiam finceri dotftores propemodum ora* nes tacenr, languide agunt,horribili temeritate atcp fecuritate permtttunt negotium fibijpft 0^ fortunæ ftiæ.Et quamuis inclamant nonnulli,tarnen cum de* ferantur ab altjs turpifsime, foli non poffunt tanti taolem negoctj fuis humeris fuftinerc.

Septimo, etiamfi qui adhuc fuperfunt fineert do* dores, nec'dum infedi fanaticarum opinionum vct. nenojtamcn funt languidi, meticuloli amp;nbsp;animo pau 1Ó abiediori, quam vt veritatis caufa periculum in* currere velint ; quiefeunt igitur, Qi fpectatores funt eius fabulte cui tarnen tpfi primo applaudere nolint» Sedfibona eft Cataftrophe alteriparti,nempccla* mantibus Si fcriptitantibus illis .♦ K fibi bonam efle volunt, Si partem vidoriæ non mediocrem fuae vir* tuti St conftantix arrogant. Sinautem ( ficut fope bona caufa per vim opprimitur ) diuerfum eueniat, collum fuum reducunt ex node quafi nihil à fe adfi profitentes , 0^ idcirco propter externam pacemal* terts fe dedunt,quorum iniufta eft caufa,contra fuam confetentiam. Cum igitur aduertunt hoc hxrettci, nos non fimul Si cadem fide vrgere propofitum,ant* mantur in inftitutis falfitatibus malitiofe ac perti* nacitcr harent, ÔCfuhinde alias nouas ccmminif* cun fur.

Octauó , crefcunt etïam fcdx propter nouam tl* lam îyrannidem , qux fuboriturin Ecclefia. Siquis noa

PR AE FA CIO» ncn (latiiTi approbat akcrtus crrorcm , indi'gnnfi'o* iicin offenI'lonem porenn'onim mcurn'r, ac ffrpc de vita pcriclitatur. Hanctyrannidem feclanim apphufor.s ftabiliunt in alijs. Ét ipffadeo non font ab hac tyrannide vaeui,vrnon pofsmt libi tempe« rare, etiam cum humanifsima cum cis colloquia 2«^ aiftiones inffituuntunAtque ita feriunt homines,ne pofsint amplius lihere luam fententiam prohrcri: »caque in hoc vnum omnes incumbunt,vt crrorcs tyranni vi obtrudant alqs,quod tamêi^Dco iuuante) non facient perpetuo. Amen.

Kaiftenus caufas aliquot rcccnfuimus , quamo* brem flureant htcretici ôCfecîæjCx quibus pcrfpi« cuum effeporeft,quid tandem fecuturum fit, vide* iiC'thorribilis interitus puroris dopirinæ,quam fu* bito prxter omnem expeeffationem amittemus. Ignorantes quo tandem modo atnifla lit. Nam per limilfs occahones etiam Papatus creuir,cum omni* bus fuis corruptelis verbi 2lt; veri vfus facramento* tam-falfifque culfibus. Cumcnim veritas odiofa hominibus molefta fieret, Principes indulgerent malis docloribus ipfis inter fe concordantibus, cum turpis exiffimarttur hœreticorum accufatio £lt; con* demnatio,0lt;: qui oppugnabanteos haberentur ludi* brio,propter metum periculi nemo fanancis refiffc* ret, omnes fani dofiores languefcerent, S«; tarn fpi* ritalcs politici gubernatorcs tyrannicum imperiu 6l coacfionem in pios doiffores exercerent,cum in* quam hj?c omnia ita vt diximus , gercrcntur, nihil tumfaciliusfuitjquamtetram formam regni pon*

AOFATIÖ.

ti'ficq in vniucrfiim orbem jnuadcrc. Et tamctu non dctu^runc initto fimpliccs quidam pg Paphnutij-, qui pro alU’renda verirate per verbü Dci diligenter bi fortiter in lynodis alijsque conuentibus reßitcröt, tarnen ßemdicis alioriim di/tis ita malèexcepti lunr,\t difcjderc ab alfertione bonæ caufæ coaóf, «lendacio locum reliquermt. Similis plané «oftraætat.' expectanda cft , 2lt; pertim: fccnda mu* tatioqiili clemcntifsimus Deus imminebtcmtcmpe* fiarcin, profta ingentc mifcricordia à nobis aucr tat,

Sed non idci'rco vinei nos metu, SiT omnino pro» fterni oportet,Ced pergendum eß,?lt; quantum pclîii* nius(Dei auxilio)dare,dandum fa 1 fis docßoribus de trifncnfi,proveritate ftandum , non modo cuin exi* gitur à nobiSjfed quotics necefsitas poftular,

Q2.iod vt faciainus Sx! nos, certis quibufdam,ptj* honeftis caufis mouemur. Primum,quia debe» ttius amplificare gloriam Dei, quod tune ht,cum reû ripturjpuritas doelrinæ, per quant folam Dens-verc* celebratur.

becundô, fî conniucamus ad interitum verx doetrinæ, failli nos fieri non poffumus. Salus enim vtique in mendacio,amp;. falfa dodrina non in*

Tertio,magna efTct turpitude, ftos pnritatem do ôrinæ a pra'ceptoribus noftris hoc poPremo tem* porc magnis molcrtqs, laboribus Sx! periculis repur* gatæper noftram ignauiamjSé'negligentiam arait* lercr

Quarto,

PRAEFATIO.

Quarto ,moucnt nos innumerabilia commoda, qiübus in puritace doóhnae Ëccleliafriiitur;amp; econ trario maxima incommoda, quibus cx amifsione cius Ecclefia conflióatur.

QiiintOj inexcufabilis Si inbumana efïèt duritia, noftra nos fcgnttie Só fecuritate fpoliare totamno* ftram pofteriratem fummo illothefauro verbi ,quo ficarendum eftillis,cum praefentis Ói futuræ vitx iadiura tenebris crrorum plus quam Cimmerijs in* uolucntur.

Sexto,pium eft 2d honeftum, veritatem aduerfuS fuos deprauatores confiteri 2d propugnare tam voce quàm fcriptis, vt qui iedudii funt ab improbis,occa* lionem habeant, qua tanquam filo Thefei ex vario* rum errorum labyrintho feipfos reducannqui vero nondum prolapfi funt inretia ,tendiculas errorum £d infidias cauere difcant.

Septimo ,cumin proximis Comitqs Deibeneiï* cio Eledïores,Principes 2d Comités cætcrique flatus imperij, vno confenfuretinerefedodtrinam Augu* ftanæ confcfsionis, 2d iiiuante Deo pcrfeucraturos in ea profcfsi fint, omnèsque fedias Si haerefes à fua* rumditionum Eccleflis cxclufas veile fe 2d damna* tas prædixerint : rurfus iam æqiium eft, priuatis ali* quibusconfefstonibus teftari Ecclefiasfe vniuerfan» illam 2d publicam, tam luculenter compofitam prin* cipum confefsionem probare 2d confirmare.Ethoc padlo ex omni partefufpiciones amoueri poflunt, nequis cogitet generali damnatione nonimpediri, quo minus in fpecie quædam fedèae retineantur, vel Auguftanam confefsionem adhiberi tan^ velum obducendis atep tegendis aliquibus erroribus.

Odîauô,

PRAEFATTO.

Odîauojmouent nos ad pubb'candam hanc con* fcfsionë aducrfus omnes hærefes, crrorcs amp;nbsp;fecfîas, præmïa dïuïna , quod promifît Dcusfe hoc bonum opus in hac vita corporali,öd in illa sterna prolixe Só copi'ofè remuneraturum.

Nono,neep ignotum eft quantis plagis pœnis Deus afticere foleat, qui per focordiam ignaniatn 2lt; fomnolentiam lucem dodtrinx à Deo hbi accenfam deficere vel extingui finunt,

Hifce SC limilibus caufts SC nos doctores 8^ mt« niftrt Ecclefis Chrifti, quam colligit Deus in hac vetert 8C nobilifsima ditione illuftrium comitum Mansftltiorum,permoti confefsionem aducrfus his atatis hsrefes SC feefbs edere easep confutare volut« nius,non earn ob earn ( cuius rei Deum teftem faci« mus ) vt ampliiis Ecticfiam lefu Chrifti turbemus excitatis nouis difsidijs, fed quantum fieri poteft ont nia fauemus. Ac proinde ftuduimus centinere ab omnibus maleditftis, criminationibus SC contume« liofis iniurqs, nullius fecimus inhoneftam mentio* nem . multo minus damnauimus vllum hominem, quafidefperantes de illorumfalute. Neminem con* temnimus,nemini detrahimusdefua laude vel fama. fed ex animo dolemus cum illisqui prolapfifunt in crrorcs, Deumque in ardentibus votis quotidic ora muSjVt rcducarcos in viam,vniuerfim ctiam confi«-deramus tmbectllitatem generis humant, SC no* ftras infirmitates priuatim , cogitantes quam facile pofsit homo labi,nifi à Deo fuftenrerur.

Sed fieri poteft, vt in hac confefsione noftra non omnia ad exatftam normam egerimus , SC in confu« tatione

PRAEFATTO.

»tatione dogmatum amp;C argumcntorum, qcæ abadiicr Jartjs multa partim obfcure, partira aftutè obijciun* tur, non ita perfpicaccs S(. diligfntts fucrimus, vU «nagnitudo tei poftylabanquare rogatum volumus iedorem , vt animum faltem noftrnm boni confulat, ■amp; totum hoc quicquid cfficcre conamur, magis eX pio noftro afFeólu quara ex ipfo opere aeftimet»

fiic fiquis eft, quicunquc eft, qui melius nos eru* dire poteft, ft candide, amp;nbsp;amice nos monebit, baud grauatim ci obCequentes erimusjimo ÔC gracias age* in us.

Si veto extabuntaliqui, quibus nullft eft diiltius obfonum quam cauillandi amp;nbsp;obtrecftandi audatia,6i (ficutnunc eftmorisjfuamillam rabiem in nos effun dere volent,amp; oftendere quam fint arguti Sc in faci* endis conuitqs callidfifanè refponfuros nos pro auto titate verbi diuini SÓminiftcrq noftri non negamus, fed hoc non impetrabunt ànobis,vtpatientiæ moderationis tranfcurfo fpacio, ad iracundiam Sgt;i vndicftæcupiditatcm confugiamus«

Poftremo gratias agimus omnibus illis, qui vn^ ante hæc tempora ÔC his ipfis annis vanitates Slt; crro res haereticorum atque feâarum fuis fcriptis oppug nauerunt,Slt; condemnarunt, quorum nos ftudinm operam,quamvtilibus illis Incubrationibus impen* derunt,hac noftraconfutationc approbamuSjSC tan* quam bonas,vtiles, neceflarias agnofcimus opta* mus multorum prodire fini fl es commentarios: Sic enim fore confidimus, vt paruo deinceps temporc tantum accipiant fetftæ decrementum quantum vfcp tiuc accreuerunt, Y ale» Islebi pridie Martini, quo die

' PR.AE EF ATTO.

die anté annos 76. edituseft hocopido Mart. Lti* therus , diuinus verx Theologisc inftauraror , cuius (vt eodcm die huius anni Vergerius fcripfit)

— Gloria maior eft eorum

(Aufim dicere)qui ante nos fuerunt, Annis milibus,atq^ bis ducentis.

Anno 1 f y

Q.VAENAM SECTAE in hoc commentario damnentur*

Anabaptiftae#

Seruetiani, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.

Stancarianû

Antinomi.^

lefuitæ.

Suencofeltianfr’

Sacramentartj^ Ofiandrici.

Defenfores liberi arbitrai

Aftertores bonorum operum ad faïufenn-

Largitores rerum indifferentium}feu(.v5^ ^cantur)Adiaphorift»*

Stan)}M,ttiJes pulcrum'geßdt MMsßkiuftjeroff Pulcriui eA,ipfum iwmtn dMrc D fi I.

DE SECTA

ANABAPTIST

TICA.

VJM MVLTAE SINT ANA baptiftarum Seclæ , qua^ rum fingulæ fuos habcntjôi van'os err orcs , quos fi re^* cenfeamus omnes, non fo* lum hrc commcntarius in voluminis modum excrc« feet, fed fortafsis etiam txa-

Pqs auribus fadidium; idcirco infignes duntaxat eo rum errores conigere,6lt; affumptis argumentis,qui* bus teftimonrj loco ad fucandam falfitatem vtuntur, fanaticos homines refutare decreuimus»

Primo docent Anabaptiftæ,non eiïe baptifan* dos Infantes, antequam ad annum, vt volunt non* nulli, duodecimum, vel ut altj, vicefimum peruene* runt. Ac hquis in infantia fua fit ablutus baptifma* te, eum denuô baptifari iubent.

Secundo , affirmant fore aliquando, ut omnes impq magiftratus exeufsi loco ac dignitate fua, tru* cidentur: nec vllum Chriftianum hominem falua confeientia rempublicam tenere, ôô négocia ciuilia tradare poffe : ÔC Chriftianos quofcunq^ oportere tam gubernatorum confuetudine , quàm eorum le* gibus,iudictjs OC defenfione abftinere.

B Tertio,

DE SECTA

Tcftiójplures vxores fimul ÓCfemel habere per* mittunt,

ARGVMENTA PRO

STABILIENDO PRIMO ERRORE.

PRIMVM.

Scriptów nupiuàm cxpreßc b^ptifari Ptiruulos, Ergo „o/i fiwït baptifdndi.

RESPONSIO.

CHn'ftus nibetbaptffan' omnesG entes,Matthei vicefimo odlauo ; id^ fine vllo ætatis difcritnf* ne.Sunt autem 2lt; Paruuh' de numero gentiumn'nde parentes cum quærunt qui pro eis inaclione facra fideiubeantjtali oratione vti folent, vt dicant i fibi Dei beneficio hominem gentilem natum eflc,roga* re,vt eum Ecclefix commendent, quo toti Chriftiai» norum congregation! infertus, viuum ipfius mem* brum fieri pofsit. Recftè igitur baptifantur Infantes. Imd vero ea eft fententia mandati,quód velit Chri* ftus fnfantulos baptifari.

Q^iód fi Gentium appellationc non funt intelfi* gendi Paruuli,ne Adulti qufdem funt.Necp enimdi cT:um eft à Chrifto,Ite,baptifate Adultos è gentibus, aut cum duodecimum, vel vicefimum annum habe* bunt. Confequens igitur efièt, vt neutris horum, nc Infantibus, neqj Adultis baptifmum fufcipere liceretjimd ne mediæ quidem aetatis hominibuSjVt* pore quibus et ipfis expreftum mandatum deeftratcp hoc

ANABAPTISTICA. 1

hoc paâo, fi omnes ab hoc Sacramento arcerentur, fuperuacua £lt; inutilis fuiffet illius inftitutio.

OBIECTIO.

QMowotio bäptißniii l/ifitntium à, Cbrifloindiiddtiaßt, cum Au= giißmui libro ûuurto contra Dondtifl(U,de baptißno,cdp.uiceßmo quar to. Item libro äcciino de Geneß ad li ter am,cap. uiceßmo tertio, bdptii=i mam dient traditioncin eße Apoßoloruine

RESPONSIO.

Eiufmodi nimirum traditicnem, quam ab ipfo Chrifto acceperant. Non enim licudfet Apoftolis, talem aliquam traditionem de baptifmo paruulo« rum inftitucre aduerfus mandatum Chrifti. Eflct autem aduerfaria mandate Chrifti traditio , fi G en* tium vocabulo foli Adulti intelligerentur, vt Ana« baptiftæfentiunt.Simili ratione de cœna dicit Apo* ftolus, priore ad Cor^ lo, A Domino accepi, quod Slt; tradidi vobis.

lam fi largiamurhoc, baptifmum Infantium, expreftb verboDei demonftrari non |3ofle(quodta* men per fuperiora argumenta minime concedimus) certe alias rationes multas adducere poffiimus quamobrem baptifmum Paruulis negandum non, elfe ftatuamus,

Primum, quia regnum Dei non venit cum ob* feruatione.Luc.17.hoc eft^non debet alligari circum ftantqs perfonarum,locorum ,temporum , xtatum» Nec baptifmus igitur,qui eft pars regni Chriftijiftis circumftantijs tenetur.

Deinde gratia Dei cadem eft in omnes homi*

B 1 ncs.

D E s E G T A ncsjin quacuncpætatcjgradu, dignitate conftitutos. Quare baptifmuSjqui eft fignum gratiæ, com mu* ne Sacramentum eft ad omnes : videlicet minimos, mediocres öó maximos, extra fuæ cuiufcp ætatis vel dignitatis rationem*

Adhæc,Infantes vti circumcifionem potuerunf, ita etiam baptifmum fufcipere poftùnt.

Idem probatur ex dicfto Chrifti, qui Mattlt, 18» Paruulorum ait elTe Rc^num cœlorum. Si totum Regnum habent,quid obftatjquo minus vnam eius portionem habeant, baptifmumC

Præterea quicunqp Infantes funt organa mife* ricordiæ, ij iam funt in gratia. Si funt in gratiajquo ture baptiimus eis,qui eft fignum gratiæjdenegabi* turîquot;

Itemjnfantes baptifati,fruuntur bcncfîcijs,quX Chriftus per baptifmum diftribuit. Non igitur repel lendi funt. Quandó enim promifsiones Chrifti per fidem in aiftione baptifmi apprehcnduntur, irrefra* gabiliter hoc fequitur, ut pcrcipiantur SC vtilitates feu frucQus baptifmi. Poteft autem SpiritusfanCtus pro fua omnipotentia, tàm in Paruulis non interuc* niente auditu verbi,quàm in Adultis intcrueniente, fidem excitare SC efficere.

Item, Vana eftèt vox Chrifti, quod Infantium fit Regnum cœlorum, fi lauacro baptifmipurificari non deberent. Oftium enim cœli baptifmus eft,fine quo il lue perueniet nemo.

Quid quod Infantes non fua quadam dignita* te,notitia aut confefsione,aut aliarum virtutumpri* uilegio digni funt,quibus baptifmus applicetur, fed âDeo

ANABAPTISTICA, j à Deo declarantur idonei ôc digni. Skut in oviaiio Ffaînio generanm dicitur. Ex ore Infann'um perfe* ciRi tibi laudcmdta etiam hîc potell Deus in Infan* tibus habitudinem quandam efFicere, vt baptifmus eorum cédât in laudem Su gloriam maieftatis fux.

Accedit eojquod baptifmus folo verbo Si' man* dato Dei nititur, non Paruulorum intelligentia,ra* tioncjnotitiajinduftriajconfefsione. Omnibus ergo modis baptifandi funt,

Impium hoc eftjquod Anabaptiftæ non folum Infantibus lauacro baptifmi interdicunt, fed etiam qui femel à primo partu funt baptifati, denuo eos baptifmum fufcipere iubent.lterationem enim huius Sacramenti in eodem homine Scriptura non præ* cipit. Et Paulus ad Ephefios dicitjVnum eflebap* tifma,vnius Ecckfiæ. Rebaptifatio item in vera Ec« défia nunquàm fuit reccpta . Præter hoc Ecclefia femper docuif, ne quidem ab hæreticis baptifatos, iterum baptifandos efïèjSC idcircoCypriani fenten*

repudiata eft. Dcniq? leges Rom.lmperatorum capitali fupplicio afFiciunt fîquis alteri fe baptifmo fubmiferit. Neqj vero vlla caufa eft repetendi bap* tifmatis in hominibus Adultis. Etfi enim à Paruulis abfunthæc omnta,fntelligentia, notitia,confefsio, fides auditiua : tarnen hæc cadem à baptifmo eos abigcre non pofTunt. Nihil enim faciunt ad integri* tatem baptifmi, qui vtiqj folo verbo mandato DE 1 fubnixus,nullam (vtitadicamus)qualitem fpeclat Infantuli.'quinimd Deus præparat Infantes ad baptifmum, ut lint idonei, dat eis fidem etiam fi* ne auditu, idcp per fuam omnipotentiam, donat eis

A } remifsio«.

DE SECTA rcmifsioncm pcccatorumjiuftitiam,falutcm Stvitam acternamjproptcr faam promifsi'onem,baptifmo angt; nexam.

Ac, ut maxime valeat argumentum Anabapti* ftarum de Infantibus,eos ob defeclum certarû qua* litatum ac vivium tingendos no efle; idem iam vale* bit de Adultis,qui fxpe parum funt intelligentes,3^ vix vmbram habent notitiæ QC confcfsionis,£lt; alio* qui funt imperiti,indigni 36 fidei Chriftianae exper* tes. Imo verd, liimbecillitas Humana 3lt;^ indignitas Paruulos à baptifmo reijceret, fequeretar iam 2^ Adultos per eadem impedimenta à communione cœnæ Dominiez reijci pofle. Placet igitur fenten* tia Auguftinijde Baptifmo,contra Donatiftas,lib.J, cap.decimo quarto. Non intercft,cum deSacramen* tiintegritate tra3latur,quid credat,3ut qualifidc imbutus fit, qui accipit Sacramentum î intereft qui* dem permultum, fed ad falutis viam, verum non ad Sacrament! ^uæfiionem. ltem,eodem in loco.Fieri poteft,qudd fides non integra adfit,ôd tarnen Sacra* mentum ßaptifmi integrum fit.Si ergo imbecillitas atep adeo abfentia fidei integritatem baptifmi non imp edit, multd minus aliud quoddam leuius obfta* culum poteft;vt taceam,qudd valetudo feu debilitas corporisjliberos à parentum hsereditate non exclu* dit,multo certe minus à bonis fpiritualibus?quot;

SECVNDVM.

In/litutio Jebet prteceJere baptifowm. ItJ cnim CbrilliM ordinät, Mdttb. iS. Docetcomn» gcnteso’bdptifdtccos. Inßntes inftituinott po IfM. Igicitr ttec bdptifdri.

R Ë*

AN A BAPTISTIC A.

RESPONSIO»

CH rift LIS eodem loco tna prgcipitdifcipuUs fuis, PrimumjVt doccant Gentes, Sec«dó,baptifent. Tertio, doceant feruare omnia quae pracceperat eis. Necp addit fignatèjVtrumantè vel poft baptifmS do« cere debeanf,multó minus alîirmat,inftitutionêque fit ante baptifmum,neceffariam efle omnibus Genti bus in quacuncp oetate.Facile autem concefterimus, præccptum de docendo,quod fit per verbum vocale auditu perceptibile,pro ipfis AdultiSjnon pro In fantibus traditum effeiquocirca utilis approbatio ne digna eft confuetudo erudiendi maiores natu an tebaptifmum,de precipuis docQrinæ capitibus.Nam in prima Ecclefia id vfitatum fuit, ôi. hodie â no* bis obferuatur. Quantum ergo ad hanc partem atti* net,non litigamus cum Anabaptiftis. Sed cardo di* fputationis noftre in eo verfatur,an necefsitate qua* dam ineuitabilijbaptifmus Infantulis dari non pof* fir,quoniam ingenijs vtuntur nondum*vllius inftitu tionis capacibusiquod cum affirment Anabaptiftæ, nos è contrario negamus, propter fcquentes ratio* nés.

Primum, in refutatione primi argumenti Ana» baptiftarum fatis demonftratû à nobis eft,tp fint ba* ptifandi Infantesinon igitur eos inftitutio impedire debetjfed etiam fine inftitutione idonei effe poffunt non quidcm per feipfos, fed quod à Deo praeparan* tur , qui alioquin etiam ex ipfis fibi perficit laudem, ut fupra diclum eft. Deinde ôd fructus baptifmi fine inftitutione percipere Infantuli poffiint. Promifsio enim quæ de ipfis nominatim loquitur, non fallit.

Dß SECTA

fed eft cettifsima. Paruuli ctiam fidem habere pol* funt fine audi'tu verbi, tanquam externo rtiedio, ad apprehendendam promifsioncm de frudibus bap* tifmi.Eft enim omnipotens Spiritusfanóus, vt pof* fitefftcerein Infantulis fidem,ctiam fine externo medio verbi vocalis. Ac fupra dicQum eft defetftus quosdam intelligcntiæ,roboris, dignitatis in In* fantibus, nihil diminiiere de int'egritate baptifmi» Item, cum Infantes fine dotftrina idonci fintad reg* num cœlorum, quanto magis ad baptifmum, qui eft tanquam aditus ad regnum illud ltem,baptifmus valet propter mandatum Chrifti, non propter Pargt; uulorum feientiam uel huic contrariam ignoranti* am. E quibus omnibus manifeftum eft, præceden» tem quafi informationem doctrinæ ipfis neceftari* am non eftè, atcç adeo doeftrinam, non efte de fub* ftantialibus(vt vulgo loquuntur)ad baptifmum per tinentibus.

TERTIVM.

f ides edl neceffdrid ad bdptißnum : ^uid Chriftus mtjuit

Qui crediderit CT bdptifdtus fùerit,fdlMis crt(. Pdruttlidutem non pof^^ funt bdbcrc fideni,ouippe qui non audiunt uerbum nd. Nec igitur bdp^ tifandi ftmt.

RESPONSIO*

SPirttusfandlus dupliciter fidemoperator, Alias mediate,per auditum verbi.De hoc medio loqui* tur Paulus,ad Romanos lo.cap.Fides ex auditu eft) auditus per verbum DEI. Alias immediate,fecun* dum omnipotentiam d.iuinam , qua eft agens liber* rimum,necp alligatus eft caufis fecundis.Ethocmo* do,tarn Infantibus fine medio,quam Adultis per me

, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dium)

(

ANABAPTISTICA, ƒ

di’utMjfidcm donare poteft: illam Scn'ptores Theo logtcijvocant fidem infufam, quafi extra aufcultatxo nem verbi diuini conceptam. Efto autem, vt Ana* baptiftæ omnipotentiam Spiritus fandïi negcnt, fidem infufam non agnofcant; tarnen negari non po teft, baptifatos Infantulos participes fieri omnium bonorum, quæ Chriftus promifsioni fuæ, baptifmo annexa:, add id it. Imo dicemus amplius cum Auguff»

lib.de baptif.cuius verba etiam repetuntur in iure Canonico. Non intereft,cum de Sacramenti digni* täte tradaturjquid credat, aut quali fide imbutus fit, qui accipit Sacramentum. Quare integrum baptifi» »num accipiunt infantes, ctiamfi carent fide. Salu* riris eft autem baptifmus ifs tantum, qui fidem ha* bent, vnde ibidem Auguftinus addit. Intereftqui* dem plurimùm(fcilicet habere fidem inbaptifmo)ad falutis viam, fed nihil intereft ad Sacramenti quae* fi^ionem. Licet etiam fic argumentari, cum infantes baptifati, promifsionis quæ baptifmO annexa eft, compotes fiant,ea vero fine fide apprehendi neque* ahneceflatio fequi, quod habeant fidem, quie cum non fit aufcultatione verbi comparata, infunditur a Spiritu fanefto, fine externa uoce. Poftremó,pute* mus fané, paruulos omni fide carere ( quod tarnen nullo modo fcntimus)attamen ipfa promifsio Chri* ftijhuicSacramento annexa,fatis eflFieax eflet ad con ferendas infantibus baptifatis promiftas vtilitates. Cum igitur eiufmodi vtilitatum non fint expertes, quare baptifmi expertes fieri poftulabimus çquot;

Q.VAR*

DE SECTA QV A R T V M.

Bâptifntiii eil SâcrameiJtum feu laudcrum rcgenerationh. PàrU^quot; ïi regenerari non pojftmt.igitur non funt baptifandh

R ESPONSIO.

SI tnxta definitionem Anabaptiftarum, régénéra* ri lignifîcat reh'nquere vxorem, liberos, taculta* tes , uagari per oinnes prouincias, nufquàmhabere certas ledes: veriim erit quod inde cxtruunt, paruu* los regenerari non poiïe. Sin autem regeneratio fig nifi'cat, de confenfu totius Scriptiiræ,renouaùoneni animorum per Spiritum ûnchim, fuccefsionem no* uorummotuum ôô inclinationum ,nouam faculta* tem, vim deinceps fecundum uoluntatem Dei co gitandi, volendi, intelligendi, 2lt; faciendi, quæ verè bona funt, vt homo fiat noua creatura, quæ per om* nem vttam colat Deum fandîitate, iuftitia, veritatcf non dubium elf ôô Infantes poiïe regenerari. Atep contumeliofum eft in Spiritum fan(fïum,negare ean dem regenerationcm in Infantulis, quarn profitea* ris eum in Adultis efficere. Eft enim omnipotens, nec effeeftiones fuas ad certa tempora, £lt; states ho* minum aftringi finit, lam ipfa regeneratio pars cft regni Chrifti.Hæc enim elFicit,vt abfcp omni hy* pocrifi, vere fimus dues ô6 populus eius regni Jo. î» Ethocregnum non eft alligatum vllis circumftan* trjs,necp cum vlla venit obferuatione Lucæ 17.1 gitur nec regeneratio ad circumftantias redigenda cft, perfonarumjocorum ,temporum, horarum,statis, arinorum,feu quafeuncp alias»

AN AB APTISTICA, g

Q.V I N T V M.

B4fgt;Hfmiu c^îpiiJtum griti£ dcmifericordi£ diuinx. Inßntcsne» ^ucum pdäf :i cunt Deo. £rgo non ftini bapti/andi.

RESPONSIO.

1-4 Oc argumentum idco falfum efl amp;: uanum , -*-quia Deus gratuittim patSum feu fœdiis nobû fciîin in baptifino init, modo nos rccipiamus non recufemus pacftum.Ne igitur repugnemus,td tarn in ParuLilis quam in Aduiris ipfe Deus efficere poteft* De hoc baptifmali foedere , per quod homo quafi aftipulatur Deo,in hunc modum loquitur prior Epi ftola Petri,cap.j.quod non fit abfterho fordium cor* poris,fed ftipulatio bonae confeientiæ cum Deo,per rekirrerftionem lefu Chrifti. Ac in co loco prepriè ftipulatio fignihcat talem pacflionem,qua Deus no* bis fe obligat,Si^ cui obligationi nos aflentimurJtem ft per Infantes Deus laudem fibi perficere poteft (vt teftatur or^auus Pfalmus)eoscp ad Regnum crelefte præparare idoncos (quemadmodum fupra oftcndi* luus'squî minus eos præparare poteft, vt fint idonei ad accipiendum palt;fiumj£lt; ad confentiendumj’

SEXTVM.

Jnßntcs non ualcntititcUigcntiacr iudicio, ^iritudlia ignordntf fuq; de illif quiequam iudicant.Ergo non ftint baptifdiidi.

RESPONSIO.

HOc argumentum ipfe Chriftus di(rolutt,Mard decimojcum obiurgatDifcipulos,qui prohibe

C 1 banc

DE SECTA

bant Infantes aditu ad cum, m'mirum etiam propter wforum ignorantiam amp;nbsp;indignttatcmt qut defedtus (1 non impediunt acceffum ad Chriftu, multó minus vfum baptifmi« Et Chriftus hac obiurgatione difcigt; pulorum fignificatjOportere nos fimi'Ies fieri fimpli* cibus illis 50 nihil intelligentibus Paruulis, ficutali bi demonftratjcum ait Matth, ig* Amen, amen dico vobis, nifi conuerfi fucritis, 5^ efficiamini ficut Pargt; uuli, non ingrediemini in Regnum cœlorum. Qui crgo feipfum humiliauerit,ficuthic ParuuluSjmaxi* mus eft in R egno cœlorum.

ARGVMENTA PRO

ALTERO ERRORE SECTAE

A NAB AP TIS TIC AE.

PRIMVM.

Pfalnua centeßmui ^udirdgcßmmitoitm prd^cipit umdifidmïn 'R.tges impioSy ut conflringdntur cdteiiis,^ t^obiles eorum u'mculisßr* reis.Ergo impij Guberndtorei, nelt;ji tolcrdtidi fuM, ornnmoßratdi-

R ESPONSIO.

VAticinium huius Pfaimi non dicit de corpora* Il coadlionepoliticarum perfonarum, fed de il la fpin'tuali, qua diuinæ veritatis præcones debel* laturi fint Reges ac Principes, ÔC quoslibet poten* tes in genere humano. Prædicat vindidîam illam, qux poteftate diuina exercetur à doccntibus, cum ducunt captiuos, atcp etiam interficiunt Principes gladio

ANAB APTISTICA. 7 ‘gladi'o EuangelicOjUt defiftant ab idolatna,hon con fïdant fiia fapientia, fanclitate,aut iuftiti'a,quofolus ille rexfpirituah's in eis dominetur a cl regnet Chrigt; flus. De hac fpirituali uindiâa in regno Chrifti,le« faiasquoq^ Propheta capite vndecitno vaticinatur» Percutietjinquitjterram virga oris fui, £lt; fpiritu la* biorum fuorum occidet impium,

Huius argumenti falfitas, eó dcmentiæ adegit Anabaptiftas in vrbe Monafterienfi, ut feditionem molirentur, qua tale aliquod imperium per orbem terrarum conlfituere voluerunt, in quo neep Guber natores impq, neqp altj increduli eflent. Similiter huius Pfalmi verbis aliorfum tortis decepti Por^^ phyrius, Libanius Sophifta,lulianus Apoftata £gt;d alt) plures,occafionem ceperunt,quó maiori audacia libidine Chriftianam religionem, quafi hoftem totius ordinis politici SC fuorum regiminum, labe* fa (flare SC eruere niterentur.

SECVNDVM.

In L«cd cJp. tiicejïmo fccimdo fcriptum edb. 'P.egcs gentium doa mittMtur^crpotentes iiocunturScneßci. Vos dutcmnein ßc. Proïnie Qhrißiani fuluu confeientiti ciuilem migißruturngcrere non poffiint^

RESPONSIO.

I Vfcipuli Chrifti rattone fua prudential huma* ^na fafeinati, fomniabant regnum Chrifti eile politicum SC temporale, in quo diftributurus eilet inter cos officia prælîdum, præfeclorum, conülia* riorum, SC lîmilia : quemadmodum hæ dignitates SC

C 3 munera

DE SECTA mimera in ftatu politico per certes gradus confpf* ciuntur. Has (ut vocant)prœrcgatiuas, appetebant Difcipuli ambituquodam inordinate , extra vocagt; tioncm : erant enim priuati homines ,ncq5 cogita« bant fupra vires fiias elle , vtranqj gubernationem EccIeliJeôd Poh'tiæ, cum vtilicate publica fuftinere recle adminiftrare.

Hoc Difcipulorum fomnium confutans Chri« ftus J difcernit fuum regnum à regni's mundi, fubin« de repetita commonefaclione , quod fpirituale regnum habeat, in quo minimusquifque fit maxi« mus, minifter dominus , humilimus, potentifsi* mus . Cum igitur ipfi fint è priuatorura nume* ro , 5^ fic de media plebemon oportere eos ad do« minationcm ciuilem afpirare, extra legitimam Si ordinariam vocationcm,demonllrat. Et hæc dodlri* na, tam ad ipfos Dogt;5ïores Ecclefiæ, quam ad popu» lum pertinet, ne illi vtranep gubernationem mifee« ant, aut illicito modovtriufcp gladî] fus atep pote* ftatem libi uendicent.

Non autem hoc agit Chriftus , vt à capelTenda RcpublicaChriftianos deterreat,fed difcernit hanC formam regiminis,à fua ilia fpirituali, ac fimul edi* ctt,ne quis line ordinarja vocatione in politicam gn bernationem irruatn'mô fancitur hoc loco Magiüra tus ciuilis, ftabiliuntur régna ôdregimina ciuilia,c3 toto illo tudiciorum aliarumqjrerumadhærentiuni fyn-ematejt^nquàm ordinatio dtm'na. Vult Chriftus utApoftoli,ac deinceps omnes dotflores ecclefig mif fam raclant R eipublicæ ciuilis moderationem,amp; gd bernacula tjs permittant,quibus ca cura peciiliariter

SCot

ANABAPTISTICA, 8 ordfnariè incumbit, confiderentcp quantam ïpfis ncgociorum molem doótrina óóminifterium Eccle* fiæ accumulent, cut onerincmo fané hominum , ut omnia reclè Si vtiliter expedianrur,ferendo fufFice« rç fans queat.Sinit ergo Chriftus,ut Reges fint Do* mini inpoliticisRegnis,necpuetat Potentes nuncu* pari Bénéfices, fine illi Chriftiani fint,fiue Ethnici, Îîue ptj, fine imptj.

Imo etiam hoc nomine Chn'ftianus bona con* feientia poteû elle Gubernator,quia Paulus,ad Ro manosdecimo tertio, Magifiratum vocatdiuinam ordinationem. Non igitur male facit, qui eiufmodi vitæ conditionem accipit, quæ fit ordinatio D E 1.

Et Chriftus, Matth, vicefimo fccundo,cum pre* Cipit dare Cæfari, quæ funt Cœfaris, confirmât ordi* nem politicum, cum omnibus minifterqs politicis, tanquàm res placentes Deo.

Chriftianus igitur viuens aut exercens négocia in eo ftatu,quo dcleclatur patereternus cum filiofuo lefu Chnfto, non poteft iniuftè facere, aut fauciam inde habere confcientiam.

Paulus ad Romanos decimo tertio, amplifsi* mo encomio Magifiratum ornât. Dei, inquit, mi* nifierefi:,adpuniendos malos. Item,DEIminifier cfi intuum emo1umcntum,fi reefia iufiaep feceris. Si gnb^rnatio minifierium DEI eft, ceditep in vtilitatem focietatis humanæ, quônam modo illud, rem iniquam elfe dicemus, Si homine Chriftiano in dignam î*

Alio

DE SECTA

Alio loco Scrfptura nom inat principes Deos, hoc eft, vicem Dei gerentes ÔÔ hoc eos magnificent tifsimo titulo cohoneftat. Proinde non tantum hot ftum eft tenere gradum politicum, fed æquum amp;nbsp;bo num, ut quis munus publicum fufeipiat. Sc hoc not mine fuæ vocation! obtemperet.

lefaias Propheta cap. quadragefi'mo nono, ret ges vocas Nutritios ecclefi'e,atc^ iza. perfonarum re* rumcpaliarunijQuæ cccîefiæ feruiunt. Loquitur au* tem de Chriftianis S^ ptjs regibus. Nam impij 5^ à Chriftiana fide alien! quomodó nutwent Sé iuua* bunt ecclefîamî’

Similiter fecundus Pialmus reges hortatur, vtin timoré feruiant Chrifto, Sgt;C lætentur in tremo* rcjói^ deofculentur fi'lium* Deuteronomij cap. deci* mo feptimo, Deus præcipit reg!, vt cum federit fu* per folium regn! fui,petat Deuteronomium à Sacer dotibus Sk^ Leuitis, exflribi fibi curet : eumep li* brum penes fe habeat ipfe, letflitet toto tempore vitæ fuæ,ut difcat timere Dominum Deum fuum,Slt;^ obferuare facereep omnia verba SC ftatuta Legis. Et Solomon Prouerb. af. monet Reges, vt à vultu fuo impietatem abigant. Inde vtiçp efficitur, quód fit voluntas Qé mandatum Dei, vt omnes Guberna* tores fi'ntChriftiani, Slt; veræ religionis profefTores, quod nihil æquè oderit, atqp ipfos impios Magi* ftratus.

Item, Tofua, Dauid, folàphat,rofias,Conftanti* nus,Theodofius ôlt;f altj infignes heroes 8lt; luminaint periorumjfuerunt fané omnes pfjjSó foei) eins agin!* nis,quod Deutn rede colebat SC inuocabab

Pcrindc

AN AB AETISTIGA. 9

Pcrinde igttur ficut homo Chriftiamis bona confcientia oftic/iim Magiftratus ciuilis fuftinerc, ita etiamacia'oneSjóó négocia ciiüh'a,pertincnriaad officiumMagiftratus,exercerc potçft, Eins generis funtjveram doclrinam propagarcjius dicere QiC fan.« cire,quod boniim cft, tuen', quod malum, punire,fer* re leges conftitutiones iuftas bella gerere» Et hæc ipforum oflricia acT:iones,ex teflimonqs Seri* ptiiræ fatis confiant. Nam ad fufeipieiidum verum cultüm excitantur,Ffalmo fecundo, Dcut.17. ali* bi.'ldem declarant exempla. Nam lofua mandauif, ■ vtprælcgeretur populo liber legis , lofux g. Dauid eonfiituit Leuitas,lanitores,Muficos SC^ccrdotes in templo Domini, i.Paral.16. Solomon officia Sa* cerdoturn ad ccrta tempora,et cum ccrtis rationibus ordinauitji.Paral.iy. lofaphatabolcuit ldola,2lt;cul* tusldolatricos, ac per totum regnum Iudaicum,pu* blicam Ecclefiarum viiltationcm inflituit,amp;f ad cam rcmufus ell opera quorundam Principum, Lcuita* rum,Slt; Sacerdo£um,x.Paral.i7.Den{q3 quid aliud fi* bi voluntmultx illuftresfenrcntiæ,in quibus poftu* lat Deus à Magiftratibus, uttueantur iuftitiam.de* fendant bonosjcoherceant malos,addin's fimul pro* mifsion ibus magnor um bencficiorum, quibus cumix lanm eorum labores penfare velit, vt pernofcant, quod hæc eorum opera grata fibi habeat i Ideo in Pfalmo dicitur. Tribuiteius inopi Slt;orphano,Slt;fo uetc caufam pauperis atep egeni. Liberate ærumno* fum óó pauperem, 2lt; eripite eum de manu impij. Ie* faiæ I. Quærite indicium, fubuenite oppreffb, reéle iudicate pupiilo,2lt; viduæ.Prouerb.xf.luffitia ftabi*

D litur

X

DE SECTAE

lîtur folium Regis, Et Syracides inquit, Principa* tum hominis prudcnnscfle diuturnumac foil dum. Kuc pertinet ÔC vox Icrcmiæ. Facite iudicium QC i ftitiam, Sd eripite fpoliatum dc manu concuflbris, necßonerate peregrinumjorphanum öd viduam^nc* mini vim facite,nee innocentem fundite fangiiinem in loco ifto. Et apud lefaiam dicitur.lerufalem,prie* fetîîos tuos collocabojad faciendam iuftitiam. Sunt öd alia fimilia dicla,veluti Prouerb.g.Per me Reges regnantjöd Principes conftituuntiufta.Item,per mc, regnant omnes Principes, öd dominantur omnes ludices ter^.Prou.ió.Diuinatio eft in labijs Regis, in iudicio®kn aberrat os eiusTt mox fubqcitur.Sta tera öd pondus iudicia Domini funt, öC opera eius omnia libramenta ftateræ, hoc eft, leges öd ftatuta Principum de ponderibus, vinis, menuiris,öd fimi* libus rebus,quæ feruiunt vtilitati publicæ,funt opcgt; ra Dei,placentia Deo, ouæ ipfe conferuat, fi mo* do congruunt cum lege Naturæ öd lege diuina. Vbi vero contrariæ funt legi Naturæ,violentas efle,ne=» ccftèeft. Si legi diuinîe,impias. Poftremoapprobat Deus ôd bella Magiftratuum,quæ iuxta voluntateiH Dei necefïâriô ôd propter iuftas caufas fufcipiungt; tur. Nam huiusmodibella alicubiin Scriptura volt;gt; cantur prælia Domini. Sic Abraham, lofua, Dauid, ôd ait), bona confeientia Sd duxerunt exercitus, ftrages ediderunt.

TERTIVM.

Paulus in priore ad Corinthios cpiflola,Cap. fexto, obiurgat Co* rintlios, quôd Utes caufas fuas, Magißratibus Ethiiicis fequeßrati* dasdeßrretii. J[ent,CU’'iftgt;tSf ^iatth.^. prt(cipit,gt;t(alo reßßcndum non

AN AB APTISTIC A, to tffe,docctgi contrario mido, fi quis accipiat alapdm,in uita mdxiüa,obx ttertmiam efJezT alteram. Ergo Chriflianijlcgibn^iWdicijSjC:^'defena ßoiK MagijiratiK politici,abflinere ft debent.

APoftolus vere obiurgat ConnthioSjquod can« fas ad iudicem ethnicum deferant,2lt; ita fint efferads moribus, vt (æpc multumcp adiré Magi* ftratus necefle fit, id enim contumeliofum oftendit effe ,Slt;in Euangelicæ doân'næ ignominiam fieri: Verum non in vniuerfuna adimit eis poteftatem li* tigandi in foro,Slt; vtendi legum fubfidio,coram Chriftiano Magiftratu.

OBIECTIO.

ebrifliani ßue Sandi, non pojfwnt difeemtrt litef ßrenftf fen t^oßnoff

R E S P O N SIO Pauli.

Qui minus res 2^ caufas politicas dqudicarc que« ant, cum iudicent mundum, hoc eft, omnes (mpios, videlicet per doótrinam Euangeltj,quam vbiep fpar« gunt.’ôi iudicaturi fint in nouifsimo die vnd cum Chrifto,cuius fententiam SC iudicium approbabunt.

OBIECTIO.

Atqui iudicium iüud mundiperEuangelium, eß iudiciuitt Jfirit tualef

RESPONSIO.

Rede, SC proindc qui de maioribus iudicarc pofiundmulto magis poflunt de minorihus, in quo generc funt négocia ciuilia,

D 1 Conce«

... d: seg.tä

Concedimus igi'tur fccnndußi doón'nam Pau* [f, tnhoneftum efle QC iniuftum,Chriftianos Iitigare in ludicio E thnico,n pofKint haberc copiam pq gtftratus, qucm hcc loco Paulus defignat, cum no* minât fapientcs fratrcs, idoneo's ad dqudicandas caufas dilfidentium fratrum. Irao alîeueramus,Go* rinthijsjSif ad eorum exemplum etiam cxtcn's Chri* ftianis potius iniunam accipiendam elle, quàm côgt; ram imptjs deccrtandum.

Deinde Paulus obiurgat Corinthios, non tan* turn quod coram Ethnicis litigent, fed quodmagna ex parte caufas lirigandi quærant iniuftas, Sv' tUici^ to modo propter fuam auaritiam, fuas cupiditatcS frater fratrem iuditiofiftat,cum alterius detrimento. Sed non derogatipGspoteßatem agendi coramlu* dice Chriftianojcum necefsitaspoßulat»

QVAESTIO.

’L‘3

' *quot; ' Se J quid fucieniutn cH ci, qui fubicôiui cil ditioui Principii ali^ cuiut Ptbnici, ueluUoqui Chri/liMam Rcligioncm non agnofcentis, nc.ji potcsi bubere piuin M.doilîrutuin,diriittentcin fu^tn caufumf

RESPONSIO,

Potius quàm cum ignominia Euangelq, of* fendiculo ahorumj'nuitetfratrem ad iudicium corâ Ethnico,uel impio Magißratu,patiatur iniuriam lî* bifieri,ficut anteàde fentcntia Pauli mcnui,veï pèrmïttat controuerfîam arbitrio fapientum fra* triim.

qvae*

AN AB APTISTICA» n QVAESTIO»

ß dcccrfdtur ab impio Domino, ciuis ChriflidtiiK, attt xlio* ^uin cum impim Accufatorad impiumludiccmpcrtrAbAt^

RESPONSIO.

Compareat, audiat, refpondeat coram vtrocp, cum modeftia 2lt; lenitudtne, necp tarnen fuam illatn iuftam caufam, inetu atcp minis perterritus defpen^i dcat,aut ipfe deprauetî Sinaütcmtyrannicavi oppungnabitur, pro conditione hominis Chriftiant feratjdifRmuIet ôuperpetiatur, Dcocppermittat vin didîarn.SicenimChrillus ftetit coram Pilato 2lt; He^ rode. Sic Paulus coram impio Tribuno ludaeis fe purgatjAcl-ii Sgt;C Item coram præfidibuSjFefto $lt;C

DiniqjS*^ régi Agrippæ fuam caufam,Si^ odq ludeorum virulentiam expo fuit. A cl. 16« Nec diffimiliratione vipiàm legitur,Martyrcs confpeclum Tyrannorumhorruiffc , fedfemper fu* am caufam 3udiri,3ó decifionem legibus iuftitiac con gruentem,pronunciari petiuerunt.

QVAESTIO.

Licet nc CbrifliAuo in bA rebui uti fubßdio impiorum Aldgißrd^ tuum, in guibui cornmdutoritdi dd iuftdm cdufdm obtincnddmjplif^^''^ ftM/n eommoddre potent/

RESPONSIO.

Imo,licet. Nam £lt; Paulus leges gentiles ad fuse caufx patrocinium allegauit, Cumenim flagellis «um laccraturiclfentMiliteSjadcxplorandü, quam

D i ©b

DB SECTA ob caufam in cum ludxi tarn furcnfer proclama* rcnt,prouocat ad lus ciuitatis Romanx, quod vcta* bat ciuem indcmnatum, uirgis coedcre,Ad.ii. £t poftea Cxfarem appellat.Cap.iy,

(XV AB S T1 O »

Multo mAgii trgo licebit bonüni Chriftii(no,fälult;t confdcntij,f'i» rum ^Aagiftratuum Ugibus,iudicijs,o' prlt;eßdijs utif

RESPONSIO.

Maxime. Cum omm's Magiflratus fit ordinati'o Deijpræterea leges eonim ludiciacp à Deo appro bcntur; quare bona confcientia licet corum opem, 2lt; auxilium implorare.

Epilogus.

Caput igitLir fumma corum qux badenus di* foutata funt, hue referenda eft,quod folummodô fratres inter fe,in foro Ethnico dilceptare prohiben tur.Nec alio fententia Pauli detorqueri debet.

Quod aut Chriftus Matthxi feptimo, SC Lucac fexto dicit. Nolite iudicare ne iudieemini : Nolite condemnarc ,nc condemnemini, id intclligcndum eft de vindielapriuata, qua alter pro fua libidincjin propria caufa,adfeclat vindidam inalterum. Nullo autem modo Chriftus aboletauttollit Magiftratus, Si eorum iurifdi(ftionem:imo co ipfo quod prohibet vindi{ftam priuatam,confirmât amp;nbsp;ftabilit vindiehm publicam, quam noftro nomine exercer Magifira* tus. Magiftratus igitur bona confcientia poteft ex* crcereuindieftam inmanifefté contumaces, 8lt;nos cam vindilt;ftamfalua confcientia rogare pofiùmus»

ANAB APTISTICA. ix

Vctus tarnen eft abufio præmiflbrum di'döru, Nam Porphyn'us alq quos fupra memorauitnus, homi» ries fapientes, inde fè occafionem naclos eile arbi* trati flint, hoftiliter perfequendi dodrinam Euan* gelicam,ód damnandi eam,tanquam erroneamiquæ Hespublicas euertatjS^ aifliones fori profternat.

SEQVVNTVR ALI^

quot Caufe,pcr quas licet Chriffianis, tam piorum, quam impiorum jMagtftratiJumlegi:* bus amp;nbsp;iudi*

cijs vti.

Prima. Quia Magiftratus cfl: ordinatio Dei» ßmiliter eorum officium leges iudicia.

Secunda. Qiiia Magiftratus funt Dij, hoe elf, vicem obeuntes gubernationis diuinæ in terris ,fe* dentes in loco Dei, quafi illius perfonam agen* tes, quo fitjVt leges 2lt; iura eorum, fint diuinæ Ie* gesjSt iura, modo non aduerfentur Naturalibus, óf diuinitus fcriptis legibus.

Tertia. Magiftratus, óf officium eorum, iu* riscp didio , non temerè aut fruftrà à Deo inftituta cft,quod vtiep affirmare quis auderet, fi vfus non ef* fet concefTusï'

Quarta. Ipfa vitæratio Sf necefsitas exigit, vt pro conferuanda pace, diciplina,virtute honefta* te,Magiftratu 5f huius iure ac legibus vtamur: nam fine his rebus fociçtas humana valere atœ fubfiftere nonpoteft,

Quin*

DE SECTA

Quinta. Chn'fîus luhet dare quæ funt ris i Caefari, nbsp;nbsp;ipfe pro fe dC Petro dat penfionco^'

Paulus quoep ad Romanos decimo tertio vult, giftratui darf honorem,timorem,tributum,elt; vc5i* galia. Hæc omnia fruftrà herent, nifi integrum nogt; bis efîet,ipforum opem implorarc.

Sexta. Vtile eft 5^bonum,diabere Magiflra* tus, illorum ope, Sgt;d legibus vti, ôé he potentiæ ipfo* rum nemos fubminiftrare, contribuendis pecunijS facultatibus. Eo enim paefto bonorum dcfenfio* nem adiuuamus , 0^ poenas improborum premouc* mus. Et hoc Paulus infinuat, ad Rom. 13. dum Propter hoc enim amp;c veótigalia perfoluiris.

Septima. Omnia præcepta Dei, amp;nbsp;Scripture teftimonfade officio Magiftratus ,amp;^ de obedientia illis exhibenda, fruftrà cftènt tradita, ft vfus rcruifl politicarum nobis eftet interdidus.

OBIECTIO.

cdufte udlcnt dpuJ cos, qui fu^t cMftidni, ubi fuf:t Chru* flidn£Respublic£. Ciuomododutancrudiemuicos,quibusdgiiitiouci'* bi nondum pdtc/àâd

RESPONSIO.

Gentiles Magiftrarus habent argumenta huiusfu? fententix, extruefta ex notitijs naturalibus, QC hrma côfequenria demonftrationum feu apodij^êon com munita, de quibus cogitantes, intelhgunt necefla* riam efte amp;nbsp;vtilem generi humano fuarnftationemf laborespublicos.quot; Itidem 56 populus gentilisijf* dem rationibus conuineitur, vt ftatuere cogantur, quod Magiftratuset leges,iudiciacppublica fintne* ceftaria

AN AB APTISTICA« « fcßarja'öi{àlutaria vniuerfocorpori politico, idcoqj ns vtcndumclfc. Huiufniodi argunicntis £v ratio* nibus referti fmit Philofophorum iihri.

argvmenta pro TERTIO ERRORE ANAEAPTISTARVM.

P RIM V M.

QMiWiJW PdtriärcJji£ CT P.egcs,Ldnwcb-;AbrjJum,ldccb,P)duid, ^^'oinon all), plum uxom bdbueruiit co Jem tempore. Idem ergo Zf iiobii pcrttüffum cü.

RESPONSIO.

f j V od Patriarcharum aliqui, Reges, item non* ^'^nulli alp', polygami fuerunt, tellimonio non eget. Verum no eft iam quçftio de faclo,fed de ratio ne faifti, nvan fatis iuftè ôC piè fecerint illi ipfi ^qui polygamia vfi fünt.Mulra enim hunt praeter æquita* tem^ legem.Porro lex dicit.Et erunt duo vna caro, non tres, inquit, erunt, quatuôrue, vel plures fimul Genefis 2. Ethane legem repetit ÔÔ inftaurat Chri* ftus,Matthaei decimo nono.

Neqî vfpiam hæc lex a DE o fuit fublata» Etfi autem longi temporis quafi praeferiptione violari cœpit, intermiflàcp 8c per ahufum fuppreflà eft,vio* latione^quadam humana; tarnen poftea à Deo pâtre, per filium lefum Chriftum denuo repetita QC vindi^ cataeft.

E Vndc

'DE SECTA

Vndc apparct, confuetudinem ducendi pïures vxorcs in Patriarchis QC antiquis Regibus, potius rem iniuftam quam iuftam fuiffe,ad quam traxit eos priuata bona i'ntentio, Slt; cupiditas gignendi copio fam fobolcm ,quo citius promiffus Mefsias in ter* ram aducntaret. Item humana imbecillitas,qu3e non habuit rationem ordinationis diuinsc.

OBIECTIO.

Contumeliofam autoriiiite Patriarcharitm fâiiâo rum mdignum, ajfirmAre, quod fuo drbitntu tdntum propter cdf^ qudf modo diximuf cdufta^duxcrintplures uxorct.

RESPONSIO.

Non eft. Nam ipfi ctiam Sancli,omnibus tern* poribus multos nguosjpeccata 8lt; infirmitates habuc runt,quas tarnen ipfis Deus condonauit, cuius mife* ricordia maximas hominum abfoibet infirmitates« Deinde congruentius eft ipforum Patrum atep Re» gum imbecillitatem confitcri, quam fine teftimonio fandarum literarum pronunciare , Deum primant fuam de coniugio ordinationem abrogafte, vel excu fationem aliquam violatac illius ordinationis prx» tendcre.

QVAESTIO/

Portißi Dtut permißt Patriarchif ^3“ alijs, ut plures ducerent uxora.

RESPONSIO.

Nusi^ hoc inuenitur. Et in promptu funt exeni pla hiftoriæ facræ, quemadmodum aliquando vxo» res permiferint maritis, «t c«m ancillis congrede* rentut

ANAB APTISTICA. ï4 rcntur. Manto Abrahae,Sara vxorfacit copiam an* cillæ Agaræ.,Gen.i6.Ita Iacob non indulgenna qua dam diuina,fed alia occafîone duas ducit. Ac fi Deus rnandaflèt Âbrahæ, ut fupcrinduceret Agaram,ma« le feciflet, quod eandem poltea, cum filiolo Ifmaëlc extrudi iufsi't. Vt autem maxime antiquis Regibus 2lt; Patharchis Deus Polygamiam côceamp;hfet, tarnen hoc dicendum effet perfonale priuilegium, ipfis fo* hs,Slt; quidem ad certum tempus collatumjneqî pro* deffet nobis, qui non fumus Lamech, Abraham,la* cob,Dauid , ôi fimiles. Et nunc fub Regno Chrifti, in quo prima ordinatio coniugrj de integro renouata eft. Et ut paucis nos cxpediamus,Sanlt;ffogt; rum fîdem ôu virtutes, non infîrmitates ôd errata ip* forum imitari debemus.

SECVNDVM.

Pi»)quot;« lidbere uxores honefld confuetudo cü.,nee dutn itboUu.lïo» nejîtfm igitur plures uxorcs codent ntAtriinonio copulari.

RESPONSIO.

MAla confuetudo, 06 inueterata contra leges ÖÓ inftitutionem diuinam, nihil valet. Et mala confuetudo quantûmuis vetuftatem fapit, veritati cedere debet. Practerea hanc malam confuetudineni iam pridem à Chrifto fublatam effe demonftraui* mus.

OBIECTIO.

Chriftus /Aâttbiei decimo nono,toüit iÜdm prdMm confuctudincm tired diuortium,amp; non circa, uxorum numerum.

El RE.

DE SECTA RESPONSIO,

Omnia fimul tollit, quæcuncp contra pn’mam infti'tutionem coniugij prauè irrepfërant* NamqtU vnum rei bonæ abufum tolh't,fîmul tolh't £lt; ceteros» aut certè tollere debet.

, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;TERTIVM.

si fieccti/fcnt Miqui Pâtres GT Reg« polygatnid, nihil dubiuft tüj^uin ob hoc peccatum à Deo uindicatuni «t eos effet.

RESPONSIO.

Vprà dicfîum eft, quod Dcusmulta condonet Santftis, Sgt;^ quod iplius mifencordia infirmitates

corum abforbeat; tarnen SiC hoc certum eft,quod pagt; rumfoelicitatis in ucteri polygamia fuerit. Inter Sa* ram 06 Agaram non conueniebat, Si Abraham non fine magno^dolore poftea Àgaram cum fih'olfmae* Ic domo eqcere,ôihæreditate paternorum bonorujn priuarecoaeftus eft.Qualis etiam fuen't Oeconomia lacobi,quæ lites coniugum parentum, hiftoria in dicat. Dauidis.coniuges à filio AbfoFone conftupra* tæ-funt. Solomonfem fuæ coniuges pertraxcrunt ad idolatriam,quampóftea omnrs generis nialaconfe* cutafunr.

QVARTVM.

Tgt;ileilio Chrifluna G) £lt;luitdtis ratio fuddet,ttt ntaritus, t^uitKi^ lo (luodamG}’ contagiofoinorbo corporis dffxâuseli^fuiepdrcdtcon' ’ iugi,G^libeyis;lt;iuósextd fufeeptttruseü. Jiucenddigitltr eil alia, forte generis dignitate inforior^^uiefoc^isöontcjnnipoßit.

R E*

ANAB APTISTICÄ. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i;

RESPONSIO.

MOKbi qualefcuncp non feparant coniugium, adeó ut vterqp coniunx altenus adueriitates (quæ facih' momento conttngere poflunt ) æquani* moderate ferre debeat. Necç minus pecca* tur, dum priori coniugi procreandis ex ea liberis parcas, QC cum fua proie eidem obijcias pe* riculo.

CtVINTVM.

duidß prior conßentiat, ut ducétur alterd, tioniie tum bond cons fcientidbocliceret/

RESPONS1Ogt;

NOn licet, Ncc^ enim decet quenquam homi=» nem contra diuinam inftitutionem, amp;nbsp;contra mandatum Chrifti inftaurantis primam coniugtj for mam,ne tantillura quidem vel facere velpermitte* re,

_ S E X T V M.

Pdului in priorc dd Corrntbios cdpite ßcptinto, dicit. îAdrittts noa bdbetpotcßdtem fui corporis,fed uxor. Si icdq; prior illduxor fui iuris ^uod habet m corpus miriti,poteßdtem dareb dlteri, an ne tum quidem Itcerete

RESPONS1Ogt;

NEquaquara. Prior enimilla,iusfuumincor=i pus maritijdiuina ordinatione fibi conceflum, alteri tradere non poteft. Illudautem ius eiufinodi eft,vt duo fintyna caro,non didurä eil; Erunt tres vna caroi.

E 3 SEP*

DE SECTAE

SEPTIM VM.

SieueniM (orte, ut uxor legroto gt nulé uffeilo uiro dcbitdm b(* neuolentiätn rtidere tiolit : mirum ni mrlim ßt uxorcmtlliam ducerit qudm fcortdrU

RESPONSIO.

\y Xor necß debet recufare,iiecp porcftpiè.Si re^ ciifat, ea demum ui's eft quam vnq? hotno Chnftianus djfsimulabit. Si vcrd diutius inhocge* nere vim facere pergat,fatis caufæ habet marituSjVt Magiftratum,autfaltem Paftorcm fuum conueniat: ne fibi alteram duccrc vxorcm, aut vagis indulgere libidinibus neceflc fit.

OCTA WM.

Va/fMtMîùfiRî tmperätor duM uxores duxit ZT ßtrMl habuit. A« publico décréta exemplum conßrnMuit, potcftutcmji dédit, ut ([uicuif^ uclletßmitaretur.Ergo licet fltnul habere pluret.

R. ESPONSIO.

VAlentiniani facflum approbandum fane non eft, multo minus trahendum ad imitationctn. Pcccauit enim contraordinationem DEI; amp;nbsp;iterutn in eo pcccauit, quod fuo decreto ordinationem di« uinam diftbluere aufus eft. Præterea cum Natura a numerofo matrimonio abhorreat.nihil profecit de* cretum Valentiniani. Nemo tnim imitatus eft eius exemplum,uthiftorix teftantur.

SEQVVN^

AN AB ATTISTTCA,' i«

SEQV VNTVR GRA;^ ues Sn:: fufFicientes caufæ, quibus oftendi« tur impiam effè polygamtam.

PRIMA.

Gencfis fecundo ftatutum cft.Et eruntduo,vna caro. Non igitur plures. Hane ordinanonem con* iugq Deus non aboleuit, fed per filium reftituit, QC à corrupto ufu repurgauitjMatthæi decimo nono.

SEC VN da.

E ödem loco ftatutum eft. Propterea relinquct homo patrem amp;Ó matrem, SC adhacrebit vxon' luæ: non vxoribus fcilicet.

TERTIA.

Chriftus repetens primam confugtj ordinatio* nem, Matth. 19. fic addit : Non legiftis, quod is qui oreauit ab initio, ambos creauit marem à fœminâ^ non dicit,Vnum marem,plures foeminas.

QV A RTA.

Chriftus abolens traditionem dediuortio,fithul abolct SC cæterosabufus,contra legem coniugq,quo rum fané non eft minimus, ilia de qua nunc agimus, polygamia.

QVINTA.

Quoniam inde ufcp à principio fuit ordinatum a DeOjVt duo eflent vna carondeo etiam inde ufcp â principio prohibitum fuit, plurium fe matrimonio immifeere. E_t quemadmodum diuortium apud 1 u* dæos (maxime fi ob aliquas leues caufas fieret) non fuit iuftum:ita ncc polygamia fuit.SC propterea Chri ftus diuortium tantum permifsionem vocat,non k« gern, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;SEX*

DE SECTA

SEXTA.

Multitude vxorum non eft fccundum Naturam ac Leges naturales, 6C abhorret earn Natura, ficut docet exemplum Valentiniani,qui liberum permit* tebat omnibuSjVt adfuum exemplum ducendis plu# ribusfe compararent i Sed nemo inuentus eft ,qui eum fequerctur. Nam ratio ÔC honeftas eos deterre* bant.

S E P T1 M Ä.

Chriftus dicit,Qiii reliquen't yxorem^extra cri'' men adu]tertj,adulteratur ipfe. Ergo ÖC is plane Ad* ulter eftj qui ante ducit aliam, quamfuam de adulte* rio conuincat.

OCT A VA.

Primum præceptum feeundæTabulæ præcipit» honorandum eftc pattern ôc matrem : quo in loco Deus de duabus perfonis tantum loquitur, non di* cit Honora pattern ac mattes.

NONA.

Deuteron, cap. decimo feptimo, Deus prohibée multitudinem vxotumRegibus £lt; PrincipibuSjCUin diciuRex tuus,quem præhcies tibi, non multiplica* bit fibi vxores, ne cor eius declinet.Idem pcriculum eft de SubditiSjprppterea ôé ipfis minus licet fe tur* bis nuptiarum implicare.

DECIMA.

Matthæi quinto Adulter cenfetur,qui modo in* tuensmulieremjappetit eam.Qiiin ergo ÔÔ is ter eft, qui præter primam coniugem, alteri fe pß’^ nexum matrimonij deuincire non vereturc'

AN AB APTISTICA, 17 VNDECIMA.

Ad Romanos feptimo dicitur. Midi er Habens vi’rum,viro viuenti alligata cft fecundum legem. Si mortuus vir fuerit,libera eft à lege mar it i.1 ta 8^ ritus tantifper alligatus eft huic legi, ölt;^ ordinationi diuinæ,Erunt duo vnacaro, donee viuit vxor. Sed fi mortua fuerit,liber eft ab hacIege.Viucnte autem ftla,non potcftdici, Tres eruntvna caro.

D VODECIMA.

In priore ad Corinthios feptimo,hortatur Pau« luSjUt ad vitandas fcortationes,fuam quifep vxorem proprium quæcp virum habcat : non dicit, fuas Tnfep vxores habeatjduas vel tres.

DECIMA TERTIA.

Et ibidem. Maritus,inquit, vxori reddat debi« ^^mbeneuolentiam, fimiliter 2lt; vxor marito : non ’^eminit plurium , tantum duas perfonas nominat, 9UX fimul in coniugio effe poffiint.

DECIMA Q.VARTA.

Rurfus ibidem. Vxor non habet poteftatem wi corporis,fed Maritus.Similiter Maritus non ha* Dctpoteftatem fui corporis,fed Vxor. Neutrius igi« tur in poteftate eft, plurium vel virorum vel fcemi« ïiarum fe nuptijs onerare.

DECIMA Q.VINTA.

Ad Ephefios quinto, Apoftolus confert Eccle* nam Sponfæ Chriftum Sponfo. Si igitur marito lice retplures habere coniuges,fequeretur, SC Cbrittam

F haberc

DE SECTA habereplurcs Ecclcfias: quodabfurdum eiïct,feii impium pon'usjô^ contrarium articulis fymbolncon tran'um item fermoni Pauli,de myftcno magno, quod ibi commendat in dióo , Erunt duo vna caro.

DECIMA SEXTA.

herum dicit, Vnufquifcp diligatfuam vxorem, tanquam feipfum; non dicit, vnuiquifep diligatfuas vxores.

DECIMA SEPTIMA.

Epiftola adHebrxos cap.decimo tertio vult, vt honorabile fit coniugium inter omnes , amp;nbsp;cubile impollutum. H oc fieri nequit, vbi plures funt vxo* res,decedit^ verx coniugi, quod alteri datur.

DECIMA OCTAVÄ.

Leges Romaniimpertjcapitcpleclunteos,qui plurium fe matrimonio implicant. Ergo polygamia eft iniufta.

DECIMA NONA,

Coniuges diligere fe mutuo debent, iuxta do* flrinam Pauli.Scd dilecftio 0^ concordia ibi eftene* queunt, vbi præter priorcm ducit Maritus alterani’ Ét alioquin infoelices funt nuptix cum pluribus» Eius rei documentum nobis prxbentSara Si Agar, Lia 56 Rahel, vxores Dauidis 56 Solomonis, qua* rum anted mentionem fecimustquibus exemph’s fi quis fi'dem adhibere nequit, experientiam confu* Iat,qux eum minime fallet.

VICE*

AN AB APTISTICA» .. ïÿ VICESIMA» 4

Etiamfi polygamja Patrum fine peccato fuiffet, de quo prius conuinci volumus;tamen nunc qui* dem fine pcccato efîè non poteß,poftquam nos Chri fins ad primam ordinationem deduxit, ficut totiep ex Matthæi capite decimo nono probauimus.

CONCLVSIO DE ERRO* ribus Anabaptiftarum,ha(He# nus enumeratis.

Poftquam hi errorcs Anabaptiflarum 2lt; anteà in vcteri Ecclefia, 0^ fimiliternoftrotempore in Con# fefli'one Auguftana, öi Smalcaldicis articulis, item dC in alfjs noftrorum Theologorum libris, fæpè Si prolixe damna# ti funt.’æquum eft,cos Si à nobis hoc tempore, ôi ab omni pofte* n'tate condem#

nari»

F 1 DE

DE SERVE'

TIANA HAI.

RESI.

ERVETVS, VT SCRIBVNT ah'qui, natione Hifpanus, noftro tempore vixit,ôé Geneuæ, quod eft in regno Àllobrogum fitum oppidum, propter inauditam ha^* rcfin, SiC horrendas blafphemias, mcritO; capite mulcftatus eft. Accidit hoc anno à na* tiuitateSeruatoris noftri minefimo,quingcntefnTio, quinquagefimo quarto. Etfi autem Itbri eius nobis ignoti funtjtame pt^cipui errores à Docloribus Ec clcliac Geneuenfis, ex ipfius libris congefti, Latino fermone in lucem prodierunt. Eos errores fimpli* cifsime,quantum à nobis fieri poteft,confutabimus, cum ipforum voluminum Serueti non fit poteftas nobis, c quibus ipfi eius argumenta dC rationes col* ligere pofsimus.

PRIMVS ERROR.

Qmnes qui Tfmitdtem ftatuuntm €ffentid'Dd,futttcitlei,nec Deum bdbent, ni/i tripdrtitum,(y‘ dggregdtiuum, o confiâum,non dt® fblutum feu perfiâum: imô habent Dcoî iindgmdrios,C!'illuflones Dif» nwniorum.

REFVTATIO.

QVod Pater fit Deus ab teterno, Seruetus non negat. Si igitur probabimus, quod Só Filius, SC Spiritusfanclus, fint in eadem eftentia diuina co* teterni.

H AERE SI. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;19

»terni. Si quôd Scriptura vbiqp tribus diftindis Per fonis tribuat diuinitatem ab æterno, iam debclla* tumerit.

TESTIMONIA ET

Argumenta de diuinitate Filtj-

Iohannis primo. In principio erat Verbum,hoc cftjanteomnes creaturas. Ergo Filius Dei,qui de» lîgnatur appellatione Verbi, Deus eft ab aeterno,Sc non creatura.

Ibidem. Et Verbum erat apud Deum,videlicet gt;n vna eflentia diuina. Quod autem non eft fimul De US,non poteft efle apud Deum in vna eflentia.

Item,ibidem.Et Verbum erat Deus.

Ioannis vicefimo. Thomas plenarieagnofcens Chriftum, fic alloquitur. Dominus meus Si Deus meus.

Matthaci vicefimo odauo. Baptifatc cos in no* mine Patris, Si Filij ■gt; Si Spiritusfanóti. Hacc verba nihil fibi aliud volunt, quàm in nomine diuino ba* ptifandos efle homines. Si ergo Si in nomine Filq I*^ptifandi funt, fequitur necef^rio, quod Si Filius I*t verus Deus.

Ioannis decimo.Ego Si Pater vnum fumus,hoc €ft,vnius eflèntiæ diuinæ.

Acnecefle eft Filium elfe verum Deum ,nani ^b Efaia capite feptimo, vocatur Emanuel, id eft, nobifcum Deus.

Nifi etiam Filius feuVcrbum verus Deus eflèt, nullum eflet difcrimen inter vnigenitum Si natura* *em Dei Filium, Si internos, qui gratuitérecepti

F 5 fumtis

DE SËRVETIANA fumus in adoptiuosFilios, Ad Ephefios capifc pri* mo.

Ad Romanos nono. Qui eft Deus fuper cd” niajbenedicflus in fecula.

Ad Philippenfcs fecundo. Qui cum eflet in forma Deijnonrapinam arbitratus eft, eftc fimilcni Deo. Qui ergo habet formam diuinamjôô eft diui* nuSjCum necclfc éft efle Dcum.

Ad Coloflenfes fecundo. In ipfo habitattota plenitudo diuinitatis corporaliter, id eft, Filius eft verè Deus.

Inprima EpiftolaIohannis cap.quinto, Ethi tres vnum funt,hoc eft,Pater,Filius, amp;nbsp;Spiritusfan« lt;ftus,funt in vna eftèntia diuina.

Ad Hebræos primo, Qiii cum fitfplendor glo« rix,S)C effigies fubftantiæ eius,id eft, Filius eandein habet gIoriam,Slt; eflentiam diuinam.

Prxterea Scriptura tribuit Filio diuina opera» Dcum ergo effemanifeftum eft. Iohannis primo, Omnia per ipfum fa Jta funt, Si fine ipfo faCtum eft nihil,quod faóïum eft.Item.Verbo geftantur omnia Slt; conferuantur,adHebr3eos primo.Solus Filius vi« det Patrem.Item, Filius peripicit öi intelligitcogi* tationes hominum, Matthaei nono SC vicefimo fe« cundo» Item,Chriftus fccundumdiuinitatem fuain videt Nathanaëlem fub ficu, Iohannis primo. Prior eft Abrahamo,Iohannis octauo. Refufcitatmortu« os cum Patre,SC dateis vitam,Iohannis quinto.Idem demonftrant exempla Lazari Qi filiæ lain'. Videt Qi intelligit immediate conditionem Qi vitam homi* num, lohan. 4. in hiftoria mulierculae Samaritaner»

Solo

H AERE SL ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;xo

Solo verbo illuminât cœcos,dat grelTumclaudis, auditum fiirdis, paralyticos refthngit, leprofos pur« gat,?^ alia multa miracula efficit, Matthæi vndeci« nio.Sua potentia remittit pcccata, Matthæi nono, Inhiftoria paralytici. Operaturcum Pâtre,Iohannis quinto. Ôonat vitam æternam, 1 ohannis decimo leptimo. Exaudit venientes 8lt; inuocantes,ficutpro« ’laittit Matthæi vndecimo.V cnite ad me omnes,qui defatigati 8lt; onerati eftis,Sgt;d ego reficiam vos.

Hæc fimilia opera Fili] pafsim commémorât Iohannes,item £lt; cæteri Euangeliftæ. Iohannis de« ctmo fexto, Omnia quæcunque habet Pater, mea funt.Eft ergo fîlius Deus.

Item , Filius in teftimonium fuæ diuinitatis fu« ftinet appellationes diuinæ Naturæ proprias, quod ipfe fit iuftitia,fancftitas , falus, vitaSlt;^redemptio. Nam hæc vocabula non tantum officium, fed etiam Naturam exprimunt Sd defcribunt.1 tern,quia Filius ex officio fuo iuftificat, faluat, fancftificat Si viuificat homines,conteftatur ea re quocp fuam diuinitatem»

Item, Chriftus requirit fidem erga fe, lohan« nis tertio Si fexto. Ergo Si hac ratione Deus eft. Nam Fides eft cultus,qui foli Deo competit.

Adhæc Scriptura fore indicat,vtFilius inuo« cetur. Rurfum ergo diuinitas ciusinde apparet, Nam inuocatio ad folum Dcumpertinet. Efaiæn. Gentes eum adorabunt.Pfalmo 4f.Quia Deus tuus eft,8i adorabunt eum. Sicinuocat Stephanus Ailo* rum feptimo, Domine lefu, fufcipe fpiritummeum.

Tefti*

DE SERVËTIANA

Teftimonia veteris Tcftamcnti, de diuinitate Filïjjquæ funt varia ôd multa,confultô praeterimus.

TESTIMONIA ET

argumenta de diuinitate Spû ritusfandi.

loêlis fecundo» EfFundam de Spiritu meo fuper omnem carnem, hoc eft, de illo Spiritu, qui mecuifl habet vnam Sgt;C eandem efïentiam.

Zachariæ feptimo. Verba quæmifitDottiinus exercituum in Spiritufando, per manum Prophe* tarum priorum. Hoc didlum affirmât,Prophetas cX inftin(Au SpiritusfancTi vaticinatos efTe, Quod au* temvaticinatifunt,id eratverbum Dei. Igitur SpiritusfancQus eft Deusî*

Efaiæ fexagefimo tertio. Spiritus Domini rexft Moyfen ôlt;f populum in deferto, eoscpferuauit. Niß ergo Spiritus iântftus eftèt Deus, non potuiflethoC præftare.

Matthæi vicefimo odîauojprecipitChriftuSjba* ptifmumdari hominibus,efiam in nomine Spiritus fancfti. Eft ergo Deus. Ibi cnim tribuitur ei æqualis honos 8^ potentia cum cæteris duabus Perfonis ci* ufdem eftèntiæ.

In priore ad Corinthios cap. j. ïcgitur. Nefcitis» quod fttis templum Dei, Spiritus Dei habitet ii^ vobisfHœc inhabitatio Spiritusfancfti, eft argumeo turn diuinitatis in eo.

Sicut ad contcftandam diuinitatem, habitant in nobis Pater Filius, Ioannis 14.

Genc*

H AERE SI. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;U

Genefis primo, tribuitur Spintuifando præ* fentia in creatione omnium rerum. Ergo Spiritus* fandus eft Deus.

In prima Epiftola Iohannis cap. quinto. Tres funt,qui tefiimonium perhibent in ccelo, PaterjFi* lius à Spiritusfandus. Ergo Spftitusfandus eft Deus.

I tern, tribuit Scriptura Spitituifanc'Io fere innu mcrabilia opera diuinitatis. Ideoreuera Deus eft. Sunt autem huiufmodi opera diuinitatis, quæ fe* quuntur.

Inipirare Prophet is fanam dodrinam ,Zacha* tix nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;priore Petri primo.

EfFicere,vt Chriftus praeter Naturae modum concipiatur in vtero MariæXucæ primo.

Coram perfecutoribus veritatis in nobis Io* quijöt fuggcrere quod Joquamur, Matthaei decimo.

Creare, gubernare, conferuare omnes créa* turas.Adeft enim in creationererum,Genefis n

Clarificare Chriftum in cordibus hominumjo* bannis 14.decimo quinto,2lt;i6.

Arguere mundum de luftitïa,dc peccato,de iu* dicio. Iohannis 16.

Confolari corda. Hine enim appellatur para* cletus,lohannis if.

Certificare corda de veritate Slt; accepta haere* ditatc cœlefti,ad Rom.g.EtadEphefios i.

Vartjsdonis ornarc Eccleham , priore ad Co* rint. IX.

Dodoribus E cclefiae dare, vt loquantur varijs Slt; quafi flammeis linguiSjhoc eft, verbum Dei ala*

G criter

DE SERVETIANA

cn'ter intfepîdèprofiteantur, Ac^orum fecundo» Regenerare homines,Iohannis tertio»

Suggerere nobis omnia, quæ neccHària funt ad veram agnitionom regni Chrifti,lohan.i4»

Opitulari inhrmitati noftræ in orando, SC do* cere quid orandum fit, ad Romanos odauo»

Dona tribueread inueftiganda myfteria D E 1, priore ad Corinth.ix»

Deducere in omnem veritatem,Iohannis i6.

Teftimoniumdare fpiritui noftrojquôd fimus Filij Del,ad Romanos odauo.

Horum fi'milium operum diuihorumpafsim naeminitfacra Scriptura*

TESTIMONIÀ DE

tribus Perfonis diuinitatis.

Mâttbæixg» Baptifate eos in nomine Patris, SJ Filq, àC SpiritusfanÂ',

Matthæi tertio jChrifius Filius Deibaptifatur inlordane. Spiritusfancflus defcenditinfpecie co» lumbæ.E t Pater clamat decœlo,Hio cft Filius meus dileâus,in quo mihi bene complaciium efl:»

Iohannis ly. Filiuspromittitic mifltrrinn Spiri* tumfangt;fl:um,qui à Patre procedat,quo in loco dilu* cide 2lt; exprefse defcribuntur tres Perfonæ.

Prima lohan.cap.f. Tres funt qui perhibenttc* flimonium in cœlo, Pater,Filins,Spiritusfan cîus, hi tres viium funtjioc eftjvnamhabent eflènîiam dtuinam.

'Gcncfis primo, in hiftoria crcationis, tritim fît

«neû*

HAERESL nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;11

mcntio pcrfonanim , vnius efletitiæ diui'næ ,Patns qui créât, Verbij per quod creantur oinnia,£lt; Spin* tusfandi qui fcrtur fuper aquas.

Ibidem cap. dccimo oôauo, Abrahæ apparent tres virijôd vnus tantum ab eo inuocatur»

Ex quibus manifcftifsimè fequitur, quod redîè fentiant, amp;nbsp;exprcflb yerbo Dçî confentanea doce« ant,qui Trinitatem perfonarum in vnitate eflèntiæ diuinæ’alïcrunt. Et è contrario Scructum cum tota fuorum manipularium cohorte efle impium bla* fphemum,quippe qui ex diametro (vt dici folet)con ira genuinum finceræ Scripturce intellcc'îum çonfli* (^atur,

Necp habemus Deum tripartitum ficut garrit Scruetus, fed vnicum, tarnen tres Perfonas illius vnicæ eiïe’ntiæ agnofcimus.

Deinde neep aggregatiuum habemus Deum,ex tribus perfonis aggregatum 56 confîdtum , fed vni» cum, qui fe diftinciè in tribus perfonis per verbum fuum manifeftauit.

Necç Deus nofter imperfetQuseft,fed perfe* «^us, primum in genere pro fe, deinde 2lt; quælibet Perfona eft perfeduSjtotus, amp;nbsp;abfolutus Deus.

Agnofcimus etiam vnicum Deum ex dido Deu« teronomi) fexto. Audi Ifraël, Dominus Deus tuns vnus eft:nec habemus plures Deos, vt Seruetus nu* gatur.

Etvalde tetra horrendàcp vox eft defperatifsi* mi hominis Serueti, cum Trinitatem appellat illu* nones Dæmoniorum.

Gl DICTA

DE SERVE'TIANA

DICTA QVAEDAM Auguftini aliorum Patuinijde * Tn'nitateperfonaruni,

ÄVGVSTINVS.

Libro primo de Trinitatejcap.4. Omnes quos legere potui, qui ante me fcripferunt, hoc intcnde* runtfecundum Scripturas docere,quod Pater Fi* ïius, ôd Spiritusfandus vnius eiufdem^ fubftantiaf, infeparabili æqualitate diuinam infinuant vnita* tcm»

Libro ad Petrum de Fide cap. 4. Trinitas itatp ad perfonas refertur, videlicet Patrem, Filium, Spiritumîàncflum, vnitas vero ad naturam.

Libro de inquifitione Trinitatis. Nullatenus ad folam Patris Perfonam pertinet, dum dicitur fo* lus Deus,fed ad totam Trinitatem.

Libro de Trinit.ô^ vnitatCjcap. fccundo. Pater inquam Deus, Filius Deus, Spiritusfanótus DeuSj non tres Dij,fed vnus Deus.

Libro deSpeculo cap. jj. Te Deum Patrem in* genitum,te Filium vnigenitumjte SpiritumfancQuni paracleturn, fancTam in diuiduam Trinitatem, vnum Deum.

De verbis Apoftoli, Sermone t;. Maledictus qui indiuifam Deitatem Patris, Só Filij, óC Spiritus* fanclinon confiretur. Maledióius, qui propria no* mina Perfonarum tres Deos, aut tres Dominos,aut tres Spiritus confitetur.

Libro primo de Symbolo ad Catechum. cap. 5*» Jta Trinitas vnus Deus, vna Natura , vna Subftan* tia,

HAERESI. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Î}

tia, vna potcntia, vna æqualitas, nulla diuifio, nulla ^iuerfitas,perpétua charitas,

GREGORll NEOCAESA^ rienfis Confefsio,

Vnus Deus,Pater verbi vxuentiSjfapientiæ fub fiftentis Si imaginfs fuæ integer integræ genitor, pater Filq vnigeniti. Vnus Dominus, folus ex folo, imago Patris, Verbum efFicax, Filius fempiternus fX fempiterno. Vnus Spiritusfanc^us ex Deo fub* ftantiam Habens, qui per Filium apparuit, fantflifî* lt;^ans, per quem Deus fuper omnia, SC in omnibus cognofeitun

EPlPH ANIVS.

Sunt tres diuifæ Perfonæj Pater æternus, Filius æternus,ôd Spiritusfaneflus æternus. Et Spiritusfan lt;îlus eft homufios Patri Qc Filio.

Huius generis dilt;T:a reperiuntur innumerabi* lia apud fandios Patres.

SECVNDVS ERROR.

Filiui non Pcr[bM,cui dinïnd iidtura tribui poteü. Et uerbum i- OG O s non deßgndt perfoiidin in Scriptura , ficut nccCommis fenno dut cogitdtio eH perfona, fed ([udlitM (yquot; tnotui trdtißens. t mo îiliui nihileâdliui,qudm dgitdtio feu prßpoßtumPdtrii,iiuod ßt ipfe Pdtcr. Sic Pdter cogitduity^ubd fe pdteßcere ueüet tnundo,per condi^ tionem credtionif,cr per excellentem Dokorem Chrißum. Et tdlis cogi^ tdtio ßtit Verbum. Qnemddmodum Architeäui idedm ßtturi operis dpud fe cogitdt,qu£tdmen Perfond noaeÜ. Swnt dutem hxc ipßus Ser^ ueti uerbd,E)idlogo i. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Verbum fiiit idedlii ratio db inïtio,lt;iuie

idin hominemreßrebdtjidmludm exctnpUrfiituri hommii icf» Chriß...

Ci REFV^

DE SERVETIANA

REFVTATIO.

QVôdFiIiusDeifit vna è tribus Perfonis df* uinitatis cum Pâtre £lt; Spirttufancflo ,anteà oftenfum eft, in prima refutatione primi erroris,eX dilt;Qis Scn'pturæ de tribus Perfonis, quibus ilia dF yinam naturam ÔC honorem attribuit.

Ac Iohannes capitc primo , de Filio Dci figna* tè ita loquitur, tanquàm de Pcrfona fubfiftenrc,cum dicitjEt Verbum crat Deus.

Deinde eodem loco alFirmat, quod omnia per Verbum, hoc eft, per æternum Filium Dei, facia fint, 8C fine ipfo fac'ium fit nihil. Hoc opus creation nis nulla cogitatio aut verbum tranfiens efFicere potuiflet. Neccfle eftigitur Verbum feu æternum ilium Filium,efle verurn Dcum. Quod autem Pater non eft, inde fequitur elle diftindam à Patre perfo* nam, Só tarnen cum Patre eiufdem eftèntiæ, SC diui* næNaturæ.

Idem teftatur Apoftolusad Hebræos capitc ir* quod per Verbum potens omnia gcftentur con«» feruentur. At ne hoc quidem cfficere poteft cogita* tio feu verbum tranfuolans; neceflario igitur feqiii tur. Verbum fiue æternum ilium Filium, eftè certam ôd diftindam perfonam diuinitatis.

Iohannis primo» Et Verbum erat apud Deum* Hoc loco Euangelifta difcernit exprelse Filium à Patre,tanqudm certam perfonam.

Poflremo ad hanctratftationem accommodan* di fwnt

H AERE81/ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;x4

di funtomnes loci Scripture, qui confirmant diui* nitatcm Fill] t eodem pertinent omnia diuina opera Filip Si ergo Filius eft Deus, non poteft efle fimul Pater, fed diftiadatn à Patre perfonam eftè neceffe eft.

Hue referatur etiam ilia farrago dieftorum , de diftincfticne perfonarum, quse ditftaex Patribus an# tea adlcripfimus.

Similitudo ilia de verbo feu cogitatione huma# na,quæ accommodatur ad illud Verbum, quod eft æternus Filius DE Lparumeftappofita. Verbum cnira œternum, non eft verbum tranfiens, ficut hu* mana vox , quæ leuiter àèrem verberat, atep fubito etianefcit; fed tale eft Verbnm, in quod Deus Pa ter transfundit fuam fubftantiam, vt fibi fit fimile, eitifdem videlicet voluntatis, potential, efficaciæ S)i seternitatis cum Patre. Imo Deus Pater datFifi'o, quod ipfe eft. Vnde dicit Apoftolus ad Hebræos primo. FiliuraellegloriaraPatris,8lt;effigiem fubftantiæeiusjideft, tribuit ei eandem ’gloriam quam habet PaterjS^ eandem eftèntiara.Sicut Pau lus ad Philippenfes capite fecundo, Filium Dei Pa# tri fimflem efle,affirmât. Et Chriftus dicit Iohannis decimo.Ego quot;èC Pater vnum fumus,hoc eft,vnius eG ftntiæ diuinæ, Atqj hue pertinet illuftre diJlura Auguftini de Fide ôi Symbole, capite tertio. Deus '/‘^tbum gcnuitjidquod ipfe eft,genuit,nec de ^ihilo,neqî de aliquaïamfacftaconditâqpmateria, ikd de feipfo,quod iplè eft.

Qua*

DE SERVETIANA

Quapropter hoc quidem verum eft, hominis cogftationem vel Verbum non efle perfonam: fed ideó non fequitur, nec aeternum illud Verbum efle Perfonam. Argumenta cnim in quibus difsimilitu* do qüædam occurrit,nihil recli concludunt.

Porro aeternum illud Verbum, non poteft efie Pater ipfe, fedfeorfim efteerta ôôdiftincfta Perfo* na. Nam in qs Scripturæ teftimonqs, quæ fupra in refutatione primi erroris allegauimusjtres perfon^^ diuinitatis in vnitate eftentix ,diftinlt;fte propnè difcernuntiir, ita vt Filius net^ Pater fit, necp Spiri* tusfandus.

Ac Iohannes cum dicit » Et Verbum eratapud Deumjioccft, Filius apud Pattern,non confundii Perfonam Pattis £t Filq,neçp duas perfonas in vnain redigit.

Iohannis decimo, cum inquit Chriftus, Ego Pater vnum fumus,intelligeudum eft hoc de vnitate eiïêntiXjôC non de vnitate Petfonx.Proinde Augu* ftinus hainc fententiam fie declaratlibro lo. de Tri* nitate,cap.9.R.euera cum Pater non fit Filius,SC Fi* lius non fit Pater, ÔC Spiritusfanctus ille , qui ctiam donum Dei vocatur, nec Parer fit, nee Filius, tres vtiqj funt ; ideo plutaliter didium eft. Ego St Pater vnum fumus. Non eniin dixit, Vnum eft, quod Sa* belliani dicunt.

Iohannis ƒ. cum Chriftus diat, Pater vfcp hue operatur, SC ego operoriturfum difeernit fuam Pet* fonam à Perfona Pattis.

Idem fit Iohannis oclauo, cum dicit Chriftus, Ego honore afficio pattern meum,0C vos ignominia me

HAERESk • nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;IJ

mc afFicitis. Ibi cnfm fjgnificatur, ali'am cffe Perfo* nam Filij afFicientis honore Pattern, 8lt; aliam Pa« tris,qui honore afFicitur.

Deinde etfi verum eft, creationem mundiefle niedium illud,per quod æternus Pater fc voluit mun do rcuelare, tarnen multó magis Chriftus eft excel* lens ille Doclor , per quem patefacere fe mundo Deus voluit,nam 9^ ipfe Chriftus verus Deuseft, 5^ fecunda Perfona in eftentia diuina, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,

NecvIIo modo concedendum eft, quod Vèr* turn feu æternus Filius Dei,tantum fit cogitatio,vel propofitum aut'confilium, quo decrctum eft, per rjuod medium, feu per quam Perfonam Deus Pater tnundo fc rcuelaturus eflet. Nam per ipfufnhoc Sternum Verbum etiam cœlum'Sô terra, Öd'qüae« lt;^nnnp in cis mouentur, creata funt, in teftimóniuin diuinitatis eius,Iohannis primo.

Similitude de Architedo SC ipfa non valet. Eft fnim difsimilitudo in cxemplis. Etfi enim Idea ab Architetfio concepta Su cogitata non eft Perfona, tarnen non fequitur inde , æternum illud Verbum Perfonam non effe æqualem Patri SC Spirituifanefto in vna eftentia diuina, contra tot Scripturæ teftimo nia fupra indicata.

Proinde iuxta doeftrinam Seructi nihil iam re* liquum eft nobis de Filio Dei, quem Iohannes Ver bum æternum nominat, SC efte conuincinquam fola Idea feu imaginatie aliquando venturi hominis Chrifti , atep ita blafphemus ille ftatim quafi exuit piriftum diuinitate fua, SC eum negat fecundam el* fe perfonam in eadem eftentia diuina,cum Deo Pa* tre SC Spiritufando. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;H Quae*

DE SERVETIANA

QVAESTIO.

autan Struetw Verbum nominat Ideam feu ûnagmalio* nem^

RESPONSIO.

Vt poflea hune errorem ftatuat, quod caro Chrifti fit caro cœ le ft is SC diuina, quam fecum e cœlo apportarit; id enim volunt fequentia eius ver* ba, Idea referebat ab initio hominem,Exem* plarfuturi hominis lefu Chrifti, Hancitacp Ideam nngit efte hominem carnalem,óótanquamimagi* nem venturi hominis Chrifti. Sed hanc opinionem poftea confutabimus, quod quidem facile nobis critjcum fineScripturadicat Scruetus fere omnia tam in hac difputatione,quam in exteris vniuerfim. Quienim fingit noua dogmata extra verbum Dei, huic non eft vtilis Scriptura ad fuum propofitum, nifi vclit earn detorquere ad peruerfum intelledum»

TERTIVS ERROR,

Ellofuerit aliquando diferimen Perfonarum, tarnen Perfoiid tait^ turn fuit ret externa ^quie'm ejfentia diuina uerè non poteß fubßßereßtt j,lib.de Tri.pag.igt;i.

CONFVTATIO,

Hie error etfi aliquomodo diferimen Perfona* rum admittit,refpedu Idcæ,quæ iudicio Serueti ex* tra diuinam eftentiam eft, tarnen contra teftimonia Scripturx fupra citata, negat tres Pçrfonas femper fuiffe in vnitate eftentiae.

HAERESI. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;16

QVARTVS ERROR,

Inter Verbum CT Spiritum»non tH reallt differcntidj Dialogo i.

CONFV TATIO.

Etinhoc errore Scruetus mifcct Pcrfonas,amp; vim facit expreffi's Scripturx teftimonijs, qux fuprain doclrinade difcrimine tiium Pcrfonarum lt;ommemoranimus.

Et Auguftinus libro vndecimo de Ctuitate Dei, lt;^3p.decimo inquit : Spiritusiandus alius eft, quam Pater óó Filius, quia nee Pater eft, nee Filius. Sed ’lius dixi,non aliud.

Q,VINTVS ERROR.

In Deo non nbsp;nbsp;nbsp;realie generdtio, uel fpirdtio, itd ^uid Pd ter itk

^terno non genucritFilium:Sicut nee ab lt;eternofi(crit eiut ïilim,

Principio Seruetus hac fua opinione eflentia# km natiuitatem Filtj negat, earn nimirum, qua fuit ab æterno genitus à Pâtre : quæ opinio pugnat cum fcquentibus Scripturæ locis. Pfalmo centefimo no« no. Ante Lucifer um genui te. Hic Luciferi nomen, cornprehendit fub fe alias creaturas omnes. Quod autem ante omnes creaturas genitum eft, id ab æter no fit, necefle eft. Pfalmo fecundo ; Filius meus es tu, hodie genui te. Nam vocabulum Hodie, hoc in loco aeternitatem fignificat : ficut ôô Petrus indicat, mille annos coram Deo inftar vnius diei habere.

H 1 Secun«

DE SERVËTIANA

Secondô conatur Seruetus negarc Spin'tusfan* lt;Ri ab vtrocpjPatre ôi, Filio procefsioncm: quam qui dem hæc Scripturx dicfia confirmant. Iohannis degt; cimo quinto.Cum venerit Paracletus,quem ego mit tam vobis, qui à Pâtre procedit. Efaiæ vndecimo. Percutiet terram virga oris fui, ÔC fpiritu labiorum fuorum interficiet impium.Hunc enim locum intcl« ligit Auguftinusdeprocefsione Spiritusfanôi àFigt; lio.’in libro de Fide ad Petrum, cap.vndecimo.

Tertio,quôd Filius necpgenitus lit à Patre,nccp fuerit ab æterno ; cum tarnen fatis multa eius rei ar* gumenta è Scripturis fancflis deprompta habeamus. lohànnis primo,ln principio erat V erbum, hoc cft, ante omnes creaturas. Et ibidem, Omnia per Ver* bum fadafunt. Vnde liquide fatis apparet, Filium Dei fuiiïe ab æterno. Hue etiam congruit didum Pfalmi 109. Ante Luciferum genui te, hoc eft, ante omnes creaturas. Itcm,Antequàm Abraham nafee* retur, Chriftus fuit, lohan, 8. quod didum de fola diuinitate in eo intelligatur. Item M atth ix. Chri* ftus interrogat Pharifæos, cuius fit filius {* Refpon* dentjDauidis. Hancreiponflonem Chriftus recipit de humanitate intelledam : fed tarnen oftendit, fe amplius aliquid eflè fecundum Naturam diuinam, videlicet non tantum Filium, fed etiam Dominum Dauidis,hoc eft,verum Deum,ficut exprefsis verbis loquitur Pfalmus.Dixit Dominus Domino meo,fe* de à dextris meis. Denicp totum Euangelium lo bannis ea occafione icriptum eft, vt aduerfus Che* rinthum atçp Ebioncm, eorum^fedatores conuin* recetj Verbum feu Filium Dei,verum Deum eftejô^ ïcternum

H AERE SI. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;X7

æternum.Huc pertinent etiam caetera dida,qu3e fu* pta in refutatione primi erroris Seruetiani,de diui* ^itate Filij adduximus. Si enim Deus eft, ab aeterno fuiffè inanifeftum eft. Solus etenim Deus ab xter« *^0 eft.

DICTA Q.VAEDAM Auguftinijhuic ncgocio com« mode feruientia.

Inlibrode quinq)haerefibus,cap.fexto. Ambo Pater ÓÓ Filius aeterni, nec coeperunt, necdefierunt. Ibidem. Vnus fine coniuge Pater. Et fine matre Filius.

, In Iib.de inquif.Trinit.Proprium eft Filij,quód a Patregenitus fit, folus à folojcoaeternus 0lt; confub ftantialis Patri.

Lib.n.de ciuitate Dei,cap. 14. Credimus SC te« nemus, glt; fideliter prxdicamus, quod Pater gcnue* rit V erbum,hoc eft,Sapientiara,per quam faâa funt omnia.

Libro de Fide ad Petrum, cap. 17. Vnus lefus, cui Sc Pater dicit , Ex vtero ante Luciferum genui te. Vbi fignificatur ante omne tempus , fine initoi aeterna natiuitas.

Ibidem cap.i.Pater Deus de nullo genitus Deo, femel de fua Natura, fine initio genuit Filium De* um,fibj æqualem.

Libro de Symbolo ad Catechu.cap.j. Diuinail* la natiuitas,qua Filius procefsit ex Patrc,qua natus eft Deus de Deo, fine initio,'fine tempore, fine ma*

H Î tre,

DE SERVETIANA trCjfine aliquafragib'tate, fine vlla fui diminution^; non pofïumus explicate. Et Ptopheta Efaias dicit, cap. yj. Natiuitatem eius quis enarrabitf

SEXTVS ERROR.

Chißui c^l Viliiit Dei,lt;lUiitenui À Deo genituf eü,in utero ri£ uirginü. tion folum uirt ute Spirituifanili, fei quid Deui (X fubftd/itid itlumgcnuit.Lib.t.de Trinit. pdg. ii.crn.

CONFVTATIO.

Hic error Serueti quincp tegit hærcfcs. Primam, quod Filius non fit ab æterno Deus, Secundam, quod non fit ab æterno Filius Dei. Terriam,quôd tum cœperit eile ôd fieri Deus, cum de Maria virgi* ne nafceretur.Quartam, quod non folum fir concep tus,£lt;natusopérante Spiritufando. Quintam,quô3 etiam Filius Mariæ, fit natus de efientia diuina.

Contra tres primas hærefes pugnat totunvEuan gelium Iohannis, cuius generalis fumma eft, quôlt;^ Verbumfit æternus Só verus Deus,id quodEbioni* tæ amp;nbsp;Cherinthiani hæretici negabant. Praeterea confutant has hgrefes illa di(fta,quæ teftantur,quôlt;i per Verbum omnia fatfta fint. Per quem enim om* nia facfta funt, fuiffe eum ante omnia dubitari non poteft. Alia item dicla , de diuinitate Chrifti. S* enim Deus eft, fuit igityr ab æterno. Poftremó îna,quæ in refutatione quinti e’rroris afsignaui* mus,veluti teftimonia,quöd Filius ab aeterno fit Fi* lius Dei Patris, idquod etiam Paulus confirmât, ad RomanosI, cumferibit,quod Chriftus fecundum Spiritumfandum declaratus fiierit Filius Dei pet refurre^

HAERESI. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;18

refurrcclioncm ex mortuis, non inquitante refur* retfïionem.

Quarta hærefis , quae oppugnat conccptfonem Chrifti ex Spin'tufancto, manifeftè répugnât ver* bis Euangeliftæ ■gt; Lucæ i. Spiritusfanclus venietfu* per te, Só virtus Ahifsimi obutnbrabit tibi. Quod vero Chriftus non fit genitus vrrtute Spiritusßnfli concedi pofeft,fi reóè intelligatur. Nam 2lt;^ Scriptu* ra nusc^fic loquitur ,quôd Chriftus genitus fit ex Spiritufando: alioqui enim duo effent Patres» Ve* rum virtutem SpiritusfancQi, operam Sd præ* fentiametiam circa natfuitatem Chrifti,ncmo debet inficiari.

Quinta hærefis eft cxecrabilis blasphemia, quod Seructus audet concedere etiam FihumMa* ï’iæjqui ab ipfa in lucem editus ôi. enutritus eft, ge* nitum effe ab æterno Pâtre, ex ipfius diuina ef* fentia .♦ cum quidem omnibus notura fit,qui legunt facras literas,quôd is Filius folus ex effentfa diuina natus fit,qui à Patre ab æterno genitus eft,Slt; tarnen pofteahumanam naturamaffumpfit: ficutoftendunt dida,in refutationc quinti erroris citata. Itaqj Ser* uetus fingit duos Filios,quos exiftimat ambos ha* here diuinam eftèntiam»

OBIECTIO sERVETI.

Vot alij,duos freitif TcilioSfin eo,quid dicitit de uno aterno Tiliot ^ui (tb at:rno  Dfo Patre ^tnitdf e^}. Et {vfiea de altero Filio Dei e}e Maria nato.

RESPON.

DE SERVETIANA RESPONSIO. '

Minime, fed difccrnimus naturas, vt perfona* rum vnitatem obtineamus,dicimuscp adeó,quód to* tus Chriftus in quantum Deus Se homo, fit Filiu* Dei Slt; hominis.

O BI E C T10.

VcrwiM Luclt;a Chri/iuM lAariie 7ilitiin,cti4m appellai Filium Dcî, cap.prinwf

RESPONSIO.

’ Redè. Nam idem Dci Filius eft fecundum di* uinam naturam, QC Mariæ Filius, fecundum huma* nam naturam; vicifsim idem Mariæ Filius, eft ôi Filius Dei fecundum fuam diuinitatem. Eft igitut æternum Verbum, verus Deus Ô6 homo natus ex Maria virgine.

Apparct denic^jSeructum nihil diftinguere in* ter æternum ilium naturalem Dei filium, amp;nbsp;intet filios adoptionis quos propter ilium Deus in gra* tiam recipit,ad Ephefios primo. Confondit item na turas Chhfti, Tribuit etiam humanitati,quod diui* hitatis proprium eft.Et corrompit intelledum Scrip turæ, cum ea di da quæ loquuntur de æterno Ôé natu rail Filio Dei, qui vnà cum Pâtre æternus veruS Deus eft, refertad Filium hominis ex Maria na* turn.

DICTA AVGVSTD

NI CONTRA PROXI.

' me præmiflàs hærefes Scrueti*

H AERE SL

Libro de Ecdef. dogmatibus,cap.j. fie cft natus Chriftus ex virginei, vt Qi diuinitatis initium homo nafeendo fumpferit, quafi ante^ ex virginc nafcereturjDeus nonfueritjfic vt Atthemon,Beril* lus,glt;: Marcellius docuerunufed «ternus Deus,ho* mo exvirginc natus,

Libro 7. de ciuitate Dei, cap. 14. Pater genyit Verbum! hoc efijSapientianijper quant otniu? créa ta funt, vnigenitum Filium, vnus vnum

Hue pertinent etiam dicquot;la Auguftiiii fupra corn ’Açrporata in refutatione quinti erroris, de æterno P*h'o Dci,vnius eflentiæ eum Pâtre,

-, In Enchiridio ad Laurenç/um.^cap. ,}ƒ. Prbihde ChriQus lefus Dei fiIius,Slt; Deuç, a hoîho éft.

Ibidem. Vnus Dei filius,idemcp hominis fihus, taon duo filij Dei, Deus 06 Homo, fed vnus Déi fi* hus. Deus fine initio, Homo à certo initio, Domi* nus nofter lefus Chriftus,

Libro de Fide ad Petrum,cap,i6,Firmifsimè.te* ne, nullatenus dubita ,Dei V efbum » quod caro faâum eftjin duabus naturis inconfufibiliter perma nere,ita quôd vna diuina fit, quam habet cum Pâtre comtnunem ; fecundum quam dicit. Ego Pater vnum fùmus, Alteravero hwmana, fecundum quam ipfeiDfcus incarnatus diçit,pater maipr me e/L .

Ad Pofeentium Epiftola 174. M ulta in Scriptu* ris de eo dicuntur,fecundum fortham Dei,multa fe* eundumformamreruifji, ; .rrjai/.

Ibidem. Nep ftparari phas eftfi^um honunis,à filio Dei, fadus eft filiushominis,nen mutando quod erat, fedaflljmendo quod non erat,

I InDia*

DE SßRVßTlANA

In Dialogo ad Orofium cap, óf- Quæft,f.Non funt duoEiltj, fed vnus eftFilius,quia ille, quierat Dei Filius, fadus eft Filius hornmis,in vnitatc Per fonae. Quiafiôut anima Sôcaro vnuseft homo,Ira Verbum 2lt; homo vnus eft Chriftus- Duasfubftan* tïas, hoc eftj duas naturas accipimus, in vno Filio Dei ; vnam diuinitatiSjôd alteram humanitatis, non duas Perfonas. Igitur fidixerimus duas efte Perfo# nas , intfoduceremus duos Filios. Et iam non effet Trinitasjfcd Qiiaterniras,

Lib, I. de Trinit. cap. 7. Errauerunt homines ÔCc. Etea quæ de Chrifto lefu fccundum hôhii* nem dicla funt, ad eius fubftantiam, quæ ante incar nationcm eratfempiterna ,ôlt; adhuc fempiterna cff» transferre conati funt.

SEPTIMVS ERROR.

Verbum quod de calo defcendit, eft iiunc c^ro chri/H, {(d quod hift deccelofît^Lib. t, de Trinit. Pâg. 17. cris. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'1' ’

REFVTATIO.

' Dûofunt hîcfalfa dogmata. Primo non difcernit Seruetus inter Verbum, quod eftinâtiïrae dfuinæ, èé inter carnem, quæ eft naturae.humanæ, atcp (ta duas naturas in Chrifto confundit

Secundo carnem Chrifti» imaginatur carnem cœleftêm, quam fecum tùleriti dcclo, nonaf* fumferit ex Maria, • j

Confra

HAERESl. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;JO

Cofttfa primum dogma mam'fcftum eft diclum Iohannis cap. I. Verbum caro factum eft, id eft, airumfit humanam naturam« Neç dicit Iohannes, quod Verbum fit caro, vel in carnem mutatum* Namhæc oratio diuellit duas naturas in Chrifto, docetcp Chriftum tantum habere vnani naturara. Qtiod antcm dux fint ûaturæ in Chrifto, ex rr.ultis Scripturx di^iis liquido patet. Iohannis quinto; .Patormeua vfqj nuncoperatur,2C egô.operotyfçfti* tetfecundum diuinitatem. Iohannis decimoquarto: Pater maior me cfr,'fcilicet fecundum humanita* tern. Iohannis decimo : Ego.£lt;Pater vnum fumusi ideftjvntus eftentix, fecundum dtuinam naturam. ha Chriftus paffuseft ôô 'inortuus fecundum fuam huraaniratcm. Nam'’diuinitas in eo neop patitur, nccpraoritur.JVlatthxi oc'iauo: Filius hominis non habet quo rechnet caput, videlicet fecundum hu* manam naturam. iAc fecundum diuinam naturam dominus eft totiusmundi, Iohannis qujnto ; Filius hon potcft à feipfo.qüicquàm facere ,fecundum hu* manitatem fcilicet. fedquatenus Deus eft, poteft onînia. Lucæ fecundo ; Puer autcm crefcebat fapi* entia^ xtate ôd ;gra.tia,.videlicet fecundum huma* namnaturam« • j j- s .L-' i f. : '

Contra fecundum dogma,cfequentia Seripturx diifta pugnant. Initio totum caput Matthxi pri« mum ,de natiuitate Chrifti : quod nihil ahud docet in tanta breuitat.e,quàm Chriftum debuifse jhuma* nam naturam ex hominibus alTumcre, Propte* rea in ilia Genealogia recenfentur Parentes SiMa* torts Chrifti,

Ï ti

DE SERVETIANA

Gcfiefis fecundo, Semen mulieris conteret es* put Serpentis. - nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;z.

Item Dominus dieft ad Abraham. InSemine tuo benedicentur omnes gentesiac propterea etiam Chriftus Marth.i.filius Abrahæ niincupatur.

Samuclis librofecundojcap,/. Cum ergo com* pleti fuerint dies tui, fufeitabo fernen tuumpoftte, quod egredietur ex corpore tu o. Et propterea Chri* ftus Maith.i. Si ad Romanos primo, appellatur Fi* lius Dauidis fecundum carnem.

Porro ficut Natura feminis omnibus nota eR: ita Se Chriftus ex Patribus 5^ Maria natus eft, caro de carne ipforUm, Si os ex ofsibus ipforum, fed ta* men præter Naturae modum conceptus , clFfcacia Spiritusfan(fii,Lücæ primo, Si quidem One commix tione Ccminls virilis, vt effet differentia inter con* ceptionem Chrifli, Si aliwum hominum : deinde Si fine peccato couceptus eft,ad Ebræos4.Et wlt;abu* lo feminis tantum fignificatum eft,quod Chriftus aflumpturus eftèt carnem Mafiæ, AbrahtCjSi Daui* dis.

Item Maria Chriftum in vtero concepit, gefta* uît,pepefit,deindc etiam ladîau it,Si nutriuinqua de rc mulier ilia redè acclamat Chrifto, Lucæ ii. Bea* fus venter, qui te portauit,Si vbera quæ fuxifti. Hanc geftationem Si lacftationem non inficiatur Chriftus .♦ fed argutt errorem, quo bcatam prædica* bat matrem, propter ipfa hæc opera tanquam meri* törUi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'

Ad Ebrâîôs fecundo : cum Paruuli habeant car* nem Sifanguinem,ôi ipfe fimilitereorum particeps faduseft» ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Hxc

H AERE SI. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;r

Hæc fimtlîa Scn'pturæ teftimonia fatts con* m'ncunt, Chnftam fuam carncm non afportaflè de cœlo, veluti carnem cœleftem, fed aflùmpfifîe cam ex Maria,carnem ex noftra carnefaclùm eiîe, Sgt;£. os ex ofsibns noRris,verùm fine peccato,ad Ebræos 4«

Efaiac cap.fj,

DICTA PATRVM

contra hæc Serueti dogmata.

Chryfoftomus inquit. Qi_ioniam Verbum câro fac'lum eft,ne turberis. Necp cnim fubftantiam con* ucrtit in carnem (hoc enim uerè eft impiurn intçlli* 8ere)fed mancns quod eftjSeruiformam aifumphu

Auguftinus lib. if. de Trinit. Et ficut verbum noftrum ß.t vox,necp mutatur in vocemn'ta Verbum Dei caro quidem fart um e(t, fed abfit, vt mutaretur in carnem/affumendo quidem iUam,non in illam fe confumendo.

Lib.de Ecclef dogmatibus cap.i.Deus ergo ho mincm affumpfit, homo in Deum tranfiuit, non na» turæ verfibilitate,ficut Apollinariftæ dicunt,fed Dei lt;bgnatione, vt ncc Deus mutaretur in huraanam fubftantiam,affumendo hominem, nechoma in di* uinam glerificatus in Deum.

Præter hæc Serueti dotftrina ,vêtus eft hærefis, •quam olim Valentiniani Hæretici moucrunt,qui docuere,Chriftum afpprtaflè z eœlo corpusfpiritua* l,e,,fgt;6cœlefte, necp ex virgine Maria quicquam fuf* cepiiTe , fed corpus Chrifti tranfijfle per Mariam , Un^ aqua per canalera,5lt; ita nihil cum carnis ex

I 5 Maria

DE SBRVHTIÄNA

Maria fumfifïe. Contra hæcpulchrc fcrihit Augufti nus Lib.de odoginta tribus Quæftiontbu8,quxttio* ne 14« nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;’ ■

OCTA V VS ERROR,

Animi Cbrißi cÜDcm.PA càfoClrifli cü Tic ns. £t tnm CltrilH ^ini* »M üudtn caro,fùcrunt nb tetcrno,in proprin Dcitatis fublhintid.

CONFVTATiO-

SEructus pîerâ^ omnia fine ^‘criptura ditihprop* terea non eft ei çredçndum. Nos autem fcinnis fecundum Scripturam, quôd anima amp;nbsp;corpus Chrifti pcrtineantad humanitatem eius, ôCcœpo rintefïè: quare noq funt Deus, nee potuerunt effc ab æterno. Cum enim Verbum, quod fuit ab'^rter* no, aflÂinîdref hurriânam naturam, fieret caro, ibi dcmum caro S^’anima'cfle cœperunt. Quod au* tem non eft ab æterno,non poreft effe Deus.

Item,hic error tollftdifcrimenduarum naturaruin ïn Ghrifto, tribmtqj ci tantùm diuinam naturam» humanam prorfus remouet. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lt;'r-3! nbsp;nbsp;nbsp;- .

Quod âutem Chriftus fecundum hufnanarh na* turam, necp fit Deus, neq; ex diuina eflentia geni* tus,fupra demonftratum eft fatis,in refutatione ftxti erroris. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'

Item, quod quoqj fint duæ naturæ ïnChrifto, id lîmiliter comprobatum eft, in refutatione feptimi erroris.

AVGVSTINVS.

Lib.de Trinit. St! vnitate Cap-7» Ad vnitatem ctiam Pcrfonæ ChriftijVt omnia Humana pertîne* ant,ficôô in Chrifto cafAem diuinitatcàitantum modo confîtemurôCcr Item paulo poftfuper Vérba Pfal*

BAE R ESI. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. 51

PfalmijNon derelinqucs animam meam in inferno. Huinsmodi gacrarumfçripturarumtcftirnonrjs ,fa« temur Chrifturrij carnem 56 animam qnocp huma« nam,verbo cooptalFe.quod eiïèt vna Pcrfona,vt Chriftus eft, Verbum amp;nbsp;Homo, fedddipfc homo, anima 2lt; caro.

Non autem dicit Auguftinus quod anima Sd caro fint Deus, ficut Seruetus delirat. Sed quod homo fit anima Sc caro.

Item,in Enchiridioad Laurentium,Cap,5J-.Fifi'us Dei eft Deus fine initioBomo autem cum initio.

Longobardus Lib.5.Dift.i4.ex verbis Cafsiodori. Veritas human« conditionis oftcnditur : quia af« fumptus homo diuinæ fubftantix non potcft a quart vel in fcicntia, vel in alio. Apoftolus etiam ait:Ne« nionouit, qu« funt Dei,nifi Spiritus Dei, qui folus fcrutatur omnia, etiam profunda Dei. His alqscp pluribus rationibus vtuntur, qui animam Chrifh'af icrunt, nec parem cum Deo habere fcientiap,nec omnia fcire,qu« Deus fcit.Quia fi Omnia {ciret,quæ Deus fcit : fciret ergo create Mundum, fciret etiam create feipfam.

NONVSERROK.

Clrijiiii uocdtur Sapicntu crVirtut Dei.Uem,S^lciidor gtoriie i(s,pcrinlt;ic 4c ßuocdretur excciUni^ucedian ßipicntiftGr^ VirtiK. LÏt, j.dc Trûi. Prfg.si.

CONFVTATIO.

Hic error Seructi.Pcrfonæ Chriftt dctrahit.Si enim nihil aliud cft Ghrïftus,quàm exeellens fapientia, virtus Su fplcndor gloriae diuinæ : non eft magnus , fed tantum Perfona excellentis fapientiæ virtutis. * nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Signû

DE SERVETIANA

Significat ctiam hoc crrore Seriietus, Chn'ntiiï* fccundum diuinam Natur am non eflè fapicntiam t virtutcm Ôifplendorcm glonæ Dei.

Rcfragantur huic crrori diôa in réfutation^ pn’mi erroris ennmcrata, de diuinfrate Chrifti. Ita Chrihus non eft tantum excellens fapientia, virtus, fplendor glon'æ Dei, fed fimul etiam æternds Si vêtus Deus. Matthæi vicefimo lecundo,cum Chn* ftus interrogat Plian'fæos, quis fit : refpondent ilîi» Filiumeffe Dauidis. Ha’cconfefsiodeChrifto,ctfi omnia ci tribuit,quæ Seruetushoc loconominat, quod fit Perfona excellenter fapicns , virtuofa , Si gîoriofa,filius magni Rcgis,rcx ipfc,qui certumha* beat regnum.’tamen non fufficit.Ghriftus cnim plus eft ôiamplius quiddam,videlicet Dominus Si DéuS Dauidis, qui liberaturus eum erat à Diabolo, mor* tCjpeccatOjôi alijs hoftibus.

Eodem modo Maithæi decimo fexto Chriftiis interrogat difcipuios, queni fe dicant eire homines? Alt), inquiunt, te eflc tohanriem Baptiftam aiurit« Alt) Eliam , ait) leremiam , aut Prophetarum quen* dam.Multa hic trtbuunt homines Chrifto,Si exifti* mant eum eiTe præclarum hominem-: Sed quicquid id eft, non fan's eft. Ideopergit Chriftüs ; Etqucm VOS dicitis me eftè i Refpondet Petrus fuo Si com* muni omnium difcipulorum nomme,Tu es,inquit, Chriftus, Filius Dei viucntis,hoc eft,verus Si viuus Deus, vnà cum Deo Pâtre. Porro ha’cconfefsio d^ Chrifto , quôdTitFilïus Dei viuentisij.eft peculiarc donum Dei, quód etiam Chriftus dcmonftrat, cum dicit: Beatus es Simon Bàrlona, quia caro Si fang* uif

H AERE SI. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;»

UIS non rfuehiat hoc n'bi, fed Pater meus cœleftis.

Papiftæ admn antur etiam Chnftum, fentïunt pra’claram ÔC exccllentem fuifîè Perfonam nimi* rum qui pro peccato Originali fatisfecerit, pn'mum propeccato predum perfoluerit, adi'tum ad fatisfa* dionem pro peccatis adualibus præparauerit, ÔC habi'tum quendam ad luftitiam comparandam ram Dco pepcren't. Sed quid hæc funt aliud,quàm eximium quiddam de Chrifto fentire, Sgt;^ tamen non finniajpotcntem eflc fateri,non omnipotentemc?

Sapientia,virtus,ô6 fplendor gloriæ,hoc loco de.» bcntintelligi de naturaiibus ÔC æternis virtutibus, quas Deus Pater St Filius fimul habent, vnde ma* nifeftum fit, quod vtercp vnus fit Deus, amp;nbsp;vna fapi# entia. Simili modo intelligendum eft dic'îumad Hc bræos primo t cum fit fplendor gloriæ, ëC cffi* fubftantiæ eius,id eft,Filius candem tenet glo* riam ëi fubftantiam quam ëC Pater. Ita eandem ha* bet Filius fapientiam ôe potentiam, quam Pater ha* bet.

Priore ad Corinth, primo dicitur i Chrifius no# bis faclus à Deo fapientia, id eft, Habens eandem cum Pâtre fapientiam,hoc tamen difcrimine, vt Pa# ter non fit fapiens fapientia genita, fed à feipfo, fa# pientia ingenita. Inde fit, vt Filius appelletur ëC fa# pientia Patris, à Pâtre genita. Et obferuandum eft hoc loco, quod hæc vocabulaiuftitia, fapientia, rc* demptio, falus, virtus, gloria, ëC fi qua funt fimilia, non officium tantum Chrifti defcribant, iuftifican# tis homines, dantis fapientiam, redimentisnos,fal# nantis, efficicntis virtuofos K gloriofos : fed etiam

K natu»

DE SERVETIANA naturam déclarent, nempe qnod Çhriftus natura fit, îcterna iudttiayfapientia, rcdemptio/aluatio, vi'rtus gloria,finc quo extra quem non eft iuflitia,fa* pientia,redeiTiptio,placens Deo.

Prouerb. o/tauo, fignatè 6.' propriè dcfcribirur fîlius Dei ,exopcribus SÓ argumentts diuinitaris» quôd fit fapientia æterni patris. Sequitur ergo am* 3 plius efle f^hriftum , quàm præftantem ôu heroicuui virum,qui fapientia exteros antecclUt.

DICTA AVGVSTI^

NI ET ALIOliVM.

In Pfal.44. Çhriftus verus homo,vcrus Deus.

In Pfal.46.N0n folum homo erat Çhriftus,fed 5^ Deusthomo ex femine Dauid, Deus Dominus Da* uid.

De Trinit.lib.7. cap.t. Pater ipfe eft fapientia,5^ dicitur filius Sapientia patris , ficut dicitur lumen patris, pcrinde ac dicitur lumen de lumine , 0^ vtcrqjvnum lumen , he intelligatur fapientia de fa* pientia.

Libron. de Ciuitatc Det,cap. 14. Patergenuit V erbum, hoc eft fapientiam, per quam fac'ta hint omnia.

Lonpobardus lib.i.Diftincl.ji. Filius dicitur fa* pientia virtus patris , non quod pater per ipfutn hr fapiens 5; potens : fed quod hlius fapientia K potenria à patris fapientia SC potentia fit. Indc fa* pientia patris ingenita , SC filij fapientia genitadi* citur.

î4

Ibidem. Proi’nde Pater eft fapientia , et filïus cfi:Sapientia, et vterqj vna eft Sapientia. Ét tarnen folus Pater eft ingenita Sapientia èC filius folus genita fapientia.

DECIMVS ERROR.

Verbum e?l fernen Chrijii^res alia à ßlio. Item, Verbum eil res Muralis genitur^ Cbrifti in utero uirgmis, ßcut fernen generationis •‘’'unxlium. Quemuifnodum generantia omnia, priui tn fcipßs fernen tonci^iunt, i^uam feetum extra fe mittant : itajùit tn Deo fernen V erbt, priufquamin Mariafliuiconciperetur.Lib.^-.de Trinitate^pag.i^iS,

CONF VTATIOgt;

f j Vod Verbum deftgnetFiliumDei,facile col capite Iohannis primo. Dicit enim Éuangelifta,Verbum eflc Deum. Tribuitur autem Secundum patrem Si fpiritum fandîum diuinitas etiamfilio .Igitur Verbum elt filiusDci. Amplïus addit, Verbum caro facftum eft, di. habitauit in no* tis uidimus gloriam eius,gloriam tanquam vni* gentti à patre ^plenum gratia Si veritate t in quo di* lt;fto Iohannes Verbum incarnatum vocat vnigeni* tumfiïiiim Patris.

Priore Iohannis primo : Qtiod erat ab initio, lt;pjod audiuimus, quod uidimus oculis noftris, de yerbo vitæ; annunciauimus vobis, vt communica* tio noftra ftr cum patre Si filio eius lefu Chrifto. Fsam quod priùs dicit Iohannes Verbum vitæ,idem poftea vocat filium patris.

Quódvero Verbum fit fernen Chrifti,ex fcri* ptura doceri non poteft. Alioqui enim Chriftus ge*

X nuilïèt

DE SERVETIÄNA nuifTet feipfumjcum fecundum diuinïtatcm fuam ip fe fit Verbum. Id fieri nulle modo poteft. Nemo cnim gigni't fcipfum, ÔC Filius vtiqp nuncupatur, quia habet Pattern.

Hoc autem reperitur fane in facrarum litera* rummonumentiSjquod Chrifius fernen Mulieris, Abrahæ, Dauidis,appelletur: eo quod fufeepturus fit humanam naturam exillis Pcrfonis,ô.'illoruni fuccefforibus; verum tarnen fine femine virili,2lt;^ fi* ne peccato.

Falfum 2lt;hoc eft, verbum aliud quiddam ef* (c quàm Filium Dei. Nam fuperioribus arßumen* tis demonftratum eft, hac appellatione vere fignifi* cari Filium Dei.

Et ficutnunc Verbum non eft fernen Chrift», fie idem Verbum non eft ros naturalis genituraf Chrifti in vtero Mariæ.

Multo minus conceptio Chrifti comparanda eft conceptioni brutorum animalium, aut etiam ho* minis, qui rationis eft particeps. 111a enim præter naturæ curfum,opérante fpiritu fanclo perfeôîa eft» Lucæ primo. Neq? ibi fît vlla mentio feminis , vd cuiufquam alius materiæ præcedentisjcx qua form» rifolent cætera animantia, tàmrationabilia qua'm irrationabilia. Quod autem feriptum eft, Chriftum ex femine Mulieris , Abrahæ, Sd Dauidis nafeitu* rum efle: id intelligendum eft de affumptione natu* ræ humanæ, cui debuit Chriftus parric*eps fieri, ad Ebræos quarto: tarnen finccommixtionc virilisfe* minis ôi fine peccato.

vnde*

H AERE SL

ERROR XL

DfWf Pdter fpiritui fdnili,lib.z.de Trmit. pdg. nondgeßmit

CONFVTATIO.

RVRfum confundit Scruetus perfonas, Sgt;^ ex tn'nitate quaternitatem extruir, cum duos fingtt Patres,alterum Filij,alteturn fpiritus fandi\

ERROR XIL

^IJcntid Verbi CT effêntid carniiteddem funt effentid.

H le error renouât veterem haerefin Apollinarts, quam confutat Auguftinus,lïb.i.de Thnitatc, cap.feptimo»

ERROR XIIL

Cbrijli fpiritm fdndmnon fuit per fond ,’diuind effentid praditd.Lib. Ç.de Trinit.pdg. 197.

CONF VTATIO‘

Hic error fupràin refutatione pn'mi, reiecîus eft.'vbi demcnftrauimusjtres perfonas efle vc* rum Deum ab aeterno,in vni'tate elîèntiæ diui'nx»

EPILOGVS DE HAERE. fibus Seruetû

I—I Afce nbsp;nbsp;fimilcs hærefes muîto plures fparfit

quot;*'Seruetus,quarumah'quas ipfe confînxit nouas,

nec

DE s;ervetiana

ncc dum antea in Ecclefia cxauditas : proindc cum prætcr modum fine abfurdæ impiæ , indignas arbitramurjqiiibus accurata confutatione refiftatur. Sed ita neccrtc eft ab vno errore in alios horribiles delabi,cum ncgleda feriptura ,rationi duntaxathu* manæ QC fapientiæ intenti funt homines, 8c fuo in* genio indulgentes, philofophiam cum Théologie permifeent. Caueant ergo omnes finceri Theolo* gi jdC deterreantur exemplo Serueti, ne quicc^

aliud doceant in Ecclefia, quàm quod cer^^ tis feripturæ locis8lt; veteris Eccle* fiac fententrjsjCum analogia ver=» bt congruentibusjfit corn«

munitum 8gt;C cort*

Armatum.

ï

H AB R E S L

DE STANCA-

klANA HAER.E5I.

TANCARVS NATIONE I T A« lus fuifle fertiir. Eft autcni Italicis ingcnrjs admodum familiare, vC in rebus Theologicis mirabilcs ÔC argiitaSjdô pro Humana raticne 5^ fjpientia fubtiles Habeant fpecu* i'iiioncs y cpinu ncscp inufitatas, qinbus illam ani* tnorum fuperbiam Gbi præ cæteris nationibus pre* priam,dctcgunt atqs produnt.

Errorcs cius præcipui 2lt; eommuniores hi fiint. brimum diGrahirac diuellir duas natiiras in CHri* fto. Deinde vult Chriftum efle mediatorem tantiim fecundum Humanam naturam. Hie error ncceiïa* Jió fequitur ex priori. Vbi enim diuelluntur natu* fæ in Chrifto,fieri ncqiiit, quin vni foil naturae tri* buatur, quod eft vtriuf ^5: et altcrutri naturae tribua tur,quod non eft eius, fed alterius tantum.

Vtcr-p error renouât ueteres hærefes. Nam Neftorius Stalij, vcl diftraxerunt duas naturas in Chrifto,vcl alteri naturae tribucrunt, quod erat vtriufcp,imo vni tantum natur,e,quod eratrotiuî per fonar.Sic Neftorius non poruit ferre Has propofitio* ncs.’Deus natuseft ex Maria.Deus paftiis cft.Nô eft autem ca fententia Harum propofitionum, quod Ma ria Dcum pepcreritjvcl quod diuinitas palBa fit, fed quod

DE STANCARIANA

quôd Maria pepererit Chriftum.qui ßmul eft Dews’ hoc eft,integrum Chriftum, qui fimul eft verus De* usjôi verus homo, in eadem Perfona. Item, quod Chriftus integra fcilicet Perfona pafliis fitjqui eft vc rus Deus homo. Hine Neftorius alia deliramen* ta confinxit ,quafi hæc verba nihil aliud fibi vchnt Diuina natura eft in Chrifto: quam Deum illi ad« efte,ficutadfuitEliæ2lt; alrjs Prophetis,ncq3fimulef* fc Chriftum verum Deum Si hominem in cadetn

Similiter Sgt;^ alterum dogma,quod affirmât Chn* ftumefte Mediatorcmnoftrum,tantiim fecundum humanitatem fuam,temporibus Auguftini cœpiG qui quidem alicubi pro hac dodin'na fcripfit, deinde autem alibi contrariam fententiara amplexus efts ficut poftea dicetur, Vnde monemur,quód falfe do* (ftrinævel hærefium autores SC approbatores tan* dem pacatam SC tranquillam confeientiam habere non pofsint.

Eadem haerefis etiam Fulgenttj temporibus re* florefcere cœpit, adeo vt doctus SC præclarus Epft* copus ad oppugnandam earn SC reprimendam com* motus lït.ldqj temporeRegis Trafimundi,qui Ari^* nus fuit, cum Gotthi propemodum omnes fynceros Epifeopos Doeftores in exilium eieciftent, qu® hoc nomine citius Arianorum hafrefis inualefceret.

Longobardus eodem modo conftituit, Chri* ftum duntaxat fecundum humanam naturam, efte Mediatorem noftrum, autoritäre videlicet Augn* ftini permotus, cuius tarnen ea de re fententiæ inter fe pugnant, ficut poftca indicabimus.

H AERE SI. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;57

Aduerfiîs hcs crrores Stancan‘,Rcrcuendus vir D. Philippus Mclanthon libclkim pu]cbriim,crui ditum Si vtilcm edidit,quem hoc loco approbamus, prædicamus fummoperc commendamus, «n ïiac refiitationc vbicunijj crit occafio,ad noftrum ftitutum accommodabimus.

CONFVTATIOPRIMI E R R Ü R IS.

H Oc loco ante omni'a cauendiim eft, quod ctiam Fulgentius monetlibro ad Trafimundum Re* gem tertio, ne propter duas naturas in Chrifto,clFi» cùmus geminum Chriftum,néue quartam perfo^ nam in trinitatc conftituamus.

Secundo ,curn hæretici nonnulli pcrtinaciter ^ffirmarintjChrirtum tantum habere naturam diui» nam , nonnulli veto tantum humanam ei naturam kibuerint; neceflarium cft, vt demcnflremus Chri* ftum habere duas naturas,diuinam amp;: humanam.

Tertio feiendum eft ,quôd hx duæ naturæ, fint in vna perfona Chrifti.

Quarto cauendum cil,ne vninaturx tribuatur, quod eft alterius , ôé ita duæ naturæ in Chrifto per* mileeantur.

Quinto, ne vni foli naturx tribuatur, quod eft vtriusq}.

Sexto, ne vtriqj naturae afsignctur,quod eft vni us tantum.

Hæc fi Stancarus confideraflet, non diuulfiftct duas naturas, neep in alterum ilium erroremfuum incidiftèt.

L

DE S TANCARIANA

QyAESTlO.

QitiJdutemßcicnduntnobii erit,ncgcminum frcianiU'S Chißunt, iuxld priorem iüain cMtcldm^cue ^uartam çerfoium in Trinitiitar. i* trojucdmuif

KESPONSIOEX

Fulgenn'o.

Cuiusqj naturæ proprietates reôè ccgnofca^^ mus, vnitatem in perfona nondiucllamus;faen* tes, quod fie vtn'uscp in Cbriflo fubftantiæ manferit vnita proprieras, vt in carne patiens impafsibilis Deus,Si veram pafsionem ( quia voluit )in vera car ne fentiret,Si in diuinitate proiTus impafsibiliter per manererrnec alius in carne palTusfuerit ,nifi ille, qui in vera carnis pafsione impafsibilis omnino permanfitî nec alius femetipfum morri dignatusfit tradere, quàm ille, qui lie potuit moriendo mortem vincere,vt mortem nonpofletin morte fentire»

TESTIMONIADE DVABVS naturis in Chrifto.

Deut.cap.ig» Sufeitabo tibi Proplietam ex fra# tribus tuis,quo in loco Mofes refpicit ad humanita* tern Chrifti.

Efaias cap.1. vocat Chriftum patruelem fuiim fecundum humanitatem. Erat enim St ipfe de fami* lia luda.

Efaiæ feptimo: Ecce virgo concipict,Si pariet filiû,butyrum Simei comcdef.Hæcverbaperfpicue loquuntur de humanitäre Chrifti; quod autemhic hlius Mariae nuncupatur Emanuel,de diuinitate ei* US inrellieendumeft»

Efaix

HAERESL nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;38

Efaiæ vndccimo: Et egrcdicturvirga dcradice leficjVidelicet fccundum humanitatem Chn'fti.

Ifcm cjp. fccundum humanam naiuram vo* catur Chrilius feruus patris.

Item cap. yj. Elaias defcn'bit Chrïfium fecun* dum fuam humanitatem , qucmadmodum humi hart tlludiapati ac mori dcbeat.

Zacnan'as cap.9. vaticinatur Cbn'ftnm feeun* dum humanhatem fuam venturum pauperemjfeden tcni fupcr aiinam pullum fubiugahs afmæ.

Matthxi primo , reccnfetur genealcgia Chn'* ftijVtccrtó Conitet de cnis humanitate.

Luca.’ primo annunciatur Mariæ, quód Chrt* ftum in vtero conccptura parituracp fit.

Iohannis quinto: Patervfqjnunc operatur,2lt; ®go operonvidelicet fecundum diuinitatem.

Iohannis dccimo.'Ego Si pater vnum fumus.’fcû ficet fecundum diuinam naturam.

Iohannis decimo quarto:Pater maiorme eft: hoc eft fecundum humanam naturam,

Matthæi oclauo; Filius ( de homine intelligen* do ) non habet in mundo quo rechnet caput. At fc* cundum diuinitatem fuam,totum habet mundum,Sd eft Domiuus cius.

Iohannis quinto : Filius hominis à feipfo nihil poteft fa cere, videlicet fecundum humanam natu* ram: At fecundum diuinam omnia poteft.

Lucæ fecundo ; Puer autem crefcebatjSc corro* borabatur in fpiritu, plenusfapientia ,£lt; gratia Dei crat cum eo:quod ctiam intelligcndumeftde huma# nitate Chrifti,ficut declarant fcquentia verba:Et Ie#

L 1 fus

DE STANCARI AN A

fus crefcebat fapicntia,ætate ÎV gratia apud Deum homines.

hem fecundum diuiniratem fuam,Chriftus créa uit omnia,conferuanlohannis i Et ad Ebræosi.

Item lie æternum illud Verbum æquale fuit P Deo,fecundum diuinitatem,2lt; alTumpCit formamfer ui fecundum humaniratem,ad Philip.fecundo.

Hifce Sóaltjs fimilibus diclis abundant facrx literæ, in quibus duæ diftindtæ nature Chrifto tri* buuntur,

AVGVSTINVS.

Libro de fide ad Petrum ,cap.i6. Dei Verbum, quod caro factum eft,in duabus naturis incontufibi* liter pcrmanetjquarum altera ert diuina,quam ha* betcuni pâtre communem, fecundum quam dicif, Ego SC pater vnum fumustaltera eft Humana,fccun«*' dum quam ipfe Deus incarnatus. dicit, Pater maior mcelL nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;;

• TESTIMONIA DE VNITA te perfonæ Chrifti,in duabus natu* ris impermixtis.

Genefis tertio fignificantur duæ incfTè naturae in vna perfona Chn'fti,cum dicitunSemen Mulierts conteret caputferpentis.

Ibidem cap.xi Jn femine tuo bcnedicentur om* nés genres in terra.

Et cap. 49«pr‘TdicituraducntusChriftiin car* ncm^.cui quia, adhærcbunt genres, fignificatur cum fore verum Deum hominem in vna perfona.

Ad Roman.I. Chriftus in eadem Perfona nun* cupatur filius. Dauidis fecundum cainem, filius. Dei fecundum fpiritum». nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ad

H AERE SI. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;5^

Ad Rom.?.Patres exquibus eft Chnftus fecun dum carncm, qui eft Deus fuper omnia, benedicfius in æternum.

Friore Corintb.i.Nos autem prædicamus Chrû ftum crucifixum, ludæis fcandalum, Græcis ftukiti* am.Eis autem qui vecati funt^tam ludeis quàm Græ cisprxdicamus Chriftum, Dei potentiamôCfapicn* tiam.

Lucæ primo : Ecce concipies in vtero paries filiuin, vocabis noinen eius lefum. Hicerit mag* nuSjbó filius alcifsimi vocabitur.

Pfalmo 44-Diligis iuftitiam,6lt; odio habcs im* pietatem. Propterea vnxit tc Deus oleo lætitiæ prx* ter confortes fuos.

Matthxiió. cumChriftus interrogat,quid de fe difcipuli fentianCjreipondct Petrus; Tu esfilius Dei viuentis.

Iohannis decimo : Si non creditis mihi,creditc propter opera. Mihi inquit,tan^ hominitoperaau* tem intelligit diuinailla miracula,qux fecundum omnipotentiam fuam facicbat, in teftimonium fuæ diuinitatis.

Iohannis vndecimo refufeitaturLazarus à Chri fto veto Deo homine.R efufcitatio enim Lazari, eft opus diuinitatis . C^iod autem Chriftus lachry* matur,fremic Só ingemifeit feu turbatur fpiritu, pro* prium eft hominis.

lohanTecundo dicunt ludoei adChriftum.Quód namoftendis nobis fignumjquôdhæcfacisC Refpon det ill is; Diflbluite hoc templum,8lt; in tribus diebus rexdiricaboillud.Acloquitur Chriftus de templo fui

L }

DC STANCARIANA

corporis, quod deßru^liiri erant Iudæi,ipfc autem tanc^ vcrus Deus Si homo in vna perfona, rurfuni excitaturus à deftru/tione feu morte.

Pofteriore Cor.1. Siquid condonaui, propter VOS id fecijin peribna Chniti,videlicet quæ clive* rus Deus Si homo.

lohan.T. Verbum caro faeßum eß,hoc eft,æter* nus filius Dcijvcrus Deus ab æterno, fabtus cH cri* am vcrus homo.

Ad Pbræos fecundo, retinet Apoftolus totuin Chrifturr, in duabusnaturis indiuifùnijcum aittfum autem, qui paulisper diminutus eft infra angelos, videmus efle lefum, qui per pafsionem mortisjglo* ria Si honore coronatus eft.

Similiter Si Dauid retinet totum Chriftum in vtraepnatura , Pfal.g-in eodilt;fto,quod repetit Epi* ftola ad EbræostSiuifti cum paulifper indigere Deo, fed gloria Si honore coronafti cum.

Hæc Si alia dicla feripturæ, quorum magna paf fim eft copia, teftantur Chriftum duas haberc natu* ras in vna perfona impermixtas.

AVGVSTINVS.

Lib.i.dc Trinit.cap.4. Chriftus Verbum eft,il* lud caro cft,illud Deus eft, illudhomo eft, fed vnus eft Chriftus,Deus Si Homo.

Lib.de Trinit.Si vnitatc cap.7. FatemurChri* ftum carnem, animam quoep humanam Verbo co# optaire,vt eftèt vna perfona,vt Chriftus eft, Verbum Si homo,fcd Si ipfe homo,anima Si caro.

Libro de Fide ad Petrum cap.iy.Firmifsimc te# ne,Si nullatenus dubita,Deum Verbum carnem fa* btum,

H ÄE R E S1. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;40

(Sum , vnam habcre Üiuinitatis carniscp fiia' pcrfo^ nam.

Lib. contra fermonem An'anorum capite y. Vnamquippeoftcnditcfle perfonam in vtraqjna* tura,lioc ell, Dci hominis,ne fi duas fac!?.t,o,rater nitas incipiat e(re,non trinitas;itakp gemma fubftan tia,fcd vna perfona cfK

In Enchiridio ad LaurentiumjCap.jf, Proinde Chriftus lefus Dei lîlitis,2lt; Deus homo eæ

Ibidem; Vnus Dei filius,idcmcj5 hominis fîlinSj vnus hominisfilii)s,non duc fiîrj Dei Ders £t Ho* mo,fed vnus Dei filius,Deus line initio,homo à ccr* te initiOjDominijs nolkr Ihcfus ChriRus.

In Dialogo ad Orofium , Qua R. quaft.^. Non funt duo hhj, fed vnus eft filius ; quia ille , qui erat Dei filius , fa élus cR filius hominis , in vnitate perfonx . Quia ficutanima2lt;caro,eRvnus homo, ita verbum 2é carOjcR vnus ChriRus.Accipimus au* tem duas fubRantias,hoc eR, duas naturas in vno lio Dei; vnam diuinitatis alteram humanitatis, non duas perfonas. Si enim dixerimus duas efle per-fonas,inrroducimus duos filiosjôéiam non cR fri* nitas,fed quaternitas,

F VLG EN TI VS LIE R O 11 U . , ad Rfgcm Trafimundum.

Vnus igituridemép ChriRus Dei Sf hominis nlius , qui fcmetipfum exinaniuit, plenus gra* tue veritatisép permanfit, verè mutabilis faélusjm* mutabilis pcrmancns:verè palTus, pafsioni non fub* iacens: verè mortuus, mortem non fentiens,fèd cx=i tinguens.

DE STAN C ARIANA.

tîngucns.Hæc autem vnusChrißiis Sf gefsit S-'pcr^ tulit, quia in vno eodemcp Chrifto, vera diuinitaiis vcracphumanitatis natura pcrmanfir.

Poft hæc fimilia dilt;fta pcrmulta, probat Fui* gcntius efficabimus £lt; amplis fcripturæ teftimonijs, duas efte impermixtas naturasin vnaperfona Chri* fti.

Et hue pertinent fimilitudines Patrum,quibus hanc duarum naturarum in vna perfona vnionem exprimere comti funt,

I VSTINYS.

Aliqui vnionera, velut animæ ad corpus cc* gîtantes,declarauerunt. Id exemplum concinnum quidem cft.'quan^ non prorfus congruit,enim ta* men fecundum aliquid congruit. Et eadem dele* lt;ftantur,Athanafius 5^ Cyrillus.

Alijadferunthuiufmodi fimilitudinem.Qiiem* admodumtenellæ plantulae in alias arbores inferun tur; ita 5Ó Humana natura inferta eft diuinæ.

Alt] maluerunt hanc fimilitudincm. Sicut ccra lychnus vnum lumen conficiunt t ita £lt; du^e naturæ in vna perfona Cbrifti concurrunt.

Verum in huiufmodt fimilitudinibus femper tenendum eft,nullam tam elle plcnamac pcrfeclam, quin aliquid ci défit, ficut vfitatè dicitur: Omnis fi* militudo claudicat.

ClVAESTlO.

At rdtionCyVcrbum affumpßt burndium natur dm f

RESPONSIO.

Non tantum inconuulfc, fed ctiam tali nexu

HACRFîSIe nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;41

vm’one, vt fint in vna pcrfona, dC ut humana nagt; tura afliimpta gcftetiir à Verbo,imô ut humana natura non pofsit fubliftere fine verbo,. Quod enim eft ÔC fubfiftit humana natura, id fit benehcio amp;^ po* tentia Verbi feu naturx diuinæ,

EXEMPLA QyAEDÄM IN QVI bus confpieitur,quando falfo tribuatur vnt naturx quod cft alterius.

Diuinitas Chrifti efi: paHa3cruciiixa,mortua,Hæc enim foli humanæ naturæ conueniunt, vnde Petrus dicitjpriore epiftola cap.tertio: Cum igitur Chriftus in carne pro nobispaffùs fit.

FVLGENTIVS LIB.IILAD regem Trafimundum.

Inde Chrifius in cruce eft incomprehenfibilis, in vulneribus impafsibilis, ia pafsione fine pafsio* nej2lt; in morte immortalis-Hæc cum quidam minus attenderent , non dubitarunt diuinitatem Chrifti, pafsioni fubijeere.

OBIECTIO»

Tgt;iuinitas dntc affumptionem hurndnj; naturæ ßue carniSiMn potun P fed poßca a ffumpta carnç patibili, f :nßt paßiotiem cum carne, ^am poQ ajfumptionem carnis patibilif, diuinitas non potuit fine paßios nceßc.

RESPONSIO FVLGENTII.

Quod fi ita eft, primummutabilis afieriturdiui* nitas Chrifti, ôé Apoftolo contranur,quifilium Det lefum Chriftum immutabilcm prædicans, euiden* ter Corinthqs dicit: Dei cnim filius lefus Chriftus, qui in vobis per nos praedicatus eftjper me 2lt; Sylua* num SC Timotheum,non fuit Eft à Non, fed Eft in

M illo

DE STANCARIANA

illo futt.Ttem ad Ebræos : Tu inpn'ncfpfo Domine tcrram fundafti, ôi opera mannum tuarum cœlûip^ fiperibuntjtu autem permanes, ôô omnes ficut vcftî mentum veterafccnt,

OBIECTIO.

Curergo Paula'S ad Corintlsios dicit .^ludicos crucißxilji doitii^ tiatn glorixf

RESPONSIO

Hocdi'ci't Paulus de communicationc idioma* tum, propter vnitatem perfona.':atqî idem valet,ac lî * diceret, ludæos ilium crucifixifle Chriltum,qui cuni fît homo, fimul eft dominus gloriæ , ficut ÔC Petrus de eo loquitur AtQorum tertio: Interfecifiis ducem vitæjhoc elt earn perfonamjquæ fimul eft dux vitæ..

Q.V AE S T1 O .

Q^id egi t interim Verbum^dam paterctur Chriflasf

RESPONSIO EX IR.ENEO DE difcrimine naturarum, folio ig ĥ

Sicut enim homo erat,vt tentaretur, fie SC Ver* bum erat, vt glorificaretur ► Requiefeente quidein verbojvtpoftèt tentari,crucifigi Slt;mori.Ouicfcentc vcrbo,hoc eft, tune non exercente fuam potentiam, inrepeftenda pafsione SC morte. Etpertinethuedi* âum Pauli ad, Philipp.x.Exinaniuitfeipfum.

ATH ANASl VS.

In Libro de incarnatione: Cum non cfïet pofsi* bile ipfum verbum mori,quippe immortalem patris-filiumjCorpus.fibijquod mori pofletjaccepitjVt id cor pus verbi particeps faclum, SCmorereturpro omni* bus,, SC iühabltaas verbum ineorruptibiJemanereu

HIE*

K AERESk nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;41

HIE RO N YM VS.

In expoIïtionefideb'Eafrus eft fecundum i'djquod po^ci'^f.'vidclicetnon fecundum naturanijquam aflumfitjfed fecundum illam quæ aflumta eft.

Ibidem: Moïtuus eft Dei filius iuxta fcnpturas, fecundum id,quod mori poterat.

VIGILI V S LIBRO Uil.

Ipfe igiturvnus idemqj Deifilius dominuslelt;t fus,mortuus eft fecundum formam fer ui, S)C non eft «ïortuusfecundum formam Dei.

ALIVD EXE MPLV M .

Chriftus non fuit æternus Hæc propofitio eft falfa J fi de diuinitate Chrifti intelligatur. Diuinitas enim eius vcre ab æterno fuit, quod teftatur lohan» nes cap. i. Ac pater ipfe de filio fic pronunciat,tan^ *^e sterno vero Deo,inquicns: Ante Luciferum genui te,hoc eft,ante omnes creaturas. Verum fccun ^umhumanam naturam cœpit Chriftus.

A VGVSTIN VS.

In Enchiridioad LaurentiumjCap.jf, Chriftus Deus homo,vnus Dei filius, Deus fine initiojho* mo à certo initio,

ALIVD.

Chriftus verus homo creauit omnia. Etharepro pofitio vitiofa eft. Tribuit enim humanitati Chrifti, quod folius eft diuinitatis,lohan,i.Et ad Ebræos i.

ALIVD.

Chriftus homo eft ab afterno omnipotens S)i mortalis. Hæc propofitio propria eft diuinitatis eius,iuxta quam dicitur Chriftus tvternum Verbum Kternipatris. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,M 1 ALU

DE STANCARIANA ALIVD.

Diuinitas Chn'fti cômcdi't,bibft,inccdit,fi-atjvi* dct,audit. Hæc opéra conucniunt foli humanæ na* turæ in Chrifto.

ALIVD.

Filius non eft æqualis patri.Hæc propofitio pof fetabah'quo elici ex dicloIohannis 14. Pater maior me eft: fed intelligendum ed didtum de hunianitate Chrifti. fecundunidiuinitatem verô filius eft apqua* lis patri, Hanc propofitionem Arius vfurpauit,ciiin diceretjfilium inæqualein efté patri,

ALIVD.

Docftrina Chrifti non eft dolt;Qrina patris. Nam Chriftus ipfe dicit: Sermones quos cgoloquorvo-» bis,non funt mei fed patris qui mißt me. Hæcpro# pofitio de fola humanitate Chrifti intelligatur. (^u'a refpecftu diuinitatis fermones patris , etiam filij funt fermones,quodteftaturAuguftinusin lib.de quinrp hærefibus cap.d.cum dicit : Qiiod paterloquiturjo» quitur filius.'eft enim verbum patris.'Slt; quod hlius loquitur,Ioquitur ôé pateneft enim pater Veibi.

ALIVD.

Chriftus non poteft efle Deus, quia perturba* tur,afficitur,gémit,timet.Hæc propofitio vitiofa eft»’ hi enim ali] affecftus tribuuntur ei fccundum hu* manam naturamjnon fecunduni diuinam*

QV AE S T1 O.

A(i quant partent hontints pertinent ht affèâuif

RESPONSIO.

Ad animamfcu cor; ficut déclarât Chriftus in

K AC R ESI. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4î

verbis qua’paulô ante pafsicncm fuam locutus eft: Anima mea (inqui ) triftis eft vs qj ad mortem . Et Iohannis duodecimo.’LazaruSjinquitjamicus nofter mortiius eft, gaudeo propter vos, me non aft'uiffc morienti, vt vos credatis. Lucæ vicefimo fccundo: Defiderans defideraui hoc pafcha vobifeum come«» dere. Et co referendi funt omnes afFecftiis hiimani, videlicetad animam feii cor, ficut 2lt; Chriftus dicit äd difcipulos fuos, Iohannis 14. Non turbetur cor ve ftriim.

FVLGENTl VS.

Ecce proprie in homine triftitia,forrnidoSxf gau diura,cordi,hoc eft, animæ deputantiir.

Ibidem : Subftantia hominis vtiep gaudebat in Chriftojquae pro naturali confortio gaudium iam ha buit de Lazaro fufeitando.

Ibidem : Dcitas nihil metuit,quoniam omnium dominatur. In nuHo triftatùr,quoniam ei nihil paf* fionis infcrtiir.Nihil defiderat,qiiia omnia potcft,2C omnia pofsidet.

ALIVD EXEMPLVM.

Chriftus fuftinet paupertatem, frigus aeftum, feeiindum ftiam diuinitatem. Hæcprnpofitio falfa eft. Tribuit cnim diuinitatiChrifti, quod folius eft humanæ naturæ.

ALIVD.

Chriftus virtutibus diuinis,naturalibus cternis creftit. Et hæc propofitio eft erronea retjeienda, quia Chriftus diuinis fuis,naturahbus æternis vir tutibus non creftit. At fecundum humanitatem ere* ftit fapientia.5^ ætate: Lucæ x. Huiufmodi exempla quam plurima recenferi crdinc poftent. Quæ#

DIE STANCARIANA

QV AE D A M E X E M PLAIN QVU bus ciarc confpicitur,qucmadmodum fal fo tnbuatur vni in Chiifto naturæ, quod eft vfriuscp invna perfona.

Cum dicitur; Chriftus tantum eft mediator no* ftetjCecundum fuam humanitärem.

Chriftus tantum eft aduocatus noftcr feu inter* ceffbr ad Deum iecundum humanam naturam.

Chriftus tantum eft pontifex £lt; paftor nofter fecundum fuam humanitärem*

Chriftus tantum fecundum humanam naturam legem impleuit.

Chriftus tantum eft redemptor,mediator,aduo* catusfeu interccflbr,pontifex,pafter,SL implctor le* gis,fecundum diuinitatem fuam. Hæ hmiles pro* pofittones non funt veræ. In t;s enim tribuitur vni naturae Chrifti,quod eft vtriusqj in cadem perfona.

Atephinevterqp error Stancari promanauit: priorille,quo duasinChriftonaturasdiuellit: Sipo iter ior quo Chriftum tantum efte mediate rem no* ftrum fecundum humanitatem fuam affirmât.

E X E M P L A IN Q_V IBVS VIDERE h'cet,quid vtriq? naturae vniu^ perfon.c Chri fti reefte tribuatur. Si quæ fint vfitatæ £lt; receptæ propoHtiones in Ecclefia.

Chriftus eft mediator nofter fecundum vtranqj naturam. Chriftus eft aduocatus feu interccflbr no* ftcr fecundumvtranep naturam. Chriftus eft paftor Si facerdos fecundum vtranqj naturam. Semen mu* lieris

HAB KE Sh nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;44

lien's contcrct caput fcrpentis, hoc cfljChrifrus ve* vus Deus homo. Per feinen cnim hunianitas eins indicatur ; contritioautcm capitis ipfius ferpcntisj fine diuinitatc fieri non poteft. in fcininc tuo bene* dicentur omnes genres. Nam bencdidtioni omni* um gentium non fufFeciffethumana natura: propte* rca in tore illo Chrüio y qui duas habet naturas, be* nedidionem acceperunt omnes gentes. Cbrifius eit filius Dauidis Dcûad Romanos primo. Chriftus eftdccarnc patruin , 50 pr.srcrea Deus: ad Roma* nos nono.Chriihis crucifixus eft potentia fapien* tia Dei:priore ad Corinthios primo. Chriftus eft ft* lius Mariæ, Sé Dei altifsiini; Luc.r primo. Chriftus undus eft olco lænriæ pr.ieconfortibus fuis: Pfal mo 44.Chriftus eft lilius hominis Séfilius Dei viuentis: Matthæi \6. Chriftus lachrymatur, Sé tarnen refufei* tat Lazarum, éadem fcilicet perfona y habens duas naturas. Verbum caro fadum eft,Iohannis primo. Verbum fadum eft homo. Deus incepit fieri homo. Chriftus humiliatus eft paulIfper,Sé poftea gloria Sé honore coronatus: 1 ialmo ociauo, ad Ebræos fc* cundo, ludxicrucifixcrunt dominum glcriæ:priore adCorintli.quarto.ludæi interfecerunr ducem viræ; Adorum tertio. Deus natus eft ex virgine,pa{rus, mortuus Sé rcfufcitatus.Deus eft homo. Verbum eft homo. Chriftus eft Dcus.Filius Dcieftfiliushomi* nis. H e propofttion ,s cum fimilibus funt veræ,Sé re detribuunt Chrifto vtranq) naturaminvna perfo* na.Er e diuerfo hx propofitiones funt falfe Sé inufi* tat.e . Verbum eft creatura . Chriftus eft creatura., Qir iftus çœpit.Chriftus eft creatus,.

RE*

DE STAN C ARIANA, REGVLAE CRITICAE SE CVN» dum quas iudi'candæ funt propofitio* nes de Chnfto.

PRIMA.’

Inhactnaten'a non funtfingendæ nouxformx loquendi, fed bis vtendum eft, quæ m E ede fia funt vfitatæjS^ ab ea rcceptx’,atqp approbatie,

SECVNDA.

Conimunicatio idiomatum fit in concreto, non in abftraôo,

TERTIA.

Vbi' prædicatum conuenit .vtriq? naturæ in ab« ftradojlicetdicere fecundum vtranep naturam , vtgt;’ Chriftus eft vtuus in cœlo, fecundum vtranep natu* tarn.

(XV A R T A.

Vbi fit fermode officio Chriftfiquo falutem no bispeperit 2( perfecit,atcp etiamconferuat; ibiofti* cium illud fecure poteft vtriq? naturæ afsignari, ve* luti cum dicimus; Chriftus eft nofter Mediator,Re* demptor ÖÓ Interceftbr, fecundum vtranep naturain-

'^EXEMPLA IN CXVIBVS VIDE* re licet,quemadmodum falfo tribuatur dua«

bus in Chrifto naturis,quod vnius eft tantum.

Cum dicifur ; Chriftusfecundum vtranep natu* ram,diuinam öd humanam,mortuus eft. Chriftus fe* cundum vtranqj naturam comédit, bibit, dormiuit, efurijtjSdalfit. ItemChriftus perturbatus fuit,ge* muit,

HAERESL nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4;

miiit,gauifus cft, infremuitjfccundum vtrancp tiatu* ram. Hæ propofltiones falGe funtjChnftus enim fe* cundum dim'nitatem fuam nec^ mortuus eftjnecç comédit, neep bibif,necp dormiuit, neep efurtjtjnecp alfitj neep perturbatus fuit,neep gemuit,neep gauifus eft ,neq) infrcmuit, fed. fecundum folam humanam naturam,

EPILOGVS,DE PRIMO ER^» rore Stancart,

Si tenuiflet Stancarus régulas fiue cautelâs pau lo fupen'us enumeratas,non laceraflètduas naturas Chrifti,necp in alteruin errorem prolapfus eflet.Qui enim re(fïèintelligitdolt;5trinamde proprietatibus na ^urarum in Chrifto, feit, quod duas oporteatmas ^ere naturas inconuulfas in ofFictjs Chrifti, quibus ^alutem noftram pcpcrit cofummauit, 2lt; adhuc ac '^cinceps conferuanis nun^ docebit Chriftumtan« tuin fecundum humanam naturam efïe mediatorem»

CONFVTATIO ALTE« ïius Erreris,

Nte^ hune errorem Stancari de Chrifto me* -^diatorc fecundum folam humanitatem expug« ^eniusjante omnia necefle eft(nifi quis vitro in hui« ufmodi haerefin incidere velit)vt teneatur diferimen ®arum appellationum, quæ proprietatibus natura« tum accommodantur,8^ earum,quæ de officioChri« fti loquuntur,quod quidem officium in pariendacon fummandacp, £lt; adhuc conferuanda hominum falu«

exercuit»

,t. DE STAN-CARI ANA PROPRIET ATES DI VI NÀE

naturæ in Chrifto.

Efle aeternum, omnipotentem : immortalcni create,gubernare,Só conferuare omnia.'præterea vi* ui{ic3re,fti3 propria potentia peccata remitteretp.au* cispanibusac pifciculis multa hominum milliafa* tiare,fi'qua funt fimilia.

PROPRIETATES HVMA« næ naturæ in Chrifto.

Edere,bibere,dormire, inccdere, ftarCjaudirey videre,algere,pati,mori Sc fimilia.

Ab his proprietatibus earumcp appellationi* bus difeernendæ funt proprietates ofticq Chriftij cum fuis appellationibus.Loquimur autem de eo of ficio, quo fahitem nobis pepertt,confuramauit, ac de inceps conferuattneep per hoc officium tollimus alia officia êó operaChrifti, quæ ab initio exercuitjoran do pro Ecclefia, exaudiendo eam,dando petita,fer,* uando illam Sx^ viuificando. Ccertum eft enim,quód Patriarclia^ alrj fandi agnouerint Chriftum me* diatorem, redemtorem fuum, propter obedienti* am , quam exhibiturus eftet patri, alEimta humana natura. HincPaulus dicitpriore ad Corinthios de* cimo.‘ Patres noftri omnes comederunt eundem bum fptritualem, Sd omnes eundem potum fpiritua* fembiberunt; biberunt autem de fpirituali petra, comitante eos , qui erat Chriftus. lob decimo nono; Scio quod Redemtor meus viuit. Neq) etiam cum Canih'o 2^ alrjs fauaticis hominibus tolliipus hæc of* ficia. S!C oper.a Chrifti, quod Chriftus adhuc, Sx^ dein* ceps afsdue oret pro Ecclefia, Só intercédât apud aeternum patremiRruet^ eam^ÔC viufticeu Ateç

HAERESr. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;45

Atcphi'nc apparct quanta ntdifsimilitudo ha*f nim propofitionum; Filius Dei mortuus eft» Et, Fi*' lius Deinofter eft mediator, rex,{acerdos ÖCpaftor. Prior non eft vera. Nam filius Dei fecundum fuam diuinitarem non eft mortuus, neep mort poteft. Po* fterior eft vera. Chriftus enim verus Deus amp;nbsp;homo in eadem perfona nofter eft Mediator, Rex,Sacer* ’^osjgv Paftor,ficut fuperius demonftratum eft in ex* eniplis,qux docent,quid fimul duabus naturis in ea* dem perfona Chrifti tribuendum fit.

TESTIMONIA SCRIPT VRAE quæ indicant, nomina offictj Chrifti ad totam perfonam,8lt; vtranep naturam pertinere.

Hue referantur primüm omnia diefta feripturæ ftipra enumerata in refutatione primi erroris Stan* cariani, lila enim perfpicuè oftendunt,duas eflc na* turas in vna perfona Chrifti, amp;nbsp;quod officium eius in parienda confufhandaq} ac deinceps conferuan* da falute vtriep naturæ Chrifti, in eadem SiC propria perfona fit afsignandum.

Confentiunt autem illis hi feripturæ loci. Io* bannis tertio : Sic deus dilexit mundum. Hoc di* clutn de fola natura humana intelligi ncquit. Cre* dentibus cnim dare vitam æternam, fine natura di* uina fieri non poteft,

AdGalatas quarto : Completo autem tempore, mifitDeus filium fuum natum de mulierejfubrjcien* tern fe lcgi,vt eosqui crant fub lege ,redimeret , nosep adoptionem filiorumacciperemus.

Ad Romanos oc^auo : Etenim quod Lex præ*

N 1 flare

DE STANCARIANA ftare non poterat, ea parte quaimbeciih's eratpcr carnenijhoc.Deus proprio filïOjmiflb fub fpccie car* nis peccato obnoxiæ pr3eftitit , ac de peccato con* demnauitpeccatum per carnemjVt iuftificatio Legis irapleretur in nobis, leremiæ vicefimo tertio; Sufeitabo Dauidi ger* men,hoc eritnomen,quod vocabunt eum, Ichoua iufticia noftra,. Hoc didtum manifeftè teftatur,nos a Chrifto vero Deo SC homine iuftifîcari,

Epiftola ad Ebræosmeminit Mediatoris SÓ fum mtSacerdotis,fedundutn vtranque naturam.

Priore ad Corinth. 4, Regem gloriæ crucifixe* runt , hoc eft Chriftum verum hominem, quifecun* dum humanam naturam potuit crucifigijÄ: qui fecun dum diuinam naturam eft Rex gloriæ,

Adorum dècimo tertio; Ducem vitx crucifîxi^ (îis, id eft j Chriftum verum Deum.ôô hominem in vna perfona?.

RATIONES PROPTER QVAS AP^ pellationes ofFicij Chrifti in reparanda, con* fummandaep 2x^ conferuanda falute huma* ni generis,duabus in Chrifto naturis afsignari oportet,

PRIMA,.

Chriftus ab initio rogauitpro fua Ecclefta ,ex*-audiuit QC défendit earn ante humanæ naturæ aflt;^ fumptionem; multomagisid facitpoft aftùmptio* nem.Hincetiam!VOcaturfacerdosinæternum,quôd femper orauerit pro fuis, amp;nbsp;adhucoret,. Ad. Ebræos; feptimoîQui femper viuitjacpro aobisintercedit-

HAB R ESI. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;47

8 E C V N D A.

Humana natura pro fua imbecillitate non potir tHet integram efficere redemtionein : quare Augu* ftinus alicubi verè dio't ; Oportebat eflé æquiuakns precium, Siquidem Deus ad tram commotus erat, ideó necefTe erat, 2lt; ilium cHe Deum ,qui ofFenfutn 8^ iratum Deumreconciliaredebebat .-quemadmOi* dum etiam illum oportebat elïè hominem,vt pati S)C mori poiïet, fic conftitutx voluntatipatris fatisfa* cere,

TERTIA.

Filius mittitur,vtnofter fit Mediator, Redem* tor,Sacerdos, Rex Só Paftonalïumit autem ad fufti* nenda hæcofficia humanam naturam, atc^ ita verus Deus eft,quia filius Patris ; ac verus homo,quia in* duit humanam naturam. Et hie idem Chriftus duas habet naturas in eadem perfona coniuneftas. Idem ille ac totus Chriftus facluamp;eft nofter Mediator, Re demtor, Valuator.

OBIECTIO.

Atqui co/tcedimui,quôd filim Dei lt;^ui tniß'm huindtitimnti-dffkmpfit,dc proindc uem DciW O’ bonu) in unitJtc pcrfonlt;e, ßierit aliqudiido Medidtor dc Redemptor nofter, cum hie dmbuldret i« i(^fif '-nuncdutcmtdUscjJed(ßj(. Etin hdcopinioneeü Cdniftueiüe,Au tor or CoryphxiKnoftro tempore eim Seéia;, qu£ titulum ftbi uendicat ftdtrum lefuitdrumft]oce^,eorumquiicfu dduerfdntur per dntiphrd/tn.-

RESPONSlOk

Negamus defijfte t fed etiamnum eft Mediator iTofter fecundum vtranep naturam; cêrtè enim Chri* ftus etiam nuncfedet ad dexteram Patris verus De* ösSx:liomoifedet autem noaociofus ofeitans fpe*

N Gulätorr

DE STAN C ARIANA*

culator rerum hunianarum, itù ut tantum intucatur reshumanas,amp;i nihil curet homines,nihil eis bene* faciat, non intercédât pro eis,necdefendat,regatj2^ feruet eos, qualcm fcilicet Lucianus ille j’eligionis derifor, fuum louem depinxit. Deinde fi C H R l* ST V S inde vfque ab initio fuam Eccicfiam eu* rauit,défendit, ôd pro ea deprecatus eft , qui minus hoc tempore éadem ei bencheia denegaretc’ Ac Pau* lus ad Romanos octauo elarè confitetur,^trcm om* nia nobis donauiffê cum filio,quibus donis annume* randumamp;f hoceft, quddmcdiatorem cum habemus inter nos æternum patrem» Præterea quia quoti* die fceleribus 06 peccatis noftris Deum iritamus, »que quotidie opus eft nobis mediatoreu'mdPaulus ibidem addit, neminem efle qui aceufet S6 condem* net eleeftos. Qi.iamobremautemc'Quoniam Chriftus præfto eft,qui mortuuseft, qui eft etiam ad dextram Dei,ô6 intercedit pro nobis. Ac diligenter memine* tint pq, quod etiam nunc hœc oft'icia pra ftef,cum fc* detad dexteram patris. Similiter Ô6 Iohannes prima Epiftola cap.x.inquit, non efle defperandum pecca* toribus,quoniâ afsiduum habeant aduccatum apud æternum patrem.lohannis decimo fexto Chriftus de fe loquitur, tancp de perpetuo mediatore, cum dicit: Quicquid petieritis pattern in nomine mco dabit vobis: vbi fignificatChriftus,fiduciamediatcris acce dendum elfe ad patrem. Matth, vndecimo, Chriftus requiem pollicetur omnibus ad fe venientibus, quæ quidempromifsiofatisoftenditjduas efle in Chrifto naturas; requiem enim lînediuina natura fola hu* mana date non poteft,

Q_V AE *

HAERESb nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;48

QVAESTIO,

Cum ergo Cbriflui ßt ßmul uerm Deui bomo, quomodô erii ^uocatiduif

RESPONSIO.

Vno cuitu inuocationiSjfeu vna latria,ficut cti* am concilium EpheGnum decreuit.

SEQ_V VXTVK GRAVISSIMA TES timonia fanólorum Patrum de co, quod Chn'* ftus G't mediator nofter fecundum vtranqp iraturam,in eadem perfona»

AVGV8T1NYS»

Lib./.Confefsionum cap.ig’Et quærebam viam comparandi roboris , quod elïèt idoneum ad frucn* dum te,nec inuentebam, donee ampledlerer media* torenr Dei 2e hominum Chriftum lefum,

lbidcm.lib.io.cap.4’. Mediatorinter Deum Si hominesopus habebat,vthaberetaliquid GmileDeo, Si aliquid fimile homTnibus,nc in vtroqj hominibus fimilis longe efset à Deo, aut in vtroqj Deo G'milis^ longé eflet ab hominibus,SC ita mediator non eflèt.

Ibidem cap.Il, Diuinitas Gne humanitafc non eft mediatrix: humanitas fine diuinitatc non eft me* diatrix: fed inter diuinitatem folam SC humamrateni folam,mediatrix eft Humana diuinitas,SC diuina hu* manitas Chrifti. Et hoc iuxtâ dieftum fcriptiiræ ; Eg fcruus meus Dauid iii medio corum.

De

DE STAN CÄR.IANA.

De verbis Domini fecundum lohannenij fermo nem fg; Ego dominicam caraem, imo perfedîam in Chrifto humanitatcm,propterea adoro, quia à diuigt; nitate fufcepta, atcp Deitati vnita eft, vtnon ahum atqjaliumjfed vnum eundemcp Deum £lt;hominem) Dei filium confitcar.

Lib.i.de confenfu EuangcLad Volufanum,E pi ftoIaj.ItaChriftus inter Deum Óóhomines, Media* tor apparuitjvt in vnita te perfonæ copularct vtrancp naturamjôC folita fublimaret infolitis,infolita folitis temperaret.-Nam ficutinvnitate perfonæ anima vti* tur corpore,vt homo fitn'tain vnitate perfonæ,Deus vtitur homine vt Chriftus fit. in ilia ergo perfona, mixtura eft animæ ôé corporis: in hac perfona,mix* tura eft Dei Sd hominis.

Ibidem : Longe alioquodammodo,quameo, quo creaturis cæteris adeft, fufcepit hominem, fecp amp;nbsp;ilium fecit vnum lefum Chriftum, Mcdiatorem Dei Sdhominum, æqualem Patri fecundum diuini* tatemjminorem Patre fecundum carnem, hoc eft,fc* cundumhominem, incommutabilitcr immortalcm mortalem, fecundum cognitam nobis infirmita* tern*

CYPRIANVS TRACTA.I11I.

de Idolorum vanitate:

Deus fempcr cumhomine mifcetur. Hie Deus nofter, hie Chriftus eft,qui Mediator duorum, ho* minem induit,quem perducat ad pattern. Quod ho* mo eft, eftè Chriftus voluit, vt Û homo pofsit elle quod Chriftus eft.

Idem aduerfus ludæos,lib.i.cap.$».Quod homo

bC

lî AERE SI. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;49

K DcuSjCîinftüs ex vtrocp generc coficrctuSjUt me* diacor eîict inter nos St patrem.

Irenæus lib-j-Gportcbat mcdiatorem Dei 2lt; ho minum per fuam ad vtrosep cognationem,in amicû tiainamp;L concordiam vtrofqj reducere, SC facere, vc Deus reciperet hominem , SC homo reftttueretur Dco. Q_îa cnimratione filij adoptionis cfTepoffu* miiSjOifi per hlium,et nifiVerbum caro effet factum, SCnoftrænatiiræ fociatum eifetî'

Vigilius. Hoffia requirebatur,quæ ita media cf» fet inter Deum SC homines, vt SC morti fuccumberct per illud qtiod hoininiîbabcbat, mortem vinceret CO quod”diuinitatem in fe tencbatJtcm, nifitalis me diator cxiffcrct,qui de cœleftibus venfcns,counire* turterrenis : vndc etiam médius crit, fi vtrunq; non Iiabuerit quia nifitalem dederis inter Deum ho* niines, qui ita fit médius, vt ex vtroqtvtrunqj fit, id cftjVt SC Deus fit propter diuinitatem,ôC idem homo fit,propter humanam naturam ; Humana dtuinis quemadmedum rcccncilicntur nonoftendis.

Cyrillus lib-dc thcfauroii.Mcdiator Dei SCho^ minum lefus Chriffus eft, non folum quia reconci« liauithomines Deojvcrum etiam quia naturaliter àC fubftantiaîiter Deus SC Homo cft,in vna hypoftafi, ibidem.Eft autem Chriffus mediator DeiSC ho* lninum,quia in co vno Deus SC Homo coniungitur.

Ambrofius. Vt mediator Dei SC hominum effet, homo Chriffuslefus non finediuinitate,quia in Deo homo crat,SC Dcus'in homino, vtex vtroqj cflLt me* diator.

FuIgcntius.Hic tres libros ad Trafimundum Van

O dalorum

DE STANGA'RfANA dalorum in Africa regem, quorum in poßremo cofl ftanter euincit, duas efle naturas in eadcm perlon^ Chriflijô^ quôdChriflusfecundumutrancpnatüranï lit mediator nofler,

OBIECTIONES QVAEDAM ET AR* gumenta Stancari pro altero fuo

crrorç*

PRIMA.

NfWOfft nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fui ip/j'us.ltc)n,i^cnw interceJitcorain fcipfff-

RESPONSIO.

Hæ obiecliones 56 argumenta ucra Cunf,Io* quendo de vna perfona; fed hoc loco difcernendunt eß inter Dcum patrem mittentein,?«^ filium miiïumî filius enim in quantum perfona mißa mediator eft glt; facerdos,ad Romanos ocßau.o‘amp;^ Galatas 4.

ÖBIECTIO.

si ergo Chri/lu{ tantùmproptereu mediator e^cr fteerdos, lt;^i(U ntijfus: fupercü hoc,ut Chri/lui fectindum humtuuntnuturam folum ßt mediator noßerz?' facerdo!,.

RE SPONSIO.

Hoc loco aduertendum eß,qux fit ilia perfona miflà, videlicet filius Dei, Ôôideoqj verus Dcus:ct idem filius Dei poflea aßumta Humana natura fa* clus eß. verus homo,duas Habens naturas in cadem perfona.

Similem quandam obieeßionem Neßorfi reeen fet Cyrillus in hoc argumentOiSi Chrißus fecundum diuinam naturam facerdos cfli fibi nimirum ipfi fa* crificau

RE*

K AERE ST» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;yo

R ESPONSIO CYRILLI.

ÇacriBcarccft cfficium totj'us perfonæ , 6^ liffc pci'fona cft mediatrix apud Deum patrem mitten« Icni;atq5 nihil ominus veruin eft,fi]ium eiusdem ffTcntiæ ac potrnnæ elïe cum pâtre jamp;C funul etiam difcriinen perfonarum rctinctur.

SECVNDA.

CvKÔdchrijîuißt ine£i^to)-,rcx,ßicer({o!,ijiiitelligcii'{utn c{l humAiu natura,tn a^ua paffïa ac mortuits eü.

R E S P O N S1 O.

Ncqnat^. Humana cnim natura fola non potuif îcrofTicia mcdjiatorisjjregis, ôi facerdotis excqui, ôô fie Diabülum, mortcipjUifernum , peceatum ôu alios fioRes fiipcrare * Propterca diuinæ literæ vtrancp naturam in ChriRo exequente oftïcium fuvm in rc^ paranda conRimandacp eonferuanda falutc,con« iungif,quemadmodum Ripra muRis feripturæ teRi* monqs comorobatum cR. Praterca amp;nbsp;premif« fio d.' CHRISTO 6lt; officio eins non tanttim exprimit humanam naturani, quœ pati ac mori de« fiuitffcdftiam diuinani,quævincercac perdomare boRes debuirj'cut feriptum cR, Gcncfis tertio ; Se« men muliei is contcrctcaput feipentis.ltemtlnfcmi« ne tuo bcnt'dîcentur omnes genres: ergo fimul opor niitefrc Dçum,qui cRicia medïatoriSjregis ac facer« dotts integra perbeeret, Ac impofsibile efict natu« ram hunianain fubliRerc poffe, nifi gcRarctur con feruarctur à diutna . Hue congruit diÔum Chryib* Romi : Ncc homo tantóm mediator elle potuilîcr, quia cum Deo mediatorcm collcquicportebat.

O 1 Item,

DE STANCARIAN A

Item. Conueniens erat,vtfacn'fici'um r/îccnciîia* tionis maius efletpeccato. Prætcrea conucnicbar, reconciliatoremæqualem efle illi, qui ad iramcorn* motus erat. Sed Deus pater ad iram commotus r rat; quare decebat eum effe Deumjqui ilium réconcilia# retjSó iram eius fedaret. E t hoc vult Auguftinus cuni dicitî Oportcbat efle æquiualens precium.

OBIECTIO.

opera Trinitatif ad extra,funt indiaifa^ irg^uittoria aduerfui Diabolum, peccatum cr alios boßes Jpirituales, tribuenda edi toti Tri^ nitatizi'nonfoli Chrillo,Oeo ej homini in eadein natura^.

RES PON S lO.

Opera trinitatisfunt indiuifa, ea tamen condi* tione , ut hlius tantum aflùmfcrit humanam natu* ram, non alia perfona t filius amp;nbsp;fpiritus fancQus mit* tuntur» Et filius agit non à fe, fed per fc, Peut Augu* ftinus dicit t Pater faluat viuificat/cd hcc ordmci per hliummilîlimjVt Paulus inquit.-Bcnediâus De* us^qui dédit nobis vidoriam per Chriftum Icfum.

OBIECTIO*

Atqui Auguftiniis ipfe alicubi dociiitÇbrijlum e/Je Mcdiatorciit feenndum bnmanam natur am,,

RESPONSIO.

Verum. Sed poftea hanc fententiam rctracla* utt, id q^uodexfuperioribus eius didis manifcftiint eft. Ita multaetiam alia fcripfit Auguninus,qua po# ftea velmutauit veîcorrexit; qua derc oninino te* ftantur palinodici eius. Retradationum libri. Nec ita fuitafFedus Auguftinus, Peut multi nunc Pint,, q^Lii abhorre nt àrcuocatione falße dodrinXj^quam dili

fo dineminarc cœpcrunt, atcpkuïufculam illam £vbre uem huius fcculi jgnominiam magisreFugtuntjquàin iliam æternam coram iudicio Dei.

O ß IEC Tl O.

BoitMciiturd, Gabriel, RiebarJus o alij fcriptorcs Scbolaftici, pcrftitcriM in ca fententii, ^uàd Chrifiia fccundum foUm huiMiiitâten nojicr^eritmedidtor^

RESPONS1Ogt;

Kl fcriptores font adeô obfcuti\vt men to tcfti* monqs fcn'pturæ fupra commemoratis, Slt;præclan's tills fantfîorum Parrum fcntcntrjs ,cjuas fimiliter in* confirmationem noftræ fentenuæ adduximus con*-cedants

OBIECTIO.

Priore ad Timoih-fectwio: Vnni Dcui,ÇXunui mediator Dei f}onunuiii,homoChrißiatefus. t^tonmhic diuinita^cxcluditurt

R ESPONSIO.

Non excînditur ♦ Nani appellatio Chnfli com* P^edFitiir perfonam. Prxterea nt mentio mediatoris Rfu Chriftf,filtj Dei,quem pater mifitadalTu* mendamhumanam naturam,vt integer ef* fet mediator fecundum duas na* turas in vna perfona in* uicem copu* latas.

DE lESVÎTIS

de iesvitis

ET ERROR B CANiSlf

J^NISIVS estqjzidam ^4;^^ ordinis Icluitarum {-nnceps aurcr. Isoicîo ante paiilt; cos annos jn Gerniani'ani irrepfitjVt per eos tain^’ me# dias pcrfonas rcnnum pon# tificium r.unc fere collapfum l'ntegiitati priftinx reîlitu* eretur.

Porro ante annos complûtes quorundam Car# dinalium pontificis nomine congtegatorum vlci# mum conftans decretum fuit,vt fcholœ cn'gcrcn# turin quibus pucti cognitsone religionis^cdodri# næ Papiftifæ imbuctcntur , quo deinceps per. cos Anticlirifti religio indaurari -, plantari,fcriiancÿ,ac prxtcrca docQnnæ I^urhen'anæ multum accederc detriment! poffer. Tum veto fperari aliquandô pof* fe,fore vt pontifex Ronianus qiiabfcunqj ipüus doctrina crefccre,2lt; de integro fiorerc incipcret.

Hoc decretum tandem hune euentum nabuif, vt Icfuitæ noue ordine bue ffatu fanCtitatis affiimto, dementare homines inciperept.Faxit Deus, ne fint fœliceseorum conatus , ôc Icfus Chriftus filius Def euer#

E T n R R o R. n C A N I s î I. ƒ! cuertat omni'a confilia ipfcrum, 5^ has impias molf* tioncsimpcdiat, auttaleir.cfficiat exitum , qui ipü* usgloriæ fcnnatn'ta, vt æquè quemadmodurn fpcra* ucrurit Pontifici'i fe nrniftcrio lefuitarum , fieffcnt dofti SC lîbcraÜ difcipîina exculti, Paparuni vnà cuin fua doeirina Antichriftiana ftabüituros , item eodêminifterio Papatum dcftruanc Ôô pefllindcnt. Ac toto peclore optamiis,lefuitas monachos artibus £lt;indultria quàm maxfmècrefcerc : ficenim nobis maiorem de fe fpcm concitabunt, tanto cos facilius aceirius ad regnum Clirifti ad veræ religionis prcfcfsîcnèm accefTuros: ficut Dci bencficio iam antca factum cftjVtdolt;,Qifsimiqin\^ degrege Papt* ftico tn Germania ad nos tranfirenr, adeo vt mine rcliqnuni nihil Gtapud Papiftas,nifi feces quædam cd excrcmenta hominum, qui ob fuam imperitiana Omnibus fordent, tantum abeft , vt alicuius vfus efle pofsint ; ac ft qui adhuc hxrentapud eos cruditijcos àconiierfionc veritatis confefsione tantum pro* liibetauaritia, £lt; lauta qiixdam flipendiaacreditus Ecclefiarum, quos auidè percipiunt intérim de reli* gione Papiftica nihil ferio cogitantes»

Ab hoc Caniüo nomen cceperunt Canifianf,, qui alio nomine lefuitæ appellantur, fimul ctiam eiuserrorem amplexi fjnt,adeo impuf enter falfum, vt conuenire Cynicis pofsit.Sicut cnim Cantfius au* tor led.e à cane nomen habet, ita etiam ipfius pertt* naces fe5tatores cxucrunc ,canino more j pudorcm QmaemjSe abicccrunt»

Q.VAH*

DEIESVIJIS

QV AESTI O.

Quisf Ä igitur error feâieCanißäiufcu icfuiticccf

RESPONSIO.

Quod Chriftus, etli mediator amp;nbsp;intcrcefïbr no* fter fuerit,nunc tarnen non fit amplius: fed folus iani fancQos mediatores atep intcrccHorcs noiiros efle. Item lefum Chriflum hoc vcl fimili modo non efîein ùoeandum ; Fili Dei, ora pro nobis apud æternum pattern.

QVAESTIO.

aroumciitis htmeerrorem rlcßiidtintf

RESPONSIO.

Primiim fic argumentantiir. Si filius Dei domf* nus nofter lefus Chriftus adhuc eft mediator amp;nbsp;inter ceffor noftcr, fequitur inde reconciliationem non* dum elTe confummatanijfed iram Dei,5lt;: inimicitiam inter Deum St homines nondum efte fublatam.

CON F V TAT IO PRIM! Argument!.

PRincipió lætamur hune errorem efte nouum, poft hominum memoriam inauditum commen* tum.-quarc minus ex co periculi pertimefeimus.

Deinde adeo eft confpicuus 50 craffus error ,vt parum fane damni datums fit : nemo enim Cbriftia* nus quantumuis fimplex Slt;^ impcrituSjhanc fibi con* folationem cripi parictur, quin adhuc Chriftus fit mediator interceflbr nofter,

Qitod autem attinet ad primum argumentum, plana eftrefponfio. Generalis rcconciliatio inter Deum£lt; humanum genus perfeeftaeft S^confum* mata

ET ERRORB CANISII. n mata per fîlïum Dei dominum lefum Chriftum,am* bulantem in terris, paflum mortuum,adeô vt om=» nis inimicitia l'rac^ ôu offcnfio Deiplacata peni* tus fublata fitijs omnibus,qui verècredunt,Chriftum fuacaufa hæc onmia fufcepïfle atcp perfecifle. Ad Romanos quinto? luftificati ergo fide,pacem habe* museum Deo pâtre, per dominum noftrum Icfum ChriRum» Eicodem in loco; Sienim réconciliât! Deo fumusper mortem filij fui,cum adhuc efiemus inimici. Ad bbræos decimoiVna oblatione in teter* num confummauit Sanclos. Et quamuis Chriftus neqjpatitur amplius ,necpmoritur,ad Romanosf» neqj amplius facrificat feipfum facrificium propi* tiatorium , ad Ebrœos nono ; necp per pafsionem ac mortem amplius iam mediatorem , reconcilia* torem 8lt; intercefibrem agit: tarnen vfus 8lt; beneficia pafsionis,mortis.facrificr),mcdiationis,reconcil/atio nis ?i0intcrcefsionis,adhuc SCpcrpetuo duranuqua* readhucmediator noftermerito amp;nbsp;eft, £lt; nuncu* patur.

Praterea quotidiani lapfus hominum fubindc nouas offenficnes inter Dcum öd homines côcitant, de quibus ofienfumibus adhuc Chriftus mediator intcrceftbr æternum patrem placat.Ac fi mediatio et intercefsio tantüm de tempore Chrifti ambulantis inter homines, patientis , morientis, refurgentis öd afeendentis in cœlum, intclligi debet : exinde fimi* liter concludi poteft,Chriftum ab initio mediatorem intercelTorem fiiae Ecclefiæ non fuifle, neq3 exau* diftejncqj patrocinatum fuifle,neq) dcprecatum, necß defendifle»

P Nifi

DE IESVITi'S

Chriftutnab inïdo mediatorem £lt;f tnterceflcrcm fux Ecclefiæ nonfuifle,necpexaudiHe, neq? patroctna* tum fuiflc,necp dcprecaturn,neq5 defendifFe.

Nifi crgonouæv^quotidianæoffenFoncs exi* fièrent inter Deum Ô6 homines , fortafsis dcinccps tam mediatore SC interceHore non efFet opus ,arcp Chriftus mediandi 3Ó intercedendi ofFicio Fuperfe»* dere poiFet. Quoniam autem nouæ quotidie often* Fiones incidunt, remittit nos Iohannes ad Chriftum mediatorem, aduocatum SC intercelForcm : fie enim prima Epiftqla capite Fecundo dicit; Si quis aijtem peccaueritjaduocatumhabemus apud patrem.

Vt autem in medio relinquamus, nos ob illos nouos SC quotidianos lapFus Chrifto mediatore non indigere 5 aft'ïrmantibus videlicet Canifianis, vFim mediationis Femel à Chrifto peraeftæ efle perpetu* umî tarnen nihilominus Chriftus ncceftàrio manet *nediatôr nofter,ideô quia pater fine hoc mediatore neminem exaudit. Vnde Chriftus Fuam nobis per* fonam demonftrat,ac vult vt in ipFo confidamus, Sv per ipfum mediatorem accedamus ad patrem, fiquid opus eft nobis. Iohannis decimo fexto ; Quicquid pefieritis patrem in nomine meo,dabit vobis.Si go fruftra eft, quicquidpatrem fine Chrifto media* tore rogamusnncrito is quidem adhuc verus media* tor à nobis agnoFcitur.

S E C V N D V M A R G V M E N V M Icfuitarura,

chriftus camp;nfumnMiiit CTquot;perftcit ofticium SxncftumpliiiinKiMtorraftQr^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;„ p

ETER RORE CANISIb

R E S P O N SI O.

Qnód Chiiftiis officium mediatorium in gencrc» adpcrpctuatn rcconciliationem ,per amaram paG fioncm 5 mortem £lt; fui ipfius oblationem exegerit, de co noa eft controueriia, ficut patct tx diiftis, qua: fupra in rcfutatione primi arguments allegauimus.

Qiiod autem idcirco non Gt amplius mediator ï^oftcr,ccmmentitium eft óC falfum:fi enim Cbriftus fuit mediator noftcr cum adhuc inimici effcmus, quaraó magis poft generalem illam reconciliatio* nem mediationem i Ad Romanos quinto : Deus commendatfuaman nos diledionem, quod cum ad* hue peccatores cftemuSjChriftus pro nobis mortuus eft: quanto igitur magis nunc poftc^ iuftificati fu* mus fanguine cius, fcruabimur per ipfum ad ira. Et ftatim fequitur: Si enim cum inimici effemus, recon* ciliati fuimus Deo per mortem filij fui, multô magis poftep reconciliati fumus , fcruabimur per vitam ipfius. Atep buc pertinent grauifsimx illx rationes, quibus fuperiuS contra Stancarianos vfi fumus,ane* uerantes Chr iftum adhuc noftrum effe mediatorem,

TERTIVM ARGV*

mentum.

Clirijîuî ietm tititHm efl ititor bcncpciontm O' ^nuitcrtlW cUWlfgt;lt;l» U« CT Bfiritw faiido. Ergo noneft weditUor jwjlcr.

P X .RE

DE lESVITIS

RESPONSIO,

Dator bencfîciorn munerum fc m per fLn't,etiam antequàm humanam naturam affummeret, refpecîu videlicet fuæ diux'nitatis: ac eti'am poft incarnatio* nem dater manfît, quia propter humanam naturam, di'uina non defijt. Quia ergo adhuc Deus eft,æque adhuc dator eftbeneh'ciorum munerum. Et quod Chriftus omni tempore tab's fuerit datorjid non ira* pediuit eumab officio medi'atiom's, multo minus nunc eum impediet, poft humanæ naturæ anumtio* nemjCjuævticp tantum non à mediatione eum impe* diuit, vt etiam ad earn rem illi profuerit, quia Chri* ftus certè natura verus Deus ÔC homo, verus eft mediator, ficut fuperius aduerfus Stancarianc-s fatis demonftrauimustatqjidemtotus Chriftus Deusô^ homo, fedet iam ad dexteram patris,quo ht, vt tanto gloriofior fit mediator.Sinautem aliqui putantjChri ftum per humanam naturam ab officio mediandi l'mpeditum efte , confequens inde fieret, Chriftutn poft afiumtionem humanæ naturæ mediatorem e(Të nun$ potuifte.

Deinde fi Chriftus tantum nunc poft pafsio* nem,mortem, refurreâionem SC afeenfionem fuam, dator benefîciorum èC munerum, vnà cum pâtre Ipiritu fanclo faeftus eftiamplius colligi poteft, quod antea nunquàm is fuerit.Si nuni^ fuit,neep verus2gt;^ arternus Deus fuit.

OB.IECTIO.

Tdittùm jwdidtionii tcm^orejùc in ferrtî, Chrifiiii non ßdt ddtor bcncßci»ruin C bonornm^

REgt;

ET ERKÖRE CANISII. RFSPONSIO.

Neophæc cauillatfo vakt.Nam diïu'nûas Chn* üi ncc quidcm tempore pafsionis 5^mortis, quibus tant^ medijs confummatio mediaiionis generalis fa* (?îa eft, defijt. Igitur 2gt;C co tempore manftt dator be* neficiorum muncrum.

Q.VAEDAM ABSVRDITATES qua: dcducuntur zx hac impia propofitio* ne,quöd Chriftus lam non fit amplius mediator nofter,poft^ genera* lern mediationem ab* fol Ult.

Sequeretur hinc,Chriftum amplius etiam recon ciliatoremjfaccrdotem , paftorem, regem ,aduoca* tum, interceftbrem, redemtorem SÓ faluatorem no* ftrum non cflc : fimilitcr cnim cum Canifianis hoc niodo argumentari h'cerct: Rcconciliatiofada eft, trgo Chriftus non cß amplius reconciliator nofter. Chriftus fummus facerdos,oblationem pro peccato tonfummauit, ergo non eft amplius fummus facer* dos . Chriftus in terris munus paftoriciumexpedt* Wit, itacp non eft amplius paftor. Hifce argumentis fequentia fcripturx tcftimonia reßftunt. Ad Roma* nos f.Multo ergomagispoft^ iuftificatifumus fan* guine ipfius, feruabimur per eum ab ira. Etftatim adqcirur ; Si enim rcconciliati fumus Deo per mor* tem filtj fui, multo magis poßqj rcconciliati fumus, feruabimur per vitam ipfius. Pfalmo centefimo no* no : Tu esfacerdos in a:ternum,fecundum ordincm Melchifedcch. Priore Petri fccundo ; oues’errantes iam conucrfx 5 dcducuntur tarnen ad Chriftum P Î paftoa.

DEIESVIT^S paftorem, gf epifcopum animanim fuarnin. Efaix/* Et regn! cius non en'rfinjs . Ad Romanos oóaiio-’ Qni cft ad dcxtcram patn's , èt jntcrccdit pro nobïs. ï-'rfma lohan.i. Si qiiis pcccatjbabcmus adiiocatum apud Deum.

Prærerca fi Chn’fius tantum in hac viGbilf vita nofter fuit mediator ,rcconci!iator, redemton ergo hæ appcllationeSj mediatiojreconciüatiojrcdemtio, non iLnt appcllationcs diuinæ natur» in Cbrifto fie paruin nobis.proderunthœc eius off icia. Porró fi Chriffus non eftamplius mediator ,ncq5infcrccdit pronobis ampb'us, iam deftituimur ffnguLari quagt; dam confolatione. Paulus enim fumm» ccnfoïatio* nis Iocoteftimat,ad Rom.g. quód Chriffus fedeatad dexteram Dcij£lt;i profe intercédât, quarc nihil fc calamitatiSjUihil pcriculi cxtimcfccre dicit. Adha’G fi Chriffus non eff amplius mediator noftcr,8t Deus pater femel ita placatus eff, vt amplius réconcilia^ tore non indigeamus, heet iam facere quod libct citra offenGonem Dei,qui quidem vt maxime often* datur, tarnen omnem iram £lt;i eft^enfionem remirtit, fine mediatore Sk^ reconciliatorc.

Ad extremum,fi Chriffus non eff amplius media tor nofter,quis perfertpreces noftras ad patremf

QVARTVM ARGVMENTVH.

ebrißus ntme f :d(t ad dexteram [}atrii,tjiititm fccundum diuiiiain naturam:habct citim'corpuf glorißcatum,ad Pbilippetifis . Ergo non potedi ejjc atnpliui mediator: o fupraanobii diâum contra Stdnca=‘ rianos,lt;iuüd Cbrißta mediator iioßer ßt fccundum utranqi natur am.

(

ET ERKÖRE CANISII. ƒ6 RESPONSIO.

Chrifii’s fèdérad dexttram patns , non tantum fccundum diuinam nituram, fed etiam fecundum humanamdtoc c{},fcdet ibi verus Deus5lt; homo,idc^ itixta arnculos S^ymboIijKclurrcxic à mort ins,afccn ditad cœiosd'edct adxlexteram Dei patris. Viltbili« ter afccndit, vi'fibt’iter cttani redibif, in fignum humaniratis fua*, Acfiorum prirno-

Deinde corpus Chrifti,q«od cd ad dexteram patris, non cam ob caufam nominatur corpus glcri* Hcatum j.quod Cbriftus iam non fit ampüus v.crus homo , fed refpedu quorundam accidentium huma«-nx naturæ, quibus non eftamplius fubicCrum cor« pus Chrifti,vr funt,fames,Otis,algor,æftus 2t fimilia» ^iergo ChriRus adhuc fedet ad dexteram patris ve« rus Deus amp;’ homo,ac fiproprium eft veri mediatoris, vt fit Deus 5t homo ; rurfum iam ncgari non poteft, quin adhuc verus mediator ciîèpoffit, ficutfuitS^ antca QC quod ad hanc rem nihil in eo deßderetur» De hoc videndus eft Äuguftinus in libro de pracfen« tia Dci ad Dardanum,cap.vndecimp»

QVINTVM AKGY« mentum.

Priorcdi Timath. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;c^cDciii, (yquot;unmmeii.ttor iutcr Deurn

(y' l'oiiiineSjHfmpc l:oim Chriüus ïefus. Könne loc didum cxl^cl]c di=gt;^ tit^Chriiium fccuniM» folam liuJwniMcm eße mcdùtoi-an

RE-

DE lESVITIS.

RB8PONSIO.

Minime. Nam appellatio Chriftf complciftit'.ir perfonam. Prætcr hxc mentio fit hoc loco media* torislefiiChrifti fih) Dei,quempatermifitadalTu* mendam humanam naturam, vt effet integer media* tor fecundum vtranqp naturam in vna perfona»

DICTA Q_VAEDAM SCR.1PTV* rx, quæ oftendunt Chriftum adhuc effc mediatorem Sô interceffbrem

noffrum.

Pfalmo centefimo nono: Tu es facerdos in ætcr num,fecundum ordinemMcIchifedech.Si itai^ Chri ftus eft facerdos, qui ex officio fuo facerdoîali pro nobis oratjcftcrgo etiam mediator ôô interceffbr nofter.

Iohannis decimo fexto præcipitChriffus,vt inuo cemus patrem in nomine fuo, quo exaudiri pofsi* mus. Hoc mandatum Chrifti de inuocatione vanum effet Sdirritunijfi Chriftus amphus mediator 6^ inter ceiTor non effet. Imo fignificatur hoc Ioco,quod fine Chrifto pater exauditurus fit neminem. Ac nifihunc mediatorem Se interceffbrem haheremus , futurum effet,vt ûun^ exaudiremur. Et obferuandum cft hoc loço diligenterjcur necefle fit,vtChriftus mediator et interceffbr nofter maneat,tanquàm ea perfona,prop ter quam à pâtre exaudimur, Sic enim à pâtre dili# gitur filius, vt propter hune omnia faciat,omnia Jar* giatur,omnes exaudiat.

Qiiamobrem non tantùm recftèjfed etiam nccef* fario Chriftum mediatorem atqj interceffbrem no* ftrum

ETER RORE CANlSll- f7 ftrumagnofcimusjco quód ctiam petitiones ad jeter Hum patrem fa ƒ1x fine ipfo exaudiri nequeant.

Ad Rom, ocïauo Paulus omnemaccufationem

Si omnem condemnationem tollit,propter Chri* ftum mediatorem ói interceflbrem ,quia i's mortuus fit Sórefufcitatus,fedeatcp ad deiteram patris, ita vf nihil amplius metuendum fit damni vel periculi.

Primx Iohannis fecundo t Si quis peccat,aduo* fatumhabcmus apud Deum patrem. Porro officia aduocati, mcdiatoris , interccftóris ói,deprecatoris, ptüpemodum funt fimilia.

Ad Ebræos fcptimo : Vnde ói faluare in xter* num potcft inuocantes Deum per ipfuih,ïpfe viuens infempitcrnum, vt intercédât pro ceslamlî'Chrû ftus in xtcrnum faluare poteft inuöeärttes Deum per ipfum,ac prxtcrca ipfe viuit ïnfempiternum,2lt; inter fcpit pro nobis’.illavticptota ratio quxinfned'iando atcp intercedendo confiftitjOmnifineftiarctP': zjpï

Daniel tantum propter Chriftum mediatorem petit fe exaudiri quod etiam antehumanx natur« aflumtionem fic inuocat. . Exaudi nos Detis ,nön propter iuftitiam noftram ,'fcd per tuam iuftitiam, propter Dominumjhoceftspropter ChriftuWi media torem. Quanto magis iam nos orabimüS,'«^ propter filium mediatorem cxaudiamurç'

Ad Ebræos decimotertio Chriftus appcllatur altare noftrum, in quo fcmper debeamus offcrrc Deo facrificium laudis ,hoc eft^petitioncs öi gratia* rum aCtiones.Rurfum ergo Ghriftus inerito öi eft amp;£ •nanet hoc nomine mediator nofter : alioqui cnim neminem haberemus,perfcrentem prccationcs gratiariîtn aâiones noftras ad xtcrnum patrem.

Q. Quod

DB lESVlTlS

Quod veto ctiam adhuc Chriftus fit mediator nofter,vnoconfenfii teftantur omnia didafcripturx facrx, quae de inuocetione Chrifti loquuncur ; ideo cnini inuocaturjquia mediator noftcrefi', £lt; perfert ad patrem petitiones noftras, Qi. pro cxauditionead patrem intercediL NeqpChriflus tantum inuocatur, vtipfe det,quæ ab eo petimus,pro communi fua cuni patre fpiritu fanJlo benignitate,fed etiam propter memoratam caufam , vt preces noftras ad patrem perferatj2lt;: apudeum pro nobis intercédât.

-, OBIECTIO.

Inuocatio nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eß culttti.propatre. Ergo nonpertinet ad filiunt.-

N.amprqpfercac^ Cltr^hi ipfc inuocationcin ad patrem ßutnre^t» M^tth.fS.Et uedt^ut inuocemm patrenipi nomine fiio.

i ,111'1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;E S P O N S t O .

c,7rLNirgamusjconfequentiam, Nam inuccatio eft cultus toti trimitati. communis, Ac fi maxime pater ; folus ihnocetur'j’tamenilla inuocatio fruftrd cft,nifi sftatfiinul in nomine ftlij ,hoc eft racdiatcris propo* imentis Deo petitiones noftras, ôô fua intercefsione opemimpetranttamp;jl'md oportet ibi accedere 5)^ fpiri^ .tvmrfaigt;.(ffum docentem nos, quemadmodum fecun«» dumjvoiiuntatcm Dei reclè oremus, ut petitio no* ftra fahcbfi'cetur, ad Rom. 8.

-r

Q^VAEDAM SCRIPTVRAE dida de eo, quod Chriftus in* uocandus fit.

Pfalmo quadragéfimo nono i Inu'oca me in die irlbulatioîiis. In hoc dido generale mandatum eft de in*

ET ERRORE CANISII/ ƒ» de muocanda tota Trim'täte. Ac in co loco Chn'ftus filius Dei fimul aduocatur, non tantum ut dater bc^ ncficiorum £lt; muncrum,auxijiicp £lt; h'bcrationisTcd. ctiam vt mediator, qui perfert preces ad patrem, Sgt;i elFicit^vt exaudiamur.

Mattha’i vndecimo : Vcnitè ad me omnes qui defatigati Sé oncrati eftis,2lt; ego vos rcHciam,quo in loco Chriftus hortatutjVt accedamus ad ipfum tan^ ad mediatorem , ôd abeonon tantum refedtion'em expcc'temuSjfed ctiam voluntatem Su operam in per ferendis ad patrem defedtibus ÓC calamitatibus no«» ftrisjin orando pro nobis, inauxilio impetrando, quæ fanè omnia opera mediatori reóifsimè conue* niunt.

Efaiæ vndecimotin illo tempore ftabit radix lef fe in fignum populorum,amp;: gentes eum inuccabunt.

Pfalmo feptuagefimo fecundotEtregeseum ado rabunt.Item.’lnuocabunt ante eumquotidie.

In Adtis cap,7.clamat Stephanus; Domine lefij fufeipe fpiritum meum,

Si ergo Chriftus mediator nofter Si intercef» for eft , in cuius nomine inuocare debemus, qui ipfe in inuocatione appcllandus eft,vt hoe vel illud nobis largiatur , vt preccs noftras ad patrem perfe«» wtjUt exaiidiri nos adiuuct : fequitur amplius, quod hæ Sc fimilcs inuocandi formte non fint irnpiæ vel malæ, in quibus filium fic alloquimur; Tu fill D E I iefuChriftc,efto nobis propitius. ItcraJefuChriftc, perfer oratinnem noftram ad cternum patrem,inter cede, interloquere,intcrpena pro nobis.

Obie*

;.DE lESVITlS

OBIECTIO.

Atqui Chriftta leh(tn.ilt;s.ßcaffdtur difcipulos. Düo dutcin uobif, ^uod ego ampliui non ßtn rovdtnrM patrom pro uobrs.

RESPONSIO.

Hœc verba loquitur Chriftus paulo ante pafsio* nem fuam,nec intelligenda funt de futura illa inter* cefsione ad dexteram patris, fed de intercefsione in terris, quam ftatitn Chriftus per crucem 8lt; pafsio* nèm fuam abrupturus, erat ♦. Quare firma 2lt; immota tnanent'dicla illa ad Rom.g' 2lt; primæ Iohannis fe* cundojde intercefsione Slt; interpellatione Chrifti ad dexteram patrïs,.

TESTIMONIA SANCTORV.H patrum de Chriftojquod adhuc mediator nofter fit.

Cyrillus in Euangelium Iohannis j lib.iö.cap.i* In quantum vero mediator eft » 8gt;C pontifex,2lt; para* cletuSjUoftras. preces adducitad pattern. Ipie etiam libertatem Si fiduciam ad patrem largitur.

Ibidem, libro n.cap. 7. Siiö« In nomine autein meojadditjvtmediatorem fejSicoUargitorem often* dat. Nullus enim accedat adpatremnifi perfilium, per quem addueftionem habemusad patrem in fpi* XI tu*.

Item,ad; Reginas de re^a; fide, ex Euangelio Iohannis : Aftùmtus. eft in ccclums fed vt Deus,an« nunciatur præftare petitiones adorantium,fi in no* mine eius. feccrint preces .. lamcuimagis conuenit facere compotes, votorumfaneftos , Si largiri quod petunt,quam ei qui folus natura,Si verè eft Deus;'

Cyprianus in oratione quam (n die pafsionia fux

ET ERRO.RE CAM SH. ^9 fuæ habiiitTe Deitm precorfilium Dei viui . Tnlt; ipfc nobis teftamentum feciftij Petite ôi accipietis, pulfate óf aperietur vobis. Quodcuncp à pâtre meo peticritis in nomine meOjCgo à pâtre peto,vtacci« piatis. Ego peto, vt accipiam:quæro,vt inueniam: ego pulfojVt aperiatvir mihi. Ego in tuo nomine pe« tOjVt tu à pâtre pecas,2lt; detur mihi.

Auguftinus ad Hieronymum de natura origi ne animarumtNec omnino eft anima vUa in genere humano,cui non eft neceflarius mediator Dei ÔC homo leius Chriftus.

Item in prima Epiftola Iohannis: Fecit Chri* ftum aduocatum noftrum.

In Pfalmum io8.Oratio autem quæ non fit per Chriftum, non folum non poteft delere peecatum» Verum etiam ipfà fit peccatum.

Lib.7.Confefsionum cap.ig. Etquærebam viam comparand! roboris, quod efièt idoneum ad fruen-s^ dum te,nec inucniebam^doncc ampleôterer media* torcm Dei S^hominumjiominem lefum Chrifium.

In primamepifiolam lohanniSjtracfiatuu Fra* trcsjlefum Chriftum iiiltum ipfum habemus aduoca* turn apud patremjqui ipfe eft propitiatio peccato* rum noftrorum. H oc qui tenuit, hærefin non fecit» hoc qui tenuitjfchifma non fecit*

In lib.contra fermoncm Arianorum:Neqî cnim eiïètfpiritus fantftus aduocatus alius»nifihoc eftet ec filius.

eysebivslibro.x.eccle*

fiafticæ Hiftoriæ^pag.nx.

Magnus vniucrfae Ecclefiacpontifexjipfe lefus

Q. î vnû

DBïESVITIS

vnigenitus Dei,bené fragrantem odorem, £lt; fneru* entas incorporeas hoftias prccum ab omnibus lx to vultu fiipniis manibus accipiens, cœlefti patri amp;nbsp;Deo omnium creaturarum offert , primus ipfe adorans , folus patri dignum tribuens honoremt deinde omnibus nobis placatum mancre ót 'propi* cium Temper precans.

Anshelmus in lib.Meditationum: Qijid eff dul* eins 06 acceptius, quam pattern in nomine vnigeni* ti fill) exoraref

Ibidem t Domine, fine vt fis placatus per inter«» cefsionem filfj tui,qui gloriole fedet ad dexterain tuamjreduc me itcrum ad vitam. Q^ioniam non feio alium i quem tibi pro me, loco interceiToris propo^ no,quam ilium folum,qui eft propitiatio pro pcccagt; tis noftris,qui fedet ad dexteram tuam.

Ibidem ; Hic eft meus intercefl'or apud te Deuni pattern.

Ibidem. Propofui tibi interceftbrem meum , tuum diletQum filium intet tc me, vt fit mediator; ad te tranfmiß, imomifiadte eiufmodi intereeßb* rem,per quem remifsionem fpero.

Taulerus in lib.de vitaS^ pafsione Chrifti,cap.x. Ego inuoco te reconciliatorem hominum benig«* num interceftbrem pro peccatis.

TESTlMONIATAMEXDIVfNlS litetis ,quam faneftorum Patrum monumentis'de« promtajquod fantfti non fintmcditatorcs 2lt; inter* ceflbres noftrfiöó proinde non inuo* candi à nobis.

Deutero fexto ; Dominum Deum tuum adora* bisjamp;^illifoliferuies. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Primo

et BRRORB CANISIL 6^

Primo Paralip,lib.cap.qiu'nto;Deum innoca.

Pfalmo 49. Sacrifica Deo facrificium laudis , K inuocKine*

Ibidem ; Inuoca me in tempore rribulationis.

lohan. decimo fcxto : Chriftus iubct, vt patrem inuocemus in nomine fuo.

R-oman.ocQauo: Chriftus dicitur interceflbr no* fter ad dexteram patris.

I. lohan.x. Siquis peccat,habcmus aduocatum apud Deumjefum Chriftum,ilium luhum.

Auguftinus in primam Epiftolam lohan. Tra* ctatu I, Sed dieet ah'quis : ergo fancfti non orant pro nobis ïquot; Kefponfïo- Sandi viuentcs hic orant pro fe »nuiccm. Sic cpifcopi amp;'prypofiti orant pro populo.

Lib.io.de ciuit.DeijCap.y.Noluntfandi fibifacn' ficari,fed ei,cuius ipfi nobifcum fe cfte noucrunt.

Cyrillus in Thefauro,lib.4.cap.x.San(fti Si gra* tia Si partfcipatione dona Dei acccperunt: fedhæc ^lijs luxta voluntacemfuam dare non poftunt,ncc alios fandificare; fons cnim fanditati« folummodo potcft ex feipfo fanditatem quibufcunq) largiri.

Item. lib.6-contra lulianum : Sandos Martyres ncqî Deos eftè dicimus,neap adorare confueuimus.

Chryfoftomus Homilia 11. de muliere Chananæaï Dicmihi mulicr,quemadmodum aufacs,cum fis peccatrix Si iniqua , acecdcrc ad cum; Ego, inquit, noui quid agam ; vide prudcnriam mulicrisjncn ro* gat lacobum,non obfecrat lohanncm,nccp pergit ad Petrum,neep intenditad Apoftoloriim chorum,non quefiuitmcdiatorcm,fcd pro omnibus illis,pœniten tiam accepit comitcm,quæ aduocati locum impleuif, ÔCficadfummumfontemperrexit. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ibidem

DE IES VITIS

Ibidem. Nam fiho mincm rogarcuoluchs, l'n* tcrrogas quid facit, amp;nbsp;audies dormit,aut non vacat, autcertènon dignabitur tibi minifter rcfpondcre. Ad Deum autem nihil horum opus eft,fed vbicunc^ fueris Só inuocaueris,audit tc,nonoftiario,nonme* diatore, non minißro opus eft:fed dicito,Mifercre mei Deus.

Item Homelia de profecftu Euangeltj: Cæte* rum non opus eft patronisapud Deum,necp multo difcurfu,2lt; vt blandiaris alijs : fed licet folus fis,patro niscp careas, per teipfum Deum preceris, omni* um tarnen voti compos eris.

Item Homelia ƒ. fuper Matth.cap.f.Multo ma* gis noftro quam alicno tuti fumus præfidio.

Ambrofius in Epiftolamad Rom, Solent,in* quit,miferavti excufatione, dicentes per iftosnos ire ad Deum , ficutper comités peruenitur ad Re* gem. Age nunquid fam demens eft aliquis, falutis fuximmemor, quo honorem régis vendicet comi* ti i Nam Slt; ideo per tribunos comitésitur ad regem, quia homo vtiqp rex ,2lt;: nefcit qui* bus debet Rempub.credere, Ad De* urn autemjquem vticp nihil la* tet,$lt; omnium opera nouit, fuffragat ore non eft opus,fed men* te deuo* ta.

p

DE

DE ANTING-quot;

NTINOAII SVVM ER« rorem haufertmt ex falfo in^ tellecîu dctftn'næde abro«s gatione legis. Vbï cnim ca non intelhgitur,vel minus, vel aiTipIius tribuitur legi.

Porró verus de abro* gatione legis intelleóusin eo eft,vtinitio fciamus, Ie*

§ei-n in gencre hcc modo per Chn'ftumfublatam ef* 3 vtElijs Dei maledicflione, damnatione ÖC accu* Gatione fua nocere non pofsitjficut ad Galatas tertio ^icitur; Chriftusredemitnos amaledióolcgis,ipfe factus pro nobis maledidtum: idfac'tum eft videlicet lecundum officium eins,de quo pridem fpiritusfan* clu3 per Mofen vaticinatus fuerat,Maledidus om* nis,qui pendet in ligno. Et inde ratiocinatur Pau* lus,nos qui per Chriftum fumus redemti, nunc efle Eubgratia,amp; non fub lege.Roman.fexto.

Deinde Chriftus rurfum ita fuftulit legem ,ne fruftra nos afFligamus in quærenda luftitia Dei per legem, cum non præftcmus ci perfec'îam obedien* tiam annexam iuftitiæ* Ad Rom.8« Quod erat impofsibile iegi,8v in quo infirma erat propter car* ncm,id præftitit nobis Deus, qui mifit filium fuum in iimilirudine carnis peccato obnoxiæ, faclus oblano pro peccato, condemnauit peccatu in carne, vt iuftificatio legis implerctur in nobis.

R A4

de antinohorvm;

Ad Galatas quarto: Quando autem venitplcnirudo temporiSjemifit Deus hlium fuum,natum ex miilie* re,fubrjcientem fe legi, vt eos qui fub lege crantjte* dimeretjvt nos adoptionem lîliorum acciperemus.

Tertio,Chriftus quiefl: veritas,in eoetiam le* gern abrogauitjVt imagines, figuræ 3Ó vmbræ legis ceflàrent.Ad Rom.if-Dico autem quod Cliriftus le* fus minifter fuerit circumciGonis propter vcritatem Dei,ad ratiffcandas promilTiones patribus facfîas. Et ibidem cap-fcc undo, meminit circumciOonis cordis quæ fit in fpiritu,cuius fuit fignificatio figura cir* cumcifio ilia carnis,qux fublege vfitatafuit. Ad Ebræos lo. Lex habebat vmbram futurorum bono* rumjnon ipfam fubftantiam rerum.

Q^iarto,Cliriftus intellecîuin glt; vfum carnalem legis fuftulit,vt iam fpiritualem nobis vfum Icgis penitus afpicere liceat. Pofteriore Cor.j. Vfcp in ho♦ diernum diem illud ipfuin velamen in leclione vete* ris teftamcnti manet non reteclum, quod in Chrifto tollitur.

Quinto ,Cliriftus fuftulit impolïibilitatenifer* uandi legem iponte,fine vlla coaétione, cum alacri* rate,ex animo,Si fine omni hypocrifi.Hieremiæ cap» 51.Poft dies iftos dicit dominus,dabo legem mearn in vifceribus eorum,SL in corde eorum defcribam eam» Ezech.50. Spargä fuper vos aquanimundam,dabocp vobis cor nouum,5lt;l fpiritum nouum dabo in medio veftri. Hue pertinet 5Ó dieftum apoftoli,in priore ad Timotli.cap.r. lulto non eft lex pofita , hoc eft,iuftus etiamli nullam legem ob oculos habet, tarnen per fc Slt; vitro facit cmnia fccundum voluntatem Dei,quani kxdefcribic rcquirit. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ssx*

SECTA. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gi

Sexto, Chriflus leges cercmoniaks Sf forenfes abrogauit,?lt;ita fimul totam politiam Mofaicam eum fuo facerdotio aboleuit vfq? ad ]jteram,quatenus iliac leges cum naturae fentcntijs non conueniunt. Nam inhisæterna8lt; immotavoluntas Deicomprehen* ditur. Deiftarum rerum omnium abrogatione, ôi prophetæ prædixerunt antea, cum de nouo fcedcre, quod fub regno Chrifti fururum eßet, locuti funt, vt Hfaiæ44.1eremiæ5i,Ezech.cap,j6.;7.Danielis cap. 9«AdGalatas 4* Namin Chrifto netp circumcifio valet, neq? praeputium , fed fides quæ eft effieax per dileftioncm ♦ Hoc locopofluntctiam fumi teftimo^ nia ex decretis fynodi Ierofolymitane,Ac'lor.cap.ij'.

Auguftinus Quælt.noui 06 veteris teft. quaeft, ^9’ Lex autem duplici modo ceflauit,nec quidem to ta-Nam Sv id quod ceifauitjpoterat permanerc,fi fcr« netur conditio.'aliud enim ceftauit in fententia,aliud in ipfa lege.Prafdicante lohannc, baptifmum peeni* lenti.einremifsioncmpeccatorum,ceftàuitfententia ^^g’s,quae reostenebat pcccatoreSjCefTauerunt etiani onera legis, quæ ad duriciem cordis fuerant data in efciSjneomcni'iSjfabbathis S6 cætcris.Sed onera kgis in perpetuum ceflauerunt; fententia vero bis cclfat Sv aboletur,qui permanent in officio confecutc.

Ibidem. Circumcifio 36 fabbathum vfq? ad illud tempus valuit,quo nouæ legis pradicaretur mandats tum:fic enim data funt,vt aduenientc lyge fidei cefia» rentjvndc dicitapoftolus; Finis legisChriftus.Nam Ô6 Dauid fignificat hoc, cum de aduentu Domini,ö6 temporibus hebdomadum prophetat,quia 06 chrift ma,06 facrificium,06 ipfa ciuitas cefiatura erant.Spiri rituali enim lege aduenientc,neceffc erat ceffare car nalia. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;R 1 Item

DBANTINMORVM

Itemnb.17.de ciuitatc DeijCap./.Ah'oqiii quan» diu legitur Mofes,velamen fuper corda corum pofi* turn efheum aiitemqm'fcp inde tranfien'c ad ChfH ftum,auferetur velamen»

Item in Euangcliumfohannfs tracflatu j.Ecce ad hoe venit Chriftus, vt eos redimeret,qui fub lege crant, quo non amplius fub lege^ed fub gratia eiïè* mus.

Item in lib.SbQuæft’Qiiæftione 66. Lex aiitem Spiritus vitæ, quæ pertinet ad grattam, redimit à lege peccati Slt; mortis,efFicit, ne concupifcamus ad* uerfus Jegemjfed illius mandata impicamus.

Item ad Simplicianum lib.i. Quæft.i. Ab eins ergo dominationeliberantur,qui per fpiritum inno* uantur.

Item Quæft.noui veteris Teftamenti,Q!iæft’ 44.Poft hæc mifericors Deus, promtfit fe efte datu* rumnouum Tcftamentum,in quo poft abbreuiatio* nem legis,credentes iuftos faceret. Quemadmodum Abraham iuftifi'catus eft, vt ceftarent neomeni3,amp;t nos iufti efFiceremur. Quia poft renouationem Abrahæ , voluit omnia ceffarc , vttale tempus efiet, quale futt,cum Abraham crederet.

Item contra aduerfarium legis Prophetarum» lib.i.cap./. Lex mukum iubebat, fed iuftitiam dare non poter at.

Expræcedenti doeftrina de vero inteîlecîu ab* rogatæ legis,facile eft,nunc iudicare,qutd non fit ah* rogatum vel fuhlatum.Primum non eft fublatus De* caloguSjfeuIex moralis,idcp locoobedicntiae erga voluntatem Dci, fecundum quam Deus vuk coli«’ neqj

SECTE., nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;6î

nccp tamen falfvm eft ôôipfam legcm moralcniefîè abrogatänijUec coganuir p^erillam qu^vrci e luftitiam coram Deo, Ikut SiC cxtcrx partes icgis in hanccon diîioncm abrogatx funt.

Retincmus autem amp;nbsp;cbferuamus Icgem mora* Iein,no;i propter Mofen, fed quia fundata eft ctianî in lege naturæ, neqj aliud eft,quàm clarior rr.ani* feftior leguin naturalium declaratie. Uicok Chriftus

Apoftoli Deealogum in fuisconcionibus ferip fts rcpetimcpion vtiqj earn cb caufaiTijVt nos ad Mo» ftn, 2lt; ad politiam Mofaicam alligent, fed propter obedi'entiam diuinitus præceptam fecundum leges naturæ nobis infi'tas.

Auguftinus ftiper Qnæftiones noui veteris Tcftamenti. Quæft.44.Neomcniæ,Sabbatha 5 circa cifio, Sgt;L aliæ res fimilcs funt abrogatæ.Tcd abrogate non funtjquæ funt legis naturalis,

ibidem. Quæft. 69. Non facies tibi idolum,necp adoraueriSjquæ in coelo furfum funt, quæ in terra deorfum.'nonpcTrabis.Nunquidbœcccflaftedicen.» da funtç’Abfit.

Item inj.cap.Epiftoîæ ad Galatas. Nam nunc quamuis primitias habentes fpiritus, qui vita eft, proprer iuftitiam ftdei, tarnen quia adhuc mortuum eft corpus propter peccatuin , differentia iftavel gen tium, vel couditionis , vel fexus, iam quidem ablata eft ab vnitate hdei,fed manet in conuerfitione mors talijciufqj ordincm in huius ^itx itinere icruandum effe Apoftoli pra'cipiunt.

Item de fide nbsp;eperibus ad Petrum,cap.14. Nos

ad nouum teftamentum pertinentes , non ancilla:

R 5 liberi

DE ANTtNOWORVM

libcn fnmus,fcd libcrar,qua libertatc Cbnfiiisnos liberavif. Irde quidam pntaucrunt, hcc cfie libcre vsuere,vr tanc|j de tanta redemrione feciiri, quicquid Jibèret,Iicere iibt arbitrarentur, non intiicntes quod didium eft; Vos in IibertatCm vocati eftis fratrcs,tan tiimne libertatem in occaGoncm carnis detis,vndcôi ipfe.’Pctrus dicit Liberi,non ficut velamentum ma» litiae habentes libertatem.

QV AESTI O.

Pojjumus ne ferudre decalogum feu legem moralem, quo ad Jientiamf

R-ESPONSIO.

Poftumus, ctfi in magna infirmitate amp;nbsp;imperfe# clione.’tamcn eiufmodi res non adferunt nobis dam naticnem , ad Rom-g. modo maneamus in Chrifto, id eft,in verafide Chrifti,qua repugnamus malis cu* piditatibuSjafFediibusSCcogitationibuSjnc crumpant verbis vel faclis in peccata mortalia.

Vtautcm,quo ad obedientiam,voluntati Dei aliquo modo,quia intégré non poflumus,cbtcmpe* remus.’nobis quidcm iuftihcatis donatur fpiritus fan clus , qui regenerat nos , £lt; facultattm tribuit recla faciendi iuxta voluntatem Deitquamuis , vtdidîum eft,tn magna imbecillitate imperfecflione. Qiia* propter vtrun^ verum eft,quod dici foIet;Dcus præ cepit impofsibilia ,6^, Deus præccpit pofsibilia.'im* pofsibtlia,quoad perfeeftam obedientiamad iuftiti* am coram Deo;pofsibilia,poftregencrationcm loco obedientiæ ôf gratiarum adîionis,

Auguftinus incuangelium Iohannis,tradtatu 7^,Cum hoc dicat de Ipiritu fandîo,quern nil! habea mus

s E C T A. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^'4

mus,nee dtligere Dcum po(rumns,nec eius manda* ta feruare.

Item ad Afellinum epiftola loo.Vt autem fit fpi* Titahs,qutlegem impleat (pin'talein,non fit ipfa lege fed gratia,hocnon imperiOjfed beneficicjnon iuben telitcra,fcdadiuuante fpirjtu.

Item defpirttu litera adMarcclImum,cap4. Digitus Dei Ipiritiis eft,per quem fandtificamur , vt ex fide viuamus,ad faciendum id quod bonum eft.

Secundo fuperiunt nobis à lege Mofaica omnes canftitutiones forenfes , quee in iudicio forenfi cum naturali lege conueniunt.Eius generis func leges de gradibus cognationum affinitatum . Verum has non propter Mofen obferuamus, fed quod legi nat« ræconfentaneas eile reperimus. In hanc lentcntiam docct ctiam Auguftinus in quxft- noui teftamenti ÔC Veteris,quxftione 44*

Tertio tota lex totum vetus teftamentum ad* fine vfurpari à nobis poteft ad ftabiliendum nouum. De hoc vfu docet Auguftinus lib.io.contra Fauftum, cap.x.amp; quatenus vetus teftamentum fiue lex adhuc feruiat populo noui teftamentijCopiofe tradic Luthe* rus in præfatione veteris teftamenti.

Quarto,QiioniamjVt ante diximus,lex non eft Omnibus fublata,{cd ijs tantiim,qui funt fub gratia,8i beneficia Chrifti per fidemagnofeunt SC amplecîun* tur,imô iuftis eft abrogata,ficut Paulus dicitin prio re ad Tirnotheum capite primo.fequitur inde, quod iniufti nondum conuerli, quiep beneficia Chrifti per fidem non agnofeunt SC apprehendunt arque alioquin malam atque inhoneftam vicam ducunt, adhuc

Dß ANTIN OM OR VM / adhucfintfub legegt; idcp toto tempore impktan's fuæjita vtlex afsiduo cffictum fuum in eos exercear, oftenfione pcccatijirae Del Slt; peenarum confequen* tiunv deinde ctiam oftenfione imbecillitatiä im# pofsibilitatis noftræ in feruanda lege diuina.ad ob# tinendam iuftitiam.'praeterea pertcrrefacfiione,accu# fationejcondemnationc mortißcatione, vt ipfi in# lufti tyrannidem legis ótdominationcm , malcdi# óionem condemnationem eiusfenriant atepex» periantur. Hoc fignificat priore ad Timon« Lex dataeft iniuftis, contumacibus,i n pi's pcetstcri# bus ,irrcucrentibus ,profanis. Etinhuius generis peccatoreslex Pædagogus adhucanimaducrrit,ad Galatas j. Atep ita lex eft Pædagogus nofter vsqj^^ Chriftum*

Auguftinus contra Adamantium Manichaei dis# cipulutn , cap.i6. Iniuftus merito vtitur lege , donee iuftus fiat,Slt; poftea non ampÜus eget pa:dagogo.

Item Quaeft.noui 2lt; veteris Telta.QiiæR.6p-Sen tentia vero legis bis ceflatSiaboletur.qui permanent in beneficio confecutodiis auterrijqui rcdcunt ad ho# minern veteremjrefricatur legisa«toritas,quia immc mores benefieforum redeuntfub fententiam legis.

Item.Quæftionumgj.Quæft.ôô* Apoftolusran# diu viuit pcccato: quemadmedum tandiu mulicr fub lege viri eH,quandiu vir viuit.

C^intó,fpiritus fandlus adhuc perpetuó vtitur lege,ficut inde vfcp ab initio poft lapfuni primorum parentum vfus eft,tancp medio,quo conuertit pecca« tores per pœnitentiam à vitx fuæ prauitate,in occa# ftonem perueniendi per praedicationem Euangclq

s E C T A, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;65

ad rcgnnm Chrifti, £lt;ad iuftinam eiïis.Eodem legts adminiculo lapfos peccatorcs feu cos qui excide* runt regno Chn'ftiper peccatamortah'a, rcuocatad gt;nbsp;pœmtennamôCcorrigit.Ipiturneq} in hac parte lex fublata eft^

Porro de conuerfionè impiorumjqui antea nun« quàm fuerunt conuerfi,multa nobis excnipla propo« nuntur in Acîis Apoftolicis.Sic Petrus in eius libri capite fccundoj udæis quos vuit conucrtcrcjconcio« natur etiara legem, vt ad agnirionem peccatorum fuorum eos deducat,ir3m ôé p jcnas diuinas cis often dat,Slt;ad contritioncm Slt;; veros dolores feutriftiti« am prouocet. idem poftca facit in multis alrjs concio nibusjficut a’ cætcri Apoftoli candem formam prac« dicandi IcfTcm obtin/nn- • -o

De conucrfione autem lapforum,illuftre excm« plum nobis dcfcribitur in Dauide,qui cum adulter bomicida facftus cfTctjinifit ad eum dominus prophe« tam Nathan,qui legem ei proponit, vt per cam con« uertiturjfecundo libro Samuelis capitc ii. Tu es vir illcjdicit dominus Deus Ifrael. Qiiarc contemfifti Verbum meum faciens quód malum eft in oculis meis i Vriam Hethæum percufsilii gladio, vxorem eius tibi rapuifti, ipfum pon ó fuftulifti gladio filio« rum Ammon.

Etianifi autem plures caufse retinendc Icgis non cHènt,tarnen hare vna fufficeret, vt ex vna parte cer« turn habeamus medium vocandi ad prenitentiam, turn eos qui primum conuertuntur, turn cæteros qui lapfi funt. Quæ igitur didîa funt hac'tcnus, de certis quibufdam partibus 00 vfibus legis, nondum abro«

S patis

DE ANTfNpMORVH gatfSjtlU omnia mauifeftè rcdarguunt doc^tnnam Antinomicam.

QV AE S T1 O.

Qui ßint ergo crrorcs d'folfd iogiWita Ant'momorumf RESPONS lO.

Hæc fequentia, horrenda fciiicet Slt; blafphema mendacia.

PRIM VS ERROR

Antinomorum.

Lex gt;wn eß: dignlt;i,ut uocetur ucrbum Dei.

CONPVTJ^TiO.

HOrribil c eft auditii, kgem efïe indignam quac appelletur verbum Dei. Nam fcripcura dicit Exodiji. Deumiegemfeu decàlogum fuo fcripfifR digito:quidniergo verbum DeiappcHabimusc'DeU tero. ig. dicit Dominus,fe pofiturum verba fua in os prophetx, vt loquatur quxcuncp prxccperit ei. ita deincepsin omnibus prophctis I-xvocatur Lx Domini.’quæ res argumento eft, legem verè efle ver* bum Dei. Si verè eft verbum Dei,certè meretur etilt; am vocari. Quæ vero de dignitate legis Paulus fcri* bit,petcnda iuntex tertio cap. fecundæ ad Corinth» cpiftolae: quam legis dignitatem Antinomi plane contemnunt St derident.

Auguftinus in i.lib.Mofis, Quaeft. lib.i. quc^ft* i66.1nde vocatur lex opus Dei, quia ipfe earn ordi* nauitjDeus hancdefcriplit.

Item in lohan.Traciatu j. Qui legem dcditjdedit quocp gratiam.

SECVNDVS ET TERTIVS ERROR.

si incrctrix es,ß fcorMor,ß adulter^ucl quiciiult;Ji aliuf peccdtor, tJußiin credc^ç^ cs in «ùßdntü»

SE CTA. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;éS

CHtnin medio pcccdtipenitm h^res, täntum crcde, 0' ts in medio

CONF V TAT lO.

Hl duoerrores amplifsimam feneftram patcfao dunt manifeftis fceleribus flagitqs, fpoli» antpœnitenriam magna quadam fua parte,videlicet bono propofito de emendatione vitx , Poenitentes tnim non fokim per prædicationem legis peccata fua agnofccrcjiram ac poenas- diiiinas aduerfus pee* cata confiderare ,expauefcere, mttuere, contremif* C-re Slt; dol ere debent: fed etiambonum propofitum de emendandis Deo iuuante, moribus öó impijs vitæ aótibus, Temper eos comitari debet. Porro talc propofitum non oritur ex lege, fed ex euangtlio, ita ^uando accipimus confolationcm,aduerfus defpera* tionem in peccatis Si fimul ope diuina refipifcerc cogitamus , Si maiorem tam æftimamus gratiam 8i niifericordiam Dei noftrts peccatis , arep credimus Dcuin patrem propter filium diledum nobis remit« tere peccata.

Et hæc noua voluntas fiuc bonum propofitum, fiablit hypocriiis,donum Dei eft,ficut Si aliæ res in paenitentia funt dona Dei,veluti vereagnofeere pec catum , iram 2lt; pœnas diuinas cum fruciu confide* rare,veram habere contritioncm. lercmiæ .ji. Poft^ oftcdilti mihi Domine,percufsi femur meum.x.Tim. i-Si forte largiatur cis Deus pœnitentiam.

Augufiinus lib.de prædcft.fànctorum,cap.ii.vo* cat mortiheationem carnis,donum Dei-

Item ad Petrum de fide cap.;i. Firmifsime tenc,6i nullatcnus dubita, neminem hîc hominum pofle pœ nitentiam agerc,nifi quern Deus ilIumminauerit,2C gratuita fua miferatione conucrtcrit. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;hem

DB ANTINOMO R VM.

*'*' ■ Irem in libro de gratia 2gt;d libero arbitrio • Nil* donum Dei ipfa conuerfio effetjiion diceretur : Do^ mine Deus virtutüm conuerte nos. Et alius Prophe ta.'Conuerte me Domine»

Et qucmadrnodum nunc tota pœnitentia feu cou uerfio donum Dei eft, ita etiam partes ipfius,^*^ opera.

Deinde qualis ibi fides elfe poteft, vbi non eft fa* num propofitum, d'e corrigenda ratione vitæ i Item vbi remanent peccata mortalia , ficut remanent fine vlla dubitatione in omnibus non conucrfis,ibi certe fides conftare nequit. Quomodo porr d in media la# lute eft, qui veramfidemnon habet, neq5 habere po# tefttquot; Si ergo his in rebus doeftrinam SC praemonftra# tionem Antinomorum fequeremur, Dcum immor* talem, quam turpiter impingeremusjtuentes in fee* leraSC peccata , ac per fecuritatem vitæ inætcrnas pænas nos præcipitantes, SC æternam falutem ipfi nobis amputantes.

QVARTVSERROR.

Decaiogz« ai curiam pertinet, amp;nbsp;non ai l'nggejlum,

CONPyTATlO,

VErumeftdecalogum partim ad aulam eu# riam pertinere . Nam ciuilis magiftratus eu# ftos elle debet vtriusep tabulæ legis : quamobrem Dcuteronom.cap. 17. Deus præcipit,vtreges feden# tes in folio feu ad gubernacula Reip. librum legis diuinæ fibi literis norari curent: vt præcepta domini SCpi'b fe faciant ipfi,SCapud fubditos regnorum fuo# rùmfieri curent. Item ad Romanos dccimo tertio

■ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ferip*

, s E C T A. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;67

fcn'ptuni : cft Magirtratus cfl miniftcr JDci in tuiim emoluinentnin: fin auteni male fecerisp-ncrucs eumî non enim frijflrà gerit gladium.

Qtiôdaiîfcin idcirco decalogus etiam a con* cionc rcmouendiis fit, non oft fcrendunvnam fpi* rituales politici magiftratus cuftodes decalogi Sgt;i promoteres ipfius cfte debent.

Item , fi docîorcs vcrbi decalogum pro concio» netratftare non debcrent, quomodô pcrducerent homines adagnitioncm peccatorum, qnomodo me^ tiî.iræ Dci pocnarum à pcccatis deterrcrentjquo* niodo inuitarcnt ad pocnitentiam dolores animi de pcccato f Necefte effet eosprincipaîem in prædi« catione pœnitenriæ partem omittere . C^iidautem püftremô fieret de conuerfionet’ qt;omodd Deus pof fet nobifeum conferre rationem, iuxta parabolam Matthevi Ig.propter debituinex violatine diuintc voluntatis,11 concio Icgis ab Eccleffis rcleganda ef»

Denicpficoncio decalogiin Ecclefia interet* d-u,fifnul cadit prxdicatio poenitentiæ, périt omnis difeiplina, nemo per ordinaria media ad falutem conuertitur.

Q_V 1 N T V S GU R OR. •

, CiKib’.iiciinqiCumMofc rescü,rcflduiâtmii{'m ad diabolum: ad mxlam rem cuni Aî oTcf

T .\T[O

QVicunq; cum Mofe feu 'ege ira rcs cft , vt per eam iufti,id eft,accepti coram De a fieri velint:

*aiquidem omnes rec'îa via eunt ad inGros-, ^eccorum quist^ beatitudincm tetcrnæ'vit:à‘àdipifgt;

S ) citur.

de ANTINOMORVM citnr . Scriptum eft cnim ad Romanos tertio ,quod per opera legis non iuftificetur coram Deo oninis caro: Iohannis tertio fob's credcntibus vita æterna promittitur.y\d Rom. decimo Paulus diciti Si con* fefTus fuchs ore tuo Iefum,qiiód ipfe lit Dominus, Slt;^ credidcris in corde tuo, quod ipfum rcfufcitaucrit Deus ex mortuis,faluus cris.

Qui autem cum Mofe feu lege ita agunt,(!cutfu# pra iuxta confenfum fcripturæ tradidimus,indoârio na de lege,quid in ca nobis reb'quum fit,J^: quatenus ea pofsimus adhuc vtuhi nontenduntad diabolum, necp damnantur,fed magnum Sd amplum legis diui* næ frucftum 2lt; vtilitatem experiuntur.

Ad malam rem necp Mofes ncq: lex ipfa aman* dari debet,fed ijs qui fecundum leges pr^veepta decalogi non viuunt,fæpifsime ad inalam rem feu ad reftim resrediucui maloipfi Antimomi pra bent oc* cafioncm,cum fuis homjnibus au£oi\s funt,vt legem ac decern præcepta Dei lecure contcmnant,Slt; pro li* bitu omittant:his inquam clamoribus nniltos adi* gunt ad malam crucem variorum fuppbciorum tormenta.

SBXTVSERROR.

Non /fwii pfiCparanJi hominet nd eunngdium per prxdientioncin legi!,Deum autem hoc freere neceffi edi,cuiut id opus cüproprium.

CONF VTATIO.

SI nobis ignotum eflet, qua ratione Deus per Io* hannem Baptiftamprimum ilium publicumeuan geltj concionatorem 5^ præcurforem Chrifti,homi* ne sad Euangelium praeparaueriunoua iam præpa* rationis

SECTA. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;68

rarionjs forma nobis ab iAntinonn's oifcenda cfTct. -Ciinus aut m Dci bcncHcio,!ohanncm noancgkxs ilie priorcm pœnitentCr partem , bjcccft,doctrinam “8's, ad prafparandos homines euangelio. Kuiuf« wodiconcioncs legaSes dunv 2^ vehementes ».xtant hfaiæ quadragefiinOjMalachi e t.rn'o, rvlatthati ter* tiOjMarci primo, Lucæ tertio.

Eadem forma præparandi homiues ad cuange* Iium ctiam Chriftus vins eft 3c apoffo'iijSt fandii pa« tres, qucmadmoduni porro dvLinonftrabirnus-’proo» tereaœquum eße ceniemus , vt 30 nos cam retinea* mi]s,re!ióta impijs Anrinomis fua ilia peruerû fa Jfa forma.

Deinde S(. hoc eft oft'icium præciirfon's, vtremo* ueat omnia impcd!menta,quæ venientem dominum offendere, vel ab inftituto rcmorari poffunt, Porro iiæc præparatio per nullum aliud medium commo* diusfieripoteft,'nifiper pra'dicationcm legis,quae deducit homines ad agnitionem omnium rerum, qux Chriftum fcruatorem noftrum offendere pof* funt,vt flint,propria dignitas,probitas,fancfîitas,ftdii cia noftrorum operum, mérita,aut è contrariojimpia vitajdelecftacio gloriatio in malitia,

Neq3 vlla eft mclior præparatio ad euangelium, quam ipfa prædicatio Jegis. Hæc cnim pertcrrefacit, Jittgif, falHiat homines,vt poftea magnitudinem con folationis,la'tiriæ,8lt; falütiseuangclicæ,tantô lucun« dins experiantur. Contemnit enim criam auxilq tnagnitudincm, qui pcriculimagnitudinem nonag* nofeit.

Infti*

D Ij a N T I N ö M O xR V M

ïiifiipcr ctï'am prcrdicationc Icgis ad prj-paratio« ncm Euangclïj, nihil Deo adimitur, Nihilominus enim a Deo dari oportet verain agnitionem peccan', amp;nbsp;falutarem cognicionê iræ Dei pœnarum,redos paiiores,vcram contritionem dolores.

S f: P T I M V S E R D O R , hl EiMtgeUo non debet ägi dc uioL-itionc Icgis, fed de niol^tione

CONP\fr/\TiG.

SEptimus error excufari poteft, fi ea eft fcnteniia Antinomorum, tranfgrelliones Icgis non efTcaJ mifcendasdodirinæEnangelicæ. Aitojita E.uangc« lium tantiiin eftdoctrinade pafsione morte Chri# fti fill} Dei, óé. de bcnciidjs -, quæ fuo ianguine nobis peperit.Tnnc antcni excuiari non poteft.fed verceft erroi'jCum fentiunt, circa Euangeliurrinon cfTcfaci»' endam tranfgrefTionum legis incntioncsn , Sienim hoc fieret, nun^latis mornentitnet, prodignitate confiderandi magnitudinem palTionis meritorum Chrißi. Vbi cnim magnitudo pcriciiii non agnoki* tur,ibi demum nee benencij magnirndo fatisfphn* det.Hine Petrus priore Epifiola cap.i. exaggerat ne cefsitates 5^ pericula eorum ad ques fcribit,vt bene# ficia Chrißi poßea maiorialacritate ainplcciantur.

OCTA WS ERJiOR.

Awrftre uerbumGi’ fentire in efirde,edl proprü Eueiiigclij confc“ cuentia.

CONFVTATia

VErumefl,hanceße confequentiam legis, Hoc facetviues.’fcriptum eß cnimad Rom.i.obfer«

uatcrcs

SECTA. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;69

uatoreä lcgis luftifican'.Iacobi primo dicitur: Eftote fadores legis,S6 non tantum auditores»

Vcrum amp;; hoc eft,propriam efle confèquentiam cuangelij,audire verbum,amp; fentire in corde.

Sed non idcirco concluditur in fententiâm Anti nomorum,quódfatis fit audire verbum,Sv fentire in corde,ctiamfi non faciamus.Contrarium enim docet parabola Chrifti Lucæ odauo; in qua damnantur hi Auditores verbi, qui audiunt quidem, fed tranfeunt ^ubcuriSjOpibus 2lt;voluptatibus huiusmundi, in cis fufFocantnr,nec maturefcunt,2lt; adfrugem peruc niunt. Imo Chriftus in co loco illosduntaxat audi* tores verbi commendat,qui audiunt illud,SC in bono ô^honefto corde tcnent,Slt; frudum faciuntper pati* cntiam, ficut poftea cap.ii. repetitur hoc epipho* nema Chrifti ; Bead qui audiunt fermones meos £lt; feruantrcui confentit Qi Pfalmusi.Beatus vir quinon ^tnbulat in confilio impiorumtfed deleCîatur in lege Domini,Qi de lege eins loquitur die ac noefte.H ic eft tanc^ arbor plantata iuxta riuos aquarum, quæ dat fiudum fuumin tempore fuo. Iuxta huncerrorem, quidam Antinomi federate dieftitare foliti funtmon eftepeccatum,fupplantari à meretricula.

NON VS ERROR..

PftrKi twn intcllexit Chrifliandm libcrtatcm.

CONFVTATIO.

SI Petrus libcrtatem Chriftianam non intcllexit, certe multo minus earn intelligunt Antinomi. Legimus enim de Petro Aóiorum capite decimo* quinto,quid pro conferuationelibertatis Ghriftiahæ T refpon«

de antinohorvm

refponderit fratribus quibufdam ex îiidej^qur bant: Nifi quis circumciderctur iuxta legem MofiS, ciim non polTe faluari. Nam cum apoftoli ôi fenio* res coneniflent, vt difputarentde hacpropofitione, Petrus poft longam contentionemhfs vcrbiscxor* (usjtoèam controuerfia diftbhu't: Viri fratrcs inquit, quid tentatis Dcum imponendo iugo in coilum dif«^ cipulorumjquodnccp patres noftrijUeq? nos portare potuimus.'fed credimus nos faluari per gratiam Do* mini noftri lefu Chriftijficut nbsp;nbsp;ipli. Et in priore fua

cpiftola cap.i. iicintellexit Chriftianamlibertatein, quôd ad palliandam raalitiam ea non fit abutcndum» Similiter in fecunda epiftola cap.a» damnat libcrta* temjquam falfidocftores hominibusfruftrà promit* tunt, Quod autem aliquandô metu ludæorum abfti* nuit Chriftiana libertate in vefcendis carnibus apud gentiles,de quo ad Galatasfccundo narrat Paulus, id non infcitiæjfed infirmitati eius tribuendum eft.

Optandum igitur erat, Antinomos Chriftianam ïibertatem æquè intelb'gere, vt Petrus olim intel* lexinfic futurum eftèt, vt libertas ilia fpiritualis non conuerteretur in carnalem.

DECIMVS ERROR.

SEC T A. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;70

non Citi's mtdlexcrit. Quod cnim hortatur Petrus, vt ccrtani faciamus vocationcm noflram per bona opera,fatis dcclarat, fe inte’Ifgcre rationem liberta» tis Euangelicæ,quôd non fit iimih's libertaticarnali, nccpveftiendam efleinalitiam fpectc libcrtati's.Tum autem Chn'fliana libcrtas non trahi'tur in carnalem, fiper bona opera vocationem noflram conftabili« muSjhocefljbonis operibus teftaraur, quod vocatio noftra ad regn uni Chrifti vitam aettrnam flfccrta. Vbi enimmala opera excrccntur contra volunta=t tern Dei, ibi non pofTumus effe certi de vocationc noftra , f.d dubirarc oportet, num verè fimus vocati ad ha’rcditatem regni Chrifti 2x^ vitæaternæ. Hane vocationis certitudinem labefaeftantes Antinomi, quod neqjmala opera curant, neep bonamagnoptre exigunt,fatis oftendunt, fe de libcrtatcEuangeh'ca nihil fani habere iudietj.

Deinde Slt; hoc manifeftum eft ex proximc praf* mifsiserroribus , quod Antinomi finthoftes bono« rum operum quod hominibus occafiones prabc« antjhorribih quadam fccuritate faciendiquicquid allibuerit animo* Etquamuis palam profiter!non audent,vitam malam elle bonam, tarnen exténuant pcccata,tegunt,paruifaciunt, 2«: vfep adeo contem* Hunt, vt facili momento liberari nos ab eis pofle dû cant,fi modo credamus ,omiftcgt; interim propofito de referenda in melius anteaeftæ vitæratione.

VNDECIM VS ERROR.

QVJndocU'ng- tibï iälii inciJit cogitätio, loc ucl iHo modo fem ge« ri in Ecdeßa dcberc, «t homines ßnt bonitboneßi, modeßßfanili O' olt;= ßi:inm uberraßi ab Euangelio,

T 1 CON.

DE ANTINOMOR VM.

CONF VTATlOi,

Et hic error enormis eftjSx^ fupra modum horri*' bih's.Si em'm.aberrareeftab Euangelio, expe* tereapud animum fuum,vt talesfintin ccetibusChrt ftianis hothineSjhoneftijmodeftiTancflijôd caftûprx* ftabihus erat, nos kidaicis vel ethnicis relïgtonibus inïtiatos eflcjapud quos populos tarnen ahqua difci* plinæ Sgt;i virtun's atcpfanôlimoniæ ratio habetur» Si crgo Euangelium patrocinatur fceleribus alijs flagitqs, Chriftus fruftrà ad facienda bona operahor tatus èftiaut fortaffè lufit, cum diceret ad difcipulos Matthæi 18. Docete eos feruare omnia quæ præcepi vobis.Sic etiam omnes apoftolorum cohortationes ad inftituendâ nouam vitam eiîcnt irritæ : turn etiam inutilis eflèttota dodrinaccclefix deiuftiria inchoa ta» Et quid opus eft pluribuscquot; vitam agentes fcele» r.atam Sô inhoneftam, adhuc funt fub lege, necdmn efle fubeuangelio cœperunt. Lex enim pofîta eft iniuftiç,contumacibus,impijs,adulteris, dC id genus alijs peccatoribus, ficut in priorc ad Timotheum ca* pite primo feriptum cft.Etquid eft,fi pertinacem efle in deli(51is,eft cftè Euangelicumî'Nec defuerunt igi* ttif rationes Porphyrio ; Libanio Sophiftæ, luliano Apôftatæ S)C alijs,quiabiecerunt euangelium , quôd infpeciem videretûr abolere omnem difeiplinam, virtutem obedientiam: quodidem noftri Papiftx hodieqî nobisobijciunt in tanta corruptione difci« plinæ nbsp;iriorum, apud eps videlicet, qui titulum ge«

runt euangeltj ,nccp tjcbus ipfîs profcfsionem euan« gelicamimitantur./ ,

' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ER.AEgt;gt;

« 'w nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4. • - i k

SECTA. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;71

PRAECIPVVS ET GENERALIS error Antinomorum, è feptimo Tomo li* brorum Lutheri,

Pœnitentia docenda eft , non ex decalogo ,aut Vila lege Mohs, fed ex violatione filij per euangcgt; Hum,

PROBATIONES H VI VS erroris,

PRIMA.

Nam Chrißus Lucæ vltimo ait;Sic oportutt Chri* ftum mori, di hoc modo intrare in fuam gloriam,vt ptædicetur in nomine eius pœnitentia, amp;nbsp;remifsio peccatorum.

SECVNDA.

EtChriftus apud lohanncm ait, Ipiritum arguerc ’’’uridum de pcccato,non legem*

TERTIA.

Idem docet vltima concio Chrifti, Ite, predicate Eiiangelium omni creaturx.

Q_V ART Ä.

Paulus cum ad Philip, ait. Hoc fentite in vobis quod 8lt; in Chrifto lefu,vt in timoré di. tremore falu* tern veßram opercmini: præclarè ftatuit, docendam eße pœnitentiam ,quam vocat timorem öd tremo* rem^ex memoria Chrifti,non ex lege*

QVINTA.

Exconcionibus Pauli Barnabx fatis manife* ftumeft,non efle opus lege ad vllam partem iußifi* cationis,

Ti

DC A N TINOMORVM

SEXTA,

Sine qtncunqj re datur fpiritus Tandus,Sv h omilt; ncs iii{hricannir,ea res non eft neccftarijjquæ t ocea* tur neq5pro principio, neep rnedio , neqj fine iiiftifi* cationis. At datus eft olim, amp;c adhuc datur perpctiio fpirstus fandus , ÓÓ iuftificantur bomincs line lege? per foltim euangelium de Chrifto. Ergolex Moi'S non eft ncceftaria, qua? doceatur neq; pro principio, neqj mediujiae .p fine iuftificationis. Maior ab expe* rientia quam afferunt Paulus £lt; BarnabaSjCerta eft» Idem iudicabimus de minore : nam Ipiritus fanóus cecidit vifibili fpecie fuper genres. Et quid igitur quidam fine verbojimo contra verbiim Cfirifti Si contra exemplum apoftolorum, faciunt legem pri* mam partem, SC quidem neceftariamad doctrinam tuftificationisç'

SEPTIMA.

Qiiare pro conferuanda puritatc do(ftrinæ,refi* flendum eft tjs, qui docent, euangelium non prtvdi* candum, nifi animis prius qualTatis Si contritis per legem.

CCTA V A,

Qui affingunt verbis Chrifti improprium hunc fermonem,0C dicunt, primum Icgcm, deinde euan* gelium docendum cfte.’hi funt vrborum Chrifti con tortores. non enim confiftunt in fimplicitate verbo* turn Chrifti.

NONA.

Vt confiftendum eft in fimplici fenfu verborum illorum, H oc eft corpus meum: ita confiftendum eft nobis in fimplicitate verborum illorum, ItCjprædi* cate euangelium,baptifate.

DE*

SbCTA. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;7X

DECIMA.

Llt;x tantum argint pcccata,amp;’ quidem fine fpin'tu fantfto.’crgo arguit ad damnationem.

VNDECIMA.

Opus efi: autem doón'na ,quæ magna efficacia non tanrùm damnat, fed SC faluat fimui. ea autem eft euangclium,quæ contundim docet pcen.itentiam,SC tcmifsionem pcccatorum-

D VODECIM A.

Nam cuangeliuin Chrifti docct (ram Dei de coelo,SC fimul iuflitiam Dci,R.om.i.Eft enim prædû catiû pœnitentiæ coniunëta promifsioni, quam ra« tio non tenet naturaliter,,fed tantum pcrreuclatto nem diuinam.

Principio ante^ hos errores cum annexis pro* bationibus refelîamus,prius in gencre tarn ex ferip* turæ teftimontjs,quàmalrjs certis SC firmisargumen* fis docebimus ,quod euangelium non excludatlc* gern propter cas, quæ Antinomis videntur commo* ditates : fed quod prxdicatio Enangelq parum fit vtilis,nifi præcedat pradicatio legis, Qi. quod vtracp prædicatio legis Qi euangelij inde vfq; ab initio fint Sc fuerint commune medium, per quod Deus con* wert it homines.

Negari non poteft, fpiritum iancium indeyfi^ 5b initio poft lapfum primorum parentum,SC in pri« tna impiorum, Qi in fucccdenti conuerfione lapforS, duplici verbo viuni fuifte,legis SC euangelipaltero de duxit homines ad agnitionem peccati, SC oftendit cis iram Dei SC pœnas tam corporales,cp œternas,SC amplius dehinc pcrterrcfecif,accufauit,execratus eft damnauitj coegit,vexauic,ra.ortificauit, conlcientiaa

tur*

DE AN T I NO MOR VM turbain't 5^ quaflàiiit, impotentiam l'mplendæ Icgis ad obtinendam lufi-itiain pröpofm't,6C ad veros dolo res de admifTo peccato permouit: altero autem men* tes hominum psrterretaclas Icgc rurfum erexit, ne defpondercnt ani'mum propter lùos lapfus, neue ex* fupra gratiam et mtfencordiam Dci, fed fuftentarent fe fiducia promifsi faluatcn's inre* inifsïonem peccetorum.

Getiefis tertio,cum Adamamp;ô Heualapficflènt, Sgt;i Deus reftitucre ipfos vellet, certè orditur hanc acîionem per prædi'cationem Iegis,dicitcp ad Adam; Qui's indicauit tibi,quôd nudus eflest'Nonne come* difti de arbore,de qua præcepi tibi ,ne comedires de eaî’quafi di'cat ; lex tibioftendit peccatum tranf* grelsionem tuam.ltem ad mulierem dicit.-Quarehoc feciftiî' Hi fermones nihil aliud funt, quàm concio ïegalis ad primos parentes, in qua fimul ofîcndit Deus ïram fuam,Slt;ob deli(ƒîum pœnas tàm tempo* rales,quàm æternascomminatur.Et ipfi primi paren tes tune officium legis fenferunt,vt teftaturvox Ade ad Dominum,cum inquitiAudieram vocem tuam timai,

Sed non acquiefeit Deus in hacconcione, fed ne inciderent illi in defperationem, confolatur eositc* rumper promifsionem euangelicam;Faciam,inquit, inimicitias inter te, mulierem Sd interfemen tuum fernen illius, ipfe conteret caput tuum,2lt; tu mor* debis calcanéum eius.

Numerorum cap.ii. cum populus Ifraeliticus in innere murmuraiïèt aduerfus Dominum, Sgt;C ad iram cum prouocafîêt, agnito demum peccato per legem, dicit

SECTA. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;7î

dici’tad Mofen:Pcccauimus.Mofes rurfum eos con* ^laturpcræneum {crpcntem,tan^ pcrimagmem Chrifti joftendens ilium efic liberatorem à peccato pcenis.

Alibi etiam in libris Mofis, vniuerfus popu* quidam priuati arguunrur Icgc,ac poftea rurlt;* criguntur.'qux res vtiqjadmonecnos, quod lex euangelium in falutariconuerfione hominum fera Pvr fint coniunâa»

Secundo Samucl.cap.a4’Nathan per legem ar*

Dauidem adulterum homicidam, vt fentiat officium IcgiSjquo vrgetur vt clamet.’Peccaui in Do ^’’inum.Statim vero etiam confolatur eum propheta per concioncmcuangelij; Dominus abftulit pecca* tuumjuon morieris.

lofua cap. 7.fcntit dolorem de peccato, qui óri* tnr ex cognitione legis.‘per fidem autem fuftentatfe, äc nititur promifsione euangelij, de qua etiam com* nioncfacitDeum.

Ita fl compleólamur omnium prophetarum fcrip* tajprincipalicer has duas partes rep^eriemus, quod legem docuerint ad agnofeendum peccatum,ad per* lerrcfaciendum, Si^ad excitandos à acuendos dolo* res Si cruciatus confeientiæ : deinde rurfum crexe* tint animos hominum dulciac confolatoria praedi* catione euangelij.

Secundo Rcgumxo. hæc oratio Dei ad Eze* chiam regem,vim habet concionis lcgah's;Moricris, inquit,Si non viucs. Euangelica vero confolatio fe* quitur cum dicit; Quindecim deinceps annos viucs.

Pofireraô,ante$veniret Chriftus aflùmta hu#

V mana

DE A N TI NO MO RVM

mana natura, Deus pramitrcrc voluit lobanncm Baptiftam pra-curforeui Chiiftj,q!nÜmul lepcni £lt; euangcliumtradcret. Integra cnim dodtrina poem'«-tenti.v nthi! cft aliud, quàm vt prinoipiô dcducantur homin ;s per legcm ad agnitienem fuorum peccato* rum, dcnuncietur cis ira dé pœnæ diuinæ, cxciutur ineiscaufa doloris amp;nbsp;pauorum confeientiæ dead* mifsis peccatis.’poftca viciisim crigantur vocc cuan* eelij, ne abqciant animuni per defperation. n-i,f d vt Hiftcntent £c fiducia faluatoris , illius videlicctagni, qui fuflinet actollit peccata mundi, lie cnitn tore oftendit, vt Deus pater illis fit propitius, glt; omnia peccata dementer ignofcat.

Idem præftant nobis condones Iohannis Bap* tiftæjde quibus Efaias propheta cap.^o.varicinatur: Omnes, inquir,valL'S exrollentur, omnes colics deqeientur : hoc fit per oft idum legis , illud pjrofFi* dum euangclii. Similiter de coin Malachia cap-j. fcriptum elh Dies autem aduentus cius quis fufhne* bitc'Hæcpars pratdicationis Iohannis,eli vox legis. Quod autem fubqcitur, homines oblaturos Deo fa* cririda in iullida, ea vox eft euangelii.

Athic Iohannes fuitdodor cuangelii, vtpote prTcurfor,qui præparauit viam Chrifto, into digifis monftrauit eum,dicens t Ecce agnus Dd, qui toll it peccata mundi; quam ob canfam Iohannes ctiarn plus eft quàm propheta Warth, n. quo in loco limul Chriftus teftatur de eo,quod fueritdodoreuangelrj, cum'inqnit; Omn s prophlt;tæ dl lex vf.p ad lohan* ncm pra’dicaucrunt.

(^lid autem Iohannes ilk Baptifta euangc*.

ficus

SFCTA. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;74

liens Poócr ccncjcnatus cP; Ag,'te,inquit,pœniten tiam^quia propeeft rcgnvm ca.ioriiiTi.]\iatth.}.Mar* cii Lucæ}.Iohannis i. Ncquis pci ró ex Antmcmq« mm applaùforibus obijeiat, hanc elle ccncionem liiianpelij.Tencndum eft, lohanncm in hoc dicîo di« ftmóeluqui.Cum inqu.it:Agite pa nitentanijdifcrte ccncionarur legem, vtp.r cam agnofcant homines impiefatcnifuain,iram pœnafcpdiuinas cxrimeicant, dolores 50 veram contriiioncm habeant- Quod vero addit; Prope eft l egnum ccelcrum,rurfiim eöfolatur bumines per prædicationcm euange!ij,nc dtfpcrcnt propter peccata fua ,fed credant euangelio,quod eft doi^irina de regno cevlefti, de cendonaticne pec« otorum. Qyödautem vtranc^ docirinam hoc Icco Iohannes coniunxcritjinanifeßum eft.Si enim folam legem prædicaiTet; tantum pœnitentiam ex parte tnancam (lagitaflctjvndc facile in derpcrationlt;,minci dere homines potuifîcnr. Si foh in ciiangelium præ* dicafîctjnenîo pctuifrètperucnirc ad veram agnitio* nein pcccatoruin fuorum,ncq5’magnitudinc iræ Dci achorribilium pœnarum expauifcere pctuifîctjnccp dolores 8C angorcm confei nti.T fuifEt cxpcrrus,nec vulnera fua cognouilPct ,-quibi;s non ccgnitisynuliô tninus Chrilfum mcdicum vccairct,£v lalutem ani* niæ Hïæ ab eo cxpctiuiiret.

Et fîcutIohannes Baptiffa in cenuertendis ho* minibus vtraqj dodtrina,kgis fV cuangclii limul vfus fitn'ta etiarn diilinxit fuuni officium ab ofîicio Chri* ni.Suuni cnim baptiimurn vocat baptifmtun : qua ad panitentiain , Chrifti baptifmurn vocat t ar tiin.i;in ‘piritus £lt; ignis.

Hanc docendi forma per Icgem euangrlium, V X appro*.

DÉ ANTÎNOMOR VM confirmât Chriftns in lohannc, Matth*: it Nee approbat folum di confirmât, fed ipfe fimili prorfus ratione earn feruauit, Si ipfa verba quibus antea Iohannes vfus fueratjafliimpfit.Sic cnim Mat thaei capitc 4*dicit: Agite pœnitentiam, ÔC crédité Euangeliojn altero eïl CQncio ïegiSjin altero euan« geîif. Étvtrani^ conci’onem compleditur nunc do* ôn’na de pœnitentia,vtfalutarîs eirepofsit.Prirauni enim inculcanda eft vox legis, vt peccator agnofeat deformitatem fuam, QC inopiam viriumfuarum^ô^^ difiblutionem omnium partium naturæ^ôô cohorref cat toto pedore cogitans horribilem iram Dei amp;î' pœnas aduerfus peccatum, £gt;C idcirco veros crucia* tus confcientiæ perfentifcat. Deinde addenda eft vox euangebj,vt peccator erigatur, triftitiaque cor* dis ei detrahatur, £lt; confirmetur de remifsionepcc* catorum. Ita è diuerfo pœnitentia per fe non eft inte gra SkJ ialutaris, fi tantum terreantur homines minis èi tonitruis legis : fed tum demum eft vera,integra, amp;Ó falutaris, quando fimul recreantur confolatione Euangelij quod docetnemini efte defperandiïde falu te, neep gratiam 8^ mifericordiam Dei infra noftras iniquitates ponendam,fed retinendam efte fi'duciam in mediatore Chrifto, propter quern æternus pater omnia peccata condonat. Huius veræ pœnitentiæ exempla nobis proponuntur in Dauide,Petro, Ma* ria Magdalena 2gt;lt;^ alijsialterius mutiisc glt;^ exitialis pœnitentijc exempla funt Cain, Ahitopheljludas ÔC alij»

Præferea Lucæ 14. vult Chriftut in nomine fuo prxdicari poenitentiara.amp;^ remißionem peccatorumr quo*

SECTA. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;7f

quorum akerum fit per legem ,aker«m per cuange* lium.iAc difcernitChriftus in hoc dido fignate vtran que dodrinam,ficut omnino fieri neeefle eft, vt ixc^ qua^ inter fe confundantur.

OBIECTIO.

l^oßritljcologi exhis‘'S' ßmilibiu uerbii Clirißi o'cdßonciHce»' p(runt,ut: Jclinitioiicin cuxngclij huiitsccmoii con(Utuerciit : EudiigeliiUt^ fsl pradicdtio pcctiitciitiie S' rctiüßicnis pectcdtorum. Uoeß ßt,nonnc «e* tum til conf '.mii kgctn S' eitdiigeliitm'

RESPONSIO,

Nequa^.Ibi enim etiangelium im proprie fumi* tur pro tota dodrina Chriftiana, quæ confiftit in pradicatione Icgis cuangelij, lient 2lt; Chriftus fu« tnitMatth.io ôd Marcii6.nec propterea mifcetlege euangelium: quas dodrinas alias fatis perfpicuc difcernit,vt Matth. 4- Agite paenitentianij quiapro* pc eft regnum cœlornm.Et Marei primo;Agite pœ.» nitentiam,St credire Euangelio- Et ad eam fenten* tiam refpexerunt noftri theologi, ae noSjqui hanc defînitionem Eiiangeli] tradidimus atc^ vfurpaui« tniis.ln quo ergo Chriftus peccare non potuit, in eo peecare eïteros,dum ftudiofè illumimitantur, quo* modo dieemusî'

Porro fiquis ex îjsdem verbis Chrifti fiedefîniat Euangeliumjquod fit necelTaria dodrina de vtili ac falutaripœnitentia adremifsionem peceatorum.-cutn eopertinaeiter litigar-cnon poirumus,cumcertutn fitjprædicationem folius legisin pœnitentia homi* nis,magis impellcre animos ad d fperationê , quàm eisquiccjî proponcre folatqde remifsione pcccato* ammdeindc difçrimen legis £lt; euangefij hoc modo

V f manet

de antïnohorvm

inconuulfnm-C'.terumbasdcfinitioncs ita l'n* teüîgt oportef, vt fciamus agnitiencm pcccati êv ira; diuinæ aducrfus pcccaturrijdotorcs ifeni 2lt; eructates confcicnti'x ex cuangelio non exiliere , fed tantum ex legciqita de re diligenter bdelircr docet Luthe rus in prima difputatione contra Antinomos. X’criiin ßqUi funt ita dementes, yt lus defininontbus doóri^ nam legis ?lt;euangelq confundere nitantur, tjs bac noftra exeufatione prodelTe non volumus.

Q^V AE S T l O.

Ci^iiß diéliim iilud L«clt;f 14. dd dcßniai idm ucrdm rj- falutd^ rem doilrindm panitatti£ rcßrdti(r,dn (tidin tolerdri ^oßet Cd dcj-'nitio'

RESPONSIO.

PoHet. Tota cnim integra defcriptio veræ 5^ falutaris pœnitentiæ nibil eft aliud,quàm coneio le* gis concio euangebj-Et propter bancvtrancp ton* cionem Iohannes ßaptifta propriè vocatur doctor poenttentiæ»

QVAESTIO,

Quomodo igitur in co loco Luex fumitur uocdMnm fcntiæf

RESPONSfO.

Pro concionelegis. At vocabubiin remifsionis pcccatorum fumitur pro concione ciiangJij.

Quod autem Chriliusipfc docuit,id fine dubio ctiam difeipulis fuis, Slt; ad corum exemplum, ctiam nobis docendum prxeepit. Ipfe porro docuit, quod Iohannis pcrcurfor dcccbaf,yidciicet doórinamdc vera pccnitcnfia,in qua vox cuangelij comprehen ditur. Cum ergo nebis £lt; illis annunciandum euan* geliura

SECTA. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;76

geîîum commcndat, fimuî cjmmerid7.t voc.-m Icgi's tv euauociîj. cnun docu ina Cbrifliana^quani præcepit Chriiius doccri jconliftii in icgcSdeuan«. V.eh'o: quarc ctiam ciungelium app liatur dovSrina ^2 regno Dci,in q io rcgnvafunt lex amp;nbsp;euangcliuin. Acviitatum tit iub v^ocabulo rei communis ac niagis præcipuæ comprchendcre alias inferiores £lt; angu* ftiores, licut dici foler;A poriori fic denominatio. Ita Chriftus euangcliuin ponir pro rota dodlrina Chri« ftiana Icgis ot cuangeSq, non vr confundat genera '^o;7rinarun), vcl vr dodinnam legts fiirpitus eruat, ^Jcuti faciunt Antinomi. lam quod Chriftus manda*^ uit difeipulis fuis , vt ad fuuin exemplum legem SÓ Piiangelium annunciarenthominihus id eos fumma fide praftitiff;-, neminlt;m dubitarecrcdimus. Etfatis fiabcmus eius rei documenta ex Actis Apoftoloruni ttipforum fci'iptis.

Apoftolorum exemplum ndcliter fecuti funt2lt; patres ; legem cnim bd euang ’lium fimul traciaue* runtjficut ex comm monumentis paret.

At quo ita manifcftumell,hancrationcm præ=4 dicandæ legis Sc' euangclq ad conucrbcncm homi» num, vfitatarn f ilTe indcvfq;ab initio 1 SC nos earn tation-em docendi quali hærcditario iure pofside« miis,ran^’ cei turn medium fpiritusfanAi^d-ftinatuni adfalutcrn bominum, qui conuertuntur.' Ncepvllx difïenfioncs bac de re in ecclelia fuerunt,donec veni rent Antinomi, qui noftris tbmporibus name nobis perniciofam do Arinam excitarunt, quam tarnen pri naus corum autor SC choragus viuente ad'iuc Luthe^ to voce SC fcriptis rctradîauit,8C licètis publica reuo cationc errorem confelFus eftttamen adiqui eius dig. cipuliremanfcmnt. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;G K A «

DE ÄNTINOMOR VH.

GRAVES Q.V AE D A iM C A V S AS 4|uamobretn in prædicatione pœnitentiac legem 2lt; euangelium coniungi oporteat.

Primumipfe or do rci hoc poftulat.Nam pecca* turn mors prius funt in natura hominiSjquàœiufti tia vita.

Deinde nifi peccatum Slt;:mors prius oftendatur per Icgcmdbi iuftitia vita fequi non poteft.

Adam etiam,S^ omnes ali] peccatores prius in* crepationem legis audierunt, poftea demum confo* ïationem acccperunt.

Iohannes Bapifta ad eundem modum docuit,atcp ita præcurfor domino fuo fequenti viam hofpî* tium præparauit,

Nemo poteft fanarijUifi prius fit vulneratus.

Nemo indiget confolationcjnifi qui pertcrrcfa* lt;ftus eft.

Intcmpcriem aeris fequitur ferenitas. Poft nu* bila Phrebus.

Poft amarum dulce.

Ac impofsibile eft, quen^ agnofccrc magnitu* dincm bcnefîcijjnifi prius magnitudinem periculi fenfent.

CONFVTATIO PRAECIPVI Sf communis erroris Antinoraorum.

Primam pœnitcnti:« partem ex decalogo feu iplà lege docendam efle, fupra conuicimus Ex ea* dem enim Iohannes Baptifta priorem partem poeni tentiæ docuitjfîcut ëiC Chriftus deinceps,5d idempo* ftea difcipulis fuis tradiditjLucx Vtautem dedu* cantur

SECTA. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;77

cantur homines ad agnitionem fuorum pcccatorum, «juo præfentem iram Dei Slt; pornas aduerfus pecca* U a^nofcant, minas 8lt; terrorcs legis cxtimcfcantjS^ Vere pœnitcateos anteadoc vitacjopus eft lege dcccm præccptorum. Hæc enim exprefte nobis proponunt dodrinam de bonis moribus, ÔÔ quomodo volun* tati diuinx obediendum fit. Ac ipfe Deus æternam immotam fuam voluntatem in decalogum indu* fit.

Docemus autem priorem poenitentiae partem ex dccalogo, non propter Mofcn,qui nihil ad nos per* ïinctj neqj nofter eft legislator : fed quia decalogus «ft ipfa ferics Icgum naturalnim,quas Deus omnium hominem mentibus infeuit.

Alteram poenitentix partem concedimus doceri «X violatione feu pafsionc filq per euangelium. Bo* num enim propofitum concipere de redigenda in tnelius vita,non fuccumberedciperationi,nonex* tollere peccatum fuper gratiam, erigi per fidem in Cbriftum ad remifsionem peccatorumjuouam vitam incoarc, ipfo mentis habitu Si adis exprimere hominem Chriftianum.'hxc inquam,omnia funt be* nefi'eia euangclrj.

Item hie error mutilât veram defi'nitionem falu* taris dodrinæ de poenitentia, qux nihil eft aliud, quam prxdicatio legis Si euangclij.

Poftremô, incommode tribuitur euangclio,quod eft legis proprium.

CONF VTATIO PRIMAE PRO* bationis, qua fuum errorem Antinomi ftabilire conantur.

X Anti*

DE A N TI N O MO R V,M

Antinorm’ deprauant vcrum intcHecrum cîicîi Lucæi4gt; Chriftus enimibiverè Sé propriè »ntelii« gendo,iubet in nomine fuo legem tuangeliinn fi» mul prædicircr?^ ita predicationem puEnirentii vo* car prædicationem legis,prædicationcm remifsionis peccatorum vocat prædicationem euangelip Neqi vult Chriftus pænitentiam,hoc cft,agnitioncni pic* cati, Slt; iræ diuinæ, ôôiplâm conteitionem doceri ex euangelio.Hæc cnim ex fola legedepromenda funr, ficutetiam Lutherus teftaturin prima difputationc contra Antinomos,.

Confutatio fecund’æ probationis.

Sccunda probatio præter rem excludit legcnt tan^ commune medium , per quod fpiritus fanftus ïn prædicatione pœnitentiæ arguit peccata, ficut idem fpiritus fandus vtiturvoce euangcltjjtancp me* dio quo rurfum confolator peeftora. (^la de re fuprx demonftratum cft,ipiritum fancïum l'hde vTp ab ini* tio, Si adhuc perpetuo inconuerfione hominum vti bis duobus medijs,prædicatione legis Si euangeli);

OBIECTIO.

At(]ui omnes ßre dofii huim ætatis, didum lo^M. id. /jc inteüi^ gMtt, t^uôdJfirùiM/Mélut argunt mandum per Eudn^lium^

J . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;RESPONS!O.

Verum.'fed in his cafibus,vbi non creditor Chri ignoratur quid lit fides in Chriftum,quidvera iuftitia,quid verum iuditium. De his enim ,lcx do* cere mundum non potcft,fedfôlum euangçlium do* c.'t, quid fit verè crcderc in Chriftum, Si quantum fit pcccatum non credere in Çhriftuna, deinde quæ fit

vci'Æ

SCCTA» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;78

vcra lußitia, vcnicns lt;x ßde per folam grati3Tn,finc vlk's merins ; quod dcnique lit verum iuditium,quo Chn'ftus f rincipem huiusmundi cum fuis manipu» laribus iudtcauit.Sed propterea cummune iHud me« dium,quo fpiritus fanclus arguit peccatumjnon toU litur. Proinde recftè fcribit Lutherus in tertia difpu« tatione contra Antinomos: Ponatur cafus,quód pec catum aliunde quam per legem pofsit agnofci(quod tarnen eft impolsibile) cur legem abijci oportet,quæ idem agit i Dchinc efto,cuangc!ium fit iHud mcdi« tiniiquo fpiritus fandus arguit mundum de peccato, iuftita,2lt; iuditio : tarnen ctiam fine lege hoc fieri ne« quit. Vnde amplrés dicit Lutherus in quodam fcrip« to ad V uolffgangum Salhufium,quod extat in fecun do Tomo, pagina 4 t o, Chrifius dicit Johannis i6. fpiritus fandtus arguet mundum de peccato; id quod line declaratione legis fieri nequit.In fumma ,magis tieceffaria eft pratdieatio IcgiSjqua'm euangelqtquia plurimi funt mali,qui per legis coactionemretinen* di funt in officio : ÔC econtra paucifsimi funt boni, quieuangelium rede excipinut,foliDeo noth

CONFVTATIO TERTIAE probationis.}

f j Vod Chriftus Marei dccimo fexto lubet prac* ^^dicari euangelium omni creaturæ, in generc intelligit totam dodtrinam Chriftianam ,nempe le* gisSi euangelrjprædicationem. Ethane dodtrinam in lohanne Baptifta confirmauit, Matth.ib ipfc fimiliter fuam dodîrinamà praedicationc poeniten* ti« exorfus eft, Matthæi capite quarto, Sé Marei

X X Inte*

DE ANTîNOMORVM

Integra autem ôi falutans doc^hnapœm'tcntiæ fupra monuimus fxpe confiftitin docflnna legis cuangelq» Acvfitatumcft Chrifto,vtalicubi folain pœnitcnti'am acctpiatpro doôn’nalegi's,nc vllo tno* do confundat genera dodrinarn 3 fed diligcntifsime vtrancp dodn’nam difeernat, ficut teftantur haec di* lt;fîa:Agite pœnitcntfamjôi crédité cuangelio.Et Lu* CÄ14. Oportet in nomine mco prædicari pœniten* tiam ÔC remifsionem peccatorura.

OBIECTIO.

Hdc wtione Chriüui fit Uiof^icta legiido^or.

RESPONSIQ^

Non idcircô Chriftus erit Mofaicus dodor, etfi legem deeem pracceptorum tan^Iegem naturalem retinet,vt medium conuerfionisjquo fpiritus famflus femper ab initio in ccclefia vfus eft,ctiam antequàm lex feriptâMofis promulgata fuit, id quod teftatur exemplumprimorum parentum, Gcnef.i.Necpeti* am Iohannes Baptifta propter geminam concionem Icgis K cuangeltj Mofaicus doâor fuit:8lt; itaneep Iios lumus.

CONE V TAT 10 Q^VARTAE probationis.

Paulus in dido ad Philipp.x, nihil de pœniten* tia loquitur, fed tantum eos hortatur,vt in timorc Si tremorefalutcm fuam opcrcntur,hoc eft,non fint fe* curi in quærenda falute,nc per illam iecuritatem earn amittant. Ac ne fyllaba guidem gloffie Antinomic« hoc loco reperitur, quod videlicet folummodo cX memoria Chrifti docenda fitpœnitentia j^Cnonfi* mul ex lege. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;3. imcr

SE CT A» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;7^

'Timor amp;nbsp;tremor in pœnitentia funt frudus Ic* gis; aduerfus hunc timorem ÔC trcmorem ciiangc* lium confolatur corda.

Confutatio quint« probationis^

H«c probatio non facit contra nos. nam 8^ nos docemus,legem ad iuftificationem non effe neceflà.» riam Sd vtilem.Sed inde non fcquitur, qnod necp ad poenitentiam vtilisfitÔi neceflaria.’imoad pœni* tentiam eft neceflaria, quia fine ea pœnitentes non poflunt peruenire ad agnitionemfuorumlapfuum.

Deinde quod Antinomi conftituunt partes iufti* ficationisjin eo conueniuntcum Suencofeltio: de quo candidus Jedor confulere poteft, qu« infra in confutatione errorum Suencofcltij dicentur.

Confutatio fcxt« probationis.

Verum eft fpiritum fandumdari fine lege, ficut «iam iuftitia coram Deo datur credentibus fine Ie* gc.Scd hinc nemo poteft rede ratiocinari,quód fpi* titus fan dus inftrumento legis in conuerfione non vtatur. Ac fimul ve rum eft legem ncqj pro prin* cipio, necÿ pro medio, neep pro fine iuftificationis necefiariam efic. Hoc enimprincipium, medium,2^ fincm ex cuangelio peti oportet. Porro inepta Si ri* dtcula funt huiufmodi argumeta,cum diciturres qug ad hunc vel ilium vfum noneftneccflàriaa^vtilis, plane in vniuerfum neceflaria dé vtilis non efle. Etfi cnim lex ad iuftificationem non eft neceflaria tarnen ad alias res maxime eft neceflaria Si vtilis.

Præterea diftinguendum eft hoc loco ititerne* cefsitatem præfentiæ,ôi necefsitatem caufe. Necefi lario adfunt in conuerfione agnitio peccati, iræ Dei

X 5 ac

DE ANTINOHÓRVM ac'pœnarnin.trift)dolores. Et hæc on'unturcx lege.'tametft ftinnl cumftint veri üii. non fimulati do* lorcSjfunt doua fpiritusfanlt;ftt, qiji imon excitât vc* ros, tantum illi lunt in animo taifa quædam fimula* tiOjquæ fi maneat fola, impcllït animes addeipera* tionem,ficut declarant exempla Cain,Saulis, Ahito phelis,SC ludx* Sedijdem dolores non funtita nccef larij, vt rnereantur vel agant aliquid ad iuftiftcatio* nem, quse oritur ex euangelio ; multo minus vt lint caufae partiales iuftificationis. Adfunrautem necef* fand ratione ordinis diuini in conuer.iione,feuratio ne mcdiorum,quæ Deus ad conuerfioncm inftituin

CONF V T A TIO V II. probation is» Quicunqj docent euangelium tantum tjs propo nendum efte, quorum animiiam funt preterrvfaói confternati per legem: tjs fane non eftrepugnan* dum.Q^ioniam fpiritus fancfhis ab initio poft lap Cm primorum parentum vfcp in hodiernS diem, vfus eft hac ratione conuertendi homines adpocnitentiam, ctiam ante leges pofitfuas feu fcriptas,ficut in exem* plo primorum parentu confpicitur,Gc. j.Et ear dein formamiuuante Deo,Anrinomi nobis non eripient.

Attamen hocconcedimus ,fieri aliquandó,vt prudens minifter ab euangelio incipcre cogatur, quo confolatur confeientias, quae agnitione (Corum peccatorum,Slt; cogitatione irx ac pcenarum diuina* rum,maximusque doloribus de peccato ita confter* natae funt, vt periculum fit difperationis. Si enim talibus confeientijs acuatur lex.exaggerenturpeccai ta, amplificetur magnitudo irx^c iudicij diuini,maii lum augebituf» Verum hoecfpecies nontollit gene* ralem modum agendi cum confeientijs. Quod

s SC TA. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;: nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;go.

Qjod autcm vcra 5; communis forma fit circa côneriivncm bominis,vrgere Icg.m 5. cuangelium, fjpcrius cum ex veteritum cxnouo t-fianaenxoû*. tiïdrclaracum cft.

C O N F V T A T I O VIII. probationis.

QVi verba Chrifti, quibus iufsit in f:;o nomine .prædicarc pœnitcntiam remifsioncm pcc* catorumjCO quo dixiraus , modo intelligunt,hi r.ti.i n nt fimpliccm intclleolum verborum: imô faciunt qj ïdChriftus ipfe fccic 2lt;ri-'ri mandauit,cum primo terrent confcientiaSjdcindc criguntrurfum.lta Chri ftus ipfe conuertit Saiilum AAô. quemhis verbis profterninSaule, Saule,quid me perfequeris^Poftea confolatur cum,ac remittit ad Ananiam.

, C Q N F V T A T1 ü IX. probationis.

VEra fenrentia mandat! Chriltidcprxdicando ètiangel io,ambabuSjqtiôd aiunt,manibus,imô toto preSlore retinenda eft. Porto ea eft fentenria mandati;vt hæc vel uti forma conuertendorum homi ttnmjqua etiam fpiritus fan^‘tus ab initio vfus eft,re* tincatur,quæ con iftit in prædicatione legis SC euan* gelfj,in terrendo SC confolando.

Miramur autem Antinomos, quicum ipfifatc* antur,in vera poenitentia ineftétimorem SC horrorê, SChos cfreclus.’iTè proprietatem legis,non tarnen ab hoctetro errore ie expeduntiimo non cogitant timo rem SC honorem nullo modo tribui euangcJiopofte, niGconfundantur inter fc genera doclrinarumi Sed’ mirandum non cft, faifos dotftores efte pertinaces: puniuntur enim-cæcitate intantum, vt ne vidcntcs qutdam vid cant,ncc audientes audiant. Con*

DE ANTINOMORVH

Confutan'o decimæ probatfonis.

Lutberus infecundadiTputatione contra Anti* nomos : Falfum eft, inquitjquod fine fpin'tu fando arguit kx peccatum ,cumlexfitfcripta di'gito Dei« Videmus ergo cfficacemclTe increpationem legt* per fpiritum fanclum,ad vcram agnitionem pcccati, ô^ad veramagnitioncmiræac iudicij diuiniaduer* fus peccatum, ad prouocandam contn'tionem Si doloresjvthxcomnia fiantfalutariter,2lt;abflt;]^ hy* pocrifi.

Verum 8»^ hoc eft, quod lex arguat ad aeternam damnationem eos,qui non criguntur per cuangc* lium, nclt;^ confolationcm euangclicam fide apprc* hcnduntJta lexarguit ad ætcrnam damnationem Cain,Saukm,Ahitophelum,ludam.

In caeteris autem qui criguntur voce euangel^, vt appréhendant confolationcm eius fidcjincrepatio ilia legis,propter cuangelium,amp;^ per efficaciam euan gcltj,in falutarcm fine conuertitur: ficut in exemph* DauidiSjPetrijMagdalcnæmanifeftum eft,

Confutatio vndecimac probation is,

Quôd euangeliumfit dodrina condemnationtSi quac aceufet homines S^condênctjcxfcriptura nuni$ didicimus.Necp etiam de vocabulo ambigitur.-cuan geliumenim nonfignificat trifte nuncium adeon* demnationem hominum, fed Ixtum nuncium ad falutem ôd vitam ætcrnam.Hinc Ôd in feriptura euan gelium vocatur verbum falutis 6d vitac, ôd potentia Dei ad falutem omnicredenti.Rom.i. EtChriftus expreffè dicit Iohannis tertio ôd quinto, eos qui cre* dunt per cuangelium, non venire in indicium feu damnationem»

SECTA, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;8i

Ne que fatispropn'è amp;nbsp;perfpicuè didtufcuan« gclium limul doccre prenïtentiam SiC rcmifsioncm peccatorum, fed l'ta dicendum er at: cuangclium eft pars veræ dodrinac de poenitentia. Prior enim pars dodn'næ pœnitcntialis cft conci'o legis , altera eins pars eft concio cuangelii. Et vt fummatim dicamus, lex 6^ eiiangelium non dcbcntconfundi ,ficutfitab Antinomis, qui affirmant, euangelium limul doccre pœnitcnjiam rcmifsionem peccatorum,

Vt autem concedamus,cuangelium alicubi pro tota doeftrina Chriftiana, quæ confiftit in lege ÔC euangelio accipi: tarnen melius eft loqui propriè 6^ diliicidèjVt vitentur errorcs,

CONFVTATIO XII. PROBATIONIS.

Paulus ad Romanos primo, non diciteuange* lium iram Dei de cœlo doccre : fed iram Dei per euangelium de cœlo manifeftari fuper omnem iniu* ftitiam, amp;nbsp;impictatem i quod nthil aliud eft,quàm fi dicat.-vbicunque doectur enangelium, ilicô ibi pcrc* untomnes doefrinæ iniuftx amp;nbsp;impiae,quibus ipfc Chriftus Mattb.decimoquinto exitium minatur.Om niSjinquitjpIantatiOjquam non plantauit pater meus coeleftis,radicituseuelletur. Et hæcmanifcftatio iræ Dei de cœlo per euangelium, intelligcnda eft prin* eipaliter de iis rebus, quæ ibi nominantur,dc iniufti tia ôô impietate,quas iudicare euangelium poteft ad extremam perniciem.Nulla enim falfa doôrina aci* etn cuangelii fuftincrc poteft: cuius rei manifeftifsi* Klum exemplum vidimus noftro tempore in Papatu.

Sedhocdic^o apoftoli dodrina legis àconuer* Iïonenonrcmouetur:multó minus tribuuntur euan#

Y gelio

DB A NTINOMORVM gcUo Opera legts,qualia funt,deduccrc corda ad ag* nidoncm peccatorum, oftenderc iram ludiciuni Dei fuper peccata5tcrrerc,angere,excitare veros do* lores.

Deinde non negamus iuftitiam coram Deo per euangelium manifeftari/iciit dare docct Paulus.

S’ed hoc negamus, euangelium eflc prædicatio* nem poenitentiæ,cui promifsio annexa fit.Hic enim rurfus confunduntur inter ielex 06 euangelium. Ali* as autem uerum ell, euangelium cffe partem vcrx 5^ ialutaris dodrinse de pœnitentia, acnifi illud accc* datjvera ÔC falutaris pœnitentia eße nequit.

Item fi proprie Ä perfpicuè loquamur, euange* lium non eft prædicatio pœnitentiæ, cui annexa eft promifsio : fed eft dodrina, que veræ continet in ft promifsioncm gratis»

APPENDIX.

Ex his omnibus fatis dempnftratum eße arbi* tramur,quód Antinomi pefsime faciant,excludentes legem à conuerflonehominiSjacdocentes, preniten tiam ex. euangelio docendam eße. Probamus auten» fententiam Lutheri,quam ex tertia difputatione con ira Antinomos antea allegauimus in hunc modunv Ponatiir cafus, quod peecatum aliunde quam, per legem pofsit cognofGi,quod tarnen.

eftimpofsibüe.'cur legem abij» ;, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ci oportet,quæ idem

DE SVENCO-“

FELTIANIS.

A S P A R SVENCOFEL= ...lt; ■'.•■... '.iLn, natione Silelius, ôi ho* mo cqucftris ordinis, non procul à Lignicio oppido natus, veteranus nunc hæ* rcticus , vitra triginta an# nos, non tantum in Silefia, fed ctiam in alfjs prouinctjs varias domagtum fuorum abfurditates fparfitjCx quibus nonnulleprorfus funt lt;2{ccrabilcs ôô deteftandæ, Propterca multos ïam an noslucem fugit,ôi recipit fe in quofdam angulos,in quibus in morem lucifuge portenta opinionum corn minifcitur Si cuulgat. Qyamuis autcm ferè omnes cius crrores ptjs auribus funthorrendi, tarnen inué# nitdifeipulos 5/ applaufores, necp fane illos infimæ fotis homines,qui curn fouent,Slt; ofFicinas literarias operiunt; tam tfi nec ipfe fcriptor ,neque patronus eius,necp hbrariusprofîtcri fe publicèaudent.

Porro hic Suencofeltius fuo exemplo docet,que# madmodum falft doctores, qui pertinaciter in errori hus perfeuerantjiuflo iudicio Dci, errorcm ex erro^i re gignantt S»^ quomodo Deus in hominibus fanati# cis mendacium mcndacio puniat.

Libri Suencofeltiani in his regionibus raro con fpiciuntur, quia non vbiuis vénales eiïè permittun# tur. Sed aliquiex noftris praecipuos eius crrores con traxerunt breuiter, £lt; partem ipfi cos confutarunt, V nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;partim

DE SVENCO.

partim ad amph'orem ahïs confutationem dcderunt occafioncm.Qnod fii'pfà librorum Suencofeltn ex* cmplahabiüflemusjîmul 6lt; argumenta ipGus repe* tcre,2^ pro virili parte refcllerepotuiflemus.

PRIM VS ERROR.

iiUuin docet effe cMdem pcrfondtn ({ute eil pilier. Hiec enint eiia fu»t Kerbafin libre de uerbo Ccipag.jz. Piliaseiluitit feu hyp'ofta/is pmris.

CONFVTATIO.

jA Duerfus hune errorem tenenda funt dida fcn'p •“«^Jkturæjdc tribus diftindis perfonis in vna cfTen* tia diuina, quæ fupra in refutatione primi erroris Scruetiani allegauimus. Ethiceft vêtus errur Sa* bellianorumjquem extruxerunt illi è dido Johannis decimoquarto.’Ego Si pater vnuin fumus. Hæc ver* ba Sabellius fnteliexitde vna perfona patris amp;^filii' fed verus intelledus eft de vnitate eiïèntiæ.

Auguftinus lib.de quinque h^refibus cap./.Chri ftus non diciuEgo Si pater vnum fum,fed ego ôô pa* ter vnû fumus.Quod dico Vnum , Arrianus audiau quoddico Sumus,audiat Sabcllianus: nondiuidat Arrianus Vnum:non deleat SabcUianusSumus.

Item lib.io.de Trinit.cap.9. Reuera cum pater non fit filiuSjSô filius non fit patcr,2lt; fpiritus fandus iîlc,qui etiam donum Dei vocatur,nec pater fit,nec filius,tres vtiqjfuntndeopî.uraliter didum eftf Ego SC pater vnum fumus. Non enim dixit.'vnum eft,fi* eut Sabelliani dicunt.

Videtur autem hoc agitare Sucncofeltius,vt patri tantum tribuat diuinitatem 36 efientiam diui* nam,amp;in locum trium diftindarum perfonarum, vnam tantum furroget, quæ fimul tres fuftincat ap* pcllationes,patris,2lt; fihj,5lt; fpiritus fandi. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Fui*

FELTIANIS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;8î

Fulgentius libro tertio ad Trafimundum, Pater perfe eft vnum fubfiftcns.Similtter Só filius per fe cft vnnm fubfiftens. £ t fpiritus fanólus cft per fe vnum fubliftens.

Si ergo Suencofeltius cum Samofateno amp;^Serue to filium Dei tantum eflè putat verbum èC cogitation nem,non perfonam diftinlt;fïam:copiofè hic errorfu* bUtus eft in refutatione fecundi erroris Seruetiam'.

SEC VND VS ERROR.

Pater non e^ locutm hlt;£c uerbd ,^attb. 17. flic tü filium mtiii di* i(äiis:feii tantlim ê nubibui eiufmodi uoxßiia eü.

CONFVTATIO.

I—I Ic error breuiter aftèrit, quod hæc verba, Hic -^eft filius meus dileóus ; non fint verba Dei pa« tris.

Aduerfushuncprincipio demonftrandum cft, quod hxc verba, Elic eft filius meus dilceftus ; verè fint verba Deipatris. Similia verba extant etiam Matth, cap.j.quo quidem loco manifeftè difcernun« turtres diftineftx perfonx trinitatisin vnaeffentia diuina.*^ Spiritus fanlt;ftus apparet in fpecie columbæ, filius tingitur in Iordane,ói voxpatris de coelo into t^at j Hiceftfilius meus dileiftus. Et ficut Matth.17. dicitur vox patris fonuifte ex nube.ita Matth.j. diet* t^ur facta de coelo. Et Petrus i.epift.cap.i.inquitftpfi fpedatores fuimus maieftatis eius;accepcrat enim à patre honorem óó gloriam, cum hæc magnifica gloriofa vox de co proclamarer; Hiceftfi'liusmeus dilccluSjin quomihi complacitum eft.

Auguftinus in lib.de fide ad Petrum: Quamuis

Y } pater,

DE SVENCO*

pater, 5^films, gt fpîritus fanélus vnius naturæ ßnt.‘ tarnen firmi'ter tcne,tres efle perfonas,amp; quod folus pater dixen't:Hic eft H!fus meus dilccîus.

Chryfoftomus.’Necp Mofes,necp Elias loqujtur Hic eft filius meus diledîus;fed folus pater»

Hierom Vox dicentis patris de^coelo auditur.

TE R IT VS ERROR.

Pätey nihil loijuituy, dtiämeffcntiärnfilif, cy'ßlidf ßidm cjTattiditi lo^uitur^Dc Euditgelio.pag 51. ö* JÜbi in pluribw locis.

PErinde vt omnes hærcticorum fermones, ita Sc hæc Suencofekij deliria, funt obfeura nec intci* leclui obuia.Sed tarnen hæc eft eius fententia,vt fig* nificet i patrem intus in petftoribus hominum loqui de filio, deque acîionibus Si eftintia hkj, cum pate* facit voluntatem fuam : fimilitcr Si h'lium de fugt;s adionibus Si ellentia Qua re amplius fignificari vult Suencofeltius, feripturam veteris noui teka#\ menti non efte Verbum Dei,necp illud mediun^q'-^^ vterep pater Si filius nos erudiuntde fuavoluntatc ad veram conuerfionem falutcm.

Interim nos non negamus,Dcum efic omnipO* tentem , ita vt fuam etiam voluntatem fine exteino verbo manifeftarc pofsit. Item fpiritus fandus in* tus in cordibus fine feriptura doccre nos poteft. Sed rurfura Si hoc feiendum cft,quöd Deus feruct ordi* nem docendi nos per certa media , qui ordo ncquela cerandus eft neqj tollendus in vniuerfumjSilconfiftit in præd/icatione verbi diuini : qua de re poftca dice* tur copiofius.

Duo igitur probanda funt, vt hunc errorem diftob

PELT! A N fSlt; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;84

fo’ua miis.'pn'mùrn quod fcriptura veteris ôd noui te* ftarnenîiiit verbum Blt;-i. Secundo,quod hæc eadeni ftt üludmedium , quo Deus patefccit nobis volun* tatem fuam ad conucrlionem £lt;! falutem. ' TESTIMONIA QVÜD SCRIPTVRA veteris SC noui teftamenti fit verbum Dei, Exodi }X. dicit hiftoria, legem fcriptam elle di* gitoDei-

Deutoronom ig. Ponam verba mea in ore pro* phetæ,SC loquetur ad eos,quæcunque ego præcepi»

Ibidem cap.y, Quæ verba locutus cft Dominus äd omnem populum.

Numer ii. Si quis erit inter uos propheta,per’vi fioneni apparebo ei,SCinfomnoloquar ad eum: fed non ita feruus meus Mofes, qui in tota domo mea fidclis eftjfed prafens SC iplo ore loquar eum eo.

P fal.iip' lex vocatur Icx Dei, SC teftimonium, mandatum,verbum Dei.

Iohannis 14. Sermon-es quos loquor, non funt mei, fed patris mei quimifit me.

Poftcriore Petri i. Hoc in primis fcitotejquód nulla prophetia feripturæ ,priuatæ fit interpretation nistnon enim voluntate hominis tradita eft prophe* tia, fed fpiritu fanefto moti, tradiderunt earn fantfti Dei homines.

Pofteriore Corinth.i.apoftolus fcripturam vo* eat verbum Dei, ac dicit,fe non efle de illoru grege, cauponantur feu quæftui habent verbum Dei.

Rora.i.euangelium vocatur virtus Dei.

In priore ad Theflalonicenfes ,apoftolus vocat aliquoties euangclium verbum Dei.

Denique fcriptura pafsim ac fœpifsimè appel* latur.verbum Dci^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;TE S TU

DE SVENCO*

TESTIMONIA PATRVM.

Auguftinus lib.i.dc pcccatorumrcmifTcap.ii» Scriptura facra eft, in qua quicquid cft, altum eft 2^ diuinum.

Itcmlib.!« de dodrina Chhftiana jcapjjvocat fcripturam,diuinam fcripturam.

ibidem.’Nos tradimusjfcn'ptores facrac fcnpturæ fecundum voluntatcm Dci locutos efle.

Item in Cuangelium Iohannis tra^îatujo.Quic* quid prcciofum fcriptum eft de ore Domini, hoc propter nos fcriptum eft.

Item lib.n.dc ciuitatc Dci,capite.i.Chriftus pri* mum per Prophetas, poftea per feipfum, tandem perapoftolos locutus cft.

Item in Pfal.ns, Verbum tuum lucernapedibus meis.’Hacc verba intelligit Dauid, de verbo prophe* tarum Sd apoftolorum.

‘Ibidem:Qualis efthscclucerna Dominijdequa loquitur Dauidj* Verbum quod ad prophetas facftum eft , 5Ó per Apoftolos annunciatum {non Verbum quodChriftus eft,fed verbum Chrifti.

Item fuper Iohanncm,tralt;ftatu lo^.lnde verbum fidei,dicftum eft verbum apoftolorum,quod ipfi prin* cipalifer,Sd primum publice prædicarunt.Ex hoc au* tem non fequitur,quôdproptcrca non fit verbum Dei.

Item lib.io.De Ciuitatc Dei,cap. 7.5^ 17.8C lib. i8« cap44,multis firmifsimis argumcntis teftatur, quod Deus per prophetas locutus fit,£lt; quod diuina fcrip tura de cœlo defcenderit, per minifterium angelo* rum.

Item

(

FELTIANIS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;7;

Item ad Orofium centra Pn'fcillianißastSftali* quis quantumuis doólus tarnen jnueniet,quód adgt; hue difcipulus feripturæ fit,quam Deus veluti firma» mentum pofuit fuper corda homi'num.

Quod autem fcnpturaatcß adeô verbum Dei vocale, quod prædicatur óó auditor,fit illud medium ordinarium quo Deus patefecit nobis fe 06 volun!» tatem fuam ad conuerfionem falutem . certum eft cxfequcntibus fcripturae diótis,

Rom.io. Cmnis enim, qui inuocauerit nomen Domini,faluus erit. Quomodo autem inuocabunt, in quern non creduntt' Qiiomodo credent in eum,de quo non audicrunt t'quomodo audient fine prxdi»» cantc f quomodo denique prædicabunt,nifi mittan* turç'fic’ut fcriptum cftiQiiam fpeciofi pedes prædican tium pacem,prædicantium bona.

Matrhxi vicef mo O(ftauo,Chriftus iubet docere amp;^baptifare.

Marei decimo fexto,Chriftus mandat prædicari euangclium ad (idem de' ad falutem.

Lucæ 14,vult ChriftuSjVt in nomine fuo pœnû tentia £t rcmifsio peccatorum annuncietur.

Sic apoftoli fccundum vifionem profecli funt inMacedoniam,vt earn prouinciam per prædicatio« nem euangelij conuerterent, quam tarnen potuiflet Deus alio modo per arcanas reuelationes conuer« tcre.Ad.16.

A diorum cap.fj.Paulusab ipfo Chrifto vocatur, tarnen remittitur poftea ad Ananiam,vtporro ab eoinftituatur per verbum Dei. ”1

Ibidem cap.io. Petrus mittitur ad CorneliumjVt per verbum penitus cum conuertat. X Pn«

DESVENCO.

Priorc Cor.î. appellamur templa Dej.quo fignî* ficatur,Deum ex nobis tant^ fuis ttniphs loquû

Aôè. 8’ cunuchus reginx ex Aethiopia conucrtû tur ad reguLini per lcdionem EfaiXjSC intcrprcutio nem Phihppi.

Ibidem cap. i6. apoftoli rcferunt ciiRodi careen's £lt; toti eius familix verbum Dci, ipH credunt ad falutem.

Propter prxdicationem verbi doc'îores vocantur lÿnergi Dci i.Cor.j. ôôfpirituaks parentes Chriftia* næ fobolisjquam générant per cuangeiium i.Cor.4» item plantantes êfrigantes, vtDeus verboaudito det incrementum. i.Cor.j. item difpenfatores myfte* riorum Dci,î.Cor.4.Tribuitur etiam illis,quod apc riant hominibus oculos ad conucrfionem,ficut patet ab exemplo Pauli,Âd.i6.

Luc.i.de lohanne legitur, quod per fuam prxdû catioiicni corda patrum ad filios conuerfurus fit.

TESTIMONIA PATKVM Q.VOD verbuih fit illud medium, quo Deus patefacit nobis feipfum 2^ vüluntatem fuam ad cenuer* fionem ac falutem.

Auguft.in prxfationc librorum de dodrina Chri ftiana •' Imo vero quod per hominem difeendum eft, fine fiiperbia difeat, £lt; per quem docetur alius, fine inuidia tradat quod accepic. Nectentemus eum,cui crediinus,ne talcs inimici vcrfuttjs 56 peruerfitate de ceptijad ipfum quoque cuangeiium audiendum atep djfcendum,malimus ire in Ecclcfias,aut codieem le«gt; gcrc,aut Icgcntcm prædicandemcphominem audire, et cxpeâemus rapi nbsp;nbsp;nbsp;in tertium cojliim,Cue in cor

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pore,

FCLTIANIS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gg

pore, fine extra corpus , fici t dixit apuftolus , ibi audirc incfi’abiiia verba, quæ non licet hominem Io* qui,ant ibi viderc Dominum lefum Chriftum, ab alio potiùs,quàm ab hominibus audirc euangelium. Caucamustalcs tcntationcs fuperbifsimas èlt; peri* culofifsimas,magifqî cogitemus,amp;: ipfum Apoftolum Paulum 1 icct diuina cœlefti vocc proftratum in ftrucnim, ad hominem tarnen mifTumtlle, vt facra* menta perciperet,copulareturque ecclefiæ.

item fupcr cuangclium lohan. traclatu 14. HFc comparât verbum Dei cum hamo , per quern hemi* Ites capiuntur ad falutcm.

Item ad Circenfes in epift.ijo.Hoc agit efFicit nie, qui p;r miniftres fuos, fignis rcrum cxtrinfecus admonetp rebus autem ipfis intrinfecus per feip* fum docet.

Item ad FIicronymum,epifl:.X3.Non alius Deus docuitMofen per letro,ncc Cornclium per Petrum, Hec Petrum per Paulum.

Item fuper cuangclium lohan.tracl.jo.Ideo au* diamus euâgelium veluti Deum præfentem.'nec dica ntus.’O beat! funt illi,qui domina viderc potuerunt.

Quod autemfcripturam,atcpadeó verbum Dei pro medio,quo Deus feipfum nobis voluntatem fuam vultreuelarc ad conuerfionem falutis , ctiam nos ampledb debeamustfequentia feripturæ teftimo nia confirmant.

Malachiæ x.Labia facerdotis ciiftodiunt doóri* nam,5c exore etus lex quæratur.

Ezech. cap. 19. Inprarceptis patrum veftrorum non ambulabitis, indicia eorum non cuftodietis, led tantum in precceptis meis ambulate,iudiciacp mea cuftodite Sd facite. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Z x Chri*

DE S V E N CC-

Chriftus vbi'qûe allegatdiifla prophetarum,vt doceat noSjfcn'pturam à nobis rctincndam cfie.JMat thæif.ô«/.!!. alibi.

lohan. Scrutamini fcripturam, hæc cnim cft, quæ tcftaturderrie.

Marei i. Chriftus ipfe concionatur cuangcliinu de regno Deî,ôô poftulat vt huic euangelio credatuK' Luc.ié'Habent Mofen 2lt; prophetas,audiant eos» Thelîàlonicenfes Ad.ï7»laudantur,quodbenig* no animo acceperint verbum, quotidiè inquifie* rint in feriptura, num fie res fe haberet.

Ibidem cap.ig. Apollo commendatur ab eloquen peritia feripturæ.

Petrus in polîeriore epift. cap. i. deducit nos ad verbum Dci,lêu‘ad fcripturam his verbis; Habemus certius verbum propheticam, quodeum obfcîuctis, bene'facitis, ut pote lucernâinloco tencbricofo lu* centem, doneeeffulgefcat dies, ôô lucifer oriatur in cordibus veftris.

Pofteriore Petri Mèmores eftote verborum, quæ didîa funt à fancfiis Prophetis, Sgt;C mandat! Do* mini, cuius fumus apoftoli.

Auguft.fuper verba Domini,homelia lo.à Mat« tlîæo conferipta: Dilecfîifratrcs rogo vos,ut attenda tis in facram fcripturam.

Item ad Iulianum epift. ni.vult,vt fcripturam ma« gnarcuerentiam cognofeamus, accipiamus , non aliter atqtie magni alicuius regis legatos.

Ttem de dodriua Chriftiana,lib.x.cap.i9.Puto fa* lubriter præcipi ingeniofis ftudiofis adolefcenti* b-us, qui Deum tiiucnt, uitam beatam quærunt, vt nullis

F‘(3LTIANÎS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;87

nullis dodriniSjCïiceptis iilis, quas ecdefia exercer, ad confequendam bcatam vitam adhæreant-

Item de nuptijs amp;: concup.ad Valer.lib.x.cap.x?. Nullo modo finamus nos abduci à canonids fcripr.

Item ad PauIinam,epifl:.nx,Sinedubitatione cre* dendum eft rebus, quæ per diuinamfcripturamfunt confirmatæ.

Item adCrefconmmlib.x, cap.;x. Ego hums epi^gt; Hohe autoritäre non teneor , quia literas Cypn'ani non vtcanonicas habet, fed cas ex canonids confi« dero: quod in eis diuinarum feripturarum autoris tati congruit, cum laude eins accipio , quod autem non congruit,cum pace eius rcipuo.

?id Vincentium epift. 48-nonvult vtexhomi* num fcriptis aliquid introditcamus contra diuinam Icripturam.

ößlECTlO.

si-per fcristuMn ucl per externum uerkumnd doccrinos opor^ tet dd coniierfioncm falutis : feqtiitur quod/piritu^ fetnilus nihil dd cam /gt;t ejjiedx : fequitur item ,qu0d i-n drbitrio ey poteftateßt minißrorumi conuertere homines,CT“ cordd itgt;fo urn moitcrc.

KESPONSIO.

Nonfequitur. Miniflrienim docent foris per verbum in aures auditorum, fed fpiritus landus do^» cct corda.Sic nos qui docemusjtellamur in aures ho* minu:n,fpiritus fandus teftatur in corda hominum: amp;nbsp;tarnen vtrunque teftimonium neceflarium eft fe* cundum dodrinam Chrifti, Iohannis ly. Item nos do.ftoresplantamus rigamus,Dcus autem dat in* ercmentum pofteriore Corint.?. Et ad hoc internum incrementum feu frucftificationem Chriftus tories di feipulis fuispromittitfpiritumfandum Ioan.i4,i5'.i6.

Y Î An*

D;n 'S

Atfguftinus in i6-traclatu fuper lobannciruOm nes homines iliius regni erunt à Deo doctf, 5(.’non tol’jm ab hommibus iliiidaudicnt, crfi ah cis auch* cnrrvercim vt intelligant,intGsdabitur ibi apparer, ÎX manifeftatur. Quid autern homines faciunt,qui ioris prædicantc' Hoc quod ego nunc fa cto,dum io* qnor. bgo maures veftras ingcro verborum foni* tum: 2c cum illc qui intus eft , non iranifcfiar, quid loquorc’Foris eft curator arboriSjintus creator. Qui plantat S^rigat, foi l's operantur,2lt; hoc nos facimus. Vertirn is qui plantat,nihil cftjOecqui rigar, a’iquid cftifed Deus qui dat incrcmentum.Et iioc fibivult il# lud ditOumiEt omnes crunt à Deo doch’.

Chryfoftomus in verba lohan. Qiiibufcunquc peccatafoIueritis.homelfaSî. Nemo glorictur in ho minibus,fed in Deo qui dat incrementum, opera* tur omnia in omnibus. Et econtra nemo contemnat miniftros Dei,dequibus Dominus ditit: Quivc$ audit,me audit, 2lt;^ qui vos contemnit.mc contemnit.

Q_VAESTIO.

QtiiJ igitur Suencojiltiuf fentit de fcriçturd feu uerbo Dcif RESPONSIO.

Sentit eftè mortuam literam, in qua neque vit» cft,ncquefaills, QiTodfiverèfic fehabeat,vcibum Dei îcriptura lancfta apud multos homines trahe* tur in extremum contemtum.

Repugnantautcmhuic deliramento multi ferip tutæloci.

Iohannis quinto t Qui verbum mc«m-audit,ha# bet vitam æter nam.

iohan-S.Qni exDco eft,verbum Dei audit.

Lu#

FELTIANIS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;8S

L’jcx r..Be»ti qui verbum Dei audiunt cufto dunt.

Ad Kom.î.Euangelium eftpotcntiaDci ad fagt; lutein ûuini credenti.

itom.io. Hoc eft verbum fidei quod prædica* mus. Nam fi orc cenfeffus fueris lefum, quôd ipfe lit Ooniinus,5t credideris corde tuOjquod refufcitaue* rit Deus eum à mortuis,faluus eris.

Rom.if. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;feripta fuiit 5 in neftram

doctrinam feripta funt,vtper patientiam 5'i confola* tion'rn feripturarum fpem habeamus.

Priore Corinth.I. Verbum cruciscQ: ilultitia ijs quipereunt.'nobisvçrô qui faluamur,Dei potetia eil«

Bt ibidem : Cum mundus per luam iapientiam, Deum in fua fapientia non agnofeeret, placuit Deo per ftultam prxdicationem faluos facere credentes» Ad Phiiippi’Vc cuftodiatis vcibum vitæ.

Acdo !).verbum Dei vocatur verbum falutis.

Porro alias infignes vtilitates feripturæ corn* ttiemorac Paulus ini.ad Timoth.epiftola cap.j.

Auguftinus in euang. Hum lohan.tra(fl.i4. Ho mines rapiuntur per verbum ad lalutem.

Itcmdevera innoccntia,cap.5i. Euangelium c(l bonus odor, Sd pr.edicatio veritatis, per quem odo* rem nos vitam accipimus.

item Hb.r.de peccatorum meritis 'V rcmifsione, cap.xx.Scriptura reficit Si inftaurat animos.

Item ad tuHanum , epiftolain. Sacr -»rum libro* rum fériés feripta eft ad nofiram frlutcm.

QV AßSTiO.

At unie conec'eit

feripturum uoc^t litcram tnortuam nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;R E.a

DE SVENCO.

RESPONSIO.

Ex faîCt; inrci’ectu paulinxfentcntiæoin x.epift» ad Cohnthi'os cap.j.Litera occidirjpiritusautem vilt;^ uißat.lam non cfi: dubium quin fcriptura, nifi per rpiritum fancimn l'ntellîgatur,parum fit vrifis,8t n'tagis occîdatjquam viuiHctt. Vbi autemperfpirfi tiim fanc'furn i'ntc!figitur,ibi afFert vitam. .

Q_V A R T V S ERROR.

Fides eilcjjetiti.'i G'ndturä. Dcfiltn« eJJeiitiäfilijJn libro deeuen^ ê^f‘0,!-'^gin4 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Verum hiecfides nou edi Deus, iieq; perfioiu diui-

nitxtisfin libro de uerbo,piigiuu ipj,

CONFVTATIO.

Et verba amp;nbsp;res hunis erron's in ecdcfiafiintfn audïtæ. Ita haereticos oportet êv verba noua res nouas gignerc,vt afi’qua ex parte etiam per banc not am agnokantur, Ac certô fcimus^nefcire Suen# cofcbfunî quid loquatur. Qpomodô enim fila con» gi uunt 3 vt hoc quod habet effentiam Sgt;C naturam dt» ufnatn,non fitfimul Deusdta Deus cœcitatem cue» citate punk in petulantibus hsTcn'cis-S- immittttcis reprobum fenfuin,vt veritatem afpiccrc nequeant»

Quaniobrcm autcin in hunc modnm infaniat Suencofeltiusjuon eft facile iudicare. FortalTe ft'dem proptereanuncupat eiTentianijSd naturam diuinam, quia veluti donum Dei perpetuo durât inquibuF dam hominibus, ficut ÔÔ effentia naturaque diuina perpetuo durant.

Sin ille fidem accipit pro conftantia in verbis faeftis,Stoper efTentiam £gt;0 naturam hoc loco fignifi* catjquodhæc fides in Deo fit virtusnaturalistmicius hoc eritjfed tarnen mconueniens. Nemo enim dixit, vn^

Ik

FELTIANIS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;89

vnquàm de Deo, conftantiam in verbis Su facfliscf« fentiam ciïe S^ naturam ipfius. de hominibus aytem multö minus dici poteil. Autfortafsis hoc fibi vult Suencofcltius bis verbis ; fides eft cfientia natura^ Dcijid eftjdonum illius Dei, qui habet efientiam na turamcp diuinam.'qux fi maxime fit cius fententia, ta men non ita periculofe loqui deberet, vt homines imperiti caufam haberentjfingendi Deum ex fide.

Poftremo nec^ feripturx ncop patres in hunemo* do loquuntur de fide. Et fi feripturam vel patres de haefide in Deo Sii an nobis loqUi,ac fidem in Deo pro conftantia in vèrbis Si faeflis accipere necclTc ef fenfic loquerentur,quód fit in Deo virtus naturalis, m nobis autem qualitas feu habitus longo ufu com« päratus.

, Si üefotheologicèfidés intclligcnda eft, rurfùtn ^iTor Sucncofelttj fubfifteré nequit. Deus cnim ne« minem habetfuperioremjin quo credatvcl confidat. Et fidem quantum ad noSjfic defcribitcpiftolaad E« firæos cap. II. Fides efi: certa expetfiatio eorum quæ fperanturjSó argumentum rerum,quæ non videntur: quam definitionem confirmât Chriftus loh. xo. cum mquit ad Thomam: Beati qui non vident,óó tarnen ^tcdunt. Ncque vero hïeneque alibi fcriptura do« ^^^bfidem in nobis efle de eflentia naturacp diuina.

Eodemmodo neque fanclorum patrummonu« ’Mentis haec definitio Suencofeltij reperitur,

Amplius , fi fidem Sucncofeltius accipit pro no* fitia feu fcientia omnium rerum in Dco.-mhilominus falium eftjquód fides fit eiïentia Slt; natura Dei. Sive ro ita dicatur, hanc notitiam feu fcientiam in Deo ef a fc na*

DE SVE NCÖ.

fe naturalem.’aîia res cft. Qiitcquid enim nos fcimus 8lt; cognofcimus in rébus quæ rationi fubiedæ fiintj id longo tempore amp;nbsp;vfu percipimus: in rebus diui« nis id omne ex gratia nobis ineft. Neutrius igitur réi fdentia in nobis eft effè’ntia 5^ natura Dei.

Q_V1NTVS ERROR.

Oimû donafimt partes effenti£ Dei, in lib:decu((n^{* lio.

CONFVTATIO.-

Si quis diceret omnia dona fpiritualia cHê opera diuinitatisjfeu Dei ipfius,qui habet effèntiam 5^ na* turam diuinam, acquiefcere pofïèmus ; quod autem partes cffèntiae diuinæ vocantur, id antehac in cc? çlefia nunquàm eft auditum.

Si veró ad opinionem Suencofeltij dona fpiritua lia, fint partes eflènti^ diuinæ;neccfle eft vnumquod que efle Deum- Hoc cnim iblùrn Dcu§ eft,quod ha* bet eflèntiara diuinam.

Præterea dona fpiritualia in nobis incrementum £lt;decrcmentum accipiunt,quod ipfum de diuinana tura afterere turpe eflet. Quod autera in nobis cref* cant 06 decrcfcant dona, manifeftu eft exdicîo Mat* if. V nicuilibet habend dabitur, vt babeat amplius; led anon habente,ctiam quod habet auferetur.Idem teftatur parabola de fide, quæ confertur grano fina* pis. Matth* 17* Et magna eft abfurditas,partiri diuini* tatem in multas partes, Turn etiam elR’ntia diuina eft æterna , fed dona in nobis aliquando plane deli* nunt.’quapropter eflentia. diuina efte nequeunt*

SEXTVS ERROR.

Omnes Cbriflianos effc naturalesplios Dei, duos gignat Deus ex fcipfojd: fuanafura ü' effentia diuinatinter o^uos à)riff(is fanü-ißimin er p iina

FELTIANIS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;90

C primogcnituf, naturalis ßt^liuf zs“ baret, ad cuiut imagmem ontnet filij adoptiui ßrmaricf abfolui dcbeitt. Inlib. contra Coccittm,pag.

i7.Etdceuangdio,pag.6i.z}-6}.

CONFVTATIO.

Etfiuidetur hi'c error Suencofeltn inter Chrû ßum eflentialem Sé naturalem Dei ßlium, Sé inter nosjqui gratuito adoptati fumusjnonnihil diftinguc re : tarnen reipfa nullafit diftindio. Si enim Sé nos adoptiui filii jeHentiamhabemus SC naturam diuû nam,nihil reliquum eft,quin fimus naturales filii Dei,ficut ipfe eft.Ex quo effidtur,vt SC finguli Chri* ftiani fintDrj»

OBIEGTIO.

Atitixta fcntcntiam Sucncofrltij^biec mamt diffèrentiatÇluàdCbri liiitßliui Del, non fit filiuf adoptiu'ut,nQi autem fumut.

ROS'^PÔN'SIO.

Ergo neep nos adoptiui fumusiquia cumdiuinam habcamus naturam , iimilcsChriftofilio Dei fumus.

Sciendum eftautem hoc loco,fcriptutam quam tnaximè inter Chriftum eflèntialcm Dei filium, SC in ter nos adoptiuos filios difcernere. Ad Ephe.i. Sicut clegit nos in feipfo ante fundationera mundi,uteflcö mus fandi coram ipfo in dileeftione : dC deftinauit nos in adoptionem hliorum fibiipfi, fecundum pla* citum Sé voluntatem fuajn.

Quemadmodum autem Deushos adoptionis ft* Iios gignat, ex aliis fcripturae diclis fatis liquet. Io* bannis primo .• Quotquot cum receperunt, dédit eis poteftatem filics Dei fieri,his qui credunt in nomine eins ; qui non ex fanguinibus, neque ex voluntatc carnis,neque ex voluntatc viri,fed ex Deo nati funt.

a x Nuf^

DE SVE NCO.

Nuf^hicmcntiofît, quodfilij adoptionis naturam habeant 2lt; cflentiam diuinam,fed quod Chriftus poteftatem eis dedcrit, vt herent filtj Dei. Iohannis cap.j.cum Chriftus loqueretur de regeneratione fpi* htuali,meniinit duorum mediorum, per qux fiat ilia regeneratio,aquae id eftjbaptifmi öófpiritus. Et ain* plius dicit nos tantum per hanc nouam regeneratio* nemvidere regnum Dei; non dicit ,infundi in nos eflentiam ôi naturam diuiham.

Ad Titum cap.jT.mcntio fit bapttfmi tanc^ medt) regenerationis noftræ renouationis per fpiritum fanefum. Sed quod in hac regeneratione SC renoua* tione nafcamur ex diuina cITentia SC natura, ibi non poteft animaduerti. ,,

Neep huius rci mentioncm faciunt did a lohan. in b epiftola, vbi aliquot notas recenfet eorum,qui ex Deo nati funt,

QVAESTIO.

QuUuerößgnißcdtjexDeoncifci^

RESPONSIO.

Nihil aliud, quam per baptifmum SC fpirituni fandum nouam fieri crcaturam,8C filiumadoptioniSj qqi iam redè vidcat ac intelligat verbum Dei,SC vc*’ rlis fit ciuis regni Chriftf.Iohan.cap.j'Deum patretn inuocet in fpiritu SCveritate, lohan.4. Voluntatem diuinam redè faciat, vt hoc quod facit,gratum fit Deo,fit iuftus SC fandus,ad Ephe,-^. faciat opera fpi ritus ad Galatas y. In hac defcriptione formte rege* nerationis iterum nihil apparet eorum,de quibus Suencofeltius contendit, fieri öporterc,vt nos adop* tiui habeamus nàturam SC efièntiam diuinam.

Imo

FELTIANIS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;91

Imo per hune errorem Suencofeltij penitus tol* 'Hur difen'meninter generauonem letcrnifilij Dei, inter nos homines renafcentes.Filius Dei genitus eft ab æterno ad æqualem c(rentiam,Slt; naturam com pâtre. Nos autem renafcimur,vt tantum fimus nouæ crcaturæ,amp; filij adoptionis,vt retfie agnofeamus De* um,diligamus eum, piè uiiiamus, fecundum volun* tatem eius.

Ad eundem modum Paulus feribit ad Rom.S* quod in rcgencratione noftra tantum accipiamus ^piritum adoptionis filiorum, non dicit,quod ex eG fentia ôC natura diuina nafeamur.

Regeneramur item filij adoptiui tantum adhaci» reditatemjad Rom.S.Sóad Gal.4» non vt habeamus efientiam QC naturam diuinam,atcp adeo fimus Dij*

Quod autem Apoftolusad ColofiTi. Chrifium æternum Dei filium vocatprimogenitum ,non ideô facit, vt nos adoptiuos oftendat l'ili eflentia SC na# tura fimiles elle oportere, vel fimili modo à pâtre gignûfed quia ipfecft primogenitus ante omnes créa turas, vnde etiam per ilium omnia faóa funt, quæ funt in cœlo terra. Acdifcernit hoc loco Paulus æternum ilium ëC efientialem ac naturalem filium Dei,à nobis adoptiuis.

Ac fi nos adoptiuos filics,vt vult Suencofeltius, necefle fit ad imaginem illius 3Eterni,cfïèntialis naturalis filij Dei formari abfolui:iam aequales fie remusChrilio,quod nullo modo fieri poteft. Acquû eft enim, vt creator fit cxcellentior fua creatura æter nus 06 natiuus Dei filius, amplius fit quâm filij opta* tiui.

OBIE*

DE SVENCO.

OßlECTlO.

Sittosßly adobtiuipon äcbcaniuf finnari^abfoïin^fccunJuift imdginem atcrtiLeff'aitidlis,!:^' iidturalis ßlij Dci^c^ in boe àßmilcs ßc-rixur ergo feriptum cdl ad Kom.s.Qnos prxdeflinauit, hos etiain ordi^ Muit,utßnt conformes imaginis ßlij fai^

KBSPüNSIO.

Hæc conformitas non eft intelligenda de perfo* narnm3fqnalirate,quöd adoptnios filios,Chnfto stet nOitiätursli eflentiali fiUo Dei,nato de ea eflentü Só natura diuina,quam habet pater,fiiT)iies fieri opor teanfed de conformitate pafsionis,vt öi nos fimiliter patiamur ficutChriftus æternus ,naturalis efien’» tialis Dci fiUus palîus eft: ôd ficut pater non deferuit fili'um fuutn lefum Chriftum in pafsione,ita necp nos adoptiuos deferturum. Et hoc modo Apoftolos atc^ fimul alios Chriftianos confolari voluit, aduerfiis difficultatcm crucis SCafFlidionum» Et cum multas confolationcs percenfuiftetordincj tandem gchanc fubicci't, quod fit voluntas patn's, vt fuo filio in pab fione conformes fiamus: nequa^ autem nos adopti# uos aeterno illi Qi natural! filio aequipararc voluit.

De hac conformitate noftra cum Chrifto,domi* nus ipfe loquitur,cum diciuSeruus non eft fuper do* minumfuum.-difcipulus non eft fuper Magiftrum, fed vterc^ content! efte debentjVt fi'ntfimiles inter fc» Lucæ cap. 6’

OBIECTIO.

Eßo, adoptiui hîc in terra non ßant per omniaßmiles aterno, natnrali aquot; ejjentiali ßlio Dci, in diuim eff -ntia e:^ natura,tarnen ßnali^ ter fient.

RESPONSIO.

Necp hoc pofsibile eft. Oportet enim Qi in hac

FEI,TIANIS.

in i’Ja perenni vira manerc difcn'tnen intcraetcr* num, naturalem 36efïènn'alem Dei filiutn, qui diui* nam habet eirentiam SC naturam ab ærerno, Si inter nos filios adoptiuos. Non cnim efficimur Dii,lient Chriftus eft Deus.

SEPTIM VS ERROR.

QKod cffcntialisunigtnitui Dcißliinßtctiam creatwdßeures libris (iroxiinè citatis.

CONF VTATIO.

Hic error renouât Arianamhærefinjam pridem in ecclefia damnatam. Nam SC Arius docebat, verbum efle craturam ; Si quamuis non loquebatur de natura afliimta, tarnen hæc erat opinio,quam de* fendebat, aliam quandam naturam,quæ fuifîct ante liunianam,è nihilo efîè creatam, Si earn non effê ima ginem æterni patris,natam de diuina ipfius elïcntia, nec^ fimilem patri neqj coæternam.

Quôd autem verbum non fit creatura,cx i.cap. lohan.buangcliftæ Si epiftolæ ad Coloflènfes mani* feftum eft.Per ipfum enim omnes creaturæfuntcons ditx: Si ipÇeett ;^:rimogenitus ante omnes creaturas.

Præterea nulla elTcntia qua? eft Deus,poteft efte creatura: SC nihil quod eft crcatura,poteft çfte Deus»

In fuper fi verbum eft creatura Dei, per ipfum aliæres creari non potuerunt.

Auguftinus in libro oeluaginta trium quæftio* num : Hoc omne dicitur creatura,quod pater per ft* hum creauit, qui nulla creatura diet poteft, quia per ilium omnes creaturæ conditae funt.

Ambroftus in primo libro de Trinitatc ; Facile tefta*

DESVENCO*

teftari pofTumnSjquód fiiius non fitcrcatura. Eoui* nuscnim dicitad Difcipulos fuos. Ite Sx^prædicate cuangeh'um omni crcatiiræ ; 06 cum nunc ipfeeflet creatura, fibi ipfi mandaret euangelrj|prxdicatio* nem.

Abfurfum cftdenicp Chriftum filium Dei nomi* nari crcatiiram , quia creaturæ fubieclæfunt vani* tatijad Rom.S.Hincfequcretur Chriftum vanicatt Cubic Ct urn eflc.

OCTAVVSERKOR.

Chriftuf Icfiit Dominui cr Säluatomoßer non tantiim fcciMittnt bMmnitatcm,fed ctidm ßcimclutn diuinitcttcmpdffui cü o' tnorttiui. I» confeßioncpd^ind G er H.

CONFVTATIO.

HVnc errorcm . Sucncofeiti) mediocn’ prolixi* tare fupra confutauimus inhærcfi Stancariana, | vbi quædam exempla rcccnfuimus,in quibus videre eft, quomodo quid vni naturae pcrperam tribuitur, quodeftalterius.

Hoc loco tantum adiungemus duo teftimonia, altcrum Auguftini,alterum Ambrofrj.

Auguftinus in Homclia de Eide. Si quis dixe* rit Si crediderit, filium Dei Deum paftum efte,ana* thema fit»

Ibidem.Si quis dixcrit,quôd inpafsione aliquid doloris fenferit filius Dei Deus, SC non caro tantùni cum anima quam aflumfit,anathema fit»

Ambrolius.Generalisiftaeftfidcs ,quôd Chri* flus eft Dei filius SC natus ex virgine,quem quafi Gi gantem propheta defcribit,eô quod biformis gémi* næq3 naturæ vnus fit,confors diuinitatis Si corporis^

Idem

FELTIANIS» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;9î

Idem ergo paticbatur,^^ non pan'ebatnr,moriebatur bi! non nioriebatur ^epeliebatur non fepelicbatur, nfurgcbatsÔc non rckirgebat, refurgebat fecundum carncm,quxmortua erat,nonfecundum verbum, quüdfemperapud Deum manebat,

NON VS ERROR.

Qjjor/ own« fernumes gt condones Qbrißi finteffentiti Dei, Hr,à f'lilis ipfe Deijin iudicio.pdg.A.inßne^

CONEVTATIO.

HIc error confundit xternum verbum cum exter no vocali verbo,quod films pronunci'auit 2lt; docuit.

Neep tenet Suencofclnus difen'men inter filmm Dei, qui eft xternu verbum, SC inter eius dodrinam Si^prædicationem.

Amplius negatxternum verbum fuifle ante vo* cale Sc externum verbum ,quod Chriftus locutus eft 2C docuit,

Aduerfus hancimpiam opinionem'tenendum ^ftjquod æternum verbum, quod eft filius Dei, non pofsit efte illud externum 5^ vocale verbum, quod docuit ChriftuSjfecuturum entm'eftèt,quôd SC vocale Verbum fit Deus: SC fic amplius quod pater duos ha* beat filios:quod fjconcederetur,iam non efletperfo* îiarum trinirasjed quaternitas.

Super hxc,vocale verbum Chriftimultis expo* fitum eft defedibus:vbi enim fcribitur, fignatur,ex* cluditur,fieri potelijVt laccretur,vratur,confumatur, computrefcat; quarum rerum nihil ad xternum ver* bum congruit.

Vocale item verbum Chrifti,non poteft efte b per*

DE SVENCO0 perfona^nec igitur ipfa perfona efi'fîlïj Dci. Qiiam mintmè cnim vox ah'cuius ex nobiSjeiufdem efft per fona potcft.’ita ncqp vox Chrifti^perfona Chrifti efle poteft»

OBIECTIO.

Ergo nec atcrnuin uerbum p ytcll cjjc per fond?

RE S PO NSI O.

Hic alia cil ratio.De hac parte videndafuntqus^ fupra diximus inrefutationefecundi articuli Serue* tiani, in quo negat xternum verbum elTc perfonam trinitatis,

Ac necefle nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;mancrc difcrimen inief

filium Dei perfonam mediatrieem, èi inter ipfun» medium,quo Deus pater fuam voluntatê patefccit.

Nec^ congruum eft,cum roh..cap.8-ix5!'.B.{crip* tum fit,Chriftum accepifte fermones fuos à pane' quod feipfum à patre accepcrit.

Cumeç Chriftus tpCe fignificet,fe à patre fuos cepifte fermones .‘necefle cftaliud efte perfonam ac* cipientem,aliud fermonem ipfum qui accipitur.

Praeterea tarn inepta efthæc oratio Sueneofd* tijjVt per cam neceftario dicerc cogatur,s;tcrnum ver bum turn primiim coepifle,cum Chriftus vocales lingt; gux fonos edidit;8lt; nihil in Chrifto effentiædiuin^e fuide, antc^ doccrc incepit -, ac fi maxime non tune primum coepcrit in Chriftoeflentia diuina,ramen ad aucîam fuiflè verbo vocali,8é intrementum acce* pifre,cftendit:imd quoties Chriftus locutus cft,feip* fum locutus efte à Suencofeltio exiftimatun

At per ipfum verbum omnia facia funt, omnia gub,rnantur atqj conferuantur ficutprobat b caput ioh.2lt; epi ft, ad ColoffiSc ad Ebra’os* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Et

FELTIANIS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^4

Et fane inter hoc verbum,ÔÔ illud vocate verbum ChriftijOportet diferimen cHe,quod quidem eiufmo di eft; Verbum a’tcrnum eft pcrlona diuinæ eflèntiæ naturae cum patre , per quod omnia funt condita, omnia reguntur, Sc fuftentantur. Vocale autem ver* bum non eft perfona, neqj habet eftentiam Dei pa* tris,neqj condidit omniaded externum duntaxat eft medium, quo voluntatemfuam Deus inanifeftauit: Et hoc appellatur verbû Dei,non quod fit ipfe Deus, fed quod Deus ipfum prolocutus, fit per fantftos pro pnctasjSf poftremo per fih'um, ApoftoIoSjEuangcli* ftasjSi alios dodores ecclefiae hoc etiam tempore lo* quatun

luxta hunc errorem Sucncofelnj, vbicunep tn fcriptura occurrit vocabulum verbi, intelligit filium t)ci; quæ res multis airjs erroribus manum porrigic,

Luc.t io, dicitur Maria fedifle ad pedes lefu. Si aufcuIralFe eius fermonem. Quod fi non eftet difert* men inter lefum filium Dei, Si verbum eius vocale, fatis fuilFct dici ab Euangelifta, earn aufcultaffe Chri fto.

Item fcriptura eft verbum patris,filij ÔC ipiritus fandîi. Eft enim opus totius trinitatis. Si ergo filius Dei fimul cfTct verbum vocaie,Tequeretur SC pattern £Cfpiritum faneftum illud efte.

Porto experientia vniucrfalis docet,differre inter ft res Sc perfonas, à quibus caufie fiuc res ipfsc dicuntur SCgcruntur.

Deinde ft fermo Chrifti naturalis illius fi'ltf,fi* mul eft eius perfona ,necefte eft SC difcipulos Chrifti naturales efl'e DEI filios ; fuum enim verbum SC

b 1 ' illo*

DE SVENCO*

ïllorum verbum vocat. lohan. 17. Non tantum rogo pro h IS,fed etiam pro ijs, qui in me credituri funcpcr verbum ipforum«

O BIE C T î O.

Nonnun^uam Urnen ßt,''ut ponatur pcrfon^ pro rebi{i,ut cum dicit Chrißiff.cmi uos audit,me audit.

R-ESPONSiO.

Fatemur fieri : fed hoc non poteft inferri, quod perfonaS^ res fint idem. Eftigitur aliud quiddam perfona loquens,aliud ipfa locutio feu fermo.

OBIECTIO.

Verbum Clmßi manct in a:ternum,e:y’nunciuàinpriclerit.Efa.a-^r^ cap.cr Matth.za.. Pateft ergo e]p: ipfe ßliut Dcitouia esc a:ternum,ßcut cr ßlius edi (Cternu!,

RESPONSIO.

Verbum Chrifti durât in æternum,rcfpeclu con frarij, videlicet traditionum humanarura , qua? facili momento vertuntur. Cum cnim auditur fonus verbi Dei', amp;C fpiritus Dominiper^uangelium cas affJarç inctpit.'tum difsipantur fparguntur, ficut quifqui* liæ S6 fl:ipuIæ,Slt;: co refpexit Efaias. Deinde verbum Chrifii iterum durât inaeternum , refpeflu inciufa* rum promifsionum,quæ funt certifsimæ. Ca'tcrum aliquando definetverbum ôô miniftcrium externum, nempe in nouifsimodie, cum Chriftus regnum tra* det patri,ficut in epift.ad Cor.i.capny.icriptum eft.

Supereft vt hoc moneamus, Suencofeliium,quX natura eft falforum docîorum, fibi ipfi non ccnftarc: docetenim in hunc errorcm contrariajn confutatio ne fua, dift J. I ta malum ftmper deftrudiuum eft fui

FELTIANIS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;o;

DECIM VS ERROR.

HKntdKto Cf3! î)?bpoyî refurrcüioncm ucrfd cü in diuiitit. tem,fc» »1 cffinUdin Tjci fufccçtd. i « coiifefsionc. E t in lib.de uetbo,l-'drte}.

CONF VTA TIO.

Pl^opemodum hïc cadem vi^. incedens dcîrrac cum Serneto occultât alias tnfignes hxrcfcs, videlicet quod Chrißus demum poßrefurreifticne faclus fit DeuSjUec antea fuerit abseterno.

Et huius erroris illi patrocinium quærunt ,ex ’•ad Rom. cap.vbi dict'tApoß; Quod euangclium Deus prænunciauit per fuos prophctas in fcripturis ^andiisjde hlio fuo, qui natus cfi ex ßmine Dauidis ßcundum carnem, qui declaratus eß filius Dei cum potentia, fecundum fpiritum fancßificantem, ex eo lt;inod refurrexit à mortuis, lefus Chrißus Dominus nofter.

Hocdiclum pcrpcram intelligunt Scructus Sucncofcltius,ac fi Chrißus poß refurreclioncm tan dem facius fit omnipotcns Dei filius,qui anted ab æterno nonfuerit. Sedfalfa eßhacc interpretatio. Hoc cnim loco non dicitur pofi refurreeßionem de* JT)um factus effe Deus,Cd poß refurreeßionem decla fatus,?*^ clarifsima luce manifcßatus,qnodfemper Sd abæterno fuerit omnipotcns filius Dci.Contra hunc duorum fophiflarum errorem prolixe difputauimus fupra in refutatione i. fecundi erroris Scructiani.

Sedaduerfus hunc errorem quern f ucncefeltius ’’ominaiim hoc loco exprimit, teßantur fcquentia feripturæ fcripta ; Iohannis vicefimo, Chrißus mon* ßrat Thomæ manusfuas latus fuum pal pari finit poft refurreeßionem J vt tefietur, etiam tumic verum eße hominem.

b } Ibidem

D E s V E N C o..

Ibidem cap-xr-Difcipuli vidcrantChrißumpoft refurredioncm fuamjocuti funt cum eo.Si^ ipfe in ui* ccm cum illis.'qux omnia tcftabantiirjquod tunc eti* am vcrus eflèt homo. Lucæ z4.cuni Chriftus accedit ad difcipulosjilli tan^ attoniti rcfugiunt eum,acvi* dentur libi fpedtrum videre. K cfpcndet ergo Chri* ftus . Quid ita eftis attonitijquot; Videtc manus meas,amp;: pedes meoSjnam ipfe egofum.Tangite me Sévidete, quiafpiritus carncm offa non habet, ficut me ha* berc videtis.

Adorum cap.i. Chriftus per intègres quadra# ginta dies poft refurredionem confpiciendum fe prabuit difcipulis, poftea, ficut ibidem dicit hifto ha,vifibiliter in confpcdu difçipulorû in cœlû afliim tus eft. Porrd ficut aftumtus cft ad cœlumjita fedetad dexteram patris,2lt;! ita redibit ad externü iudicium.

O ß I E C T IO.

Nonne Pdulus aiPhilip().cäp.j.iicit,Chriflum iam heiere corpui ^lorificatumjioc eüinott ampliitfcorporeuinf

RESPONSIO. '

Corpus habere glorificatum apud Paulum ineo loco non fignificat incorporeum efie, fed tali vefti* tum efîe corpore, quod amplius nullis fit obnoxium accidenttbus ôlt; defedibus naturalibus , vtfuntfa* meSjfittSjaftuSjfrigora.

Auguftinusdeagonc Chriftiano capitc 14-Si enimtale nonfuiftèt corpus,non ipfedixiftetpoft refurrediohem difcipulis ;Palpate videte,quonia fpiritus carnem öóofla non habet, ficut me videtis habere.

Item de prsefentia Dei ad DardanumjCap.mNo liitacpdubitare, ibi nunc eflehominem lefum Chri*

Hum,

FELTIANIS,

ßî)m,vn ;îc venturus eft^mcmoriterq^ reccîe, fide* liter reac Chrifiianam confefsionem,quoni3Tn refur rcxit à mortuis afcendjt in cœlum , fcdctad dexte* tam patris, ncc aliunde quàm indc vcnturiis eft, ad viuoä rnortuofq; ludicandos.

kcm ad Confcntium,cptftola 146» Ego proinde Domini corpus in cœlo cffê credo, vt crat quando afccnditincœlum. Dixeratautem difcipults, vtin euangeîio Icgimus , de rcfurrelt;Rionc fua dubitanti* busjôi illud quod vidcbant corpus, fpiritura efïèpu* UntibusiVidete manus meas.

Porro bumanifas in diuinitatê vcrti non potcfi.' alia eft enim cftentia buinanitans,alia diuiniratis.

Atqjhic error Suencofelri] docîrinam dedua« finsChrifti naturis tollit, ac vult Chriftum nuncfe* d nfcm addextcram pafris,vnius tantum elfe natu* ræ,ncmpe diuinæ,nec fcdvre ibi verum Deum ÔC ho* •Hiincm. H »fcc ralfis ipeculationibus fan's rciponfurn cftftipra in refutationc Stancari, qui ipfc in co«-dem îutohxfitans duas naturas inCbrifto diuelkrc conatur.

VN DE CI xM VS ERROR.

UmrMiitM Chrifli eâde Hlt;(ttirti,fubjldnticlt;., ©• cffcntid Dft fumtii. Et c^tiuncl^oft rcfurrcSiioticm, iterum uerfa inc{witiitdtem.ltcm,c'uè(t bu^/utd! Cbrißintinquàm facrit creaturd , quèd ex Addma crEud ’K^tthdbcdt fuain originem. Item, quoi Chrij'iui^fecu'ndutn bumMiiMcm fuim non per omniu lït nobA ßmilis,excepto peccdto.

M P O N P VTATIO.

Ibil diclu faciliuSjO Sucncofclti, quàm Chri* ftum dénatura 5lt; fubft?.ntia diuina humanita* tem fuam fumfiftc : fed rmpofsibiic eft, banc fenten* fiam ex feripturis probate; quia humanitatis alia eft

DE SVENCO*

efl natura fubßantia quàm diuinitatfs. îmo Dcns cft fpiritus,2«^ vocatur ideo fpj'ritus, quia non cft ho» mo, necp habet corpus, id eftjcarncm fanguinem, lohan. 4. SC xo. Si ergo Deus non eft homo fecun« dum fuam naturam ôé fubftantiam, quomodo Chri# itus potuit iuam ab eo aftumere humanitatemj’ab ho minibus autcm,qui vere habent naturam ac fubftan* tiam hominum, humanitas aftumi potefi.

Äc ft Chriftus humanitatem iuam à Deo parrc afTumere debuiftet, fruftra fuiftent omnes promifsio nesde femine muIieris,Abrah3c,Dauidis: fed potuif fet Deus crearcChriftum hominem, fine natiuitate ex Maria,nec fuifltt opus partu virgineo.

Scribit autem lohan.cap.i.Et verbumcarofaöum cft,hoc eft, aiTumfit humanam naturam. Ncque vHo modo dicit, Verbum aflumfiffe humanitatem fuam de natura Si fubftantia Dci,

PrxterhæCjæternum Verbum anteà ab aeterno fuit de natura Slt; fubftantia patris. Si ergo hoc Ver* bum , quod geftat humanam naturam, fecundum ü* lam humanam naturam eiufdem eifet naturae amp;nbsp;fub* ftantix cum Deo, aiTumfiftet hoc quod habebat an* tea, PorrÔ quod habuit antea, quomodo id aftumere potuit f

Item ex opinione Suencofeltij nccefte cft natu* ram Slt; fubftantiam Dei in humanitatem Chrifti trän fqftetquac opinio manifeftè pugnat cum vero intelle* ciu verborum lohannistEt Verbum carofadum eft*

E t ad Philip, x. dicit Paulus Verbum quod erat Deus fermam ferui aftumfiftctnon dicit diuinitatem eius in humanam naturam efte tranfmutatam.

Chryfofto*

FELTIANIS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;S7

Chryfoftomus.Hæc i'mpia cpinfo cft,diccre,Ve*' tum vertit fubftantiamfuam in carn.rn.

Auguftinus h'b.iy.de Trimt. Et fient verbum no« ftrum fit vox, neque mutatur in vocem : ita verbum t^ct caro quidem fadum cftjfed abfit vt mutaretur in carnem,afiumendo quidem inam,nonin illam fc confumendo.

Concilium Epbefinum hoc conclufit, quod Ver« turn fine corpore fit fermo incorporeus.

Si ergo humanitas Chrifti eft de natura 6^ fub* ftantia Dei : necelTe eft verbum feu filium Dei fe* enndum diuinitatem fuam non efle fpiritum, fed cor pus fubftantiam corpoream.

Quid muItisc’Neque humanumeft neque corpo* rcum , qnicquid habet naturam ÓÓ fubftantiam diui* nam. Sed illud fieri poteft, vt hoc quod habet natu« tam amp;ƒ fubftantiam Dei ,corpus humanum aflumat. fit tali conditione verbum caro faefium cft,id eft,ho« minis naturam aftumfit. Ac Mofes dicit Numer. ij. Non eft Deus, vtfilius hominis,fallax amp;: mutabilis,

Auguftinus de fpcculo cap, i. Deus eft incom« preheniibilis fpiritiis,fine corpore.

Item in PfalmoSF Quicquid eft homo nbsp;nbsp;am'«

mal,non efi Deus.

Item ad Dardanum,de praff Dei,cap.8.Deus non eft res corporea.

Item lib i^.de trinitate cap, 4,. Deus non eft cor« pus,fed omnipotens fpiritus.

Præter ha c omnia,fi humanitas Chrifti eft de na« tura fubftantia Dei,tantum ergo diuinam habet non humanam naturam; SC lie erit Chriftus Deus c fecun«

DBS VE NCO.

fccundum diuinam naturam. 6C neru:n E)cus fccuii* dum humanam.

Si eti'am hiimanitas Chn'fti poft rcCurrcCioncm rurfus in diuinam naturam tranfmutata eft, fcquirur bincq'pfam humanttatcmjetfi de natura gt fubftantia diuina hicrat, tarnen tempore pafslonis eftc dcfu'ftf ? qiiod quïdem inanifeftè tmpium falfum eft. Nam diuinttas non deiini't eftc-

Sed commentum tllud dc metamorphóft’iumanx naturæ in diuinam poft relurrecftioncnij iamantc rc futauïmus in decimo errore.

Quod Humana natura Chrifti non fuerit unquam creatura,perpetuum eft figmentum Sucncofeltti. In quantum enim natus ex Maria fecundum fuamliu« manitatemdnitium habet quare reeftè poteft appelia ri creatura,

Ambrofius lib.i.de Trin, Etfi ergo CHriftus feeun dum hominem dicitur creatura,non tarnen fimplici* ter pracdicandtis eft creatura. Nee ex eo quód Chri* ftus fecundum hominem dicitur effè creatura.

Inde non licet diceteiVerbum eft creatura. Cbrlt; flUôîfîei'nc (CrCAtlir» Chriftus cœpit, CHriftus fa* chis eft.

Quodhumanitas Chrifti ex Adamo 6C Eua ori* ginem habeat, manifeftum eft ex dido Genef.cap.p Semen mulieris conteret caput ferpentis. Similiter Chriftus propter humanitatem fuam,quam poftea cx Adamo amp;^Eua eorumc^ pofteris afTumturus eratjVO catur fernen amp;nbsp;filius Abrahae £lt; Dauidis : item ft* lius Mariæ.

Auguftinusde fide ad Petrum:Verbum de pâtre ge nitum eft.Sed de mullere Vcrbiï carofacïum cft.Idco vnicus

F E L TI A N18, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;98

vntcus filins Dei pro nnindo, S'in mundo natus eft» Et vtraqj natiuitas eft vniusfilq, diuina Humana» Item alibi.'Deuspotuifi'etaliunde hominem afiu^i tnerc,quàm de genere Adæ.Sed melius iudicauit,ho minem afiumcre, de genere, quod uidum erat, per quem ininiicum hominis vincercr.

Porrö quemadmodum Chriftus fecundum huma nam naturam nobis fimilis fadus fit : de hoc confu* lenda funt, qux fupra in refutatione feptimi erroris Seruetiani docuimus.

ERROR XÏI.

QttôJ mors Chrifa,0’ omnid frda ipßus, und cumpaßioiie ^itis,qu£ in h.tc uitd pcr^dt,omnia uerfdßnt in diuinitatcni:, ucl fufce= tranfmutdtd in fanHam trinitatcm.In lib.deuerbo^pd. tj.cr ijs,

CONFVTATIO.

Suencofeltius deledaturfingendismultis Diis. ItaSlt;hîc magnum Deorum numerum nobis parat. Et quis dubitac,quin hoc modo etiam afelluSjqui ge ftauit ChrifiumJ'adus fit Deusf

Sed 0 miferos Deos, qui mendadjs aftruuntur ç* Bone DcuSjquomodo congruut Humana ilia Slt; tran fitoria , qux poll glorificationem CHrifti dcficrunt, cumdiuinitatec'vel quomodo fieri poteft DeuSjquod non fuit ab a ternoc'Quid porro pafsio Chriftijmors, adiones, vfus cibi potus agunt in efientia trinitatis^ an vero 3d Deus patiturjmoriturjComeditjbibitt'Aut an hxc corporaha poiTunt induere diuinitatemf

Verum vt ad pauca redeamus, Hie error Suenco« t feltii inde nafeitur , quod non dillinguic inter opera Chrifii,qux iam defieruntjCt inter extera illajquibus etiam nunc ad dexteram patris fungitur. Deinde quod glorificatum corpus Chrifti, de quo Paulus ad

c 1 Philip

D F3 s V E N C

Philip. X. fcnbitjde corpore tranfmutato indiuinani naturam intelligit,quod corpus nuncfac'îum fit De* us. FJt amplius , quôd diucllit duas in Chnfto naru* ras jfccundum quas fedet ad dexteram patris, veriis Deus èC homo. Sed horribilc eft auditu, fie ludere Suencofeltium in rc maxima, quippe quæ ad hono* rem diuinitatis pertinet.

ERROR. XI H.

DoStrim de cotnmtinicatione idiomitum, de ßrmii toejuendt, nu)do ndturtc Cbrijio ßnt unit/e^eüßlfa ditifjiuta.iit lib. de uerbo Dei pagina 155,

CONFVTATIO.

Nifi haberemus doclrinam de communicatio* ne idiomatum in vnionc duarum naturarum, multi exifterent tetri ôôhorrendi trrores. Ex vnoChrifto alicubi Kng.rentur duo, ex trinitate fieret quaterni* tas : vel tribueretur ChrifiQ vna natura, cum habeat duas: vel vni naturæ afsignaretur, quod efl alterius proprium: velduæinChriftonaturæconfunderen* tunvel vni tribueretur quod eft vtriufque: vel vtricÿ quoi vnius. De quo videat lector,quæ fupra de dua* bus naturis contra Stancarum docuimus.

Prodit etiam hoc loco Suencofeltius,quid de dua bus in Chrifto naturis fentiatjôd quantum in hac doo cîrina intclligat.

‘ ERROR XIIII.

Humdiiitiitein Chrifti etiam in patribm^^ ueterh teflantenti habi^ elffè. iH lib.de uerbo pagina

CONFVTATIO.

Hic error aftïrmat humanitatem Chriftictiam fuifle ante natiuitatem,quod quidem abhorrent puc aures

FELTIANIS nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;99

aures. Verum eft autem,Chri(luin fccundum huma* nitatem fuam ex patribus ëC eorum fetninc natum ef fc.Si hoe vult SuencofekiuSjtranfcat; fed poterat ta* men dilucidius earn fententiam proferre, ne hemini hus praberet caufam ad fufpicandum aliquid malt.

Verum hie hvVreticus tta incaute loquitur, ut m errorem ipfe incidat, quia prius dixit, humanitatem Chrifti eftèntiam habere diuinamrquod ft verum fit, neceife eft humanam naturam tuilïc ante natiutta* tem Chrifti,

E R R O R X V.

Cliiód Chiftui in hicuitd duf'liccm doflrïnxm feu duplexuerbum t^ädiderit,ftcutduplicem habet naturam , uerbum hu)nanuin,iuxta natu= ’’aa humanaiK,'^’ uerbmn diuinum iuxta naturam diuïnam. In /ifc. i^uetn ^alctetieminatpag.91. Etinlib.de Verbopag.99.100,löi,

C O N F V T A r I O.

Rurfum confitetur Suencofeltius duas in Chrt* fto naturas,quas ante aliquoties negauit ; ctfiautem confitetur cas ore, tarnen ipfa fententta eas mox dt* rumpit, cum aftirmat quamlibet naturam liabcre fu* amquandam doclrinam.

Aduerfus hanc imaginationem fetendum cft, etfi dnæ funt in Chrifto naturæ , vnam tarnen eftc perfo* nam,quæ perfona habet vnum verbum,2lt; eandem ac perpetuam do(ftrinam,quam nobis tradidit,

^^ïia vero Suencofeltius nondifcernit,que'nam doctrina fit diuinitatis,qux humanitatts ;in dubiuni vocat totum euangclium,£lt; conatur incertam redde re doeïrinam : quod inde fequitur, ficctiam falus noftra fit incerta. Petrus veró i.epift.i. ita plane eer* tamfacitdoclrinam euangelicam, ut aufiteam per fpiritumfanclude coelo prolatam diccre,quapropter non eflè voceni humanam manifeftum elt. Nos

D E s V E N C o

Nos auttîT) Ratiicrc confîrcrj dcbcmiis euange lium efle diinnam Chrifti dodtnnam,qux certos nes facttdc fa luce noitra.

Plura de hac re fupra monuimus in rcFutafi'onc tertq errorïs,cum oftenderemus fcripturam verèelTc verbum Dei.Si cll: verbum Dei,non poteft effe ver^ bum hominis.

ERROR. X VL

^Jihil externum uißbile, aliijuid internum,nihil tem^oriile,dli‘ ^uid leternum cdufuri potefl.In lib.de uerbo Dei.

CONFVT/\ Tl O.

Hüc errore collieSuencofeltius omnia externa 2lt;^ vifibilia media,quae Deusadfalutem noftra def}:inauit,pafsionem ac mortem Chrifti non vult ef* fe media noftrcc falutis, neepitem verbum vocale, necpfacramenta.

Repugnant au tem hufe fanatico errori haceSt fimilia diefa , Efaiæ cap.y^.Cum dederit vitamfuani pro oblatione pcccati,videbit fernen,amp; prolongabit dies fuos:2lt; notitia fuiferuus mens iufi’us,iußihcabit multos,Ad Rom.j.Qiiem Deus propofuit propitia* torium perfidem in (anguine vius: Et oftea C3p'4’ Qui traditus eft propter peccata noftra,amp;rcfi;rrcxit propter iuftitiamnoftram. Et eapitey.Cornmendat Deus erga nos fuam cariratem , quód Chriftuspro nobis traditus eft cum adhuc peccatores eftemus, multó ergomagis,per ipfum (eruabimur ab ira,poft quam iuftificati fumus ,pcr fanguinem cius e 5c ibi* dem reconciliationem dicit effe opus pafsionis ac mortis Chrifti. Etrurfum ibi iuftificatio vine recen# fetur pro frudu obedientiac, atq; ade® pafsionis ac mortis Chrifti, Priore Petri i. Scitotc,vos non cor*

/

’■npiii.'ifi argcntovc! anro rcdcnitos t/Te à vana con* ucriaf/onc vcftra, cjuamcx patrtitn rradîtionibus ac* cepiltiSjfed prcciofa fangmnc, vtpote agm «mmacil tari inconraminati Chnfti. Ad bbræos p.Chriftus Fmcl oblatus eft, vr tr.ukorîim pcccara rol’crct’. Et wp.io. Vnaûblan'onc confummauit in perpetuum foSjqui fanclificantur.Marci lô-Chriftus iubet prædi Ereeuangeüum , baptdare hominis adfalutcm. Ad Rom. 10. Paulus lignatc feribit, per aufcultatio« nem verbi diuiniad falutcm perueniri. Act-i.Pctrus vult baptsfari homines in remifsionem peccatorum.

fi id ita efTctjVt air SucncofeltiuSjChriftiis fecun* ^umhumanttatê fuam in qua potuitcorifpici tan* gijUihil internum ac perpetuum efficcre potuifTet.

Et vt breuifsime dicamus , omnia cxrcrna media falutem pcrtincntia,fru{lrà cfTènt inftituta;£lt;pro inde iuxta banc opinionim Deus fine pafsione filtj Elutem nobis donaiFcr.

E K R O R X V 11.

ChfifiuinttuÜJin extern ïi«-iodrin^iM al'ofloltsprxdicMidfn trd* iiiij}'c,fcd funn tdntùmdtertum cßentidinAiilib.de faerd fcriptnrd pd. 'r.is.z^.Dcum non dgere nobifcnniper feripturdm. de Verbo pd^. 14. De«)« non effe dlUgdtnm fuo uerbo.tn prtcfÀtione iudieij.

CONFVTATIO.

Qiiod Chriftus apoftolis externam voeem do* elrinæ prardicandam tradiderit, ex fcquentibus di* lt;ft!s manifeflûeft.Mat.io.Euntes predicate S'dicire, prope cft regnum coclorû. Porro doôrina qiix nunc prædicatur , non potcfl efle aeterna ciTcnria Chrifti, quæ ncque doceri, ncque proferri potcli, Mat* thxi vigefimoodauo capite; Docete omnes genres.

DE SVENC0.

Qiitd autcmÆxtcrnum 06 vocale verbum cuangJîp Marei i6-Prædicate euangelium omnibus creaturis. Quod autem prædicatur, id ell externum vocale auditu pcrceptibile. Eodem modo fcilicetper ver^gt; bum externum vocale, in nomine Chrifti oportet pradicari pœnitentiam, ôc remifsionê peccatorum» Lucxi4.L:t de eodem externo Sé vocalifcrmone lo* quitur Paulus in prioread Cor.cap. i. Et Iohannes ApoRolus i.cpift.i-Quæ vidimus £éaudiuimiis,nungt; ciamusuobis. Quid eft autem hoc quod videturS^ auditur,nifi externum:'

Aeterna Chrifti eftèntia nonconfpicitur neque auditur:ergo prædicari non poteft, imo magis vult apprehendi fide,quam pcrueftigarn Et licet peruefti gare earn quis velit,tarnen propter fublimitatem non poteft. Quod autem perueftigari ncquit, id ignora* tur.'quod ignoratur.quomodo poteft prædicari:’

Auguftinusad Circenfes , cpiftolaijo, fcribit, Deum monere nos per externa figna rerum.

Item tra(ft.j6.fuper lohan.docct nos prædicato* res extrinfecus prædicare Sé docere, quemadmo* dum aliquts extrinfecus arborem curat, Sé ficut ex* trinfccus plantamus Sé rigamus. Et hoc docere Sé prædicare,quod ßt extrinftcus, difeernit à docendo ÔC prædicando, quod intus fit per fpiritum faniftutngt; Sé fie per Deum qui dat incrementum.

Porrô fi Chriftus difeipulis nonmandauit cx* ternt verbi prædicationem, non pofliint efle externi teftes Chriftijohan.if.

Item nulla eft differentia inter concionatores» Séfpiritum fândum,6é inter vtriufcp teftimonium.^

FELTIANIS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;loi

Et certè ßtis manifeftum cft, quid prædicauen'nt diTcipuli, ex acli's apoftolorum. Et quemadmodum tiinc difcipuH vocale verbum fonuerunt, na audi'to* res corum illud audiuerunt,2lt; per gratiam Dei cre« diderunt,

Aeterna eflentia filij cft imperueftigabilis, ficut invniuerfum tota diuinitas. Siquid fcimus deea, non nifi ex fcripto verbo Dei fcimus, quod quidem vtpote externunijloqui ôé prædicare poflumus. Cæ* eus lerïchuntinus apprehendit Chriftum filiumDa* uidiSjvidelicet qui fit fadus filius Daiudis,vt confpi* ei^audiri jöócontrcclari manibus, ab eo verbum Deiforis doceri pofset, Quodautem Chriftusipfe docuit,id docendum apoftolis reliquit. Docuit au* tem externum verbum SC vocale, amp;nbsp;quod audiri po* tuit.

Sicutpatermifitfilium,ita Chriftusmittit difci* pulos fuos. loh.io.hoc eft, vt idem doccant quod do* cuitipfe.

Paulus in prioread Corinth.cap. ii.fe à Domino acccpilTe dicit,quod tradiderit Corinthtjs.

Tertullianus in lib» de præfcriptionibus hæreti* corum. Habemus nunc Apofiolos anteccffbres no* ftrosjqui nec ipfi,id quod fecerut, exfuo arbitrio elc gerunt:fed dodtrinam à Chrifto acceptam, homini* bus fideliter propofuerunt.

Ecce autemcandide ledor, quid molitur diabo* lus^Conatur nos abducerc ab externa voce doiftrinæ deducere ad «eternam Chrifti efientiam, quæ in* Erutabilis eft,0i incomprehenfibilis.’in quo fi acqui* efeamus illi,adum erit de falute noftra,^ omnis con Eilationis erimus expertes. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;d Si

DE S Vß N CO/

Srautem ?£ hoc verum eft, Deum non agerc no^ bifcumper facram fcripturanijfatemur fane ignorarc nos,qux fit ei'us vtilitas.Nonne per fcr/pturam ape* n’t nobis voluntatem fuamc’ Chriftus rcmittit nos ad Mofen 5Ó pro''!hetas,S(: iubet nos fcr«tar-i,ac diligen ter excutere fcripturas.Per euangelium fpiritus ian* cftus arguit mundum de incrcdulitatc, Sf iuftitia, iudicio lohan. i6. Nec abfqjprxdicatione cuangeltj feiremus, quid vere fit iniuftitia impietas, ad ilt;o* manos b Turn etiam fcriptura vtilis eft ad patient tiam, confolationem Slt; fpem , ad R-om.iy. Atqj eru* dire nds poteft ad falutemjcftcp vtilis ad docendum, argiiendum,2^ corrigendum in ipfa iuftitia Jicut fcri bit Paulus ad Timoth. Et hœc omnia fruftrà cftènt, nîfi Deus per fcripturatn nobifcum ageret. Nullius ergo momentifunttam magnte vtilitates;

Falfu.m hoe eft,qi.ïod Deus non fit alligatusfuó verbd’ Is enfin eft æterna veritas, Ôl quicquïd póllif cetur, id certifsimè ipfa re comprobat ; nam cœlum priusterræmifccbitur,quàm verbum Deiiios fab lar,Matth.i4. Et vt maxime à nobis aceufetur Deus mendaci], tarnen manet yerax, Sdyincit cum iudica'» tur, Pfal, yi. Inter homines honeftum eft bonum, feruarc qux quis promifit, qnantó magis apud DalC

Eloc quidem verum eft, cum Deus fitomnipo« tens, nonita ftriclèeft alligatus externoverbo, vt fine co nihil efficere queat. Sed qudd non fit ita ab lig:ftus,vt fcruçt qua.’ promifit,id falfum eft.

ERROR X VUL

Scriptun-t hti'.mud mx, f jnituf, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tT* imrtM litm. iJt

lib.^c fäcra nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ucrbum.Iii initio 4: Euditgclio,

CONPVTATIO,

Elunc errorem quantum opus fuitjrePJfimus fij

FELTIÄNIS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;loi

pra 3 in rcfuîationc terrij.

ERROR XIX.

Confcript^do^lrma fanSliE-UMgclij, cCchunMttum (»dngcliunt» ^tcmlt;}u6d fcripAira /itmccrtdcr ßcxibilii doärmd,^u£pdMurjcm Uiii'io! fcnfui trabi.Iii lib.dc Euaitgclio,pcig.i7,çy' 5^.

Item lt;]uöd fides ttojira twn crutur ex auditu diuim uerbi, iiec eti= per iüud confirnwtur G!' conferuetur. Item quèd noßrd fides non dc=-beat fic regere iuxtd fderam feripturam :fed feripturd fdcrd regdtnr fc= ctimdumfidem noßrdin.Dc fdcrd fcripturdpdg.iz.

CONFVTATIO.

Euangelium non eft fcriptura Humana , îicèt fit ab hominibus collecîa. Chriftus enim dicit fuum ver bum cfTc verbum patrïSjqui miferat eum. Porró ver* bum Chrifti eft 'Euangdïiïm.Itcm ad Rom.i. Paulus vocat euangelium viriutcm Dei.Qiiomodo ergo po teftefte humanurn inuentumf Petrus i. cap. i. fcribit euangelium prolatum efte de cœloper fpin'tum fan* lt;ftum. Et ad Ephef. 5. dicit Apoftolus , Euangelium ^poftûlis prophetis per fpin'tum fancîum reuela* turn efte. Et amplius.dicit ad Gai. i. fe effe dotftorem cuangelîj, à Deo SC non ab hominibus vocatum. De boc vide fupra refutationem tertrj erroris.

Origenes fuper prxfationê euangéhj Lucæ facit ftiferimen inter (criptorcs cuangelicos, ac dicit muR tosquidem euangeîia feriberp conates ^fed alios id fine gratia fpiritus fantfti fufeepifle ; alios per gratis am fpiritus fanefti. Idem fuper Matth.tracl.jf. fignifi cat Euangeliftas qui ex vno fpiritu feripferint, ne* quaquàm fibi efle conrrarios,ut oftendatjquod euan gelia non fint dogmata feu décréta hominum , quæ fæpenumero inter fe collidunt,

Auguftinusad Hieronymum, Epiftola 19. Ego fateor charitati tux, fob's iis feripturarum libris,

4 J nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^wi

D E S V E N C C* qui iam canonici appcllantur, did ici hune honorem éi timorem déferre , vt nullum eoium autorumferi* bendo aliquid errafle,firmifsimè eredam. Ac fi in eis ofFendero, quod videatur contrarium veritati, nihil aliud, quàmvel mendofum effe codicem, vel inter* pretem non aflecutum efle quod didura eft, vel me minime intellexilTe non ambtgam.

Idem lib.n. contra Fauftum Manichæumjcap.y» excufat fcriptores facrac fcripturæ,quôd nihil ineptfi nihil^ falfi fcripferint,fcd folam veritatem.'

Si ergo euangelium eft Humana dodrinajUecelTe eft yt per mixtos habeat errores. Homines enim fa* die prolabuntur in errores.

Quod autem profitetur Sucncofeltius,facras lite* ras eftè incertam di flexibilem dodrinam,id manife* ftifsimum eft mendacium. Quid enim eft,fi non do* drina patris cœleftis certa di conftans eft, quiipft net^ mutabiliseftjneqp inconftansdohan.14. Sermo nes quos ego loquorvobis, non funt mei/ed patris mei qui mifit me.loh.S.Chriftus dicit,fe a patre acce* pifle fuam dodrinam. Qui ergo incerta £lt; incon* ftans effe argueturc’Petrus in priore epift. cap.r.dicit E uartgelium de coelo prolatum effè per fpiritum fan* dum. Nullo igitur modo Hæc dodrina verfibilis aut inconftans eiîèpoteft. Idem in i.epiftola cap.i. fcripturam vocat verbum ftabile feu firmumjôd addit fcriptoreshuius verbi fpiritu fatfdo agitatos ad fcri* bendum fuiffe. Quod autem a fpiritu fando proue* nit,quomodô poteft effè varium di ancepsddem Pau lus teftatur, priore ad Timoth. bin dido; Certus eft ftrmojôi omni approbatione dignus.

Ice*

FELTIANIS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,oî

Irenens lib.x,cap.fó’ Scripturis diuinisniti, quæ «rta indubitara eft veritas, firma Slt; valida petra cftdomiimfuam fuperillam aedificare?fiac veröde ’’cliclajalijs niti quibulcuncp dolt;ftrinis,eft ineffufam arenam,vnde façilis eft €uerfio,ad ruinam ftriiere*

Hieronymus fuper epiftolam ad Galatas cap.f, Nemini credendumeft fine verbo Dei;quoniamhaec ^ola doiftrina Ipiritus faneftieft, quæ in libris Cano* ^icis comprehenfa eftjcontra quos vbi concilia ali* •iuid ftatucrint,iudico illud iniuftum eile.

Auguftinus ad Vincentium Donatiftam cpift.48» ^oli frater, contra diuina tarn multa, tarn clara,tatn jndubitata teftimonia, colligere velle calumnias ex tpifeoporum fcrfptis,fiue noftrorum fiue Hilarfj.

Et magna eft infeitia in Suencofeltio, cum audet dicercjquod fcriptura in alios atep alios fenfus retor* queri fepatiatur. Minimeidcnim in fcriptura eft ^ód autem magna eft petulantia ingenicrum in iUjqui interpretanturfcripturam,quam quidem fiepe attemperant fuis cupiditatibus, num hoc fcripturac irnputari dcbetcNunquid abfurdum eft fic argumen taric'Scriptura ab aliquibus diftortis vel fuperbis in* gentjs falfo accommodatur ad alienum fenfum: ergo Eriptura eft incerta Qi flexiloqua. Imo fic erataffeuc randum.Scriptura perpetuo eft certa QC vera,fed iri* terpretes eius hallucinantur QC errant fiepe numero.

Qiud ergo ad fcripturamjquôd aliqui extant eius intrepretcs ftupidi ôôdeliri, Si ita male Deo conci* fiatijvt feripturæ fenfum corrumpant Slt; deprauent^ Tande tarnen fcriptura certa Si indubitatamanct.

d î Augu^

DE SVENÇO*

Auguftmus in libro de Genefi ad lifcram can.g. acerbifsimè arguitinterprètesfcriptin-æ, q.,Ti proVua inrerprctatione pugnant^Ôd hanc pro vero mtellcclü fcripturæ obtrudunt, cummen'tôfenfum fcn'pturx præ fuo amplecti dcbcrent.

Ad Hieronyinuni epift.ip. Alias autcm ita Icgo, vt quantalibet fanditate dodn'nâque prœpollcant, non ideo veri.m eflè putem, quod ïpfi ira fenfcrunt, fed quia mihipcrillos aurores canontcos , vel pro« babilt rationc, quôd à vero non abhorrent, pcrfua* dere potucrunt-

Ad Vincentium Donatiilam,cpifl:.48. Hoc ge* nus literarum,ab autoritate canonis diftinguendum eft.Non enim fie Ieguntur,tanc^ ita ex eis teftimoniû proferatur vt contra fentire non liccat, ficubi forte aliter fapuerintjquàm veritas poftulat.

Ad Vincentium Vi'dorem libro x. Neoarenec pofïlimjnecdebeojquemamoduin in meoruman«* celToruni libris, fie etiam in mois nuiIta infunt, qox iufto iudicio fine temeritate carpi poffont.

Exhis omnibus confiât , interprètes fcripfurx crrarcjincertacp docere,£C’mutare fententiam pofle* Scripturam autem per fe efie certifsimam.

Similiter hoc falfum eft, fidem ex aufcultatio« ne verbi non oriri, ncc etiam confirmari acretinerû Paulus enimdifertè dicitad Ivom.io. fidem elfe «3^ auditu,auditum vero ex verbo Deii Et propter hanc ipfam caufam in cadem epiftola verbum vocat Apo* ftolus verbum fidei.loh.i6* Non autem pro his rogo tantum, fed etiam pro rjs , qui credituri funt per ver« bum eorum.loh.i4.Chriftns præcipit Philippo,vtcrc dat huic,verbo,quod ipfe fit in pâtre,pater in ipfo’

FELTIANIS. : nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;104

Et Marei i. Chriftijs vult,vt fuo cuangclio credatur» Q_V AE STIO.

Qv,omoJo f.de^ oritur ex uerbo Dei;’

KE SPON SI O.

SiCjVt verbum Dei fit medium illud.quo fpiritus Encius hdjin in'nobis operatunquemadmodum eti* 3m vifibilia facramenta funt txterna media ,per qux Epiritus fanctus exufeitat operaturfidem in nobis. Vndc Auguilinus dixit, facramentum efle ver* bum vifibilc, fignificans videlicet ,ficut fpiritus fan* per verbum vocale fdem in nobis opcratur,tti« dem eandem operari per vifbilia facramenta.

Veruntamen ctiam fine ext.rnis mediis fpiritus findlus fidem dohare pro fua emnipotentia poteft.

Augufl.lib.n^. de ciuitate Dei cap.ig. Crediteti* 3nifcriptui*i's fancîis,amp;u veteribus amp;. nouis,qu3s cano nicasappe'UamuSjvnde fidcs ipfa conceptacftjcx qua tullus viuit.,. .

^upcr Pfal.nS. Dequoverbo Chriftt fcriptum ell:Rdcsexauditueft,auditus per verbum Chrifti.

De ciuitate Dei lib-G-capitc 1. Etfi fidts in nobis oriatur ex auditu , tarnen non pertinet ad fenfum corporis,qui auditus appcllatur.

Ibidem. VcrifsimedicimuSjquod fidcs exdoifiri* na in corda imprimatur.

Si ergo fid es eü ex auditu.vcrbi Dci,fequitur amplius per hoc verbum fidem corroborari be rcri*. ncruYtiqj cnim recte dicitur:caufaietin-t cfFetfium. Nunc vt progrediamur vitra,pefsimèdidtû efi à Sucn coi'fltio,quód icriptura iuxta nofiram fidem dirigea da fit. Inao efrcclfis dtfigi debet iuxta fuam caufaiu.

Ac

DESVENCO*

Ac fî obtcmpcrarc Suencofeltio nccefle effct,fcriptü rahorribilem lacerâtionem ingens interprctano num chaos fuftineret. Multoriim cnim hominum des perturbatifsimis opinionibus implexa eft, quod ipfe Sucncofeltius fuo exemplo huius dogmatis magifterjperfpicuè demonftrat. Non enim dubita« mus, quin ipfe quid credat incertus fit:quo fitjVt mi« ferrimè vim faciat fcripturæ,eamcp fua iophiftica pcf fimè dilaceret. Et vt ad rem redeamus,fidcs fe« cundum fcripturam, non fcriptura fccundum fidem régi debet,ne videlicet ilia propter humanorum in« geniorum in credendo varietatem , in fuipicionem Qi dubitationem trahatur.

Chriftuscum vult Marei i.vtcredamus euangelio fimul vult,vt fides noftra ad normam euangelii diri^ gitnri

Etfohan. iubet cxquircre fcripturas,quas de fc teftari confirmât.Poftea Luc.i6.remittit nos ad Mo* fèn amp;nbsp;prophetas,vt oftendat velle fe, vt fides ad not* mam Icripturæ accommodetur.

Petrus in priorc epift, iubet nos attendere ierip* turac addoéirinam ,ut videlicet fcriptura fit norma fccundum quam dirigerc noftram fidem debemus.

Paulus præcipit Timotheo, vt attendat ledioni fcripturac,fignifi'cans,qu0d fcripturam fequi debeat.

Àuguftinus lib.if. de dodnna Chriftiana cap.io. O veritas lumen cordis. Non loquentur mihi tenc* brx mcar.

Contra Fauftum lib.11.cap.17. Cedendum eft di* uinis mandatis cum obedientia. Non dicit diuina mandata nobis vel noftrac fidei cedere debent.

Ad

5

FELTIANIS, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lof

Ad Crcfccnium lib.i.cap.ji.breuifsimè dcccrnit ^pifcoporuni fcn'pta diuinistcftimoniis cederede* ^fre. Etcandem fentcntiam tuetur aduerfus Maxi«»

Arianorum epifcopum lib.j- cap.i4.

In concilüs pontificum vfitatum fuitjvt fchptura pontificum cederet: fed non fuerat hoe proban« ^uni.

Panormitanus fuper canonem Significafti^de cle c”îionc; Magis credendum eft fimplici Jaico, qui fcri* pturam allegat,quàæ toti concilio.

Gerfon;Præeminenti in facra fcriptura,2lt; qui ca* ^holicam autoritatem allcgat,2t præ le habet, magis ^fedendum eft quàm vniuerfali concilio,

ERROR XX.

Apo/loli twn priedicaucru^t tx fder^. feripturd ,fed (x ntAgno ci-eatioiiif ÇJ creaturdrum. Imô Chriftuf ipfe tndiidduit prædicdtio^ quot;^»tEudiigclij ex crcdturii : idcô pr^diedtores non ex feripturd^fedex ^Cdturif pulcbrdf pdrdbolds ßnülitudtncs cxcogitdre populo pro» P^^iiere debetn. ht Hb. iic fderdfcripturd cdp.4S-cr 46'.

CONE VTATIO.

Apoftolcs ex facra feriptura non prædicaftè fal cft, diuerfum enim telîantur eorum libri. Paf* enim prophetarum teftimonia vfurpant pro con ^J'niatione fux doiftrinæ.

EtChriftus Mar. ij. niandauitcis prxdicationcm ^tiangelijjhoc eft,illius feripturæ feu docîrinæ,quam ’ple antea docuerat Só prædicauerat.

Similiter ôi Chriftus ipfc prophetica teftimonia Pafsim allegauit, vt difcipuli habcrcnt, quod imita* ^^rentur.

Quid autem velit fibi Suencofeltius per librum e creatio*

DE SVENCO*

creatiom'SjS^ ipfarum creaturarum,aducrti potcft eX fequentibus verbis cum dicit, fîngendas elfe pulcras parabolas ex creaturis.Hü’c ratio docendi non repre henditur,cum deducere homines ad naturalem cog* nitionê Dei volumus,videlicet quod fit Deus, quód creauerit,regat amp;nbsp;feruet omnia,puniat fcelera,SC re» muncret bencfatfïa.De hac ratione loquitur Paulus ad Romj.Lucas in adis cap.17.loh.cap.11.cum dicit: Etquidem interroga’iumenta,docebunt tç.

Sed hæc naturalis cognitio Dei per fc fola nc* quaquam faluat hominemrfit enim extra agnitionem Chrillijfinequanemoad falutem peruenirepotelK Ac fi affentiamur Suencofeltio,2lt; fimus content! ilia natural! cognitione Dei, quæ fumitur ex creaturis, nemo noftrum fieret faluus » Vt autem fiamus falui, necefie effc patrem filium relt;5te agnofcamus.’Sed nemo nouit Patrem nifi filius, 00 cui filius vult reue* lare,Matth. vndecimo.Filius autem porro fine euan gelio rec7e agnofei non poteft : nifi ergo per euan* gelium reifle agnofeatur filius, necpater agnofeire# «fie poteft.Et hoc cuangelium ignorât natura,Ôlt;l mul to niagis ignorant crcaturæz Ad Ephefios tertio: Qiiod cum kgit!s,!ntt’lligentiam in myfterio Chriftl meam aduerterepoteftis ,quod quidem myftcrium nulla alia ætate ita notum fuit hominibus vt nunc reuelatum eft fanefiis apoftolis eius, prophetis per fpiritum,

Propterea inutilis Sx^ vana eft doclrina Sacra* mentariorum, quôd Ariftides, Pomponius

FELTIANIS, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;io6

alij hcncni homines inter Ethnicos fine agnitiosf *^cChriRi5per naturælucem faluattfint.

Neque vnquam demonftrare Suencofeltiuspo* ïÇrit Chriftum prxcepiiïè, vt euangelium ex creatu* 'is prædicetur. Quod autem Marei decimo fexto flt;^riptum eft : Ite predicate Euangelium omnibus 'rcaturis , nihil ibi aliud præcipit Chriftus, quàm vt Apoftoli pracdic'cnt Euangelium omni creaturæ 'ationali; hxc enim eft doLftrina,quæ tantum ad ho« ®iincs rationc præditos pertinct.

Et hoc modo Petrus vtitur vocabulo creaturæ in priore cpiftola capite fecundo : SubieCîi eftote omni cteaturætquod Lutherus ita interpretatus eft : Sub« ’ecïi eftote omni ordinattoni humanæ.

Auertat etiam Dens, ne iuxta fententiam Suene cofeltt) dogmata fingamus, quæ proponantur popu=» Joadfuam falutem. Contrarium præcipiunt muU ta feripturx diefta : Chriftus enim prædicauit Euan« gelium , merito igitur 5^ nos prædicamus. Et ipfc mandauit nobis prædicationem euangeltj,nc vnuf« quifque propriam doeftrinam effingat. Lucæ vice* hmo quarto ; Chriftus generali catalogo complexus tft,quid praedicare debeamus, videlicetpoeniten* tiam amp;: remifsionem pcccatorum in nomine fuo, non autem mandauit, vt noftras imaginationes, fig« menta venufta fabellas traderemus. Priore Petri capite quarto : Si quis Inquitur, loquatur verbum Dei. Etpofteriori epiftola capiteprimo, atten« dere nos iubet verbo prophetico» Ad Gala.primoî

e t Ma«

DE S VENCO*

Maledfclus qui aliud euangelium docctjquàm quod accçpiftis.ltem SZ Chriftus vult Luca: ló-vt audiamuS Mofen Si Prophetas, non humani ßgmenti elcgan« lias bfaiæ 8« Ad legem Si teftimonium dicant ; quod nifi feccrint ,noneritcis luxmatutina. Hucetiam congruunt dida fandlorum patrum, qui ad fcriptu* ram nos deducunt, St fua quoqj fcripta diligenter a Canonicis fcripturæ iandîæ libris difcernuntK

Auguftinus libro duodecimo de dolt;^rinaChriftigt; capuo.O veritasjluraen cordis.Non loquantur mihi tent bræ meæ.

Ibidem in capite trigefimc nono^remittit omnes ad fcripturamjqui falutem quærunt»

Ad Paulinam epift.nx. ligat nos ad fcripturatn, itaquod illifoliadhæreredebeamus. Reîiquorum autem fcriptorum libris, poteft quis hberè credere, vel non credere.

Ad Vinccntium epiftola quadragefima oJîaua, non vult,vt Epiicoporum fcripta, contra diuinam fcripturam allegem us.

In Maximum Arianorum Epifcopum libro tertio capite decimo quartOjinuehitur acerrimè, quod Epif coporum Ôiconciliorum fcripta, contra fcripturam produceret.

E R R Q R. X XI.

Lex Chri^us:ßtnilitcr euängdiuin Chriftia,

CONFVTATIO.

Hic error valdc perniciofus cft. Si caufam prx* betmultis alqs falfis dogmatibus.Prorfus enim tollic difcrimen legis Si euangelij. Sed rcfragantur ei quentes fcripturæ loci. Matthæi quinto r Non ven» j nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;foU

FELTIANIS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;(07

foluere legcm/ed »mpleretquo dicfîo oftcndftChri« ftus legem nim^ impleri fine euangeljo.kcm fub Ie« ge nullam aliam iufiitùm acquirt polie, quàm i'ufti« tiam Pharifæorum ô^^fcribarum. Euangeliumautem alFerre meliorem iufiinam,quàm ilia fit* Ergolex ôi cuangelium nonpoffunt efieidem. Similiter Lucæ 14. cum Chrillus in nomine fi.10 iubct prædicari pœ nitentiam Ôô remifsioncm pcccatorumjcertè diitin* guit inter legem amp;nbsp;euangeliiim . Altéra cnim pars prædicationis cft lex.’altera euangelium.Item in epi« ftolaad komanos fermé nihil aliiid agit apoftolus, tjuàm vt Icgem ab eiiangelio fecernat. Sic etiam ad Corinth.poftcriore cap.j.traciatur amplifsimum dif« eiimen Icgis cuangeli]. Similiter etiam in tota ad Galatas epillola^ôt^ præfertim capire quarto.

E R R O R X X 11.

Totit fderd fcriçturd habet Jufelieem inteüeâunj:literdlcm,qui fu^ ^tur ex uerbii feu eontextu, ey' hic nullius momenti efl : G' jfiritualem feu myßicum,^^uem foliJfgt;iritudlescapiunt. in itbroeut titulus, Vdkte

CONE VTATIO.

De vero intclletflu feripturæ certain habemus regulamad kom.12 . Siqiiishabet prophetiàm,re« fpondeat analogic ficîeiAkautcm prophetia rcfpon dcat analogiæ fidei, necelle eft, earn congruere cinn verbo DcijCX quo fides oritur;2lt; hoc verbum cerris dementis ac literis inclufum eft, vt fitcertus textus, cuius verus intellevius,ex proprictate verborumjeu cuiufque vocabuli notione eruéndus cli :quod idem, in alijs profanis fcriptis fieri oportet.Nam fi vnuk quifque pro fuo arbitratu fpiritualem intelledum e 5 fcrip*

D E s V 13 N C o .

Scn'pturis affingcre vcllct^contra pcrpctuam fentcn tiam Eu vniuerlalcm eorum confcnfum : hac rationc vcrus intelledus retineri non poflct -, ëgt;C fcnptiira traheretur in dubi'um . Exemplum huius rei ronfpi* citur in Origene, qui totam fcripturam transforma* uit in Allegorias ód tropoSjUecp iine magna veritatis iadura. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lt;

DICTA SCRIPTV RAE H VIC locoScruientia.

Pfalmo ccntefimo fexagcfimo nono; Da mihi in* tellecSum fecundum verbum tuum. Pfalmo nonage* fimo tertio: Beatus quem crudieris Domine, 2lt; que docueris de lege tua.Et Petruspofteriore epift.cap-i. i'ubetnos obferuare fcripturam tanep lucernamlu* centem in tenebris,donecoriaturlucifcr in cordibus noftris. Pialmo np. Lucerna pedibus meis verbum tuum.

Auguftinus lib.i.dc trtnitate,cap.i. Scriptura nul* Itus generis rerum verba vitauit, quibus graduatim addiuina fiue fublimia nofter intelleóus vclutnu* tritus afTurg .ret.

Super lohanncm trad.9.Lege propheticos libros omnes,non int JIedo Chrißo ,quid infipidum amp;nbsp;fa* tuum inucnics.Inde Iiquet,multum conduccre advc* rum intelledum fcripturæ,Chriftum nouilîc.

Ad Hotioratum cap.j. enurnerat varias formas exponendi fcripturam;hiflor]alem,quandolit cxpli* catio ^erhiftorias ;allegoricam,qua figurateSi alle* gonce cxplicatur feriptura: analogicarn,quando no* uum vetus Teftamentum inter fe conferimus:

FEL TI A N IS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;108

Etymologfcim qiiando damns raticncin verbo* rum ÔC fa(fiorum, caulas inquin'mus.

De Chrifti'ana dodtrina hhro fecundo capitc fex to : Nihil eft ira obfeurum in fcriptura, in vno loco, quod alibi nun plenariè explicetun

Ibidem capite vndecimo docet,qu0d cognitio lin guarum multum faciat ad verum intellcdiumfcrip* turæ.

Ibidem lib. j.cap.xó.Sd X8. monct,quomodo ferip« turam fcriptura explicate debeamus,obfcuriora Icca per apertiora.

Chryfoftomus fermone vndecimo,fuper quintutn caput Genefis:Vt fcriptura intelligatur, opushabet teuelatione fpiritus fanefti.

Ibidem fermone vicefimo primo fcribit,quomodo fcriptura feipfarn exponatjiaec finat ledorcm errare.

Hieronymus ad Demetriaden vult, vtferipturam diligenter legamus,quo huius benelicio ad verum il* lius intelledum pertingamus.

IdeminEftiam: Qiiifacram fcripturam nonita intelligit,prout veritas docetjis edit vuas acerbas.

In Pfalmum oduagefimum fexturaiDominus Io* cutus eft per euangelia fua,non vt paucijfcd vt multi intelligant.

Gregorius libro primo moralium : Scriptura in* terdumeft nobis cibus,interdum potus .Cibus inlo* cis obfeuris ,vbiquts illatanc^ propofita vtitur,2d veluti mafticata deuoratur.Potus vero in locis aper* tis.ita enim imbibitur,ficut inuenitun

ER#

DESVENCO.

ERROR XX 111.

Panitentain feu conuerßontmnmt ex lege, fed ex euangelio docai» elTc.Ii] libro de ftcra fcripturu.

CONFVT ATIO.

De hac controuerfia diximus copicfè,fuprain refutatione falfi dogmatis Antinomorum.

ERROR.XX nil.

Qgó(/poyi rcgcnfr^tho/icmpp/Jif boiKo to‘0 .fnfmo legem Deifcr^ Udre implere. In libro de euMgelio p-tg.7). 7^.77,

CONF V TATIO.

Non eft dubium,quin homo regcncratus aliquo modo legem atcp voluntatem Dei feruare pofsit* quodautem toto animo Ôi ficperfecftè pofsit,ncmo aftirmabit. Nam Lucæi/.Chriîlus inquirCûomnia feceritis,quT pr.ecepta funt vobis,dicitc;inutilcs Set ui fumus,quæ debuimus fecimus. Ad Rom.7.Paulus dudum regencratus , lamcntabiliter qucritur, de fua infi'rmitate,quôd non faciatbonum,quod vticpface* re optet velit^ Item folius Chrifti eft, perfecftain legi præftare obedientiam, Matth.f.giautem fclius Chrifti eft,noftrum non eft.Præterea fi legem fcrua# mus perfetftcjtum acquirimus ex ea iuftitiam. Mat* thæi quinto llagitat Chriftus talcm tânqueaccuratani Icgis obferuationcm,vt ne apex quidem vel punclu* lus prætereatur. ‘Sed talem quis habet C lu parabola qua defcribitur Matth.iS-debitum ferui, quod exol* ucndumeft domino ,manentrefidua decem millia talentorum. Etvt fimul completftamur omnia,com* munis experientia conuincit nos, quod fecundum legem ôi voluntatem Dciperfeólè nullo modo vi* uere pofsimus.Nam in hac vita,vt in priore cpiftola

FELTIANIS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;109

Conntb.cap.ij.dicitur,cx parte cognofcimus om* •^lasfed in altera vita perfecte gerentur omnia,

ÖBIECTIO,

Adhuc ergo ddmMfnur,‘cum legem Dei non ()oßifnui perfiâé fers ^‘ifepoftregenerdtionem.

RESPONSIO.

Minimèjquia nulla reliqua cft condemnatio his, ^uifunt in Chrißolefu,hoceft,etfiiuftiflcati óó rege* ^erati funt adhuc itnbecilles infi'rmi,necp perfec'tc Dei præftare polTuntnamen vult Deus

’’iitatem eorum tegere Só ferre, li modó in fide Chri* fii perfcuerent.

Auguftinus lib i,Rctraâationum cap.ip.Omnia præcepta Deiimplentur, dum nobis dimittuntur, quæ non fiunt à nobis,

ERROR XXV.

Lex poßuldt tdntlim ßgurdtdm, cxterndm,cr umbrdtdin iuftitidm. ltem,ç;iiàd perfcéid obedieiitid ergd legem , nuadßt iuflitid.inlib.de trb plieiuitd,cdp. ij.Etiü lib.de uerbo Dei,pdg.ijf.

CONE VT ATIO.

Hie error fcquentibus feripturx locis deftruitur. Exodi ig.Quifeceritpræeepti mca,viuetineis.Vita autem habet annexam libi iuftitiam.Deutero.capite 17, Malcdidus omnis qui non feruarit omnia,quac fcripta funt in libro legis. Hoediétum requirit vtiep perfetflam obedientiam ad veram iuftitiam.Matth.f. ctiam Chriftusdeperfeefîa cbedientia ad iuftitiam loquitur, cum dicit,ne apiccni quidem vel punclu* Ium de lege præteriturum elle,donee impleantur om nia.'Requirit item Chrlftus perfedîam obedientiam, f cui

lt;ui annexa eft iuilicia , iuxta pirabokm Matthrci i?' cum vult dominus , vt vcndatur fetuus debitor ipfcj £lt; vxor,5C liber i, omnia quæ habet.

Præterea fi lex tantum externamjfîguratam de vm bratilem iuRitiam pofiularct, quarc diceret Mofest Diligesdominum üeum tuum toto corde, 50 tota anima tua î* (^tarc item Chriftus interpretaretur le» gern fpiritualiter de externis verbis ôd fa(fh's,2lt; de interniscupiditatibus amp;nbsp;affeu^ibuSjMatthæi quinto^ Qijare Paulus legem diccretfpiritualcmjad K.om.7^ Atep hoc padîo, non pofsemus condemnari à lege, item poilèmus fatisfacere legi? Deinde nccclTe non fuilîet impleri legem à Chrifio. Et Chriftus minime poftulaflet à Pharifæis 8lt; feribis maiorem iuftitiain quàm externam illam Matthæi quinto. Neque con» fentaneum eft Chriftum ilium perfectum,legem im» perfetfiè impleuiflê, Infuper certifsimum eft Deum veram iuftitiam integræ legis obedientiæ annexu* ifle. Ac Paulus ad Romanos quinto,hauddubiè non loquitur de mutila quadam vel imperfetfta Chrifli obedientia,multô minusdefida £lt;vmbratiliiufti£ia» Item ad Romanos otftauo exprefte dicitur, cum non potuiftemus perfeclè Jegi fatisfacere, Deum mififlc fuum filium,vtiuftitia legis implerctur in nobis.Dc» hinc eft'ne vmbratilis iuftitia ,quam Chriftus prætcr illam Pharifæorum ôô feribarum cfflagitat c* Autcâ ne vmbratilis eft iuftitia ,quam ipfe nobis peperit, ficut ad Romanos oeftauo diciturîquot;

Verum eft quidem proprie Ioquendo,perfc(ftam Chnfti cgt;bedicntiam non elle iuftitiam:iuftitia enim

FnLTlANlS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;no

cftfruâus pcrfectæ obedicntix Chrifîi. Scd quid cfl vfitatiusj quàm caufam poncre pro cftcdcf Qiiamosgt; t'i'cm non eft error dicerc,quód pcrtccia Chrifti obe dientia fit iuftitia noftra. Imo magna eR blafphemia

Chriftum, di'cere, quod perfecta eins obedientia *^on fit vera iuftitia.

ERROR XXVI.

Qaôii noniu/hficernttr foldßde.iye atdtigclio pdg. nbsp;nbsp;nbsp;.Et tic uer»

^opag.118.

CONFVTATIO.

Hic crror,Dei bcncficio,adeô ex ccclefiis noftris cftrepudiatus 2lt; cxplofus, vt hoc loco non fit necef* ^f3nouam confutarionem inftituere,

ERROR XXV II.

IZoßrd iuftitid cordtn Deo -, cil mtertid extemd o', edientid ergd ^^cmDcijUclmkoitdnoßrdopcrd. I« lib.de triplici uitd cdpitc.7. Et i» ^'‘dugelium Matthdiedpite fexto , fuper locum, ïiifi dbundduerit itdticftrd.

CONF VTA TI O.

Refcllunthanc opinionem vocabula^quibus vd^ tur Paulus in epiftola ad Romanos : GratiSjöi abfcp opêribus legis i quibus vocabulis excludit noftram ohcdientiam, £lt; opera tanquam caulas coopérantes, partiales meritorias iuftitiæ Dei.Irem,excmplum Abrahæ,ad Romanos quarto , qui eft imago omni« Um qui iuftificantur gratis abfque meritis operum. hem,fl iuftitia eft ex operibus,incerta eft promifsio, ad Romanos quarto. Ac fi operibus iuftificamur, Chriftus fruftrà eft mortuus ,ad Gai. i. Præterea fi iuftificamurex operibus,noftra iuftitia non eft ma* ior iuftitia Pharifacorum ÔC fcribarum,dc qua Mat4‘

i Z Item

DESV,ENCOgt;

hem Paulus ad Rom. S' fcribit obedientiam Chrifti’ attuHlïe nobis iuftificationcm vitx. Quomodo ergo noftra id prüftet obedientiac' Deniçp fi propter opegt; ra noftra iuftifîcamur,ergo Deus iuftitiam donat pro pter languidam, mutilam, 50 imperfecftam obedien* tiam îquot; cum qui dem manifeftum fit, Deum requirere perfecîam obedicntiâpro impetranda iuftitiajquam perfecftam obedientiam nosferui inutiles nuilo mo dopræftare valemus. Quapropter etiam noftrum nemo poteft faluari, fi operibus pctenda eft iuftitia. Sed quid opus eft in hoc articulo prolixiori aduerfus Suencofeltium commemoratione vti,cum Dei bene ficioinnoftris ecclcfiis doeftrina de gratuita ilia iu-» ftitia fidei firmifsimis argumentis ftabilita 5lt;^ defen* fa fitiquot;

ERRORXXVIll.

Q^'oiperfijembona operamgrediamurinuitamtete;ttam.oe Euangeliopag.^s.Et^uodreiiouatio cordis ßt iußitianoßra. In lib-de facra friptura pag.jj.Etin lib, de uerbo pt'g. 13 4«

CONFVTATIO.

Iohannis 17. Chriftus dicit: Ego vitam acternam do eis. Eft ergo vita aeterna donum gratiæ. Ad P.0* manos ó-vita aeterna vocatur donum Dei. Iohannis tertio Chriftus dicit, fe dare vitam teternam creden* tibus. -

Auguftinus fuper Pfalmum ;i. inpræfatione: Etfi tu manus laueris in bonis operibus, 5Ó opinaris, te nauim optime regere, tarnen properas in Scyllani i quia dum iperas, quod fperandum eft, fcilicet vitam æternamj non aftequeris hanc fine domino Deo per lefura Chriftumjper quem folum datur vita aeterna,

Porro

FEL TIANIS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;in

Porrô rcnouatio cordis nequc ipL poteft eflèiu* ftitia noftra: non cnim prius renouamur quàm accc* ptagratLiita iuftitia fidcijiuftificati cni'm accipiunt ^piritum fancium qui renouât corda eorurri. ad fact* f nda bona opera, ÔC præterea largitur eis robur ÔC vireSjVt ea faceie pofsint.Hinc ergo vocaatur bona opera ctiafrudus fpiritus.Ad Gal.y.Cum ergo fiti's fill) 3 Deus mißt fpiritum filij fut tn corda veftra, cia* Riantem Abba pater. Ac idem ille fpiritus, qui nobis iuftificatis Deifiliislargiturvires, vt reóiè inuoce* nius patrcm, donat etiam nobis facultatem præftan* di alia bona opera.De hoc vide amplius caput oda* uum ad Romanos.

Auguftinus de fide SÓ bonis operibus cap.14.B0* na opera non procédant iufiificandum, fed fequun* hir iuftificatum.

Item alibi : Quomodo quis poteft iufta opera fa* oere, qui nondum iuftus eft Qiiomodo bona, qui nondum bonus eftf Quomodo fancfta opera,qui non diim fandlus eftc'

• nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. ERROR XXIX. ..

,Ç^oiitibil fit iu/titfd(iijQdßp^leä.ucrU'S Dçkî,

Dehisdtcetur infîaiq confutatione doiftrinæ Ofiandricæjde eftèntiali tuftitia.Dei.

ERRORXXX-

QJiQd nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rçtfoult;aio fitJf iritiM nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;imoCbrijiia ipfc. In

■ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;-ri ,

.CQNFVTATXô,

Suencofeltiua necß propric loquitur, ne^ vere, : nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;f 5 cum

DE SVENCO*

cura djciïjfpirinim fanclum f;u etiam Chriflura cfTe rcnouarioncm noftramrfcd ficloqui debcbat.kcno* uatio noftra cft opus fpin'tus fancti,6^ raci itum Chn fti. Alioquin enim fequitur amplius, Chriftum fpi htum fandtum initium habcre Ä fincmjprout in no* bis eft renouario,

E R R O K X X X I.

ïuflificdtio iwftrd compleéîitur totum mgocium ccnucrß homitif. InUb.dcVerbopdg.iiS.Et ibidempag.i)4..!n märgine. Ordoitiflilicd» tionii : rcgcncrdtio,uiuijiclt;(iio,!Hiugt;uatio iufißcdtio, diuiiiie iidturie participdtio.

CONF VTATIO.

Hæ partes iuftifîcationis vtiliter feruiunt ncgo* cio Suencofcitrj : prius cnim dixit, rcnouationcm SI bona opera eflc iuftitiam noftram.Item iuftitiamtflê ipfum Deum feu effentiam diuinam. Vcrùm ex ferip turahas iuftificationis parus demonftrarcnonpo* teritjneqî etiam z facris monumentis patrum.

Regeneratronô poteft ciTc iuftificatio: huicenim illa cohærct eâmque fequitur, fscut fn refutationc vicefimi fexti errofis denSönftrarü eft. »que poteft efte pars iuftifteattonis : éos enim, qui funt regene* randt, oportet prius efte ïuftôs 2t filios Dci : Slt; tali* bus datur fpiritus faneftus per quem fit régénératio.

Viuificatio poteft efte pars regenerationis , non iuftificattonis.ldeo eftirh régeneramur, vt défi* namus viuere iniuftitiæ,.Slt; contra viuamus iuftitia^' Ad Romanos decinio tertio.’Dcponamus igitur opc ra tencbrarunijöó induamus arrria lucts, Et ibidem*

Indui*

ti

FELTIANIS» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ni

Induite Oönu'aum I- ft.m Chriftum, corpons cu* ram non agite,vt lafciuire incipiat. Ad Ephcfios4. Deponite veterem hominem fecundum quem prius vixifliSjamp;t induite nouum hominem . Prior pars eft inortincarionis/ecunda viuiheationis.

Inur reg nerationem Su renou'ationem nullum intelligimus neqj nos neep alii pii diferimen ; Sucn* cofeltius fl nouttaliquod,proférât fané. Neque fan's pniPumuî ancqui,quid fibi velit hare diftinctio Sucn cofekij, quod iuftincattoncm diuidit in partes,Slt;^ ta* men fimul ipfe confitetur efte vnam partem.O bone D B V S , abomni errore nos libera; quia tu foies errorern errore punirc. Error autem alios errores gignit, qui fl Hunt plures , ignoratur , quid tandem certi credere debeamus.

Participatio naturae diuinx ita cohærctiuftifica* tioni coram Deo, qu?e eftin remifsionc peccato«» rum, vt ci qui hoc modo iuftus eft, id eft, acceptus Deo,fimul Chriftus etiam fit iuftitia efTentialis SC ïterna,hac ration c, vt D eus pater, fiIius,3C fpiritus fanâus in eo habitare vclint acf regenerationcm, qua vis ci ÔC facukas conceditur faciendi fecundum voluntatem Dei quæ iufta fiint,Slt;admortificatio* nem reliquiarum peccati in nobis , donee in altera vita confummemur. Verum quod de diuina natura diximus,non fic infclligendum eft, quod idcirco in altera vita efficiamur Dijjid eft , induamus diuinam naturalem Dei ■ ft'enriam,quam Deus ipfehabct. NVeefte eft cnim manere diferimen inter creatorem Deum SC creaturam.

Deinde

D E s V E N C o.

Deinde ineptum eft dicere,quod dnn'nae naturx particïpadOjfitpars luQificationis noftrcc, cum prius dixcht Suencofehius,ipfam lufiihcanontm rAoRraiTi nihil effe aliud, quàm infufioncm diuinæ naturx in nobis.

ER KOK XK XII.

QnôiglorificJtiis fjinguis Clmßt, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nunc crcjtrdßnntdtitfßf

indiuinitdtem,purißcet im dpeccatiinoßris. In lib, dc Vcrbo,pdgi=‘ Itd.IZÇ.

CONFVTATiO.

Si fanguis Chrifti in diuinitatem nunc tranfmu* tatus eftjcrgo Deus eft.Si Deus cft,oportcî inuocarij ÔC attribui ei naturam èi. fubftantiam diuinam.

Deinde fî Chriftus habet nunc fanguinem ita glo rificatum, qui tranfmutatus fit in diuinitatem, ergo ledet ad dexteram patris non verus homo,fcd tantüm fecundü vnam naturam , videlicet in quantum Deus c(t Scimus autcm nos,ex veritatc fcripturæ,quôd ip fe verus Deus amp;nbsp;homo fedeat ad dexteram patriSjffi cutaduerfus Stancarum fupra conuicimus.

Neq^idco tribuitur Chrifto corpus glorifi'catûin epift. ad Philipp.;, quod humanitas in diuinitatem mutata fiufed quod Chriftus,qui fedet iam ad dexte-’ ram patris verus Deus ÖC verus homo,non fitamplfi usobnoxius humanis nccefsitatibus in edendoibi““ bendojdormiendojcundojftando.

Item fi glorificatus tandem fanguis Chrifti nos purificat à peccatis,quid profuit eum per fuam pafsio »em effundere ianguinemC

Vttaceam,finuneprimum adhucChriftum pati fuonosfanguineabluit Slt;puriHcat,ad bbræos 9.

Pro*

FELTIANIS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;IQ

Proinde dicta fcripturx de puhßcatione fanguû nis Chrifti à peccatis, tantum intclligantur de fang« nine effufo per pafsionem,2lt;^ non de fanguine Chn'« fti glorificatOjUt fenttt Sucncofeltius.

ERROR XXXllL

I^inißri ccclcßte inepti, CT non timeiües Dcum,fiiuin minißmuin tndocenio ucrbo, crporrigendii facrämentis , expcdircnon po/fM.ln ^ib.dc fd era fcripturd,pag.2z.

CONFVTATIO.

Hie eft vetus ac pcrniciofus error, quem Dona tiftx olim hæretici profitebantiir. Qui fi verus eft, iairi indecolligitur,infcitiam,imperitiam, infirmita« miniftrorum potiorem eflè, ac plus valere, quam minifterium, doctrinam, QC facramenta, quae iunt ordinationes Dei. Item hoc paclo noftra incrc« dulitas promifTioncs Det minifterio annexas labe« fatftare vel tollere poteft. Ad Rom. 3. Ipfis crédita flint oracula Deuquid ergo,quód aliqui fueruntin« credulifnum eorum incredulitas fidemDei abolc« bit c-Abfit. imo fit Deus verus, omnis homo men« dax ficut feriptum eft: vtiuftiheeris in fermontbus tuis, ôC vincas cum iudicaris.

Quod autemDeus ctiam perfonis minus ido« neis, 8^ infirmis permittit adminiftrationem mint« ftertj,officium docendi Sgt;d applicandi iacramenta: id ob earn caufam fit, vt ipfi foli fit honos. Priore Co« rinth. 4. Habemus autem thcfaurinn ilium tn vafis teftaccis,vtexcellentiacpotentia fit Dei, amp;nbsp;non ex nobis.

Auguftinus lib.f.contra Donatiftas,de Baptifmo c^p.iÿ. Quando Deus fuis facramerttis adeft,SC ver« bis fuis, reâa funt, à quibufeunque adminiftrentilr, g ftcut

D E s V E N C C»

ficut ctüm mali hommeSjquibus nihiÏ profunt/tbiqs funt peruerE,

lbïdem:Qaapropter facramenturngratjx dat De* us per malos , ipfam veto gradam, non nifi per fcip* fum, vel per fancEos fuos ; óc ideo reimfsionem pee* catorum vel per feipfum facit,vel per illius Columbx membra, quibus ait:St cui dimifcritis peccata, dimit* tuntur.

Idem contra Peditanum i Ncc^ iti homine bonc aliquis facramcntafugiat,neqî in homine malo.

Contra epiftolam Parmeniani ; Omnia facra menta fubfunt indigné tradentibus i profunt tarnen per eos digne fumentibus, ficut amp;C verbum Deüvnde di(ffum eft;Qux dicuntfacite.’quae autem faciunt,no litc facere.

Tradatué.fupcr lohatinem de Baptifmo.Bapdf* mus eft,ficut illc eft, in cuius nomine fit;non ficut ib le,per cuius minifterium traditur.

ERROR XXXllII.

Ottod utrum eorpm cärnif cs“ fanguinii Chrißi,non adßt 'm caiiä-CONE VT ATI O.

De hoc fatis poftea dicetur in refutationc Sacra* mentariorum.

ERROR XXXV.

N ÖH coHeâti ccclcßa, eü ucra. (cclefia: fed aui fe confitetuy äd U(* ram religioiiem.In lib.de dif:ritnine Verbi Dei,

CONFVTATIO.

Quod omnibus temporibus colligat fibi Deus aeternam ccclcfiam per vocem cuangelii,nccjî Sucn* eofeldus, neque alius quifquam pcrncgabit,amp;0 hanc Ecclefiam ncccffe eft confiteri veram religio*

ncDgt;

F E L TI A N I s J nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;114

tiem. Confcfsio enim certuni eft ftgnumjquo agnof* citur ecclefia.Quod autem hanc ecclefiam quae colIU gitur per verbum negat Sucncofelttus , id llgnificat, ft non agnofcerc eumccetum verte ô^ac perpetuæ rcclefiæ Dei, quæ per verbum vocale, amp;nbsp;per prædi* cationem externam colligitur; fed caiem aliquem rectum , qui internis amp;nbsp;arcanis reuelationibus feu enthufiafmis vocatur, ita ecciefiam facit non ec* clefiam. Vuit enim Deus colligi coetum fc j con miu nionem hominum per verbum ; ideoep amp;nbsp;ipfe Chri« ftus verbo vocali vfus eft, id^m vocale verbum po fteaprædicari per Apoftolos iufsit.Qijjs porrè per* fuaderct hominibus, eos verè effè membra cede fite fi tantum expe^andæ eftènt arcante reuclationes amp;raptus?

ERROR XXXVI.

Df«î non loqiiitur corperalia cy audi üi'i utrba, nee noce corfgt;olt;= qu£ attiirepote^.

CONFVTATIO,

Etfi Deus eft fpiritus,tarnen hinc non ftquitur, quod corporales ôé vocales fonos non faciar,aut vo rem omninô non edat. Nam nihil eft ei impoIRbile. Nonne Exodi tertio, Deus Abrahæ, lfaac,2lt; Iacob, loquitur cum Mofeddem facit poftea capite quarto. Imo poftea fxpius colloquitur cum Mofe ÔÔ^arone. Dcut.cap.4-2lt; y.lcgitur, Deum ingenri voce fra* gore decalogum de monte Sinaico pronunciafte. Et verba prophetarum paffim vocanrur verba Domini. Ad Ebrxos primo: Poftquam multiplciter Deusv^i: multifariam olim cum patribus noftris locutus eft per prophctas,hoc poftremo tempore nobifeum lo* cutuseftperfilium.

g»

DE S VE NCO-

Nonne autcm fpintus illc Deus, vifibiîe corprs aiïiinifit, quo confpici potuit C quid ni crgo talc cor* pus afEimere potuitjquo loqnereturf

Auguftinus libro fecundo de trinitatc capftc ig» Ipfa en im natura jvel fubftan£ia,vel eHèntia,vel quo* libct alto nomine appellandum eft id ipfum quod Deus, eft, quicquid illud eft, corporaliter videri non poteft. Per fubiecîam verd crcaturam, non folum fi* lium jvel fpiritum fanôumjfed etiam patrem corpo* rail fpecie fiue fimilitudinc mortalibus fenlibus fig* ixificationem fui dare potuifte credendum cft-

Item de cognitionc veræ vitx cspitc decimo ocîa uo. Sancfti ipiritus fubftantiajncn in columbam vel ignem eft tranfmutata,ficut nec Verbi in carnem eft transformata, fed fpiritus faniftus columbæ corpus condidit, in quo fe ad horam fuper corpus fibi infe* parabiliter vnitum,ad tcftimonium hominibus,vifi* bilem præbuit, ipfe vero inuifibilis in eflentia patris ôd Vcrbi infeparabiliter permaniin.

Tertullianus de carne Chrifti contra Marcio* nem : Nec interfecerat fubfiantiam propriam af* fumta fubftantia extranea-

ERRORXXXVn.

Uomtntsßnctninillmoa' facramentiifdlumfoire, Inlibrisßti^

CONFVTATIO.

Hoc eft vclle fapientiore eftè ipfo Deo* Si cnint^ ad commoditatem falutis noftræ minifterio facra* mentis carere potuiftemus, Deus vticp non inftitu* iftetea in eccIefia.Et quamuisyerum cft,Deum fine nis»

î

FELTIANIS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ny

hismedfis pcrfuam omnjpotcntfam faluare homü nes pofic, tarnen hune communem ordmem ipfe fanxit,vc minifténo vtantur homines^qui ad falutem perucnire voJunt, ad Romanos dccimo. Et fimilitcr laeramentis vtantur ad certificandam confcitnîiam defalutc.

Si ergo miniftcn'o Só. facramentis ad falutem non eft opus,quin ergo dicimus, Deum fruftra hæc inüû tuifTci

Hic error ohm vagatus eft inter hommes magna ^pectc:Entbùflaftas cnim fe vocitabant,qui fine s^r* bo 2lt; facramentis homines pofte faluari profiteban* tiirj2lt; fatis- efte dieebanr agitari fpiritu fanefto*,

Auguftinus centra Fauftumhb.iÿ.cap.u.Homû nés ad nullum nomen religionis, neep reeftum, neep falfumcolligi poftunt,nifiper communionemvifi* bilium hgnorum feu (acramentorum ligentur , quo« rum virtus verbis exprimi non poteft, tanien plu« rimum prodeft : Se qui ilia contemnir, hunc faciunt facrilegum Si furem. Et reuera hoe impie contemni« tur,fine quo vera pictas non poteft perftci.

ERROR X XX VHl.

Difcri)«f.'i inter A{!of{oloSjPro(}i(t4t,cr fän^los Patra ,^u= ojiuiit, lüißierunt niinillri diuini utrbi. Hi autcm tantiim fiv-niiirifcri^tura. Item,per illos uerbum iùiteipcax. Perhos^tutem nen pc..

CONFVTATIO.

Efte difcrimen inter prophetas Só apoftolos, nulli eft dubium. Similiter etiam inter Apoftolos,Prophc tas , Patres , 36 huius ætatis doeftores eft difcrimen. Veriim non eft id, quod Suencofehius elFinoit : fed Euiufmodi aliquod .* Prophetas ipfe Deus vocauir g Î imincdia»-

DD S VE NCO-.

immedtatè, 2lt; non per médias perfonas. Apoflolos Item Chriftus immediate vocatiit, Prophetie de Chri fto venture aununciarunt,Apoftoli de exhibito.llH de patefa/îione fingiilari fua cracula acceperunt. Hi àChrifto docirinam audnicrunr. Patres feuvetufti dodtores ccclefix mediate 5^ per médias perfbnas vocati funtjficut Sd nos hoc temporé vocamur.Patres fuam doctrinam ex prophetarum Apoftolorum feriptis fumferuntjVt candemcum illis voeem ôu do« «Srinam fpargerent. Inde Si nos hoc tcinporc no« ' ftram dodîrinam confentancam feriptis propheta* rum Si apoftolorunijSi patrum, audiicributChrifti« nis inculcamus Apoftoli prx famflis patribus Si no« bis hoe habent fingulare, quód immediate Si non ab hominibus feumedijs perfonis neep vocati neep cru« diti funt, fed quam à folo Chrifto doótrinam accepc« runt, deeuerunt Si feripferunt. Prætcrea Chrihutn iplum audiucrunt viderunt. Plura habucrunt do* na quàm'fandi Patres Si nos. Dehinc ttiam manda* ta cis fuit, per totum terrarum orbem prædicatio euangelii. Sandivero Patres tantum in iis locis do* cuerunt, ad qux vocati fuerunr,quod etiam nos faci* mus.

Item ipfi fanât Patres difeernunt fua feripta à feriptis Apoftolicis Si Propheticis, fuas item perfo* nas à perfonis Apoflolorum Si Prophetarum. Qjiod diferimen nobis cum illis tft commune.

Achortantur Patres cacteros ecclefiædoâores» vt. Apoftolicis Si Propheticis feriptis conf ntanea doccant, quod fi non faciant, recipiendos cfTc ne* gant.

De

FELTIANJS, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;116

De hfs 6.' fjmiîibi)sc’ifcfim/ntbuSj rectèdocct cc* cleßa.Scd C[iu-d Sucncofcltius comratni(citur,.nun^ agnouir ccclcGa.Prophcta: apoftoH fueiunt mini* fti 1 vcrbi, fucrunt SC patres , Sd nos fumus.Iam quid eft,aliud verbum Dei quam facra fcriptura , vicif* firn quid eft aliud facra fcriptura quam verbum Derf Htc ergo patetjSucncofeltium non agnofccrc fcrip* furatn fanctam pro verbo Dei, neep vei bum Dei pro fcriptura fancfta.Quod autem reuera fcriptura fit ver bum Dei, fupra inrefutatione tertii erroris liquido probauimus.

Forró trifte eft öf hoc, quod audctSuencofeltius dicere, Deum folummodó per miniftros verbi,hoe cftjpcr prophetas apoftolosefFicacem eftc, £lt; non peralios miniftros.Vndefequeretur,potcntiam Det langiicfaftü efre,vt iam nó amplius pofsit ita cfFicaci tcropcrari per miniftros ecclefiæ,ficutolimaliisafta tibus.Item omnium patrum doeftrinam vna cum no* ftris enarrationibus efte vanam 2lt; inutile. Item diU cipulos Apoftolorum, Apollo,Titum,Timothcum, Ignatium 56 fcquentes, fruftra docuiftc. Atep adeo totum minifterium fcclcratus illc tollit gt;nbsp;tanquam inutile non necelTartum.

ERROR XXXIX.

Jn uno homilie funtduo,Exteritui o'imternuiAtem fcripturdamp; fdcrdmeeiitd folummoio pro fuut externo homini, ut inde in/lrudtur.

CONFVTATIO»

Qitod in vno homtne duo fint, alter externus , alter internus: neque fcriptura neque patres neque nos vnquam profeifi fuimus. Cum autem loquimur de ho*

DE 8VBNCO.

de hominc pofllapfum,pn'mum îoqm’mur de non conucrfo èC non regcnerato, qui vocatur in fcriptu* ra homo naturalis^terrenus, vêtus,carnalis, £lt; ira to tum hominem cum corpore 8lt; anima, fenfibuscp ac potcntiiSjSlt; viribus omnibus quam inferioribus ca* pimus pro vnohomine. PrioreCor.2. Animalis holt;» mo non capitea quæ funtfpiritus Dei. Hocdicîum loquitur de toto homine, Sgt;^ non de aliquibus tan* turn eius partibus. Sicut vticp affirmant papiftae, qui dicunt inferiores duntaxat fenfus feu potentias ho* minis non capere reSjquae funt fpiritus diuini, eosep folos fenfus per lapfum Adae debilitatos eiïe , priore adCor.iy. Idem totushomo vocatur homo terrenuS' lohan.j. vocatur homo carnalis.Quod inquitjCX car* ne natum eft,caro eft. Ad Ephef. 4. Deponite ergo veterem hominem, fecundum quem vixiftis antea, qui corrumpitur per cupiditatesprauas,?^: perdece* ptiones, Haec bd fimilia fcripturae diefta loquuntur de intégré lapfo,non conuerfo, necdum regenerato homine. Ad Coloir3. Exuite veterem hominem cun’ fuis operibus,2gt;^ induite nouum.

Cum ergo poft lapfum conuertitur homo, 8^ re* generatur: turn vero fecundum fcripturam, 5^ fanâo rum patrum teftimonia vocatur homo nouus. Ad Ephef4« Renouanimi vero fpiritu mentis vcftroc,amp;^ induite nouum hominem,qui fecundum Dcum con* ditus eftiniuftitia, Sgt;^ fanditate Slt; veritatc. Hoc Io* cototusintelligitur homo,non qu.xdemeiuspars» Hine etiam Paulus in priore ad Theflal. ƒ. fcribit in hunc modum ; Ipfe autem Deus autor pacis faneftifi* cet VOS vfquequaque, integer fpiritus ueftcr, ani* ma

F|ELTIAN1S. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;117

ma videlicet ôi corpus , inculpate in aduentum Do# mini noftri lefu Chrifti feruètur«,.

ößlECTlO.

Ataui i« epi/lolä ad Epheß'os cap.j.Pauluf optat,ut: itli corrobo^^ ^ciitur per Jpirituin Dei, fecundum intcriorem bonünem. Ergo diuißo ^U(nc'yf‘'U}inoneil uitiofa. Ktjßeduenimvnteriorii honünif^certeintcb ctiattidct'inKi^^liquif^

RESP.ONSIO.

Apoftolus interiorenl hominem cundem dicit, 9uem feriptura öi ipfc Paulus voc^^a-h^nocrari», -

Itaqj feripturæ 2lt; facramentorum is vfus manct, vt per ea homo ille animalis, vetuSjterrenuSjCarna* ^is, non conuerfus, non regeneratuSjad veram con« ^crfibnemjfalutem , êv regénerationem perducatur. Et vt nouus homo in his bonis limiliter iisdem mc« ^iis conferuetur.

ERROR XL.

SicMt Abraham cowirßiK eil ad Ccum, itaoportet conuerti omnes .hominef. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;■

cönfvtatio.

Qiiod ad communia media attinet conuerfionis, Deo inih'tuta , Sucncofeltius non plane errat. Sed Eic error de finoulari conuerlionc Abrahac intelle*

_r

.«US,non poteiltolerari. Quia Deus non omnes ho* 'mines vocat ünmediare fiept vocauit Abrahamum, *^00 apparct Omnibus per vifiones, non loquitur tum omnibus óre '. In his enim amp;nbsp;aiiisiquibufdam tebus vetuftifsimi patres longé nobis funt fœliciorcs *^’§tiiorcs,

ERROR XLl.

eß uia, necullia tranßtui ab oculü O MribM ad cor: ideo h facra

DE SVG NCO.

fdcrd fcri^un cr fdcrdmentd', wn poljlmt dd cor pefting^trc ; fed minent tdntitm dpud fen fits exteriores,^ dWd böjninein exteriofem.'

CONFVTATIO.

Hui'c erron' refiftunt (cqut'fites fcrjpttir^ locu Ofeæfecundo.’Loquar ad cor.Lult;'»oetaao:Veniv.,B diabolus tollit fermonem à cnide ipforum,vt ne cre* dentes faluentur. Quomoüo aurem tollitur fermo à corde, fi non flluc peruenit, Geut inGrnit£uencofeb tiusf Ibidem: Quod autem in terram bonam cadir,hi funtjqui in corde bonoóó honefto auditum Ermo* nem retinent, óif fruclum faciunt in patientia. Item, fifpiritus faneflus per auditum verbi diuinifidemin cordibus hominum accendit o.peratur, ói fedes fi* dei cor eft, necefle cft verbum DEI quod fi* dem producit,ad cor hominis aipirare. Imo verbum Dei fruftra prædicatur, fi non apprehenditur corde» Et hoe eftjquod in contumacibus auditoribus verbi diuini arguimus , quod vtiep auribus duntaxat illud excipiuntjSô in linguis hæreretantùm patiuntur,ncc ad cor tranfmittunt. Quid quod hic error Suenco* fel til' etiam pugnat cum Fhilofophiaóc communi ex* perientiaf

Ad extremum, quid profit nobis feriptura, quem frudum afférant Sacramcnta,nonvidcmus,fipe’' hyprocrifin fine motu cordis üla legimus, audimus, accipimus. Imo vt Sacramenta digne fumantur,nc* ceffirium efIjVt vero motu cordis (ine vlla fimulatio ne vtentis fumantur,mQdQ is digne fumere velit.

ER#

FELT I A NIS.' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;n8

ERROR X L 11.

rieui nihil agitncc opcratur per externa jneJia, neij- Joeetnos per iHäjiiee duiequani boni,aut iImU/keit nobis.item,guod prima caufa nihil ‘igatper fecuf}dM,noii puniat nos per Turcam,bclli(,non creetnosperpa fentes )tollros,noit alat iws per panetn.

CONFVTATIO.

Deum contttemur efle omnipotentem,afcp liber* hmum agens, non alligatum ad externa media fine caufas fecundas . Reciecp damnantur Stoici lout inaniftx qui alligaiierunt Deum ad caufas fecundas, perinde ac fine il lis nihil cfîicere pofsit.

Quemadmodum a’utem ,)Üi merito damnantur, ita fimili'damnatiônè d’igriiiunt,quicuncp impudêter clamant, Deum nihil agère nobilcum fine externis mediis. Çontrarium autem feriptura oftendit in mul tisexemplis. Potuiflet DeUjSfaluos faccre homines fine externe minifterio, tarnen inftituit minifte* rium Matthæi vicefirno odaup,Marei,dccimofexto, Lucæ viceGmo quarto,amp; Iohannis vicefirno. Potu* ifièt fine mediis pro fuaomnipotentia dare homini* bus fidem faluificantem, 50 tarnen ordinauit verbum externum Slt; vocale , in diôtis Chrifti modo alfega* tis,8lt; in dodtrina Pauli ad Romanos dccimo.Potu* ifïet llraeliras fine duclore Mofe liberare ex Aegip* to,fi voluifîet, Potuifiètpopulumfine manna co» turnicibus pafccre in deferto, 5ô fine aqua potare, fi decreuilfet ita. Seruafiet bliam fine pane, quem cor* uns aduehebat. Et Deutero, capite oclauo legitur: Non exfolo pane viuir homo ,féd exomni verbo quod procéda per os D El,hoc efi, commun!or* dine viuit homo ex pane tanquam externo medio.

hi Sed

DESVEN'CO.

Sed etiamfî pânis non efTér ,Dciis tanicn polEt fatiarc hominem,fi modo crcdertt promifsioni^diui* næ.Ac ipfe Chriftus,vt teftantur Euangeliltarum hi* ftoriæ.plerunqj vfus eft mediis per qu»e homines fer uauit,cum quidem line mediis idt^ potuifTct. Itcmj quomodo Deiis rion p'uniret nos perTurcain os Tyrannos Su impios,cum alicubi vtatur ad execu* tionem pœnarumfuarum ipfiüs diàboîi minifterid) fient in lob amp;nbsp;in aliis confpicere licet.

Quod bcnum,vaftitas y pcftilentia,fterilifas vcrc fint pœnæ Dei, quas Deus immittit‘,hiftoria’ fani^l^ teftanrur,in quibus eas Déus dcnunciauit impeeni* tentibus,amp;: contra eos e3itcütu^^èft,quot;nifi fqérant con* uerli. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;“ ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' '

Qiiod ctiam Dèus per parentes nos finar nafcigt; vniucrfalis experientia demonftrat,

Poftrcm.OjVt fufhatim dicamüs,quod fes eft,pcfsi ma eft if^c opinio Suencofcltn,quàm qui ampkchip tur,incfdunt in horrenduin illud pêtéatum, quod vo catur tentatio Dei. Dicitenim pcus,‘Deut.6. Non tentabis dominum Deum tuuin.Quid tft autem ten* tare Deum é Nolle inquàm vti externis rnediis,quX propofiiir Deus.Et hoc patet ex 4.cap. Matthæi,vbi diabolus exigit à Chrifto, vt tentet Dcum,ac démit* tat fc deorfum,à pinnaculis templi.

APPENDIX.

Vt autem finem taciamus, feiat Chriftianus le* 'rtor, multas alias horrendas.corruptelas 2lt;.,etro«;es faijcre ac profîteri Sucncofeltium, quos figiliatim enumerare,nimis lôgum elîet. V idemus c rgo,qucnî* adniodumDeus falfosdoctores cæcitatc puniar,vt

error

FELTIANIS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;119

^rror fît fcccunduSjSó alter altero pciore puniaturtne ‘^fferamur nos,fed accurata diligentia prouideamusj per fecuritatem précipite infalfa ôC blafpheraa dogmata ruamus.

DE CINGLIA^ NIS SIVE SAtRAs-MENT A RUS.

BmA TERI NOS OPORTET, fcripta pa ^^trum ac veteres hiftorias ze« ^^cleüæ, nullum pene religio# artieulum minus dediiïc contentionum , quam eum qui de Sacramento corpo# l is amp;nbsp;fanguinis Chrifti fonat O^in ecclefia. Vndeprimum perlpicua elf certitudo de bac dolt;5trina Sf verbis Cbriih in cœna , ôt de vero intcllecïu eorum, De#

indedïmplicicas maiorum noftrorum,qui reóè óó plane intellcxcrumt verba Domini, quemadmodum fonant, videlicet quod cum pane in coenayerum cor pusChrifti rnanducetur,amp;!; cum calice verus fanguis bibatur. E t ah hoc fnnplici intclleciu 'maiores noftri neqj philolophicis rationibus ,necp vllajiym^na fa* pientia abduci potuerunr. Pr.optcrea irt hoc toto nc# g^cio. firnum durahileqi,.concordiam obtinuc# runt. Notus eft in veteri hiftoria folus error Beren#

h } garij

DE SACRAMEN-garii contra veram fententtam de cœna donn’ntca, quem ramen ipfe poftea ftatim retracfiauit. Nec po* tuit ïs error durarc diurius in ranro ecclefiæ confen* fu de vet o intellcdu cœnæ Domini.

Porro nô arbitramur vetcriDis defuifle pracclara ingénia fapicntia Humana,quidê ad ftuporcm vsqp ornatan'mô Plulofophoshabucrunt,qui fua ratio* ne fafcinari, à muhis partihus veritatis declinarunt-* tarnen eorum nemo fuit,quin horribiliter fe peccarc exiftimaretjfi Sacramentum ccenx inuafiflèt. Imo in Papatu, cum per Philofophiam Se rationem huma* nam omnia ferè capita veræ religionis obfcurata cf* fent,manfit tarnen integer verborum Chrifti in eff* na inteilcdus ; atepita nos in his poftremis Slt; péri* culofifsimis temporibus veram dodrinam depra:* fentia corporis amp;nbsp;fanguinis Chrifti in coena,quafih^f reditario iurc accepimus Slt; pofsidemus. Quæ harre* diras totannorum præfcriptione ab ipfa inlfitutione Chrifticonfirmata,fi nunc amittenda fit, non tantiitn id difficile nobis futurum, fed allatururn eflèt etiain perpetuam ignominiam eoniundam cum exftio cot poris S)C animæ.Et noftræ ecclefiæ in his regionibnS hanc hæreditatem feu patrimonum vfipinhodier* num diem fortiter ôi fi'deliter cuftodicrunt; quod d faciamus porro,ardentihus votis à Deo petimus,

Ac fi vn^ acquieuiftent aliqui priftinæ fimpH* citati maiorum noftrorum,ncque indulfiftent imagi* nationibus philofophicis ,amp;!^cum rationis luce cen* gruentibusihifce tam afFlidi temporis dilPenfionibuS £lt;fcdis fuperfedere potcramus»Dcaltjs enimeaufis

race*

MEN TA RIIS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;no

r^remiis ,quibus fortalTc’ tanquam præcfpui'ïjfàcra« nientarii ad hanc controucrfiam impidfi fnnt. Scd hoc certum efljCos ex æquo cum omnibus alüs hære* ticis communcm hanc fui erroris habere occafio« ncm, quod dodtrina de præfentii corporis fang* lïinis Chriili in cœna rationi fapicntiæcp humanæ, atep adeo roti Philofophix eft aduerfaria. Haccnim orcahonefeu caufa impcHentc omnes ab initio hælt; •■cicsin ccclefia pullularc cœpcruntcficutcius rei eer tifsrma pofiemus exempla commemerare.

Sufpeeftam autem merïfó habemus dötftrinam Sa cramentariorum. Primum propter nouitatcm,extitit enim reccns noftro tempore^ £lt; ignota fuit vetuftac ccclefjæ. Secundo quod Sacramentarii non definite in eadem fententia funt concordes : fed inter feipfos diuifi funt, vt alii funt Caroloftadiani, Cingliani, Oecolampadiani, SuencofeltianijCampaniftaf,Cab uiniani 2lt; fimilcs. Etexhis vnusquilibet certam habet formam negandi veram praefentiam corporis £lt;'fanguinis Chrifti in cœna.Tcrtio^quôd Sacramen tarii contnmeliofifsimis vocabulis vfum ccenae Do^ minicæ qui apud nos eft , lanienam appellant 56 in» gurgitationcm. Quarto,quod rccentiorcs Salt;?ramen tarii multo cautius loquuntur de toto negoè/o Sa» crameti, quam illorû anteccircres,5i ficut nobisqui^* dem videtur,rccctiorcs illi Sacramctarrjindies nobis propiorcs fieri vidêtur,?lt; bona ipes cft,forevtad ex* tremû plané nobifcûfentiant,quod vt fiat, clemêtifsi» mus Dcusfuaillos gratia 2lt; fpiritu gubcrnet.Anncn.

Ac

De Cingliants

Ac gratj'as eti'am agimus ilh'Sjquod non ttahorridc difputantjficut fupehon ætate fadîû çft; SC ex am'mo libentérque legimus audi'mus has voces, quibiis exeorû cœtu quidam non pofiremæ autoritatis viri vtuntar: Cum acccdis ad facrarn finaxin fie tccum cogitato- Quoniam dominus SC feruator meus lefus Chnfius exhibet mihi papem dicensr Acci'pe,corne* de,hoc eft corpus meum.Similircr SC vinumidicens: Acci’pe,bibe,hiceftfangius meus, fgiturefeaoSC certofci'o, verba domi'ni mei lefu Chrifti cfîe vera,SC quôd hic panis SC hoc vinum , etfi in fua fubftanha funt ÔC manent panis ac vmum.-tamcn fccundum ilia yerba fint vcrum.SC ÇubQantiale corpus, verufque SC fubftantialis fanguis Dorfiini ÔC feruatorisnoftri le* fu Chrifti : SC me igitur quoties comedo hune pa* nem, ÔChoc vûium bibo,vcrum corpus SC veriini fanguinem Domini ^çferuatoris noftri Icfu Chrifti) non tantum fpiritualiter, fed ciiam corporaliter orc meo corporali ( ctiatnfi ignore quo pacto id fiat, fi* quidem eft myftcrium ÔC res pra’iernaturalis) veflt; fumere ÔC comedere î idqj cô , vt fini certus , quando anima mca,8C homo meus intcrior,cuius conuerfatio in cœlo eft,vt Paulus dicit,Chriftum per fidem fpiri* tuah'ter comedit, SC inferit fibi ; etiam me,qui adhuc fum interris, corporaliter Chrifto inferi,SC cum turali.eius corpore ficjcopulari vt SC ego corpore SC anima vnum fim cum »pfo, pcccata mca fint ipfius, iuftrtiaipfius fit mea.

Et ibidem: Qui ergo panem SC vinum quodin cœna Domini nobis exhibetur, imaginatur tantum efte ociofum fi'gnum,is negat vci am Sfubftantialem præ*

M E N T A R11 s. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Il,

præfentiam Chrifti, fpoliat nos ea confohtionc, de qua iTiododixiinus,quæquidem vm'cuicpChri« ftiano carior elle debet omnibus thefauhs mundi, imo fua vita £lt; omni falutccorporis,

Rurftis ibidem. Igitur placet mihi, ac tecum hac in re plané confentio, quod pium Si vtile fit ab his vocabulis Spiritualiter, Naturaliter,Corporalitcr,S^ fiqua funt fimilia,quæ extra verbum Dei ratio hu* mana vt libi fatisfaceret, confinxit^prorfus abftintri.

■ Acdeinceps ibidem: Libenteretiamomittimus hæc vocabulajfiguratcjfignificatiuèjtropicè, fpiritua* liter.

Et hæc omnia ita leniuntur à recentioribus Sa* cramentariiSjVt nonnulli qui hacflenus animofe ode runtveteres Sacramentarios, nunc in earn veniant ipem,fore, vt aliquanto poft prorfus nobis fe con* iungant.

^;are autem faueant hirecentioribus Sacramcn tariiSjhtiiufmodi caufam alFenint, quod illi cautius amp;nbsp;prouidentius loquantur de re tanta, quam multi ex noftris,qui ipli nouas videntur formas commi* nifei de vera præfentia corporis amp;fanguinis Chrifti. Accufantur enini aliqui ex noftris ,quód docuerint £*/fcripferint, panem efte corpus Chrifti eftentiale, vinum efl'c fanguinem Chrifti eftentialem, corpus Chrifti elîè in omnibus locis , atep adeo in lapide ■ligno : de quibus propofitionibus nihil plané affir* mare pofTumus, cum res nobis ignota fit. Verunta* men èó Auguftinum memininius,panem vocare cor *pusChriftirficut poftea édidlis Patrum conftabit.

Cæterum vt maxime quidam faueant recentio*

i ribus

D E S A C a A »

ribiis SacramentarifSjtamen non vidimus eos, enof mes illos Óó crafios crrores Cinglii aftipulatoruin ' eius probai c , quod Sacramenuimcœnæ fie tantùm ixternum fignum, cum quo non’fit verum corpus 5^ verus fanguis ChriftfiS^ tantum fymbolum quo nof* cantur Ghn'ftiant.

Confidinius etj'am Deo dante, quod fcn'ptis fermone fpargunt nonnulli cxrecentiorihus facra* mentariis , priman'os noftros Theologes fecum per omnia confentire : id non ita fe habere , Sd fortalîè noftri aliquando experreGci teftatam facient inno* centiamfuam ,autfaltem vtri parti fint addidiorcs demonftrabunt.

Ac ne fikntio illud prætereamus, vim faciunt veritati recentiores Sacramentarii, cum predicant fuamdefacramento dodrinam confefsioni S6 apo* logiæ Auguftanæ confentaneam elTe.Hæcprædica* tio tantum eft iaâabunda deceptio, ad illaqueandos homines excogitata.

Infuper SC execrabilis fallacia eft, quod vetcres Sacramentavii,Caroloftadiani,CingIiani SC alii cuo» fuisapplauforibus,poftquamfœdifsimè contamina* runt fuam caufam,nuncinfinuantfe recentioribus Sacramentariis,SC ex duobus in fpeciem aduerfariis dogmatibus vnam farraginem ftu mixturameffici* unt.

Cumvero alii fintveteres Sacramentarii ,alii re* centiores, operæ precium videtur hoc loco indicate, quod fit inter vtrofqj diferimen.

Veteres Sacramentarii Caroloftadiani, Cinglia* nij Anabaptiftae, SC fimiles perpetuo fic docuerunt, facra*

MENTARIIS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;na

facramentum akan's nihil cfle aliud,quant externum 2lt; ociofum fignuin,cum quo non fit verum corpus 2^ ftnguis Chrifti. Et tantum efle fymbolum, quonof» cantur Chriftiani,^^ difcernantur ab Ethnids 5^ pro fanis.

Recentiores propemodum totum hoe illorum dog tnareiiciunt, Sveonhtentur, quód verum corpus Ä verus ianguis Chrifti incœna vere 5; cff'entialiter adfit ; fed tarnen figuratè,fpiritualiter S facramentas^ liter,ita vt corpus Chrifti femper maneat in cevlo ad dexteram patris fedens.Dicunt enim corpus non pof fc fimul eflè in pluribus locis.Hoc eft verbis prafen* tiam corporis 2lt; fanguinis Chrifti in cœna con* firmare,Ö!f re ipfa negare.

Quiequid igitur mifcent recefttiores ac veteres illi Sacramentarii, conficitur vna maffa, hæc videli* eet opinio,qudd verum corpus Si verus fanguisChri fti non adfint in facramento , fecundum verba Chri* ftijKoc eft corpus meumrfed corpus fpirituale,ói nc qua^id corpus quod fedet ad dexteram patris . Ita vtriqj negant corpus Chrifti ftmul in pluribus effe locis pofte. Et cum profit eis quoep adfuum nego* cium hæccogitatioiquod indigni non fumant verum corpus Si verum fanguinem : fed tantum f gnacula vxternatnon verentur earn fimul affût re Si amplecfti. ARGVME.NTA TAM VETERVM quamrecentiorum Sacramentariorum pro fuo erro* re, quoveram pratfentiam corporis Si fangumis

Chrifti aut negant fimplicitcr , aut fimulatè confitenturtadditis confutation nibus fingulorum.

PRU /

D E SACKA-

P RIM V M .

Rdtio comprchendcre non pote{i,(iuôd cuin pdne uino detur no* bii ucrum corpus cy uerut fdnguis Chrifli in caitd. Ergoucrbu Cbrijb, aUcgoricè inttlligcndd funt^cr itd intcrpretdndd,quod hlt;cc uerbJ,Hoc cS corpus meuinjdcm udlcantac ß dicatur, Hoc ßgnißcdt corpus meuin. ItfWjHic cdl fdnguii,id edl^ßguificdt fanguincm tnecuin.

CONFVTATIO.

Vcrum eft ran'oncm non l'ntelljgerc , quomodo fum pane £lt; vino verum corpus Sófanguis Chrifti nobis incœna porrigatur.Sed inde non fequiturjver bacœnæ allegoricè exponenda cffè,nempc quod panis tantum fit fignum corporis Chrifti, £lt; vinuni fanguinis fit fignum, Imo Humana ratio nec^ totam dodrinam de regno Chrifti jnecç vllum articulum Chriftianae fidci comprehendit; nec propterea ilia dotftrina Si articuli aliter intelligendi funt, quam de dicftOjficutfonant. Et vt amplius dicamus,fi inteUe* (ftus doôtrinæ Chrifti hoc modo ad allegorias Si guras detorquendus eftet,plane fieret incertus; diferi men porro regni Chrifti SC regni politici prorfus tolleretur.Eft enfin huiufmodi diferimen magna ex* parte,quod regnum Chrifti non eft fubieeftum ratio* ni,rcgnum politicum vero eft rationi fubiedum» Tolleretur SC diferimen dodrinarum in vtroqj reg* no:at(]î ita pariter fpiriruale regnum 5lt; ciuile,doctri naqjvtriusqp regniconfunderetur,amp; vtrobiqj verus intelledus periret.

Et vt hoc fimul addamus, tanto certior eft intel* ledus verborum cœnæ , de rrarfentia veri corporis fanguinis Chrifti, quanto magis rationi aduerfa* tur.Ratio cnim verum dodrinæ Chrifti intelledum jgnorare debet. Is enim eft fingulare donum Dei, teftan*

tefîantc Chrifto.cum inquit: Vobis datum eftnofîc myftcria rcgni Dci. Et propter eandcm caufam Mat diæi fextOjkix rationis vocatur in nobis caligo, quia in fpiritualibus nihil rcóti intclligit. Et Paulus dicit animalem hominem ea non capercquæ funtfpiri* tus Dci.

Exhis 5Ó fimilibus caufis Sacfxmcntum altaris nierito appellatur facramcntumfidei,haudfccusac diiodecim illi Chriftiansedoclrinæ articuli, articuli fidei propterea nuncupantur, quia ratio eos non in* teUigit.

Eft autcm ea proprietas fidei, vt credat quæ alle* qui ratio non poteft. Eté contrario rationi propri* Um eft,vt credat quae videt 2lt;JinteIligit.

Vtigitur verum intellecftumaftequi pofsimus de co, quod verum 3^ naturale corpus Chrifti,icem ef* ientialis 06 verus fanguis eins adfint in cœna : omit* tenda eft ratio, 86 adha?rcfcendum fi'dei quæ ample* (ftitur ctiam non vifa,S6 non comprehenfa ratione. Propterea dicit Auguftinus fnpcrio. caput lohan* nistRationis dcfeclio eft fidci ædificatio.

Similiter 86 hæccaufa moueat nos quam maxi* mcjvt verba cœnæ de vera Ô6 eflentiali prxfentia cor ports 86 fanguinis Chrifti intelligamus , quod hate res rationi minime eft confentanea. Si aurcm verba cœnæde præfcnria corporis 56 fanguinis intelledia fidem eucrtcrent,aliter ftatuendumeftet. Scdillud non fit.

Q^ioi autem Sacramentum dicitur tanrum eftè fignum corporis 86 fanguinis Chrifti,id hodie ab ip* fis Sacramentariie feciæ principibus rcfellitur, qui ad cor aaquantulum redierunt. i } Neep

DE SACRA.

■'Ncc^ v”a eil cauE aücgorjcè intclli'gendi' ver* ba coena?,qiiam rattonis obfequium. Fides allcgoria non rgetj tantum enim nititur ipfo fimplici vcrbo Chriiti, fÎLîc id poffibilc coram ratione fitjfiue impof bbiïe quod denuncianr.

Ac turpc eft ÔC deteßabile, Sacramcntarios ver^ bum Dei ad rationis norm tm accommodare vclîc, ei.'ismodi duncaxat intellecîura quærere, qui fit r» tioni conformis.

Exiftitnamus autem hoc fieri fingulari fatoS^ permifTione diuinajvt Sacramcntarij totum fuiini fundamentum rationi fuperftruant, vt pi] homines detecla illorum vanitate magis fugiant illorum fab fam doclrinam;certiffîmum cft enim,nifi Sacramen* tariitanto conatufuas argumentationesex ratione produxiflent, plus eos damni daturos fuifiè; quippe cum necimperita multitudo infcia fit, rationcm in rebus cœleftibus nihil perfpicerc ,fed ipfa cœcitatc cœciorem cfle.

S E C V N D V M.

iïrfrw Luctc primo, Abruhâm çx Sara, faitéli complurei, non credideruiit ftdtim uerbo Dci-.Scd priiK confoluerunt rettioncin, qua certitudintm uerbi compnbctidere uolucruut. Efl ergo etiam in u(r^ bit cMl£UÎdciidum, num inteiMui uerborum Chrifti co,igruat rationi, nec'nt.

CONF VTATIO.

Verum eft, Maria principib à fua ratione de# cepta, verbis angeli non credidit Lucæi. cum dicit. Qiiomodo fjet iftud,quandoquidem virum non ag* nofeoe'et Abraham cum vxore Sara promiflioui Dci defiliô fufeipiendo ftatim non crediderunt, fed ra* tionis

ME NT ARIIS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;JX4

t/onis I'udicto :d impofsibilc duxcrunr. Qcjod ipfum ?v Tfiornas fcci[,cC alii difcipuli,qu; refurri-xiffc Cbriftuin non ciedcbant. 'fandvni vero ointfîà ra» none crcdidcrunt vcrbo,clt; infidelitatêfnam repref» ferunt. Froprerea credens lam Maria in hxc verba crunipit; Lcce ancilla doinini, fiat miiii fient dixifti. Abraham St Sara fimiiiter deficrunt dnbitai Cj Gen. I7gt; £lt;ad l^om. 4. Similiier ôidifcipnbjVttcItatur lufton’a euangclica.

Idem faccrentgC Sacramcntarii, fifaperenticti* amfi aliquanto tempore raticni fua’ mancipatifuif* ent, vt elFcntialem SiC veram præfentîamcorporis 5' langirinis Chrifticredcre non potuerintjtamé nunc defifterentjnecp au^erentpcccatum.

f ERTl VM.

Cijtici^tiidcoii/f'icitur (3“ tdngitur, rdtioni fabieélum cü. Sdcrd’‘ dltdris conJlicilur ZX tdrigitnr,Brgo cß fubi(ilum rdtioni.

C O N F V T A T1 O .

Panis Sx^vinum infacramento conipiciuntur, 2gt;0 tanguntur tanquam rts rationi fubiecftæ. Verum au* tem eflcntiale corpus Sd fanguis Chrifti non con* fipicitur neque tangitur, propterea neutrum ration» ' eft fubiecfÎLim. Si ergo rationi non funt fubiedta,ncc fatio ea comprehendere poteft. Sed parum refert, modo fides comprehendere pofsit, ficut vere poteft. Credit enim ea quae non videt aut fentit cum ratio* fperat quae iuxtarationcm fperari non pofiunt.

Ad Ebræos ii.^dad Rom.4.

Q.VAIlt;TVM.

^nufu^aii£nccj; caienecfj fditguii fentitur^neq; conJlgt;icitur.Brgo Uermn Corelli çr ucrui fdiiguis incaiid effencqucii^h

CON#

DB SACRA*

CO NF V TATI O.

Sentirc eft cn'am epus rationi's.Qiiia vcro facra* mentum al taris non eit ' uhiedum rationijficut in re* futationc pnmi erroris tatis demonftrauimus.’prop'» tercanonfentitur ibi corpus ÔC fanguisChn'ftûfct co ipfo,c}uod per rationcm non fentitur, certi fumus,in Sacramento eflcntiale verum corpus, eftcntia* lem,ac verum fanguinem Chrifti nobis communica ri. Proinde omnes Sacramentariorum argumenta« tiones ex rationc producftæ pro nobis faciunt, Su per cas ipfi reuincuntur. Fides autem nihilominus ere« dit vere 8lt; cllentialiter adeftè corpus Sd fanguinem Chrifti in Sacramento, etfi hoccum ratione nun$ conuenit.

QV.INTVM,

Chrijlui ßmilis pätri fuo GT fdiiHo. dutem cr/ßiritm fändm in nnUd ertaturd funt corpordliter. Ergo nc^ Chriflm erit corpordliter in caiid.

CONFVT ATIO.

In hoc argumento eft difsimilitudo cxemplorunij quia'patcr Sd fpiritus faneftus non afTumferunt huma nam naturam.Ted folus filius,Slt;^ idem per verbum fu« um dixiüHoc eft corpus meum.Et vbi fe alligatipft Chriftus per verbum, quis eum inde per fuam ratio« nem abftrahett' Quis poteritt’ Tcmerè ergo faciunt Sacramcntarii,quiGhriftum indeauellunt,vbi fe pet verbum fuum alligauit.

Pater 2gt;d fpiritus fanftus funt fpiritus. Propterea fecundum fuain diuinitatem corporaliter inter ho« mines habitare non pofsunt. Spiritus enim non ha« bent carnem Stf artus. Si autem aliquandiu affumerc

MENTARIIS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;n;

vellcnt corpora hominö, poffènt habi'tare inter créa turas.Sicut Icgitur de fpiritibus angeh'cis,qui in for^* ma corporis humani confpeói funt ab hominibus, inter cos habitauerunn Qua de re vide Tcrtullia* num in libro de carne Chrifti. Et ibidem ilJe de fpi* ritu fandlo in hunc modum Joquitur : Iohannes præ«s dicatfpiritum columbæ lapfum defedifîè fuper Do« minum qui cum fpiritus hic eßet, tam verè erat co« lumba, quàm fpiritus, neeintcrfccerat fubftantiam propriam afliimtafubftantia extranea»

SEXTVM.

ebriftui idm habet corpus glorificdtuitt,(idPhilipp.} .SpiritUdlitcr ftgo cü in Sdcrdm(nto,cr non corporaliter.

CG^FVTATIQ,

Chriftus habet corpus glorificatum, ßeut Apo« ßolus feribit ad Philipp.j.hoc eft ,tale corpus,quod noneßamplius obnoxium accidentibus humanis, Äftui,frigori,?lt; fimilibus. Sedhuiufmodi corpus glo rtficatum propterea non eftipiritus, AefiliusDei afTumfit humanam naturam ita vt fedeat ad dexte* ram Patris fimul verus Deus 5^ verus homo.Et idem Chriftus dixit : Hoc eft corpus meum. Si ergo Chri« ftusfecundum humanam naturam non eft ipiritus, ergo non poteft tantum fpiritualiter efte in Sacra« mento.Quod autem verum cftcntiale cius corpus eft in Sacramento,hoc fit per vcrbum,quo iftuc fe al « h'gauit Öl quidem fupra rationis captum:fidei autem nihil eft adeo fublime,quin apprehendere pofsit, ideo etiam hîc cum ratione dimicat.

Quod autem Chriftusnon fedeat ad dexteram Pa tris vtfpirituSjmanifcftum eft ex ipfius verbis,Lucac k capi«

DE SACRA.

capitc 14' Cum enim difcipuh' vidcntes eum refufci'» tatum à mortuis,putarent lefpcdrum vidcre , Tan* gîte , inquit, vïdete , quj'a fpiritus carnem Só oHa non habet,quemadmodum mc habere videtis. Et in hocipfo corpore afFumtuseft viiibditcr in cœkim. Ad.i,

SEPTIM VM.

De«-f ß: iritudlitcï cü in omnibiKfux crcdturii.Ergo CT filim Dfi non corpcrdlitcr,fcrl ß)iritudliter câ tn Sdcrdmento.

CONFVTATIO.

De gradibus præfentiæ Dei, £lt; qucmadinodutn omnibus creaturis adelTe foleat iuxta verficulum, Enter pr.ïCenter,Deus eft, vbicp potenter:non eft înftituti noftri hoc loco dtfterere longius. Necp valet confequentia à prœfentia vniuerfali ad fingularem præfentiam , qua Chriftus eft in Sacramento fecun* dum verbum fuumvero QC eftentiaÜcorpore, in quo applicat feipfum Ô6ornniabenelicia fuanobis. Neqj ctiam hoc loco dicimus, quomodo Chriftus vefus Deus fît in omnibus creaturis, fed de iingulari eius præfentia in cœna loquimur.Ac fi conceddtiir,Chri* ftum tantum iuxta diuinitatem fuam fpiritualitcr adefle in facramento; tarnen abfurdum ent,profiter! Chriftumqui etiamefthomo,fecundum humanam naturam adefte fpiritualiter. Præterea periculofum cltduas naturas in vna perfona diuellcrc. Poftremo non dixit, Accipite comedite,hic eft fpiritus meus» fed hoc eft corpus meum.

OCT A WM.

Clmßui fcdet dd dexterdm (’dtrif,Ergo non potcft ßmul efïe infi^ in^'lnribuf locis.

MENTARIIS.

CONF VTA TIO.

Dextera patris non eft intelligenda de ccrto lo* CO,fed de vbiquitate: idcpfecundum omm'potentiam diuinam. Itacp dextera Dei ctiam eft in coena atque adeo in pane vino. Sicuti enim oculi Sôaures Dei ( hæc enim £C fimilia tribuuntur Deo figuratè amp;nbsp;bu« mano more loquendo )non volunt alîigari certis lo* CIS, ita necp dextera Dei.Etficut Deus omnia vbic]p videt £lt; audit,fie etiam dextera eius vbic^ opitulatur quibufcuncp vuIt.Eftqp hoc certum argumentum pro nobis contra Sacramentarios,quód fcimus Chriftum federe ad dexteram patris ; ideo enim potcft efle in facramento,quia dextera patris ad nullum locum al« ligata eß.Ethæc argumentatio multos Sacramcnta* rios turbauit.

Miramiir etiam quamobrem nolint Sacramen* tariianobis alligari Chriftum certo loco in facra« niento ( quod quidem non facimus nos, fed ipfe fuo fe verbo eo ligauit) cum ipfi ccrto loco in coelo eum alligcnt,videlicet ad dexteram patris,quam interpre tantur certum locum.

N O N V M.

KuHim h-tbcinui expreffitm uerbum äc tratijTubßdntidtione pMis in corpM!,^' utni in fanguinem Cbii/h.Itjgfincertuin fÄ uerc fit corpui ü fdngtiis Chri/H in fidcraniento.

CONFVTATIO.

Detranftubftantiationepanis in corpus,Sf vini in fanguinem CHRISTI , ita vt de pane SC vino nihil rnaneat præter externa accidentia ; non mi« nus male fentimus , quam ipfi Sacramentarit,

k i gi

ea opinio in libris theologorum noftroriim ante multa temoore reiecla eft.Sed inde non fequttiir,in* certum efle, quin adfit corpus fanguis Chrifti in Sacramento vere 2lt; effèntialiter. Immota cnim funt 6lt; clarifsima verba Chrifti; Hoe eft corpus meum.Et veraxcft qui hsec verba locutuseft. Acvt maxime non (it verum , quod tarnen minime volumus, adelft in Sacramento verum Si eflentiale corpus èC fangui* nem Chriftinamen in iudicio Dei maiorem nos ha* bebimus excufationem, qui non malitia peccaui* muSj fed ipfis verbis Chrifti fimplicibus fidem adhi* buimus : quam illi qui ratione fua fafeinati, nolue* runt verbis cœnæ credere, tan^ non côfentientibus rationiîvnde coatfti finxcrunt tropos figuras, qui* bus verba Chrifti explicarent Ôi intelligerent»

DECIMVM.

VbiKonhabetur locta fcriipturlt;e clarior cT mägitper/picuus, alius fibfturi(gt;r cxplicctur : ibi incertui cil mtcÜeäus. Verba ceeiifitut pojjwit explicari. Ergo inteUeâuf uerborum de corpore cr fanguiiK Chrijh eiiincertus.

CONF VTATIO.

*^1 Habemus vero clariores locos, quibus verba cœ næ explicate poftumus.Priore ad,Corinth.io. Pani» quern frangimus non'ne eft comunicatio feu fum* tio corporis Chriftic’ Item poculum benediâionis» quod benedicimus, nonnc eft comunicatio feu fum* tio^anguinis Chrirtic’ Etfequente capite: Dominus ^enim lefus inea no^ftequa traditus eft, accepitpa* netn’jSc poftc^ gratias cgillctjfrcgitacdixit.’Accipitej cOmtdite , hoe eft corpus meum, quod pro vobi»

’ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fran*

MEN TARU’S. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;117

frangitwr, id eii, traditnr. IbiChrißus declaratfcip* fum,ücut in fcqucntibus verbis; Hie eft fanguis me* us,qult; pro vobis cfFunditur. Cum ergo hæc didia in prointu habeamus explicantia noftram fententiam, nulla iam relinquitur nobis incertitudo de verbis cœnæ. E t econtrario Sacramentariorum opinio falfa eftjquia probationes è fcriptura pro fe nullas habent.

VNDECIMVM.

Frophetid feu mterpretatio fcriptura rcjfondcdt Mdlogia ßdeif idKoinAi.Sed interpretdtio uerboriim catia de corpore amp;fattguine Clirifi non rejfondet dtidlogia fidci. Ergo corpus cr fdngui', Chrtfii iwn fttnt in Suer amenta

CONFVTATIO.

interpretatio feripturæ debet efle confentanea analogic ftdei • Quia igitur interpretatio verborura cœnæ eft confentanea analogiac fidci ; ergo fequitur, verum 2d eftentiale corpus Chrifti efte in Sacramen to. Verfatur enim fides etiam circa ea,qua£ non vi* dentur, ad Ebræos n.Si autem loquuntur Sacranien* tarii de fide rationis, quæ credit ea quæ vidct(cuius exemplum habemus in Thoma , lohan.io.cui dici* tur : Credidifti Thoma quia vidifti) reefiè argumcn* tantur corpus 2d fanguinem Chrifti non efle in Sacra inento. Id enim fides rationis necpintelligcre nelt;p diiudicare poteft,

DVODECIMVM.

Sacratnenta fu'nt intelligenda facramentjltter,tntelligtcntur autem facratnentaliter, cum figurate,id câ, per metonynüam mtelligtiiftur ita M panis cr uiiiuin fnt tuntiimflgna corporis cr fenguinis Chrijh.

CONFVTATIO, ■

’ Facile 2d libenter concedimus Sacramenta de* k ) bere

DE SACRA#

bcre intclh'gi facramentaliterjideftjeomodo quo vult Chriftus ea intelligi, de ver a amp;nbsp;efi'cntiali prx* fentia corporis £lt; fanguinis fui. Item, vtintclleclus conformetur ad fidem , £lt; non ad rationem. Quôd autem facramentaliter hoc loco idem lit, quodhgu* ratè,ita vt panis vinum fînt tantum ligna vacua.'id ncqua^ concedimus. Talis enim intelledlus ratio* nem fapit, non fidem . Rationi hoftile cft,verum elfentiale corpus Si fanguincm Chrifti cfle in Sacra* mentojcum necç videat nec^fentiat ea . Fidei auteni familiare eft,credere quæ rationi funt aducrfa,quaeq» in fenfus exteriores non incurrunt.

DECIMVM TERTIVM.

EuMigeli/lteindefcriptione uerborum cantenon confentiunt pif vmnid^ç^ uttMur orationc figurdtd. Ergo ucrbd canlt;t Idrgiter inttOiquot; gcnda funt^non itd jîridè ßcut ßoiidnt.

CONFVTATIO.

Scimus Euangcliftas in verbis cœnxdido varia jre.Matthæus enim dicit: Hic eft fanguis mcusjfang* uis noui teftamenti. Lucas vero, Hoc poculum cft nouum teftamentum in fanguine mcoivcrùm fenten tia non difcrepanf Nccpde hac re quisip dubitauit vnê^'Si dubitant Sacramentarii,horribilc eft, Ac fei* mus , prætcrca cuangeliftas fcripfiftc ex fpiritu fan* (fto,quifecum certè nondiftentit ,ne-p inftrudus venit ad decipiendos nos •

Quod autem Euangeliftæ vtantur figurato fer* mone in delcriptione cœnæ,fanè non reperimus. Matthxus enim fimplicifsimè loquitur, item Si Lu* cas. Cum enim dicit Lucas calicem eil^noui tefta* mnti

M E N T A R 11 S. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Hg

ment! in Gnguint Chriftijidem dicitcum Matthæo» Nen igitiir caiix figniHcat nouum teftamêtum (ficut Sacratr.cntarii figuratè loquuntur ) fed reuera eft nouurn teftamenturn. Perinde ac h quis codû cillos inquibus extrefnam fuam voluntatem con* didit, demonltrans diceret, Hoe eft tefràmcntum mcum •• hæc uerba non hoe vokintjcodicilios fignifi* care ttftamentum,fed reuera eiïe*

Etfiaiitem aliqnis in verbis Lucæ effet tropus, cum tanc^ obfcuriorem clan'onbus verbis enarrari oportebat. Clariora verba funt, quæ citant apud Matrhæum, Ergo non 'finendum eft , vt Sacramen» tarif veram amp;nbsp;incorrtiptam fentcntiam verborum Çhrfftijquæ planffsima funtSC fimplicifsima,fuatro* pologfa corrumpant 5;^ peruertant.

DßCIM VM Xlll I.

Clnißuf 'inccetij ZJ’circii iJtempU! fæpc tcüatur, fe rdinc^ucre id patron. ErgoniMquain qult;ercndus edi quam in

CONFVTATtO.

Chriftus quod dixir de abfiione fua,feruauit. Ac nifi per v.rbû fuuni alligaffct v£rû2lt; cffentiale cor pusfuum facramcnrocoenT,nuf^ cum alibi quærcre poHemus nifi in coelo. bed quia fe alligauit huic Sa* cramento fua volunrare, id: o oportet cum ctiam hic qua’rcre,2C non foluin in cœlo.Deus olim ctiam ha* bitabatin ccclo tempore populi ifraelitici, ibi cum quæri ncceffc crat. V cruntamen ctiam ad arcam fee deris fe alligaucrar ; ibi etiam qusrri 2lt; inu niri po* tuit,propterea orabant ludxi direefbs faciebus ad arcam.

DECU

DE SACRA*

D E G1 M V M Q.V l N T V M lt;

Lucjs prtcmittit canlt;e Dominica: cfum jgni Pafchalü. Efu^sagni pafchalis eümyfterium fcnßgura. Ergo^T cana Dominiez elt mylic* rium feu ßguru^

CONFVTATIO.

Qiiod Lucas hifton'am de mandiicationc agniî pafchalis prxmitut cœnæ Domini, fuas habetratio* nés. Neep inficiamur agnuni pafchalcm continerc myfterium,jigniheat enim verum agnum pafchaktn • Chriftum fie enim is appellatur priore ad Corinth« f.Deinde concedimus etiam Sacramentariisjcoenâ cftè myfterium , quia ratio fapientia^ Humana nihil de ca quic^ intelîigit.Sed hoc ncgamus,quôd coena lîtfigura.'fcd eft ueritas feu rcs ipfa, quam ceremonia ludaica adumbrauit. Veritas porrô non poteft efle figura feu vmbra. Italexcum omnibus fuis ritibus fuit figura feu adumbratio futurorum bonorum, 2^ non repraeiêntatio corum,ad Ebræos decimo.

Ac fi licet exveritatc vmbras reddere, quodfa* ciunt Sacramentarii inveritate huius Sacrament^ tandem nobis nihil veritatis fuperfuturum eft, om* nia^ in figuras 2^ vmbras mutabuntur.

DECIM V M SEXT VM.

Si uerbu coen£ aliter intelligi deberent, e^uâm ut in aliis myftcriù ußtatum eü, ueluti Agnue eü tranfitus : apoßoli fuo more utiq- interrt^ gdffent Chriflum.Sed noninterrogauerunt. Ergopromyßeriointeüexe^ runt.

CONFVTATIO.

Quód in aliis myfteriis verba interdum figuratc accipiantur, facile concedimusTcd hæc probatio in* cumbit Sacramentariis adhuc, an ctiam verba my* fticè

MENTARIIS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;119

f^icèfcu figura te intclh'gi oportcat.Neq; valet confie* ^iicntia,cum procedit argumentatio à particular ad ''niïierfalciac fii dicaiBjvnus vel quidam fiunt diuites. tigo omnes fiunt diuites, Quia veró Sacramentarif fdocerc non poffuntjitidem verba cernæ myfticè fieu figuratè intelligi cportercjincerta efteorum fienten* cura ipfii dubitent,alios confirmare nó poflunt, ^'os autem fi fiequeremur hos incertos dotflores, fnormi leuïtate peccaremus.

Pater Lutherus fii viueret, non ita intellec'îurus frat hanc propofitionem i Agnus eft tranfiituSjid eft, ^‘gnificat rranfitum; fied eft ipfie tranfiitus. Tertullia* nullo modo fineret figurate exponi hæc verba, spiritusfianclus eft columba Matth,j.id cftjfiignificat folumbam : fied vere fuit columba, arque ac vere fuit Spiritus cum deficcndcretde coeloaflumens fipecicm folumbæ. Aduerfius Marci'oncm de carne Chn'ftido* hannes prædicat fpin'tum columbæ lapfium defedïftê hiper Dominum,qui fipfritus cum hic eflet, tàm verè frat columba,quàm fipin'tus, nec interfeceratfiubftan riam propriam,aflumta fiubftantia extranea.

Ita panis in coenanonfignificat corpus Chriftiî hd verè ibi adeft corpus Chrifti, fiicut verè adeft pa* nis.

Etproptcrca verum amp;: eftentiale corpus Chrifti eft in çœna , quia Chriftus affiumfit humanam natu* ram,Slt;adhuc eft verus homojfiedens ad dextram pa* trismec in hoc impeditur à fiua diuinitate.

Deniep apud plcroficp conftat,quam fit rccens hæc interpretatio t Eft pro fignificat.Sed hanc gioflam in prxfienti negocio apud veteres nufiX reperies»

1 Quod

DE SACRA.

' Quod autcm aipeftoli non intcrrcgaueruntCbn flum de verbis cœnæ ,quomodo cfTcnt mreriigcodaî non eft fané mirandum , quia ctiam alias in rebus quampkirimis nihil ab eopercontatifunt. Concédé mus etiam apoftolos verba cœnæ myfticè intellcxtt* fcjhoc eftj de iis rebusjquæ coram ratione,fapicnti3* que Humana funt mylleria, videlicet quod verum eflentiale corpus Chrifti in cœna præfto fitiquaifl rem neep ratiojneq? vlliushumani ingcniivis acfole^ tiacomprehendcrepoteft. Siautem volunt,myfHd intelligere,efle figuratèintelligcre,nonrecipimu* gloflam.

XVII.

Dedaratio uei-borum cana peten'da ciï f x uerl ii Chrijh. Seri i(gt;ß dicit,Crirononprodejllt;}uicilUtitn. Ergo J}gt;irititjleni jnaiiducatioitcitiß^“ tuit in cand,G' iton carnulcm.

CONFVTATIO.

Verum eft,neminem effe commodiorem fuoniu’ verborum interpretem quam eum ipfum, qui prolo* cutus eft, fed nequa^ ccnccdimus,CHriftum His vtt* bis,Caro non prodeft quic^,cxtra coenam vfurpatiS) explicarc coznam voluiftè. Ncque confundenda cft manducatio facramentalis,cum fpiritali, quæ etiam fincfacramentali fieripoteft. Semperenim eeclelH hæcdiftinxif. Sed tarnen facile concedimus , ctiam carnem Chrifti extra inftitutionem parum nobis prodefte,fi quis ea velit abuti. Et écontrario perfua* dcri nun^potcrimus,quod manducatio veri ciftn tialis corporis Chrifti in cœna nihil profir.Nifienim prodfcftèt,fanè à Chrifto non fuiffet inftituta. Pratte» rea çaro Chrifti noa cft fine fruâuvbiea non abu» tirniir.

MEN TAR 11 s, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ISO

h'murjquia in humanitate fua coopérante natura di* Hina magnas res efFecit.

Ergo dcabufu intelhgcndum cfî, fi di'cat aliquis ^on prodefTc carnem Chrifti : 2lt;nonde dignovlu iuxta mandatum. Si vero voluiiïct Chriftus tantum ’’landucationem incoena Ipiritalem inftituere, quid facilius ei fuifîèt,quàm dicerc: Hoc eft corpus meum ^pintalc, 5i. fanguis meus fpiritalis i Ita autem non dixitjfed Hoc eft corpus,hie eft fanguis meus.

XVIII.

Qmnes locutioncsSdcrdmtntariafimtàufiiemndtura, L^idutem 'lt;lt;gt;■««ndturd,ut deßgno intclligdtitur. Ergo exuerbd cante äcßfäendd fiintadjgnum^

CONFVTATIO:

Maiorem facile concedimus, omnes locutioncs Sacramentarias ciufdem efle naturæ. Minor eft ne* ganda : Chriftus cnim in fuis facramentis non Io* ‘Juitur de figuris vmbris, fed de veris eftentia* iibus rebus. Neqj etiam de nudis fignis Ioquitur,etfi ^acramenta fæpius figna vocantur. De hoc vide fu« prarefutationem duodecimi argument!.

XIX.

Arcd fcedcrii uocdturprdfditidDà. Ergo cddemrdtione pdiiii uo corfiti^.

CONFVTATIO.

Longé alia res eftjCum area vocatur præfentia Dei, Non enimibifit mentio corporalis præfentiæ, fed ^nôd ibi aftuturus fit Deus exaudiens,opem ferens. bed in facramento affuturum fc Chriftus prorrifit cum corpore £lt;fanguine fuo vcrc 2«^ elfentialiter.

1 1 Cum

DE SACRA*

Cum ergo adeô fe Chn'fltis ibi alh'get,merito d cre* ditur» Deinde vin'ofa elt confequcntia hutusargn* menti.quiadifsimib'tudoertin exemplis.

Etfi autem prxfenna Dei apnd arcam fœderis peculîaris eft præfenti3,quam Deus pcculiari preflb verbo promifît.’tamen nihil exprimicur aliter, qiiàm ita præfentem futurum, vt exaudiat 5^ opitagt; letur. Scddepræfentia in cœna difertè promiirum cft, Chriflum cum fuo corpore ôi fanguine affutu» rum J ôd hoc credendum eftjfiue ratio confentiat fine repugnet.

XX.

Pdtres comtJcrtM ttMiiHitßue pMfm cceleßem. Hutte cibuitt lui i.Corintb.ïo.uociit cibuiit feu efean Ifiritußem. Ergoej ca/i-t Do' Kiui eß efcd ßirituälii,

CONFVTATIO.

Placet nobis ,eindem patres efeam fptritualei« comedifîè, eundemq} potum fpiritualem bibîllè ,hb biffe Item de Petra fpirituali qui erat Chrifrus-Si^ enim feribit PauIusiEt hæc efca potufqj fuerunt fpi* ritualis efca Slt;potus perfidem in Chriflum venni* rum.Qii» omnia fi referantur ad fpirituaîem manda cationem .5lt;potionê corporis ?lt;fanguinis Chrtfti, de qua ipfe Chriflus lohan.ô.docet : nefeiremus an quis iure obflrepere pofïèt.lbi enim fimilitudo efl in cxemplis. Ac indenosdocemus contra PapiftaSjPa* triarchas eadem fide in Chriflum faluatos effe qua nos faluamur. Quod autem illi hanc fpiritualem ef* cam potionem de Petra qui erat Chriflus, ad cev* namreferunt, eamqîdicunt fimiiiter fpiritualem ef* cam Sf potionem efïèjnequacÇ concedimus. Occurrir enim

ME NT AR HS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iji

fnim hic dtfsimilitudo exemplorum,quæ nullam ef* ficùluilam confequcntiam.

XXH

Df myftcrio cmi£ nihil (R recipiendum niß c[uoi ccelitut diâuin ßi • Piiului dicifAudxos eundem iwtißcum comedijj'e efam ßgt;iritttalem, “dheniinA^etraerut Chriflm. Ergoinccenit /^irituiliter ßuntere debe-pattern e:y uinum t^nquâm corpus cr ßtnguinejn ChrijU.

CONE VTÄTIO.

Totum argumentum concedimus de fpirituali ■^înducattonc 2lt; potione Chri{h,quæ Ht perfidem. Per fidem enim comedimus bibimns Chnftum fpi ''gt;cualiter,fi'cut etiam patres feceruntjhocfolo difcri* '’iine,quod hi Chriftumventurum incarnemperfid comederunt Slt;^ biberunt :nos comedimus ôd bi* ^•nfiis perfidemeum qui iam exhibituseft.Cæterum Pacramentaiiter verum 2lt; efientiale corpus 06 fang* uinem Chrifii comedere ô6 bibere non potuerunt, cjuia hæcficramentalis fumtio, patrû tempore non* dumfuit infiituta.

Non cSpertinaci'Cr i« uerbif ccetue hatrendum. Si enim hociibi(f; ß(rct etiam in aliis di.lis ßcriptura;, malta fei^uerentur abßurda,ut cum iicitur^'Verbum caro ßtSiicn eü. Pater tnaior me esl.Quiuidet ineuidet O patremjiy- in ßmilibus locis.

CONFVTATIO.

Verum intJlecfium rei oportet elici ex verbis.Er go in verbis cœnæ merito acquiefeimus. Quod au* tem aliqui feripturæ loci non lint ftrilt;ftifsimèdedicfio intelligcndi,pro vitandis abfurditatibus/acilè conce dimus . Non efl autein dubium banc propofitio* nem, Verbum î:aro faôtum cft, non elle ita intelli*

1 } gendam

gendam fimpliciter quod diutna natura in humanam mutata fit, fed quod ætcrnû verbum àffiimferit carné feu humanam naturam» ltem,hocdiclum:Patermagt; ior me€ft,fimiiiter noncft intelligendum rationc diuinitatiSjfeu nature diuinae (fecundura hancenim filins efc aequalis patri ) fed rcfpe/tu humanitatis, quam filiusalTumfit.bodem modo 5/ tertium di/îum intelligendum eft. Vidcrc cnim fignificat ibi agnof* eere per fidemjnon externe fiue fecundum refpccîuni perfonæ agnofeere vel vidcre.Quôd autem in verbis cœnx fimilis fit locutiojqualis in histribus dietistin* cumbitadhuc Sacramentariis probandum.’fed in pet petuum non probabunt. Imô etfî in verbis cœnï quæratur alius intelle/tus ,quàm vt fonant ; tanaen perpetuô dubitari oportetjan fit vertis.

XXIIl.

Vttus eccleßd patres nobifeum ßentiuM, corpus etr fan^uintx^ ebrißi twn eße in cceiid,ßcut bdélcnus crejitum e{}.

CÜNF V TATIO.

Contrarium ponemus poftea^cum docîrinam ftram de vero intelle/îu verboruro cœnæ ex patri* bus confirmabimus.

XXIIII.

PdnJs corpus tien f '.m res cdiem. Ergo uerbd coenæ figuratè iH' tettigeiidd funt.

CONPVTÂTIO^

Antecedéns eft verum, panem vinumnonene res eafdem ; fed mala eft confequentia, verba cotn^^ propterea figuratè intelligenda eftè . Satis eft nobi® præcepiftè Chriftum, vt fub pane 5C vino, verum elièntiale eius corpus fanguincm ftjmamus.

MENTARIIS, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ijx

XX V.

Circumcifio cmt jignuin ciiißirMl ucritM d:mcxi crat. ciuareßitt fiKtii iinpcdimento ctùmin cccii(t,uißbiU /îgno ucriw/^iritu4ii annexa

CONFVTATIO,

Quod circumdfiofucrit fignum cui fimul fuit an ticxa veritas,non vocamus in dubium; deinde conoe ^inius, etiani vifihile fignum cœnæ veritatem fibi l^abere anncxain,fed non veritatem fpiritualem,ficut affirmant Sacramentarii,fed earn quam Chriflusipfe per fuum verbum facramento annexuit , videlicet quod adfit ibi corpus ÔC fanguis verus 2C effcntialis.

Veritas fpiritalis videlicet circumcifio cordis ^diunctafuit circumcifioni externæ,ad Rom,i. Sed ’ncœna non adhærethuiufmodi fpiritualis veritas, Chriftus cniminccena cum difeipulis daret corpus fuum manducandum, SC fanguinem bibendum, non ^rat fpiritus, neqj veto in fpirituali corpore afeendit ’n cxbimjneqjfedet ad dexteram patris in ipiritualt corpore , neep in extremo iudicio redibit in corpore fpirituali. Quomodo ergo tantum fecundum præfen ’iamfuam in ccena elFet fpfritualisc'Deindc eft difsu militudo in exemplis.lgitur non valctconfequcntia.

xxvr.

•Adio cam eR ailio/ßiritalii. Ergo piormn animi ad'calum eri^ Z^fe fe iebent.

CONF V TAT IO,

Quomodo ccena poteft efle fpiritabs tantum 3(ftio , cum ibi ctiam manduccmus ac bibamus orct* Sed quidC VcrumSC ciTentiale corpus SC fanguinem

Domii

1

DE SACRA.

Domini, Et fient difcipuïi in cœna non comederunt corpus fpiritale ,necp bibcrunt fanguinem fpirita# lem(quia Chriftus non fuitfpiritus quando cgit cuin difeipulis ) ita Sd nos comcdimus ôd bibimus vcriim corpus ôd fanguinem cius.

ged non repugnamus,quin bis,qui tantum facra* mentaliter fumunt corpus ôd fanguinem Domini, neque fimul erigunt corda ad cœlum , vtperfidem etiamfpiritualitcr fruantur corpore 2gt;d fanguine Chi* ftijnihil profint vtilitatcs adhérentes cœné.

XX VH.

Qjiicçiuid non adojl feenndum gualitatem, uel quâiititittcin.itd citm,non ade/î ccr(gt;oralitcr,fcd ß^iritdlitcr. O nines autem ßiteiitur, I’on nwdo corpus non ejjein pMc. Ergo tnodus prxfcnti^ Chrißi in mento eü Jßiritalis.

CONFVTATIO.

Hoc argumentum plané eft philofophicum,5d rationc duclum. Quamobrem non recipimus illud-Quid enim rei eft philofophiæ cum Theologiat’ S«’ omnind mifeenda funt hæc, boni coniulatur, ft enagt; turn inde fuerit talc monftrum ÔC chaos, quale vide* mus effe Theologiam fcholafticam. Magna eft temt riras ex ratione ôd philofophia argumentari contra tarn clara QC perlpicua teftimonia Chrifti. Etarqum^ eft plus fidei verbis Chrifti attribui quam toti philo* fophiæ.Auguftinus non vult proferri quicquàm Epifeoporum libris,quod pugnet cum verbo Dt*’ bed Sacramentariilicere iibivolunt,vtphilofophi3if producant aduerfus Chriftum.

Cum Auguftini tempore diftenfio oriretur de cof na Domini,ipfe fie dicebat; Hxccontroucrfia ey.igi^ judicem

MENTARIIS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lîî

iudi'ccm: qaare nuncfudicetChnftus, ad quid profit mors fuajôi dicatipfe: Hic cft fanguis meusjqui pro vobis elTunditur inremifsionem pcccatorum. Et iu* dieet cumeo Apoftolus ; quia Si in hoc Chriftusio* quitur.

Hoc loco videmus optime quis fit Iudex contro* uerfiæ de facramento. Et fi proie Cto rationem St phi loiophiam patiemur iudicem innegocio rcligicnis, nullus articulus nobis manebit integer ÔC incorrupt tus.

Maiorem igitur concedimus philofopbicc lo* quendo-’fed fteundum omnipotentiam Chrifti prefia eius verba,ac fecundum fidem nequa^ conce« dimustChriftus enimper omnipotentiam fuam ea facere poteft, quæ rationi funt impofsibilia.Deinde Verbum eius non fallir. Ncc difficile efi fidei ea cre* derc, quæplanifsimè fecundum rationem fieri ne* queunt.

Sivoluifset Chrifius in cœna infiitucre fumtio* nem tantum fpiritalem,potuinètdicere : Comedite corpus meum fpiritaliter,bibitefanguinem meum fpiritaliter. Neqjin inftitutione huius facramenti vfusefièt pane vino tan^ externis £lt; corporalibus dementis.

xxviir.

i.\.odiK pYcefctttice C})ri/litnfiicr(mKntomAgiic[iß.irit(ili6^uÄ)n wtulii.

CONFVTATIO.

Hoc argumentum facile tolcrari ponêt,nifi vel* ^^nt Sacramentarii propter fpiritalem fumticncm ^uæ fit per fidem,cxcludere corporalem amp;'facramen* m talem

DE SACRA

talem fumtionetn . Ac fi concédant in cœna corpus fanguincm Chrifti corporaliter ore, £lt; fpiritalitet fide percipi,facile internos conueniet. Et noftro i'J* dicio tandem hoc modo ad concordiam veniendutn crtt« Aliqui fané videntur ad nos ita acccdere,Deugt;n oramusjvt reliquorum animos fletftat, quo pofsE mus tandem aliquando, iam longis annis exoptatif* fima inter nos pacefrui.

XXIX.

Säcrätnentit fiM eiufian r^itionii. Ac^ua bdptifmitte^i îb corpKlt;gt; netj- in pngwinew conuertitur.Ergo ctiiim de cana ßc ßdtucndnm efc-

CONFVTATIO.

Eadem eft omnium Sacramentorum ratio in ge* neralibus rebus, fed non in fpecialibus, quas pcc verbum fuum Dominus vnicuicp facramento fpcciagt; liter ÓÓ proprie afsignauit. Ita baptifmus non debet effè corpus Slt; fanguis Chrifti,fed in cœna adefle cot pus 50 fanguis Chrifti debet, idcp iuxta verbum eius? Hoc eft corpus meum.

Cbriftnsaïio modoqndm fuacärndli nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bdbitdtincordi*

bnepioruin,utßtuitä ipforum-Propterednoncéncce/Je/pcrtindciier de cdrndlipTießcatid contendere.

CONF VTATIO.

Quemadmodum filius alioquin generaliter ha* bitec in nobis cumpatreóó fpiritu iancio •'nihil id hoc loco parit contentionis- Similiter vbi habiter in nobis. Sed ab hacgenerali præfentia difeernenda eft ilia fpecialis in facraraento , per quan- vult Chri* ftus adelFe nobis vero 00 cllentiali corpore,ficut ipfc nrxdixit.’Floc eft corpus meum.Et inde corooralei^

‘ ilia tn

MBNTARlISr nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;154

ilîani feu(vt earn per contemtum Sacramentan'i no* minâr)carnalem prxfenn'am Chrifti tantopere cogi* mur vrgcre,ita tarnen vt nihil decedat generali præ* fentiæ Chrifti. Non ita loquimur de præfentia, vt altera exclufa alteram ftabiliamus»

XXXI.

Fro’KiJ?iojics euMgflii fuftt j^iritdles^zx nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pi)' ßdent

äpprclKnd:Mur,ititpcr ßdem ßum effiedees, Porro fdcrdmentd oiniiiti paiidtt: d proinißionc. Coend ergo tdiiiim /ßiritdlH vunducdtio (^=1 cdx per foldin ßdem.

CONFVTATIO.

Maiorem facile conccdimus.Minorcm hoc mo* do limitamus : etfi facramenta pendent à promifsio* He,tarnen nonita fit, vt’promifsio Chrifti verbis cœnæ veritatem detrahat. Tum enim verba Chrifti inter fe elFcnt pugnantia. Dixit autem Chriftus: Co» nicdite,hoc eft corpus meum, Bibite,hic eft fanguis nieus.Et cum hæc loqueretur non erat Ipiritus.Nccp vero panis öd vinum funt resfpiritalcs,fed corpo* rcæ. Deinde Chriftus ne nunc quidem iecundutn humanitatem fuam eft fpiritus fed verus homo fe* dens ad dexterampatris. h t hoc non euertitpromif* ftonem de rebus fpiritalibus, vt etiam reliqua verba Chrifti in cœna promifsiones iîlisannexæ con* ftcnt.Hoc autem argumentum plane excludit corpo falem fumtionem in coena, propterea reCte dicunt noftri,non efte integrum,quia non conftat omnibus fuis partibus.

XXXH.

Humätutin corpusßnem hdlct i« fo ipfo loco,ubiuerfatur, nccpo^ tcü eßeubi(j;.Cbrißusdff'umßt corpus J}U!naiiuin,ergo fecusidusn humd^ ftdm ndturam non poteü ej]c ubit^^.

ni i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;F V si

DE SACRA-

CONFVTATIO.

Hocargumentum ideofalfum eft, quia difsimili* tudo eft in exemplis. Chriftiis enim non tantum cft verus homo: fed ctiam verus Deus, atq^ adeo omni* potens. Etfecundumfuarnomnipotentiamipfe vc* rus Deus 2lt;^ homo vbicp poteft efTe.. Necp valet hoc loco cauillatt'o, quod hoc cum ratione 8^ faptentia Humana noftrocpiudi'cionon congruat. Parum refera quid in hac re humana ratio cum fuaforore human» (apientiaftatuat. Fides autem credit impofsibih'aiu* dicïo humanojSd quidem talia quæ vtraq} foror ratio humana.fapientia neep perfpiciunt, neq^ compre* hendunt. Ergo Sacramentarii hoc loco dïuellunt duas naturas, in Chrifto: allas autem fatls funt dlfet* ti inhls-propofitionibusiChrillus eft rex nofter ,ra* cerdos,mediator,luftiria, fecundum vtrancp natural tantùm.in lâcramento non exIftimant fecundum hi^-Oianam naturam vbiqg elle poffe,

XX XII r..

Df Kl omnia potcü fàccre d^uiccu^t^; uult. Qura uerà nu^quain dixit fc naturale corpus plii fui immenf um pacere ueüe. £rgoßlfum eü pro« pugnare immenfitatem 'm Chrifto,.

CONPVT

Verum eft, poteft Deus quæcunque vult facere« Quod autem nusq^ prxdixitfe naturale corpus fild immenfumfacere, quærant Sacramentarli ex ipfo» quid caufæ,2lt; quamobrem nolueritprxdtccrc!:’ Nos intérim piè faclmus qui immenfitatem Chrifti tue« mur,fiquidem feimus cum in vna perfona verum cf* Ce Deum 2lt;hominem, Ôé propterca nihil ci eCCe it^* Baeafum,quoiifimul poteft eftè vbiep. Et hoc impof«

Cbiîe^

MENTARÎIS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;!5r

Chile eflet Chrifto fecundum hiimanitatem tantum. Qyodautemefthiiicnacuræ tantum impofsibilc,id diuïna: naturæ pofstbile eft. Et (ummatim naturæ in ChnTtOjnonfuntdiuellendx. Item humanae naturæ oon fuiiTet pofsibilis libsratio generis humani, nifi a diuinitate fuilFet adiuta.

XXXIIII. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,

Ad percipicndoi utilitatcs baptifmi, fides neccjJarU. Vides e^ cihfentium,lt;::^ non pricfcntium. £rgo corpus O funguinem Cbrifii ^{fie in fdcrlt;im(nto,puÿiut cum fide.

CONFVTATIO.

Vtilitates facramenti folafide apprehenduntuç. Etfi alias in genere etiam malt ôô à Kde alicni vtunlt; tur facramento, necp tarnen fruuntur effecfiibus ad hærentibus. Verum eft etiam ex parte,fidem efle re* t«mabfentium,adEbræos ii. Contra ôô hoc verum cftjfidcm eftè etiam rerum pracfentium, quæ non vï* denturjidlt;p fecundum verba Chrifti,Hoc éft corpus tneum.Nec opinamur optimum virummcntitum cf# ft« Præterca hîc res abfentcs dicuntur, rcfpeclu hu* manærationis ôifapientix,cuius iudicio neqj corpus nccp fanguis Chrifti eft in facramento « Vnde fides in cœna circa resabfentcs, Sô tarnen præfentes ver* latur. Abfentes,quia contra natnram rationis crédit corpus Chrifti amp;nbsp;fanguinê in cœna præfto efle .'Præ* ftntes, quia fimplicifsimè nititur verbis Chrifti, de præfentia corporis ô^fanguiniSjS^eaiudicatvera cf* fe.ltemhoc argumentum aliqua ex parte confirmât noftram doclrinam.Non cnimeft neceftariQ ad intc gritatem facramenti, vteredat fides adefle verum elfentialecorpus Chrifti in cœna. Alioquinenim ni I adcÆ

DE SACRA* adert propter verbum, quod locutus eft ChriftuSjCt^ tnufti non aftèntiuntur illi verbo.

Porro maior propolitio huius argument! occub tam tcgitfallaciam. htfi enim vtih'tatescœnæ perfid dcmacdpi oportet; ramen non fequitur ,bdcm ah* quid efficere ad tntegritatem feu fubftantiam facra* ruentfSiue enim credit quis liucnon credat,facragt; mentum tarnen eft integrum, propter verba Chrifif Vnderctftè dixit Auguftinus lib.?, contra Donati* ftas,cap.î4.Non intcreftcum de facramenti integti* täte tra(ftatur,quid credat, aut quali fide imbutus fib qui accipit facramentum i intereft qutdem permub turn, fed ad falutis viam, verum non ad facramenti qu3tftionem.

Inde confpicitur, etfi multi carent fide,tarnen has res intégras efte adefle,proptcr verbum Chri* ftitfed vtilitates fine fidepercipi nullomodo pof* funt.

XXXV.

Chrißui d[ccndcns i« cœ/Km, poß^judm relic^uit intiiidim,iionpof ubi(/;.Ergo non pcteft effi in terris corporaliter.

CONPVTATIO,

Et hoc argumentum ex ratione fumtum eft,£t' oranipotentiam Chrifto detrahit. Si enim eft omni* potens fecundum diuinam naturam , hæc naturx humanx in cadem perfona vnita eft ,quomodo non poteft elfe vbicp,vbîcunqî vultt' Non enim fic afeen* dit in cti;Ium,vt iam non pofsit effe in terris,vel vbi* cunc^ locorum . Si enim non potuiftetpraeftare cor* poris fanguinis fuipræfcntiam in cocna, promif* HO verbi nihii fuirtet aliudnifiraera fallacia, Fai*

lacem

M E N T A R n s. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iî5

Ecem autcm dicsre Chhftum, horrible eft blaf*

XXXVI.

Qöicz07$ eftincertolocOjKonpotcsïeJJeiibig';. Cbrißas dffunt^ (â (» calKm,ucluti in certam locum . Ergo noit^otcile/ficori’ord^ i« fcccramcnto^

CONFV TATIO.

Maiof fecundum rationcm vera eft.Minor eft fal *’• Chriftus enim non eft aiïumtus in certum locum foelblSiam dextera Deleft vbiçp,3lt;; noncertus locus, gcutfupra in refutatïone oclaui argumentidiximus» ergo etiam conclufio eft vitiofa»

XXX VII.

Chrißui fedet äd dextcrain patris. Ergo ncti (:otcß effi: ubig;,tmde *‘'^lgdrediiluith Chriftus Dein ty- bomo ubiç/i totus,fcd non totum.

CONF VT ATIO.

Hocargutnento aftèrimus noftram doctn'nam, Qyia eni'm Chriftus fedet ad dexteram patn's, ergo Poteft efte vbiquc. Dextera enim patn's vbique eft, ecut^f aureseiusSó oculi ; vt fupra in rcfucatione r’tftatu' argument! oftenfum eft.

Vulgare illud,Chriftus Deus 0!^ homo vbique retuSïfcd non totunvnon eft oraculumfcripturæ , ne* que facit quicquam,nt'ß vtæternam vcritateni patn's Ehriftum lefum arguat mendaAi'i', m'mirum no.n efte '^erum, quod in verbis cœnæ de pr-vfcutia corporis fanguinis fui locutus eft»

xxxvin.

DE SACRA* XXXVlil,

Tcripturä tefljtur Chrifium iicm retinuiffe corpmpoft Ffionem ^uod antè babueràtjita ut non mutaretur natura:cr huic titc etium putw uno conf:nfu fujfragdnturÆr^o Chrißui non potcü cQ* corpordliter in cana,

CONFVTÂTJO,^

Maiorem planéccncedtmus, fi redé intcIIigatiJ'’’ Quia enim Chriftus adhuc habet corpus fuum, qno^l reduxit ex fepulchro, illud videlicet quod difcipuhs exhibuit in cœna ; ipfe porrd idem corpus collo* cauitaddcxterampatris, qux,vtfupra olîendimuS) nulli certo loco alligata eft a'nde ratiocinamur, pofT^^ eum adeiTe in facramento,ficutveréadeft,5(^quide(’’ corporaliter. Secundum enim humanitatcm fiiaoi nonfaclusefl fpiritus, fed eft Si manebit in perpt* tuum verus homo, ficut etiam verus Deus eft ôé mï’* nebit in perpetuum.

XXXVIIII.

Teßdturty“ fcripturd corporuncßrd corpori glorißcjto Cbri^ ßrcßmilia. Scd twßrd corpora tune non (runt nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ergo neq- corpus

Chrifli poteß cjjcubiq;.

CONFVT ATIO.

Vbicunqj difsimilitudo eft in exemplis, ibi nun quam bona Só firma eft confequentia. Etfi enim cor« poranoftra fimilia erunt glorificato corpori Chriftb tarnen erit hoc cum conditione S6 certo modo. Et fic veru eft,noftra corpora non fore vbiep. Neqp miran« dum id erit. diuina enim natura cum noftra illa hu« mananon conueniet copulationeperfonali,ncquc nos erimus dii . Sedde Chrifto alia res eft: in illo enim coniunguntur natura diuina Slt;i humana vnio» ne perfona!i,£lt; hxc ab illa geftatur, ita vt pofsit elfe vbicjgt;

MDNTARIIS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^7

vticp. Hunc cnim totum Chhftum non oportet di* «clli,

Apui uetcresnuni^utim ’ßtit contcntio xlcuero intclleâu uerborunt mi£.Igitur omncs f.guratè intcUexerunt»

CONFVTATIO.

Vcrum eft apud vctercs de verbis cœnænullath adco magnam fuifle contentioncm; quamuis tem pore Berengan'i mcdiocris turbacxtitit, tamem fta* tim confopita cft. Sed hinc non fequitur veteres tellcxifle verba Chrifti in coena figuratè. Hæc enim vocabula , figuratè, fignificatiuè, fpiritaliter, tropicc, apud veteres non fuerunt vfurpata -, vt errori Sacra« rncntariorum patrocinium darentjfcd nuncprimum a nouis Sacramentariis cum nouo intellecHu in ccclc fiam inucda funt. Sed vocabulum fpiritaliter, iaepc apud eos rcpcritur,cum de fpiritalifumtioneloquun tur . Caufa veró eins concordix apud veteres fuit Verus intcliccins iuxta fimplicitatem vcrborum Chri ftijde vera St cflëntiali eius prxfentia in facramento, cum vero corpore Só fanguine. Præterea teftimoni« Um habemus ipfius papatus à multis vfçpfeculis.

XLL

Patres (tß panemef uinum uocant corpus CJ fóiiguincm Cbrifli^ tAiiKn nihil aliud ßgnißcant, niß pantm ZX uinum ejje ßgna corporis ex' f^nguinis.

CONFVTATIO.

Contra hoc argumentum poftea in confirmatione finceræ noftrx docîrinædc facramento adducemus quosdam locos ex patribus, è quibus contrarium eui denterprobabitur.

n XLII.

DE SACRA»

XLir.

AugujliniK rcmfadam uçcat comedcrt carnein Chrifii corfofi* liter,

CO:gt;iFyTfl,TlO.

Non arbitramur adeô fuifïe incogitantem Au* guftinumjô^ jta dehoncflaffecarncm Chnfti,vtoni* nem fumn'oncm corporalcm carnis Chhlh rem foe* dam appellant. Ac G maxime fcciflttjnon approba* mus neque audimus hoccius iudicium. bed concedi mus Geri pofle, vt Auguftinus hoc modo locutus Gt de abufu corporalis fumtionis, cum accedunthomi* ncs ad facramentum cœnx Gnc fpiritu ôd fide, tan$ fus illota. Item de eo, quod non diiudicaturfumtio corporis Domini,fed exiftimatur fimilis vulgari ci* bo. ltem de contemptu fpiritalis perception is quX fit per fidem. Idem de Capernaitis, qui fpiritalctn fumtionem corporis Chrifti tantum reftrunt ad cor# pora]em,ôt fentiunt corpus Chrifti in coena ita man ducarijficut alia caro, quæ conteritur dentibus,itavt caro fanguisguftupercipiantur.

XLIII.

tdcni Chriftui c[ui è lonjpeéiu hominum affurntui in ccelutn, redïbit, ut conj}^caui eii dfcaidciis. Inde euim expeâamui eum liberator rem.Ergo non poteü efje cor(;or((titer in terris.

CONFVT ATIO.

Chriftus vifibilitcr afeendit in cœlum, ira re# dibit in nouifsimo die.Non fequitur inde,non pclft eum corporaliter cfTe in terris. Fortaftè Chriftus verus Deus 2gt;d homo,non eft ita verax £lt; potens, vt poisit

MENTARIIS* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«58

Pofsit efîc vbi vult,8C præftare fuam promifsionem vera Si eficntiali prjffentia in cœna Dcnique ^acramentarii fingunt Chriftum eiïc impoftorcm, ^uiiriulta quidem promittat,pauca praeftet.

XLllII.

Stepb^nm uiditChriflum inccxlofedfntein, £rgo ncnpotc^e/fe ^^poralitcr i« territ.

CONFVTATIO.

E tiamfi de Stephane non cfTet fcriptum, tamCft Hetno dubitaret Chriltum in cœlo federe, Sed quod proinde non pofsit cfle corporaliter in terra, fana* ïicum eft, Si eft negare omnipotentiam Chrifti,accu fare cum impofturæ Si iraudis,vcluti qui feruare ne# qucat,qux in verbis cœnae eft pollicitus,

Corplli ebrifli fuit 'ntclufum carport Marùe, pependit in crnce,iitf (uit in fcpulcbro.Brgo non cüimmenfitmo ubi^.

Confequentia huius argument! non eft vera» Chriftus enim verus Deus Si homo in vna perfona, ftcundumfuam omnipotentiam poteft habere cor# pus immenfum, vbi Si quandocunque vult. Et hoc rurfum eftargumentum rationis,quæ planéoccac* cauit Sacramentarios, vt iam non pofsint verum ac congruentem honorem Chrifto Si verbo eius tri# biicrc.

XLVI.

• DE SACRAL XLVf.

Cbrißiü pYomißt fe fore in medio noßrum^ ütecpromißiodcßi* rituli pYießentid inteHigend^ e^Ergo Cbrißasin cœnn corponditcf adcffe nequit.

CONFVTATIO.

Chn'ftus dupliciter fe affutiirum nobis promifir, fpintaliter £lt; corporaliter. Spiritaliter femper eft in facramcnto. lam propter fpiricalcm prafentiam non cft prorfus excludenda corporalis.’ficutpropterfpiri* talent perceptionem corporis 2lt;^ fanguinis dominiez quæ fit per fptritum ôd fideni, non eli reiicienda ilU facramcntalis feu corporalis..

XLvir.

si coYpus CbYÎfli e/fentialc datur in canâ : igitur pdritcY à credcit^ tibnscf non cYcdcntibus. denoratur^.

CONFVTATIO.

Debacrcnunquam difeeptatum fuitinecclefi^j quin credentes non credentes elRntiale ôC tum corpus Domini in ccena fumant. Sed hoc dif* crimine , vtfoli credentes fiant participes vtilitatutn 2lt; frucîluum qui adhèrent facramento propter pro* mifsionem Chrifti. Sed non credentes non fruuntut his bonis.

Qtiod autem non credentes accipiant corpus Domini in ccena jhincmanifeftum elt ,quiapriin3£ ad Corinth.n. dicit Apoftolus ,eos qui indigne fu* mantjreos.fieri corporis ôô fanguinis Chrifii. Non dicitreos fieri panis ôô vini,tan$ deexternis de* mentis,ficut délirant SacramentariL

Ac trille elîèt, infidelitatem hominis veritatem fidem Dei labefadlare auttollere poire,ad Rom^ aos.tertiQ.. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Augu*

M ENTA RII s. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;IÎ9

Aaguftinus fnper hxc verba Iohannis Judas erat funDe vno pane amp;C Petrus amp;nbsp;ludas accepif,2lt;tamen parsfideli cum infideli'c' Petrus enimacccpitad '^‘^m.lüdas ad mortem. Qui enfin manducat indig* ne.

Item contra Donatiftas poft collationcm, capite ftptiino : Cum verb bont £t malijidem verbum Dei fiinul audiunt, SCfimul facramenta Deipcrcipiunt, tarnen difsimilcs habent fuorum'acïuum caufas, ^difsimilcs gerunt voluntatis diuerfitate perfonas, eundem cibum faniftum, aliis manducantibus dignè ^lias indigne, nee caufa caufæ præiudicat, nee per* Iona perfonæ.

Item fuper lohannemjtracftatu i7.Hæcautem otn nia ad hoc profunt nobis, ne carnem 2lt; fanguinem Chrifti edamuSjSd bibamus in facramentojicut mul* ti mali faciunt, fed edamus 2gt;6 bibemus, Sx^fpiritua particeps fiamus, vt in corpore Domini mancamus, flcut membra , vt per fpiritum fuum fœcundemur^bd non fcandali zemur r quanc^ plurimi nunc Hint, qui facramenta tcmporalitcr edunt £lt; bibunt, qui tarnen finaliter acternam pccnam habebunt«

De hoc vide infra diefta quidam patrum, confir* tnantia ftneefitatem docHrinæ noftrxdefacramento,-

XLVIID

I« confil?ionf Augulïdn^ne ununt qnidem ucrhiim e^ , cfuod cunt: noßrd fententid ^tignet.E rgo d fociis eius co/tßßioiiis recipienidcü.-

confvtatio.

Paucis verbis Auguftana confefsio articulum cœ tKC Domini agit ♦ Sed tarnen particula vere jOon eft n } omifta!,,

DEsACRA^ omina,qua confirmatur noftra doclrina, quodcor* pus 2lt; fanguis Chrifti verè adfint in facramento, quidem corporaliter, iuxta prxfcriptum verborudi cœnæ.Et hæc do^trina omnibusmodis dimicatcum l'cntcntiaSacramcntariorum,qui volunt corpus 2^ (anguincm domint tantum fpiritaliter adclïèinfa* cramenta. Propterca Sacramentarii hocpraetcxtu non infinuabuntfe in focietatem eorum qui tuen* tur Auguftanam confefsioncm.

Deinde in Apologia Confefsionis eft particub ( eflèntialiter ) qua excludunrur noua vocabula in ccclcfiam à Sacramentanïs inuetfta ,figuratè, figni* ficatiuèjfpiritalitcrjtropicc.

XLIX.

si cred^tur CJsrifiui corporjliter ädere in fäcrämento, non poterit coiiucüi cy deflrui opinio Papiftarum de trdnffiibßdntiätiont'

CONFVTATIO.

Papiftica opinio de tranftubftantiatione, feu ta’* conucrfione panis in corpusChrifti Sgt;^ vini in fangn* nemChriftijVt nihil de pane Sx^ vino maneat rcliqH* um, nifi externa accidentia , euidentifsimè réfuta*^ eft à noftris,antcquam Sacramentarii fuum errorent produccrent,ncquc quicquam impedit nos fides no* ftra decorporali prxfentia. Igitur ilia Papiftartim opinio ctiam nunc fine vllo impedimento huius no* ftrac fententiæ poterit confutari.

DoMna decorporali pr^fentid corporif Chrifti, occdftoe^ idoldtridm Pdpifticdtn.Ergo fùgienid eü^ç^ relii^ueiidd in medio.

confv

MEN TA RIIS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;140

CONFVTATIO.

Propter abufiim non funt renciendacres bonæ Sd falutares. Licet cni'm Papiftæ pratfenna corporis Chrifti in ccena ad multiph'cem idolatriam abufi Iiint: tamen non eftidcirco neganda feii ren'cienda, vtpote eiuftnodi bonum, quod Chrißus per verbum luum nubis promiGt. Vbi ergo abufus fublatus fucntjfecuri erimus ab idolatria Papiftarum.

LI.

S i regullt;triter extra figuram dicatur Panis edl caro: fequitur car* «oneypancm effiuniuscff'cntia;. Quodut caucatur,non eft dicendum, Panis (ft caro. ’

CONFVTATIO.

Confequcntix huius argument! nullum admit* timus locum. Pam’s enim fuam habet ellentiam, item caro fuam. Ita in Chrifto diufna SC Humana ïiatura non funt vnius eflentix, ctfi fcriptum eft, Et verbum caro faclum eft.ltem cum fpiritus fancftus in fpecic columbæ defcenderctde cœlo j ibi natura di* Ulna non mutata eft in alFumtam. Sicut ncque ange* lorum fubftantia in fubftantiam aliquandiu aflum* torum corporum tranfmutata eft. Hacdere ftipra ctiam diciumeftfatis in confutatione decimifexti argument!.

LII.

QKotfwrt (ft Utile,non ({lucrum. Coftrinadeprtcfcntiacorporis Clirifti wn eft utilis.Ergo ftmul non eft uera.

CONFV-

DE SACRA* CONF VT AT lO.

Dodrinam de corporali præfentia in facramento non cHe vtiîemjhorribilis elt blafphcmia.Non cniffl camnofuna ,fcd frugifernm Si vtilc effè necefTeeftj quodChi'jftusinftitujt, Vbiporro remancrentfru* lt;Svîspcr prornifsionem Chhfti ßcramcnto anncxi, nifi effcntialiSjvera amp;nbsp;corporalis efict præfentia ccf ports 8^ fangairiis eius incoenac* Propter harun’ cnim rerum ^loriam adkxrent illi Frudîus facramcn* to.

Deinde Si hxc propolitio per fe eft falfajUihilt^Tc veriim,niri quod fit vtile fimuKMultae cnim res inuti ïesfimul funtvcræ . Ita inutilis aliquis SC garruluî facratnentariuSjnihilominus eft verus homo.

Sed hoc argumentum etiaminipfos Sacramcn* tarios rétorquer! commode poteft, quoniâ doCtrinî eorum turbat ecclcfiamjSC ipfî fiint pcrniciofi turba’* tores,neqj quicep vtilitatispariunnig^tur eorum do* cèrina merito falfa, Si iprifulü dodtores nuncupaD* tur.

LUT

Pro»a^io de Mabitâtionc Chrifli in nobî^ypeculiari^eü profoißi»’ pertinens ttintumdd credciites. Soli ergo credentes fiuantur ipfo Chrijlo inccsiid.

CONFVTATIO.

Si hoc argumentum tantum intelh'gcndum cft de promifsis frudîibus facramenti, concedimus illud. Sed non credentes non fumere corpus SCfanguinem Chrifti ( quan^ ad iudicium ) nequaç^ permittimus Sacramentarüs integrum. Qua de rc fupra in réfuta* tione quadragefimi fexti argument! diximus co* piofè. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;LIH F

MENTARIIS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;14,1

riofln'fw in qui tnultn fimt inconuenientid,}wn tù utrd.ïn doUris ni de c b) lyà pn/tntii corporali, multi font inconucnicntia. £rgo wn t/lucra.

CONFVTATIO.

Multæ rcs inconuenûfttvs nihilominus per fç funt vera’, ita vt fmt figurât amp;nbsp;vmbræ . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1 n do*

órinaautcmde corporali prîelentia Chrifti multa effè inconuemenna , horribifis eft contumclïa in Deum. Chrifi-us enim fui corporis præfcntiam in cœna nequaê^ inftïruit r?m ihconuenientcm, idquc quoad'ftdem.Scd quod ad rationcm fäpicntiamqjhii rnanam feu philufophrâùi âttihLtjConccdihiustotiim argumentum. Coram his enim Set^ariis non debet cfliè verum,ftd abfurdùmô^ inconucniens,Chriftinn vero luo corpore Si iânguiné cfle in Sacramento.

okV«

Abfutdum eü audtre.^ cotpui zx fan^uinem Chrifit poffi ejfe One.

Abfurdum eft coram ratione,fcd non coram fide. Hæcenim credit, quod ifti Sectarii comprehendere amp;. inulligcre non poflhnt.

L VI.

ConittrKfîiofKtK fit in nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Chrijli,ccrpi{^ illius inclufunt c^Te

terrrni^ cUment'^. Ergo edc toiiontaiij ufficere Zhriftum,quando corpora^ ^^ttr iicitur effi 'mpanc.

CONFVTATI O.

Si nos homines fine verbo niandato Chrifti in Ciudercmus corpus eiiisterrenis.elcmentis male fa«. cer..inus5peccar\mus4n.docxtiumn Chiifti 2lt; maxi« o ma

DE SACRA*

ma cum affïceremuamp; ignorai'nia. Sed quia fpfc füo vcrbo includit,danda eft bono viro vcni'a»

LVII.

Qiilt;ccM«^KfdoUritMcontrariafcriptur£,'filfiieü. Sicorpif“^ raid prtcfcntia mî cmta defrnditur, ncceffe efl tmltos fcripturte locof centrarioffim Er^o hic (mrnKhto efl rdiciendid.

COOT.VTATIO.

. ' ’ Pquot;

Dodn'na de coena non eft contraria fcriptur^e* Nusquam eniin hacc negat corporalem præfentiani corpons fanguinis Chn'fti in coena, imo teftatur hoc eflè verum.Chriftus enim non eft fallax. QuoC^ autem Sacramentarii contraria fcn'pturæ l'ntro* ducuntj dum indulgent fuis imaginationibus, idfaU fo ipforum intellcdui tribuendum eft. Alias confiée fibi perpetuo fcripturx,vtpote quam fpiritusfan* (ftuSj autor omnis confenfionis Sô pacis, Prophetis» Euangeîiftis ôi Apoftolîs feribendam infpirauir. Si ergo Sacramentarii intellecftum diiftorum feriptut’^ accommodarent verbis Chrifti in coena,nullam rc* perturieftent contrarietatem, ficut Dei bcnefi'ciogt; nos non repérimus.

LVIII.

Conlraria; funtpropofltioiui Chrifluirelinqutits mandum,i(ijacunt carnepta afluintm eâin calum.Et,Cbriflui unà cuin carne fnà eü in nendfnbpaiic,

CONFVTATIO.

Hæ duæ propofitiones,quas citât argumentum, non funt fnuicem contrariæ, quo ad fidem, fed quo ad rationem, quîc ne latum quidem vnguem vna cum

MENTARÏIS. 141 cumforore fuahumana fapientia intclligit in caufave rærcIigionis,Nequc Chriftus ita afcendû in cœlum, vt l'uxta verba fua verifstma non pofsit fimul eiïc in facramento.Non arbitramur Chriftutn fraudulenter acdolofè nobifeum agcre.Dcniquc vbi negatur um« nipotentia Chrißijncccfle eft multa fcqui aliai'ncom modajaliumque ex alio nafei errorem. Mirabiles videntur nobis Sacramentarii, qui concedunt fane Chriftum cfTe potentem, ôd multa pofle, fed non oms nia,fecundum fuam omnipotentiam.

FJ J}iC propo/itiontsftmt contrdria, Clt;lt;ro Clrî/h tSï inuißbilif i« foeJo. E t,C4ro Chrifti inuiji biliter cj infcnßbilittr nunduedtur fub plt;m(» CONFVTATIO.

Pugnantiaharum propofitionum tantum perd* net ad rationem, Sed fides optime comprehendit car nemChriftt efîè fub pane inuifibiliter infenfibili* ter. Quid,obfecro, eft impofsibile Chrifto, in vna natura veto Deo 8C hominif Abfit à nobis ilia Sa* cramentariorum videndi amp;nbsp;fentiendi appetitio» St enim fenfu amp;nbsp;vifu folo fidendum eiïèt, quid futurum nobis effet de religione reliquum cquot; Omnia incerta, dubiajdefperata.Si enim carnem Chriftiin cœnafcn tire poftulamuSjdcinccps etiam fidem, dileeftionem, fpem, 6^ alias virtutes fentirc poftulabimus. Pofro quac fentiuntur Si tanguntur, fubiecfîa funt quinqnc fenfibus cxterioribus,cum quibus nihil rciefl fidei.

LX.

N on (ü confentdncum ucritati ,Cbnftum nbsp;nbsp;nbsp;habet cat nein ofja

Pnt cdrne o' oßibui wanducari bi coctia.

01 CONFV*

DE SACRA.

CONFVTATIO.

Hoc argumentum eft impfum: negat cnim ve* ntati,hoc eft,verbo diuino confenraneum cffe, Chri ftum hahentem carnem ofta fumt in cœna fine car ne ôô oflîbus. Sed ita dicendum eft, Non eft conftn. taneum rationi feu philufophiæ.Et de hocnobis gra tulamur: Iftos cnim Seiftarios non eft fas quicquain recftènofle vel inrelligere de coena dominica ,tan# quant Sacramento fidei.

LXD

Multii magitis do^is uirif placet nofira fentcntia.Lr^o cü CS’ bona.

CONPVTATIO.

Concedimus omninojhomines philofophos,fa# pientes eruditos fuæ rationis duiftu magts inch* nare ad Sacramentarios . fcffentialis enim ôd vera praefentia corporis amp;nbsp;fanguinis Cbrifti in cœna,ad* uerfatur toti fapientiæ ôd rationi humanæ.Inde fit vt tanto numéro viri do«fti,Sapicntes,Ffidofopbi, -Sa* cramentariorum fequantur partes. Sedbone Deus, quid faciendum eft t* Sequamur dodfrinam a; oftoli quidicit: Mortificate fenfum carnis veftræinobfe* quium Chrifto.

SEQVVNTVR ALIA ARG V. menta recentiorum Sacrarnentariorum, vnà cum confutatione fingu« lorum.

Chriftui taïuùm eft in cana-,gudtenui efe ßnwl ucruf 'DctisCT uerta bomo^duas habeiis natura^ in eadcin perfona. Er^o feettnduni bun-^ni^. tatem/'uam realiter er ucre adeffte itequit.

MENT AR IIS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;14}

CONF VTATIO.

Hoc argumentum concedit Chriftum vnam iU lam perfonain duarum naturaru cffè in cœna,fed tan ^um fecundum diuinitatem fuam,fecundum quam Sd eft vbicp. Ncgat autem hoc argumentum corpo ^alem prafentiam in cocna, iuxta limplicem intelle« Ctum vcrborum Chrifti^Hoc eft corpus meumjidcft, ‘^oc ipfum corporeum(vt italoquamur)corpus5quod pro vobis traditiir.

Acrurfumhæcnoua eft forma loqucndi in cede 3 Chriftum ad praedicftum modum ciTc in ctena. Hepterea mcrito fufpetfta nobis eft, 2lt; nullo modo ’Pprobanda.

Pitnii coiwnuiiicatio cum corf orc. Ergo communiaitio non c^ Chrißi.

CONF\^T /\TIO.

Non dici't Paulus , panem eftc communication riem feu furritionem cum corpore Chnfti: fed coini, rnuiucationcmfeufumtionemipfius corporis Chirfti ^§gt;rur qui comedit hunc panem, ipfum corpus Chria fti comedit, 0^ fit vnum cum Chrifto , vt ipfe maneat in nobis,Slt; nos in ipfo,

Prfuiî Untnm c(l communicatio, ^uit nobii commiinicdtur corfui ^^rifh,'Qrgo paiMnon eücorpus.

CCNFVTATIO.

Non dicitur ab apoftolo fimplicitcr Só nude,pa* ncm tantum ede communicationern : fed communi* cationem corporis Chrifti. Et hæc communicatio non poteft effc fimul fine fumtione corporis Chrifti.

o 3 Qui

DE SACRA*

Qui ergo manducat panera ad coraraunicandum corpus Chriftijfimul manducat corpus.

Deinde panis non tantum appcllatufcommip nicatio corporis Chnrti,quod per eum communtee* tur nobis corpus Clirifti tanquam per medium fine tnftrumcntum, quo applicetur nobis communicaiio corporis Chrifti,vt Kamus cum eo vnum corpus : fed vbi manducatur hic panis, ibi fimul manducatur cor pus Chrifti. Et hoc argumentum eô folum modo tendit, vt fpiritualis communicatio, qua cfïicimur membra regni Chrifti, per illud confîrmetur,

Chriflui m fâcrdmento tântàm exhiber fe nobis cr beneßeid^dc titers td fud^Ergo fnmtiointcHigenid eil /ßintdlis,

CONFVTATIO.

Chriftus non tantum exhiber fe nobis cum bene* ficiis ac meritis fuis in facramcnto,fcd etiam exhibet «pfum corporeum corpus iuxta emphafin vcrbortio’ fuorum, Hoe eft corpus meum. Proinde fumtio ft* cramenti non eft tantum de fpiritali furatione intel* ligenda.

VERAETINCORRVPTADO* dirina de vera eftentiali præfentia corpo poris fanguinis Chnfti in coena, quemadmodum in noftris cede fiis traditur.

Harum regionum ecclefiae vno confenfu doceoG Chriftum iuxta fuorum verborum certifsimam tatcm,adeftè in coena,cum vero Sd eftentiali corpot^ fanguinc fuo, non figurate, non fignificatiue,no^ tropicè,nec fpiritaliter tantum.

ME NT AR HS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;144

TESTIMONIA SCRIPTVRAE.

Sic fcribunt E uangeliftæ vnanimiter.lefus Chn* Itusinca nocfle quatradituseft,accepit panem ac ^cditdifcipulîs fuis di'ccns : AccipitCjComedi'te ,hoc corpus meum Sô deinceps,

Inhis verbis ccxnœ duofunt confideranda potif» fimuni. Subftantia coenae SC vfus.Et hæc duo prüden ter funtdifccrncnda; quod cum^non faciant Sacra* tricntarii,potentifsimè ad fuuni crroreni perpellun« tur . Dum enim in folum vfum oculos intendant, ^ubftantiam interim negligunt.

Secundo,mentio fit hoc loco panis 2lt; vini, cor* poris 56 fanguinis, quæ certè funt res corporales, tion figuratæjfignificatiuæjtropicac ac fpiritales.

Tertio • Quoniam igitur hoc loco tantum fit trientio rcrum corporalium, certè etiam manducatio SC potio non pouft aliter intcliigi, quàm de corpo* rail, qua tarnen /pi ri calls ilia manducatio ÖÓ potio corporis fanguinis Chrifii, quar fit per fidcm,£^ de qua Chriftus docet lohan.ö.ncqua^ tollitur, Sacra* rncntarii vero propter fpiritalem fumtionem tollunt facramcntalcm ôd corporalem, cum quidem vtraque fumtio fit ordinatio Chrifti.

Qtiartô. Temcraria cftfraudulcntfa ,fpfum fci* licetcorpus ipfum fanguincm figuratè fimilibus niodis intelligcrc ÔC interpretari.

Quinto.Non congruit, Chriftum tradidilTe pro nobis in mortem corpus figuratum , fignificatiuum, tropicum, Si f fritale, in remiisionem pcccatorum«.-Neqi etiam eiufmodi fanguinem cffudiiTc pro nobis confentaneQ eft » Sed veru Si eftentialc corpus fuum pra

DE SACRA-pro nobis obtulit, verum effèntialem fanguinein pro nobis effudit.

Item in priore ad Corinthios capite decimo Pau* Ins inquinPanis quem frangimus,nonne is eft com* municano feu fumtio corporis Chrifti iquot; Græcn enim vócabulum quo vtitur ibi Paulus rationc phralcos fjgnificatamp; communicationcm fumcionem. bt calix bencdictus quo benedicimus,non ne is eft com niunicatio ianguinis Chrifti f Non dicitapoftoli’s.' Fanis quem frangimus, nonne is eft comtnunkario panisfCalix quem confecramus nonne is eft comrnil nicatio vinkSed eft communicatiojinquir,(eu diftri# butio corporis fanguinis Chrifti. l abs communi* catio panis vinum efte ncqueunt,vbi vid licet corpus Só fanguis Chrifti tantum hguratè, hgniKca* tiuèjtropicèfpiritaliter adfint in ccena.

Ibidem cap.n. Dominus enim Itlus, in ea node qua traditus eft,accepit panem, 2lt; poftc^ gratias eg‘^ fctjfregit ac dixit.’Accipite,comcdite,Hoc eft corpus iTicum,quod pro vobis frangitur. Hoc facite in mei memoriam.Similiter êópoculum poftt^ cœnauitjdi* cens: Hoc poculum eft nouum teftamentum in meo fanguinc. Hocfacite quoties biberitisjin meimemo riam* Etcadcm poftea repgt;,titjloquens de vera $€ cf» fentiali præfentia corporis amp;nbsp;fanguinis Chrifti.

TESTIMONIA E SCRIPTIS Patrum.

Terfullianus lib-dc refurredionc carnis. Caro corpore Chrifti vefcitur, vt Sd anima de Dto fagine# tur.

Idem,

ME NT ARII s. i4y

Idem,contra M?.rcionem,vocat pancm corpus fu urn.

Ibidem. Etfi Chn'ftus panem figuram corporis fui dcderit.*'ai'ncn poftea pancm pro corpore fuo ex* pofiiit.

Ibidem. Profeflus itacpfe concupifeentia edcre Pafcha,vt luum (indignum cnim erat, vt quid alic* num concupifcerct Deus) acceptum pancm £lt; diftri butû difcipulis, corpus fuum ilium fecit. Hoc eft cor pus meum dicendojid eft,figura corporis mei : figura autem nenfuifletnifi veritatis eflet corpus.

Ibidem contra Marcioncm,lib.4.1ncŒnaeft corpus Chrifti.

Ibidem.Sicfanguincm in vino fanlt;ftificaint,qui prius vinum in fanguine præfiguraucrat.

Ibidem lib. ƒ. Supra demonftrauimus contra fi'ftitium corpus Marcionis, quodfacramentum pa* nis Ôi calicis, fint veritas corporis £4 fanguinis Do* mini.

Origenes in Exodum. Homelia ij.ôô capite if. Volo vos admonere religionis veftræ exemplis: no* ftisjqui diuinis myftcriis interelTe confueftis, quo* modo cum fufeipitis corpus DominijCum omni cau* tela vcncratione feruatis , ne confccrati muneris aliquid dilabatur.

Ibidem . Hie communis panis, in carnem 8^ fanguinem Chrifti mutatus, adfert corporibus no* ftris vitam.

Cyprianus lib.i.EpiftoIarum,epiftola fecunda. Vtquod excitamus .Sfexhortamur ad prælium,non inermes £lt;rudes relinquamus,fed proteclione fang «inis 2lt; corporis Chrifti muniamws. p Idem

DE SACRA

Idem tn conctone de carne, fæpius menttoncni facit præfentiæ vcri corporis QC fangninis Chrilli.

Idemfermone quinto de lapfis.Quidam à diabolt aris reuertentes,adfanlt;fîum domini fordidis infc« Æ's ni'dore manibus accedunt, mortiferos idolorum cibos adhucpcnèrucfîantes, exhalantibus etùmnuffl fee lus fuum faucibus, SCcontagiafunefta redolent/* bus jdom/ni corpus fnuadunu Cum apoftolus d/cat; nonpoteftis cal/cem dom/ni bibere Só cal/cem dæ* mon/orum.Idcm contumacibus ôôperu/cacibus com m/natur,d/cens Î qu/cunepeden't panem,autbiber/c cal/cem domini /nd/gne,reus er/tcorpor/s SC fang* u/n/sd/u/ni. Spret/s h/s omn/bus SC contemt/s,v/s infertur corpor/ e/us,SC fangu/ni e/us. Plus modo in dom/num manibus atqp ore del/nquunt, quam cum dom/num negauerunt»

Idem,in Homel/a de cœna Domin/. Pan/s /ft^ quem dom/nus d/fc/pul/s porr/gebat noneffig/e,fcd natura mutatus omn/potent/a verb/ faeftus eft caroj SC //cut in perfona Chr/fti humanitas v/debaturjSC tebatd/u/nitas :/ta facramento vifibili inefFab/l/t^f diuina fe infudit e/îentia,vt cflèt rei/g/oni' circafacrï menta deuot/o, Sgt;^ ad ver/tatem ,cu/us corpus facra* mentafunt, fincer/orpateretacccITus vfqjad parti* cipat/oncm fp/r/tus,non quod vfcp ad confubftant/a* 1/tatem Chri'/t/, fed vfque ad focietatem german/fsi* mam e/us hæc vn/tas peruen/iïèt.

Ib/dem.Noua eft hæc doCîr/na fa crament/,SC fcho læ euangel/cæ hoc pr/mum mag/fter/um protuletunt SC docftorc Chr/fto pr/mum ha’c mundo innotu/tdi« e/pl/na,vtb/berentfangu/ncmChrift/an/,cu/us efum leg/s antiquæ autontas ftr/tft/fs/inê intcrd/c/c. Au*

MENTARIIS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ï45

AuguR/nus in Apologia ii.pro Chnftialiis.Non vtviilgarean panem, 06 vulgare poculum hæcfumi* inus.’fcd quemadmodum per verbum Dcicaro faeïus lefus Chrtftos feruator noftcr carnem Si ianguinem pro falutc noftra habuitjfic etiam per verbum prcca» tionis ÎV gratiarum acflionis facratam ab ipfo alimo» niam ,que muta ta nutrit noftras carnes,óó fangui* nem illius incarnati lefu carnem Só fanguinem cfle didicimus. Nam Apoftoli infuisfcriptis,quæ vocan tur cuangelia , fic libi mandafle Ïefum tradidcrunt, fumto pane a?ïifc^ gratiis dixifTe. Hocfacite in mei tnemoriam , Hoe eft corpus meum t fimilitcr fumto poculo adïifcp gratiis dixifïè. Hieeftfanguis meus, fob's ipfis communicaiTe.

Hilarius lib.ß.de trinitate. Si enim vcrè verbum carü fadum cft,2lt; nos verè verbum carnem cibo Do minico fuinimus,quomodo non naturaliter in nobis mane re exiflimandus eft, qui èC naturam carnis no* ftræiam infeparabilem fibi homo natus aiîumfit, Só naturam carnis fuæ ad naturam aeternitatis fub facra intnto nobis communicandx carnis admifcuit.

Ibidem. Si vere igitur carnem corporis noftri Chriftus aflumfit, Só verè homo illc qui ex Maria natas fuitjChriHus eft,nosap verè fub minifterio car* nem corporis fui fumimus, perhoc vnum crimus, quia pater in co eft,2x^ il le in nobis,quomodo volun* tatis vnitas alKritur.cum naturalis per facramentum proprictas perfcclar facramentum b*' ,’nitatis!:'

Ibidem.De vcritate fanguin’-J ■»■«, caffifs non rcli dus eft ambigendi locus: nunc enim ôC ipiius domi* ni profefsionc,2lt;fide noftra,carp eft,6d verè fanguis eft. Et hæc accepta 50 haufta id efTiiciunt,vt ôd nos in Chrifto,ÔCChriftusinnobis fit. pl Idem

DE SACRA.

Idem alibi'. Âttcndcjquôd panis qui à nobis coi tur fub mifteriis, non tantùm figura fit carnisjfcd re* ipfa caro Domini.

Irenæus lib,4.contfa Valentinum , capitc vicc-^ fimo fecundo. Qtiemadmodum enfm qui eft à terra panis, percipiens vocationem Dei, iam non comu* nis panis eft,fed E uchariilia ex duabus rebus con* fiftens,terrena cœlefti: fie amp;nbsp;corpora noftra perci* picntia Eucbariftiam,iam non funr corruptibiiia.’fcd habent fpcm refurrecT:ionis.

Ibidem lib f.pag. X94. Vaniautcm omnimodo, qui vniuerfam difpofitionem Dei contcmnunt,£lt; car nis falutem negant, regenerationem eins fper* nunt,dicentes, non cam capacemelîe incorruptibi* litatisific autem fecundum fanguinem fuum redemit nos.

Ibidem, Cum caliccm,qui eftereatura fuum cor* pus confirmauitjcx quo nofira auget corpora.quan* do ergo Só mixtus calix,Si fruclus panis percipit ver bum Dei, fit Euchariftia fanguints 2lt; corporis Chri* ftijcx quibus augetur, confiftit carnis noftræ fub* fiantia.

Ibidem. Quomodo negant carnem capaeem eflè donationis Dei, qui cil vita æterna,quæ fanguinc SC corpore Chrifti nutriturîquot;

Ibidem lib. 4.pag.iî7. Quomodo autem rurfus dicunt, carnei^ in corruptionem deuenire 5^ non perciperlt;m?i^*aua àcorporeSxIfanguine Domini aliturc’

Augufiinus in,Pfal.57. Et ferebatur in manibus fuis. HoCjFratre^, quomodo poflèt fieri in homine qui*

M E N T A R Î1 S. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;147

quis intelh'gatc’Qnis cnim portatur in mantbiis fuisî* Manibus aîtorum poteft portari hon3o,manibus fuis ncmoportatur. C^iomodo intelligaturin ipfoDa* uid fccundum litcram,non iniienimusn'n Chrifto air* tem inucnimus. Fercbatur enim Chriftiis in mani* bus,quando comcndans ipfum cornufJuum^aicHoc eft corpus ineum» Fcrcbat enir* nibus fuis,

ldem,HomcIia x-in Pfal.jj. Acctncrunt ludæi ad Chrißum, vtcrucihgcretur, nos ad eum accedamus, vt corpus fanguinem eius accipiamus. Illi de cru* cifixo tcnebrati tunt,nos manducando crucifi'xum dC tibendo illuminamur.

Ibidem. Vere magnus dominusjamp;f magna mife* I’icordia cius, qui dedit nobis manducarc corpus fu# unijin quo tanta perpclTus cft,2lt; fanguinem bibere.

Idem ad inquifitioncs Ianuarii,cap.6.vel epiftola Liquido apparet, quando primum acceperunt ■Ûifeipuli corpus £lt; fanguinem Domini,non cos ac* ecpiflc it iunos. Sed fpiritui fancto placuit, vt in ho* ’lorervi huius facramcnti,prius corpus Domini ingre deretur os Chriftiani,qnam alii cibi.

Idem ad Bcnifacium epiftola zj. Sacramcntutti eotporis Chrifti, eft corpus Chrifti,?lt; fanguis Chri*

Idem lib.z. contra litcras Petiliani, cap.zf. Qui corpus St fanguinem Chrifti in Sacramento cdunt bibunt.

Ibidem cap.57. Aliud eft pafcha,quod ludæi ad* hue de ouc celebrant, aliud quod nos in corpore Slt; ûnguine Domini accipiraus.

Idem

DESACRA^

Idemlib.j. detn'nnatc cap.4.Corpus Ä^fanguis Chrifti illud cft, quod ex fruótibus terrae acceptinïi» 8c prece myftica conf€cratum,vïile fiimimus ad falti* tem fpiritalem, tn memoriam dominicac paflïom's pro nobis.Dominus noftcr Icfus ,commendaui£ no* bis corpus ôi fanguinem fuum, de ciufmodi rebus, quae ad,^‘*'«-trahuntur.

Idcm.Ep''’ 'la ng. ForiatvnufquifquCjquod fccun dum fidem ßbm pie credit eflc tacicndum.’neutef enim horum dekoneftat corpus fanguincm Do* mini, modo vtrique faluberrimum iacramentun^ honorare ccrtatim contendant.

Idem in lib.contra Fulgentium Donatiftam.Si* cut qui manducat Sgt;C bibit fanguincm domini indig* ne, indicium fibi manducat 60 bibit.'fic qui accipic indigné baptifma , iudicium accipit,non falutcm-JNam f\^Iudas prodiror bonum corpus, SimoO raagnusbonum baptifma Ckrifti pcrcepit: fed quia bono bene vfi funt,mali male vtendo delcti funt. ßo num eft Ckrifti corpus 06 fanguts, bona eft lex,fed fi quis legitime vtatur.

Idem ad G lorium , cpiftola i61. Qui Sanefti vnifî fucruntfub vtroc^ teftamento ,qui in communionc fua non eflentpafsimalos. Imo deminus ipfepati* tur Iudam,diabolu3furcm3Svproditorcmfuum. Item permittit ludam accipere inter innocentes , quod ftdeles folum norunt, nimirum prccium noftrum.

Idem lib.Jquot;.contra E)onatiftas,de baptifmo. Sicut ludasjcui buccellam tradidit Dominus, non malum accipiendo,fed male accipiendo locum in fe diabolo præbuit.’ficindignequifqjfumcns dominicum facra.^ mentum non efficif ,vt quia ipfc malus,malum fir, autquia non ad falutem accepitjUihil acccperit-Cor*

M E N T A R 11 s. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;148

pus cnim domini, 5^ fanguis domini nihfl mînbs ctiam iîIiSjquibus dicebat Apoftolus.Qui in« ‘Jignè cdir.

Idem ad Gafnlanutrij contra quendara nomine Vrbicû oftendif quomodo etiam (ànguis Chrifti in çttna acceptas fit, èC quomodo vtracp fpecies etiam infantibus data fit.

Idem monet ad Bonifaciumjepiftoîa ij.Et 107« 3d Vitalem Cartaginenfem 10.

Idem de verbis Domini, in euangelium fecun« dumLucam.fermonex8»Memini fermonis mei,cum de facramento trac^arem,dixi vobis, quod ante ver* t’a Chriilfiquod ofFertur panis dicaturivbivcrô Chri fliverba depromtafuerunt,iamnon panisdicitur, ied corpus appcilatur.

Idem lib.j.de trinir.cap.4. Quod fandum fit hoc facramentumjvndeaccidat ; quod fcilicct corpus SC languis cum permanushominum ad illamvifibilem formam Droducitur,fanclificatur, ôd fît tam magnum lacramcntum,opcrantc inuifîbiliter fpiritu Dei, idem fuper Ioh.traâ’5'9. Apoftoli manducant p* nem Domini.ludas vcrô pancm Domini,contra Do minum.Hli vitam,illc pœnam. Qiii cnim manducat indigne.

Idem fupcr Ioh.tracl.17. Hoc ergo totum ad hoc nobis valeat,dileclifsimi3vt carnem Chrifti,ôô fang* uinem Chrifti, non cdamus tantum in facramento, quod multi mali faciunr.

Idem in ferme ne ad Néophytes . Hocaccipitc in pane, quod pependit in cruce, Sô hoc accipite in calic?,quod eftufum eft de Chrifti latere.

idem,alio in loco, Quod vides in Akari panis

DE SACRA»

caîixeft,quod ncbis etfam rvnunciar.t oculi. Quod autem poftulat fides inftruenda , panis corpus cß Chriftf,£gt;i vinum fanguis cft Chrifti.

Idem ad lulianum comitem ; Vnufqm'scp anteÇ corpus 2lt; fanguinem Domini noftri iefu Chrifti ac* cipiat,probet feipfum.

idem, fermone de tempore xoîquot;. Videte Fratres charifsimCfi iuftumeft,vtex ore Chriftianorum,vbi corpus Chrifti ingreditur,luxuriofumcanticum qua* fi venenum diaboli proferatur.

Idem inlibro contra Adimantum cap.ix. Non cnim dubitauit Dominus dicere,Hoc eft corpus me* um,cum daret fîgnum corporis fui.

Idem de verbis Äpoftoli,fermonei8. SceleraS.' crimina omnes vitare debent, qui accipiunt corpus Chrifti,glt; fanguinem. **

Idem infermone Domini 40. Qui mandticât car nem Domini,SCbibunt fanguinem eius,cogitent quid manducentjSi quidbibant.

Ibidem.Qui vxores nondum habetis,Sc tarnen ad menfam Domini acceditis, 8^ carnem Chrifti man» ducatiSjSC fanguinem bibitis.

Pratterea licet pafsim reperirc apud Diuum Au* guftinum, fequentes fimiles loquendi formas , in - teftimonium præfentiæ corporis SC fanguinis Chri» ftiin ccena»

Dare facramentum corporis SCfanguinis.

Dare carnem fuam manducandam,ÔC fanguinem fuumbibendum.

Erogare corpus Chrifti.

Accipere corpus SC fanguinem Chrifti.

MENTARIIS. 148

Comunfcare corp or i amp;nbsp;fan gui ni Domini.

Parncipem fieri corporis 2lt; fanguinis Chrifti. Bi'bcre quod de Chrifti latere manauit.

Pafcha in corporc amp;nbsp;fanguine Domini acciperc Corpus 5lt; fanguinem Chrifti in facramento man. ducare 5^ bibere-

Honorare corpus Domini.

Chriftus portabatur in manibus fuis.

Ferebat in manibus fuis corpus fuum.

Corpus Domini male tratftare.

Corpus Chrifti in terram caderc.

Corpus Dominicum in os intrare.

Corpus Chrifti in os ingredi.

Chiyfoftomus. Homelia fi.in i4*cap. Matthæi. Corpus Chrifti nobis propofitum eft, non tanttim vt iftud tangamus,fed etiam edamus di faturi fiamus.

Ibidem. Infine accedcread Chriftum, fignificat non folum propofitum fuum accipereifed muko gis puro corde tangere.

Ibidem. Nullum eft difcrimen inter cœnam Chri fti, di noftram , quam ftos celebramus ; quia noftra non ab hominibus • here vero à Chrifto præparatur; quare cum vides presbyterum tibi porrigere corpus, non pûtes hoc tibi de manu presbyteri porrigi, fed de Chrifti manu.

Idem dedignitate presbyterorum. O ingens miï^ raculunijô magnam Dei bcncuolentiam erga noSjis qui feder fupra cum patre, ilia hora omnium mani* fius detinetur,amp;0 dat fe volentibus circumdarc di am pie fti.

idem in Komeliade proditione ludæ. Etnunc

q ille

DE SACRA.

ille præfto eft Chrifcns J qui illam ornauit mcnCm, fpfc iftam quocp confecrat, Non cnim hcmo eft,qui propofita de confccrationc mcnfæ Domini corpus Chrifti facit 06 fanguinem, fed ille qui crucifixus eft pro nobis Cbriftus. Sacerdotis ore verba proRrungt; tur,8«^ Dei virtute confecrantur, Sf gratia. Hoc eft, ai;,corpus meuin;hocverbopropofita confecrantur. Vex ilia femel quidemdicla eft, fed per omnes men fas Ecclenæ,vfc^ ad hodiernum diem, vfqj ad eius aduentum prseftat facrificio ftrmitatem.

Ibidem.Qui hoc quod maius eft pro te dedit,nimi rum vitam fuamteur hie detreeftaret tibi corpus fuutn daretquot;

Ibidem. Carnem fuam nobis dedit, feipfum oblatum nobis propofuit.

ldem,HomeIia8j.inviccfimofextocapite Mat* thæi.Si tu non audcs àfacramento illos arcere, dicas mihijCgonon patiar,SÓpfius vitam meam tradara,?^ fanguincm meum effundi finam, quam vt alicui cor* pus Domini indigne porrigam, èi facratifsirnum fanguinem a!!js,quam dignis comunicem.

Ibidem.Crcdamus itaque vbique Dco,ncc repug ncmus ei, etiamfi fenfui dC cogitationi noftrac abfur* dum cfTe vidcatur. Non ilia qux ante nos iacent fo* lummodo afpicientes , fed verba quoque eius tenen* tes,nam verbis eins defraudari non polfumus.'fenfus V ró nofter deceptu facilimus cft ; illa falfa cftè non poirunt.-hic frnius atque fepius fallit: quoniam ergo 111e dixit,Hoe eft corpus mcum, nulla tcncamuram* biguit.tte,fed credamus, oculis inteUe^Ius id per* iiïïciamus»

Cyril*

MENTARllS, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;149

Cyrillus in ly.cap. Iohannis,Riper verba.Ego futn vitis vera. An fortal’sis putat ignotam nobis myfticac bcncdicboni^s virtutem elîèf Qnsc cum in nobis fiat, non ne corporaliter quoeç facit comunicatione car» nis CliriftijChriftum in nobis habitaret’

Idem in cap.64ohannis, Nam cum oportcrct eos, quidiuinam virtutem faluatoris aepoteftatem fig» norum miraculo perccperunt,fcrmonem eius liben» ter fufeipere , fi qua difficilia videbantur, corum folutionem quærcre ; contra omninô faciuntôé dû cunt.'Quomodo potcfthiccarncm fuam nobis dare^ E)e Deo non fine magna impietatc conclamant, nec illis in mentem venu, nihil elfe impofsibile apud Deum. Sed nos magnum quaefo à peccatis aliorum profeeftum faciamus, ôcfirmam fidem myfteriis adhû bentesjuunc^ in tam fublimibusrcbus, aliud quomo doaut cogitemus ,aut proferamus: ludaicum enim hoc verbum cftjSi iudicij extremi caufa. Idco Nico» demusetiam cum dicerct,quomodo hæc fieri pof» funtt’meritó audiuit. Tu cs Magifier in Ifrael,2lt; hæc ignoras. Aliorum igitur,vt diximus culpa perdodi, cum Deus operator, non quæramus quomodo , fed operis fui viam atep fententiam illi foli concedamus, Vidc ibidem plura apud Cyrillum, quomodo opera Dei non fccundum rationem iudicanda fint ,led fe» tundum omnipotentiam fuam.

Vulgarius in iVlatthæum. Non enim dixit, Hoc eflfyrnbolum ,fed hoceft corpus meum,dcmonftra» tiue,ne quis putarct ca qux cernuntur,typum eile.

Idem,in Marc. Cum bcnedixifîêtjhoc eft,grattas egiftetjfregitpanemjid quod ctiamnosfacimus,prc»

q 1 CCS

DE SACKA.

ces adiangendo. Hoc efi corpus meuiWjhoc inquant quod fumitis. Non enim figura tantùin èC exemplar quoddam Dominici corporis panis eft, fed inilium conuertitur corpus Chrifti-Dominus enim dicinPa* nis quern ego dabo,caro mea eft,non dixit,figura eft carnis meæ,fcd caro mea eft.

ibidem* Nifi cderitis carnem filii hominis . Et quomodo, inquis,caro non videturc* O homo prop* ternoftram infirmitatem iftudfit, quia enim panis quidem 2lt; vinum ex his funt,quæ affiieuimusea non abhorremuSjfanguinem vero propofitum amp;nbsp;carnem videntes,non ferimus,fcd abhorremus.Idcirco mife* ricors Deus,noftræinfirmitati condt'fcendens,fpe* ciem quidem panis Sd vini feruat,in vircutem autem carnis ôd fanguinis tranfelementat.

Ambrofius in tripartita hiftoria libro.p. cap.jo* Quomodo manus extcndt’s,de quibus adhuefanguis ftillat iniuftus Quomodo huiufmodi manibus fus* cipies fantftum domini Corpus:' Qua temeritate ore tuo poculum fanguinis prccioft percipies, quando furore verborum tuorum , tantus iniufte eft ianguis effurus: Et funt hæc verba Ambrofii contra Impera* torem Theodofium,quiTheftalonicæfeptem millia? non audita cognita caufa occidit.

Idem,de facramento.Hic panis ante verba facia-menti,eft vfitatus panis. Vbi vero acceditconfecragt; tio,fit ex pane corpus Chrifti.

Ibidem,Ideo fit ex pane corpus Chrifti,vinum fanguis per confecrationem coeleftis verbi.

'Hieronymus in 5.cap. Sophoniæ.Sacerdotes qui Euchartftiæ feruiunt, fanguinem Dominipopulo eins diuidunt. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Idem

M ENTAI? IIP. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ifo

Idem,ail'd in loco. Nemo cpuknt/orfuif exiipe# rioEpifeopo Tolet3no,qin' corpus Dcmiin',caninro vimineo portauit,Slt;fanguinem ei’us in vitro.

Idem contra Hcluidnim. Ita leftis eratconuiua,0i eelebrabat conuiuium,vt fimul ederct,Si edcretur.

Bernhardus in concione de cœna Domini* Sæ* pe accedunt ad altare Domini, ita quod Deum fuum manibns 8^ ore tangant.

Leo Papa in concione 6,de ieiunio . Ita facrasi menfa vti debetis, vtprorfus non dubitetis de veri* täte corporis Sb ftnguinis Domini. Hocenimore accipitur,quod Hde creditur.

CO NCI LI VM TÖLE^ tanum.

Articuli fidei ante orationem Dominicam alia voce leguntur, vt vera fides manifefteturjSi^ teftimo^ nium habeat,ô(f vtpopuli corda,ad accipiendum cor* pus S^ fanguinem Cbrifti,per fidem purificentur.

Beda. Finitis Pafeæ veteris folemniis,tranfiit ad nouui-n,quod in fux redemtionis memoriam, cccle* fiamfrcquentaredefiderat: pro carne agni2lt; fang^ uincjfuæ carnis fanguinisep facramentum in panis ?c vini figura fubftituens.

Gr/gorius Nifenus. Panis ante confccrationem, efteomunis panis; fed poft confecrationem , fit per m;nifter!um,Sc appcllatur corpus Chrifti.

HxcSlt;f funilia diSta in feriptis Patrum pafsini occurrunt quorum adicciffèmus ctiam plurajiiifi magnitudo liuius commentarii nos deterruiftet.

i.;adem nos caufa probibuit, quo minus réfuta* remus Sacramentarios, qui QC ipfi ex hoc aceruo dû

q î Ctorutn

DE SACK.

dorum quædam pro fe vfurpant, fed cam refutation nein ad aliud tempus referuabimus*

Cum autem Sacramentari] inprimis inflccS^antad fuarn epinionem fandlos ^Patres, St maxime exeeP lentifsimum Ecclefix doefiorem Auguftinum,opcrX prt cium nos fa tere duximus,fi aireriberemus cenfü tacionem Luthcri ex co libello,cui titulus cff, Qued hxc verba Chrifli, Koc cfl corpus meumjConliftaiit adhuc immota.

Poitremojinquitjex Patribus vnum atep aîtcruni dicîum tracftabimuSjVt videamuSjquomodo ab C cco lampadio accipiantur. Auguftinum qiiidcm perfuan ferunt fibi totum efle fuum, quia frpe vtitiir vocabu* lis myftcrium,facraincntum,fignumjinuifibilc,inteb ligibilc. Sed tarnen Occolampadius nihil certi inde püteft concludere, ficut profitetur quidem fe certam obtinere veritatcm.Etfi enim fatpe dicit Augußinus, panem in coena elfe facramentum 5^ fgnuin corpo^ ris Chrißi,non idcirco Occolampadius conuicit,tan tum adefle panem SC non corpus Cbrißi, cum dici vtiqj pofsit, corpus Chrißi adtfle inuifibiliter fub fig no vifibili : ficut idem Augußinus dicit; Sacramen* tum eß inuifibilis gratiæ vifibilis forma.

Quo in loco Augußinus dcclarat feipfum fuis verbis quid fibi vclit^cum ponit bas voces, facramcu tum, fignum, inuifibilc,intelligitile, St longé aliter ca déclarât quàm Occolampadius. Non cnim dicit Augußinus facramentum eße figuram fiuc fignuni rei futuræ fcuabfentis,quales funt rcs Sv' hifioriæ vc* teris teßamcntijfed formam pra:fentis,Sxi tarnen non apparentis rci.Cum igitur ipfum Augußinum liabca irais

M E N T A R 11 s. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;145

mus fuorum verboruin Interpretern, nihil eß opus aliéna expofitione. Qiiotics ergo Augußinus vtitur his verbis, facramentuin vel fignum corporis ôi fang uinis Domini fin:ilibus,fortiter pugnat nobifeum contra fanaticos, 5óvult ’panem 2^ vinum elTc for* mam vifibilem corporis fanguinis fui inuifibiliter praefentis. Occolampadio autem incumbit here pro* hatio,quôd Augußinus hoc loco vtatur vocabulo facramenti 2lt; fimihbus pro ligno rei abfentis fiuc fit turæ,quod ipfode fio ingenio comminifcitur,2lt;; fal* fo tribuit Augußino.Si probaucritcedemus ei.Nos, vt dießum cß, ipfius Augufliniaudimus declaratio* nem. itaepeum multa dicßaallegantex Augußino, vbi ciufmodi forma loquendi vfus eß , vt dicat, pa* nem eflefacramentum fiuc lignum.corporis. Si opor terc corpus intcliigi inuifibile 5^ fpiritale: nihil ali* ud agunt, quam vt nobis arma fuppeditent, quibus eos feriamus,c|uafi non fimus alioqui fatis armatü

Quid porro refpondebunt ad dießum Augußini, quod extat ad lanuarium cpiß.118. Manifeßurqeß difcipulos, cum primum fumerent corpus fangut* nemdominf,nonfumfißö ieiunos,fed placuitfpiritut faneßo, vt in iionorem huius facramenti,corpus Do* mini prius infererctur in os Chrißiani,c^ ctteri cibi:*

Adcße expofitores, exponite nobis hoc dicßiim. Hoc loco Augußinus eexnam nominat facramen* Cum,2lt; tarnen dicit,difcipulos fumfißecorpus 2lt; fang uinem Domini in ficram.nto.Item corpus Domini prius cire inferendum in os Chrißiani, quam cœrc* ros Cibos,in honorem huius ßcramcnti.Quid figni* hoc loco cs Chrißiani;' Quid fignificat, corpus

Chri*

DE SACRA*

Chrifli i'nfcrijprius in os quam cæteros cibos i fieri inhoc fa cramento. Tandem 'ne fatis confpicuum eritjqiu'd fibi veilt Auguftinus per vocabulum facra# mentiï* an'neadhuc intelligendum eft,vacuum ft-inane fignutn reiabfentis. Quid fignificat corpus Domini ffignifîcat ne particulam panis ,aut cft ne particula panis cquot; Hic eft nodus, quod Auguftinus facramentum corporis Slt;:fanguinis vocat cxternain Ôô vifibilem formam , fub qua inuifibile corpus fanguis Chrifti verè adeft, accipitur ac inferitur orgt; corporaliter,ficut alii Cibi viübilcs QC corporales« Item Pfalmo tricefimo tertio dicit Auguftinus,Clu'i’» ftus geftabatur fuis manibus , cum daret corp us fiium difeipulis dicens, Hoc eft corpus meum.ldem illud corpus inquam fuis geftabat manibus.

Hoccine diclum _ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eft ûbfcu*

rume’

DE OSIAN

DRICIS.

NDREAS O S I A N DE R dtra omncm controucrfiam vir dodifsimus fuit QC non tantum in vna vcl altera fei* cntia,icd in omni genere do dîn'næcxcrcitatifsfmus.'adeô vt ferè in vniucrfum de om* nibus rebusprudcnterloqui ___ôô iudtcarc potuerit» Dein« de Si linguarum cognitioneexcclluit, £i eloquentisc donum habuit mirificum QC fingulare. Sed fimul eti* am habuit fuos nacuos ôô vitia, quemadmodum ÔC nos cœtcri ( in hacenim vita nemo fine infirmitatc viuit quot;) de quibus notum eft multis,neque neceife eft nunc poft eius mortem ea recenfere. Semper autem in hac tanta fuorum donorum amplitudinc,fimul fuit admirator fui ipfius, Si pertinax in fuis opinio* nibus, quas femper præpofuit aliorum iudiciis, Si femper fuas'quafdam priuatas opiniones habuit, quas longum tempus artificiofè potuit velarc Si te* gercjUe inlucem euolarent: donee tandem incum venit locum \ vbi largifsimam occafioncm Si pote* ftatem arripuit fua effundendi tot annos fepulta dog mata,quæ fi vixiflet Luthcrus,fortafle cum ipfo fuif* fent emortua fepulta,

Igitur exemple huius tanti viri confîrmantur hxc vfîtata prouerbia, Doiftum efle necefle eft, qui r mag*

DE OSIAN.

tnagnam hacrcfin excitabit.Quo quis docfîiorjCo per* uerfior.Etcontrà.Nemo ftultus feu indoeflus excitât magnara h.vrelin.Parum do(Hus,parum gignit erro* ris.

Duo funtautcfti pcrcipui crrorcs Ofiandri. Pri* inus,quod iuftificemur eflentiali iuftitia Dei:nccp'ag ' nofeit vllam aliam iuftitiam qua coram Deo iufti fimus aut cfFiciamur, Imô in earn vergit optnionem, quôd nulla rcs pofsit efle iuftitia noftra, fed tantiim tres perfonæ Deus pater, ôd films Sô fpiritus fanâus. Sic enim loquitur in confefsione fua,2lt;^ alibi pafsim» Efîentialis iuftitia, Del quæ eft ipfe Deus, noftra eft iuftitia.De hoc p:imo errorc Ofiandri primum age* musjpoftea veniemus ad aîterum.

ARG VMENT VM OSIANDRI pro fuo primo errore*

lecemiæ vicefimo tertio. Ecce dies veniunt dicii Dominus,fufeitabo Dauid germen iuftun-!,2lt; régna* bit rex,S^ profpere aget,Slt; indicium ac iuftitiam fia* biliet in terra.în illo tempore faluus erit ludajS^ Ifra el habitabit fecure. Et hoc erit nomen, quod voca* bunt eumîDominus iuftitia noftra, Et ponitur inco loco magnum nomen Domini, quod nihil aliud fig* iïificat,quàm ipfam efîèntiam diuinam in Chrifto,ita vtfimplcx fit fententia Prophctæ,quafi dicat; Efl'eft* tia diuina eft noftra iuftitia.

ieremiîe jj.Et vocabnnteum iuftitianoftra.

Ad Rom.i.Reuelatur in eo iuftitia Dei.

Ibidem cap.j.Iara fine lege manifeftata eft iuftitia Dei.

Pialmo 74.Rcdinic me per iuftitiam tuam.ltem.

DRICIS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;»r»

Os mcum annunciabtt mftitiam tuam. Item lußi'ti* ani tiiam prædico folius. Item lingua mca meditatuf quotidtè luftitiam tuam.

bCorinth.i. Qui faeßus cß nobis à Deo fapien* Hajiuftitiajfancßificatiojredemtio.

CONFVTATIOPRAECIPVI erroris Ofiandri.

Et nos Deibeneficio mediocritcr fane, ne quid arrogantius dicere videamur,euoluimus feripta Pa« trum,necß (unt nobis ignoti recentiorum fcriptoruni libri. Sed reperire nos in eis doc4rinam Oban« dri de eflentiali. iuftitia Dei, quae eft Deus ipfe ita vtfit iuftitia noftra, quafolacoram Deo iuftifee* Oîurîverè affirmarc non poftumuSjquantumlibetvtri que de iuftitia,qua coram Deo iuftiftcamurlatisfidc* liter diligenter feripferint.

Et quan^ non eft dubium, quin SC vetufti Sii no» 'Ji fcriptores Thcologici eflentialem iuftitiam Dei læpifsimèattinganr,^ fimul commonefaciant,quern sdmodum Deus hac eflentiali iuftitia fit veftitus: ta* men nuf^? inuenlmus cos diccrc, quod ilia eflentia« lis iuftitia Dei fit iuftitia noftra,qua coram Deo iuftt ficamur. Etficubi maxime Ofiander quaedam cum veterum turn recentiorum Thcologorum teftimonia vfurpat, tarnen corrumpiteorum intclleiftum, ficut poftea fortalTe dicetur.

Ac etiamfi inuenitur alicubi apud veteres SC no* ftri temporis Theologes , Deum efle iuftitiam no* ftram,tarnen multo alieniori hoc fit intellediu quàm fotnniat Ofiander.Quare de re etiam poftta.

Merito itacp forde#. Si fufpeefta nobis eft e'etftrina Ofiandri ran^ nouitia Sc ignota ecclefiæ. ri De*

/

DE OSlANss

Deinde in tota fcriptura nihil repcrimus confo* num dodrinae Ofiandri. Repcrimus quidem fertp* turamalicubi mcminiiïc eiïcntialis iurtitiæ Dei,?^ afFirmareDcum effe iuflitiam noftramifed non addit nos ilia iuftitia eflentiali coram Deo iuftos effe.

Nunc autem non eft fummum negocium huius confrouerfiae 5 an Deus fit veftitus iufiitix efTentiali ab æterno : neque an Deus cum fua elîèntiali iuftiti^ appelletur iuftitia noftra ( quod quidem vt fuo loco dicemuSjfi rectè intclligatur, facit pro nobis contra Ofiandrum)fed an nos homines per illam fuftitiafO eflcntialem coram Deo iuftificemur.

Nos hoc planifsime negamus, idque propter fc* quentes caufas. Primo quia Deus eflentialcm fuam iuftitiam ncmini coraunicat, neque effundit cam ii* quen^ nifi fit ei tequalis. At nos homines non fumos acqualesDeo» Ergo non polTumus habere effentia^» lem iuftitiam Dci.Scd illam comuncm habent pater, filiuSjSd fpiritus ianeftus. Nam hac tres perfonæ funt vnus DeuSjvnius effentix 6Ó naturae diuinæ, xqua# Its potcntixjvoluntatisjopcrationis.

Secundo , fi poflemus cftentiali iuftitia Deipo* tirijxquales efiemus Deo,00 ipfi Dii. Ita ex trinitate fieret pluralitas(vtita Ioquamur)quod eft abfurduifl amp;nbsp;impium.

Tertio, nulli creaturæ poflunt tribui efientialcs virtutes Dei,ficut ipfe alias habettalioqui enim nub laeftet differentia,inter Deum creatorem ôi crca* turas.

Quarto. Nulli angcli vefiiti funt cftentiali iufti* tia Deijquomodo enim potuiflent labi, ficut aliqui

V

DRICIS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;xfi

lapfi funtjSÓ fadi hoftes Dei.MuIto minus hommes t’a vcftiti fünf,aut vefti'ri pofllint.

Quinto. Primi' parentes cumeiïèntadhucin Para difojSe in ftatu innocenti3c,non habuerunt luftitiam Dei effcntialem : quia fi habuiflent, non potinffent cam amitterc. Eiïentialcs enim virtutes Dei vt funt ab æternojita durant in æternum. At primi parentes ftiam luftitiam, quam habuerunt in Paradyfo SC in ftatu innocentiæ amiferunt. Ergo non fuit ciïèntia* lis uftitia Dei. Itacp cum primi parentes noftri earn non habuerint, multo minus nos habemus.

Sexto,fcriptura dicit, quod etiam iuftus cadat in die fepties.ltem,quód nemo qui ruit in peccata mor talia,pofsit venire in regnum coelorum. Sicut fcribit Paulus i.Corith.6« Nullus adulter ,fcortator ,fur,poi tefthacreditareregnum Dei* Ettota Theologiain hoc confentit, quod per fingula peccata mortalia, iuftitia,gratia Dei,fides SCfpiritus fanlt;ftus eiician» tur.Si ergo iuftitia eftentialicoram Deo effemus iu* fti non poflemus cam amittere.Siquidem Deusnun^ä quam exuitSC deponit cftcntialern fuam iuftitiam, quam habuit ab æterno, SC retinet vfqj in æternum. Cum ergo SC nos fimus atqj cfFiciamur Dii ficut vult C)fiandcr,idquc pcr'eftèntialem iuftitiam Dei,nun* quid cam deponere poftumust*

Septimo,nequeperfetfta ilia iuftitia in altera vita poteft eftentialis iuftitia Dei efte, Nam SC in altera vita necelPe eft manere diferimen inter Dcum créa* torem , SC humanam creaturam, SC inter eflcntiales virtutes Dei,SC inter virtutes hominum,quashabent ex gratia.

r }

DE OS IA N*

OBIECTIO.

Atdui Petrui i.Epijl.i.ßc fcribit.Vt per eaßdtisperticipd r* äiHinte.

KESPONSIO.

Hoc di(flum Pctri non efl: ita intelligendumsfici’l Ofiandcr interprctarifolct, quod videlicet iulb’ti^ Dei eflentialis participes nos fieri oportcat,atqi'^ adeo Decseffici.Sed quod à Deo perfcc'ta iuftitis*’!,: confecuturi fimuSjquam nonpoterimus amittere,^! in qua crimusimmortales,3eterni,fancfti Slt; iufti;fi^^j Deus elTentialem fuam iuftitiam alias virtutes flt;-’!

cundum fuam diuinam naturam non poteft amittc’’^' necp mortalis eire,neq} iniuftus. Et propter has ea*’*, fas dicit Petrus nos fieri participes naturæ diuin^'^i nequac^ in ca eft fentcntia , quod elFentialis iuftit*^ Dei aliarum eins virtutum eftèntialium pofsim'’* fieri participes, atqj ita fecundum naturam 2lt; elft’’* ttam diuinam fimus Dij. Deniqj oportet inde vftp’ initio, Sgt;^ in hac 56 in altera vita mancre difcrim^*' inter Deum creatorem , Si inter nos creatura^' Deinde inter eftentialcs virtutes Dei,0d intern”’ ftras,quas ex gratia accipimus. Tarnen patimuf perfeefia ilia iuftitia vocctur elTentialis , amp;; pcrpct”“’ durans iuftitia , vtpote quae aliquomodo fecund^’’' naturam diuinam conformatur.

CONFVTÄT1OD1CTORVM

icripturæ quæ Ofiandcr pro ftabiliendo fuo errrore adducit. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j

Non cauillabimur, neep ad viuum refecabin’’^ quæcuncp Ofiander dicit.'fed plané ac fimplicitef ritarem doeftrinaenoftrx commonftrabimus. dimus Ofiandro , quoddicta lercmicV 2t Pfalmift^ tuagefimi p- imi gt;nbsp;Si cpiftolæ ad Corinthios loq'’'’

ÖRICIS.

turde e^entiali luftitia Dei,qu3e eft ipfe Dcus.Dcin de facile conpedimus , Deum cum fua diuina luftitia eiTe iuftin'am noHram : fed hoc dignum cft quxri, quamobrê Deus fit elfcntialis illa luftitia no{Ira;forlt;* taffe vt vult Ofiander,quôd per illam effentialcm tu» ftitiamDeijCoratn DeoiuftiHcemur ôôefficiamurdqç’ iiequa^. Hoc enim fieri nequit propter anteceden* tes caufasjcx quibus dcmonftrauimus,nos fton pofïè cffentiahs iufcniæ Dei ad diuinitatêfieri participes»

QlV AESTIO.

Qttiimobrcm trgo D(ik , crßc pater, cr fliw J^iritui fan^ älicubi uocMitur iufHtia wßra^

REÖPONSIO.

Quod ab æterno natura iuftus eft iuftitia effen tialijôd nos poflea fuo dono gratia iuftificat. Vndc -Auguftinus re(He fcripfit epiftola quinquagefima ad Bonifacium, luff us iuftificans non eft, nifi folus B)cus.Iuftus,fcilicet natura dC ab aeterno*

QV AE S T I Ö.

Sf(i ^uonwJo Det{f,lt;iui ab itterna çr natura iufiw e^i iu/htia eßen liali,ncs iufiißcat^

RESPONSIO.

Exornat nos duplici iuftitia.Primum imputât no î^is iuftitiam fill] fui,quam peperit fua perfecta obcdi entia erga legem diuinam, qua de re docet epift.ad ^om.ï.his verbis.Quemadmodum per vnius homU nis peccata condemnatio omnes homines inuafitjita per vnius obedientiam multi fiunt lufti. ItemjCap-S. Quod erat impofsibile Iegi,fiquidem per carnem in» firmata erat,Deus præftitit, qui mifit filium fuum in forma carnis peccato cbnoxiæ,Slt; condemnauit pec» catum incarne per peccatum,vtiuftitia Icgisimplcre tut in nobis.item Matth. quinto.H^ciuftiua dûiiur

DE OSIAN*

maior iuftttia Phan'fæorum 8^ fcribarum,amp;^ ciufmo* di,qu3c homines perducit in regnum cœlorum.

Et hacc iuftitia eft extra nos, Só tarnen applicator nobis per fidem. Qui enim credit Chriftum propter Ie legi Dei perfeefte fatisfeciflejpronunciaturiuftus, Sé imputatur ci aliéna iuftitia , ac ft ipfe legem De* perfediè impleuilTecô^ hoc vult Paulus cum dicit ad Romt4.Abraham credidit Deo, hæc fides impu«» tata eft ei ad iuftitiamquod nihil eft aliud, quam fi dicat, credidiffe Abrahamum, quod Chriftas pro fc fatisfaefturus eftet legi ad iuftitiam, per quam fident poftea iuftitiam confccutus eft:00 per eandem fidern etiam nos credentes confequimur iuftitiam. Abra* ham enim pater eft 2lt; imago omnium credentiumj ad Rom,4.

Porro hæc iuftitia confiftit in remifsione pecca* torum. Apoftolus enim ad Rom.4. dcclarat earn eJt verbis Pfalmi tricefimi fccundi,cum dicit: earn nihil aliud efle, quam remifsioncm peccatorum, feu noO imputari à Deo peccata. nbsp;nbsp;Verba Pauli hæc fünf-

Quemadmodum etiam Dauid beatitudinem homi* nis dicit ,cui Deus imputât iuftitiam fine operibus» Beati quorum rcmifle funt iniquitates, Slt; quorum tc lt;fta funt peccata. Beatus homojcui non imputauerit dominus peccata.Ita £lt;Chriftus Matthæi nono fana turus animam Paralytici, ôi iuftificationcm vitæ da«» turus ei dicit. Confidefili, remifta funt tibi peccata. Hine etiam in iuftificatione Mariæ Magdalenæ fit mentio remifsionis pcccatorum.Remiffa funt ei peC* cata multa.leremix tricefimo primo,fimiliter iuftith noftra fequentibus verbis daclaratur. Remittameis iniqui*

DRICIS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tff

^nfquitatcs ipforum, SC pcccaticof«m fn' Ktcrnum non recordacur.

QlVAESTIO.

QS4re äutein htec iufltßcAtio uitie dicitur rfWißio ßtccatofum?

RESPONSIO.

Quod fine hac lufiitia nullus homorenn’fsionem pcccatorum habere potiüflct, fed omnes manfilTe* mus fub maledidbonc legtSjac pcrifflêmus in

Quando igitur fide aliéna illam iuftin'am Chn'fti quæeft extra nos, confecuti fumus, quz eadem eft »uftificatio vitæ,ad Romanos quinto iuftitia ma# ior, pcrducens in r^num coelorum Matth.f. turn vero ftatim fimul emcimur filij Dei ad certam ói scternam h«ereditatem,ad Rom.g. 8lt;adGal.4. Imo efFicimur tempïa SC domicilia patris, Si filtj SC fpiri# tus fandi.lohan.i4’Si quisdiligitme,(crmonem me* Um feruabit, SC puf er cius diliget cum, Si yenicmus iideum,2^manfionemapud eum faciemus.Priore ad Corinth.cap.6« Vos eftis templa Deiviucntis.ficut Stipfe Deus Leuitici capite vicefimofextoinquitï Ego habitabo in cis SC ambulabo inter eos»

Non autemfruftra habitat in nobis trinitas ï fed facit nos nouas creaturas,Slt;^ renouât nos,vt verè pof fimus efie templa Dei,largitur nobis facultatcm non tantum re(fic agnofcendi voluntatcm diuinam, fed ctiam faciendi,ira vt acfiioncs noftrae Deoplaceant. Imo incipit in nobis mortificare SC expurgare reli# quias peccatorum, donee in altera vita perfetfü' aflè# quamur talem iuftitiam,qua perfertc prxftemus vo# luntatem diuinam,8lt; fccundum eam viuamus,quam iuftitiam in aeternum etiam non amittemus.

f Ad

DE O'S I A'N*

Ad confîrniandam igitur banc docînnam, reflt;* rantur hue dicta de rcgencratione ; item dceimuni quartumjdcci'mum quintum, £lt; decimum fextura ca* put Iohannis de promifsione fpin'tus fancti, SC offj* cijs eius, quæ in nos cxercebit. Item tota dïfputatïo Chrifti cum Nicodemo Iohannis tertio-Item aliquot fententiæ odlaui capitis ad Komanos deacceptionc fpiritus adoptionis filiorum. ItciTijquæ feripta funt de renouationc ad Ephefios tertio 8gt;0quarto, Stad Titum tertio. Quicquid ergo trinitas habitansin nobis efFicit,Sf quicquid nos regenerati poire a fa ci* mus, hoc nominant Theologi inchoatam iuflitiam, quam Deus inchoat in nobis, pofti^ iuftift'eationen^ vitæ i qux confiftit in remifsione peccatorunt gratis perfidem accepimus. Etquoniamtrinitas inhabi* tans,hanciuftitiam inchoat,donat SC conferuanideo Deus appcilatur iuftiria noftra, Sc non’eam ob caü* fam,vt Ofiandcr docct,quôd Deus fuam nobis cHcr* tialem iuftitiam comunicet, qua fimus coram co iu* ftijSi: efFiciamur Dij.

EXEMPLA HVIVSDVPLh cis iuftitiar,

Dehac duplici iuftitia infigne habemus exenv plum in Abrahamo.Primum cnimfuit iuRus iuftifi^ catione vitce perfidem in Mefsiam venturum , qid fatisfadurus erat legiad illam iuftitiam. Dehacad Rom.4. Deinde habuit ctiam inchoatam iuftitiaii operum inteftimcnium pricris iuftitiæ, SC loco tiarum actionis, qua incepit fccundum voluntatcm Dei piam SC boncifam vitamagerc. Dehacloqi’if't iacobus Apoftolus capitc Iccundo-Xonne Abrahao’

DRICÏS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'tfö

pater nofler iuQificdtus eft opcribtïs, eufti fil/um üi* um immolareiï' Qiio in loco fimul allegat lacobu« feripturæ tcfriinonia de vtracpiuftitia; de priorc dia dum Genefis ij.Crcdidit Abraham Dco.De pofte* riore,didtum Gcnefis vicefimo fecundo, de opere immolationis liaac.

Simile exemplum propenitur in pqs illis bomt* nibus Zacharia Si ElizabcthaXucæ primo?Et vter* que erat iuftus coram Deo , ambulabantin man* datis Seftatutis Domini inculpate.Priora verba funt inteiligendadc iuftihcationc vitae,qua coram Deo iuftiticamur. Pofteriora de luftitia inchöatabono* rum operum nouæ vitæ.

Item in Simeone, de quo dictum eft Lucac iecun* do.Simeoncratiuftus,S«^timensDeum. Iuftus,hoc eft,fecundum inchoatam iuftitiam. Nam timcre De* urn, proprie fignificat viucre fecundum voluntatem Dei agnitam ex verbo.

Et de hac dupl^ci iuftitia Icquuntur etiam Theo* log! Vuirtebergenfes in ludiciofuo de dodlrina Oft andri ; 2d cum hoc modo loquantur de inchoata iu* ftitia,qudd infutura vita demum confequamuril* hm perfccquot;lam, fignilicant, noftram iuftitiam in hac vita non efte eftentialem iuftitiam Dei;ha’c cnim eft perfedifsima f?mper,nec habet vUum defe(ftum,im* Dccillitatein autimpcrfedioncm.

Quod vero altera ilia iuftitia quam nominamus inchoatam,fit imperfeda in hac vita,manifeftum eft ex verbis Chr/fti,Lucaf decimo feptimo.Cum omnia feceritis quae faccre dcbuiftis dicite.'ferui inutiles fu*

f 1 mus*

DE OSIAN*

mus. Item Efaias Prophcta comparât luftitiam no* llram panno menftruatoîK Paulus fcribit ad Tituni cap.j. quod Deus nos faluos feccrit, non per opera luftitiæ, quæfectmus fpO, fed per fuam mifen'cordt* am. Idem Apoftolus ad Rom.g. confolatur omncs ptos, ne defpcrent vel abtjciant omnem fpcm lâlutts propter ïnfîrmitates,quas in carne (ua habent adhuc rcliquas,vt funt prauæ cogi'tationes ,affedus,cupidi* rates,appetitusmalijquibus rctrahunturàperfedio* ne obedientiæ fecundum voluntatem diuinam : nul* la enim, xnquit, condemnatio reb'qua eft ijs qui funt in Chrifto lefu. Item in priore ad Corinth.capite i}. fcribit Paulus,noftras adioncsin hac vita nihil aliud eflc, niß particulas per fpeculum in aenigmate lucen tes.’illicautem in aeterna vita fore perfedas.’ibi enim omnia erunt à facie ad faciem,hoc eftjperfetffifsima.

Hxc cumitafe habeant,quod inchoata noftra iuftitia adhuc.fit plena infirmitatibus : igitur profe* dó elTentialis iuftitia Dei noftra eflè iuftitia nequin Nam iuftitia Dei nulli fubieda eft infirmitati*

lt;iV AE S TIO.

Poteâ ne iu/hficatio uitx feu fidci cr gratiiC conßjlere cum incTioiti itta infriM iu/iiMf

RESPONSÎO,

Imó;quia etiam iuftus ficut fcriptura dicit, fep* ties cadit in die .Qiiomodo num per peccata morts liat’minimè.Si enim iuftus ruat in peccatum mortale, continuo amittit fuam iuftitiam , ôi ab his peccatis mortalibus dehortatur nos Apoftolus ad Romanos odauo,cum deterrct à peccatis regnantibus. Quo* modo

DR IC I s. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ifZ

tîiodo ergo cadit luftusc’Malfs cogttationibns, cupi* ditatibusjaffe(ftibus,£lt; appetitionibus mail's, qm'bus refiftunt homines iußi ÔC acccpti Deo perfidem in Chriftum,ne verbis aut faeßis illicitis cum confenfu prolabanturin peccata mortalia. Proinde iftius* modi iuftis nulla eft condemnatio ctiamfi haeret in eis magna infirmitas ad Rom.g. Imo etiam qui pugnant, retinene iuftificationem vitae in ilia infir* mitate.

Huie fententix fuftragatur Auguftinus de falia vera poenitentia, cap.j. Non enim inquirit,quid Apoftolus fenferit : nihil mihi confeius fum, fed in hoc non iuftificatus. Scimus enim 00 iuftis contin* gere folere peccata.

Item fuper verba Iohannis homilia vicefima nona.‘ Pelagiani ôi Cœleftiani dicunt iuftos in hac vita non habere peccata.

Item in Enchiridio ad Laurentium,cap.i}. Itaque fantftorum hominum vitam, quandiu in hac morte viuitur, inucniri pofte dicimus fine crimine. Pecca* turn autemfi dixerimus quod nonhabcmus, vtait fandus Apoftolus, nos ipfos feducimus, veritas non eft in nobis.

Item de definitionibus orthodoxae fidei, cap.47. Nullus faneftus iuftus caret peccato: nec tarnen ex hoc definit cftefanclus vel iuftus, cum affectu teneat fan elitärem.

Non autem loquitur Auguftinus hoc loco de efi fintiali iuftitia coram Deo. Nam fi earn haberemus eftemus Drj, ncc amplius obnoxn peccato ÓÓ varus defedibus.

f5 etVAE*

DE OSIAN* QV AES TJ Ö»

Qj«r eü Mtcm ratio iufißcationis uiu, i^ua coram Tico iußißci* inar:^cß 'dt ne in bac uitaf

RESPONSIO.

Vtih'tascius cti'am in alteram vitamporrigitim Apcftolus enim ad Romanos quinto luftitiam illaffl qiiæ per obcdicntiam Chrifti perfelt;4am parta cft, vocat luftifi'cationem vit3c,non vtiqp propterhanc temporalem vitam,fed propter œternam'qui enim in bac vira crédit in Chn'ftum ad luftitiam vitaCjiam ha«-hrt vitam aeternam in certa fpc, ôdpræterca non ve* nit poftca in iudiciiim SC condemnationcmjohan.}; Qiiia vero in ajtera vita non crimus peccatorcs, cef* fabit quo ad nos propter remifsioncm pcccatorum, fed quo ad Chriftum non ceiïabit ; is enim in æter* num iuftus manet, tam fecundum æternam St eflen* tialem fuam iuftitiamjquam fua perfegt;.^a obedientia ipfe verus Deus homo peperit,cum fatfîus cftobe diens patri vfep ad mortem, ad Philippenfes fecun* do. ltem,quæ fit vtilitas iuftifîcationis vitæ à pelle* riori poteft iudicari.-huic enim iufiificationi annexa eft vita œterna, imo Slt;f perfeda iuftitia altcrius vitx-’ deniq; qui in hac vita non habet iuftifîcationem vire quam Chriftus fua perfeda obedientia pcpcrit,non poteft etiam in hac vira inchoatam iuftitiam habereJ fi non habet inchoatam in hac vitajnequeperfedam illamin altera vita habere poteft; in bac enim vita iuxta inchoatam iuftitiam incipimus redè face* re, quanquàm in magna infîrmitate Slt; languidi*

täte,

D RI CIS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,58

täte, donee in altera vita reipfa perfedlèiufttficemur ad facienda ea quse iufta funt perfecte*

QlV AESTI O.

03«? porro ratio iufritu incl;oatlt;c ; ceffatne CT ip fa tn iac ui^ ta.f

RESPONSIO*

Nequacf’.Hic enim incipit in infirmitatCjSS con* fummatur in altera vita in perfeeftione.

Ac proindc Ofiander iniuriam facitdomino Phi lippo St alijSjCum accufat no!gt;,qiiafi doceamus pecu« liarem quandatn iiiftitiam pro hac vita , qux definat hic, neque in alteram vicam fc extendat. Hæc enim funt verba Ofiandri in refponfione fuaad Iibclkim Philippi contra dodtrinam Ofiandricam.Quamcu* peret Philippus diccre duascfle iuftitiastalteram in hac vitajvidelicet remifsioncm peccatorum , 5óalte* ram in alia vita, videlicet qux Deus ipfe eft,omnia in omnibus.

Si ergo docirina OGandri de iuftitia noßra hæc doftrinaeiî,quarn docemus hatßcnus de iuftifica* tionc vitÆ,5cde iuftitia inchoata,quemadmodum T hcologi Vuirrebergenfes in ludicio fuo fuper dolt;» (Grina 01iandripront .ntur,0fiartdrum vidclicetper iuliitiam eiîential m nihil aliud intclligerequàm in* choatam iuftitiâin nobis,quam trinitas in nobis in* habitans poß acceptam iuGificationê vitæcxufcitat amp;nbsp;operatur,vf ctiâ ipfo faeîo inciciamus reclè faccre quan,^ i J Hat languide,donee in altera vita ad perfe* ëtain iuHitiâ pertingainus; fi fixe ell inquâ Ofiandri fenteu«

DEOSIAN/ fcntctitîa,tolleramus cam fufcp deqp, nbsp;nbsp;facilis eft ad

concordiam aditus ; fed contranum magis eft credi* bi!e,nn'tpûfteamanifeftumfiet,cum neget Ofian* deriuftiHcationem vi'tæ, quæ eft in rcmifsionepecca torumjnobisepimputatur gratis.

Poftea ncc hoc praetereundum eft,Ofiandrum circadida lcremiæde eftèntialiiuftitia Dei,quani fingit efte iuftitia noftramjClaris verbis dicere Chri* ftum efle iuftitiam noftram tantum fecundum diuina naturam,S(: non fecundu humanamiqua de re pofte» dicemus amplius in rcfutatione aliorucrrorum Ofi* andri.

Caetera fcripturæ dida, quae citât Ofiandcr pro eftèntiali iuftitia Dei,quæfitctiam iuftitia noftra’ nihil ad rem faciunt, non cnim loquuntur de eftèn* tiali iuftitia Dei,led de iuftitia vitae,quae valet coraO’ Deo,quacp iuftificamur ad vitam æternam.

Quod autem vera fit noftra interpretatio illorui” fcripturæ dicfiorum, primum referiinus nos ad Lu* thcri translationcm,qui hæc vcrba(iuftitia Dei)paf* fim ita circulocutus eft, Iuftitia quæ valet corâ Deo»

Deinde idem probant ctiam fcquentes loci Luthero.

In præfatione Latinorum Tomorum:Verba(iii* ftitia Dei)non funt aliter intelligenda, quam de ill’ iuftitia per quam iuftus ex dono per fidem viuit.

Et ibidem. Oderam cnim vocabulum iftud,iufti* tiaDei, quod vfu8C confuetudine omnium doefto* rum doiftus eram philofophice intclligere,dc iuftiti» (vt yöcant)formali feu alt;ftiua,qua Deus eft iuftus, peccatoresiniuftosque punit, Poftea iuftitiam cœpi intelligerc cam, qua iuftus dono Dei viuit» nempf

DRICIS« nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;!ƒ/

ftempe ex fide* Difcurrebam deinde per fcripturas, vt habebat memoria, óó colligcbam ctiam in altjs vo cabulis analogiam,vtjOpus Dci,id eftjquod opera tur in nobis Deus, virtus Dci, qua nos potentes facit, fapientia Dei,qua nos fapientes facit, fortitude Dei, falus Dei,gloria Dei*

Item fuper quintum Pfalmum Sgt;£ alibi t nos oportet ad ifia verba (iuftitia Dei ) vt ca fecun* dum feripturæ proprietatem intelligamus, non de iuftitia,qua Deus iuftus eft ipfe,qua ôi impios dam* nat,vt vulgatifsime accipitur,fed, vt beatus Augufii* Jiusde fpiritu ÔÔlitera dicit,qua induit hominem, dum eum iuftificat, ipfam fcilicet mifericordiam feu gratia iuftificantem, qua apud De« iufti reputamur* OBIECTIO.

Ergo nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ea tü fententU, homint! tffintialiîufiitînDà

wfiißcitri cordm Deo*

RESPONSIO*

Eft in ea fententia verôî ficut teftantiir fequentia «ius dida*

Inpoftilla maiori, Dominica prima Aduentus* Nota diligentifsime,vt vbicunque inuenies in ferip* tura vocabulum iuftitiæ Dci, non intelligas de eften tiali Si interna iuftitia Dci:alioqui cnimexpauefeesî fed feito iuftitiam Dei iuxta comunem vfum feriptu* rx fignificare gratiam S)C mifericordiam Dei effufam in nos per Chriftum,qua reputamur coram eo iufti* QVAESTIO*

Quider^oLutherui fgt;ro[gt;riè uoccitin/litiam nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iußißcanwr

RESPONSIO*

Remifsionem pcccatorum» Inconcione Magde* t burgi

DE OSIÄN*

burgi habita, de iußitia Chriftiana.Dico Crgo difcen dum efïcjquod iuftitia nihil fit aîiud,quod vel nomi* nari vel cogitari pofsit, quàm remifsio pcccatorunilt;

ltcm,fuper dccimum fextum caput Iohannis. Mi* rabilis haeceft iuftitia, quod nonnominaraur iufti» fed quôd iuftitiam habcmus,quac nullum fit opus vd cogitatio ,vel aliud quicquàm in nobis : fed prorfu» extra nos in Chrifto iuftitia, quac tamen verè fit no* ftra,cx ipfius gratia ôô dono.

Auguftinus in libro de fpiritu Ôd litera, capitc î* Iuftitia Deimânifeftata eft fine icge.Hanciuftitiant ignorant,qui propriam iuftitiam ftatuunt. Non au* tem dicit hominis, fed Dei iuftitiam, non qua ipflt;^ luftus eft 5fed fccundura quam induithumanitatern, amp;nbsp;fecundnm quam impium iuftificat. Lex in eo qui* minatur,iubet,5C tarne n neminem iuftificat, fufFici* enter indicat^hominem ex dono Dci iuftificari.

Ibidem. Sicut fides non accipitur pro fide, qu* Chriftus credit: ita ncc iuftitia Dci eftsper quam D« WS iuftus eft.

Ibidem capite vndccimo. Ideo vocatur iuftiti* Dei, quod impartiendo cam iuftos facit ; ficut faliH Domini diciturjper quam faluos facit.

Ibidem. Hscc eft iuftitia Dei,non qua ipfe iuftuß eft,fed per quam ab ipfo iufti elFicimur.

Haec fufficiant hatftenus de primo 2lt; principal* errore Ofiandri.

DE ALTEROERRORE Ofiandri.

Praeter illum priorem Ofiander adhuc alium Ea* bet

DRICÎS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i6o

bet errofcm comunem , valde hom'bncm,quoni* am enim vult eflèntialcm luftitiam Dei noftram eflc iuftitiam,qua coram Deo iuftificamur, negat iußifiw cationem vitæ quam Chriftus fua pcrfecia ohedien* tia legis pepcrit,quæquc nobis credentibus per gra* tiam diuinam imputatur,confißensin remifsione peccatorum tanquam eiufmodi iußitia qua iuflifi* camur coram Deo: Imo nefcire vult vllam aliam iu* ftitiam, qua coram ipfo iußificemur praeter cflèntia* km iußitiam quæ efl ipfe Deus.

DEMONSTRATIO HVIVS erroris exlibris ipfius Ofi* andri.

Primum fcribit Ofiander noftram iußitiam de iußitia imputatiua, quae confiftit in remifsione pec* catorumjglacie frigidiorem eße.

Item in libro Confefsionis fuac : Duae funt iufii* tix;altcra quxpcr legcmjS^ reliquam hominis difci* plinam excrcetur proprijs viribus , qua£ fit ßne fpi* ritu fan(fto,£lt; includit omncs humanas virtutes. Al* tera diuina,quae eft Deus ipfe.Prætcr has duas iufii* tias non eft tertia , fi vcro tertia quaedam tanquam donum Dei conftituiturjtota efl commentitia.

Ibidcm.Iuftitianec^el' atflio^nccj pafsio.

Et ibidem. Propriè loquendo omnis iußitia aut tß iuftitia diuina, quae eft eßentia Dei.’aut huma* Ha quae eft qualitas feu opus crcatum in nobis,nullo *utem modo vel acßio vel pafsio.

In lib.quo réfutât rcfponfionêD-PhilippuQuam cuperet Philippus dicere duas eße iuftitias: alte*

ram

DE OS IAN/

ram ifthac vita,videlicet remifsioneffl peccatofum» Alteram in ilia vitajquæ eft Deus ipfc,omnia in om* nibus.

Ibidem. Paulus ad Rom.j. difertè diftinguit re* mifsionem peccatorum à iuftitia.

Et ibidem. Deus affert nobis iuftitiam fuam,non legis ,nequea qua reputamur iufti, nec^ illam qu» Coram Deo valet/ed fuam iuftitiam qux eftipfe»

Ibidem. Oblatio iuftltiæ non eft remifsio pccca* Corum,

Ibidcm.Remifsio peccatorum non poteftefle iu» ßitia noftrajquia non eft æterna.Quæ vero eft actcr* iia,noftra eftiuftitiaîô^ hæc eft iuftitia Dei,

Rurfus ibidem,Deus offert nobis fuam iuftitianir tC nullam aliam.

Ibidem.Deus nullam aliam iuftitiam vultagnof* cere SC rcciperc,quamfuam propriam iuftitiam, qu» iuftus eft ab arterno, hoc eft, elTentialem iuftitiam, quae eftipfe.

Item, Mundus varias docet fpccies iuftitix, fed harum nulla eft coram Deo iuftitia.

Item, Remifsio peccatorum non eft ipfa iuftin'ar fed operator tantom SC cfficit, vt iuftitiam aftequa* mur.

Ibidem, Quain libenter vellet Philippus dicerCr gratiam Dei, rcmifsionem peccatorum, acceptatie* nem SC fimiJia noftram efte iuftitiam,.

Item. Philippus faepe dicit,iuftitiam efle,qua co* ram Deo iufti reputamur.

Item, Philippus non poteft probarc rcmifsionefl* peccatorum noftram efte iuftitiam..

Widsin»'

DRICIS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;TÄ

Ibidsm.Beneficia opera Chn'fti non funt fuftt* ^ünoftra.

Ibidem. Chriftus per fidem inhabitans in nobis, noftra luftitia fecundum fuam diui'nitatcm,2lt; non ’'cmifsio peccatorum, qusc non eft Chriftus ipfe ; fed P^rChriftutnacquilîta.Ethæccft tantum prarparatio dam ad veram iuftitiam.

E t ibidem, Chriftus eft iuftitia noftra,SC nullum ®pus eins perfonæ.

Ibidem. Gratia SC remifsio peccatorum non eft »uftitiajfed donum eft iuftitia diuina,ctfi prius habe« tc nos neceffe eft gratiam SC remifsioneni pecca« torum.

Rurfus ibidcm.Paulus exprefse nominat donum luftitiara,Sinon gratiam SCremifsioncm pcccato* »um.

Ibidem. Rcmifsio peccatorum non poteft effe iu* ftitia,eft enim in gratia comprehenfa.

Ibidem. Philippo incumbit hæc probatio’, quod temifsio peceatorum fit iuftitia.

Tot Ofiandrici dogmatis propofitioncs ob ean» caufam reccnfuimus,quôd multi cius Difeipulivehe menter contendunt fuum ilium praeceptorem nun^ ïicgafiè iuftitiam imputatiuamihoc eft,earn quæ con* fiftit in remifsionc peccatorum, nobifeç per fiden» ûnputatur.

CONFVTATrO ALTERIYS

erroris Ofiandri.

Quod iuftitia fidei feu vitæ qua coram Dcofûi» îhus iufti, fit remifsio peccatorum,fupra demonftra» ïumeit ex fcriptura in confutatione primi erroris.

r 5 Hoc

DE OSIAN.

H oc loco tantum quædam fanôorum Patfumtcftf* monia fubiungemus.

Auguftinus de fpihtu Slt;^ h'terajcap.ïj. Quæ ideo iuftitia appcllatur, quod Deus imparticndo, donat eam hominibus , Si'cut falus Domini dicitur, per quam faluos nos facit«

Ïtem.lib.ïp.dc ciuitate Dei.cap.jAvocat iuflitiaffl noftram rcmifsioncm pcccatorum, de veniam deli* dlorum.

Item in Enchiridio ad Laurcntfumjcap,?^.Vt lio mines intclligant, quod per eandem gratiam,à pec* cacis fuis iuRifîcentur.

Ambrofius.Inj.Si4*cap,ad Rom. Ita conclufum eft à Dco,quôd ipfe poft legis abrogationemjfolum# modo expetat ad beatitudinem fidem diuinae gratia^» ficut 3d Dauid inquit de beatitudine hominis,ex tri cefimo fecundo Pfalmo,-Beatus cui Deus non impu# tatpeccatafua«

Item.in 4.capitc.ad Rom. Bcati quorum rcmiflâ funt peccata.

Item alibi. Hoc conclufum eft à Deo,vtcreden» in Chriftum beatus fit, fine opcribus,tantiim per fi* dem,Ôd acetpiens ex gratia remifsionem peccatorum gratis.

Origenes libro tertio in epiftolam ad Rom.cap«? allegat exemplum Magdalenæ, in teftimonium, fo* lam fidem iuftificare ôi dicit illi remifta efle multa peccata.

Lutherus in concionc de iuftitia Chriftiana Mat purgi habita anno lyiÿ, Propterea dico difcendtif’^

D RIC ! s. cflc,quod iiiftitia nihil fit aliud, quod vel nominari Vel cogitari po(sit,quam rernifsio peccatorum.

Congruit hue etiam Confefsio AuguftanaSC Apo logia.

OBIECTIO.

ofldniertwnnegat iu)btiam impuMiuont :paßim enim conßt(tlir ^(um mbis imputare fuam effentiakm iuflitiim.

RESPONSIO.

Hoe ideo facit Ofiander, vt excludat hoe modo iuftificationem vitæ,quæ confiftit in remifsione pee* catoruin,amp; iraputatur nobis, de qua Paulus adRo* tnanos quarto fcribit : 2x2 latethic anguis in herba cum dicunt Ofiandrici, fc non negare iuftitiam im* putatiuam: non enim ibi intelligunt iufritiam de iu* ftificatione vitXjquæ in remifsione peccatorum con* Cftir,nobiscp credentibus imputatur,fed de eifcntiali iuftitia Dei,qux non poteft imputari nobis,cum non fimus eius capaces,eafcilicctratione,qua Deus earn habct.Sed hifce oportet ftudere fallacijs, quicunque à veritate aberrant, vt fpecie quadam fua mendacia pinganr,2lt; eo facilius vitiofas merces diuendant.

Sed nos hoc ’excmplo difcimus’, hominum fana* ticorumnon eflefolum obferuanda verbaifedmul* to magis fententiam,qua multas execrabilcs 2*2 abo* minandas opiniones ftabiliunu Denique feclarq nihil minus vider/ volunt, quam male facere, cum tarnen parum boni faciant»

CONGE*

DE OSIANlt;

CONGERIES ABSVRDARVMOPI* ntonum, quæ fequuntiir ex propofitionibus Ofiafl* dri fupra enumcratis,qinbus negat luftifi'can'o* nem vitse^qux confifn'tin rcmifsione pcccatorura.

PRIMVM.

Sircmifsio pcccatorum non eftiuftitia coraiii Deo, parum ergo ex ca confolationis habent homi* nés»

Item, fi nifdficatio vitx quam Chriftus peperft fua perfeÂa obedicnn'ajnon eft iuftitia noftra coratfl Deo J cogùare homines neeefle eûad fuanj dcfpcra* tionê, quôd adhuc fint fub maledidlione £lt; condeni* natione legis : etfî enim Chriftus perfedè fatisfccü legi ad iuftitiam J quam Deus perfedis fadoribüJ Icgis promifit, tarnen fibi foli ea prodefl: amp;nbsp;non no* bis»