FNnOI SEAY TON

Hoc eft,

DE HOMING

INTEGRO. CO RR VP TO. RENATO.

GLORIFICATO.

£t de uicinis rebus,Simplex,dilucid^ amp;nbsp;folida dodrina, ordine tra-ditain Academialegt; nenfî, à

lohanne Vuigandos.

FRANCOFORTI APVD PE-trum Brubachium, Anao M. D. Lxn.

AMPLÏSSIMO AC PR V D E NTl s s IMO SENATVI ac Reipablicx Argenroratenfi.Domi-nis iamp;amicis fuiscolendis, O.amp;: P. perChriftum.

E R S Æ in conuiugs fbliti flint mortis quadam imagi-nem arte fculptsm bolpiti-bus fuis Ipeélandam propo-nere, qua unufqnifqj de fux nacurzfragiiitatc Sc exitu uita: commone-fieretjOC quid immoderati faceret. Sic me-morixtraditunieft.PhilippunideuiftisA-tbenienfibus quotidiè ßbi mane furgenti -de leftotioluifle iuggeri,Mennneriste hominem efle, ne uidelicet nimium fucceflu Terumelatus.quæ no decerent ageret.fibitg exitiutn acccrferct.Multa etiamalia in Etk nicis fcriptis.prudenter.folerter.ac præcla-rè in earn fentent iam tradita fun t.Inprimis uero omnium literis atqj fermone célébra ta eft hæc fententia ; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;teipfum, quam

^uidem ipfi Apoliini tribuerût,eius£j;pha-«O infcripferunt.

Viderunt itacpomneslani inter Ethni-tos.ingcntem hominis naturae inefle im-lgt;ecillitatem, neq? efle ullum animal in or-terrarum,quod fingulis momentistam ^ultis unaÿ raû'âbiUbus grauibus sru*

A i.

PRÆFATIO.

nis atlt;p cafibus Et expofitum.ac homo.Iudi cârunt deinde ex hacperpétua confidera-tionc «Scmeditatione, impetus animorum luxuriantes, amp;nbsp;ad pefsimaquæc^ tentanda procliues, ueluti quodam freno cohercen-dos, uel certè mitigandos eEe. Nam lux quxdam in mente licet obfcurior,etiam genûbus didauit,non eEe conueniens nature human x,uitam turpibus faâis deho-neftare, imb ex plurimorum cxemplis fta-tuerunt, atrocia deliâa comitari atroces pœnas. Vnde natx fun t iftx gnomæ: VnuC-quifqueeft fuse fortunæ faber. Item, Qua-lia quis agit,talia amp;nbsp;patitur,amp; Emiles.

Sed ôinÉslicesmortales omnes.quan-• tacuncp fapientia, doftrina, uirtute, excellant,E luce uerbi diuini deftituantur. Nam nec^naturalisluxin ratione omnium ho-minum aliquomodofulgens, amp;nbsp;à brutis cos difcernens,nequeullaillorum Ethni-corum lapicntia amp;nbsp;eruditio ex ullisliteris humanis acquiEta,propriam, ueram amp;nbsp;fo-lidam de iplbliomine doftrinam perfpi-eit,nouit,explicat. Primam enim illamamp; prseftantem hominis creationem ignorât penitus. De ruina eius amp;nbsp;origine mortis, ac miferiarum humanarum, nihil tenet. De Satanse in homines impcrio amp;nbsp;trifti ty-rannide,nihilexplicatihabet. Deregenera none admirabih, rccuperadone uirium Ipiri-

PRÆFATIO.

fpiritualium , de inhabitatione Dei în /ànftfs , multb minus leit. Denique de integra hominum reftitutione , gloria, uita beata, nihil cerci ulla fagacitate in-ucliigarepoteft. Verfantur igitur in hac tri fticaligine,quodputant, banc infirmita-temhxrenteminnatura Humana,primos hominum parentes in hune mundumab architefto fuo attulifle, neque elle aliam fortem iuxta creationem fuam hominum, quàmpomi aut flofculiautuaccæ.quæo-nmia non funtadperpetuam durationem condita , fed earn xj^vvaiji-tcey in fua natura habent, ut aliquo tempore exiftant, pofteauero fuoquodam terminodiuini-tus præfinito iterum intereant,atque in ele menta.undeconftant.refoluantur.Opinan tur difeiplinam amp;. uirtutes in hac cadu-caamp; fluxili xtate, aliquam fœlicitatem de remunerationem tantum confequi. De-nique licet oblcuras quafdam conieftu-ras uel perfuafiones de altera poft hanc,uita habeant,(forte quia ueluti ex longinquo ex Ecclefia Dei , quam femper Deus in niundoex ingenti mifericordia confèrua-uit,aliquem quafi rumorem tantarum return perceperunt) tarnen eas tenebris fuis naturalibus , amp;nbsp;receptis philofophorum traditionibus, horribiliter rurfum quafi fc pelieruntac deformarunt.

• 3

PRÆFATîOi

Neque uerö tantum fuit humanum n-piis.quod fortante itéra doftrina pafsim in Afia, prxlertim uero in Palçftina amp;nbsp;circa e-am regionem, inde ufque ab Adam prima hominum radice, per Patres, Prophetas,amp; deniqjetiam per Chriftum eiuscpApofto-los, qui «niuerfum penè orbem terrarum peragrariint,tamé florentifsima amp;nbsp;frequen lißima mundi loca,nbi artium ac difcipli-narum ftudia uigiierunt, nt Athenis.ut Ale xandriæ. alibi,tàm profunde, tàm dcnfe, tàm palpabiles de tantis rebus tenebræ do minium quafi fuum obtinucrint. Sed ea in reincredibilisdiaboli potétiacernitur.qui miferrimos mortajes redaftos fub fuum io giim,tam potenterobcçcareamp;aduerfusue ritatem cœleltem quafi adamantinoquo-dam muro uallare potuit.Tremendû quo-que Dei indicium in mentem ueniaqquod maxîmam partem, imo florem quafi,quan tumquidemad rescarnalesattinet, generis humani, in hoc triili iugo Satanæ amp;nbsp;hor ribilium errorum pelago reliquit,ut nimi-rumiuftam atq; ingentem iramfuam ad-iierfus ruinam hominum in tam longa po fieri täte declararet.

Immenfum igitur.gratuitum Äclemen tifsimum Dei beneficiu eft, æterna memoria ac cdebratione prgdicandiim.g» ueram, ccrum.perfpicuam.folidam doftnnam de fummis

PRÆFATIO.

fummis rebus, quarum cognitio bomin?-busad hancpræfentem atqueæternam ui-tam fummopere neceflariaeft.non modo reuelare,fed etiam in certa quædam mena menta confignari uoluit, imô quôd ea con traomnes omnium diaboJorumamp;mun-di huius furores, infidias,maebinationes conferuauit, «Scaliquem cœtum fpiritu fuo fanfto erudijt, qui tantis Dci donis recrea-tus,fanélificatus,ornatus, Deumreâêinuo cauit,celebrauit, ôq refurget âd æternam gloriam.

Ex hoc igitur fonte feu copiæ cornu, né-pe ex uerbo Dei tantum, neceflariam, plc-nam,amp;utiliisimâdoftrinam de hominis origine,lapfu,reparatione atqj reftauratio-ne bauriamus, neq; patiamur cam rurfura tenebris ctbnicis obfcurari. Nam hîcdifeis quanta cum præftantia homo primitus à Deo rerum omnium autorefuerit condi-tus,ad imaginé ipfius archetypi, adeo ut ni hil praui,nihil diftorti,nihil mortalein ip-fo fuerit.Fulgebant in mente uera Dei notî cia,in uolûtate fummapromptitudoamp; facilitas ad res omn es expediedas, £c cultutn 3uem Deusrequirebatpræftandum.In cor eardebâtordinatiamp;pucherrimi affeftus, congruentes cum uoluntate Dei. Audis in hilcemonumentis iftam horribilemna turx humangperucrfionem aediJ^urbatio

» 4

PRÆFATIO.

ncm ( ha ut ipfe homo in fcfc contrarias nonraro habeataâiones.aiïeâiones, motus . Aliud enim ratio fuadet, alio affeftus totum hominem rapiunt ) non elTe à Deo, fed à Diabolo amp;hominibus , qui peccatis contra uoluntatem Dei perpetratis, iftas grauißimas pœnas,cxteras(|; miferias amp;nbsp;ca lamitates omnes,quas facrx literx uno uo-cabulo mortis pkrumque comprehen-dunt , fibimetipfisaccerfiuerunt. Vides hancadmirabilemlucem in facris literis, quomodo Deuseximmenfa mifericordia miflb filio fuo in carnem , genus huma-num redemerit, ealp benehcia omnium maxima,quæ hic mundus cognouit.per Verbum amp;Sacramentacerta applicet, di-fpenfet atque obfignet. Præterea, quôd certa fpes confirmetur , in refurreftione mortuorum, quxquidem haud procul a-berit, credences in Chriftum plenam Dei imaginem amp;nbsp;xternam uitam recepturos elfe.

Exhac breui narratione intelligunt fine dubioomnes fani homines, longéuti lifsimammaximiq;momenti elfe doâri-nam de homine ex làcris literis dilucidê propofitam.Refert enim plurimum fcire, quatenushomo fit opusDei,quatcnus uerö non.Nam omnia,quç nüc in homine funt, Deoimputare , non modo cralTainfcina, uerum

PRÆFATIO.

uerumetiamdeteftanda eft contra Deum blafphemia.

Deinde ficut in uehementi zgrotatione prima eft fapientia,imö primus etiam, ut dici foletgradus acfanitatem.nofleacper-fpicerc morbigenus,ita etiam fundamentum pietatis eft,hominis non modo imbe-cillitatem, fed totam illam perditionena fuæ naturæ, quantum quidem facts liters erudiunt,exaâè habere percognitam. Nam philauda amp;nbsp;fuarum uirium ftduciä funditus pietatemeuertunt, amp;. beneficijs Dei omnium amplifsimisomnemaditum prscludunt.Sæpe igitur ipfe filius Deii-ftam uocem repetit : Ægroti opus habent medico non fani: Veni peccatores faluos fa cere non iuftos : Pauperibus Euangelium prsdicatur, nondiuitibus,hoceft,nimi-umfus natural! prsftantis uel bonitati tribuentibus,quafiexfuis Adamicis uiri-bus legi diuins pofsint fatisfacere.

Tenio I'gnorantia, uel non refta cogni-tio naturs humans,femperplurimos erro res peperitjficuti m patribus non paucis amp;nbsp;fcholafticorum dilputationibus uidere eft. Nam doftrinadepeccato originis mutila-tuf,dum alius tantum elfe reatum, alius ue I'b exiguam quandam obnubilationeth ef. fe cenfet,fub qua integra natura amp;nbsp;uires ho ^inum inuiolata; lateant,quæ leui tno»

a 5

• PRÆFATIO.

mento abradi amp;nbsp;toIIi pofsint

Lex quotp putatur aliqua rationcpoflè fieri,uiribus humanis non tantopere debi-litatis.utipfiquidem auturaant. IndePon»-tificij aflerunt hominem faciendo quod fnfccft.pofle bonis operibuslclc præpara re ad gratiam.

Huicporrôcorruptefçin doélrinis dere gencrationcjdeqjiuftificatione plurimxft 3uuntur. Quàm tenuiterenim Scholalîici c regeneratione.quamtp. peruerfè de lufti ficatione docucrint,n5ettobfcuriim. Nam difertè afleuerarunt, non fola gratia aut fi-de,ied bonis operibus quoquc coram Deo hominesiuftificari. Imôficutlnterimifti-cus liber profitetur,hominem renatum in-choatam îufticiam per fanguinem Chrifti, poflTe continuarc,abfoliierc,perficere. Hxc cft fcaturigoillarumtenebrarum, qiiç mul to nunctemporcin Antichrifti regno longé lateljfgraflàtæ funt.

Quarto, fine hàcdoftrina nemo poterit reftè Deum inuocare. Nam non reftèper-fpeélis noftris malis amp;nbsp;beneficijs Chrifti.fri gidifsimèàDeo petemus remedia regene-rationis,iuftificationis,i!luminationis,gu-bernationis. Namquiinfefc aliquamno-iiitpræftantiam, non poteft non cflefecuri or amp;confidentior in rebus agendis. Sed aK bi hzc traâantur pluribus.^

Cum

PRÆFATrO.

Cum itaque doftrina de homîtie fît non exigualuxin Theologia , amp;nbsp;digna confi-deratione ,uolui eam perfpicua methodo, quantumquidem Deus mihi îargitus cft', in Academia lenenfi auditoribus ôc quentibus amp;nbsp;cupidis difccndi propone-re , præfertim iierb quia iri hac poftre-ma mundi feneûaplurimi res tantas ne-gligcnter cognofcant amp;nbsp;confîderant, i-mô quia multis in locîs ipfi Deiminiftri non fatis dextrè autpièetiam de hi fcc rebus philofophantur,quæ quidem resquid atiudquàm peftcm religionis ßmcerat por tcnderepoteft.

In lucem autem hanc qualemcunque explicationem edere uîfumeft , non mo-dô ut confeßio mea de doftfina, quam hoc in Joco , quantum Deus me adiu-uit.fideliter, fyncerè amp;nbsp;perfpicuè tradidi, quàm diu quidem hîc uerlàtus fnm,ex-taret,contra omnes kriforcs, calumnia-tores de conuitiatores ucritatis cœleftis, quorum hæc poftrema actas mundi pluri-mosprofertamp; nutrit,Sed etiam ut quo-rundam piorum defiderio fatisfacercm, qui à meefflagitarunt, ut iftamquafi Sy-hopfin rerum , pertinentium ad cognû tionem pleniorem hominis , plurt -bus communicarcm . £tfl autem nolt;

PRÆFATIO.

ignore, fponteqj ac libens agnofco, alios multó Ornatiora amp;nbsp;fplendidiora dare pof-fe:tarnen fpero me quo^inhocli'bellores ueras.amplifsimas amp;nbsp;cognitionedignifsi' mas, breuiter ôc quaii ad oculum propo-fuiile, amp;nbsp;non dubito hunc laborem aliqui-bus in Domino prefuturum eile , pratfer-tim uero imbecillioribus,quibus opto bac meam fcriptionem feruire. Nam arrogan-tibus amp;nbsp;fublimi doâhtia tumentibus, amp;nbsp;quiduis non alto fupercilio faftidientibus, non inuideo, ut meliora ipfî fundant, no-ftraipnegligant. Interim uero banc de homilie traftationcm,omnium piorumcen-furs fine ulla fimulatione fubijcio.ut reótè eamiuxtauerbum Dei æftimentac dijudi cent . Egoquidem fcio me hoc propofiti per IpiritumfanAumhabuifie,nihil nifi in îàcrisliteris fundatum in medium prefer re,amp;eade caufaetiam fedulb opinionesab ijs, qus ex facris literis indubitata amp;nbsp;firma funt,quanta potui diligentia diftinxi. Co-natus etiä fumaliorü lóphifmata ueluti di gito monftrare,utcaueri poßint-Subtilita tes plerasip remoui, ut omnia in fimplici ueritateextarentamp;cuiuis obuia eflent, id quod res iplateftabitur.

Veftrzautem Reipub. amp;nbsp;Ecclefixam-plifsimiamp;optimi uirihunc meum libeL lum inlcribcre Sc. dedicare uolui,non quod exiftiraarcm*

PRÆFATIO.

exiftimarem, uos mca hac tenui amp;nbsp;qualû cunque operaindigere, led quia non modo liberaliumartium, uerumetiam ueræ rçligionis ftudium apud uosflorere audio, quibuS rebus nihil eft prçftantius,nihil ma gis generi humano neccflarium. Hicenim præcipuus finis humanæ focietati propofi-tuseftjUtuita éc difciplina conferuata,ho-mines de Deoamp; ueris cultib.dextrè erudi-antur,amp; in officina Dei renalcantur ad ui-tam xternam.Necp uero cafu quodam ciui tares amp;nbsp;regiones uerbo Dei illuminantur, ac participes fiunt tantorum bonorum, fed peculiaris amp;nbsp;infigniseft uocatioipfius Dei,qui ex ingéti mifericordià uocat quof-cunqjuult.

Spero igituruobis propter ßmcerxpie-tatis ftudium amp;profefsionem, hoc literari um munus,capita quxdam pietatis propo riens amp;nbsp;explicans, gratius futurum eflè, quàm multisalijs, qui uelparumafficiun-tiir feria pietate,uel alioquî fuperbè earn fa ftidiunt.

Cùm autem in una Ecclefia uerfemur amp;nbsp;membra fimusunius capitis Domini no-ftrilefu Chrifti, decet Chriftianos dedo-ftrina cœlefti inter fefe communicare, mu tuumip confenfum amp;nbsp;confeßionem dc-clarare.

Grata infuper fama per Ecckfiam Det

PRÆFATIÔ.

rparfa eft,portas in Galiijs Chriftoregi pit» tefiuri, quod quidé opus, ut Deus periiciat, ß’gt;iceramlt;5 doótrinam in ampliisimo rc~ gnofennnet.omnespijtotis peftoribus o-rant Voiui igitur ucftræ Ecclcfix hune me um libeilum etiam hancob caufam nuncu parc,fi forte in ilhs propinquis locis ueftro clarifsimo nommeàddufhi.aliqui eiim legere uellent,lt;S: inde aliquid doftrinæ hau-tire.Cumeniinfimplici Meihodo respras' cipuas inpietate conif lexus fim, Ipe-roearum lefiionem non fore

infrugîfcram.Bene ualete.

V. P. D.

Iohannes Vuigandufc

SIGNIFIC ATIONES

ALIQVOT PVBLICÆ, IN PRÆ Icftioncdocirinæ dehoMiinc propofitæ.

PIÆ IVVENTVTI S.

■ VI ingeniOjdoärinaamp;iu«. dicio extra EccIefiamDei ex cellueruntjin hominis ani-mum intendentes,ad duas quafdam res praecipuê.futn ma cum admiratione penè obftupuerunt.Primum.quôd inter omnes corporales ac uifibiles huius mundi creatu ras,nihil pulchrius hominis ingenio amp;nbsp;afti onibus côfpiceretur. Deinde uerô,quôd in nullis uifibilibus creaturis,maiores occur-rerentfœditates ac triftiores calamitates. Nam fummæ uires,qua; in homineexiftût, eiuscppræftantiam potilsimum commcn. dant.horribiliter inter lèfe diffentiunt,amp; quafi bellum gerüt, extremamcp eius defor mitatemlimulconftituunt.Ratioprofpicit interdum in extern is rebus bona lèu none fta.amp;tanquâ Regina didat quid faciÆndû fit,Scd cor prauis affeftib.xftuat.ac uolûtas prorfus facit contraria, ficut Medea inquit. Video meliora probolp,

Détériora fequor. Huccongruitpiélu xadepuçro teneUoamp;inualido taûactxts

PRÆFATIO.

equo generofißimo amp;nbsp;fortifsimo, imperium amp;nbsp;feflbrem non raro cxcutiente.In ean dem fententiam inquitPoeu,

Fertur equisauriga,nec audit currus ha benas.

Præterea tam prxftans hominis natura, multó horribilius occumbit, quàm rofa autuacca, imô nulliusbeftiæcadauertant abhorret natura quàm hominis, amp;nbsp;nafci in de ferpentes ac bufones, nifî contumule-tur,experiencia cognitum eft.

Sed unde fit hominis prsEftantia,amp; rur-fum,undefit tanta eiusdeformitas âc dc-ftruÂio,nulla lagacitateper le potuerunt inueftigare homines dofti «Sc fapientes, in eoip tâtum fubftiterunt, hominem à prima fui origine hxc habere omnia.

Deus itaque ex immenfa milèricordia hiftoriam amp;nbsp;doftrinam de his tantis rC' busfacrisliteris tradidit.pofteritatiq; con-feruauit,exquaueritas haurienda eft.

Eft autem fine omni dubitatione fum-ma inhac ui'ta fapientia , feipfum nofie. Quis enim fine hoc fundamento dodri-nam de peccato,de beneficio filij Dei omni um amplifsimo.de renouatione per Spiri-tumlànâum,amp; utunouerbo dicam, re--ftaurationem hominis intelliget aut ex» petet?

Agarausita« Deocratias pro patefaßa lue«

PRÆFATIO.

luce iierbifui ,amp;excognitioncnoftriDe-um timeamus , expstamus remißionem peccatorum per Chrittum, amp;gubernatio-nemper fpiritum fanftum ut fimusualà mifericordiç,amp; in Chriftoferanliisfruâus bonos amp;nbsp;utiles nobis amp;alijs.

, Beftijs détériorés funt, qui doélrinant cœlellem de tantis rebus non delibaut, fed. in fuadeprauatione , ueluti fuesincœno Ipontedeliciantur, laxant frenafuis cupi-aitatibus,peßimis cogitationibuS, obfcoî-nis atq; impijs diélis offendunt Deum,fibi-queamp;alijs triftifsimas pœnasamp;calamita-tesaCcerfunt. Eiufmodi piaculaamp; cathar-mata,fiquidem einendari nollent.piçachô neftaê Refpublicæ, tanquamcontagiolàsdc exitiofas peftes generis huniani, grauîccn-fura reprimerc, ueletiam exterminare de-bebant.ne umbra fua alijs nocerent. VeriC. lîmèenim diftum eft,

1(5« ƒ vfXTsrotûr« Tsj-öAlf xxxov KVeP'^cS tTrccvftf»

Cùmautcinuoceuerbi fui Deus ex hoc üafto mundo fibi non definat Ecclefiam eolligere.non dubiû eft,aliquos adhuc elfe, üttp fint quâplurimi, ex toto peéloreopta-tnus.qui mediocri uoluptate doftrinâ cœ. Uftem de tantis rebus audiant amp;nbsp;difcant.

if e fretui eras Deo dante locum de ho

PRÆPATIO.

Tftîne ëxplicandum fufcipiam, achortor pt hm iuuentutcm, ut in ca doÂrina audicn-daamp;pcrdifcenda fint diligentes, fimulqi nota mifceant, ut Deus pro fuaimmenft ïïiiferrcordia furore» hums mundi, quoti-diemagis magistpdegenerantis, cohibcat, iquamplurimos ex faucibus Diaboli amp;pcc catorum amplifsimo gurgite eripiat, nof-queomnes gubernet , tit fimus templa Dei, ufquead finemuitx no(irx,ê(rixAb 'srgKa'cr^ivTiS^ Valete.

Vüigatiduî.

- ALIA SIGNIFICA-

TIO.

Hominem ita defcripfit Ariftotelcs : el-re'imbecillitatis exemplum, temporis fpo-lium.fortunx lufum, iriconftantiæ imagi-ntm.inuidixamp; calamitatis trutinam,rcli-quum uero pituitam amp;nbsp;biIem,lt;S: funt omnium fapientum inter Ethnicos libri eiuf-moditriftibus uerbis amp;nbsp;querclis, de mife-rorum mortalium conditionibus referti, Sed interiorem tarnen hominum cladem «Stmiferiam, ac fcaturiginem malorum o_ mnium penitus ignorant. Itaque ex uerbio Dei luculentior ac certior iftarum rerurti doéïrina petenda eft,ac Deo gratia: agenda

funi^

PRÆFATIQ.

fijftt, quod cam dodrinam in mundo-cxra genti mifericordia conieruat amp;nbsp;propagat.

Haftenusigitur de origine hominis amp;nbsp;eins apoftafia ac ruina, quantum nos Deu,s adiuuit, limplicein doftrinSex uerbo Dei propofuimus.Nunc ucro iocus de homine rnortali.animali feu non renato,quales qui demomnes exnoftrisparentibus inhunc mundumnafeimur fubfcquitur.ccntinés grauifsimarum feituqj maxime neceffaria rum rerum expIicationem.Optarim igitur ftudiofos fui ipfius cognitionem diligentes addifcerc.

Nam primum ipfe Deus uult.utconfide remus atrocitatem damni,quod propter primos homines in nos oranes exundauir. Deindeplurimum refert, uthanedoftrina exadè cognitam habeamus.ut noftris mife rijs reftè perfpeéiis.humilius de noßris ui-ribus fen tiamu s,ac i n folentiam, quam Dia bolus fubindc inftillat.frangamus. Tertio ut beneficium Dei in redimeudoamp;rcftau-rando genere humano, pluris faciamus «Sc ardentius expetamus. Quarto utprimitias Spiritus fanóii in nobis grato peftore cele-bremus, neintetra peccata furenter rua-mus.quibusexcutitur Dei erga nos bene-uolentia.neuefimus tantum terrae pondera inutilia.ucletiam triftia piaculaamp;Dia-boiiorgans, fiçwtmulti hoçtemporepaÇ, ba

PRÆFATIO.

fim feed is erroribus applaudiint.ueri taten, ßc pios Dei feruos irrident amp;nbsp;blafplieniant, ßc in reliqua uita omnem honeftatem plus quàm ullse beftiæ exuunt. Quinto,utad ui tamæternam perpetuis gemitibus afpirc-mus,amp; oremus Deum excitatopeftore, Li beranos Pater cceleftis ab omni malo.amp;da nobis uitäm æternam propter lefum Chri-ftumfilium tuum , noftrum propiciato-jrem dtSaluatorem.

Cùm auteni non fitdubium, in boe no-ftroçœtUjubiinterruptauox uerbi diuini fonatingentiDei benedcio , effe aliquam Dei Eccleliam,Hortor pios adolefcentes, ut Hane facramleftionem,de rebus nonleui-bus neque peregrinis, fed omnium maxi-mis,«Stad unüquenq;pertinentibus,ftudio fè Sc diligenter audiant, precesq; fuas mif-ceant, ut Deus nos omnesSpirimfuo fan-fto illuminet Sc regat, quo uerbo eius reiftè perceptOjfruamur bic Dei beneuolentia,li-«nistempli Spiritus fanfti, organa làluta-ria, amp;tandcm immundicie noftra,qu3m Diabolusin nosinfudit, in uniuerfumü-berati, ifthic xterna cü Deo uita fruamur. Mitiget etiam cleraentifsimus Deus, dum in hac ærumnarum uallc militamus, cala-mitatesprxfentes, frenainijciat Diabolo, Antichrifto Sc falfis doftoribuspalsim graf làntibus,neficutSodomalt;Sc Gotnorra fia-

PRÆFATIO.

mus omnes.fed in uinca Domihi plâtæ eœ / liamp; fimusamp; permançamus in ætenium. Amen. Vakte.

V’uigandus.

ALIA SIGNL

FICATIO.

In doftrina pietatisnon eflepoftremun» Articulum de liera hominis cognitióc',credo omnibus pijs eflc perftiafiftimum.Nam amp;nbsp;multi infîgnes loci in hac explications eancurrunt^utaliâsdiximus, amp;res maxi-mæ proponuntur, quarum cognitio omni bus mortalibus eft neceflaria : Oftéditur e-nim exuerbo Dciperfpicuè, quæ fit origo hominis, qnis finis, quæ ipfius ruina,qua: reftauratio in hoc mundo.dc quid deniquç in altera uita ei fit expeftandum.Qui iftai-gnoranqnon tantum turpem infcitiam a-lunt.indignam hominibus rationeprædi-tis.fed eriam ueluti arundinesexpofiti fiint plurimis erronbus,quibus ftolidè applau-dunt,amp; tieritatem cœlcftem horribiliter ir rident amp;nbsp;blafphcmant.in moribus Cj’clopi cam feritatem præ fe ferunt, ac deniq} funt fœda monftra hominum amp;nbsp;alaftores rcrû amp;nbsp;Ecclefiarum Dei.Quôd fi autem ifti belli homines apertè profiterentur fuam, ilUm t 3

PRÆFATIO.

craffam in rebusifti's diuinis amp;nbsp;omnium grauifsimis infeitiam, minus eflet periculi. Verum cum nihil non fibi in religionc ma gnocumfupercilioarroget.fit, utplurima in Ecclefia Dei cü ignominia nominis di-uini amp;exitioEcclefiçpræfentiamp;imogeran tur. Horror igiturHudiofos,lit pietatis fun damentaetiam in doftrina de homine re-ótèamp; (olids cognofcant.

Quaeautemhadenus ex uerbo Dei de homine propofitafunt.non ignoratis. Pro ximède jpfaRegeneratione hominis m»-thodum recenfuimus, nuncqualis homo prodieritiuxta uerbum Dei, ex quo tanta-rum rerum feientia tantum haurienda eft, attenté expendendum uenit,ut conlîdere-mus.quantahominemdignitate in rege-neratioue ifta fpirituali Deus omet, eique pro tantisdiuitijs graiiasagamus Quide-nimdici fplcndidius poteft, quàm quod Petrus inquit, .Vos eftis genus elcótum,regale faeerd,otium,gensfanda, populuspe-culiaris.ut uirtutesannuncietis eius.qui de tenebns uos uocauit in admirabilc lumen fuum ).Petri z.

• Deindeetiam.ut fimul uideamus quid nobis defit, (Sc quantis periculis fimusex-pofiti.nepeccatis contra confeientiam, amp;nbsp;impœnitentia, dona ilia amplißmia, quae iu ftgsnçrawçnç «ççepitnwÿ, csfttuamus.

PRÆFATIO.

Sed hæc alibi repetenda erunt.

Significo igiturmecras inchôaturnm Deo iuuante, locum debomine renato, ac bortor ftudibïbs-, ut pietatis- doftrinam, quam necefle cft normam eflcuniuerf® uitxbumançamp; omnium falutariuni , aÂionum.'finpuIariamp;pioftu ‘ dioreôtè cognofcant.

' ’■' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Vuigândçis.'

- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;J-. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I

Lod feu capita.

De Homineanteïapfum numero i,

De Ruina amp;nbsp;lapfu honïïnis

De Corruptohomine poftla-pfiim* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;69

De Regeneratione Veteris ho minis nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;147

De Renato homine 184

De Glorificatione hominis 231

DE HOME

NE ANTE LAP. SVM, . ’

EMPLODELPHICOIN/ fcripta fitit bigc fcntentM^owni» um fapientum Uteris, tam^iunt diuma celebrlt;itlt;t, yvSiSi trim av'nv, qua commonefaiii font homines, impetut animorum cohercendos effè, fie fiducie fuaru uirium, qu^ fane perquim im* becillesfunt, quanUcunq; etùmfunt, multd out magna moueant, pericuUsue fefemuolu4nt,ex quibus out nequeant omnino,aut difficilimèpof» jittt emergere, Sed iUi ipß ethnici autores uel prtcones ifliud fententù, earn ne(^ inteUexe^ runtfatis, neq; explicare reâè ualuerunt.

Kam ueram mtegritatem, pr^ftantiam amp;• dignitatemprimoruhominum, quafuerutit ante. lapfum à Deo ornati,ignoraruntpenitM,eti» lt;w/i propter rationem, fy aliaquadamadmi-i^nda dona, quibuibomobrutisanteceUit, h«, tifcKoff’fiereumappeUarint:

. Dr'tmkqndmiiif

* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;DE HOMÏNE

CT deformitatem uirium in ipfo hotnitte, amp;nbsp;Ht« numera mtiltt,qitibui uifa hominum obnoxiit cjl^ admiratifint^tamen unde Jw origmem fumpfè^ rtnt^ Cr^Mnam ratione emendentur,non po» tuerunt uOo acnmine iugeniorutn cûnfcqui, Qf in migmeloquentia, detantif rebM ne balbu» tirequidemnoaerunt

H«i%lt; itaq; fententif uertt inteîligentù, CT foUdaat^ per^icuaexplicatio.tantHm exfon» tibuiftcru Propbetarum tsquot; PipoSiolorumma* nat, qui boc ipfo nomine, omnium Ethnicoa rum commentaf^s quamlongißimefunt pnefe» rendi.

Cielerùmmultograuiores caufat quàm gett* tiles, inEccleßa DeiaÜegare poffamus,cur fit necefjarium,utile dc fdlutare,nolmet ipfosredè Crueré cognofcere, nempe,ut origuiem,digni* tatem crconditionem primam bominum, quant àOeo dcceperunt,uerè percipiamut,

Demde,ut borribdem cir deplorandam bo» ninu à Deo apofiaftan, ein« erga nos iram, fub-ftantiacorruptionemcr fummorum donorunt priudtionem fferuitutem Satanit, expeddtio» Item lt;eterniexitii,4tqi alid inmunera damna amp;nbsp;ndld,qult;e fubfecitta funt, cognofcamut amp;-ex» ^endamus,

‘^ertiOfta immtitfupt Chriftibetteficium^ià

ANTE LAPSVM. j fcHauratione generif humanidifcatnus, Zirfiv nul conßderemHi atrocitatem dtflruiiionis tantam efje, utinbucuita reliauratio iwrfgrè abßilui non poßit,ac diffirenda fii tn alteram uitam,poß refnrreüionem ex mortttif.

timeamm Deum,ne aliquid con* tra Deum or uocationem no^ram, flulta qua* dam pbilautia, aut temeraria 7roÄV7r^KyiJt.o* CVF« 3 atijs imordmatii motibm aut cupidi* tatibiu fufcipiamut, impatienter humanlt;e fortis calamitates feramut, aut frena peccatif laxe* m^,cr ardenter ac fine 'mtermißione petamut ipatre Domwu no^rilefu Chri^i, Redorent SpiritumSan{lum, quiz!r i»ßt^^t crgubernet bona conßlia cr falutares aütiones, ut in hoe Uitalubricoßßimo curfu^ßmui Cir permanea' niiKuafamilericordiiie Dei, nee permittatnot, alioqui natura imbecilles,i»ßdijs Diabolicis, filiorumhuiutfeculi multiplicibut machinatio* ttibuteuerti,e:tr m trißet hitiut uihe arumnat, uc deniq; itternoi pcenoi incidere.

Sunt autemßatusfeumutationes quitdant hontinum conßderandie,ut, dualis fuerit na* *ura humana ante lapfum, Qj^omodo lapfa. fit, 0- qult;e fintdeformationes ac deâruâio* ncf naturce burndnee [ubfecutit, De hoinin»

' h i

4 DE HOM INE reA4ur4lione,regeneratione, deq; renoU4tione 4cbonit4lef quant'mäe confequitur in bac uita, Deniq^ de hommts integra reßauratione glo» rißcatione poß refurreHionem inteterna uil4.

Etfî autem loci quidam, ut de creatione, de peecato,de baptifmo,de remißionepeccatoruWt amp;nbsp;fimiles in banc traHationemßmul incurrant, tarnen breniui ex eû qutedam faltem attingenda funt, quantum nimirum ad explicationempr4* fentii mßituti faeiunt. Kam in eiufmodi loeit compoßtit, qualis hic eß, aliter fieri nequit» Prieterea necefie eß eiufmodi res adferre, ex quibut iÜud præclarum yrwSt o-tavrèp ali» quanto plenius cognofeamuter perdifeamus.

De homme l’gîtur antelapfum Deo luuante primùm.

Series partium.

t J De appeUationibut.

Qÿ.id fit homo iuxta prmam formations.

• 3. Qtiottuplex.

• 4: A quo fit.

Ex quali materia conditut fit,cr cquali fub» ßantiaconßet.

De proprietatibut 4c donù bominit:

7. Curfltconditus.

S. Decompofititquibufdam,

I. DB

De appel, hom, antelapfum, nbsp;5

I,

DE APPELLATIONIBVS.

Paucitextant appeUationesiufacrit literit^ qut integra hominK fiatui conueniunt, Caufa eß, quia 'mtegritas hominif hauddiu durauit, Cr ante propagationem generis humani labe fa» üata, im'o euerfaer ablataefl.

AppeUatur tarnen imago Dei ab ipfa Deo, Qene. t. 4 caufaformali, ac donis omnium prea üopßimis.Solet accomodari lÜudpfalmi^^, Homom honoreexiliens,etc. Qtiistnimhonor exceUentior did poteß, quàm ejfe ipfîus diuinæ maieflatis expreffdm imagmem ? Sed uidetur ibi liauid, potißimum de dignitate cr Jplendore tttundano dijjerere.

primiimnoneß nomen proprium fed f^ecieif ut quando Deus inquit, fadamus homi= nemadlmaginemnofiram,ab hoceß terra rufa^^xqua primus homo eß formatuf, Ittde nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;homonimirum ab humo eß

diAus, qutc quidem uocabula generalia funt, buic creatura rationali, ante cr poA lapfum conuenientes, ficut etiam 4 quia prior muliereextitit, (eu dignitate cy officio anteceÜit,Sicut uir à uirtuteputatur did,uelab Heirro nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;uel ab ccru çy ƒU

3

6 Qin'dfîthomo antclap. 7riiiv,ideilfurfuntuergen5,uel ab ccffftôfÆp œ «TTUTTifContempUHS quit rationis prit» ftdntiii,(^Mexceüit bruta, uelab «wdio^üVf furfum ijfeildns aut contempUm.

Ambrofiut ait KvQguTo-ar àitiuacitdte dici, in Hexatnero.

Germanicuin tutnfcb aut UlUtfch^ut quidam pronunciartt,forièeild ‘^'âcr tdeß de Itiro, quiapropagatione exi^imui.

II.

QVID SIT HOMO rvXTA Dei primam fornja-tionem.

Homo eß fubßaniid, confiant anima amp;nbsp;cor-porc, mirabili plané unitione feu coniunHio” ne, condita à Deoper uerbum ipfiutomnipo^ tens, ex bumo Spirit» ntf^trafo, ( fami/nd autem ex co fia uiri adificata efiy inteUigcns, bona,ornata imagine Dei, C!rlihertatearbi!rij, collocata 'm centrum uniuerfi, ut Deumagnofa ceret, débita^ obedientia laudibuf perpétua celebraret.

Hlt;ec definitio ex t. cri. Genef. extruffa efi. Porrô fingultc partes m fequentibm decla* rabuntur.

Qui'dfithomoaftteîap, 7

CONTRARIA.

Defcriptiones hominis ßlfie aut mutihe ' ut homoefl animal rationale. Bacdefinitionimü eßanguHa^ tantum unam i^uandameiuspro» prietatem attingens.

IIL

OyOTTVPLEX.

Sexu tantum mas or fæm'ma, propter proa pagationem generis humani difti/nili lunf,in rea liquis conueniunt. Genef. z.

Hec funtplures hominesßmulCut catusAni gelorum) prater hofce duos conditi,idqiproa pterea, (ptia Deus uoluitgenushumanumproa pagatione crefcere,

CONTRARIA.

Kulieremeffè imperjedum homiuem, QtjW «fro feoc fomnio poteft did fiolidius i

IIIL

A OyO SIT HOMO.

Eflautemhomo conditusà Deo Patre, Ptlit? C^Spiritu Sando,die creationis fexto,cùmiatn •tmplißimum er elegagt;itij?imum mundi domici=* lium paratum,er rerum omnium, quaadutilia ^‘item er honeflam uoluptatem homiitum necefa ftdt uidebantur,affiuenti copia ornatum elJed

A 4

8 Quottuplex, Vndchomo

Et quidem grattis deliberatio ibi 4 Sacroa ftttt{llt;tTrmitlt;tte 'milituitur,ßcMKlofes Ge», t; referte raciamut hominem nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ad imdginem

fimilitudmem »ooiram.

Mon Angeli, fed ipfe Elohim creator rerum omnium, hoc eß Pater, Pilius, spiritutfan^ dut, délibérant de iucola or cetonomo huiut tnundicondendo. Acfequiturmox, Etcreauit Elohimhommemadimaginemfuant. Qtiicquid enim uult Deui,id etiam poteßfacere.

monet autem ifta ardua Trutitatis mfor» tnando homme deliberatio, de iptatuor potißi» mum rebut.

Primum de beneuolentia D« c»-g4 homines immenfa, pra cateris creaturis. Secundo de magna fapientia Dei,mqua homopru cuteris creaturis eßconditus.

Tertio de dignitate,donis,amp; exceüentia ho^t minis, prlt;e al^s corporalibus creaturis.

Qÿarto de fubflantilt;e hom'mit origine, quod ea non fit teterna, fed cceperitpofi iftam Dei confultationem.

PorrocreauitidemDeus, interpofita tarnen aliqua morula, ut Genèf. z. fcribitur,utruncp fexum,ficutGenef. «. exprejJedtcitur,M.afcuM lum (S-fceminam creauit eos. Et /tiatth. i^.Deui fecit hominemab initio, mafculum amp;nbsp;firminam creauit eos. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Loeut

ante lapfum. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;9

Loeut liutem ubi primi honimet fornuti funt, pMittur ejje prope Damafcum.

CONTRARIA.

Eihnictt fententia, hommes m ^uibufJam I0» fis femperextitiffe,unde eos «vroyßms apa peilarunt.

Ethnicti opmio,quod homines ex optima tera fa^ adhuc tame fubhumida,folis mediocri calore Cr mirabili operatione ßnt produâi,permdeut ^nimalcula quadam ex glebis fertilium agroa ^um aut exputrediuibus poHimbrem, folis coa lore fuperuenienteformantur. Sedhiec opinia non modo cum facra fcriptwa, ueru etiam cona tra rationis humanie argumenta pugnat.

fabula poëtica^ quod Erometheut homines formarit, citm effet autorplaHices, Krm Deua calion ex faxis, poH Theßalicum diluuium, etc.

Haretica fententia, qi^d Angeli ßnt condia tores hommum, ßcut nugati funt ssenandrianit Cer'mthiani, SaturninuSt Kanichei^quidixea runt à principe materie Sada, hominem effe conditum. Kefutanturautem aperte narratione Uerißima Mofls Genef, 1,2.

Eabulaiudaica, hominemmitio utro^fexu creatttm,poßea uero diuina uirtute diffedum quaß effe^ id quode fli contra manifeftißimutn

A 5

Io Materia hominis textil vioßs. Hiße nugM UiUorum Lÿré annotat.

EX QVALI MATERIA homo fit conditui.

No» f/I homo ex nibilo conditm, fed pars eiut corporea fumpta efl ex puluere terr^, quem diuina inenarrabiU arte er potentia, tlobim alterauit, digeßit er conüruxit. Spiri* tualis uero eiut par$,feu anima lt;lt;nbsp;Deo peculia» riter eRei infptrata,flcut perfpicuè Genef. t. feriptum eß: Formauit lehoua Elobim hominem expuluere terrey er inßiirauit in fadem eiut ßfiraculum uitte, er fadus eß homoiuanimam uiueutem. Item i. Cor. i jf. Priwf« homo de terra terrenut.

ConRatigitur fubRaniiahont'mit exduplid materia, primim ex terrena, Deinde etiamex ealeßi feu/pirituali, qult;e anima didturufitati. SicutetiamipfeChrißut Katlh. to. difertète» fiatur, Nolite inquit timere eot, qui corpus oc» , cidunt,animam autem non poffunt ocddere,Sed potiiu timete eum,quipoteß er animam er cor» putperdere in ge hennam.

Non autem dubium eß, ißum Spiritum i lieqitwnediatè inß^iratum,effe remconditam, d^inRani

ante lapfum, 11 dillinfidmàfubfiintia Dei non credtd, Nam fl aliquiddeinereata Dei fubflantia fuiffetbomia nibut communicatum,nece{Jeeffet,ipfoshac fui prtjidntißtma parte effe Deos, id quod pugnat cum doitrina de Deo, or principium efl immoa btle, infinitam efle diferimen inter crea'orem Cfcreaturam. lt;^àdenimhominesetiam cor» rupti,4Îicubiuocantur Dij in facris Uteris, per fimilitudin(m,longè diuerfa rattone,dici certuta efl. Admirabile tarnen efl,quicq»id tandem efl, quod Maieftas diuina, eiufmodi radium diuia num in homines immifit, cuius quidem benefici) fubflantiam cr pritflantiam, in Scbola ccelcHi apudfilium Dei,re{litu aliquando difeemus ina teUigere.

philofophi etiamfaniores, animum hominis ajferuntaliquid eflediuinum,motieius excela ienti dignitate,aéionibus cr immortalitate,

CONTRARIA.

A fferere ex at omis fubflautiam hominis con» fluxifle,ficut es- cteteras res humanas, quit reru portenta,portenlofi quidam Philofophi, coniris eationis ipflus diâaminaprotulerunt.

Affeuerare ex ip fa fubflantia diuina homims animamcoflare,ut Lailantiustyalijolim deli» tirunt,eùm ea fit ^eommunicabilis credturisi

IX De propnetatibus

I» fob enim Cbriflo perfonaliter unitæ funt, Mturit diuina c^bumana, moJo iuefiarrabili, it^ propter bommii redemptionem O' falutem,

VL

DE PROPRIETATIBVS ET donis hominis integri.

bom'uiem peculiari qtMdam àeliberatione Elohim effe form4tum, o pri* mum quidem corpoream fubflantiam, exani* mem tarnen, expuluere terrte tottditam,cuiM fané eil miranda arcbiteilura,b4rmonia,di/^o» fîtio ac conntxio, ut uel fola htc pars arebi* teHodiumo, omnipotenti ofapientißimo, lu* culentißimum teßimonium perbibeat. Nam eti* amnum Anatomici laborant,'m omnium mem* trorum particuUt 'mdagandis er explicandis. De'mdeuero adornato cor pore, j^iraculum ui* t£'mßgt;irauitElobim,utitabomo alteram par* tem fubüantu fute, non ex terra, uerum ex* tr'mfecui,ex 'm^iranteDeoacceperit.

tniranda igitur bonitate o potentia Dei, ifi^e materie dißimilesac iltuerft, 'm unicaho* minis perfona funt unita,cr ^luaß compafhe o cbnglutmatæ, ut corpus non modo boßgt;itiunt animio prabeat,fedorgana etiamattionum mi* rabiliumfubmmiilret, Qg* rts, ut fa* ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbres

hominis ante lapfum, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ij

nioresEcclefiædoHores exiflimantf adumbrita tioquitdimefiprimùm mirandie copuhi* tionis feu unitionis diui»lt;e natun humana inchrifio. De'mde etiam (oniunHionk Cirifli Cz Eccleßit fuit. Sicut ettim anima corput refft, Cz/î«c ea corput truncui eft, itaetiam Ecclefl» ant fuam Christa moderatur,o- abf^ eiut pro:* fentia cr fftbernatione,prorfut mortua,imó de» terior quouif ftipite eft.

Etfl autem tetram itlam iorribilem de» ftruäionem hommif,qttæpoil lapfum fubfecuta eft,non creauit Deut,tarnen proprietataliqiM corporeæ terreieq; ma(erite in bomine fuit,poffe iterum mori, putrefcere,reuerti^i iff lcrrlt;e pul» Verem, fl homo laberitur.spiritualifuero par» tiifubftantit humante preprietat eft, immorta» lent effe,etiam corpore extmflo Uel feiunäo, flcut docet Chriftut, animam non polje inter» fid, etiamfi corput trucidetur,Matth, «o,

Iffffgrrfw igitur compofltionemc^extedifi» cationem hominit, hoc efl animie cr corporit unitionem,membra, adiones, uire$,eiuflt;^ergit Dewni relationem piæ mentes confiderent. Qt{id enim iucundiut, quid pulchriut cognofei, quid wiliut confiderari potefti Kam in nitOa corpo» tali creatura,tot illuflria Drt teftimoniaac bt» ficficiafatq^ in hi(c,(ernipojjunt.

14 Deproprietat hom, ante lap,

Sec'Mda hoininis proprictas eli, quad totattt eitu (ubjlantiam cumßcultaiibiu, bonam créa» uil Deus, ut prorfiu nihil confußonit, nihil malt in ea effet, ßcut docet M.ofes Genefis. i. E/ Deus omnia, qu£ ffcerat, cr erant ualde bona, 1)oc eßftali modo perßila, quali Deut uolebat ea exißere,ac dejlmata ad bonum Deot^ place» tem ufum. vnde auttmßtmalumm homme, in dodrina de lapfu explicandum erit.

Tertiaproprietas hominu omnium iUußrißi ma ed,quôd ßdia eß ad imaginem Dei, ßcut ca pile », Genefeosexponitur.taciamui(inquit Elo him ) hominem ad imaginem or ßmilitudinent »oßram.Et iterumi Et creauit Deus hominem ad imaginent çy fimiiitudinem fuam, ad imaginent Det creauit ilium. lߣ repetitiones emphaticte funt,ad commendandam ifiam hominis proprie» tatem. Et Geneßos ^.dicitur Ciÿicunc^ fitderit humanum [angainem, fände tur fanguis lüiiu, ad imaginent quippe Dei fadus ed homo. Hine Sapienttii. tranferiptum eß ,Deus creauit ho* ninem in integritate, er ad imaginem ßmilitu* dinisfuafeciteum. Et Ephef. 4.. er Colof. Hac autem nonnihil euoluendafunt, quantum nimirum ex uerbo Dei,pr£lucente nobu in hae ttodra caligine, quampeccatis nodris attraxi* nus, baurirepoffumiüf ut^iquo faltem modo

tiideamM

I

D e imagine Dei ante lap» 15 Kiäeamuif ex quanto gradu deieéh ftmnt,Gf-quanta bona ac dona mor fut pomi contra legent igt;ei excitfj'erit,amp;- cotri quanta mala attraxeritz item quanta fit beneficia, quod TillusDeiin re» ftauratione generit bumani tantopere laboraia nit, tamqi ainanter zy liberaliter omnia com» nanicat.iilaigitur nonfunt curiofie ac fuper» nacanelt;efcrutationes rerum,fed necefjarix ex» plicationes amp;nbsp;utiles. Recitantes enim Decalo» gitm,necejfe efi noscogitare, Ecceh^comnia potuiffemui prlt;efiare,»ißpeccato corruiffemitt amp;nbsp;perditi effemut omnes,

IN oyiBVS PARTIBVS HÆC SIMILITVDO ET IMAGO

DEI POTISSIMVM CONSISTAT.

Ogdlttor funtpartes, inquibusbac iniago Deiintegra,(icuticonditaeft, pracipuè ^onfißit,

t infapientiaiüufîri naturaliterinditabomi» nis menti cordi de Eßentia Dei, er eiut uo» luntate erga homines,zr de aHionibtu omnibus, quas Deus ab hominibus exige bat, Eulgebatigi» fnr in meute bominisprttdtfrfflKX integri Df»

16 nbsp;nbsp;De imagine Dei ante lap,

calogi. Hon tantum priucipia Tlteorica er pra» Hied, fed pleuiß: cognitio de cultibut diuinif, iaternit externis, de^ uniuerfo officiorum genereinuita humana. Extendebatfeiftafapi» entia etiam ad cognitionem creaturarumt ad perßiiciendof ipfarum lt;/lvv«ttiie tnteriores, uire$amp; iffitm, cuim rei exemplum eß, quod Adam animalibut nom'uta rx proprietatibu» fuK,mira ingen^ perf^icatia imponit Genefi$.2» Et Heuam max ubi a^icit penitut pernouit.tluc pertinet quod ad Coloßenfes fcriptum eH, dutte nouum hominem, qui renouatur in agnio tione Dei,fecundum imagiuem eiuf^ qui creauit eum. Nam ex ißa reßauratione mteUigi po» teß^quidfuerit imago Deiprimituiinliomine. II. Miußieia ac sanHitate fubßantite, CT motu» atq; aHionum omniit internarum nbsp;ex»

ternarum. Hane partem attingitPaulut Ephef. 4. RcBoiwmtMi Spiritu mentis ueßrie,c!r indui» te nouum bominem,qui fecundum Deum creatut eß, in lußicia er fanäitate uera.

Primum autemfuitiu fubßantia bomintsjtoe eß ipfo corpore er anima,integritäs pulcberri» miiOquot; faitHittU purißima, nihil penitusbabent uitif aut mali infefeuUa m parte. Tuerunt sy potentiafeuamp;cultatesita comparata, itaordi» wtittitdortMttftitaruhordtsffitdd^^^

ptttiidme.

Deim^incDciantelap» 17 ptitudme conuchienti ac decoro i« fubjlantU ï}oinïtiK,utiuftlt;i (^rtdißimii efjitrelatio proportio inter normam obedientine i« menie , CZ corde,line ull4 obfùfcatione radmiitem,cr in ter motu« uoluntatis ZT cordi«,d{liones,priixiu feu ipfam obediètiMï,hoc eji,qu£ lex Oei in cor de fiagrins diflabittdcpofctbät, ed omnia fuma tna propiitudine ^3- alacritate ab anima cor pore expediebantar, ey ut breuiter resfummat compleiiar, in, mente flagrabat liera nbsp;nbsp;non ab

errans netilia regultejuxla quant obedientia ca fat dirigenda, ztr redum iudicium ßigiendorunt amp;nbsp;expetendorumAnuoluntate erat reéliludo (3promplitudo appritbendendi inonftrata. }ti ^orde purita«, lt;3 ajfeiîuum harmonia. rroinde nolut omnes inter fefe concordes, nondißonaa bantàregula. Aâiones exadijïimè conuenica bant. Talùbarmoniaacproportiofubfîantiie, ac motuum aâionaméi; humanarum inter fe,dea firibitur in bac legis fummma, qitâ récitât Chria Hu« Matthiti 22. Dt/ïges Dominum Deum tuum fx toto corde tuo, zs- tota anima tua, or to ta tttente tua, cr diliges proximum tuum ficuttea *Pfum. Sic erant homines creati, non tantum ut deberent hac pr£llare,fed eliam ut poffent, Cf poffent, De»J «orwlt;lt;)H iliiu« obedictu in cor 'ti^eutratfamp;tot^m eor,totam mentem.

18 Dé imagine Def ante ïap/ totitm Mimant ita aJornaucrat, 'infiruxerafjV' ^ccen4erat,ut effet tttutuaproportio,ut diâum. Ad i^am partem de luRicia originali,im» plantata à Deo haniaHie naturie,refera Ç}- liber tatem hamani arbitrij,qu£ erat mtegritas, cottquot; gruentia er facultas prit^lantißimarum uirium tn homine mter fe, mens nimirum perfficiens Dei uoluntatem,'ac normam a£lionum mterio* rum ar exterioru. Et uoluntas ac cor ampleéleit tia ar expedientiafainmapromptitudine ar ala critate, g' £ Deui req iirebat, qu£ tarnen liber» , tas earn babebat conditionem, ut poffet boiw ; fuauoluntate exiutere obedientiam, tn régula traditam, ar in diuerfuni firri, id quod tarnen ne fieret, et tarn ipfa norma obediëntie, infita bo* m'mi, probibebat,a!-accedcbat po^lea'^n^uper ülittdfingalare Deipr£ccptum,cum grauißima . fommmatione atroeißtma pane, ficut 'm do* (Irma de libero arbitrio latius explicatur, HI, iHem'mentia atq; imperio erga relfftOf creaturas inferiores Ham difertè Elohim btqtût, Subqcite terrain ar dom'mamini pijeibm maris ar uolatilibiu cœli, ar uniuerfis animantibu, qua mouentur fuper terram, Genef. i. Hue per* tinetdidum Pauli i. Coi-f«;fc.i». virquidemnon de bet uelare caput fuum, quouiam imago ar

Dé imagine Dei ante lap, ij) gloria Deieft,mulifr4utemgloria ntrie^. tje» ^uaquam enim Pauluf mulieribut imaginem Dei eripU, cum prater fexum omnia cum uiro ha^ ieant communia, Verùm de exctÜentia dom'wîf Herba facit,quod uir prior muliere extiterit, ^emulier propter uirum ßt çondita. Pfalmp 82 , feriptum e fl, Ego dtxi D'^ eßif, hoc e/i, officium Dei in gvberiiatione hom'mum, uindiila cxercenda contra j/ntuftos, fujiittena

I till. 1» ttiVat immortali atque perpétua) N4(» prauaricationif tantum pcena conflituitur 4 Dfo mors. Nihil ergo prorfm im homines iu» rishabuijfet mors,ß ret'miiijfettt mtegritatetn fuam, quam à Deo acceperaht, ßcut Genef. 2^ fcriptum efl, Quecunq; diectmederisex arbo» feprohibits,morte mbrieris. Item Roma,^, Stipendium peccati morse fl.

Hue forte Grfociet.es autfamiliaritas Dei cum ‘ hommibut, cr hominu cum Deo referri poffet.i tieus enim in homine,tanquam templo fuo pul^ eherrimo, perpétua bcneuolentia habitaßet, gubernajfet homimum conßUa cr a{iiones,dea Hiq- eumulaffet omtiis generis dona. Puiffet igitur inter homines or Deum familiaritascfiU loquiorum, ftcut m initio Deus cum AefamfdK l^iliarißime fertnones habebat. Nam hifee

B Z

20 De imagine Dei ante lap. etiain ittrebutlmiiga Deiref^lendniffet. Sedfl quit bdcc inter c^eÆa«» 4ut allein portent doi^ri de homine recenfere uelit, nihil rcpugno.

Cogitantes itac^ fute mentes de imagine Dei inprimis parentibia ante lapfum, animumzT cogitationes in Decalogam intendant. Qitalem enim Deist ibi O' lt;tlibi requirit homini inquiens: fanUi efioteßcut o ego fanUnt fum,tails erat à Deo codittstfO tabs exijiere poterat,tient fub» ßantiafua,tum afUonibat fuis omnibus. Sed quid damni lapfiss attulerit, paulb pogt;i erit exponen dum.

Nunc ad enumerationem proprietatism re* Uertamur. Quarta igitur proprie tat hominis eß, uinculum ac uitd coniugif. nam admiranda 'rationeo'fupientiaiehoua Elohim, mulierem firmauit,quiehis uer bis Gene f.2 efertur. Dixit lehoua Elohim, no eß bonum hominem eße fo* turn, ßciamuseiadiuiorium, quod fit cum ipfo. Itemt Immifit iehoua Elohim foporèin Adam, cumq^ obdormißet, tulit unam de cofiis eiut, cr claujtt cartiempro ea. Et/tdificauit iehoua E* fobim coßam, quam tulerat de Adam 'm mulie* rem, tiyc.

Deinde etiam ipfemet Deut uirum cr muliee rem coniunxit, ey ardißimo uinculo confirm* XitGenef, 2:

Tertm

De Imag. Dei ante lapfum, 21

Tertio uim ac mttndatam in coniugio propdK gdnd’genm huimnum addidit,Genef.2. Crefcite: inquit, üquot; multiplicamini Bß dutc nuüint' creaturte propdgaiio admirabilior qit^iomi» nii.C^vod enim ex homine nafcitur, ^uidddm ee» terntitneß, ut de cgterif rebut quieMominis tiatura [unt mirabitid or excellentia nihil dicdin.

(Quinta efif^iiôd homo certii diuinKe^iprai teptis eß obligate,dd obedientiamfuo credtori exhibenddm.f^on enim tantum mdidit hominum tnentibutDcui noticiamfuitlegâ^ cuiutfummd iw Dfc4Zogo eß cxpreßa, fed etiam hancadie» cit infuper, ne de arbore feientia boni ez malt uefeerentur, additagratiißimapcttna mortis ß exorbitaturi eßent.

Sexta eß,quod homines in centrum mundipo ßti funt,ut eßent ceconcmi er ußfi-uiluarij mutt di, item ut c^eierie creatiirlt;ehominunt uitte fer» uirent. im'oeiiam inhortumamanißimugt;n,er omnibus rebut ad uiélum licitasq; uoluptatesin» firuäißiinum, coUocauit.

Solet etiam htcc proprietoi recitari.

Pronaq; cùin fpeilent animalia ctetera terram. Os homini fublime dédit, calumq; uidere Ittßit, cr ereilos ad fy der a toUere uultui.

Ex hifee egregia hominis dignitas conflict er («npderari poteß^^ute tum in fubHantiajum

B 3

2Z nbsp;De contrary S for mac h om.

itt diüionibiu, tumctium m ctfteris quibuftknt proprietatibftt eim fgregiè ßlftt.

CONTR.ARIA.

Hitreßs Arabiana, quie circit annum Domini * 3 ». exorta eH, affêuerans, animat hominu uni cum corporibiu mori atq^interire ,ac ßmulin ttauißimo die cum corporibut reparari.Sed Chri flut Eiferte inquit,animam non poffunt occidere Matth. IO.

vhilofophica ophtio, qu£ putat hom'tnê cunt ifi4 malicia O' morte initio creatum^o naiurali quada lege,perittde ut uiolat aut poma 'mterire^ H^cfententiaGenef. 1.2. 3. o alibi refutalur,

Congruitfententia Manicheorum er fiinilia urn, qui affirmant malos bominesuiitio,imale Principio feu Deo effe formates, idq^ conird Mofencrreliquamfcripturam facram.

Afferere, imagmem Dei tantum effe in cor» ports humani diffofttione, quia in fcriptura etii de uultu,f!icie,auribui,oculis,naribut,ore, mani butfpedibus Dei fermo fiat. In ea autem fenten^ tia fuerunt Monachi quidam Aegyptij, o dlij Anthropomorphit£. Sed fcriptura per fimilitu» dinem, o propter noftrit captum italoquitur, De fubjiantia uero Dei teüatur,eum effe Spirt» turn, loan, 4,,

Afferere,corpiit iominis prjorfta non ad fimi» litudttdi

antelapfum^

VtuJmii diuinee tliquam partempertmere^eiutt in fententia pkri^i patres (unt.'^atioipforû eft, tiens non eft ccgt;rpisf,Ergo imag^mis Det quedan pisrSitton efi ’m corpore humano. Sed attender» dam e^Jwm'mcm ad imag'mem tiei effe fai^um» ^Uod adtotam ipßus fubüitntiamatt'metjtiaæ cR, ex anima cr corpore conüruäa. Deinde cor•gt; poree etiamfub^antiæ 'mtegritas cr proportio dd animam, qaæ per organa corporea m bac perfona debuit eße ejjicax, item immortalisas^ que corporee qiioq; materie 'mdita eü, alique fimilitudmis DeiportiuncuUm, ßne kUo dubio compleduntur cr reprefentant. Etfl ergo pre» tipui gradus ißiw imagmis diuine 'm bomine, tonueniunt anime, tanqaamnobiliori eiiupar» ti, tarnen corpus tanta potentia diu'ma anime Unitism, non eftfuaportiunculadefraudandum. Sicat igitur 'm excejfa lUipeccant, qui imaginent teifoli corpori attribuunt, ita bi m defeâu de» linqaunt, quàd mtegritatem membrorum cor» poris, proportionem ad expediendas animi tHiones mirabiles, cr immortalitatem, quant (ommunem cum anima babuit,non ßnunt aliquë ftltem fimilitudmis diuine part iculâ fui(fe,pre» fertim cumin doilrina de imagine Dei, integra bominis /ub/iantia cum donis fuis conßdtran» ßt.

î4 De Contran]s formæjiom.

'Thcodoreliu'recitdt ttli^vof opiniotics, (^UM reijcit,inqult;eliionibttt j« Gcne/îw^Kf/îiow 20. ut, imdgiiiem Df i eße id, guod 'm animt ßt 'mui* ßbile.2.Tdntum corpm httrndttum eße eam imd* ^inem, qudm qtiidemopinionem Melitonitri* buit. 3. Imdgiwfin Dei eße, quid homo mediiu inter animdtd or 'mdnintdtd po fittu fit. 4. Frfc»/» tdtem domindttdi eße edm imaginem. ^.Eßepo* tentidm ditimt muifibilem. Tdndem uero ipfe concludit, fmdginem Det eße wi «tHimd rdtioitdli tttteUigente, iudicdnte, iußd dgente. Diuerfiunt tdmen in t. Cor. 11. aßerit, ubi dominihiit ittuJ uocdtlmdginem Dei.

Aßerere, coniugium eßeuit^ genut, quod Deo dij^licedt,pr^fertim uero'm iff, quiEccle* fi£ Dei feruire debednt, ut Päpifi:lt;e docent, Sed fententidm Pauiu t. Timot.4. doilrindtn dtmottiorumuecdt, er 'mter Antichrifii notdt recenfet

Afiferere, tantum fignißcdtum eßeChrißum bdclocutione, fUciamtu hominem ad imdginem noflram, non autem reliquos hom'mes, id^ contra expreffum Kops diiluut.

VIL

eVR SIT CONDITVS HOMO.

TrfJ

ante ïapfum» ly T res finit principales homi ni's fines»

Vrimut,ut reprelenttt imaginem fui creatoa boc eß, ut agnofcdt Centn, ei inxta Decdlo menti fute diuinitui infcripium, nbsp;nbsp;iuxta

•tlid etiam diuinitia propoßta )ntinddta,obtcm'* peret, er ita intcricrtbiu er exterioribiu uiri» däionibut Ceum celebret,dtqi hoc ei of* fidum ueluti penfunt aut uedigalperpetuopett ^it. Imago enim debet reprecjen tare fuu arche» hputn. Homo eß Dei imago, Ergo eum reßrre, Çfinrebui omnibutlaudare debet.

SecundM, ut hoinines in coniugio légitima, ienut humanu propagent ac multiplicent. N4»i t^emuoluit habere/retjuenleinhoniiniiinEccle ftam,àlt;iult;idigniil4iidtbut uehcrctur ercotf* rciur.

Tcrtiut,uteßet mundi ceconomui. Dominât reîiquarum creaturarum, (ua tarnen ratione ey modo, ac benefices Deidffatimfrueretur , id^; propter primum finem, ulnimiru in rebut créa tiiomnibia, omnipotens. Sapiens,Mifericors, henignus Deus cognofeeretur (y celebraretur,

CONTRARIA.

Epicurcwi» delirium, ç[uo affirmalur, tos h^Utem effe hommis finem prtecipuum. Plif»

$

Contraria fini hom» ante lap* rimi autemmgenere humano, etiam inter eot^ ^ui titulumCbriüitinoTMn prte fefirunt, eunt finem carnalcm brutakm^i ifppetunt, id quod fecuritM uitte, luxut, heUuttiionei, mexplebilis aurifttif y4mbitio caca, ßwlespeAeslatu fnperciioliendunt.

Pbtlolbphtc4 doilriit4, uirtutem eße ßnem hominii . Hæc fententidetiamfi propinquiut 4d uerumcrexceüentißimum bominû finem 4cce^ dit, tnmen Deum, cubits mterioresatq- ext^ teriores primie Decdlogi tnbuU tgnor4t,ey uir tûtes fecundie tdbube nä penitiu perßicit.Nunt 4 primo pnecepto eti4m reliqud pendent, quod tertißimumeß.

Antichrißi decrefd, quibiU toUitur coniugif dignittu, crbberttu prohibetur P.cclefi4fiicis, 0h Iioc4tttur,idq; contrd ordin4tionem diuinunt amp;nbsp;grduißimdin commonejàilionem P4ub, i.

CONTRARIA HVIC TOTI

DOCTR1NÆ'

Spolidtio deprdUdlio iMdginii D^ei inho^ mine, cr trdnsßrmdtio in ïmdginem Sdtdnd, , ddeoqi foliut hominis corruptio defiruäio | per mortem, imó etidm dternd eorum damnd» tio, quinon conßequuntur fide inChrißumre nißionempeccdterum er nitam ^lernam.

De compofîds* 2^ VIIL

DE COMPOSITIS quibufdam

L

De differentia phifofophicat dûdn'nacde homine amp;nbsp;EccIefiacDeû

No»defuttt,^uipbitofopbitebumante adfcrU buntf plenioremac lucultntiorem bominiscr officiorum, (JUit prtcßare debft, traâ^tionent Cr explicdtionem ex ipfa, quàtn ex facrit Ute» fifpetipolJe. Sed uehemenier iUi fiHuntur, zir ^uidê infeitiam fudip, imô etiam pbilofopbicam. impietdtenf fdtU crdßeprodunt.Hdm fipenitiiu Spiritut fdniiifcripta cognofifrent titq; expen^ derentt reâiut fine dttbio /entire çr loqui dipt ferent.

Dilferunt dutem bde ^uidê in p(trte,doÜrintt tcckfiie Dei cr pbilo/opbid, in omnibtu caufis»^

Vrimiun i/n Efficiente hominif, quant pbilo» fopbia iii uniuer/um ignorât, imôquidamcoti* tendunt, homines Kvrli)(Soyif tcternose/Je.

Secudo in Maleriali hominis prte/ertim quo4 lt;d anima attinet,in qua etiam pbilo/opbia mutit fßtautßl/aprofirt.

; Tertio in Eorinali.ßam pbilo/opbia de imaginé.

28 De compofitis,

D« niUl certi nouit. Tttntum aulem organa hos minis contemplatur, o- de externit uirtutibus fecundie tabula balbutit,quia etiam iUarum uir-^ tuf um definitiones intégras tr adere non potesi, eo quôd ignorât pracipuas caufas opertim, Deus exigit, id quod i» doârina de lege alilt;iuan tofùfiui declaratur.

Quarto mfinali, ^uiamonftratura tteruin officium aut iufliciam hominis tantum de disciplina externa dißerit, or hue omnes neruos attendit. Deinde uer'o philofophia pronunciat hominem cumfuamalicia t:^ ad morte, initio eßt eonditum.

Hon igitur plus «equo uendicetur c£cg, mutilée, ac bdlbutienti philofophia in rebus tantis, Sed contineatur iUaproeax domina inira iuftas Cr légitimas metas.tn fuo ßrozr intrafuos can-seUosfuas quafdamretineatutilitates ordigni-fates,

IL

IMAGO DEI IN CHRISTO

ET IN NOBIS, CJVID DIFFERANT,

Appellaturfiliut Dei, Dominus noiler le fas ChriHus, etiam imago Dei, nt Colof. i. Ogi eil mago Dei muifibilis, crHeb. tSplettdor gloria,

IF.

De compofitis,

CZ imago [Mantiie eius. lË,t chriRusipfc iVm ^uù:Ciÿi uidet me ,uidet (3- Pdtrem,ïoan.

Sed longé alia rdiione,lt;juàm nos hommes imago Gei uocamur. Nam Chriüiu nocdtur imago Gel, quia effcntia Deus eil, è{ioova-ios, co,«« ternus, coomnipotens Patri amp;nbsp;Spiritui fan* ^o. Deinde ctidm,quia Deus per hune filnifefe uoluit mundo retielare, per hune tfoluit mundo fuabénéficia immenfaprafiarefofferre, exhi* bere,per hune uoluit cognofei, Cquot; inuocari. Sic Paulus teüatur, Plenitudmem Diuinitatts hj« habitare inChriilo a-ait-cc'riKÔii, Colof. zgt;

liofira uerà imago Dei,ejî quiddam creatunt., non eil ipfa Dci effentia. Deinde eA quadant fimilitudo Dci in i/spariibîts, quoi fupra recen* fuimus. Situ! eniin Deus efifapientia teierna Cy 'tnfinitapræditus, itaaliqnam fimilitudinetn ùtiAa conditie zstfinitue fapienti^ ccmmunica* tione accepit homo. Pt ficut Deuseji iufttv infinité,ita quandam IfiecieminiÏÏa finitæ ittfii* eue donatione homitti imprefit. Item ficut De* usefi Dominus omnipoiens, ita adumbrauit eam omnipotentiam in lypo finitie potentint, quam homini attribuit. Deniq; ficut Deus efi aternusac immortalis, ita ßrmamaliquam in eo uoluit exprimere ,quod bomiKemad uitatn perpetuam condidiL

De compofiti's.

IIL

AN VOX DEI, FACIAMVS HOMINEM AD IMA-ginem noftram,tantum ad Chriftumper-tineat.

tx!i(t in quibwdà Patrtbui opinis, quod Aii dttn non fit fnilm ad imaginé Dei, Sedi^a uoce Dei, ficiamui hominem ad imaginem no flram, pgnificatum effe chrijlum, qai dcberet homo fieri, eami^ imaginem perfèéîè reprafentare. Ham Iren^iU libro iaquit.îiominê quidem di“ Hum eße iuxfa imaginé Deiߣlu,fed non oflen“ fum, quiafiliiti Dei nondum homofiütttfùerit;

Tertullianut de Kefurredione tarnit ait, Q^odcunc^ buiui exprimebatur, Chrijlm ccgi» tabatur fiturat, er e'o inclinât Qrigencs quoqnc bomiliai.'m Gene fin.

Sed alieniiàtext» efl, quod Elohim reßex» rit ad Chriflu tantum, Elfi enim Chriflut, iiomo fiflut fine labe originalt,flne uüo dubio, ima^-»em Deietiam in humana natura fua quidam ra Hone cxprefiit, tarnen ia narrai tone Gcnef.2 ad frafentem Adamum,quem Deus/ormabat,oma nia funtdireda. Et Genef.^.difertè dtcitur ,Hs9 minem ad imaginem Dei effe condiium.

Deinde ex lüa Patrum opinione, alia quo^ MiHitefl, Chriflum hominem fuiße futurum, eflamfi

Öe compoßtis, iiidmß hemo non fuiffêt lap fut, id quod mant» fiße cum facra fcriptura pugnat. Earn idea fa,» ^ittt homo, ut mori pro peccatis generis hu» inani poßet. Sic nimirum dato uno mconueni» ente, fequunturplura,Z!^utuulgo diet folet,ex iino errorefeqaunturalij centum.

DE OPINIONE PATRVM, DE IMMVTATIONE integra; uitx.

Augußini craliori/m quorundam opinio eß^ quod, fi Adam non peccaßet, complété cert o Sanäorum numero, ab animait uita adf}gt;iritiM» iem translatißtißent, inquaniaiora dona fuif» fentconfecuti, ttrplané Angelicaniuitatn egif» fent, ßne propagatione Itbcrerum ulieriori, Cfquot; fine ctborum ufu.

Tcortèhaic cogitationi pritbuit aliquamoeà cafwnem, quod i.Cor.t^.dicitur, t-fl corpM animale, esi crlfgt;irituale, ficutfcriplumefi, l'afiiu eß primus homo inanimam uiuentem, ttoitißimut Adam 'm Spiritum uiuificantem, fed non priuseß, quod ßirituale eü,fed quod aiti» male eß, de'mde quod ßirituale eß.

Diligenter autè funt dilcernendaiopiniottes ie rebus obfeuris e:y nonreuelatis,abarticulit fidei pf^icuis,cr certo uerbo traditisAn opinio» ^ibuSfinodo no impingàtm aliquèfi^à artifulUf

Ji Decompofitis,

aliquiJ doéiù ez pr£jiantib»t uiru cottceiendH eß,neq}efih£retic!M, qui diuerfumtnodeßefea tit. Eß ttutem eiulmodi hssc opinio de qud nunc dicimut.

Deinde locut Pauli i.Cor in. tj.loquitur de re ßauratione noßrx nature per cbrißummregt;i furredione mortuorutn, (y animale corput uo cat Apoßolu«, totam bominii fubßantiam, pec* cato deprauatam cr perditam, spirituale uero earn fubßantiam, qua in refurredione fummit • donit cr gloria ornabitur.

Poßrem'o relinquamut banc opinions m me» dio, tanquam opinionem,

DE RVINA ET DESTRV-dione hominis

Pod pulcberrimi adißc'^ qualemcunqi defcri -ptionem, uicißim nunc trißem hominû ruinant, deßrmaiione ac deßrudionem, ex uerbo Dei, attenté ac diligenter cognolcamut conßdere mut, ut fcaturiginem malarü omniumßue cul» paßue pa;n£,qu£ crudehßime ’m uniuerfumge nuabumanum fæuiunt, perfpiciamut. Deinde ut atrocitatem lapfut er damnorum, qua mdt redundarunf 'm nos, exptndamiu. Tertio, ut quales nuncßnt homines rede percipiamws, ne ßntits nimii nmgni cz intempérantes pbilauti.

Quod homo lapfus»

plurahttic dcfirmatxacdcfiruflitMtur£ trtbuamut quàm par efi. Quarto, ut ad unicum falutaremq-, medicum proptremuf, dilcäionem Dei erga nos intmenfam, Oquot; beneficium Cbrifii pluris ßciamus. Ham multi fiuhaperfuafione, non aliter atq^uehcmetißmo mor bo pbrenepn naiii, ftbt maiorem fanitatem, prtefiantiam er UireÎfingunt^quam reuera habent.

SERIES PARTIVM.

• 1. Anhomo lap fits cr corruptus fit.

• II. De uocabulii huiui lapfiit.

• IIL Qw/ii/if.

Uil. Qkm«lt;lt;h2 fit eau fa lapfus.

• V . impulfiute i» Diabolo cr homine.

• VI . I« quibuibominis pariibui fiiluifit tapfut.

• V11 - Qttomodo acciderit bic lapfui.

• V ï 11. Drf)««4, quafiint inde confecuta, Decompofitisqiiibuidam.

b

AN SIT HOMO LAPSVS ET CORRVPTVS.

Hominem lapiüm efse euidenter probant, Primùm,hi/ioria lugubrif defcriptaàjaiôfi e

^4 Qpódhomo lapfus, pdeUßimo tclie Gcnef. (y txplicat batte ärinam Paulm R.oma i. Cortn. 15.1.1 imo.z: Qutn IQ- tot a fcriptura teflatur nutte bane nalu/ rain perdtttßimitm effe.

Deinde ip[a experientia bominis in fefe,niu mtrum extrema deplorattda ececitofin rebut Jpiritualibm potißimam, deformatio ajfeHuSf dißidiunt rationii,yoluntdtif zy co'-du, ftelertt turpißima,(l'iibitietiam Heroiciuiri horribili» ter poUuuniur. Ac utncitdeformiläf ^uàm Ion-gißime bom iiif pulchritadmê ,e[ita! adbue in bae natura in ignobiltöribut rebiu et adiontbut re* fiduaeß. Dei« aatem noneß autor ecßßonK zy turpitudmum, id quod certißimum eß, Qßiirc aliunde earn orfam tfße oportet.

Tertto tarn feria zy ma^na XTffOÄvTpcfio-ief quae ßt per ipfum ßi^m oei, non alia ratio» ne,quàm quod bomo digndturnajci^fit uiâima, âeriuatiiinle,epeccatu toliuf generis bamani, Zy defeendit ad infertia, ut perdîtes bómines eie orco reuocatos, mtegritati zy uitæ reßituat. Üatnon fuijjentfaila,niß bomo ruißctinpee» catumßram D« zy itternam eondemnationent. tx nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;enim remedij faeilè ingensuit

tnorbi inteÙigi poteß.

Quarto fententia de teterna eorum abieüioà Ve zypxnitf qui non frediderint züquot; baptifati ^rintt

Vocabulaïapfus» ßierint. Marchi. Nam DcMoputfuumHou ijjet tanta mdignaiione abicänrut, fi tam cor^ ruptum ipfitnet condidijjet.

CONTRARIA.

Ezt/îifii philofiiphia, qua: opiaiatur nunquatà fitiffèmeîiorem ucldeterioremhominem, quant Munc eli. Fons errorii eji ignbrantia utrbiDei, uttde bac doélrina petenda cfti

IL

DE VOCABVLIS HVIVS LAPSVS.

Sacra fcriptura bunc tetrum zir calamilofuni lapfum bommiSiUocat e/um ex arbore, quant tiéutprobibuerat. Nam fie iaïquit ipfe Deitt GesefiiJ. Quisindicauittibi,qitôd nudutejjési ttunquid de ipfa arbore, de quapracept tibi, ut Koncomederes ex ipfit, ecmediftii Uacite» rurepetuntur, cùmterramaledicitur proptet, UpfumAdi.

inpaulo Komano. q. extantbac uocabula;

peccatum, Pcrpeccatu mquitmors^i ita autem uideturgeneraliter ifium lapfum cuta fiuüibiufuis malis uocare,

’sree^KTrfcoia.cc, delidum, lapfaa. Sapttu aun lent hoc uocabulumufurpatur, quiapropiutiui f^tionem ifiw rn'^lt;( qcfedit.

Quid fit homo îapfus,

“^x^aCxa-is prxuAricatïo, tranf* grcßio Adcim,lt;}'M tranfccndit m uiolautt man» datum Dei.

TTx^KKorï Tov tFflff «vS^iä7riv.}nobedienM pniuf hominis incfui.^peccatores multi exislunt.

Item Mulicr fed (dia 'n prxuaricaticne ('iK TTx^xf^xa-u ytyöFt ) fuif,id e^, prxuaricata cfi, Timoth. z. Item. 2. Cor. n, Serpens Eaam fedueit ttfiutialHd.

t. Ioannis Peccaium efl xroiui'«, pr^uari» catiolegis,ubi in genercdepeccato ioanneslo» ^uüur.

Hifc Hocabula profunt,ad conilituendain de» finitionem iHius lapfas,zy reliq'tas mcthodipar tes iUtsfirant

IIL

QVID SIT.

Lapfeis primorum parentum cfl adïio, qua perfuaß 4 Diabolo, Rne uoi.mtate aut imp'alfu Dei,abiedia ei a obedientia,eotra mandata Dei fecerinit,uefcen!es ex arbore interdida, quo fado cr fe Gr omnes pojleros ex conittgio na» fcituros, i« tcmporariam Gr xiernam morteat prxcipitarunt.

Hxc defcriptio paf et ex hi^oria Genef. z. gt 3. Gr explicatione Rom. gt alibi. Ators au» tem phraß [cripturx compleditw ainißionent

S.^-atix

Vnde lap/iis humanus, ^7 Dei,amißioncin 'mtegriiatit coeff^ntialis ZJquot; donorum potißimorumcr'‘implißimorN,/ya fanniditnDiaboliiCalitmitates ttinumerMiubtic Kortali uita,trijiißimatn animte ac corporii di^ Utilßonem, actorporii dcßriiäionem, deni^ ttcrnum condcmnationem, niß fiat per Chrisiii fetnißio,ßcitt Kifrà rcpetendum erit.

Ute fummatim to:â de runia bominif doârinà oboculosponant.Scd q^ttdam partesaliqttanto olariiis euolitediC funi^ ut reéiiitt 'mteÜigi queàt.

UIL

OyiSNAM SIT CïWSA LAPSVS.

teternx lacbtyints deplorandam, ttifîfiliiu Dci exùnincnîantif£ricoïdiafuccur=i riffet^caiifattis eflDiabului prepria maîictat odio Dei ac bomiitum deprauans uerbum Der, Gr mire fafcinansboinmes.ffie maiorè dignita^ tè Dfoq; lequalem cofcqÿetiiii,Sicttt teflaturmo fes Gene fis. Item loan 8. Czrf6o/i« elimêdaàj pater,boc efï,primus deprauaior verbidiuint.i Corin.ti. Serpens Euam feduxii aßntiafiia. Sic enim appellatttr Diabolus,qii per lUam bejlio^i Iamloc:ttusefi.i loan j Diabolus ab initio pec^ tat, tdq-od non tantum de ipfo mteüigi debet, Sed etiam quod homines ad peccandum induxe^t tril, zy fit fini pritnaria origo peccati

C 3

jS Vndc lapfus humanus,

DeMe cotteurrens çr eooperum cauft eß fiilitm, qui fine Cei uoluntate autim’* pulfu, propria temeritate, ac turpi abufu liberi arbitrij^ Diabolo ob^emperarunt, eiui^ iHece» iris obj'ecuti funt,turpiter à Deo creatore fuo déficientes,^' con:ra ipfiuspracepta agentes.

Itaq^ coniunäim efficientes caufa ifiiut lap» fus füllt, Diabolus perfuadeits.amp;hom isies obfe» eundàtes hofis Dei er coinedentes de arbore ue» tita. Nam Deus ßcittq ait. Eh4, Adam, quid fi» cijlis? item, Ctjiiabac ficislfs, mutier in dolore pariet, terra erit malediäa, deniq^ etiam mo» riemini. Adferpentem etiam 'mquit,Çiiiia fi» älli boc,ideo in uentre gradieris, itè: Semen mu Her is conter et caput tuum. Genef. ^.ytrisepigi» turpeccatuboctribuitur. ideoautë grauiorefk iominum tranfgrefiio,quiaà Deoornatierant fano libero arbitrio, ut pojfent ipfi obedire, c? refifiere Diabolo, abflinere àprobibitisfrii* Mus.

’ CONTRARIA.

Deo aliquam caufam lapfus humani attri» iuere,hac argumento.

Quicunq; nonimpedit hominum detriments, eùm poßit,fiinul eü aliqtso modo reus.

SedDeus cùiii petu^et,nqnimpedwtbomi» ftumlupfum,

Contraria lapfus hom. ^9

Ergo e/i ßmul dhqua eiut cduft,

Krj^ondro ad M.iitorem. Imó impediuit De» li»,prirt,nni,fdlt;euoliintatu 'mdicatione er com» tntndtione pœn^e ante li(lS,Demde etiam^ quitt Hires eis mdidir, q abus (efe potuiffent tueri ad» tterlM Diabolt prafligtas, cr prohibitos fritâat niare,

Sedcur nottmouiffiolunialesprimor mbo» M'nttmaliter,am (uga'iit Diabotum, neadho» Hl'Siesaccederet i iS.elßondeo,volutt Deu /ßon» taneam obedientiam ab homme fibi praÜari, ideoreiiè mStracide diiüum e/i,homuièin ni4« nufuiconß'ijreliäum fffe,cap.

Deinde re/^onderi etiam poie/l ad Maiorent^ qaód aliud fit de Deo, aliud de hoininibus loq ti.

Deus fuo cottfilio non impediens hominent laben'em, prias eum libertate arbitrij donarat, Wpojfeif fiueUet,perfiiiere. Rabeat igiturali» quem locam Mater 'm uba humana,e?- inter ho» tnines,obleruato tarnen légitima modo. Deine àeetiam non confufis fundionibttt, ut pafior non potefi fitrem, no^u irrepentem 'm ledes, tttanufua prohibere, fed id jÀcituerbo,propo» tiens. iOud Dei praceptS, Non fùraberist m omni but uero domibus excubare nequii.Pater fimtlitu debet prodtgu filiunon modouerbiscobercere.

40 Contran lapfus hom» fedetitim alijs legitimis modif occdfiones omneS eiprteripere, fi nero elabitur, poM (y peccatH committit, nonpotesl ubic^ieiprxßoeße, nee propterca roti elï. Ueni Magißratus iinpediens fiirii graßitioris aut latronii [upplicinm, clint poßetfpeccat^quiacontralegcm Deißcit, Eß igitur Kaior etiam 'm rebm humants non unh uerfaliter uera, nimirum non obßruata legitu maratione.

Item, Angeli boni poßent homicidia,rapina/i, fùrtithominumprohibcre, ßuiolenterßeSe ho= tn'utibuf opponerent,Sed na propterea rei per^ aguntur eorum fcelerum, tjuia id non ßciitnt, cùm non habeant mandatum Dei, pepißime ta» men impediunt, quandoid Deo fuo uifum eß.

Ad contraria pert'met,transßrre lapfum tau tutnitt Diabolain,uelm Enam tantum, siecnim Adamcoram Deo 'm Euani,Eita «cro 'm ferpen^ iem translirt,ciim tarnen ipß quoq; contra Dei mandatum ßcißent.Genef.-}.

imputare aliqaam caufam lapfut ßto feu fy’‘ deribus, contra uerbum Dei, ^uod tantum Dia^ boloo- hominuin temeritati ac deßdioniad'* feribit peccatum.

IMPVLSIVÆ LAPSVS.

Diabtlum

Impulfluç lapfus, 41 rgt;iabohim adfeducendos er pcrdcndos kottiia fies infltgauit, inera crpcnèfncredtbilii tnali^t tia^nimirutn,

Primiim, odium Dei creatoris fui,dlt;juo ob peccdtum eratccelefii regno eieiimorexcom» nunicatm in,eternum. Voluit igiturbacratio» fte 'mimiatuf fudserga Dcäm , qudmpoßtt d* trocißime declärare or exercerc, regnit etiu de ftruere iplum cotutneliaajßicere, quodprita lianlißimum ipßtus opui tarn horribiliter con» fpurcdret^e^r cub.u cultorernq; euerfum in fudtn gloriam cultumq; cdptiuumabduceret,

Deinde muidia iinmaniiergabomines.qtios uidebdt in grdtid Dei exi/iere, imdginè Dei Ittculentißtmam reprafentdre. Volebdtigitur eos borribiliier extreme de firmare, Sicut Sdpientiæ z. dicitur: ïnuidid Diaboli mors iM= trauit in orbem ferrarum.

Tertio i'!s-i}(«tfiKXKKt. Cupiebdt eniin bdà bere focios calamitdtum Z!}- teternarum ptendrit;

Eflq;tdnta Diaboli peruerßtds or rabies,ut nondeßnat iHas inimicitioi erga Deum^^box mines etiamnum exercere, cuinulare mala, quantum quidem ei^iuflofuo iudicio, Deut per» niitit. inijcit enim ei fiend, ne ex ttoto fuo om* nidperagat.

nomines uerb adtantumldpfumperpftrann , dummouit, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;C

In quitus partibus lapfus^

Primàm.fàlfd perfuafio, tegif diuint ftnlentH Hon effetdm rigide mteiï'-gendam, fend» rent utrbet,z^ peccatä contra earn non fore tant dtrox, ut pr opter ea excufiuri fint gratiam Dei, amp;donj accepta. Fons eius rei efifecuruas.

Demde, aj^iratio ad maiorem lapentiam dignitatem, quàm haflenutaDeoacceperanl, modis non conceßis 4 Df o, imo peruerjo amp;nbsp;Ko ittdicio.Fons eiut rei eft fi'perbta.

Terttó, uoluptas carnalii,hoc efi,gala, tiae omnia 'mfiillauit Diabolus, cf holes iele proprio arbitrio applicuerunt. Sunt atilem tfia manifiquot; ftaexbifloriaGenefi}.

CONTRARIA.

A^rmdre, Addmummifericordid ijuadam^ tte Euam relinqaeret foldm in ealamitate, pom3 HCtitum momordijfe. Verum tamfapiensuir, nefaa^uam tarn Ifuiter efi lapfus,fed ipfe tjuotp tß iOn impulfiufs,^ua( dixi,fitte emnt duHo.

VL

JN QVIBVS HOMINIS PAR TiBVS COMMISSVS fitlapfus.

frimUm inferiores uiresdeficernnt, Mens^ TolMtdf, Cor. Udmperfitaßtnefeduffifunt primi

In quitus partibus ïapfus» 4^ printi homines. lAens ßfcinum iUud, quod obij» (leb^ttDiubaliu, recipiebat, Kempe non e(fo ’io^!CTOv,fed c/licesf3txv legis diuinlt;t jpeüädi, Çfeam quidem non effe tarn rigidam, ficut Eua Verbis di-^fiti^ duntaxat i'Kfiliens,putaret.Volun tat uero deferto uerbq Dei inclinât ad ea, qult;e Diabolos diilabat, contra legê Dei. Cordis affex Ö1M h£rebant in fi-udifum elegantia, or in pri^ mis in cocispifcentia maiorum dignit4llim,qu4m Deiu imper tiuißet.

Deinde uerà hifce Ducibat in bomine guber» Kantibut mêbra corporis ailiones, corruptis CZ in trâfuerfum adis,obtempérât manut decer pens uetilos fruâus, os mordes, gula deuorans, Ventriculus recipiês,z^pojieafua coilione per» uHa, tranfmittens in omnes nenat (y particitlot totiuf humani corporis,

in anima igitur cr corpore iRefccdus acbora fibilislapfus accidit.

Qbieilnm primum /pirituale, eR lex diuina, montra quant côcupifcunt cr agunt primi bomis Ves,plus aufcultantes Diabolo boRi Dei, quant *reatorifao.Qÿod.n.Deutdifertèprobibuerat, hoc Diaboliu impudèter iubet fieri, cz borriW«

tencbrat offundit Itgi Dei cr mentibus boîmt

Secundum obieâumexternum, eflpomum ^fboris interdi{l£,quod 'mira bominum iUorum ^^fitrartdpifur.

44 Quomodolapfus acdderit,

CONTRARIA.

Extcnuare ilium tetrum lapfum, tjua^ tan» tum fuerit morfutpomi. Sed hoe m loco pri* mumcoflderetur 'mteriordefeäio «i Deo, qicant fequitur extermt. Deinde fumma legu diuitite autorit/K, qult;e iji4 mternd externn defedioa ne borribiUter ulolatur.

VIL

QVOMODO ACCIDERIT HIC LAPSVS.

Multa hic occiirruntjdigna obferuatione.

Pnwzi)«, locmiiiiui Ittpliuefl paradifufjior tut amanißimiu, omnirerum pulchenimarum copiti mßruäißtms((,ut nuÜ4 inopia uidiu^nuÜu uoluptatum carnlt;ilium licitarum penurid, neceffe faerit poma interdiila conircüdre.

Deinde non fua. ßfonte labuntur homines iUiprimi, Sed ungelut malus, deccelo pr«ecipi=‘ tdtus inh^c infimd mundt loca, ob fua in Dettm ptcedtd,folicit4t hommes de ißo peccato perpe* trdndo, cr denicf; etiam ipfos potenter euertit, etidmß print nuUttm in ipfos imperiH habuerit.

Tertio, Diabolut non loquitur cum Bua ex dliquo dnlro^autiu proprid ßiecie,fed obßdet (êrpentem.

Quomodolapfusacddcn't, 45 ferpentcm,be(iiolamßcut tum quidem erat non inuenujiam, quamq; non abhorrebat mulier, pereSuerb quodmeditatut erat Satan promih iortè putauit Eua, ferpentem hoc doni à Dfo •iccepijjc,utpoffet loqni, laiitantemenimhoflè nonperfpexit.

QuariOfEuam folam marito abfente adoritur toiaboliM, quia /}gt;erabat fe ttnum hom'memfacin liKt euerfurum,euerb(^ opera deinde ZT alterS minori negotio labefaéiarc pofje,

Çi^into, de lege diuina dijputationcm mouet t)iabolu!,qteèd nimirum ualde miritm ßt, Deum UetuiJJe ufum omnium fruüuum in rohorto, quemaduiäam zy Koluptaiemhom'mis condis diffct,nec uerißimile eße, earn Dei [ententiam e/k-. lußditeaatem tendunturin daabm n but, frtmiim, quod uerbum Dei, quod in mente Ei/a: pyimùm erat perfjncuum z^ cerium, Diabolut aßute i» dubiumuocat. Deinde crimen fàlfi eß, quèd de oninibm ßuiüibM Diabohtf dißeptat, eùm tantum arborfcientU boni Zir mali fùerit a Deo infer Acî4.

Sexto, mulier poßeriorem impoßuram tan» quam craßiorerefutat, oßendens,tantum quoft dam fi'uüiK, non omneieße à Deo ßbiprohibi» tos, priorem autem ßaudem non animadueriif, ^dco hußtat i» comminatione legis, wquient.

^6 Quomodo lapfus accidenß NE FORTE worMWi«j. Dein Mtem non dixe» rat ßrte moriemini, Sed in cfuosunq^ die comede rif ex eo, morte marier it,id eütCerli) morieriff Cr er it qaidem mon crudelißima.

Septimo, Diaèolmuteratcaüidui et intëtut itt ómnem occafionem, mox arrepta uoculä FORTE ,opponit, NEQVAQVAM moriea m'mi. Deinde opponit morti dona ingentia, lt;fu£ exufu i^orum fruéluumpercepttiriejfent, ni^ mirum maiorem fapientiam t3‘ exceUentiorem, fiinililudinè Dei, R£C eji lüa Diaboli 'srarov^ y IK de qua inquit Paulits,Serpens Euam feduxU ivT»7ravov^yix «v’Toÿ i.CoriU.

Olt;!lafio,milerrima fceininaiomißo uerbo DeiÏ repudiate comminationibutiUirofuo po^habi» to, non reieëta tam graai re in longiorè accU ratiorcm deliberationem,tantum in pulcbritua dine pomorum biret qniequidemnimit pr£* eipitanter arrepta, morfu nephando fi-angit ac deuorati

Igt;iono,Quafire bené gefla,nimirumcubanie (3- dormiian:e deliëio fuo muiier, iam in Dia* bolipoteftate ztrßfcinationeexißens, Adamant ad fe reuerfum adoritur, cr vnfiigantc Diabolo, pmult^ per ipfam opérante, eodè artificio, quo decepta fuerat,decipit cr Adamum,ut it quot^ de rigore prttcepü dittini difcedens, maiorent

dignifdtfM

De caufis cur lapfus grams» 47 ^igni'atè çf uoluptatesprohibits captet, dt^ proh.btia arbore comedat.

(^ÿo 'o A item die lüA Acciderint, definirino poteltfSedtamen nondiumiferrintos bominet MJ paradi^o fitiße, certum eft,

^li igitur pcccatum primortiin pArentunt^ ffiontanea b gis diiàriie tranfgreßio,(juam pote» rant (S' debebant obCeruare.

DE CAVSISQVARE ISTE lapfus fit grauifsimus.

Ex lUii, q-'tis ba^hnus commemorauimw, fibà eile efl uidere^q^itnam caufit ißum bpßum ïo:» raw Dfo efficiant longé grauißtmum, ncmpe qwdad hocipfumhomo erat conditut ut joli i)eo creatori fuo obcdiret, eum coleret nßcaret.Totunt trgo batiffcopunifinemtii /uunt eueriit.

Qjjûd non erant homines (ondiiiÀ Deoai Mortem, fed ad uitam

Ç^ubd erant donis neceffarijsinflritétit ut posent À peccatis abjiinere.

Quod difertéDeut prohibuißet quorundAfit fruitaum elum.

Qjtpdn ÜA wepiA cogerètur, adconlreäait dapoma uerita. Nam totus hortus neceßarijs vmcenißirnii rebus abundabat,

ßaleerut ipßsbocprteeeptuferftdrit

48 De caufiscur lapfusgrants«

Qu'odtim ßcilc pr£ftt^ijs,qu£ ojfundebtin tur uerbo diuino^applaudcbant.

Quod uerbunt certum or explicatum, peiti* untur fibi in dMum uocari.

Quàdcreatur£ddmnat£ or boHi Dei, plus fidei babent, quant uero Deo,fuo conditori, o'; Quod mendac'qs credunt, ac prteßrunt eU Ueritati.

Qqtod Ht tantis rebus ffon confulunt ipfum Deum, fed proprio arbttrio fefe inboc peccatii pr£cipifant.

Qkcid Ito contend funt amplißintis denis, ftbi 4 Deo collatis, Sed muiora fine Deo creonira ■Deuinappetunt.

Quod Diuinitatem affeäant, contra Deunt.

Quod gulam pluris ßciunt, quant gratiant Dei,

Quod fàflidiunt multo pr£llantiora,piilcbri 9rlt;t,fuiiuiorapom4,paß(m m horio nafeentia, pranllKUetitis pomis.

Quod utriqi homines tam horribiliteruio^ lant obedientiam, fuo creatori débitant.

Qiiod ktriq^ contra Deum créâtorent fitunt, fefe dedunt'mferuos obfequêtts Diabolo, créa» tune perditlt;e, crhoHiDei irreconciliabtli.

Quôdutriq; pœnamDei grauißimam tpro nulla prorfusbabent.

De damnis lapfus» 49

Hifc er fimilia, qua 'm ifla lamentabili ru'uttt botmnum primornm piè conflderatida funt,peca clt;tti atrocitdtem extt^gerant, ex ofiendunt iu* dicium Deiiufiueffe, qui graues pœmutotige^ neri hamatto, propter hune tam fodum lapfum Mflixit. üainßne eiusmodimeditatiene, miferi hoin'ines tantum pomi morfum contemplanturf

Dei indicium nefariè aceufant.

COTSn^AKlA.

1« uniuerfum negarc ißam hifloriam er re» pudiare tanquam comeniiciam, id quod faciunt ethnici cr Epicurei al'ij.

hapfam ißum extenuarc, quafl non fiterit atrocißimitt, er tali p(ena,quam ei Deus ßatuit O' irrogauit, dignißimiu.

VIIL

DE EFFECTIBVS ET damnis huius lapfus.

Perpetrate lapfu hocnefandocr horrendo^ contra uoluntatem er mandatu Dei,eueßigio pcenit o)Knes,quas Df«i cominatm fiterdt,agmi» fiatim »« homines irruerunt, cr poßea 'm totam ipforumpoßeritatemexHndarunt,

Summa rei eß, quod praßantißima hommis dona, in fubßantia hominis er extra earn,par» tim prorftM amiffafunt.priefertim nobiliora,par tin horribiliter conl^urcata er debilitata,qult;e

Dedamnislapfus» gerant ignobiliora. Gt'mdeuerofucceßit iMÏÎi pofitiuu in hominis efjentia ac nlt;ituri(,quod mul to eß atrocitu, mens humanit, prafertim fine uerbo Dei, poßit cogitare aut perciperCi Imago Del pofitiua in homineimagna ex parte exttnila or ablata eil, er fuceeßit pofitiua imago, feu potiiu laraa satané. Sed ut res tan» tiecertiut er foUdiiu tradi ac mteÜigi qaeant, ex 3. capite Genef, ipfa damna huiui ruina enu» merabimult;,exquibux elucebit, non effehyper» bolat, qua de peßißris fritdibus primi lapfut refiruntur,

Primum damnum c/l N V D1T A S corporis, boe eß,defcrmitas. l^am priut non tgnorabant quidem homines fefe nudos effe, fed deßrmita» tem i« toto corpore nullam, qua occultanda quidem effet,animaduertebant,fieut etiam nuUa merat.

Ergo hoe lapfu pulchritudo corporis,hoc eß fiitegritasäc puritas ablata eß, fuceeßit auteni deßrmitas poßciua,id eß totiitt corporis huma» ni fœda corruptio, quod in carne, cute, uenis, i oßibus er quidquid habet corpus humanum,ue» nenum quoddam esl inßfum, er quaficonfub» ' fiantiatu, non aliter ac ft ueneno dilattum effet Creticumuinum. Opponitur i^tur integritati ty pttritati corporis,corruplio ©r tunenata im» mutjdidef

De damnfs lapfus» 51 tnunJicet corporis, pojitiuum neinpè ^uod cbuÜtt morbos or alia, itinumera mala, er tandem uoraturatq^ conteriturmorte.

Secundum damnum eft FVGa DE i,hoc eft^ Anima: ruina er deprauatio. l^amex fonte fuo fixe fitga dijudicata, er priuationemerpofui» tium malum déclarât.

liam in mente homitiis extinfta luce 'utJfiru tuiâibus er omnium fummis rebus, fucccjferunt pofitiutecaligmes de Deo, ignoratio ipftus uo» luntatis,rattociationes dilcrepàtes àDeiuolun täte. Sic enimprimihom'mesargumentati funt, Omnes transgreftores Icgis leterna morte pu=t niendifunt, iuxta ucrbum,quod nobis eft tradia tum, Genef. i.

Hos fumus transgrejfores legis.

Ergo nos inteternum puniemur, nec licet nos lis'm conftieâum Deiprodire.

lAaior etfi fecundum legem uera eft, tarnen non uniuerfaliter eftuera. Addendum enimer hoc eft, ni fi Deus gratis remit tat propter media torem, guem ipfe monftrat.

Deunde uerb,tteqi Maiorem necplAinorêita tnteUigut aut expendSt ifti hom'unes,fîcut debea bant. Ham fteuritate 'tngenti erant oppreßi, Scmtiüulietamètjuiedâcognitionis peecati, quas: ex lege reliquM babebàt,eos cogut fuga arripere

-- - - nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Da

5i Dedamnislapfus, cr ^Uicreire Idtcbr.a jiulto etUm conftHo, quaß Deiperf^icttcißimos oculos faüere pofjènt.uai^} plurimis modit boem loco,excitâtttiam 'mlege Dei defcribitur, qnæ iw iSfï hominibut lapfum 'comitata e^.

in uolütate iü.t promptitudo or reflitudo,dd uerbii DeiandiendSfttbldta, c:;r contrd autrfîo, Ddiu cr ftigd poßtiiid inliiîliita, imbuberrimèi» ftt[d eß. Audienies enim »ocem Dei hommes iüi primi,no cupide drripiunt cy Ixtantur,fed tstn^ boflem fuu, cr rem perniciofan audienles fùgi ciipeffknt, lubeittur m^uam accedere, iUi uero fuaunluntäte w diuerfum firuntur, cupientes 'quim longißime 4 Deo difcedere.

In corde etffeélitum 'mtegritist Cfbdrmonid, pdrtim turbatd, pdrtim ext'mild e/l. Nam amor I^i flagrant ißimut extMut eft, fuceeßit poa fitiuum odium Dei, qao reßigiant er abhorrent ï}eiim,cocupifcunt contra eum er eiut uerbum, 'dej^erant, cuperent abeffeà Deo. Debcbat 'm eordeuigere optima confeientia, fed eiut loco in eß peßima confeientia, uermit mordens cr arro dens. Hxc omnia conlinentur m eo damno,qttod Mofes uocatfiigam Dff.

Tertium damnum eß, EXCVSATIO PEC* CAT! er ^uaß reieiiio culpx 'm D c««i.Hoc etiä damnum tefiatur,fumma animit bona eße adern* pf‘(»

De dam Ill s lapfus, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;5^

pfrf.Cr maliciamcxtrcmam ac poßiiuam infers tarn. Ndm timor uerus Dei erat ext'milut etiam •jub adnoticiam, quiapeccatiatrocitatê nepers f^iciebant qvidem Adam etE.ua. Deinde quo ad aßenfum, quiauoluntat eR contumax, deßndit fceliu,0'mcreatoremipfum deriuare cotsatur fine omni pudore. Tertio quo ad cordis motus, quod nonlentit ueros pauores,non fefe humiliât coram Deo. ita amiffb uero Dei timoré, er lt;(c= cepta maliciaDiabolicaCQUie utiterumrepetâ copleilitur tenebra^ aut potiut peruerfam qua* dam lucem in mente,no reüèiudicantede pec=: cato manifefio, maliciam uoluntatis definfantis fàcini»s,er cordif duriciem atq; liuporem,excu= tientis metu de peccato) homines ereHo corpo^ re,fine inflexione, fine profiratione,fine omni fignificatioe humiliationis autferiiepcenee, tanq Adamantini Icopuli coram offenfo Deoaßiffüt, I« fc« tribus damnis perfi^icuè itidicatur, ima* ginem Deimfummis rebus extinflam,er contra pofiiiuam ac maliciofam Diaboli tmaginem effe fubffitutam. Kam hac uerba Spiritus fan(H,anis tnbs er oculis pijs, non philofophicis tantum, in= tuenda er afiimanda funt.

C^uartumdamnum,DOLORES IN P;*R» Tv LlBERORVM, hoc eli,propagatio labis originalis i« uniuer/um genus humanum. Fons

3

54 Dcdamnfslapfus, ifiortim dolor um eft peccatû,quo tanquam uefti no lota hominit fubjiaiitia,id efifCorput gt ani* nta,Mcuta zs- dcprauata funt.itaq; p£na peccati ftatuitur.quod omnes hommes^naturaltter nafci turiexhi'ceprintisparetibm, infiélà er depra tiatâfubjiantiàfînt accepturi,ßcut earn tam na* äießenthiduohoinines, totiut generis humant femmariü fùturi. Sicut enim ex uenenata fcaturi gine,non poffunt aliit uenena:£ et peßifirit aqutt efflucre, itdextatibas homutibm,quorum fubßantia erat corrupta, non niß corrupti ho* mines er debebant er poterant prouenire. inde eft,quod Dauidinquit, Ecce m iniquitatibut cö* cepttttfuin,Plalmo hoc eß,ma]Jd decerptaex inetspareniib!ts,exqua in utero matris mexfunt ßrmatuSffiiil dilata peccato. Opponitttr autem iutegritati zj ornatui, qux Deut indiderat homi nibi»,er propagaturi erat 'm omnes poßeros.

Ojiintudamnu, MALEDlCTlO Terra, er difficultM m qredo uiâu.HÎc ueropérit cecono* mia pulcherrima,am(enißima,ßrtilißima homi* nu,maxima ex parle. N4 hommi tantopere cor* rupto,er Diaboli laruam i» fummis rebtu, quoi dixi, reprajcntate, debebat etià correjpondere terra corrupta er pdi a,ut ßgna reattu,quoquo fefe uerterent hommes 'm con^eHu habereni.

Hue pertinet er LABES ACT ATlO Domi*

De da mm's ïapfus,

Hif hl dnimalia, g- ipforum hotnineimogt;, bedientia, firittU G crudelitat. üon enim tdntü folo maledixit Ctiu, Sedetiacieteriscreatbrift ab obedientiä at^} ufum hominS deRinatii. Sicut iguur w homme erat uiciata fubfiatia, G mimia citia aduerfut DEV/a, ita uicißim cotra hominè Heus inimicitiat,’m ipfa terra ac befiijs declaratf ac donorS (uorummaximam partem fubirahit.

Sextii damnu, MORS, nbsp;nbsp;nbsp;defcribitur htfce

UerbiSfReuerteris 'm terram,de qua fumptut es.

Efl autemuocabulum mortis generale 'm faa cris Uteris, pgnificâsomnis generis calamitates, ßiirituales g corporules,qu£ in hac g aterna uita propter peaatum 'mfliguntur.

Etß igitur diilum Genef. ^.pr^ccipUe de cora porcec (ubßantiit demolitione g 'mteritu loquia tur : Nd)» anima hominis ficut ex terra non eii^ ita nec m terram poteß reuerti,tarnen fua quaa dam ratione, etiam anima fuas quafdam catamia tates,morti non dißimiles habet. Sed bac dextrè G non calumniofè mteUigenda funt,ne quis cria minetur nos ajjeuerare, animam ejjè morti oèa fioxiam, permde ut corpus.

Anima mortes funt,ext'mâiones fapientiaet iudic'q mmente acde rebut diumis, quibutatra tnors,id eß caligines tetra fuccefferunt.

memoria tntegritas g ttigor euanuit hoM tx parte,D 4

56 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;, De damm'slapfus*

In uoluntate, pronitM ad res J}gt;iritult;iles ex» petendiU zr projequèdju,extinila cr ablata e^. in corde puritasoptimoritadfeâuum ablata, er harmoiiia turbata eji.

ifia certè (ua guadam rationemors/jiiritua» lis did pojj'unt. Qt^ia optimaßcultates, ipfifub ftantiie anim£ primitus implantatie, auuljx funt. Præterea mortis cuiufdam rationem habet,quod anima diuellitur à corpore fuo, licet poß corpo» ris deßrudionem (it fuperdes.

Deinde comprahendit uocabulü mortis mor» bos interiores zr exterior es in bomine, uel ac» cer(itos,uel aliunde aduenirntes, cafus uarios, mœrores ac perturbationes quale(cunq;, beüa, c£des, zr deniq; omniü hominum miferrima de» flrudionè,boc eß,anim£ zr corporis feparatio» nem,corporisqi putrefadionè zr interitu, zrc.

HucpertinetTys.AtitilS DIABOU, qui propter peccatum, ins quoddam ac dominium in homines accepit,ut eos captiuos ad fuum libitum teneat,eosqi ueluti fua iumenta, qutbus ipfrpo» tens eques inßdet,regit,calcaribus urgetzrex= agitat,quantum nimirum Deus tUipermittitAn» deq; princeps buius mundi zr fortis armatus dicitur.Ab bac diabohtyrannide plurimilapfus, fcandala,calamitates,morbi,deniq;ipfabomtnis deflrudio per morte, ueluti ex uberrimo fonte fcaturiunt. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ad

De damm's ïapfus» 57

Ad mortem déniai refir(nd(t efl ÆtERNA Damnatioin inferno,nifißat reinif* fioper chrißumi

Septimum damnum eßEXlLIVM etiamin hac terra, üam ipfe Deut homines ex horto uoa luptatis, hoc efl,amcenißimo, er omnit generis fruäibut reßrtifiimo ac ornatißimo, exturbat^ er reuera exharedes ßcit, ac terribilem flam* mam 'm aditum horti collocat, ne iterü tentent *»greffum.

Hiic quatuor poßeriora damna, imo etiam reliqua omnia font teßimonia iRÆ Dei pro* pterpeccatum.

Hi effeifluf primum quidem fuerunt perfona* lesac particular es, hoceß,Rdamum erEuam ‘muadentes, Sed quia fobßantia ipforum adeä corrupta eß, ut in ipfa hominum maßa propa* getur labes originalis, ideo iUi effeHut dam* na omnia,ßila font uniuerfalia,hoc eß,commu* niatoti generi bumano, quotquot exconiugio producuniur,

I^laautè omnia etiam hacde caufadtUgen* tiui examinanda er cognofcèda font, quia ut di* temus iuuante Deo, tranfeunt in ßrmam omniS hominum 'm toto terrarum orbe, quales quidem fxparentibus nafcuntur ,qualesq;anle regenea ^ationem exißunt.Ham bifee effeüibu« no reilè

5

58 De damnis lapfns.

perceptif, hominis no renatiproprtäßrnttifeii potiuideßrmittu, nonfatis mteiligiaut expli» cari poterit,tm'o nimium ei prater ßs ^atpsut» tribuelur,

CONTKAR.1 A.

1^4 omnilt;, (pta SpiritM Sandus de ejfeüia bus er damttü primi lapfus Oteris tnemoria^i tradtdit, pro meris hypcrbol^s, er immodicis terricuiamentis reputare, ey natura humana tnttiorem lt;jU4nt habet integritutent ,uelnimi(U litres er ßfultates uendicare, id^uod ßciunt puti philofophi, deinde philofophotheologi, ite Bpicurei nomine cbrijliano uelati, qui res tStat tion magnißeientes, audailer tarnen ueriorevt fenteniiam criminantur, erßlfam,nimiumuen ditantem bumanis uirtbui, pro uirili parte tu» tantur promouent, tantum ut Obidini fult;e norem gerant, Dco$ bominibiti agrè ß^ eiant.

Opbitarum ßr or es hue pertinent, quosE^ pipbaniut feribit ferpentem ideo coluiße, quia cognitionemboni er mali bominibus, tanquatn rembonant,attulerit.

IXgt;

DE COMPOSITIS oyi bufdam

I.

AnDeusautorpeccati» 59 L

QVOD DEVS NON SIT CAV fa pcccati.

To(o peroreer immobiliter retinendlt;tefl iiec fententid, quod Deut non fit caufa peccdti^ Hel ex pttrle uel ex toto. Rationesfirmißimlt;e,t^ nanifèfiifiimæ ha funt.

Primim, Dew totos ßcit homines bonos, ^uod adfubßantiamGruiresattinet,

Deinde, praceptum ohedtentia tradidit, (M ^uo fimul dilucidis uerbis expreßit comminatiota neni de pana feuerißima, ßquidem contra fuam uoluntatem, 'mpriecepto ittdicatam, exorbita^ turi eßent.

Tertio, admißo peccato, Dew grauißime ty fion flmulate homines 'mcrepat, aclapfumnon ßbi, Kerum ipfls hominibut imputât, Singißatint primos hoies compeUans, Adam, Eua, quid ß» eißii cur comedißii Quia hoc fieißi tyc.

Quarl'o, protinut grauißimat eis panas,ßcuti pradixerat tSquam mobedientibus infltgit,qute quidem irati Del cz punientis, non benigni ty sidblandientis teßimonia fitere.

Qtjinto, Tantopere hic lapfits primorum pa rentum cum iußieia Dei pugnauit,ut Dew fuo iudicio,omnem hominumpofieritatêfimul poenis iflitu bpfitf {ubiecerit.

6o An Deusaatorpeccati. *

Sexto, manilillii tejiimon'^s onttiib us ittd* tibin comprobauit Dem , quod nequaquans fit autor peccitti, ut pfaltno inquit, Hon Dem uolens iniquitdtem tu es,\tem Odtfli omne$, qui operanturiniquitdtem ZachariM.i cap.inquit:, tialum ne cogitetis 'm cordibm uefirit nbsp;nbsp;iura*

mentummendax ne diligatis, omnialtiecfunt, qtt£odidicit Dominm.lob ^q..AbfitaDeoim= pietiU, CT ab omnipotète iniquitas. Komanos Verhominè peccatu wtro'ijt m mundum.loan.j. Qjii licit peccattiin ex Diabolo efl. Hafce porrà fententias pa:nlt;eperfonales CT uniuerfales con* firmarunL

Septimo,contra proprietates Dei efl, ei tri» lucre aliquâ peccati 'm genere humano eau fam, quiaDem efl tantum bonuscr iuflm, idquod ttiamaliquomodo etbnicicognouerunt, sicut itte inquit, No» /»nt Dij ueri, qui ßciunt tur» pia. Prtterca nequaquamtribucda efl Deo de» ftruäio CT confitfio creatur£ lu£,mter corpora lespr£flantißim£, ad ateriutatem condit£.

Oilauo, omnium firmißitna ratio efl uiißio CT MLorsfil^fui, adredimèdos per ditos morta» les, qui quidem iuxta ipflmDei perjficacißimu crperfiäißimü iudicium,nonßterunt uüaalia itiélima expiandi, quàmmcarnacionefiiij,Gr eius acerbißima isttominioßßimaqs morte,quam

tarnen

an Deus autor peccatt 6i tdmen fecuta efigloriofa refurreitio, uiäoria, regnum sternum.

Diabolicut plane fitror fuit, quod Simon iUe naguf, xSla omnia lufum quendam Chri^i fitiffe d ixit,ficuti etiam dignat pœnof fuo exitio dedit^

O^lECTiO

Contra uoluntate Dei nihil poteR fieri, quia alias no haberet omma m fua manu, Ergo Deut eficaufaaliquapeccati.

Refiiondeo, negandum eil antecedens. Nam Deut iHquif,cttr hocficiliii eir Dauidpronutt» tiat, Deumnon uelle peccatum.

Item Voluntas Dei duplexefi, aliauolens, impeüens, cy adiuuans res bonat. A lia uer'o per» mitièsaliquid fieri, ut in rationali creatura per= nittit Deut,t(t libertate arbitrq fui utatur,ueru in ea uoluntate permittente, tantum eft Volun^ tat Dei, ut bona er congruent ia cum fua norma fiant, O' comprehenfa ejl fimul Noluntas ut fie dicam, id eft prohibitie feria omnium peccatoa rum. Non igitur tribuenda e(l Deo Voluntas, qua Ite lit,qua urgeat,quaue approbet peccatu.

ALIA OBIECTIO.

Scriptura inquit Deum indurare cor Pharaa ttis, Exodi Excacare corda, oculos clatidere, ^fai(e,6,Traderein reprobum fenfum,P.oma,i.

02 anDeOsautorpeccati

Ergo Deut eji autor peccati aliqua parte. Re/ponJeo. Ellßüaciapbraßi, Nam uerbain iflis locutionibut fignificant permißionem. De» itidr r/i malum culpte,aliudpa:nlt;e.Graaif» fima autem Deipcena e(t t fine omni dubio ali^ quem hominem totum imperio cr hbtdini Dia^ ioli relinquere, Nr^ tamëfceterum Deus cauftf tftfSedDiabóluf zy iniprobi homines.

ALIA OBIECTIÖ.

’ - Vri£cipiens fùrta, homicidia orc. eft fimut caufa peccati.

Sed Dettt precipit ßgt;oliationem Æ^gyptio» rumEitodi.j.12,precipit fundifangutnemhomi itum,Genefis p.

Ergo Deut efl fimul aliqua peccati caufa. Rc» ^ondeo adtAaiorem, uerèacproprièficdi» ila,cr contra uoluntatem Dei. Deinde ad Miquot; ttorem. Deut precepit pcenam infligendam gyptqs. Deinde Aegyptijexadionibitsiniuftis ifraelitatf^oliaucrant ,ideo DEVScii queiure eompetebaut ifraclitis, tanquam Magiflraties fummut cr Dominus omnium, ut propriafue populo refiituebat. Eurtum eft propriè contre» Hatio cr ablatio reialiene 'muito Donùno. Sed ifta bona no erant propriè Aegyptiorum.uerùnt ifraelitarunif Deinde nero omnium maxime

Qui'dami'flumdeimag.Dch 6^ t)ei. Sua ergo Deutdonat,cuiuult. Sun etiâ.id efl, fibi débita mercedè pro laboribut difficiU» nii^iudicit ottn fummi fentètia recipiZt ifraelitai Gene/is loqtiitur depœna, quant iua dicio Dei JAagijlratut in bomicidat qt aliei graßatores exercere debet. Ac difcerneiidtt fuut iniu/ia botnicidia,fiue priuatorum,(iue JM4 Nam Deui non tantum priuatos pcénii fubijcit, fed etiam m Magißratiit, tyrans nice m fAinocentes fauientes, animaduertit,(}cut experientia edoäa; gAef fcripferunt,Sine cade CZ fanguine pauci Dejcèdwt reges zyßcca mor te tyranni,

II»

AN imago DEI, HDMINIBVS primum ab architeftofuoindita, pcrmafêrit integra, et in quibus parcibusfîtuel perdita uel corrupta.

Grauißima qualiio eß,an botes earn integris fatê imaginis Dei, qua erant primitta ornati^ poß lapfum relineant, cr quibitt in partibui uet perdita prorfus,uel corrupta O'UiciataßtiHae uutè doilrina ex folidii fcriptura fanóla fitndas mentis reüèexpofita crperßgt;eäa,plurimum fertaminis de uiribus bominum aut libero ar bis fno pracidi, reßiusq; btrteÜigi poteß.

^4 Quid amiflum de imag, Dei\

Cfiteriim dolendum efi, turn ueteres turn re^ centes Ecclefix Dei fcriptores, (excepta uiro Dei Luthero, qtti pre dlijs b'dtndtJdm ntdlicidm pngiilari ardore cr fcelicitate paßim 'm fuifli^ bris defcribit)ttimparàtn,tam tenuiter,ac (ut pace eorum dixerim) (irè nibil ea de re propo» fuiße, certe parant rem tatam explicaße.Schoa iaßici uerb dilputatores,tcnebras ueritati o^fua derunt fuif f^inoßs or inextricabilibut preßia gijs. Quequidemres argamento eß,tantopere nos miferos homines eße deprauatos, ut taquant phrenetici,extremam noßram miferiam er caa lamitatemnoredeinteUigamus, nec credamut, licet àfacrii Uteris eruerisdoSloribus inßituaa mur, er uel ipfo immoio omnipotêtis Dei ueta bo conuincamur.

Hos autemin prefentia, ßimplicem tantunt fententiam ex uerbo Dei,eriüis, que premia ßmus, recenfebimus.

Primumßntegritatem imaginis diuine in hoa minibus, poß lapßum primer um parentum, non manßße, omnesp'qer fdni 'm Eccleßa Deiuno oreproßtentur. Teücs uerb eius rei funt duo omnium grauißimi, primàm Scriptura facra. Deinde experiètia uniuerfalis in nobismet ipßs.

t^amferipturafanda inquif.Homo ßmilis ßia âm eßiumentis,P[almo 4jgt;. item: 'm peccatis conceptut

Amifla de itnaginc Det «dnceptwsfumPfalmo ^t.PoteRetiamißa ratio adifci, Quicunci; faciuntpeccatumjitntexlyiati iolo,dicuntur filij Didboli,et eiiu f'emett infe h^a bereft, Ioan. 3. lorf». 8. Ex Diabolo autemeffè^ Hon eAimagmem Dei^uerùm Diabolipotiiu tea tram laruam reprafentare. Sed nos omnes pee* tauimut Roma. Sumut uenundati fitb peca eatum Roma. 7. corrupti zy abommabiles fa^i fumnt P(al. 14. Ergo imago Dei non eil, ut erat à Deo 'mdita, ne^ m Adamo pofi lapfum, né^ iueiiupoßerit integra. Procreauit enim tales Uberos,qualis ipfe poß peccatum failw erat.

Dei/nde, quod ad experientiam attinet, enta Ues homines in fefe dißidium rationis er uoluna tatist:^ affeiiuum, in magnis er paruis rebut mentis ßtipiditatem er erroresn,er eordis bora rendtU turbationes in ajfelt;aibue,fugifm odium^ honefti ae omnium uirtutum,er fummu ac ^uaß innatum defiderium turpitudinumi uoluptatuta er omnium uetitoru experiuntur, Sed ne^ iUa Uel mediotriterperl^iciunt hommes ex fe(e,ßne luce diuina, neq^ etiam expendunt,tantum uerb ulifluid uident ac mirantur in tarn prailanti opere,nimirum borribilem ataxiam, eo^ etiam rruditißimi defteiiunt^ut id morbi non innatum, ßd confuetudmeerprauis [ententes aceerßtunt •Jlefentiantdfdicdnt.

Ç6 Amiflà de imagine Dtû ieimeotwnc cardo httim reiuerfaturf quid ßt amijjùm,quid deprauatu intUa imagme Dn, pracip -è c»tn totm homo nonfitfirnplifiter m nihilum redaâm, ut Bucephalus, ne^ ßi (quod adexternam federn) mortuo cadaueri aut ru» • ieribut collapfie atq; desirudæ domus prorfus pmilis. Kanet eitim corpus,manet anima homi» nis,nalcitar bomouiuus, durât aliquotannot, ■anima etiam poii corporis mtcritum efi im» ^Hiortalis,

■ tans autem huiut doilr'mie ex ejfe^ibm es“ damnis lapfus Adamici,dequibusfupra diximui, promanat,itaq^inde aflimari debet,coüaut etia ^s, qute fupra de ßrma hominis i/ntegri ex uerbo Deidifferuimus,

DE AMISSIS AC VITIATIS rebus in imagine Dei in liominibus.

1 turitoi, iuflitia ZSquot; integritas in fubßantid bom'mis, eji amijja. Suceeßit autem in omnibtis particulit hominis iuiuliitia,uenenum dirum ac tnortifirum, ita ut nullum rnernbrum in homine, fiueparuum, flue magnum,ßt purum, ficut erat primùm à D E O co«(//4ttw, fed flrmentatum, frculentum prorfus, er ueneno dilutum,feu po» tsuf,»tflc difdm,fo perflrmentiftiim cr con/ub» ftdntiatjt^i

1

Atnifla de imagine Det 6^ l^antiatum. Kuc pertinent iudicia Dei ; Hiß ^uis ^enatufßterit, ïo^t». ^.Uem,(aro er fangUKtieti bicreditabunt regnum Dei, j. Cor. »y.

AnintitetiitmiHa labeifaeß aßierßt er perx iita, ut neceffe fit earn À corpore auelli ad tenta pM, erquot; eeternas deinde crüciattu perßrre,flt;i lia beretur,ac per fanguinem Chriflt er (piritü Dfi laueturaut renouetur.

11. Sapientia in rebiu fumniis, figt;iritualibia er diuinM,amiffa er extinóla eß : quod quidettt ad ueram, foltdam^ notitiam effentU Dei er uolunutif eiuf, ac uerorum cultuum rationeni attinel: b£c eft priuatio fuintnorum bonorum; Suceeßit autem pofitiua Infipientia, trißes or maxima cacitates er errores de effentia Deiue. ra, deuoluntateeiuiin rebut Ifiiritualibut, de uerisacpracipuit Dd cultibiu, peruerfittoi m dißorfito iiidicij aut ititerni uiftu in rebut Ifiiritua libus ac diuinis,ut del mini cernant homines, uel etiâ ir.fuperpraua er incurua cis uideanture/fie reila,cuius rei imagfitèprabet luculëta Suiconia des, Sapietia(fed carnalitantu)praal'^sceleber rimus,qui interrogatus de Deo,quidnà eßet,tam diuprocraflinàde reßofum dißuUt, donee tana dem nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ricroni reßSderi!: feß qu« dinting

E a

ÓS Amiffa de imagine Det cogitaret,eo minui inuenire. O Wr4lt; or hor» renäiif bumintie mentis tentbriU. Sacrit literie tradunt, Geum ftpientiâ bominibut, qtsam alidS in rebut ißit facris nuSe ingeniorum fuorutn etcumine mdagure uut uffèqui poteriint,beni» gnèldrgiri. Dauid inquit : illumina lucernum meam Pfalmo 18. Nam abas erat flne luce fita turut. Rane partem etiam probat officium chri* fti, qui earn ipfam ob caufam ex flnu æterni paigt; tris prodift,ut nobis immediate O' mediate per falutares doilores, peruerbumac Spiritum S» articuloslidei,0‘q'*lt;efeire nosuolebat DEVS, reuelaret, 104«. », Et Pater inquit :Runc audi^i te^ nimiru talia lradentem,quæ uos, ß abf q; hoc Qratorefiret,pror[ut ignoraretis.

Addendum o boc eli,quod malicia quadam errandiaefingendi opmiones (alfas de fummis rebut, ut de Deo, eiut uoluntate, o pritcipùit cultibus,m bominis mentcmfucceffit, Namßu’i penda eß licentia o temeraria audaeia bomis num in confingendis Dijs o eorum ueneratio^ ne,SicutRoma. i. dicitur,qu()d immortalis Dei cultum, in turpem pecudum o monßrorum uenerationem nefarièmutauerint.Quod omnii* um gentium tum olim tum o nunc in Papatu amp;nbsp;alibi idola ty errores teßantur ac manißßi euincunt.'Vebemetißme bom(ne/,iuxiafuam qui dent

Amïflà de imagine Den dem nuturdm, aèhorre/tt ab^rticulis fideidi» umitt» reueUtis, tattf^uum paradoxis, abjurdUt ©■ prorfui nbomnilapientißimorumhominum r^tione cr Micio alienißimis.

Hitccaufa, hæc faturigo eß eiut fùrorû, ^ubd potißima totim mundi pars omntbut lt;etam tibiMy fapientiam Dei, infuado£lrinapatefa» (lam,auerfatd,pro extrema ßulttcia earn habita •ritf or uelatibla'phemam immanißune perfea ciita ßt, id quod etiamnumàgentibiti, Tur cif, lud^is, pantificijscrfalßs Chriiliattif,perditi fapientiam humanam amant ibuf, fit, ßcutt.Coa r'mth. z.dicintr, Animalis homo non percipit ra quie Spiritus Dei funt. Attexitur autem fine ratio fiueexplieatiograuißima, Stuldcia ettint cHilli, Of non poteücogncfeere. EtColof, i. firiptum eR, Eratit aliquando alienaticr inia nici mente in operibiu malis. item Galat. (iuifecundum carnemnatus erat,perfequebaa tur eum, qui fecundum Spiritum erat.

Imo 'm rebus externis etiam tenfbre non txigute fuccefferunt, ut dicemus paulo poß. Ill, 1» uoluntate promptitudo er alacritas adres/pirituales dtuinatq^amifia eß, c^fuccefa fit poßiiuaqucedamoruehemensinimicitia ad» Uerfus D E V M, er earum rerum, quas mod» dixi,omnium naufea^abominatio or reieili».

70 AmifTadeimagineDei;

^uatentMquidemno cilt»ndeVoluntM reßrmc» ijtr,Kem ejfreitit mpetuiacmalitiie, adrtsßl* fis er Deo di/^licétes expetendst ry profcqucis dds, ßcut Rom. 8. nequaqudm ßlfo feu hyperbol Ïicè,ut quidam cttuiüantur, diäS eft: Senfus car« Uis iniinic'M eft Deo, Nam de mentis zy uoîunta tis i)tuerftone,z^ malitia contra res Dei feu Spi ritualeStloquitur Apoftolus.ltë Roma.7. video legem in membris meis, repugnantem legi métis mete. Legem aulem in membris uocat Paulus, et métem indicia fuo auerfantem,do£lrinam ceelea flem, ac praßrentemfuos errores uanacq^ men» dacia: zy uollitatem recalcitratem per fe fuaue natura, ac no prompte imptrio Spiritus fanéli fefefubijcienlem.

II n. I» corde ardentiftimi aepurißimi affect ÛUS erga Dettm zyeias Voluntatem, feu res di» uinas ac ft}irituaks,euanuerunt, zy harmonia inreliquis borribiliter turbataeft.Succeßitaute odium Dei fefe in certo uerbo patefàcientis,fla» grantißimi motus erga res malos zyprobibttas, ut Genef. 6 dicitur : Cogitatio tordis humani in malü pronaeftab adolefcëtia.Kem,corbomiHis praaum zy inferutabile ierem.i7.Ciuamuisde oibus parit er potent'qs feu uiribus anime,no tan tim de affeéîtbus cordis,bec di£la iuxta pbrtfin fcripturie fanait aceipiendaftnt.

Retenta de imagine* 71

Ittt nimiru uitiata turbata eft norntit, Cf proprietdtûfe» uirium humandrum ergd Deun Cy fefe inuicem rtlatio dtq; proportio.

• V, f^miffum ejl dominium m dnimdlid Oquot; fdm mdxtmd ex pdrte, suceeßit dutè dnimdliuitt inobediftid cr firitdiergd hoUs, de terrt fierté litds cy imbeciUildt.

• V i. Amißd eß trdquiüitds cofcientiie teternd^j Uitd in eo lidtu, guo primtim hoîes erdt crédit : fueeeßit dutem tempordrid o- lt;eternd morSf cunitos mortdles deuordns.

DE RETENTIS REBVS DE imagine Dei in hominibus.

I £tß mdnfit corpuf nbsp;dnimd hominis exuta^

tdmè Cf ßgt;olidtd fitnt fuii fubßdtidlibwt feu proa prijßimK proprietdtibut imdginis diuin£,quibin fueeeßit impuritds e^' malitid. Et corpia quidem portions fudm, qudm de imdgine Det hdbuit,it6 (uprddiximus , penitiu dmifit, Cftdnqudmfco^ tf^id quicddm de drgêto remdnßt Mimd ttero licet ipjd quo^, ueluti feorid ex auro purilïimo ty quidè multo deteriiu quidddm ßdd dut commua tdtd ßt, tdinen, qute fcinttÜte, reliquilt;e feu ueßia iid de Imagine Dei 'm ed remdnferunt, explia candü eß,tn quibus nimiru homo d brutis tdtneit M* bdc ttita,

E 4

y % Retenta de imagine.

Il. Manfit 'm rdtionehominis aliqud noticii rerum externarum potißim»m,tn fecunda tdbu» h Decdlogicomprtthenfdrum (Scd nulla habita vationeDei) hoc eârerum ad externain hane uitam neceffariarum, feu difcrimen honeftorum lyturpium, principia j^eculabilta z^praflica, utguidem philofophi,homines ’^vjQiMt.deijt loquuntur. Jerùm ea nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;noticia ui plurimis

rebiMfecund£ tabula caca penitutf in reliquîs languidaz^imperfiiîaeA,

tiîcdominatur artiumcr uniuerfe philofo» fil)i£,ex certif quibmdam pr'mcip'ifs feu xp7«» flots muentio. Hue iuragentium zff- ciuilia, ex naturalibitt quibufdam fenteni'^s, quoi •er^oa ÂM’/ets cr xöJFcéf feykoj«? ttocaruntElhnicif extru£ia,refirenda funt.

Sape tarnen mens 'm inuenienda ss' iudicart do, tenebris fuis feduéla,cr imbeciüitatefrada, aberrat in hifee iplis rebus externis,etiam craf: fisacpalpabilibist, ficut rurfum fuo loco dice» dum erit.

inteüeilus ea ipfa externa audiens non ita facile percipit, fàcilimè autem à uero aberrat Cf baUucinantur. Memoria diffidlimèretinet, ttec in promende Herum tam ejt parata ,uti de» bebat. Hinc multi labor is eß, fapientiam car» nalemamp;'aundanam uel folii aliquant eius par» ticklam

Retenta de imagine, 7^ iiculam etiam addifeere, ac pdueißimis ut prca ueŸbio dicitur tcontittgitfintes nufitrum hau* fire, litto ipßmet philofophi palim ßtetur,per9 ßilefiipictem, aut etiam perßfleplnlofopiumt Oialeâicum,Rheiorem crc.repcriri in hac uita neminem.

Ve prima ueri tabula extrema tenebra er ttifcitiaatci^erroresfunt 'm mète bominit, adeo utßue fomniumaliguod de Deo ineareltqwm flt,fiue ratiocinando itcquiratur,tamenplurimi ex hoc ueluti 'mcerto ae mfiabili mentis fomnio negarunt effe Deum, multi uero nihil non idoa lorum acportentorum indeporrhextruxerint. lie'mde eptidßt in eßentia, qua eius Volunteu 'm tebmßiiritualibus er cultibiu diuinif, imo etiü in plurimis externii corporalibus ac terrenù re bm,ignorant.igt;raterea tanta eß peruerfitatO' tnalicia mentis ^ut audader idola er ßtlfos cul» tm,quibus Deutblafphematur,commini(catur.

enim uerißimum,quod omnis homo pra/lan tißimafuaratione (eu fapientia,ftt blaj^hemut idolatra,ignorans, imouer'oerdamnans uerant fententiam de Deo, er eiiu ueneratione, erfea» tens mendac'ijs, erroribm, blaf^hem'^sdeijfdem, •Jdi« inquit Rom. 8. lt;p^t!gt;iiH(i(e ’r»! a-«^ tff nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ef rrftjo additur. Nam legi

^einon fub^citur,hoc eß, no nouit ea,q^ funt

S

74 Rctcftta de imagine, itgis,prifertim 'm prima tabula. Deinde uoîun tM eaam,ut dicemut, ea no expetit uel expedit. Ham ttta Paalut coniungit.

Dttrrf er a/]gt;era hiec uidentur pbilofophif,ty‘ guidiluiam ratiotticii ac philo fophit attemprra* lt;di« tbeologiam unicè amant : Sed uerboDei, hoc efi,iudicio Creatorif noilri,ut longé acerria no,ita etiä uerißimo,fide$ onenino efi habenda. III. tAanßtuoluntat aliqua,ut etiam in Diaa boliCffed mutilata,omnt bono exuta çy peruera fa,Et tiutdem,»t modo eft di£ium,à De» quidcm aiurfa, ty adrti fä,lßßimiU acpeßimas contra primdDecalogitabulà,àratione tenebricoßßia ma er mendacißima(tn rebiu quidem eiufmodi) iltélatas,arripiendaf et expediendiii,emnino coa uerfa aepronißima, id quod potißima femper bominu in mundo pars teßatur. Nam multo eua pidim er ardentiut Hruntur homines ad idolorit uenerationem er cultum, er fuperjlitiofaalia Opera, ^M4nt ad ueri Dei ueros cultus, 'm uerbo perjficuo traditos. Pete exempla à ludais ty gentibiis,4Turcts,i papißieis plusq Cimmerijs tenebris obrutK,er prorfus ethnicu idolola:rijs dementatis, Summa rei efi^tjuod uoluntM humaa na,ad «erè bona prima tabula, feu res Spiritus, plane mortua,ty ad contra agendum plané ßia ri^aeß.

Dei«(fc

Retenta de imagine, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;75

DeMe uero in rebut exlernis, ad[ecundam fabulam pertinentibut, matifît aliqua uoluntat M« homme, fedinconßanstarnen,uariabilû, cr peruerfainplurimis,tantum fuaqu£rens, non Sloriam Del, Etp enim alicubi difciplma graut amp;nbsp;affueßitione difficili, uoluntat honeïla ut~ fun^, qu£pr£uidet ,iudicat ,prafcribit ratio, profequitur cr pr£Rat,tamen plurinü in gene» re humane, frequentißime contrarihmfèccrunt ficiunt. £t in heroicit naturis,non raro uos luntas dfeilibut rapta contra iudiciumrationu txor bitat, multa iniuSiè, multa tyrannicè, muta ta libid'mofèaudens er perpétrant. Sicut Alex» ander optime inßitutui, er heroico anim» praditM, tarnen contra fuaraiionisdiâamen, hbidinibtu, heüuationibia er crudelitatibui tan dem fefe dedit er perdit.

Eß er adijeiendum, quod Diabolos, uti menti hominis errores quofdam ,mirabili ccrl« potentia er aßutia offundit, ita etiam uolunta» tem potenter inclinât ac impeUit fape in tetra ßtla, reclamante ratione, peut itiquit Paulus, Diabolit effe efficace infilljs incredulis.Eph 2. Wfm2TWO 2 DwfcoZfim laqueis tenerehemi^ nes captiufsad/uamtioluntatem:

^7 Retenta de imagine, 1111. I» corie remanferunt aliqui affräutj» rebut 'mßrioribut atq; exiernis, ut so^ytei erga liberos,pitrentes,propinquos, amor coniugum, amor rerû bonelîarum Sed boc uitif 'meß, quoi iüi motut prtmùm funt ualde lan^uidi, font fine Deo eiutue obcdictUjfua qu^erètes, funt im» per fiai, im'o turbanlur ac deßrmantur, edr non rarb abeuttl itt uicid,ftcut dmor Itberorum dege» nerat in indulgentiam,rapit net in duariciam dlidpeccata.

Ad bunc modum fitent feriptura dicit man* ßfie quidem Cor (quo uocabulo pracipuat aut rationales inbomine partes feu uires compte* hendit)fed corruptu,fed immttndum,fed uanum, fedperuerfum, imà deniq:; horrenda metamor* pbofi ex corde Spirituali, m lapideum cr ada* mantinum, utferiptura loquitur, immutatum, perinde ac fi aurum cy argentum purifiimuai uerfunt eßet in plumbum aut fcoriam,aut uinum (M acetum^ uel aquam , quibut fimilitudinibus bec teterrima fubfiantialù^ ßrmentatio ali^ quo modo depingitur^etiam ab ipja feriptura. y, Retinetur aliquod etiam ueßigtum domi* nationis in quedam animalia, ut boues, «»ef, equos.gaUtnat crc. Sed difficili tarnen labore ci* furari nbsp;nbsp;régi poffitnt^que alioqui,fi abfqi pee*

eat»

Retenta de imagine 77 tit o fîtijjei, Ipontè hotninibii ob'e^UM pritfli» lißent,fjcut et tota rerum naturd.

Vi Kematißt etiamuita quiediim attimaluin homilie, tarnen non modo miUe pericuUr, xrumnif, cruciatibiu expoßta eß,fed eäam ßn» iulKmomètis fÿrannidi mortit fubieilaeß.Ex* tinguuntur fee tut in utero recens lt;editi,'m ado:« lefeentia, m flore ætatis, eo ipfo tempore, ^uo Uelplurimum diftendam erat, ttel dona accepta optime coüocari poterant, cx hac lege iam uitS agimus, ut ad iflam tabulam ßngulis minutis ßt relficienditm.'mejuafcriptumeß, lamiUi,jKox ^ihi, Hodie mihi, erat tibi, Vereq^ alterüpedeiti i« fepulchro,moxut nafei cc:pimM,liabemut.Ac ^uo finit mundi fit propimjuior, e b breuior ho^ tKinum uita eß, adeb ut firè adolefcentesfeu iua Uenes, nunc'm finie iuflac^i ttate uidcantur ejfe oonliituti. pauci enim quinquagefimum^paucifs ßmi fixageßmum annum attingunt, ßquidexa cedit eos terminas, miraculilocoefl.

1» anima etiam manfit hoc,utfitfuperfies immortalis, etiam refiila autauulfa 4 corpore fer mortem temporaneam.

txhifieiampotefi aßimari, quid de Schoa lafiicorum fintentia iudicandum fit,quad mquia ttnt, Hominem ejfe jfoliatum mgratuitis, Cf uuineratum i/n naturalibm. Primùmenim ißa

78 Retenta de imaginé*

intriciitè itc perplexe dicuntur.Ham quee ßnt iii gratuitafine naturalia, nonfatii(n!eoqHidetà iudicio)explicât. Deinde nimiumleuitere^ fri» gidè de infliâo dcimno loquuntur. Non enim tait tùinfraciatio iti Natur alibui, fed priinS amißio pracipitarum rerutrt exfubfiantiaßilaeft, quif ^uidè ipfi fubfianti£ mcrcatæ atq; implantatif fùerut, nbsp;nbsp;ad frrniâ eßentiale hominif in natura

integra pertinebant. Deinde nô niodàuulntra, fed res multo tetriores fucceßerut, ^utenunc ni natura corrupta,pofitiuümaltijHnt.Scl}olallici verb uulnera boe in loco, taniîi poßtiui boni de bilitationein, nb totalem priuattonè iu rtbiu ont niutn m4ximis,multoq; tninus pof.tionè extremi dc bonopriori contrarij malt, ueneni, aut peßi» lentis arboris inteüexerSt. ïundamentuporrd frbolaßicte Synergißic^ locutionis eß,para» bold Chriüi de fauciato viatore, qua rem ißant tot am, ueluti fîmilitudo, non plenè explicat. Et notum eß, qua ßt Chri^i in ea ßmilitudine tentio, fcopus feu frnis.

Craßior uerb fententia eorum eß, qui aßeue rarunt, Naturaliaprorfui manßße integra.Sei eam fententiametiam ipßmetSebolaßicifanio» res,tanquam merèetbnicam, er facrisUteris fontrariamexplofrrMnt,

DE

De corrupto homme*

DE HOMINE COR.

RVPTO POST LAPSVM-

Ditmnishorrencli lapfiU primorîipdrèiufli^ Ye{lè{gt;erjjgt;eaK cr mcdiocrùer explicdti5,/iciiu liu( nunc O' lucidiwi de hoinine non tenato, dOa ^rinn proponi cr percipi potefl. Qjales enini Adam CT Eua ßüi funt poli ruinam,taies etiattt procrearttütfcetuf, fient prouerbio dicitur,KC(' Kov KO^XK-os kXkoij ditiv^nifi quôdfiibinde na^t tura honiinü uidetur deterior fieri, quiapecéàa iis,quilgt;»s b£c po/irema mundi £tas fcatet,pœn^ grauiores, quic etiain in p ojleritatêufqi fifeexm tendant, accerfiintur.De'mdeinleüi^ut pu mett tes,quee bac in parte afferètur in medin,non efiè figmenta bomintim,aut byperbolaf,fed »-c j ne rai nmltoqitrifiiorcs, quàmànobii qnidemuerbit expli cari queât. videamm igiturquaksnosipfi iampoR lapfum, ante regenerationè fimui,ut defirmitate noRra agnita,no fimm beUi Suffeni aut potint fitperbi pbarif£i,(ed modefteatq} bu» tniliter de nobis fentientes, grafiam Dei ac rego nerationem, exemplo Ntcodemi,à Chriilo àcci pere difcamiu, acceptamuerb magnificiamast

petamus,ut Deiu opus bonum,qwdin tt9bii , confiruct amp;nbsp;perficiat.

go De corf upto homme»

SERIES PARTIVM.

• I. De dppelhttionibui hominu non rentiti.

• II. Qÿtdfit.

Ilf. Qao««pfex.

Illi, vndefittaliikomo

• V. eiui materia

• VI. QJialf(fithomopo^lapfant.feu de proa pria ac natiua eiu^ ßrma.

• VII. De fineatc^fi-ttélibui talithomink.

An fit genus humanum, ex Adam amp;nbsp;Eud propagatum, corruptum nbsp;nbsp;deprauatunt^extrd I

omnem controuerfiamponimus. biotnhocfatis declarant ejfeâas Paradifiact lapjtu, t3- porro conftrmatur uerbo Dei, ac omnium mortaltuttt experientia. Hon enim tantum miße periculif omnesfitbieäi fumus, Sed pariter ab atra morte interficimur fine uUo difcrimine, Accedamus i* ^itur reâà ad alias partes inflituu doHrinti.

b

DE APPELLATIONIBVS hominis non renati.

induntur bomini,qualis quidem nunc efi ante regenerationèfin facris Uteris nom tna quadam, Oel àfubfiâtia eiu$,uel 4 ßrmali uel finali caufa, utfunt.

C4rc, ut omnifcdrocorrfiperdt uiamfuam

tSenef.^^^

AppeUationes corrupt h om- Sr natum efi de carne caro efi, ioannis 3. Q«j in earne funt, Deoplctcere non poßant. Item,SI fecundum carnem uixeritif,moriemini, Koma. 8. Caro concupifcit aduerfns Spiritum. Gala. Significat autem 'w hit diiiii uocabulntn Carnif ,pliraßfcriptur£ ,1}ominem totum non renatnm,inquoregnanttenebram rebtu ritualibut, concupifcenlia. Additur autent interdum caro^ (anguit, ut, caro tr fangtMS fegnum Deipoßiderenon poßunt,i.Corinth.^.

'4.V}(IkÓ! ,animalK homo. t. Cor. 2. Naturaa lis feu animalis homo, non percipit ea, quie funt Spiritus Dei. Item, t.Cor. tj.Eftcorpui animais lf,ellßgt;irituale. Dicitur autem homo qualis nafcitur à fisis parentibus,inrcbusffiria tualibas prorfus ca;cus, imo pro meraßultitM res diuinas habens cr damnans.

Terrenus, loan.'} s.Cor.i^.cjuouocabuto hon tantum materia hominis ex qua denotatur, fed etiam conditio ac prcprietas eius,quôd tan^ turn aliquidde terrenis rebus mleîltgat,ztr non ßt hieres uitie ieternlt;e,iuxta hanc quide terrenâ natiuitalèo’tf^’tenas ailiSes.ldeoqi opponitur éi cceleßis,hoceünouushomo,excceloper De^ regeneratus,cr regni caleßis hares.

Vêtus homo,non ratione afafis, fed re/feitu nottihominif, iftteii etiam inßns,'m ttteroadhuf

F

Kz Appellation corrupt! hom* exiüen$,phrafi Icripti^rte uetM homodicitur» Uphef. ^ Colof.^. Kom. ó.Vbi docet ApofloliUt ueterem hominem exuendum efje, non quidem earnaliter^ ut t^icodcm’M opinabntur,fed tualiquadamratione.

¥iHj h'xiiufeculi, LHclt;e «tf. conuenit cunt appeUcttione terreni. Opponititr autê fii'^s heif. Item Filq iree, Iphef. t.

Peccatores, Row y. Peruniiu incbedicniitnn peccatores multi canjiituti funt.

Kortalit, Aélo. 14. er t.Cor.i^, oportet mortale hoc mdaere immortale.

Arbor mala, putrK,tàatth. 7. Item, l^intt tribuli, nonproferentesfictuaut hum.

Ex Diabolo effe,loan. 8. feufilios Diaboli eje, Katth.ti.Genimina uiperarum.t:iam fine dubio Chriliutuoliiit ad SerpentKuenenum rc^icere, quod m homines effudit,ór idem eli,fihu Satanet ejje, itemefje domain [euhofpitium Diaboloru, tJiatth.iz.Item,effeferuum aut mancipiZ Dia* boli,Pphef. 2. Pßeßltos incredulos, ibidem.

Mortui in deli^lif, Ephef. 2 Coîo/; 2.

datifubpeccatü,hocejl,mäcipiapeccati,Kom.‘fgt; mimici Dei, Kom. f 8.

PopuliM fedens in tenebrit,^' m regione urn» brie mortis,Efa.9. Matth. 4. Ite m,oue s errâtes, Bfa.^j. Matth, iç.

Sed non ejinoliri otnnidnoj^i^

Quid homo corruptus* 8^ 'epitheta pi{turM,qu£ honuni corrupto pet» clt;ttis, 'mfacrK litcrit tribuutnr^cSmemorttre. tif igitur fit,nos óccaflonem ftudiofis aliquâ pr^t bitijje,tit appeUationes emphaticotertss m fii» cris Uteris accurate obîertient. Ham propria ac natiuam nobisßrmam ob oculos uiuis quafi co» loribus depingunt ac proponunt.

CONTRARIA.

AppeUationes de renato hom'tne loquêtes, de» prauaio homini impie acfuperbètribuere,ad ex ioUëdas eius uires prater omni modu et rationic trridere Uiasappeüationes, quibm homoaS remtus defcrtbitur,tanq'aä hyperbolas, Stoica« et abfurdas, id quod fàciüt philoÇophi et Pelagitt ni ueteresac recenter, ideo^ lHarü uoeû figntfi» esta exténuant,

IL

oyiD SIT.

Homonlt;Jt«ratefc«KfZH4, efi animal, à Df» per propagationem naturalem exmareerfee» nina créât um, confiant anima rationali çy cor» pore, horribiliter uitiatum t« fubfiantia çy pro prietatibus fuis,ita ut feruiat peccato,et uefiigia exigua imaginis Dei adhuc reUqua,no modo fine Uera Dei notitia fint,Sed etiam contra eum diri» ^antur, malediüum «i Deo, er itt hac uita miSe ^rumnit cr mifer'qs obnoxium,4c denit^ aternte tnorti cy condemnationi defiinaiiint,nifi fiat re» iftitraiiodiDe«., “ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' r i

S4 Quotuplex homo corrupt

Fons iAiuf defcriptioniseii facra fcripturd, trißißimis uerbis omncs dm partes explicans. Hue pertinet Chrißi diiiti ioin. 3. Amen amen dicotibi,niliiquis renatus ßterit ex aqua cr Spi=‘ ritu,non poteß introire m rrgnum Dei. C^uad ex carne natum, caroeß. Flura aatem teßimoa nia breuitatif gratia omitta.

in,

i OyOTVPLEX.

Primu,omnes mortales ex æquo peccat» art* ginis deprauati funt, afferentes fecum ex utero materna naturain (ordidam malitiofam, or damnatam 'm lt;eiernum, niß fiat per Chriàunt femifiio peccatorum , ZT mchoetur aliqaa no» uitas.

Sed tarnen miranda quadam diffenfatione Dei,aliui alio melior uel deterior câ m ip fa cor ruptanatura, cz rebutexternitfeupoliticis,ac uidentur tres gradm hoininunt non renatorum poffe conßitui. Primùm funt heroici quidam ho* mines, pr£ cater is naturam quandam na£li,ac reuera diuino quodam afflatu excitati zy con* firmati ad artes, fapientiam politicam, uirtutes acrespr£clare gerendas idoneain, qualis certè inter genies extitcrunt nonnuUi. ouidiutm poeß.

Quottuplexhomocorrupt, S5 poe ft,Cuero in eloquentia oratoria, Arißoteles wphyftcis,Ariîlideiin morum integritate, luli» ut rebut betticis, Apeües in arte pingendi CJ'C-txceÜuerunt.tiifunt lüi fianmigradut autfortit tontines, quiperfefe fapiuut.

T3einde futit tnediocres hommes, ^fcri'tn ttatura fleéli, adfuefieri, excoli utcun^ potefi præceptis cr exercitatione.lii fecundo loco lau* dantur,qc ódut ipfi per fe fapere ac omnia per* f^icerencqueant,atfaltemreitè monentes aua diunt.

Tertio, quidam funt deterrimi,ita ßolidi,he* betes,wepti, utfubtiliorem ahquam inüitutio* ttem non admit tant,cr nec perfefefapiant, nec Ü- reâè monentes audiant, pcrindc ut fier liefe* lum fi-ußra culturam patiti:r.

Hlt;ec differentiadutem tantùmuerfatur circa fes carnales,feu ad banc terrenàuitam quoquo modo pertinentes, Dei quodain conpliocr gu* bernatione. Valt enim Deut etiam inter genies aliquam externam difciplinam obferuari, Oquot; pcenas aduerfut uiolatores bonefialis politice copgt;ici,ac deniq; uaria ac maxima beneficia bute mtfer£ uitte neceffaria pr£liari. Propter bafee igitur d'Jiu caufas, btroasuel médiocres faltent homines inter gentes excitât, turn ut fint guber= natores or eufiodes aliqui difciplmee, tum ut

ï 3

86 Quotuplexhomo corrupt pant fumantur de improbit. Deinde iliii itla tequdlitate quttß confocidt zs' cSiungit Deus bu» tttattu genM,ut fibi mututu operus prieslet, fdpia eniiores cateris guberndtione cr al^s efficijSt hfbetiores uicißin ignobilioribut operis ßbi ty' ulijs profint.

UIL

VNDE SIT HOMO NON RENATVS.

Kemotdefficiës cduft hominis efiDettt. Sieut Inquit Pfdl. loo, ipße(icit noStZtr noipfinos.

Propinqud efficicns, funt parentes naturales, exquibiumirando Dei opere homines propdgi tur. Ric doëfrittd pulchrè explicdt Paulus, Aólo. sj. Deus, mquit,datomn busuitam er halifunt per omnia, ficit(p.exuno fanguine omnegenut human urn.

Cater lint diligenter difiernendum e/l iUud, ijuod Deo e/i tribuendu, cr quod hoibus. Drtft trafuram humanam conferuat, fed peccatum CT malitia, qutbus natura hominum diluta,uitiata ^perdita e/i, tantum funt ex hominibut. CÙnt enim Deus homines,naturali quadam propagd» tionc uelit eendere 0- conferuare ( Chrifti hu» maniias excipitur,(j!iafudis quafdam habet pro* prie!ates)naturam humdnâfuli(titat,(iualù efi, hot

Vnde homo corr upfus« fioceji, Qÿalû materia ’m ipflt pareMibtuefi^ talem inde fatum producit. Tribuettdaigitur t)eo efi conferuatio natur ne,non peccatum^tjuoi ex nobtt e/i ig- Diabolo.

Caufe cur Deut hitmanam natura conferuet. ac propagationemfieri permittat per parentes cum peccato,hne funt.

I. QuiaDeut uult 'm iliif fignisreatui,colfici atrocitatem primipeccati,cr omnium fcclerum, ^Une ab hom'mibui patranfur,

11. Vult confiderari potentiä Diaboli,e^ ma» cbinationes ipfiut aduerfutgenut liumanum.

Ï11. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iramfuam contra peccata er deAru»

flionem operit fui 'm confi^eäu uerfari.

hl I, vult bom'mes reffeäu huiwt cladis er damni, neflimare fuum beneficium, quoi morte er obedientia fil'ij fui unigenitihom'mes iterumredemit, erex 'mgenti miferic'ordia eos régénérât,er 'mchoat nouitatem.

V. Vult excitare defideriu 'mtegra refiilutiov ttif,qune fiet pofl refttrreflioni,ZT uitne aternne.^

COJgt;JTRARIA.

fbilofopbica op'miofolem er Iwm'memgene fare iomines. ignorât enim pbilofapbia ueruin iyeum,conditorem amp;nbsp;conferuatorem reruni •mniitm.

4

88 Vilde homo corruptus^

Mdlitiitm in Hatura Deo tribuere tanlt;J^Hdtn tintori, id quod Hlaiüchæi zyalij ßciunt. Sed contra bonitatem cz iufiitiam Dd eß,pecca-tumfeumahtiamßcere, utteß^tur Pfalmui lion Deut uolens iniquitatem tu es: h«c efl, non ' condit,ncq^ approbat peccatum Deuttquia ipflut uoluntati, ordini cz opcri conirarixm efl.

QVÆ EIVS MATERIA.

Conflat homo non renatut priminn corpore Cfdnimi.

Sediflte hom'mis materite non funt purte. Ine fl enim praterea quoddam liimeniu,feu po^* tins uirut pe^lentißimum Cfmortiflrumtcum anima cr corpore conglutin(CtS,quofit,utuitid* turn ac deprauatum corpus,uitidta^, deprauata dc malitiold anima, ex utero matris adantur 'm hancluctm, id quod Dauid hifee uerbis effert: Ecce in 'miquitaubits conceptut fum, cr in pec» catis cocepit me mater mea, Pfal.^i.hoc efl,mea maffa, deriuata ex parentibus, ex qua'm uentre matris me^ fum förmatut, fuit res uitiata,cor» rupta,ueneno quo dam, pugnante cum uolunta» te Dei, 'inflifo crimmixto.

Qualis igitur ßnsefl, tails crépir iuulus, Tarentesfunt peccato 'mfiili, uiliati, perditi m

totit

Materia ho m, conOpti 89 totlt;t mlt;tß4 fud, Itdc^i O' fcrtut, ex ndturd ,feu fanguine ipforu endfcens,eandem habet lepatn, eandem peflem,

CONTRARIA.

Aßeuerare naturam hominis, ^uam profirt ex utero, non effe tant mliüam aut tam malam. hempeccdtu effe tantum reatum quenddmproa pter lapfum primorumparentum,non et tam ui» tium 'm maßa no^ra, idguod reßttat ffalm.^t, luculenter in diâo citato. Bt Paulus induit,Bra» WiwNATVRA ßli}ir£,Ephef.2.hoc eft,non tantum rei propter alienSdeliilum, fed natura UoRra uitiofa eft, peccato perdita, ut etiam fua naturd,ira Dei o damnatione flt digna,nift fiat per CbriAumremißio o liberatio,

OE PROPRIA AC NATIVA HOMINIS NON RENATI FOR-ma, quantum quidé ad theo-logiam attinet.

Qrdine ac diligëier in homine cofiderentur fnbftantia eius, Deinde uiresfeu potentiiefub» ftantia indita» Tertio cöditiones noparutenet^i pauciB inrebus extra ipfum exiftentibus,fed toa titen adipfum reftiicientibus,tum germanaac propria hominis non rendti ßrma, tetra fané amp;nbsp;plané deploranda apparebit,

? S

90 Forma hom* corrupts

DE CORPOR F COR-RVPTO.

Quod lt;id corptu hominis ttttinetfttßmem* hra cokitrent oßibtu, ncruis, uenis, carne, cute, externarnq; hominis ßrmam, qua à cateris anit malibia differt, repr^fentant, tarnen primiM tota ilia corporeafubjiantia,e/lnott tantùmred foram Dro, fed intra fe/e continet peccatum, hoc eß,uenenum pellißrunt,impurum,Deo dif* plicens,damnatum, quod omnibus partibui,etiä minutißintis, immixiu nbsp;nbsp;nbsp;ut ße dicam,mcorpo

ratum efi, feu 'm fubßantiam hominis ab^t.

Hine fit, ut nuditas hominis, qut maximum erat eius ornamentum iuxta Dei fàbricationem, fumma nunc ߣla fit deßrmitas,ita ut cStegenda fint membra uefiibus, aepro meris beluisiure Itabeantur, fiqui nudatis omnibus corporis fui parlibus iam 'm mundo palam 'mcedant.

Deinde ipfa hominis externa ßrma, non ell Um elegans,uenuflacrfuauis,ficuti 'm integri^ tateextitißet. Plurimitoruumuident, aut alùît tton fatis gratam habit ßciem, çf morbos quoß iam animi feu maîiiiam in ßcie depiilam gerut Cr ofiendunt,iracundi rubent,liuidi paüent,SU* perbi, pertinaces,buccas 'm fiant, fupercilia ex» toUunt. Kalitiofe nature uel trifiescapui 'm» clinant, hirquis tuentur tyc,

Kulti

Forma hom. corruptt- 91

M ulti reperiuntur gibboß eîiiudi. dUt aliis ftoit babentes décorant iüam mentbrorum om nium proportionem,quam debebant babere: ta» ^eo mon/ïra bominû uaria,de quibitt Geograpbi traduntfitem portêtofosfaeiui, quales in bac in» ^linatione mundi plurimi fubinde nafcuntur

Intus uerô corpus non babet eum uigorem^ debebat. Temperamenta miré uariantf ^Iterantur G- dégénérant, uel atate bominum, ^tlalijsaccidentibut. Paucißimi reâèuatent, ^ic laborat catarrbOfiUe doloribtu alijs capitis: •tliut imbeciUitate uentriculi, aliits epatis uitia, ^littiinteßinorum crutiatibus,aliuf w pedibutf ^liusm bracbijs cr alijs partibiudeinßrmitate qvod queratur babet. Deniq; ß maxime optima ttideatur aliquis ualetudine breui tempore uti, tarnen diâum ac ßäum languere ac dtficere in» s:ipit. Hoe paHoeorptu bominls miUe morbis tgt;bHoxiHm expofitum eß.

Poßremodira mors non tantim omnem uigorem ac motum adimit corporif fedborri» biliter infuper totum corpus deßruit, acpeni» tut carnem ztr oßa depafeit^ conterit atlt;^ in puluerem terr£, uß 4 Df0 pradiilum eß reii» iitfGenef.y

^6 Formahom.corruptu

DE ANIMA COR RVPTA.

Attinm uero, carport unifa, in [ua fubllanti4 etiam impura ac ueluti ex auro purißimo in fco^ riam iininuiata eß, cr deßituta pracipuit dc fumtiK proprietdtibtu dc ßcultdtibM,qudi debe bdt hdbere^ Si Ndturd hominis integrd perman» fißet: eß infirma,imô mfuper deteßanda malitid prttdiid, ut contra Deum cogitet zy dgat, peut 'm proximo loco 'mdicditimus, zy bic etiam quita damattingenda funt.

item anima habet nunc earn conditionc,qubd ttonperpetuôrelinquitur infuo hofpitiolocor= ports, cui erat unita mirabili Dei fapientid,poa tentia zy dementia, f ed cogatur 'inde uiolentia fumma diuelli,^' aliquandiu feparatim degere, donee filins Dei inrefurredione iterum corpus Zyanimam coniungat. Sedde quibujdam pro» prietatibus fea partibus animt feparatim eß dicendum,ut omnia fiant clariora.

DE MENTE COR-RVPTA.

C«w tota anima ßt peccato, non minus quim ipfum corpus corrvpta zy trdsformdtd,fine du» bio, eiiam iUa pars eins, qua mentis fubßanttdm prabet, depranata eß : unde manißßitm porro

Forma hom» corrupt!» 9^ e/i, potentiam lUam Z!r a£lionts inde prouenien tes, labern iüam, impuritatem at^i imperfiiiioi tiemßmul in fe habere,neq^ effe tarn uiuida,iUuv ftria, præflantiâ,ficuti fiiißent in natura inuio» lata : uernm iSia explicanda funt.

tiens hominis priinti per fe i/n rebus diuinis, pertinent ibui ad prtmam Decalogi tabulain, fummis fidei arti«ulis,prorfus hebes cr caca efl, ^tß enim fomnium aliquod mcertum or infla^ hile de Deo haberet, quod ßt, zs- qubdpotens, lufius crc. tarnen de ucra Dei fubßantia ac mo» luntate,(priefertim uero Euägelica)nihil nouit, t^ebebat autem ea fapientia cffe norma ailiom hum hominis pracipuarum, unde im pfalmo dia eitur : Dixit inßpiens (quales quidè funt antiiei homines absq; regeneraiione,iti rebus diuinisßn eorde fuo, non eß DEVS,pfalmo Item, noit eß Deus,funtomnes(ogitationes ciuf.

De'imde uerb etiam mendacia, errore^fOquot; blafphemiit contra Deum zy rcj tnète Régnât, hoc eß dira iîlamp; malitia, qua mensfingit aliqttid effe DEVti, quod non eß Deus : fingit ^eligionè Qf cullosdiuinos, quibus uerus DEVS blafphematur,ßcut Ktquit Paulus Roma.t.Euoi huerunt in cogitationibus fuis, ZS' obfcuratum eßmßpiens cor eorum.Dicenies enim fe efje fa» pientes,ßttlti ßilifunt, zy- immutauerunt glo»

94 Forma hom» corruptfi riant iKcorruptibiUs Deim fimilitudinembtti» ffitKincorruplibilis bominii, utlucrirntGr qitadrupedum, c^ferpenttMn. Item commuta* uerutitueritatem Dei inmendaciam, es- colue* tunt CS feruierunt creature potins, g creators

Tertio,lapientiam Deipateßüam de eßen* tiaes uolumate fua.csreliquifgrauißimisre* blit, abhorre t mens humana ,crftonpoteßper fefe reÜè liiteÜigere aut accipere. ludicat eninl iüa omnia,quit DE.VSpeculiaritetreuelat,effe ttiera paradoxa, aliéna ab omni ratione, im^ blafphema nequaquam admittenda, Sicut lu* culentcrdocetPaulat i. Corin z.Animalisbomo NON P E R C 5 PIT flt;t, quafant Spiritus Dei» STVLTiTlA enimeßlÜl,CStiON POTEST (yi/ärat) INTELLIGERE. Empbatica funt iha uerba omnia. Primùmenim cxcitatem men ttsbumanie deßribit, quod ignoretßiirituidi* uini res. Deinde eliam fummam eiut malitiant exprittiit, quod eiufmodi rcî omnes pro merd ßulticia habeat auerletur er execretur, ac noit ualeataßequiitttclleäa, Sicpfalmutts6 inquit^ Omnis homo mendax,l)oceft,niens hommis non tantum e(i cieca, ignoras res Dei prtecipuas, Sed iufuper bitc duo malababet, Vnum,quodmen* daciorum pelagns cotra res diuinat cotiaet, quo rxiißußtt idola uariaproducit, cumfumm‘t

Forma hom^corruptû ^5 fieri Dei blapjhemitt, kiterum ijuod res diuiMs, patefiéliu, monjiratiudiuinitnf ^nonpotefi percipere ex fefe,(ed potiui iuxtafuum ealigin» futncrprMum iudidum auerfatur, damnat, deteßatur,Sicut Atbcnis uociHrabantur doilif^ fimi pbilofophi cr fapientißimi qui^ Paulum finiuerjam pbilofophiam, na' fuam uerüreligio* item, quam ab auisatq^atauisacceperantf^nm ditui delere: ac dignu effe, qui tanquam alallor trudeUßimii fupplicifs de medio toüeretur,

Quarto,etfi de rebus externis aemundanis, in wen/e aliqua ifotitia reliqua eß, tarnen ea quoi^ adeo non eß ßmilis iUi lud, quam Adam ante lapfum ingenitam habuit, omnes eint poßerifßabßq^peccato mifißent, habiturißif» fent ,utnecexculta quidem omniinßrudione, dodrina ac experientia mens uix umbra quandi cognitionis,qu^e fuit 'm Adam, aßequatur. tiam primiim plurima honeda er neceffaria 'm uita numana, mens ignorât penitut. De'mdeione» fiorttm er turpiü diferimen, quam eß exigiium, quam languidum , quam 'meertum er uariabile, eiiamß mgens cultura er longa exerdlatia ac» eeßerit.

Qu,inib, maximaeßmentis imbeciUitat, 'm mteUigendis rebut externâ etiam, ut 'm artibitt G- uniuerf* {gt;Mo[epl}ia,De'mde etß quadà me^

Forma hom, corrupte

diocriter mteUigutttur, tamè iudiciu in pluribnt ftepe fluduat, fepe baüucinatur cr abcrrdtf id quod in uarijsphilofophorufentent'^s ertön» tentionibitfuidere eft. Prieterea memoria diffi» fHirne resoftèfÎM er inculcatat, recipit^recept^ Hcrô ftcilimè iterum amittit, eropm habet cre» berrima repetitione,agitations im'o hlt;tc etiam obftruatione dignafunt, quod rartßime fimul IM «ßo homine reperiantur, uis exceÜeni iupgnis res oblatas uel proftredas reiiè iudi» candi, i^uis memorii uiuacis acpritftntis. I» altere horu plerunq^ titubât. De'mde etia, quöd poft Klatern uirilem,memoria plerunq; langue» fcat,decrefcat,cr in fenibm ftrè omnino amitta» tur,unde dicitur: Bispuerifenes.

Deniqi etfi res externat ac mundanot, fagacitate humana explorât, ctoftenfas menf humana poteft aliquo modo mtelligere ac perd» pere,tarnen longe alia ratio eft 'm rebus diuinis, qu£ ftne iUuminatione er auxitio t)ei, neq^ in» telligi, neqipercipi rede er foltdèpoflunt. tiatn iUie ajftnes funt rationi, hlt;e uero minime.

Sed ne quit criminetur, nos ex mente homi» nis tantùm faxum aut ftipitè ftcere,ideo aperte, quid ei tribuendum ßt, exponimus, nimir^nn

Primitm tribuimus menti fuasquafdamftcul» tales, apprebenfwnent rerun, cogitationemat

' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;~ Mieiuntt

Forma hom» corrupff» 97 indicia,memoriam, de quibiu inpbyficis di» citur, uerùm ifite ßcultales or corrupt* finit horribiliter, amp;nbsp;habent fiiof metlt;ts ac gradiu m ^uibufdam rebut tiintim,noft autem in omnibut^ Deinde tribuiinut menti fdpientiam truandant naturalem, de (ecunda tabula potifiimùm, zy i^uidem de rebut externit, zy de iUù etiam non totalem,non plena, non abfolutam. thecfapien» tia apud philofophos uariat habet appeÙatioer, Uocatur enimprima principia,KoivKi ïvvolctt^ a-foA«4-ô5, xçi/uçiet, Difcrimen honeüorä Zyturpium, Sunt enim qualefcunq^ finies, fitn» damenta,zynormiererum agendarum aut 'mier tnittendarum in hac mundanafeu ciuiliuita:i Paulo uit Dei dicitur,Romano, i. zy oput legis, Roma. 1. Taciunt^, philofiphi illas notitias du» plices. Theoriticas zy praäicas, quarum h* ad aâiones,tllte ad cognitionem pertinent.

Tertio tribuimut homini iuxtafuasficutta* tes,etiam hanc admirabiUm (licet non talë,qttaa lis in nitegritatefiiifiet)litcë,dc regulam aîlio» num, nempe quandam ratiocinationem, coüe» (iionem, inuentionem,zy extruâionê aliarttm conclufionum. Sic Paulut ad Roma. inquit, gtn» tes ex opificio mundi ratiocinari de aliqua fupre mametite, rerumomniu architedatricezygu» bernatrice,hoc efl,qtt9d fit De{fS,Zf fit potentifi» fintKf, talimsdo. - nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;- g

^8 Forma hom* corrupt!,

Impoßibile eß tan amplum, tam ornatunii tam ordinatum,tdm utile totiat mandi oput, ra-» tosac certes fyderum curfta cr e^fedattl^ecie» rum omnium rerum tarn certamcoferuationemi propagationem,»fum,decorem, hominis fàbria cationem,cr eias (icultates cr adionestammi» rabiles, O' præliatUiores clt;eteris naturis, cafu exorta ejje aut confifiere,

Ergo neccjje cjt e/Je aliquam inteütgentem tnentem fupra omncs creaturas,omnipotcntem, qMhxc creauitfCurat, cer legibut confer^-uat. Ratio confeciaentia e^ or do caufarumoquot; effeiiuum o aliarum rerum diuinitus ord'mata connexio,lt;^uem ordmem o connexions utcun^ cernit o fcquitur ratio nuüu ßrtuitu o caßa le, femper eRfui ßmile, nelt;^ e(l diuturnum aut perpetuum. Scd mundusfemptreliftifmilift Ergo non ejl quiddäßrtuitü.Ciim autem ordne tnirabili omnia fiant o procedatfOquot; Rnt ad ufus condita omnia certifiiinos,idco necejfe ejl fapieit tern autorem or œconomü ifiiui mundi exijiere.

An uero ante illam ratiocinationemfm mente ^dam adhuc ßuiüa de Deo reliqua fit,ambigitur etiam à priejianiißimis philofophii. tieque eji hereticiu,utram quit opinions modeHè tueatur. doHi ut plurimum meiwant ineam fententiantt notitiam quandam objcnrù tarnen, in mente ho»

Formahom/corrOpth 9^ WhiMnonrenati naturalitcr effe,qubd ßtaliv quis Deut,ueriim plurimis ijiam pcflatibui borrendis tenekrarum cr ealiginnia »» mente,lirè penitia extmgn i. E:fi autemeafen tcntia,quód fit Dein,quad fit potcns, iUd ab ternif rcbui ratiocinatione, pdtfluh^m,lt;jU£ nea ipr^ 'm rebui diffcilibiu perßliit fed euanejcit^ ftabilitur, tarnen uUerim adfinnani äc iterant cogniiionc unitafii Dei,cr Trinitàtis 'm iÜa unia ■täte, er uolunlatis diumie 'm prima praifertiiit Eiecalogi tabula,nt(Ila mens bumana fine uerba r):i,uelnattirahtcr,uel cultura etbnica qualisi cunt^^yprogredipoteü.

Ad i^am ratiocinationem pertinet er obfera Udtio experientiauniuerfalis, qttlt;e fit bom’mina fenato K^ifn^iav erpr'mcipiumfirinbm.

Hue 'mfuper peri’met indicium quoddam dè fiicinoribititetris, quidpœn^ fintconfecuturie^ fiue occulta quodant fenfu,efe mentem itternSy iufiam,exigentem pxnds,fiue ratiocinatione ab experiètia uniuerfali, Quia alrocia deliila fent per comitantur atroces pœn£.

Quarto tribuimus hom'mi non rendto,ex noa ticijs Theoriticis er ratiocinatione,artium quaà dam fem'ma,ut Arithmetic£,Geomctri£,phyfia flt;£,u.uficte, Dialeóiic£, Rbetoric£, ere.

itemqu£damfem'maiuris ciuilfs. Namnoa tf(i£ prd^ic^ feu fieftndte (abt(t£ Decaïogi, fe^

loo Forma bom. corrupt!» iM Mturale,lt;]ii(e omnia idemßgnificant, primé elementafeufùndamtnta fuppeditantiZy plurd uitratiocinandi ex iüis producit cr extrait.

Quinto tribiiimm menti ßcultate, ijuod cul* turafolerti cr dtUgenti mrebui externifpoßit proficere fapientia,do(îr'ma, iudiciotfed tarnen no mod'o id difficile eft,etiâ optimis natur if, ue* rùm etiâ me tat fuat habet, ita quidem, ut fummd inter fdpientißimos ethnicos fapientia,adhuc ta* men quim longißime J perßäione ( etiam quod adres externas attinet)abfit.EtUix unusautal* ter priéffantes artifices in multif feculû acgen* tibof extiterint.

iflaomnia rel'mquimusinfuo fbroacloco,fi modàredètfifobriètfimodelîè accipiantur CJquot; ufiirpentur. Nam fi quis debit/u in hifce metat excedat, iure reprehenfionem incurrit. Nthil enim contra uerbum Dei ajjeuerandum eff.

DE VOLVNTATE CORRVPTA, in rebus fpiritualibus «Sc diuinis.

Voluntatis etiam organon non eff purum,no tale,quale abfq; peccato effe debebat. ipfa au* temfubüantia corrupta, et quidem horribiliter, impoßibile eff ipfiui ficultates effe intégras,prit fertim cùm fubflanti^ or fiioultatum inhlt;erenti* um neceffe fit effeproportionem quandam. Sed hte(

Forma h om, corrupts nbsp;nbsp;loi

b£c particulatint enotandafunt, ut conoid 'mteüigi queant.

Vrimiim uoluntati conuerßo ad Deum, CJquot; promptiludo,alttcritiiif,robur crfirmitoi djjenlt;* tiendi rebut diuinit, 'm fumma perftUa con» gruentia uoluntatis ad normam i Deo traditanit penitui eji adimpta, ßcut docent facra literal ut I. Cor.2. Animalis homo aon percipit ea, qua funt Spiritus Dehuam ibi uerbü percipere^ O' mentis 'mteütdum, O' uoluntatis affènfutn exprimit. Philip. 2, Deut e/l^quioperaturin Uobis,cr ueüe et effiecre,pro beneplacito. Ajjen fut itaqi O' a£liones ex eo profluète; in eiu/mos di rebus,non funt ex hemmibut,fed expecttliari Dei dono o benigna operatione.

De'mde uoluntas non rcnata, non modo nau* feat o répudiât res diuinat,fed etiam res ßllas, mendaces,uanas,blafphemas^ex hom'mum cere^ bro confinas, aut alioqui fuperfiitione quadam receptas,ueru ac diuinis rebutprafert er unte^ ponit, ac horribiliter Deum uerunt.cum fua res^ uelitauoluntate, blajfgt;hentat, Quemadmoduin Paulus teliatur,s.Cor. »,No£ prædtcamut.mquitt Chri^lumcrucifixum, tudais quidem fcandalu, ^entibut autem ßultitiam.Etcap.z.Res Spirin tut funt animali homini ßultitia. id uerb nö tana Amenspronuneiat, fed uolttntasetiamfuo fuf=

3

102 Forma hom, corrupts frägiodpprobat er [equitur.Experiêtia infuper. decllt;iri(t,lil/(tmreligionë,idolatricoi cultw, fu» perfiitiones, multô ardentiut homines ample^li et exequi.qudmett omnid,qnte Deus certo uerbo præfcripfit.

Tertio,uoluntM iuxtd prdfentem fudm tidtu,, rdm^reluildtur erquot; repiigndt Spiritui Sdndo^er eiui do0lr'm^,ßcut per^icuèfcriptum efl: Cara (oncupifcit dditerfui Spiritu,Gdl. uem,feiitio dlidm legem in membris meis^repugndntem legi tneiitisme£,(^cdptiudntetn me in legëpeccdti Roi» 7,hè; Senfui cdrnis inimicui eft Dfo.Roj«. 8. Etß Atttem 1}£C diéld teßdntur, mj rendtis dd’^ hue edm sndlitidm^ contrddiiïionem er pugndin reperiri, heet Spiritui edm dliquo modo repris: tndtcr wfrmgdt, tdmen certißimu inde eß,ednt non dliudè qudm ex deprdudtd ndlitra fcdturiret er qutdè mdgis effrenè,»ehementiorè dc poten^ tiorè exißere in homme prorfiK nö regenerdto^

QUdrtôJegent Dei per fiele er iuxtd Dei uo^i hntdtem implere nequit, id quod ex prioribiü ßntibut profluit.Rom, 8. feriptum eß, Legi Dei noneßfubieiltitcdrnitfenfut. lüECenimVO^ TEST.item lex infirmabdtur per Cdrnem,id eß, homo non rendtusfSic enim cdrnis uoce Apoßo» lusu!iturphrdßfcripturlt;iejdn£id) legem Dei ex toti^uiributnonpote^implere, ideo'^ nec /es

Forma hom;comiptu lo^ g« brauiumdffequi.Uem.'R.om.^. Omntseg^nt gloria Dei, boe eji legis omnimoda impUtione^ ^ualem Deut extgit. tsullamenimmaioremo' •ittgufiiorem gloriam, ad conl^eäum Del homo pojjet adfirre, q:tàm perfeätßimam legis diu»ilt;ß ^bedientiam,ad quam erat imitioconditits,ZT fummis donis ornatus.

DE VOLVl^TATE CORRVPTA in rebus carnalibusfeu extern is.

inrebusexternisfecttndie Decalogi tabul£ potißimum,feuq!io ad carnalesafliones, habet noluntas aliquam poteßaiez^ ßcultattm,qu6d ea,qute didat ratio,approbat^profequitur et ex petit, ut quod ledificat domos,emit,uenditjCecoa Homiam milituit ergubernat, regit externos mores,cohercet membra, ne omnis generis tur» pitudines committant.

ainef *-ttiIla fdtis magna uoktuatis no^ renatic encomia ,quQd

ei tribuitur.

t. Aliquapotcßaiiiiregcndalocomotiua. 2. Ahqua poteßas 'm regim'me politico cecoftomico.

3. Aliquapoteßas »« difeipHna philofophica dut ethnicaprafianda,

G 4

lo-f Formahom. corrupts 4. Alii^ua pote/l4t in pietite Vharifaica, fel» Mottäßicaprtefitinda.

Verùm bîc necejfariô, ttccuratèf»^diligeit* tifiimè obfcruanda funt ifti quatuor.

Printum, quàd tUa omnia non fint perfèHat non modo quia legt diuina per omnia non res fondent acfatifficiunt,fed etiam,qHia mrebut ipfis externis plurimum efidefiâm, plurimum fordium, plurimum exorbitationum. Fons er caufdefi, nature humanicdeprauatio erimbe* cillitas,que longé maiora funt,quam ut à proßs Uis reéiè uiteUigi queant.

Secundo impeditur becuoluntatitpotellas, tribui remoris ac hoHibus nequaquam mualidii'. Ipfanimirum nature malitia^ Diaboli 'mfi/iras tione, potentia ac tyrannide, deniq; etiam peßi* mis pltirimorum hominum in hoc mundo exs emplit.

Tertio Ingens, feua, es- penè incredibilis eß malitia ac libido non renate uoluntatis,ßciendi contra omnem honeRatem. Paulus de ueteri feu non renato homme inquit,P.um feruire immuns ditie iniquitati ad miquitalem. Rom. 6. imo etfitheoricam rerum quarundam honeflarum, arcano quodam iudicio non improbat uoluntas ■non renata, tarnen 'm praxi ßrtur equis auriga, nec audit cumu habenat, ßcut Uedea iHa ex^ primit^

Forma homxorruptû 105 primit, uidee tneliora,probo^;,dtteriorale^ ^uor. Qttitntum qutcfe (celerumueldmore,uel inuidia, uel metu, contra non modo rationis iu^ diciam, fed etiam uoluntatis aliquam tacitam 'mtra fefeapprobations fiunti im'o Paulm mquit defefeiamrenato Romrf.y. NonquoduolobonS boe ßcio, fed quod nolo maluni boe ago.

Quarto, ad res bonat (y bone fias, carnales duntaxat, bominumuaturteuix longa inßitutio He, fedula exercitations, cr lire nenpneplagis di^tcilimèadfuefieri cr cegi poßunt. Inter mille eniniuix unut eß, gt;» quo deprebendat indoletn fiexibilem (ypromptam adobfequia, nontax men per omnia. Nam ad mala qualibet, omnium bomtnum nature funtpropenßßimte O' ualidif* fima, ficut experientia declarat, o Päulut rei Hatitt etiamgrauißimequeritur,eamad malum innatam propenfitatem, plurimum fibi negoc^ ßeeßere. Roma.';^.

DE corde COR-RVPTO.

Quodadcorditfubßantiam attinet, ueneno peccati, ficut Cietera mèbra corporis, tot a dilui ta ac deprauata efi, unde fit,ttt etiam in coquen* dis, maturandis, odifpergendit fanguineo Spiritibut uitalibui, non poßiteffe tarn pura^ »am perßüa, tam^ effieax ut debebat. iUi ipß

loó nbsp;nbsp;Forma hom, corrupt/,

tjuoq;uitälcs fpiritus,ex ueneMta materia coHa fiant, qiiie nuüa ui natur ali excoqui aut ex pur« garipotefl.lmpurositaq; fpirittu V imper Hosjumpropter ipfam materiam ex quacona fiant, tum ettam propter imperfi^â cordù ma-turationcm, cor toti corpori fubnimifirat, cum alioquiffiabfq^ lue originalißifjet,ipfa materia fiirituuin uitalium ßttffetpurior, per/iHior,ui-uacior, imb totum inde corpui extitiffet multa exccllentiiu,genero(iui Gruiuaciuf. Hune propter illos crudos halitut tam efi fegnis cr inert noßra natura, ut uigilantes etiam dormire fomniare uideamur, id quod experientia teßa-tur, £tp autem quidam in quibufdam rebus ex-citatiores uidentur, tarnen quant fape iüiqucq^ iormitent ac langueant m maxime neceffarqs rebus,fatif confiât.

Vei/ade uerb quad adprafianliores motut aüiones cordis,amifitpenitut fuam congruenti-iimin rebusf^iritualibus ac diuinisad normam diuinam, boe efi,alacritatem, puritatem,perfi-£tionem,e2-ivlcefsixv motuum omnium, ell iticifiim t« corde mobedientia çr contumacia ad uerfusDeumz^-ciusresdiuinas.Exempligratia: Cor integrum atq^ imeorruptum dilexiffet Deunt exTOTO corde, fed nunc expert eil cor ifii-usplett£ ac perfiita: dileüionit trga Deum, o-coÄ^r‘i

Forma hom. corrupts 107 ^ontrd 'meji tetrwn er pirjidum odium Dei. Sia cuti enim mens or uoluntds, iudicant res spirit* tus ef]'e rndgimm cr detefiandam ftultilidm, ita cor etidm affeilü aceSmodat, hoc eft odit or cxe çratur. infuper loco dileiiionis Dei, eft i» corde fitmmd amp;nbsp;promptiftimd. dileéîio idolorum, ad cfu^ecorhumanum hinnitut fcriptura loquitur, per’mde ut equus ad equant. l^^am idolatriam Spiritus Sanéius, propter lUos ardetitißimos or prepenpßimosmotw,paßim ßrnicationem apa pellat. quot;Videhac noftra eetateuel faltem Antia chrifti turbam, quàm immani odio erga utrant-Dei doilriitam flagrat { Quantum opumeffttta dit, quantum hominum multitudinem mifcrabia liter necat firro, flamma, aqua, torturis 'maua ditis,ut tanùtm idelomaniamfuam cr corrupter lot fummorum fldei articulorum ftabiliat.

Imo quo^ilanguet, torpet, fepe etiam pea ssitus uel exulat,uel moritur fire in ipfls p'^s cor,legens uel audiens uocem Dei certo uerbo traditam. Viciflim autem de alqs rebus cara nalibus flue bonis flue malts, acerrimis moa tibus cogitat. Quid igitur non fieret m non renatis^

Debebant wotus cordium in prima ^ecalogi tabula teiuiflti, pralucere motia

io8 nbsp;nbsp;nbsp;Forma hom. corrupte

biu 'mfeeunda prfceptit, ueru ci'int iUi præftan^ tißimi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;exbalauerint, (per'mdeut cxun^i i

^Ufto optimui odor ficibiuputridif O' inutilibut reliélii )Qrcontrlt;tr'ijpcßimiq;nuHcincorden3 , renatoregnent, duplextbicahtmitut cottl^ici=gt; tur t Primzlm qubd duces ipß, hoc eß,primär^ tordis motus funt contra Deum. Secundo, qu'od ordo eorum nuüus effe pote/i, atq; afßeäus erga res externas, ubi optime fefe habet Cor, princi» palem obtinent locum.

Tertio,'m motibus cordis carnalibus ,amp; er» jlt;lt; res externat, tria confideranda funt.Primùm impuritas o imperfiaio etiam bonorum affe* Jtuum, qui funt reliqui'm natura. Sicutienim fubßamia cordis efl corrupta, o ratio iudiciuM fuggerens efl deprauata, ita etiam cordis motM 'm externis quoqi rebus funt uitiati, funt Ian* guidi, non habenteam praflantiam ac dignita* tem, quamhabuißentnatura exiflente integra Cf- inuiolata, ut sa^-yai erga liberos, quantum imbeciUitatis continenti diledio proximi,quàm efl impura, quàmfrigidai idem de cateres iudi* tiumefl.

De'mde efl iw corde mirabilis o deßrmis a* ; taxia, hoc efl conßflo affeâuum etiam m rebus I carnalibus. tiam ftpe prtdominantur afftäuS qui reltquis poflponi debebaut ^utsó^'yKi ergi

Ubtrts,

forma hom. corrupt! 109 liberos, inßlt;e ir£ aduerfiM deliéla fecundte iabniie, cz neceßaru cafiigationiprafiruntur, unde ndfcitur indulgètia,corruptio cr pernicies liberorum. No« rlt;trö etiam motut cordis nt^lè

peruerfè appîicMturad easres, quibusnoa coniteniebant, ut amor coniuguin applicatur ad peUiceSfira accommodatur adres iniu/lit(,ad iÜicitä uindiilam, M.ifericordta priepofterafeu amore peruerfo, parcitur hominibm flagitioßi zy noxifs, taniùm propter aliquam coniuniiia» Uemautcommodum.

fneterca mßgttit, enormts cr effrettisefi malitia cordis in affieilibut erga res carnales. iiamdifciplina quadam feueriori nosconßrinit Zentcs, odintus natura,tanquam nobis £grè dentes, etiamfifint homines carißmi,ut pa* i''entes,prieceptores,amici,cocionatores, MagU ßratus. In tenera adbuc netate liberi,etfi non pe*i nitusfuumexituntafnorê erga parentes, pro» pter firulamfe lirientem,tamè lüam caßigatio* ^em reßtgiant f!:sr oderunt, ßHiq^ grandiores, hon rarô cum maleuolentia er odio erga paren les, neeeßarias reprehenfiones excutiunt, CT I'^a/i effrailis repagulis licentiofam uitam agut. Plagrantißimi funt motus in Itbidinibus uagis,in ^uaritia,mßntultatibusCT uindiäa, inobtre» ^ationibi(S,amp; fiinUibusrebus. Hic igitur non

no Forma hom» corruptie modo per actionem, fed exuberantum fuinmavi UideM, cum 'm affieéiibu« ergi res diumM, omni pumice aridiores , omnique glade frigidioreS fimui,

E(i hoc etium expendendum, quod eiictmfi ratio aliquid cordi m rebus carnaltbus ftue ex» ternis didat, tarnen uel parum cor afficitur, C!“ ianguidè ob’emperat, uel etiainprorfus in con* trarium afluat O' (irtur, ut, ratio iudicat no/t elje contredandas res aliénas prêter ius o ßs, Sêd'mfùre, mlatfone, mauaro,inadHliero, aîîus cordis per uim eos rapiunt alio, ut magno impetu contrarium expetant peragantc^. Item ratioßgnißcatcordi, ne'mnocentibus inuideos, Sed malitia cordis tanta eji,ut fiepe nolit earn frangere, odio o maleitolentia praeter can fam ixuberet El4cigiturra{ione,fic!(tmquit Cliri* fins, Ex cordeCueliitiex 1erna q-eadam uberri^ ma) exeuntmaliC cogitation s, adulieria, for* nicationes,homicidia, fùrta, auaricia;,nequitiie, dolus, impudicitiee, oculus malus, Hlaf^hemin» fuperbia,ftulticia,

Qtjartô, confcientiie fedes, quo ad affediU fen motus, cor eü. iqam alioqui iudiciu de nor* ma cr applicatione, in mente eoüoeari folet, Scripturaenimfacra plenum^ cordis uocabulo comprabeniiit amp;nbsp;netùiant amp;nbsp;affedus, At^

Forma hom, corrupt!* nbsp;nbsp;nbsp;in

^ui 'm corde non renato, prorfm nulluf efi mor^ /m confcienliæ de pcccatis contra primdtnDe^ calogi tabula, kocefi, de cæcitate 'm cognition ne Dei, de idolatria, de diffidentia, de timoré Deiniillo aut non uero,de blaj^hem'^t contrit Sieum,eiiMHerbumcrcultat. Ratio ejl^ Quia norma de tanttf rebuA 'm mente extmüa ejf^ Cr affieèlut congruentes ßmul m corde deleti funt. Dc’mde uerè'mprojànisgenùbus bypo» tritis, mult'oe^ maior cordisfenfmaut mceror propter res (alfas, uel et tant propter external 'm fecunda tabula, qtiàm propter pcccata contra primam, ut, pliu mceret Alexander de inter fi^ £iisfuisconßhar'^scr ducibuSttiuàin deeo,^u6(i Deunt non timet,non credit uerædoéîr'ma, non rcétè inuocat Deum. P/«î delet Sionaebuspra» ■ pter ceremonias fuas negleélas, quàm proa pter idolatriam, quamexercet. Seueriut irafa cuntur iÜis Papijia, qui die Veneris aut alijs (iatis diebus non ieiunant, qtiàin qui truncos ex tulptos ctr piilos 'muocant or honorant, quod potius uehementißimc probant. lAultà uea hementius odio cr ira ardent aduerfus eos, qui docent cr (latuunt. Sola nos fide 'm Chria Hum , hoc efi, fiducia mnitente mifericordia Dei zymerito Chrifii, coram Deo iu/lificari, quàm qs,qu( tneretrices apud fefittent,pkrimis

112 Formahom. corrupt!, infÀntes,omnibutpirlitis amp;nbsp;Idtronibus immani^ res, trucidant, at^; ex nota legeq; Sodomiticaot er Sibariticamuitamagunt crprofitentur,feit ca{litatem,ut ipfi Kaf* «rîilt;pÿ«lt;riii nominant, obferuüt. Hofceenim EccleßaftuoS,fdnilos,ue* «erÀdosEpifeepos,presbyteros, pdtres uocdttt, bot{oribM,benefic'^s, pingui culind,duro drgen» toq; dignos,tllos uerö hæreticos procldmat, igni, aqua, ferro de medio toüendos.

infuper in rebtu externi« etiam fepe confcieit tid efl fecurd,negligent, codcerudns deliila fine I magnis doloribus : aut fi qua fentit, qua poteß arte er uiolentia, excutit ac delet morfus, uel coloribusaut etiam incredibilipertinaciadefin* ditdeltäa. Deniq; ßconfeientid prorfusuind nequedt, tum heüuationibiu er ingurgitation nibus miferi homines interdu dolores dc meeron res dnimi qudß reßinguere conantur ,uel tande fefe dejperdtioni totos dedunt, er uel morßbus iUis dlteruntur, dttenudntur er extinguuntur penitus,uel alias in calamitates ingéniés,quibiif ; oxitium ßbi dccerfunt,fefe prlt;£cipitant. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;{

Addendum erhoeeß, quad non tantuntfil | homo tdlis, quälen utcunq^ delineauimu» ,fe^ ' etiamßthabitdculumDiaboli,eiu« mancipiunt er orgdno,ex cuius hofpitis feu Domini imperil eês détones futtt détériorés, Sed hacfuolocO'

FundamentHiif

Formahom» corroptû ii|

FundKmentum ttaq^ 'm domine eft, (orpui cs* hommif, item maltcia naturaln nunc tu Krpore çf anima eiu/ép ftcultatibut er adioni» but maltà tetrior er pejiilentior, quam ab uUö boitiine inteßigi, uel uerbis explicari qneat^ Terminut eft, iKobedientia erga legem Dei^ ireatuf coratn Deo,ira Deiiabonnnatio hominis, er leterna eiut abieflio, nifi fiat remißiop chri» fttim. Sed eade re 'm/rà aliquiddicendum erit^

Explicationem quandam iftiüt maßeite h» ioai mine no renato,récitât Paulut Rom.i, inquiens^ Kepleti omni iniufticia, ßrnicaiione, nequicia^ duarieid, malicia, pleni mttidia,homicidijs,cen» tentione, dolo, malignitdie, Sufittronei,detfaa Hores, Dei ofores,contumelioß,fiiperbi, {quot;adasi bundi, inuefttores malorum,parennbut nö obe» dientet, infipientes, non tenacespadorum, fine dffedione, fine fadere, fine miftricordia .Roe himirum eftpraclarum ißud Eulogiumhomin^ iton renatorum, quibut Paulut tarnen altquani legK, hoceft,fecnndiie tabuhe inrebutexterhie fognitionem dttribuit. Verum tale iudicium n» firret de hoinine philofophut aliquis, Sed Spiri» int fiandi cenfura multi) eft profitndior,certior^ firmior, quam ut in dubiism fit reuocanda.

Rinc nimirü fimt iüi tituli feupotius fti^'dU *dintumeliofi( de honine 'm fderis Uteris, quiß

U4 nbsp;nbsp;Forma hom» corrupti*

KppeüiUur pecMt«n»,M( pfal. TibitantUfll fumpeceittitttt, nün tantum propter terminutiti boe eß,lt;juö(lfitresrea, Seäctiam propter fiin» , gt;nbsp;äamentu, boe eA, quod fît mafîa peccato 'mfida (^perdita.Serinu aut ntancipium peccatiRom. 6. Item uenundatifub peccatum, Kom. f.Legi nembrorS captiuatut Rom. 7, Hoflis Dei Rom.

8, Spiritui fanßi antagonifîa. Gala. Re$ Dei mettdacijarguens. i. Cor. t.z. Diaboli organon C^fiibdituii Epbef^ 2, Arfgt;or putrù pe/lifi.-a Mattb.y. ^c.Sedde ifiisappellationibuietiam fuprà aliquid diximtei.

Tanta pneterea b.tiui malicia profùnditai atrocitM efî m natura bumana, ut nuüa bominS fapientia^ nuüa cultura, nuüa arte, nuüa ptm tentia extirpariradicitusqueat.Etfî enimpbi* lofopbi iy bone/li uirij'eueritate difeiplint eam maliciam frangere aut corrigere [unt conati,(j aliquid boneüatùextcrniealiquibut infîiUarut, tarnen inplurimn parum efî efelt;aum,cr m ont» nibuanonrenatisuniaerfaliter malicia natura» Ut mgeni,Qr lt;tterna ira Del at morte digna pet tnanfit. E/i^ re^è ditium :

NrftMMOT expeßf« lîireit tarnen uf^ recurret. De regcweri/wwe uerb diuina,cr Spirittufan» Ai primitijs, pofiea dicendum erit. parrb expli» paululunflt;ioüritpt debominit nonrenati — forporeg

Forma hom .corrupt). nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;»5

tcrpore^animt, eiuf^; ßcultatibiu et ailibhibur^ Ount etiam reliqu^tt proprietates conßderemttit

DE CONIVGIO ET PRöPA-gatione hominuni cor-rupta.

Omnibtti mortalibm m coniugio uérfantibKt^ bifc funt comnt'inM.

Printern, propagatioiiberorum immundoa turn,qui natura fua,hoc eü,ipfa fuafubßätia 'm» ßila er iuquinàta. fili) irné ßei exißut,Ephef.i: Pfalino^t. Rom. Qjsatem ettimnaturatn,böc efifpeccato fordidatatn habe'nt parentes ,taleni t cum ex eaderit maffd deriuentur liberi)accisi piuntcr ipßßgt;tt‘ittiitxtdi^d:ienuit dd imagi» nemfuam.

Secundb/m omnibus eß concUpiftentia iOdi irutaîûi hoc eß, multi uicioß tnolits libidittifi itiamft autem aliquihotteßiores, iUos impetiu «liquo modoßangere conahturjainenhen mefl »lt; moderatio, ea reuêrètia, qui meße debebah Tertio, dißicultasfumma'mliberisteneris çr inbeciSis educand(f,flt;tpe etü dégénérât adultij Mdicituf,üeroü fiHjnoxi,ac durant ißaetiani foft regeneralionem,ut dicemiu fuo loco.

Deittde uero etiam alia, non quidem fémpev amp;nbsp;omnibus comunia cSIideranda funt, ut leuitdi kiKcipiendü amp;repudid»dis uxonbus, bag^

“ Ha

Ï16 Formahom» corrupt!,

Multarum gentium libidines, 0-tj iôd ^uidanl cuhum Dei exififtnürunt effe, certo tempère IsoneÜas mlt;ttronM:profiituere, ti^c cr fimil{4 ex deprauata hominii natura, ueluti ex putridd arbore proueniunt,

Item Abortui cr monßrofi fatut.

DE DÖMINIÖ COR-kVPTO.

IK fcoc imperioicmittu natur ali, tria obießd ^fiderandafunt, nempe homines, beftu,terra»

IMPERIVM IN HO-

MINES.

Primùm,muliêresuirispropter peccatuin, 'turn alioqai pares fù.urre eisßtißent,fubieätit fisnt.Gencf.^,

Deinde, libertat hominum in eteteris rebut mtndattis lt;e^ua ,in bac uita perijt.

Tertio, imperia bominum non funt pateritd prorjUS, pciiti abfi^ipeccato fitißent (Si tarnen aliquodßiißet,c^tiö potius libera q^a:dam con» [oeiatio, oninibutfitum oßicium prudèter H’* ben'erfàciê ibut) Sed maxima ex parte benlia, (oaäa,meiuextorta- itembomines nonrenati, no refiru nt imperia ad uerum atlt;p à Deo ordi» natum finem,

Ct^artô,ingens eß inobedientia bominwu^ut ai

Forma hom, corrupt!; 117 adlnncfiKtem vdifciplinam, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Wo«

yiofainftitutione,ac legibut itgrè conflringi,cr ttixgrauißimit pccnif coherccri lt;]ueanf-,ficut re-

Xenophon queritur, Nullum efje animal, suiut gubernatio fitdiffidlior, qnim bomints.

Qtiinto, imperia fubmdcgrauißimif quaßa» iionibu«,motibM, mutationibutfunt obnoxia, fiuemteflinis,liue aliunde ingruenlibtu. Acbos Mines non renati, non contenu fua forte, bagt;id aliter de imperijs dimicant, afq^ befiia immanes de aliquo fuo antro, ubi latitent, ficut id expea rientia omnium fcculorum de migrationtbut gentium, cral^scladibutteßatur.

Sexto, in focietatibms duilibut, etiam medio •riter conftilutii, quod prouerbio didtur,bomo Ho raro efi Itamini lupus ,Keluti CbriRusiuquit, f^aritM refriguit, plurimicß Cainitos prorfùt g,erunt animos.

REGIMEN ERGA BESTIAS.

Kaxima ex parte imperium ergo, beftiof, quarum in uita humana ufuteffe potuißct,ani if» fum eft. Arte tarnen o- non ftnemagno labore adbuc cicurantur equi, afini, oues, boues, fues, •aprte, canes, ftles, ad obfequia bominum. Rf« liqute beftite etiamftcapiuntur,tarnen adufum

H 3

lïS Forma hom* corrupts iiaminüm tteceffitriü ddfuefieri uf^qvat^ne^ue» quot;nbsp;Kflt vrfl, Lupi, l^ones,f:s-fimilu t(ttmlt;tlia,re* finent futu magnum firit«ttem,iÿMcnnt^ Undet» rationefHitigentur.

Pifces uero tantum retihm cr tyrannidf çluadam »x aqua trubuntur er claudantur pif» cittK, autalijianguflii lacif,ubiad ufitm refer» vantur. Qj^idametiam ut Draco mar'mtu,cete, alif grandiorespifceitbom'mes perimde ut be* ftù (ylueflres 'mfiitant, nauei euertuut, pndi lacérant aut uorant. Imperium itaq^ quad ûi ptfces futurum fuiffetabfi^ ipforumelUtamiffin» tfl:,im6necexponificilepotefi.

Pr^terea, plurimx firt reßrmidautbomi» MS uifos,fugitant,quadam etiam Dominos Üloi fuas ita mfifiaatf ut nafta oportunitate lanient ac deuorent.

De uolucribut, anates, Gallina^ anferes, c(M tumba aliquo modo m çeconomia poffunt cicu» rari reliquat ex clauftrif feu cauetf fuis emifiie» adfiritatem fuam reuertuntur.

DOMINIVM IN terram,

PnmM»,xdgt;'4 loca habentfolum fertile tsquot; fttionem idoneum

Deinde, terra difficili labort [u^gitur,ui ff* neneis,andariqlt;àtiit^

Forma hom« cofrup, nbsp;nbsp;nbsp;119

Tertio,pfeudonigeÜ£,urticie,lribuli^lt;y 4li4 ZizMia magftd copia p»U-4lant iti agris confitis, plurimttm^frumentiimpediunt apprimMti

Qÿartô,uar‘^slt;tccidentibut fegetes inugru Uiciantur.

Quinto,toto fe mundo ad rwnam mclinante^ ferra fub'mde magit magit^ fit ejfceta,pigra,m» ers. Ea^ omnia iuxta diutnum diâum, Tribulot Cr terra firet. Item, i« fudore unltia tut Uefceràpane tuo.

DE EXILIO.

Homo ittbae terrain perpetuouiuit exilio.

iram Dei,nifi per cbriflum fiat réconcilia^ tio,perpétué contra fe habet, eH^ extra parta difum ,uagatur'm loeit muUipliciter 'utcomodit ts-fic tandem périt, Senef. 3.

DE TYRANNIDE DIAROLI.

Omnet homines non renati, funt 'm potefiate ttiaboli propter peccaiti, gua de caufa cp- prina eeps atlt;^ adeo Deut mundi à Chrifto er Apofto^ lit Diabolits uocatur, Ioan t6 item, régna mun^ di meafuttt 'mquit Satan, tiatth. 4. Furorfs igt« fur iHi immanesgenerit humani,de tjuibttthifio» *‘it profiindt ty facræteHantur, funt nontantU ubhominibui,fedetidm ab ifiocrudeliReäore tiiabolo, ^ui mancip'^s fuit ad libitum abutitur, O- bcimfeeleribui ac calamitatibtu deleäalur,

H 4

izp Forma hom.corruptt

UUerà princeps omnesmortaks, nißimlt;tciua(^ feelerlt;i impeüeret, nepofSetuJl^ difitplin^t obferuari,cr miferrima confitCto paf* fitngraßlt;(retur,tm() euerteret omnes Refpuba lictu O' régna, niß Dem ei frena mifceret. Oma Mes tarnen no renatos,fuis qaibufdam tetris flaa gic'qs conffgt;urcat, ß non libidinibm, c^edibm, at (altem idolatria o blafpbemijs contra Deum. Conßgt;urcaf eos etiam oinnigenis fceleribm, ß nS foris opere ipfo,at certe intm cordis uoto.

Tandem uero omnes nsn renatosabripit fea cum 'm leternamdamnattonem quntacunq^exa terna fapientia, a»t uirtute exceUaertnt, ficut teßatur chriüm ioan. j Q«i non credunt, non l/abent uitam leternam, Sed ira Dei manet fuper eos. ua nimirum homo efl malediiSio er abomia ftatio coram Deo propter peccatum, eß h^eres mßrnifneterHieabieäionis, perpetuarumpeea ftarum, quas nuBm hominu fatis cogitare,eloqui aüt exaggerare poteß.

Pamp; MORTE.

Atrlt;t morsimfuumo imperiuminhomi* ft'em, qui iam excorruptis parètibm naturaliter »afeitur, acqutrit eueßtgi'o, quando maßant (uam, exquaßrmatur, mutero matris accipit, Caufa eß,quia peecaio eß 'wßila,ideo etia mors eieß

Forma hom. corruptû ill fieß admixta. llatj^perlotam bominßltitam tnorsrfleiuscarntßxcrbomicida.

Primùitt enim imbeciüittufubßanüte nbsp;nbsp;uiri»

iominifteß mortis morfut,

Demde,non eß longa uitte bumantedurafio, tgt;r£fertiin poß diluuium.^ çr omnium maxime Mnc in bac mundi ßneäa.

Tertio, cruciatm, mcerores, cafits iuopinati Ctf tragici, bominem crucißgunt cz paulatim •icidunt.

Quart'o, morbis uairijsac feuisbominesfunt per omneni uitam obnoxij.

Qtiint'o, immaniterfteuit mors 'm 'mfitntes •mnium lt;etatum homines gt;nbsp;emnes'^ maximis der^ hnbui necat,

Sext'o, multi ab bominibut 'miuße trucidan» tur, multi beBit cadunt.

Septimo, multi iudicio Jiei propter tetra ß« •inora,dMagißratupolitico capitaliafficiun» tur fupplicio,ut al'ij'm officio contineantur, ©• pax publica feruetur, urro miferabilis affeiliu eß, qubd bomo bomine occidit, truncat capite,fu/}gt;endit de patibulo,rota conterit,igni eremat, aqua fuffbcat, etiamfi id iußo Dei iudicio,fi legitime à Magißratu fiat.

Qilaub, cadauer bominis fepulti, in ciiieretn tedigitur.

nt Si^afcatusr

Kée cSmemero, ut bamiitis tititur^lif firtifä uliquanto attentiu« confideretur.Hon enim tait» turn homo lgt;uBaeß,^xigu» tempere durant, fy pofleafulfito euanefcès,fed longe niferiut quid dam eA. Tanta infuper e^ uù peceati, ut etiam renatit mortadhuc iinperet, cojç tandem anima ac corporit diuutfione conterat, tfta igitur omnia, natiuam hcminnnon re» itatißrinam exprimunt,qua quidem non ex ca» iiginofa hominit mente, Sed ex uerbo riei, quod nentiri ty ßUere ne feit, ponderari conuenit,

Hineaognofeitur, hominem non ampliutrxa tfiere Dei ittam praelaram Imaginem,Sed Dta» telipotiut tetr am imaginem pra fe fèrre. Quid Herb potefl did grauiut aut horrendiut i

SIGNA REATVS HOMINIS INTRA ET EXTRA

IPS V M.

Tt peceati magniludo, iy ira Dei ergahomi ties, undequa^ in con/peÂu uerfarentur, ac de peenitentia eommoneßcerent,Signa quadâ reo» tut hominièuf uoluit proponere DetK, qua qui» demi» caufafirmali haAenut recitatafunt,fed tarnen repeti opera precium efi, ut funt.

I. Propagatio hominù eu maßa impura çr rea. H. Amißio proflantißimarü quarundam uiriu ex htmine amp;nbsp;acquißtio contrariarii peßimarSgt;

111*

Signa reatus»

III. imbeciUilM, confitßo (7 diIßdiUM reli^ 9 Mr um uirium bominit inter fefe.

Uli. Difficulty parietidi, Aborlu«, pdrtwi tnonftroß, difficulty educundi liberos maliciit Ü- de^eneratio eorum»

• V. in^quAlity mulieris «id uirii, quo ad digm nitdtemQenef.i. imbedSityeurum, quo adiM* teUeilum amp;nbsp;res agendy.

• V L Stupor 'm urtibm 'mueniendit, difceiidit

• lt;c 'mgeniorum excellentia. SicuU

enimterru fuxis amp;■ lapiUis paßtm eßopplet4, gemm« uero rurtt font inuentu, Ua 'mdoäif lt;r hebetibm bominibm orbü terrarürefirtuteli, doArintt uero cr fopietttiu prtftuntes habet paucißimos.

• V11. Veffity^quo teguntur membrattanquaui defirmia t^rea^eam^ob caufamminut iUfste» gumentis luxuriare o-foperbire debebamm.

• Viii. LabormanuudifficilisçrdurtaGenef^ Itiopia^fomes,

• IX Terrât fier ility nbsp;nbsp;languor, quin er ffina

feu uaria ladetia nos ac noSlros Ubores, Segetes j nbsp;nbsp;ÇZ ipfo nofirapecor,aaer impurior,dies caligi»

nofior, gemitm uninerfo Paulu IfocySioniA

Signa reatiM»

• X. Odium firitM beftiAru trga hemineff quibtu uUoqui feruire dtbebaitt promptißim4 uoluutate.

• XI. BfïU, depopulAtiones , ualtatiMef gentium pulcberrimorum regnorum,

• X11, Proi/igM mceelo, elementii, ZT omnibui (relt;tturiSflt;judli4 omnibut ^etdUbutplurimafunt Jjominibutobteâd, ut eßentiruti Dei peetid» rum indicù.

• X1 n. Tgt;'r4K«K Diaboli ÎM homines, ut quoi interdum aliquos obfidet tetos, acpet eoruuf lingUAs bldfpbemat Deum,uel impeütt ees ad te* ira feeler a mpernieiem plurimorum, interdum etiam uiuos abripit ey ducit quo unit, mirabiti Dei permißionefittterdum jfieélra quadam con* fpicieuJa pr^bet, quibtu homines terret, auf mala comminatur t:^c.

X1111. ExiUu mhoe mundo extra Paradifum, tr lt;]Uod fubimde fedes hominum niutantur.

XV. Morfgt;i,cafufuarq,mors aquopedepau^ ptrum zr diuitum iabernas pullans, ercada* uerum humanorum deformitat, item quod inde ferpentes enafeuntur^ item redaflio corporis itt puluerem CZC.

Qtioqttoigitur men fem oculosq;nos miferr homines refèrimia,ßuein nos,ßue interram, ßue in aerem aut calum,ßgna no/irt reatus pec» tuliac

Contraria fo,rmæhom, con ti^ ^ati acir^Dti plurima ob öculos uerfantur, ©• dokndttm ejit tantum cffe iominum cgcitdtitit eimeittiam,ut hiec ipja figna rMut partim na agnofcant ex fua ipfixs carnaliq^ fapieMia,pär» tun ueró leuiter curent er contemnant. Sed nos ittEcclefiaDei degentes^ in timoré Dontinvea teile agnofcam'Mi ei'nequaijuam parut ßcia» tmn, ef beneßetum Chriüi ampltHamtgt;r er ce» lehr emus.

CONTRARIA.

Ethnicifmui er EpicureifmiUtboeeßaßetu^ tare, nihil eße uel amißam ex homine, uelcor» ttfptum in homine, pofiprtmamconditionem. tdemuero Manichteißirenter aßerunt. uafeitur autem hoc delirium ex ignorantialt;creatiouii ho» tninis, er eius lapfus.

Pelagianifmut er [cholaßicorumnonnuUom tumfententilt;£,cum etbnicißnocSgruentes, Na» turalia hominis poß lapfum manßße integra, ^ed reßtantur Gen/}, ubi nuditas, mors,amp;’ reliquateßitur,naturamhominis amißße fuatn prißtnam dignitatem er integritatem,

Exhocautemßnte tres corruptelaboctem» pore fcaturiunt, quibus ueritati ex uerbo Dei ^onßrata;, nebula peßiltrie ajpergantur, i}ua» tum conßderatio utilis eß. Primùm enim aßeue» tant quidam tantim corruptumeße hominem.

116 Corrup» nihil atniflunf«

non autem amifiße quitftUntexfnmmitfuitG^ propr^ßimitprofitietatibut.

DemJe, tantitm accidentia in bombte corrttó pta effe, nonfubliantiam.

Tertio, corruptionem originalem tantwa effe imlnerationem quandam Cf obfiifcationent itirium, non autem horribilem deletionem qua» rundam uirium, is- labefiilationem lt;tc peruer» fionem reflduarum tanta,ut nuBa comparatione fttitefferri quedt . Ofdine autem de hifcecon» trarifs dicendum efi^ne patiamur nobii fticó ali» quo hominit deftrudionem O’ maliciamicontrti uerbumDeiextenuarb

DE prima CÖR-• R V P T E L A.

j^damm peccatum cr trifte exitiumfuiuH ' îapfui ,tantafubità œcitate cr peruerfitate percutiebatur i ut magnitudinemt peccatiamp; damni non expenderet, Sedtantù 'm externd membra,qui deßrmia uidebantur, animuocim los^ defigeret, cHi tamen dfßrmitati, latebrit Csr Jolijs arborum cenfebatfuccurri po^, ac de» 'mde non ueretur cum Dro depeccatoeonten» derCfluit uero dcßrmitatis, quaft rei non uald( magnée aut dolendlt;e, ne uerbulo quidem und apmiDeimi i9(/ition/m ßeit,neq^ expetit abed

Corrupt nihil amiffum

prifiinatn fibi pukhritudinem ex mifericordM

ijiit tenebrt perfuttfipnes ßdflt;e de rebut ^uat noit babemiu, m omni but bominibiti atU buchierent. Inprimit uero pbilofopbieafapietl tilt;t iinbuli cum Dfo acriter dimicant nott fffe amißau hominis pracipiMs er prxftantif-fimiff pröprietates, per peceatum, quod uoeä^ tur originü lt;iuia homo quo ad corptti Cf ania fnamßrmam fuamretinrat,

Sed audiamut uocem Dei,qui 'm tnoitumentK propbeticis er Apoßolicit aßerit^ multa ex hot» nine penitus amißa er depetdita eße.Kätauli» inquit. Animalis homo non capit, item non nö» iHtea,qult;e Deifunt i. Cor.x. Qgo igiturperuei ttiteapulcherrimafaptentia, qux'mmenteho» ^inis fülßt de ttera er folida Dei eßentia eruo^ iuntate l cum enim hominem ad imaginem fuant '^ricarit Deus, dubium nuHumefi, quin earn fupientiâ ei communicartt, qu^ 'm Decalegi nor na tradita eß. Qgo igiturinquam perueniti Amißa efl,perdita eft^exhalautt^euanuit, per'ijt txhomine. indepfalmustJ^ 'mquit. Koneflqui biteBigatusc^ad unum. Spontanere uoluntatit^ ^d res diuinoi omnes promptitudo, er fufficienai tfs in ea ad expediendü uires, quoperuenerSti ^b[untpeniti^Jiiltflip Dei ex tffp cord« iUM4

118 nbsp;Corrupt nîhil amfflurri^

legû fententiam, qitx pottnßet ab integro he^ nine prieliari,ubi cliibuolauit, nitjquam repe* ritunnnüiscordibuthamanit ,imo /eremite dicitur, Cor hominis prauum eße,ubi igitur re» fiitudo e^{ A blata e(ii

intégrité etiam corporis fötius,hocefl, pM» iritasjujiicid, uis ac poieltas ad facienda impe» ratd^üiuacitas ualidißimd, ubi efii wfguam 'M hominibtu nö rena is efi, Elfi enim membrd ad» bucreßant, tatuen'nihil efipuri, cruitaineis ^uo^;e/i impura,c^ m/^lns gradibua mfirior er deterior lüd t nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ineße iuxta Dei credtie»

Hem dtbcbdh

Tdntùmuero hifioriamprimorum parentuni dliquantopreßius diq^ dttentim ex Genef.^ con» templare. An nonamiferunt fuamuenuftateni 'm corpore er anima, cùm{e recipiuntad fi-u» ticetdCT ficalneU foiiiscottteg''ntiAnnón ami» feruntamoremDei, quem fùgitanti Annond» nilferunt ficultatem, pures er iufios liberoS procreandi, ciimd' dttini: in dolorepariesi An nonamiferunt ex corpore fito uitam æterndmt dum dudiunt, 'Mpulutrem reuerterisi An non amiferunt hbertdtè feu immunitdtem à peccdto, ira Dei, à Diabolo, quandoaudiuntt in micitias fonatn, qtmtndo extrudnntur ex paradijo i Sed non

corrupt, nihil amifs, 129 tten hlc diccmM de ijs,qua extra hemi/ttis[ubflau tiain amiffa funt.

ltem,DeiM créâtcoruouum,'Ezfcbiel. Deuidat paruuliffapientiam, Pfal. jp. Cirifiut reuelat nobis fapientiam diuinam, loan.t. Spiri=i tut fan^lui accendit noticiam rcrum diuinarum, ac nouitdtem in fcowiwfti« inchoat, i.Corjz, MamfUiißttnum igitur, er prorfus irrcfraga^ bileelt, illa omnia fùijje penitus in bom'me ex t'mila (^ramiffd,^ denouo rurfut ex immenft Dei mifericordia hominibt» reßitui oportere Nitw fine boe largitore,omnes mortalcsijiis doa ais in perpetuum carent.

Kecfè citatitr defiriptio peccati originalis^ qubd fit carentia iufiicig origmaUs. Qiitdetero boe aliud efi, quàm iufiiciain inditam bomini in prima coditione,effe amijfam. Alias enim carere eanon pojjemui.

Prarereafanioresfebolafiici docuerunt, bo» Hiinem fiioliatam effie, licet de gratuùis tantum intcllexerint, guâuis fir eile ajiimentur omnia, nibil non boni, guod à Deo accepitbomo, grov tuitum trat.Keilè etiam dicitur, peccatum ori* ginis effe cacitatem j« menie,peruerfionem ttox luntatis, cr cordis immundiciem feu cotumaciâ. Vbi igitur funt lux mentis in rebusIfiirihialibuf,-promptitudo acuisueliintdtis ineis,(ir cordis

1

1^0 Corrup» nihil amillutD* f uritM,cr alfeäiM flagrantes ergo. Deul NMeHi confcenderunt,ut Miquii iHe.fregerüt, perierut, Qjiaproptcr fùror cfl, negare plurimas tn bomine proprietates et^sq- pra:llitntifl!miis,noit eße pcttttut iftniffas. Argumenta auicm ^Ute cona tra affcruntur, nihil habeiit ponderis, ut,

Qtticunqiretmet corpus fuum animam, nihil ex fubßantia amiflt,

Homo ret'ntet pofl lap'am etia corplts et aiam. Hrgo niJül exfua fubsluntia amiflt.

R. Kego tiaiorem,lt;iuia proprietatesqutedam fubflantiales amitti poßitnt, fubieHo adhuc relia ^uo,ueruntamcn uiolafoO' nonita'mtegrofla cuti fiter at imtt io. Sicut magnes peititUf amißii proprietate atirahendi jirru, manet tame lapis, uerutn non tails, quails amcafaluisfuisuiribits extiterat, Viniitn mutatwi in uappam mane 1,0 tarnen optima pars aut eßentia expirauit.

Deinde ad ^àinorein. Kctinet fltbie{iu,q'toii ad crafliorem O quafl externam ßeciem, fed defiitutum plurimis proprietatibus, primitus ipfi inditis à Deo,ad neeeßarios o lt;îtiidem oma nium fummas a£ii'ones.

Aliud ♦

Id quod retinet ßrmam fuaminagendo,non itmiftt prtecipuM faas proprietates.

Homo retinuitfirmamfuam in agettdo,

Srgo

Comip. nihil amiffum,

Ergo non amiflt prlt;ecipult;it fuat proprietates» R. M ir.or e^l filßßinta,omncs cniinßcat ones nberraneruntßaqsiit kfaiM. Item, cogit^tio cordis mali eß omni tempore, Etfl cnitn etliiiUAntul'im in rebt» externis mens cogitat, uoluntM expetit, cor ajfeéliu ßtppeditdt,tarnen in rebui diuinls, non modo nibil boni agnnt ißie Uires iti boinine,fed contrariü potius er nd ignora mmiain Dei fuamq; perniciemoperantur. tmó in rebm exfernis (inoc^utfiiprademonßratuitt eü, non ret'met bomo idem rob»r eundemeß •tgendimodum,quem ante lapfumhabuit Adam^

DE SECVNDA COR-ruptela.

tiimium ßbipbilofopbia aut pbilofopbotbei) logia arrogat,q!{£ contendit, tantum in bomine accidentia quadam uitiata ejje, non autem fub^i ftantiam ejje corruptam,quia nonßtm nibilunt negatiuè, ut ut febolis did folet,redada.Seduera bum Dei, pertittgens ufq^ai diuifiones Spirittus er anima, compagum ac med'Harum, utPau» lus Rebra. 4. loquitur,difertè pronunciat,etix tiam ipfain fubHantiam, in qua barent accident tia, ex qua ddionesproueniunt,horribil{tev tffe'mlidam, corrupfam, adulteratam, psr» 'tter[anttTeßiinonia[unt,

I »

IJ 1 nbsp;corrupt Accid,tant3 m'tfata,

t. Exemplum primorum parentum, i» guibui ttuditüU ZSquot; fùgd Dei, alidq; muitct non ob[curii prabentargumenfa/ubUiintum tpforum fùiffe peccdfo uitidtdm.

i. P(al. Ecce öt iniquiMibut coceptuf fum^ 'Lolt;i»itur autem Prophetddemdffit^exqiMipfe firmatia eß, quod ea fùerit non tunium res rea, idefidünutu.4Deo,fedfu(t natura etiÛ impura, immunda, uenenepeccatititiila, Kom. 7. Scio, qubd non habitet 'at me,boe eli,in carne mea bo* num.Carnem uero Paulas totam fuam fubRantü appeUat,Z7 dicit non modo in accideniibas cara nis,fed in uniuerfa quoq; fubßantta carnis nihil effe boni,hoe ell,mttndietiulii,itidicionimirutn Deifiuxta primant hominit (ormatienê ref^tona dentis. Et Pfal. 38. mquit Dauid : tion efifanitot in carne mea,àßeie tra tua.Q^eritur autem de immandicie carnisfua perlndeut Paulus, cum quidem utcrt^ iam renatoi effet.

j Caufa o- effeRus,fins riuulus ßne dubi» quandam inter fe proportionem ac rationem habent,ita ut ex puro ZT' ttberrimoßnte,limpia dus ztr magnus riuulus promanet, Z7 econtra ex turbulento ßnte ac paupere uena, aqua turbu» lenta ac tenuis,quam lt;eßus folis ßcileabforbet, profiuat. Sic ChriRusinquit, ex corde exeunt cogitationes mahe, hemicidia, adulter ia, ßrta

Z7Ct-

corrupt Äccidt tanrû uiciata, j ezc. Sicut enim cogitntiones cor d'n fitnt immune d£,ita etiamfcatttrigo eitrum,Jioc e^l, cor ipfunt efi iminundum, Nam ex effeèibut de ipfa caufit iudicium fieri [olet,

S« fHbllantittnoneJJetcorrttpta,tum etidtn adionesprisfiantiores fièrent ab bominibm.Sed none fi qui ßciat bonttm,ne unat quidè, Pfal. flani ettarndifciplmàgentium hone^ißimarum, efl impercr iuxta tüud diilum te^imanda efltQuicquidnon efiexfidepeccatum eß. Ergo fubßantia ipfa quoc^ eß corrupta, ßcut docet Cbrißut, Hatth. 7. Honpoteà arbor mala bo^ nos fiuHut ficere. item : quoniodo poteßis bonti loqui, cumßtis malil Tit. 1. infidelibuf nihil eß inundum,fed mquinattefunt eorum mens co* fcientid. Cempleditur autem fine dubio Apo» fioluf,fubdantiam cz adiotus. ita etiam, 2. T/« moth. inquit, ^eßßunttteritati,hominescora rupti mente. Item Roma. 8. Senfus carnss mors eßj caufam c?-effedut htc quoq; compleditur Paulus.

Oportet homines renafii loan.'}. Veterem hominem exui, cor nouum nobis dari Ezech.}6.. Sed regeneratio ißa Spiritualis ^non tantum eß accidentium, uerum etiamfubflanthehominis, Ergo fubßantia hominis corrupta eß nna cum fuüafcidentibutt

; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gt;3

CorfuptuiresobfcOntantî?*

jf, Htcc corruptcla, quod tantum accidentid fint corrupta non ftibjiantia,extenuat peccatum origmit, meritum Chrifii, oput diuinum iit Iwminii rcgeneratione, cr tandem eiià 'm inte» gfalre^iauratione.

DE TERTIA CORRVPTELA.

ifte tandem fcoptia iUis propofitus ejl, qui anxièuerentur, nehominipoß îapfumnimium uideaiittir adimere, ut concludant hominem tantum efiè uulniratum i» natura fita, zy- bonas ei'M uircs e/fe folummodo obnubilatOi feu ob» fiifcatof, aut inipeditas non fubîatas^ per'tndc ut magnes aUiotMus firrumnontrahat,fedaba fierfo aüio, rurfus uiresfuas exerceat. Vous au» tembuihufententu patet, nempèphilofophiaf Cf praua appUcatio comparationum, hoc eß, nimia peccati originaîis c?- hominû non renati exlenuatio. Sed ßcilis ztr pcrßgt;icua eß refùtatio exfùndamentis f quibiupractdcntes dua cor» ruptehe deßruäitfunt.

Primùm enim, non tantum uulnui quoddam natüra hominûaccepitex peccato originisjed amifja'iunt pîurima bona ex natura hom'mispe» nitut,nempeorigmalis 'mtegritais,iußicia,zs' ad resdiuinas omnesabfolutißima idoneitas,utfua pra eß probalv m ex uerbo Dei.

Ddnds {ucceßit uicißint m noturam hominif^ fofiiilt^

Corrupt öires tantu obfclin 1J5 pofitiKtt quicdjtn alteratio^qua tota jcatet(^ex uberdt malitid or furore cotrd r)eü,ßcut Pdulut dicit,ttos eße inimicos Dei,'R.om. y.S.Noïbdbere intra nos legem pugnantc cam Dco,Kom.

Tertio facrxlieriede homimb-M non rtndtis itd loquïttur^quódß fini mortui peccatis. EtiSß auiè animdlis uitd exiguo tépore innobif adtß, tarnen fpiritUdïiter reuera mortui uiuaq; cadda Uera fumusjioc eß quo ad res fßirituales uitä aternam. UemiVenundatifub peccatis. ¥ilqfeu mancipid Diaboli^boc cß^quos Diabolusdüeo «tttulßipenitus dtqßn fi(dpoteßateredegit,(yc.'

Comparatio igitur de uulnerato uid’orejranc controuerßam non expli(at,quia manißßü eü^ fcopumeinspracipuumeße, declarare quisßt proximut.Plrarifeeli enim propria iufiicia turnen tem uult pudeßcerc chrißus. Deinde ß maxime reßrdtur ad natura hominis corruptam, tarnen iaagispcrßiicua doUrinade lioininis deprauda tione,tx alijs manißftis teflimonijs fcripturai fanihepetenddeß. Nameiufmodi comparatioa neshdbent faas quafdam metasac rationes, ula tra quas extendendie noft funt. Neq; eß dißi^ eile dnimaduertere dißimilitudmes. Sducidtu« iUenonamißt penitutßiamuitam. Atnosptca tato originis penitui amißmui Spiritualem Uttam, imo etiam teternam, ita ut uiuentes

14

Corrupt, «ires tantum obfcur, fimMmortui. Suuciutut iüe tantum incorporé UUlnerahabet. Atnosm ip^am animamuulnertl omnium maxima accepimut.Sauciatut ami/it tatt tum aliquid fangtti/itif,o- roborü im corpore. At nos ex corpore (y anima totamiüam lufiiciam Originif,cr uires omniu prafiantißimas in pri* tnaDecalogi tabula, pcrdidimia prorfus. Saus ciatus retinuit 'mfua natura aliquamuim, qu£ cooperari medicin£ adhibita: potuit. At nos pec cato Originis ita fumui deßruäi,utne micant ^uidem unamin corpore uel animababeamiu, ^ua poßimui cooperari Deo,nos per uerbum çy: aquam regeneranti. loan. «. Ogi «0» ex uoluntas teuiri, fed ex Deonatifunt. videndum igitur eji, ut hgc locutio, nempè noBram naturâeffê uulneratdm,dextrè mteüigdmus,ne philofopbia blfce uerbù damnumpeccatioriginisextenuet, contra declarationem manifißam aliorum teßis moniorum uerbi diuini.

Ciuarto, uulneratoru curatio non eß regene ratio. Sed oportet nos regenerariloan.^.Ergo nontantufauciata eß noBra natura,uerum etii tam bombiliter perdita zy deßruBa ,ut noua regeneratione Spirituali mdigeamof,

Qjiinto pugnat bac corruptela cum utra ey perßicua doBrina de cjfeâbui ty dainnis pecs catioriginalis de hominlt non renati pros pria

Contformçhom; corrupts 137 pria firma,denii^ÿ etiam cum beneficia Chriüi et regeneratione, idea iureexpîodeiidaeji.

idem uero tudiciit efide obfiifcatione uîrium «• domine.

Nam primùm, plurirnte funt amißlt;e, id quod pluribat hadenitt à nobit tradatum eji, nec^ ea poterunt uüa fophiflica euertL

Secundo clarè fcriptum efl,Spiritum [andum dare renatü noua dona , Deunt dare cor noa uum e^c.

Tertio,Refidutc uires in hominibut, non funt tantum obfitfcatte, fedetiam peruerfiepera ditue, maliciaquadamerga Deum detefianda, SicutRoma i.dicitur, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;o-k^kós

efi inimicitia aduerftu Deum.Sedifiaaliquana to fitfiut fupra explicauimut.

No» ergo conueniunt ifiiepJ}ilofophiclt;e coma parationes demagnetetindoattio , cr optima ^eculo ceeno commaculato.Nam ibi tantum mea dium quoddam, fubflantia (2r uiribtu iUaifis ,ina terponitur,ne pofiit Magnes firrum rapere,uel f^eculum formas rerum repricfentare, Ablate enimhoc medio feu impedimenta, rurfumMOa tnes cr speculum exercent fua officia. At bomia nts imago iu rebm diuinK, frada cr ablata efi, Uem natura humana tota efi lepra originali i«« fida amp;perdita, itac^comparatianes ilU^mas

I I

Contr. form ç hom. corn gnitudinem buiut controuerßie non aße^uuittuf itec exprimant.

contraria

PLVRA.

Tribuere botnini animali aliquant prapard» tionem ad gratiam, cum Pfalmm diftrtè pronutt eiet, omnes homines effe inutiles, itemPauliti dicat, optimas bomiitis uires eße boßes Dei.

Aßeuerare, liberos, ex renatis parentibM gcnitos,fan£iiores eße quo ad naturam[uatn at^* tinet, Cieteris ex nS renatis procreatie, cùm qui» demad omnes mor tales generaliter per tineant bicuoces, In peccatis conceptus fum. Item fumut natura ira. infuperquamuis renati babent primitias spiritus fanéli,cr ineboatam obedien» tiam, tarnen manet in ipßs morbus peccaii, qui ßtcit,utomnespefteriimpeccatis concipiantur tynafcantur,

Aßeuerare, ralionefemper optima diliare. Qupdprimum nonefl uerum in rebus /piritua» libut. Deinde etß iuxta diferimen bonefioruttt S^turpium, mrebus externis aliqua bona di» ßat ratio humana feu animalis, tarnen or non femper aidet optima, non rarb peßinut iubet,

yu.

Tgt;i

Frudus corrupt! hom,

DE FRVCTIBVS ET FINE hominis non renati.

I. Ex principes certii ui ritiocini(ndi,ttrtti nttifftire, extrucre, ornare, quarumntagnoiefS

{« hac mortdli uita.

U Ex Zcge ttdturdU quantitldcun^i iUd qui dem ddbuc rcliqtid tli^t^ex rdtiocindtione, item exemplorum obferudtione leges difciplin^ id eft operum exlernoru fecund^e Idhuhe figere^ C7fxercere morum boneftdtem, licet eddifcia pUnddtfficilis fit, cr cz imperftiidfetidnt w eptimis, tdceo reliqud dccidentid mdld.

111. Volitidt cr aconomids utcunqi ddminia ßrdrein externis rebut.

1H I. Pecc£ït4 tdmen contrd primdm nbsp;nbsp;fecfittà

dam decdlogi tdbulam muximd comittere. sicut igt;dulusdocetGdld.f.Mdniftftdfunt opera car» nis^ adulteriu,ßrnicdtio,immundicid, Idfciuia,' idolorum feruitut, Ucneficid^inimicitu^conten» tio, amuldtioneSf true, rixte, dißenfiones,feäie, inuidiie, homicidid, ebrietdtes,comeßdtiones ZT bis (imilid. Similem cdtdlogum texit RoKd.s,Qr Qbriftui Mdtth.i^.ldm confer praftantißtmos homines inter omnes etbnicos ftue non renatos ennnibus fMulis, nullum prorfut reperiespoft i'ipßnt gt;nbsp;^ui db iftis peccdtit ßerit outuin» tnunif.

140 Frudus corrupt! hom.

Ea uero omnù paiilui uout fruäificatiotttHt iKortis KomA.y.ü' fecnndum carnem uiuere, Roj«ilt;.8. Hametumdifciplitm nonretidtorum, Teli^naqi omnia,non pariitnt uitam aternam, Cr tanden cum bac uita mortali intereunt,

Fines ucro hominis non renati funt.

l quot;Vt aliqua difciplina in focietate hominnnt tonferuetur,cr cultura artinm hnic nit^proßt.

• 11. VI gerat ßgna reattn infe, aliaq^ extra ft ttiam contempletur,ut atrocitat peccatorum, tnagnitudo iræ Dei, deniq^ immanitoi amp;nbsp;poten* tia Diaboli aduerfusgenn humannm confide* rentur.

• III. vt erudiaturbomo nonrenattuexuerbo Dei, de beneficia Chriüi omniuumplifiimo,qui MS dilexitz^redemit, citmadhucinimici eins eßemifs Roma ^.Vocetur ad gratiam, regene* retur er faluetur.Vult enim Deuf ex bac mifera turba bominu,fibi coUigereerfanfttficare Ec» tleßam, perpetttbfe celebrantem. Et becpotif* fima caufa efi, cur Deus patiatur natur am bo* ninit corruptam,per parentes in mundo pro* pagari.

• 11 IL Nt damnentur omnes, qui non fiterint iaptifati. er «o« crediderint in CbriHunt Mrfr« li, teatf.s.

eoN*.

De noticifs natufafibus» 141

CONTRARIA.

Tribucre bomininott renato iu/îicidmutù^ Uerfdltm, Item dßerere non renatos fold obfer^ itdtiottelegisndturiepoßefdludri,Biliccitis, Ss» trsmentdrij,

VUL

De compositis qvibvsdam AN SINT IN HOMINE NON renato aligna: de Deo noticiae, etguales. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i

Vêtus etidm inter philo fopbos difceptdtio c}i, «nnoticite,priiefertim uerèdeDeo, nobifeum fx pdrentibus ndfcdntur, dtt uers pofled, pue inpt!utione,pue rdtiocindtione dddifcanturl Iti quot;tbeologid dut cm, ubi de uerd folidd Dei no» *iciddißeritur, dijficilior quteßioeß,

Qÿi dliqudm obßurdm noticidm, uel fomttiS potiuf de Deo ndturdliter cum bominibusndfci ^xiflimant, rdtiones ißds conpderdnt.

t amp;.omd.2fcriptum eß,opus legis in cordibut dominum feriptumeß, Etpdutem praeipuèid fecundd tdbuld Decdlogi intelligi conuenit, Manien obfeurdm dliqudm umbrdtn prime non ^xcludere uidetur, licet edm non poßit ndturn ^ntndnd perßäi reddere,iniô dberret incogi^t ^tiouibusfuis propter cdUginèndfurdlèKom.

14i hotjcijs natural,

11. Omîtes pentes,cjuaivumuif lèr£ amp;nbsp;barlidi rie,fen[ert ntifl:q:wde[Jè iitimittfitpcrttu crei» lurK, quodfitabhomiite colendttm, etiatnfide vera auf'fubftâitüiiG-ttoluntate tiibilreâifci* tKruiît,^:^ idolomatf '^s ueruin Deum borribiliquot; ter bîaljihemarunt.

• 1 il. 1» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;non înliittitK de uero

Heo, naturaliter in te/ris ßcinortbin^ efl ftimit* îui confcientilt;£, teßißcans eße Deunt quendant^ itindicem fcelerum, etiamß rabies btttnana ia» lerdumhocteßimonuitxciitereconaiur. , Qijt uerà na exißimant uHam opinioneia, ( quot;^uantumuis incertam de Deo i« mente bominif | naturaliter reliquâ effe, iß as ratioes fequuniur ■ 1. QuödPaulusRomat.aßerit,exratiocina* tionc tantum, bac eß,ex operibui buius mundi, Cr non ex nafuralibus noticijs homines ßatuerf eßoPeumquendam, er eße omnipotentem.

• II . Q«öd n'j^Uus bominum eam noticiam ßta indußriaautfapientia excolerepotuerit, itatd ad ueramDei notitiamperuenißet. omnespo» tius idola coluiße, er Deum eotumelia aßecißfgt; IIL QKÖlt;f principia prima ßcufer omniaß* mina magnam copiant er potentiam continent-1 III. Quod omnes ruunt précipites in con» temptum Dei etiam cum ratiocinando tum leÿ» but, tum experientia mirubilium prodigioruat

De noticïjs naturat nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;14ƒ

Cir pcendrîi,^!' dtnig^ wra doârina de une Deo funt'tnfirinati.

ÿ. QuodPaulm Aâo.i^. amp;nbsp;t7 ueî maxime hoc argumenta àprimit pïincipijs uti debuißef, Sed Ktitur tantum fumpto ab effeilibui aut ex» perieniia. Sic O' paßim feriptura ab effeiîibtut Q«i ûcttlwK ßcitfiÜe non uideretl et ab expe» rientia, unainpartcin trunci exußilii,ex reli» ^U4 Deum ßeijii. Ego tibi do oleum o frumen» turn. Ego prædico futuratßteio pîuere inuno loco,inalionon.

VI. Qtjóci uerendum ßt, ne nimiumuiriim hominii non renati attribuatur.

Sed non eß hieretici(texiftimandM,utratn ^uis fententiam fequatur, modo id ßiciatma» deße o ßnc ßaude, Nam o Lutheriit ‘mfuis ftHplK libéré in bacparte agit, neq^ eß utrilibet fententia; obßriäliu. Pleriq; aitfeminpriorem ßntentiam mclinant,quia iü-adcarnaledifsri» gt;»en boneßori'-m o turpium,obfcuram aliquam dé aliquo Numine opinionem, ut à quo fit illa ^arnalii lux, o qui in ea fit reßgt;iciendui,fiinitl ^ompleilitur.

JAet£Uero ißiat noticunaturalii fi.ue exin» ^atis principij!extruaæ,fi::e tantum ab extra i**[ceptte,funt,eße aliquod numettfuperiiti créa»

144 De notictjs natural turif^etgubernare credlurdi^ uindicdre fcelerd, i^£ tame ipfa noticid ualde langnida dc fluilUdS efi. Sed quod unicut ßt iüe Deut eßentid, quóda que tres exißdnt perfon^ i« iQi unifdte eßen^

GT quomodo uelit coli uerut Deut,mens htt» mdtjd neq; per fe, ne^ ex uüd cdradli rdtiocind» tione operti uUorum Dei M» mundo,db[q^ uerbo Dei Cf luce diuind, inddgdre dut dßequi poteßgt; Tdittum uerô uel ex noticijs ndturdUbusueleX etedturis Dei rdtioni hutndnie fubiedis^cr mi* rdbiliter cuinprimd cdufd coUigdtis^edinue refi^ rentibut-dutteßißcdntibM coßigit^ reuerdeße tnentem, rerum conferudtricem crguberndtri» cent, eße bondin, effe uindicem fldgiciorum, ß* cutRontd.i. Pdulutdffirmdt,uirtuteme:^diui^ uitdtem, hoc efl,quöd fit Deut, Cf quodßtpo». tens, ex opißcio mundi coWgipoße. vlteridt progredi nonpoteß. l»«ö uerofudntdlicidhue^ pr'mcipid deßrmdrunt homines confiait pluri» tnis Dqs, itemßlßs dc bldfphemis cultibut con= trd uerum Deum, ut ex hoc ß^o fdpientißimo» rum'm hoc mundo homini(mdppdredt,de ueri Dei eßentid er uoluntdte, nihil certi db ipfisp^ tuißefidtui, exobfeuro fomnio de Deo,hoT» rendds idolotndnidt e^e ndtdi.

Argumentum.

lÄ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Dei noticid 'm non rendtit ndturd*

liter,

Delib»rcnatorûetnorcnaC 145 Uter, Ergo homo naturahter uerum Deum^uti eß, cognoßere^zs- fefe ei accommodare poteßt Kcjpondeo. Neganda eß confe^uentia-Hant noticideß obfcura,crmalida mentiseßfupra omitem modum tetra. Idea Paulat intuit, gentes omttes ciianuifje tn cogita/ionibat fait, Zy ßdas effe idololatras. Sobriè ita^i Ztrmodeße de hac naturaliDei notuiafeiittendu zsquot; lolt;luendu eß, ne plut iußo ei affcribamat. Manet autem fixant Cr ratum, noticiam deunitate eßentii, cr tria nitate perfonarum,tantum exuerbo Dei peten» dam efie.

VTR.VM EODEM modo SE HA-beat natiuitas liberorutn ex renatis, id eft Chriftianis, uel non renatis,id eft gennlibus ôc im-pijsparentibus,

Cerh’m eßßußiciam renatorum ztr credeit» tiufn iM zhrißamfeße imputationem impletionit Icgii per ebrißum, noHra uicc prteßit^,quant fide apprabendiinut. Row. Difcernenda igi» tur eß nouitat m natura itißificatorum i» bac uita,qaa:eß fiaâut imputatiuæ iUiMiufiici£, Houitat etiam bac per Spiritum Sanâam in no» bu tantùntin bacuita i/neboatur, nonabfioluia tdr, eut quidem rei uita «eterita eß deß'mata.

K

£4^ nbsp;nbsp;De Iib.renatA'non renaf.

Ex hifce mediocrite/ad quteßionem reßgt;onderi poterit.

C(tm reßauratio noßrit n4titr£,ditm bic au» i ra fi-uimur, tantum mcipiatur, non perßciatur, radicitus extirpate Of deleto peccato ex tota i noßralubßätia,non pojf'tmiu fcire,nelt;^ neeeße efl ferutari, qtiatenat uel de anim£ uel de cor» portsfordibut^quaihabentdepeccato origmis, decedatautemendetur. ideoretinendacßfen» tentia »» facris Uteris expreße tradita.quod om« ttes hommes pariter,qMti}itot ex coniugio pro» pagamisr,ßmKS Lbe origmis plufquàtn uUtss ho» minum perf^icere aut explicare norit,corruptie perditi^^ dellinati aternx damnationi,niß fiat regeneratie ey remißio peccatorum per beneficium Chrifii. Hane fententiam confirmât Dauid, Pfal. i. Ecce tn miquitatibus concepts , fum,Gr 'm peccatis cencepit me mater mea. Erat autein Dauid ex renatis c? fitnüis parentibut prognatiis.Uem Patilui,Ephef. z.Eramat natura ; filij ira. Loquitur autem de omnibm bominibui ’ fine difcrimine. Hac pertinet etiam uox Chrifii-Nifiquisrenatui. Item: baptifate cinnes genteS, Kihtlita^ dißerunt hac qaidein 'm parte libtri Chriliianorttm (ygentilium,utriq; lepram pec» catiortgmalts'm fe habent ^utriq; lauacro re» ^eneratioiiif indigent. Hac profunt nobis, ad magni»

De rcgcncntionc 147 Piignitudinem peccati origimtlif coftderaniantf Zy ne exifliinemtif aliquam SpirituaUt iuflicite pdftem, in ip[d nutura hominü iam pofl lapl»m propagari.

de REGENERATIONE hominis ueteris

Ex quantd dignitdte homo pt deieilnt, nbsp;nbsp;î»

^Udntum pcldgui zy dbyßum malorum fttimn tnerfii!,gua potuimut breaitate zy perßjicuitate i nbsp;nbsp;duxiliante Deo propofuimut, nîic usrb itnmen»

fd Del mifericordid, bonitdt, potentid in regeà neratione hominif ueterif, nidßim coßderandd Z^difeenda eß. Kdmpoßlapfumhominis nihit Hidiiu, nihil dügußiui^ nihilfdlutdriux d Deo eß gefium, quod ßliut Deißiltu homo, prca I ciofo fuo finguine nos d peccdtis dbluit,d Sdtand tedcmitdc liberduit,crfèntem regenerdtionis ttoürd bdptifm'dm aperuit d'q; inßituit, eitti^-i tninifiros per totum terrdrusn orbem ablegduit, Zi^'ddhuc in mundo ißa ir.gentid bond benignä difpêfdt z^r communicdt. Pro hoc amplißimo belt;* tteficio flexif gsnibuf perpetuo grdtidrum dâiô nent drdentem erga Deum fondre debebdmuf^ eumq^ precdri,ut z^ pofleris noRris ZT cunilis tnortdlibui in omnibtM mundi pdrtibut hdbitatfd abut id bentfleij dementer exhibedt.

... nbsp;nbsp;■ nbsp;nbsp;nbsp;J

148 De rcgcncrationc«

Ef/î autem hoc opM D«, «f alia ijuidem onia nii,rationi hantant ridiculum penè uidcatur,ac pro!ùn£ gentes exijinnent^ effs comnientum quoddamßnaticorum bominsun, tarnen nos ex tterbo Dei itcracis omnipotentis,boc falutare oputDei itt nobis iellimemuf, magnißciamus ac reâè ufurpemuf.

ïluit autem hxc doSirina ex lacis de pceniteit tia, de iuilißcitione, de baptiimo, nam rtgenea ratio coni'angit ifla omnia.

Seinem tr autem ufitatas metaf,ut omnia (tnt planiora,cr (iciliorpollea fit traüatio homints renati, qainimirum fx Z^h'dcro regenerationis nafcitur.

SERIES PARTIVM.

1. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Anfit aliqua bomtnis regeneratià,

• 3. De uocabulsf,

• 3. Qjiid fit.

• 4, Q»o‘ffcpZfX,

Vndeßt,

6. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Per qu£ media (îat,

T. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Qtiomodofiat regeneratio.

8. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;O' qitlt;e bona fint regea

nerationis. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*

lt; De compofitit quib;t(dant.

IAN

An fit regeneratio« 149 L

AN SIT ALIQVA regeneratio.

Quo J ßt dliqita regeneratio ueteris homwii in mundo, diuinitut fanciia or tradita, primunt teliaturconcioChrilliluculenta,loan. Amen amentnqititdico tihi^ ni ft quit natut fiter it de^* ttno^non poteftuidere regnum hei. E/iautein affeueraliograuiipr£fixa,et necefiitatatq^ utix littuftmul moftrata,nempe quodprior ftue cara natif natiHitM,ftt coram Deoreaacdamnata, nec ftabeat locum in uita aterna. Kcgeneralio nntem adftrat falnlem cr bona cœleftia^ 2. Mandatum Chrifti uniaerfate extat, lie in orbemuniuerfum, fJialthzS. Mard. (6.

Î. • Eccleftx Cbriliiteliimonium,(ir obferitas I tio maniftfla eft, qua per uerbum cr iacramèta fegenerationem accepit cr u/urpauit.

, 4. Propbetia ac typi ueterif teftamenti idem probant, in nube enim baptifatof efie ifraelitaa, tgt;aulut docet,i.Cor.togt;. crdtluuiumfignificare baptiftnum Pctrut monct. 1,Epifto. j. capite, cr ^uc pertinent circumcifto,facrificia cr alia.

contraria.

Etbnici, Turcee, ivdai, negant eiuftnodi rea gfnerafionem Jfiiritualem hominif 4 Dro eße

K

I5o Regenerat uocabula, IL

DEVOCABVLIS.

Regcneratio Mtcin hocin loco,non ßgnificiit corporaliter reuerti 'm uterum matrM,ac denutf ndlci,ut Nicodtininp.'itabat,fecl fj^intualcm re» n4fcentiam,ßmilitudi»e guadam corporalis na» tiuitatis declarat,ut Chriiluf 'mfcrpretafur,qua nimirum homo, ex mafre naturali i« peccatit (ocepfus cr ndtui,m matre ifta ^irituali nempè inbaptifmo,pcr uerbum efßcatia Dei, fpiritua» tiler munduf à peccato rcnafcitur,hoc eA, acci» pit remißionem peccatorum,fit filius Dei, tem» pm Spiritm fanili,Gr hitres uitæ ieternie,etiam* fl'm maffahominis adhucremanetlabesorigitid lis. Coprahenditur igitur [ub hac uote generali» cSuerßo hominis ad Deu,iulliflcafio,et efficâuf, nempè mchoatio nou£ uitlt;e per Spiriiu (anilît^

Te/iimottia de hac regeneratione extàt,!oant tgt; ^.Titum 3. i.Pet. j, 2, hCor. 4.1.104«. €7 al^slocis.

Opponitur igiturhiCC jßiritualisregenerativ carnali natiuitati.q^ie eß peccatis fordidata,rtd coram Deo, er de/iinata morti.

Matth, t^. Chrißiuuoceregenerationisuti^ tur pro Iota hominis inftauratione feuglorifi(lt;i* tione,iti regeneratiotte,mlt;i(iit,ci(m[edtrit filiit* homilt;gt;

Régénérât, uocabuTa, i y i hominis infede maieflatisfi(ic,fèdebitit cr HOS fupcrlcdesduodecim^ iudicantes duodecirntri» büi Israël, Sed obferuand^funt or atilt;e deftri» ptionesrcgenerationif ißiut lj)iritvalif,ut y^v' VhSkvixi «yaSiyJoM 3. Ahqui den(to,(tUquiè fupcrnii gigni transfèrunf,res codé f endu, quitt eûcalcRe ez diuinum opm non bumanum.

Laudcrum régénération^ T it. y quia mini» lierio baptifmi peccata abluuntur, tfif bomo ßt ttou.acrcatura,2.Cor.

Kenouarijt:^ ùjduerc nouü hominem ^phef. 4. Rf«o«dm2«iSptó«mewfM neftrte,Cfûtquot; duite nouum hominem, qui fecttndii Deum créa» tuteßiaiuliiciazyfanäitdteuera.tdemell ex» Uere ueterem hominem, Colof. No» potefi enim exui uetui Adam fineiÜa regeneratione. truittis aiuem regenerationisjunt bona opera, feu inchoafa noua obediétia. Ucm mduere Chri» ftum,Galat.

plantatio Patrit culcftif, lüattb.

Plantatio cœlorum, Pfa.

HL

QVID SIT.

Rfgc»er4fio in Ecole fia Dei csl aiHo,pj^icuo Uerbo Dei ittllitufa,qua per uerbS et Sdcrametii certS uerbo additu, Deut ipfe bominê carnakm

4.

152. , Quid fit régénérât io, figt;iritualifer tjouuttifeuiußttm er fanéluK ßr» iKdt, at(^i in funm rcgnutn transßrt, hoc efi,aua firt ab eo pcccdtum, Qr iramfifAtn, ac uicißiin imper tu ei iufticiam er gratià fuam, eriptt euttl expoteßdte er regno Giaboli, er donatci Spi^ ritum ßn(lum,er i^s h^reditatis æterttie, dccen dit in co nou Ai Hires ad inchoand nottdm obe» dietttiam Deo placcntem,

leontes huiuidefinitionkfuntuerbd baptißmi, 2gt;'iAtth.2S. Marei. t6. i/e docelc omHcjgcHZ«, Baptifantes eos in nomine Patris er fil^ Spi^ ritutfanili^Cltii crediderit er baptifatus ßerit fdluuicrit,erc.ltem,lean, ^.xitum.y er fimi* ies loci.

CONTRARIA.

imperß^ltc definitiones ,ut regenerationein effe ritum Pcclefl£,difcernentem populum Del abalijs gentibui. Tantum eiumunicui finif de» feribitur, quinonejl principalkhuiusaiiionU^

IIII,

OyOTTVPLEX.

Sicut ttna er eadè efi doHrina in Uerbo Dei de iujlificatione hominis peccatoris coram Deo, itd efiam una er eadem eji regeneratio omnium omnibus ietatibui,Sed quia tempus difeernitur, er ritus ipleextcrnus, applicansçy obfignans regenerd *

Quottuplex. unde regen, nbsp;nbsp;15j

regenerationem, tMriiit, ideo licet dicere, ejje regenerationem ueterK^cr effè regenerationem tioui teftamenti, non guèd tpfa re, efficatia aut pracipuif donis uarientffed ritMpectiüari Dei conßlio fitmutatM.

• 2. Alia ueritefi, alia fàlfa.

Vfrrf f/i EccleßiC Dei regeneratio, falfaeß, ludteorum po/i Meßiam exhibit tum er Turcorum loiiofuperliitiofa fine uerbo Dei, reuera non efi regeneratio,

VNDE SIT.

• 1« deßnitione expreße diximui, regeneratio item eße aâionimà Deo infiitutam, ertjuam Deut ipfe etiam perßcitßed mediale iuxta com* munem Eccleßx Dei curßum.

Promerens nobit hommibm ifiam mirabilent er lalutarèregenerationë,cjichriüut. Q^em» admodum enim ßuilit fuis intereeßionif teßa tureffe Spirituin ßanilum Joan.t6.lta etiam hoc opM Spiritut finili,nempè ablutionem à pecca^ tif eadem ratione peperit. l^am fiabß^ hoc iAediatorc erexpiatorc ßißet, quigratiant Dei,iufliciam,er uitant aternamnebu acqui» ßuit, nuUa eßet per uerbnm cr baptifmum tatH torum bonorum applicatio amp;nbsp;diflributio.

154 Vnde regeneration

ïrt »oao telldmento, er reuelat EUdttgelij uocem Cbri/iitf,^^ tubet eam m totum mundunt f/^frri, ßmulq; bctptißnutnfancit. in ueteri idem hóyos eß propinqtid caufa, uocem Euangelij fonans, cy addens certa quadam fignd externd, dpplicitntid Herbum dona Dei, Sedquodß^ li!ttlt;igit,elidm pater or Spiritud fiin{iu«,obfera yata tarnen perfonaramdifiinilione, agunt.

Eße diuinum oput regenerationem, Chri^hu toban.^. docet', cum in^uit,oportcre hontinej Kvci)Siif,denuo uel è fupernii hoc eßdiuinititt renafeißd quoc^ßgnißcauit Spirits fanäud, in hptifinoCbriHi uifibiliter 'm baptizdtum defm tendens^ tyaliàs Apoßolit baptiztintibui, Spi* rituafaniim mirabiliter excceloejfufuicß,fe^} perudria donamaniüiiauit ,ßcttt tefiaturbi» ftoria m Aâis Apoßolicü.

loban.i.fcriptumcß,Qtt,i non ex uoluntate uiri, fed ex Dm nati funt. Dei enim oput eß no ulliut creaturii, hominem ^uaß nouum fitndere dutereare potitu.

De tota Trinitate iHe{uit Cbri/tuff I/e docete omnef gentes, çradditur, baptizantes eos'M nomme PatrKO'filij z^Spiritut fanUi tiatth. 23.Mdrci.i6. Non e/i igitur ißd regeneratio dli e[ua temerdrid d^lio, ex fuperßitione ndta, ut plertec^ luftrationes Etbnicorum,fedeß ipfîut

Vnde regeneration 1^5 flfijTici'mflitutio. Et loannes Baptiil4itK]uit, fè 4 Deo reuelationem peculiarem, iMndatunt de vKchoindo baptifino accepijje.

in nomine dutem Dei baptifari, fignificat ex. Dei mdndato, item ipßitf efficdtia GT prießntilt;( bapitfmum adminißrare.

Et maießate huitu cperts äuget, ^uod Pater, Pilimer Spiritmfanäiufe uoluntm hoc opere tanquam pr a fentes er efficaces nomindriii:ireeiit lebrari. obferuandum cf i^oc esl,guod duee ref copulantur, nempe dctilrina baptifmus, Tribuitur etiä interdu hoc opus fßiritui lantu fynecdochigt;cäs,hoc eft,ne excludantur tarne exa terlt;e diuinitdtitperfonx,utioan. 3. itlißquis rea natui fiterit ex aqua er Spiritii,cr Paulut Tit.j. inquitfSaluos nos ßcit per lauacrü regeneratioa uisamp;renouationitSPiRlTVS SanCTI.

impulßuic Deifunt, diledlio generis humani, ct rneritü fui ßlij.ßcut ipfe Chrißm in cöcione «lt;4 Hicodemum exponit, Ioan. 3. Sic Deus dilexit tnundsim,ut fiUum fuum unigenitudaret,ct-c.

Minißri Dei in hoc opere,qKod quidè mediate Uultperagere,funt homines, quibus partes doa cendi uerbÜDei Gradminißrädisacrametadia uinitus fancitaacuerbo adiunüa, legitime dea mandatitfunt, licet i« caju extreme neeeßitatü quilibetpiMminißeriu iüudobire qneat,t)fodt

Dei ßeut.

156 Vnde regcneratio.

I« nouo teliamèto priimtt prteco Meßi£ ex^ libiti, cr tniniiicr baptifmifuit loannes Zitcbd« rw filim. Deunde fcqitebantur RpoHoli, cr (e* ptuagiftfa difcipuliChnAi t 'mchoMes baptifa mti chfiâo mandante ttino adhuc toanne.Quod autem Chri^iuipfemet nobaptizMit homines, ßdum eß,ut teliaretur,fe peraliorum minißea rium qnoq^ efficacemßre,pritfertim cum effet breui tempore manfuriu in terris. Rpoßolos feguuntur reliqm uerbi Dei minißri, ad fi» Item mundi,

inueteri autem teftainento,primum ipß Pa» triarebæ fùerunt Sacerdotes,hocell, doilores fuicEccIe/iie, cy accommodarunt typos à Deo infiitutos, ut, maâationem uiâimarum, circumeifionem crc. Demde uero Prophetie CT S4CfrdoZMM turba, item Ecclefiaßica firma ta populo ifraelitico conßituta,fubfecuta eß,

Porrb ißa organa regenerationi haie ffiria titali nihil confirunt, tantum enim uerba pro» firuntzyaqua tingunt, Sed qui per hoc mini* flerium régénérât eort/mq; plantattoni dat in» crementumDeiu eß. Sicutloannes difertèin» quit. Ego baptizotiqua, qui poßme uenturut eß, baptizubit Spiritu fanilo cr igni, hoceH, teßatur,fe[e tantum effeminißrum,3edchri»

ftum

Vnde regcnerah'ó, 157 flitm dare haie neut ejfeüum, Spiritum fa/t’» (lum cr noaos motut cam uoluntate orüen« fentietttes.

Hiec explicatió dignitatem haptifmi commeit datyO'fimuldeufu nos confirmât. Konigitur iudicium fàciamuf de hac aélione ex fimplicüate ritus, fed epiod Deus author efi, ce i^aèd no mo» db uerbum fuum adiunxit, uerum etiampromis fit fefe adfitturum cr ÏKgentia bona largiturut Uamfolifapienticromnipotenti Deoitd uifum efi, tam fimplici ritu per uerbu fuum, rem tana tam perficere, ut nimirum confimdat fioUdi cr Utuatidi mundi 'm fuis rebus 'manem magnifia centiam.

CONTRARIA.

bùere hanc regenera'ionem tanlùm efife (ommentum hitmanum,ridiculum explodena dHm,flcut fentiunt Ethnici, Turci, mdai. Std aliter nos docent facrte liter a, ut dtilum.

Donatifiieus fiiror,qubd afieueraruntejfea Hum regelierationis pendcre exminifiri homia nis qualitate. Sed nequaquam ex minifiri dignia täte uel isidignitatc pendet regeneratio, ueritm ex Deo cr ipfiusuerbo.IAtnifter tantüexternlt;» prit fiat, recital uerba infiilutionis, lauataut tingit aqua. At Deus peccata adimit, ce donat iujiiciam, Spiritum fandum cr uitam itternam»

1)8 Media regeneration

Argumentum ipfarum.

Spirifuffanäinnon äatur abJtomine mate/, Spirittttfandutdatur 'm bapiifmo.

Ergo baptifmmnöpotefl duriabbomine miilo.

Re/pondeo ad Maiorem, Neeboni necmali 1 miniHri Spiritum fandum largiuntur,Sedpater CI- filiuf tantum. 1h minifterio enim fi pofiolorti efldattu Spiritiit fandutaDeo, ipftnott dedc=’ runt cuiquam, er grauißime obiurgatur Simen Kagtfi ,ijui donum Spiritui fandiputabateffe opm humanum, cuiui ßculiatem ipfe pecunia ^uadam mercari cenabatur. Ado jt.

Deinde ad Minorem, diuerfa bk e(l fubfum» ptio,nam Minor 'mgencre dicit Spirituth 'm ba» ptij'mo d^ri, id quod mtelltgcndum eß de Ceo. lion igiturfitbßjiit conclufio:

Päpillicie conkcrationes baptifmi, quaft ipß fuit iüis ritibui ßntem regenerationis efficere poßentmeliorem'. Suntautem Ethnien fuper» ftitiones, contumeliof^ tw Dcum,autborem ba^ ptifmi. Scbuuenckßldifmui .Hegar.enitif mini» fierium 'mdignorum effe efficax, Et negat Deunt iüaper media agere.

VI

PER QVÆ MEDIA FIAT regeneratio.

AUigauit Dem regenerationem ^irilualent

Media régénérât ifp nrtiimedijffUtadio induis eßetcoft^icHa, er firmiorem confolationè pr^beret.tJledia aiften funi duoj Verbum Kempe pateßdum diuinitttf, Z^ritui exiernM ipß uerbo immediate ab ipfo Deo copulatuf.

Verbum autë idem eftoibtu fecuîisM geuere guoadpropriamet germanüfententiam. Qtto^ enim Chriütu inqui t^Qui eredidcrit faluia erit^ hoc Ulofes iia effert, Abraham credidit, er im-putatum eßeiadistjiiciam Genef vna emm er cadem cß ßmper iußificationis ratio.

RUm auiè uaridf, quia Dem uohtit aliof efje ritm externes im ueteri teßamento ante Meßite exhibitiónem tanquam typos, alios 'm nouo le» ßamento Meßia donato. in ueteri ante circum» eißonem ßerunt madationes uidimaru,m qui » tmfonuit uerbum Dei, er diuinitus hoßiteac» eendebantur er conflagrabant, Poßea fuceeßit circitmeißo, er uaru facrificia er expiationes.. im Ecclefia ifraebtica ,per quie media unàcum uerbo Deus Kfr4«i hominum conuerßonem ae regenerationeßuereconciliationem ßne dubto operatuteß er confirmauit.

in nouo teßamento, ba ptifmut eß externa adio,annexa uerbo,quahomorenafeitur, hoc efl,rectpiturà Deo,er fit ttmplum Spirilusfan»

i6o Media regeneratfom's,

NO» igittir debent ea dinelli, quæ Dem coti^ iunxit, seorfîin quidetn promißio grtitite alus traditur, uerùm mi regentratione, de qua ntoda Verbaßcimm,ritiis ipfeà promißione nequa» quam e(i dißrahendm,quia ip(e Demcopulauit, iamq^ob caufam facramentaredèdicunturuef ba uijibilia. blain promißio, externa quadant aüione mcurrit 'm oculos or quafl ea ue/iitur.

Subieäum, quod rcgeneratur, e(i homo car» 4t4lif,uenundatiu fub peccatum, filimiraDei^ mandpiii Diaboli 'mßrni, inimicut Dei, ßcut id fupra ex uerbo Dei demonlirauimm. Ex hifce autem epilhetie patet, hoc fubiedum 'm prlt;g[enti ailioncprorfm paßitie fehabere. Sicut enim 'm generattone carnali,fcetm 'm utero matris[e paßiue habet^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;enim maßa mortua fug uitlt;e

cooper ar eturi ita etiam 'm hac f^irituali regene ratione, 'm qua homo per ßcfe ej’i mortum peca catiSttantuaccipitaDeo beneficia, ztr Spiritus faitdm donat nouasuires, nottam uitam, ficut loannes difertc'inquit,Ciuino ex fanguinibm, neq; ex uoluntate carnis,neqi ex uoluntate uiri^ fed ex Dfo nalifunt, loan.t.

Poterant quidem adulti defcendere in lor Jrf«* »ew Ioilt;»He baptizante, fed id non erat rege* «eratis.Dem autem folm erat qui regenerabat, imo qui etiam 'm adultis accendebat eam uolun» tatent»

iForma régénérât iói taten, ut expetcrcnt baptifmum.

perf^icuèitiquit, Nmo uenitad mCftiiß^ueta pater traxerit, loan,

CONTRARIA.

Enthufiafmut,répudions uerbum (srSacrda tnenta 'ut liommis regenerotione, ftcut etioi» StenckfildM dßerit.

Etbnicte,lHddiclt;ei Thurcicitlotiones amp;cir» 0Umcilîones,qttie non habent uerbum Dei.

Boptifore côpanas cr altario, ut ßciunt Epia fcopiaut Suj^-agonei,ferai RntichrißiKomani.

VIL

QVOMODO FIAT RFGENERATIO.

1 tt caufd ßrmali regencrdtioni(,primum duo confiderdnddfunt,ner.ipè externd düio lt;i Deo traditd. Deinde interna, Muißbilis, ßpiritualift esquot; potißimd operdtio.

Externd fit per minifirutn Eceîefla( excepta ncceßitdtis cdfu utdiilam)qai fonot uerbunt Dei,Gr aqud hominem tingit feu perfimdit.Ver« bum efl quod ritui quidem annexum efl, Ego te bdptifo in nomine Patris zy Eilij spiritui fandi. Tefidtur outembaptifonsjefenonidfia cere fuo dr bitrio, fed ex pracepto Dei. Deinde fe non tantum externam ißam ddionem exhi^ befe,uerùm mternum regenerdtionis oputi potentiori efficifUempèa Pâtre filio er spirits Sando. -

102 Forma regen crât.

Tertio leßatur, ncum fefe baptiftto, ci- uià cißim bitptizittum fe Deo deuincire, ita çjuidei» Ut bâptifatiiK tâquum recepttu tn gratiam d Dco, liberattu d fordibat peccatorum, er ui breuiter dicam, fumma benejicijf ornatut,fciat fefêhuic Deo effe dicatum cr initncipatiita,h!iic prteftan» dam elfe obedientiam. Vicißim autem Dem hoc fxdire conßrmat fibi baptizatum cur£ ejfe fit* turum.Debet autem alias quoq; ibi fonare, pr^ fertiinueroapifd ad!(bos,doilrinad; conuer*! fione hominis ad DEVAI,

uero prlt;ecip ua aclio^ct ^uidem ipfd regeneratio hominis,cttim mediS eß ailio iUaex t€rna,fit 'muißbili omnipotenti modo ab ipfo Deo patre,€tfiUo et Spiritu [aiiilo,m qua adio* ne peccata außrutur,(^ donatur iuflicia,Qiabo Im profligatur, O' donatur Spiritus fandm, ui* resetii nou£ creätur,et lux accëditur,ist iucloe tur amor Dei, inuocatio, paticntia hi crwcc, er reliqua bona opera itt decalogo praferipta,

Kiraauteedcopitlatioextertiit zy 'mterit^ adionis. Kam Dem, ut res tarn mirabilis Z3- ar* dua aliquo modo in oculos humanes istcurreret, fidemq; magit excitaret er confirmaret,exiernd ritumffU arcanæ^diuinæ z;r omnipotenti opera tioni coniunxit, ita ut non alio(quod quidem ad fammnnent raiionè attinet) modo uelit homines

Forma regenerate

^rnuo gignere, quàm tali, ttimirSper verbum fuum er eiufmodi externum ritum,

Secundo.Sîcut baptifmus de duabi» rebuf tea fiimoniu dicit, primü de peccaiis, quibut homo poUitttu, kidiget emundatione,er de ablutione boc eß remißione peecatoru, perinde ut circum ciflo depßüutisne naturalifCr de expiationep fanguinê uenturne hofii^e docebat :!ta ctiam 'm hac aäione regenerationk'^apud adultos prefer tim^ utrac^ doîirina fonare debet, »empe lex de peccatis 'mterioribui er exterioribut ,er Euä» geliitm de remißione peccatorugraiuitap Clrria ftum er de 'tnftauratione corrupti hois, Prada puum autè locum 'tn hac adione habet uox Euan gel^, externa etia adione remißionepeccato* rum,partam per obedientia ChriRi, nobit appli cans atc^ obßgnans.BVc periinèt iUa teßimonia, loannespradicabat baptifmUpcenitentia 'm rea mißione peccatorü LUca.^, Pradicare enim bapa tifmu pænitèti£,efl docere de cognitionefuoru peccatorü, er deinde de ßde in Chrißu, hoc eß de lege er deEuagelio. Eem baptizabantur 'm lordane coßtentes peccata fua, Hze etia legis Euägel^ effedHi recitantur, er congrvunt cum bac dodrina Joannis, qua prtecedit,pcenitentiß agite ,appropinquauit regnum cceloru tHatt-^i QQitnenit lt;y Petri (ontio Ado,i.Panitentioipt

' nbsp;nbsp;nbsp;' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;~ Ir i

164 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Forma régénérât

agite, O’ bttpüfetur unufqutt'^uejlrumianoä Hiine lefu Cbrifii in remißtonem peccatorum.

Tertio, Porró quia in rcgeneratione pro^ wißio gratine addita efiexternte aHionißdeo ß» de regeneratio accipienda eß. Debet autein in hac qiiidem aaione,ßdes ad duo obieHa (efe ex* ecKcffrc, primum ad uerbum feupromißionent diuinam^quieibiproponitur. Delude etiamad ritum fcu afiioncm iüam externam, uerbo diui* nitat cottiunüam. Alia enim res eß,quando ßm* plexpromißio Euangelq proponitur^alia quan* do eß aeßita quaß eiufmodi externo ritu. Ver* baperj^icua ßtnt, Qai crediderit,t^ baptißatui ßerit,(dlut(terit, Marci.ió.

Quarto,omnes mortales,ßne omni profopo* lepßa pertinent ad häc regeKeratione,quod ad ipfumiuifeupromißionem diuinam atti»et,ß* cuti etiam omnibus eft neceffaria,ob communem labern,quam exparentibusnoßris trahimut. in nouoTeßamento clarè inquit ßlitts Dei : Eapti* fateomnesgètes, t/latth.ii or cofonantbac uer ba uetußißimlt;e propbecite : I»[emine tuo bene* dicetur omnes gentes Nam per baptifmu,Cbrifli beneßciiim applicatur. tion eß igitur dißinfliot tarn Turcorum aliarumuegentium,quàmCbri* ftianorum liberi,pertinent ipfo iure feupro* nißione DeiddregenerationetHted^ opusba*

betff.

Forma rcgcncrat 165 fient, modo adfimtur ad earn,aut ueniiniadul» ti, Alia Dei iudicia non debemiufcrutari.

Quinto. Semei tantunt externa tßo ritußt regeneratio,quia non mandauit Cbrißus itéra» tionem, utmcana dicitur, Quotiefcunq; fice» ritit. Deinde Eccleßa CbriRiomnibutietatibM tantum unicum baptifmum impertijttCr rej^on» det bic aäio circumcißoni. Ettamfl autem reno» uatio uirtute Spiritui fan{li fit per totam uitam^

funtmcremcnta SamSorum, tarnen fit 'm ei» ufinodi regeneratione acceptatio coram Deo fufftciens ,imputatHr iußicia per Cbrißumac» quifita, qute nos iußos efficit crharedes uitlt;e teterntc. In altera autem uita,radicitui ex natu» ra bominum extirpabitur peccatum, fiettota [ubfiantiaetiamiufia, obcdiens er placensDeo,

Sexto, Geßus lt;tlq rittti, qui adbibentur exarbitrio bominum ad earn aüionem, quam defi'mauit Dem regenerationi, non funt de fub» ftantia regenerationis, ac remouendi funt fuper fiitiofi ctr imp'q ritm,quales multi 'm ufufunt apudPapifiiu.

CONTRARIA SVNT.

baptifini,ßcut valentiniani mnonienignoti Dei baptifarunt.

DiueUere promißionemgrotite nbsp;banc ex»

aiiionem,m ißa quidem regeneratione^

5

\66 Contra.formæ régénérât, tanqifiim Dew non flt effîcax fer fsocmediuntt quia Clirißtu ipfe (opulauit^

Iterareritnm, ut AnabaptißiCcontra infiiquot; tntionem Chrißi ß,ciunt.

Aßeuerarc, ethnicorunt liberos noneadem ratione, quaChriflianornttt ad regenerationent pertmeref ut ex Sacrainentar^s quidam affira mant.Cum enim Chrißi beneficia ad totutn mttna dumpereiKeant,ficut loanncs ittquit,E£ce agnut Dei,qaitQllit peccatamundi,fine dubio etiant omnes ex tequo ad ea media pertinent, qua bao amplißima dona exhibent zy applicàt, E/ difira tè mquit Cbriliu«,Baptifate omnes gentes. India gentetiampariter regeneratione (anilortirnzjquot; ethnicorumliberi.

Argumentum.

Ero Délit tutu ztr feminis tuipofi te[

Ergo finilorum liberi babent iam Dei gratia amante regenerationem, O' magispertinent ad regeneraticnem, quant nonrenatorum.

Re/pondeo. Nego confequentiam.tiaman!e cedenscfipromißio datapatribsuin ueteriTea üamento, de conferuatione EcclefiaCeiinipa forum pofieritatc, idq- propter exbibitionent M.eßiee,qiiidebebat exipforu fàmilia nafci. Sed iam Mefiiof uenit, Non efi igitur Ecclefia am» fflim certa fimilia aUigata.GettUi itaq^ huiu« fett teitti^

Contra» form'œrcgcnerat 167 f entire tantum ad nos per tine t, quod Dem fît in urnndo Ecdcfîamaliquam/efe ex reuelatouer* boagnofcentem celebrantem, contra omnes fitroreshuiutntundi zx Diaboliconferuaturtuj lîinc ntanifèftum eji, multà plura cottuerri in cottfequens, quant in antécédente fîierttnt corn* prahen^a. Hoc autem diferiminit efl 'Mer libc^ ros Chrifîianorum cy ethnicorum^quàd Chria fliani, cuin flnt membra amp;nbsp;ciues uer£ Ectlefîa Dei,crbabeantuerbS Dft er sacramentaeiaXt mox fuos Uberos ad baptifmum adfîrant, etbnia corum uerô liberi,cùm parentes ipforuitt fînt extra Dei E ccîefîam,non tant cito ad baptifmum ebrt^i ueniunf^cr autperfeuerantinparentu impietate,a’at tardmEcclcfî^Dei doârina, cz Sacramentaamplcduntur^ verùini/fa tantum mifericordite diuinteadfcribenda funt, non natia uitati ex pijs parentibttt^quia loannes difertè itia quit^Ciiii non exfànguinibas,Joan.i.Et tam nafa cuntur filq ira liberi Sanitorum parenlû, quàm etbnicorum, Epbef. 2, Tlt;i«i etiam damnantur illi 'm aternü, nifî regenerentur, aut CbriRo in Uerafide commendentur, quàm bi,ficut teRatur Chrifiuf, Qj(ii:oncrediderit ,condemnabitur, JWrfrch 1Ó. Libenter tarnen credimm, in/àntes, qui moriunturitt utero matrisuel'mipfopartit acprecibm piorumCbrifio eSmendantur^etiant

163 Effcdus régénérât»

faludri, iuxtd promißionem, ubi duo dUt tret congregdti fiitrint in nomine meoc]uidquidpe= tierrntf dccipieni,

Ali'ud»

Sirddixfdndd rdmi.Romd. «.

Ergo Chrißianorum liberiante bidptißnutii pertinent dd Eccîefidm De i.

Rejpondeo dd dntecedens, Pdulut ibi luditos er gentei confert, Rddicem dppeîldt ludteos cre» dentes,rdmun uero poßeros credentes,non du^ tem 'mcredulos, er tefldtur in utrdq;gête De«»2 Ijdbere Ecclefidm [uam. inutrdq^ getue grdtis homines fide in Chriüum iuflificdri, er non effè propter uocdtionem er dond dcceptd 4 Dco coa temnendos dUos.ltem, punirinon tdntumdlios propter increduUtdtè,fedetidmEcclefidm Dei degenerdntem,

Aßeuerdre qubd Chrifmd er dlite nteptid ßnt fubfldntid bdptifmi,utftuîtipdptflie delirdnt.

VI IL

pE EFFECTIBVS, BONIS, ET DONIS REGENE.

rationis.

ï«gc«I« Cr dmplißimifruäutexregenerda Uone ifid Spiritudli dd omne s homines redeunt. Aliipfdm enim rtnoUdtionem [eu refidurdtio»

net»

EfFedus régénérât 169 «rm intdginK diuinx, quant peccato «tmifera^ miu, in hac utta noba adfirt, flcut Paului Heit, Kenouariipiritum mentis noflrie ts- Muinoa uum hominem,cr creari fecundum Deum in iu^ fticiacr fsnólitate uem. Epbe.^.ldem Col.}. Meat exuere ueterem hominem cumoperibtts fuii,O' i»duere nouum, qui renouatur m agnis tione Gei fecundum imaginemeiiu, qui creauit eum.Etz.Corin. 3, Transßrmdrimimdgmem Dei.Sed hiecgeneralid pduluïueuoluenddfunt, ut reélius inteüigi queant.

Primùm, regeneratio ifia J^iritualis appli» cat,ddßrt,crobßgndt iufUciam imputattuam, hoe efltperfiildm legis obedientidm 4 Chrißo pritflitam i» nes trdnsferibit ae deriudt, Epbe, 2.4, Rom,3.4:10. O' hoc Paulus uoedt induere Chrifium per baptifmum, hoc eß, fieri particia pem omnium bonorum eius,qult;e nobis fua paßio ne or obedientia peperit. Hhc pertmetremißio peccdtorum coram Geo, Ado. t. Agite pœniten tiam^ baptifetur unufqiât qi i» nomine Cbrifii, in remißionem peccatorum. Qÿibus uero opibus i» boc mundo,quibut orndmentis res tdnttc com» parari poffimt i

Secundo adfirt reconcilidtionem bominunt cum Geo. Nam is recipit nos in grdtidm,CT quda fi reeognofeit nospropitio uultu,qui anted pro»

I/o EfFedus rcgcncrat

pttr peccdtum nos mérita duerfdbdtur^^ nof uicißim Deum recipimui z}- cogno{cimui,dc(an citnr mutuumfædus. Accipimus Deum inpa-* trein, quipriut iudexi» nosfeuerus crifdtus erat, quia nos est matre fpirituali, neinpeper sterèum crfdcramentd régénérâttCd^iratione filijDeieffîcimur^j6an.i. Gala.4,.

Tertio f in fer it nos régénérât io iuregnum Dri, quod hic i» terris ante ultimum indicium habet, ideHEccleßam fuam ,Katth.iS,Mar.s6. Roma .8. Gala.4.

Qtiartb, in regeneratione efficimurhabitOquot; tio Dei, Cf templd Spiritus fanüi. Mar.t^ Titum.^. Et.».Co«».^.dicitur,TemplumDei fßit, Zlf Spiritus Dei habitat ist uobii. Sed exa traregenerationem, omneshommes fnnt fedes Diaboii.

Ciuintößiberamur 4 Tyrannide Diaboii,quitt donamur remißione peccatorum, er Deus ipfe arcem hanc armatoexpulfooccupat,idquodex prddiäis fruHibut liquet.

Sexta, adfirt regeneratio reßitutionem cy iunouationem quandam pracipuaru in homine uirium, lt;y-donameis, adculiü Dei neeeßaria.

In mente enim accenditur lux de rebiu f^iri» tualiba« er omnium fummii^cruires donantur, quibttt testantie aliquo modo cognofei queant.

mnit

Effedus» régénérât 171

Mane nt enint adhnc in hac uita teiicbra ey beciüitates proptef natur ce deprauationem,^uce nonpenitus inbacuitdabijcitur. Sic paulia m=* quit, Renouari SpiritS mentis nojirie, Pphef.^,, Et renoitari tti dg«i/io»e DetColof.^item,Nos reuelata ßcie gloriam Domini ^icculari .z. Corint.^.

1» uolttnlafe donafur cr excitaturaîiqM promptitudo ad res diuinM, O' ficultas aßenti» endi o dpprlt;ebendèdi,Philip. 2.Dc!« operator m nobis O’ UeUe o efficere pro beneplacito:

Rtfi autè Deus etiam per fimplex uerbum e(h efficax,tame quia i« rege ne rationt O’ uerbit o' Sacr amenta coiunéîa fiint,no dubitandii efl,quin uoluntati bominis nouas uires benignè largiatur.

Cor etiam nouum créât,ut iticipiat Deum dia ligere, O’ pur ioribus motibus res diuinasproa fequi, p.zecb.^6.pfalm H^c omnia Paulut fimul conipleâcns,ait nos per Cbrifium effe noa uam creaturam, 2 Con«.^.

Septimo,adfirt incboationë nouce obedientice Deoplacentis, Roma.ó.Confepuhifumuscunt CbriRo per baptifmum in mor^è,«t quemadmoa dum Cbrislus furrexit à mortuk pergloriam pit tris, ita onos innouitateuitce ambulemus.

odauo, adfirt inchoationè uitie aiternie m nobis, item certam ^em latte refurreâioitis^fÿ^

gt;72 nbsp;Contraria efFed. regen,

ius atemie ui(iecrfocie(atii cum Deo Titum.Jf Wdr,»6. Qgi crediderit çr baptizdtui fitertt faluui trit. item loan. Kenatiaper aquam (y Spiritumfanäum intrabit 'mregnum cælorum.

Nono.Ritus regentrationis ejl exteraa nota, difeernens Eccleßam Dei er eiui membra à re» tiquis pro finis gentibut, Sicutin ueteritelia» mento eratcircumci/io, vult enim Deufetiam W hoc mundo fuum ccotum externa quadânota sy profißione cognofei, ey abimpijsfeiungi.

CONTRARIA.

Dicere,regenerationem ifiam qute fit per ba^ ptifmum nihil ^iritualium bonorum hominibut largiri, fedeffè tantum fuperftitiofam ceremo:: ttiamquandam.

lud£i,Turci,gentes.

Nimium uendicare baptifmo, quafiomnina ex natura toüat omnes peccati radices, ut A «4» baptiftie,fenferunt,er nuncpapifiie, qui uoluntpeccatum effe plane abolitum er na^ turam mtegrè 'mfiauiratam.JAanet enim morbus iUe originalis, licet iufiifiamut imputatiuè, er inchoetur aliquaiuhac uita nouitas.

Excutere eramitteredona, in regeneratione accepta,peccatis cotra confcientiam er impceni tentia, Ronta,^. Si fecundum car neut uixerità, mbrientini.

XE

Regen, ubi plena* 173

IX*

DE qVIBVSDAM COMPOS I T I s.

I*

Kegeneratio hominis in

OyiBVS REBVS PLENAj in quibus tantum inclioata fîtinhacuita.

Cdtbari ßc argumentantur. Homotauerli» ©• baptifmo renafcitur,Zrgopotefi effe fine pec Uto, tide'o, ut fi uicißimpeccet, nonfiteipceni=* tentiie acueniielocui rcliéltit. Error autem mde oriebitur, ^n'od nonatteriderent, quomodore* generatiom hjcuitaßeret. Mammalijs rebut plena, ia alijs uero inchoata tantu eß regenera tiojCjuic inbac uitaperuerbu or baptifmum fit.

Elena eß bæc regeneratio, i« imputatione iußieia feu obedientia cbri^li,iti donatione re» nißtonis peccatoru, ia acceptationeingratiant Z^inadûptione inßtios Deiz^addiélione ba» teditatif aterna.Nam totam legif iinpletionem, cjuam Cbrißutfuo fanguinepeperit, mbac re» generatione Dem mnoseximmeitfa mifericor» diatransfunditaut transferibit, utcoramipfo fimusiußi, non aliter attpßnosipß praßitiße» *nut, Inde plenum iut bareditatis uita aternu^

174 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;plena uel non*

nobu tradit. E/l ittiq^impuutio it^Uciteplenii tiobif^[ufficienSt M Deo pUceamui cz fiittUt

Sed htcboafa funt tantu in bac regeneratione, primü, re!litutto ^uarundam uirium, ad cultM Dei,nouamcl; itifam neceßanarti,ut aliquant lu* cem 'm mente rurfui accendit Deui, qua Deü zj eiui Opera cognofcimui.Aliquampromptitudi» nein ttoliltatis donat ad res Spiritus aliquomodo accipiendas er expediendas. Aliquem amorein cordi 'mliiUat Dem, quo DEVM er res f^irita» amare 'mcipit. ifiieuircsnoplenè, nonperliéiè tiobismferMi(urattt rcjiiiuuntur 'in hac utta,Çi^ cuti 'm bomine ante lapjum fitertit,ratio eß^quia manet etiampoß regenerationèmorbmpeccati originalis, unde trifles caligines mentis, malicia cordis er uoluntat^ fub'mde pullulât, sic Paulus grauißime queritur Romay.Sentio aliam legem 'm membris meis, repugnantem legi mentis meat, item Gala Car o concupifeit aduerfus Spiritum,er f^iritus aduerfus carnem. Sunt qui» dem 'mgentia er praflantia Dei dona, etiaio ifllt;e itichoatie reflitutiones uirium amißaruitti pertinentes adres diuinasaliquomodo cognof* cendas, ampleilendas er expediendas potißimut ied meminerimuspeccati originalis tanfam uiiU ^9^ » Ht dum bae aura^uimur, 'mtegr£ nón re»

Regen, öbi plena ucl non. 175 flituantur, idecmodefliiu de nobit dt^; däio» tubititalibuifentiamui.

Deinde techoatur renouatio aliquanatwit refid Uit poft lapfutn, Keus reéliui cogitare iti» cipit de rebt» diuinis, tenebrisfuisreßftitf quot;VoluntM z^cor 'mcipiant maliciam fitam aliquo tnodo emendarCf crftudere alicutobedientine ergit Deunt cr tnorum hone flati. Etconcupif2 centia iUa tt» noftra natura harens, aliquo modo tam frenari coherceri incipit.

Sed ut non penitus eueflitur ex natura hoa minispeccati morbiu or labes, ita etiam noua obediètia, profiuens cx nouiter donatis uiribuf, non eft perflâa, Sed undi^ manca,mutila, ita^ rièpoHuta eft, ftcutkoma.7Paultaexponit, Sciunt tarnen renati, fuam 'mchoatam obedien^ tiainDeo placerepropter chriflum, quia per* fona recepta eft in gratiam Koma. 8, Ef Chriflitt iubet cmties renatos orare quolidie, Dimittis nobis débita noflra,

rft autem tategraOquot; abfolutiflima regenen rationi hominum tempos deflgnatum, nimirum quando refuftitati ex morte, à Chri/loinater* namuitamtraducenur. ibi enimprorfus aufta retur peccatum ex natura noslra, er reflitiu eatur uiresomnesam^a plenè, T^efequetjti^

•ï/ó Rcftaufâtio îmag»

etiam pulcherrima obedientia bominum, legi dàtittie congruens. Hane igiturperftiiitm ab^ Jolutißimam regenerationenif ctrtA ßde iuxta promißionemnoliri Saluatoris Kattb.i^. exa peilamut. intereaautem fi-uamur gratis animiSf pr^fentibus beneficijs Dei ampltßtmis, quibus incipimus tarne 'm hac inifera uita, 'm Rrgno Dei uiuere,ï3eumcogiiofcerefeinn celebrare^Ceo pîactre,Gf uerè diflinguimur à DiaboÎK im^ p'ijs omnibuSfDeum conlemnentibus Zir blafpbe» iniaajßcietttibus.

Agnofeamus utrutiqi. Primùtn mgentemuint peccat'i originalis, quoielui m bac uita non po» teß.De'mde etiam 'mgenient Dei mifericordiam, qui per regenerationem fuam aliquant tarnen expurgationem eg- renoùoiionem 'm quibusdant iueboat.

Totaigitur biecdoHrinaex caufaßnali fett ejfeäibus regenerationispetenda eß.

iL

DE RESTAVRATIONE imaginis diuinx in hac uita.

’EffieUm regenerationis non pofiremuseß, uti diximus, reftauratioaliquaimaginisdiuinii 'm natura bominis, etiam 'm bac temporali uita-

Qÿalif

Reßaura tl o imagu nbsp;nbsp;nbsp;1^7

(iÿalis autem eaftt, ex hac ipfa partê deef» fèéltbui regenerationts ^cyexeo compofïto, de quo modo difjêruimut, facile efiiudicare. Ve» rùm ficttti ifia donu Dei cr opera Spiritui fan» ai,extenuanda non funt nimium, ita rurfiu uù dendum efi^ne iüi reßitutioninimium uendU cemui.

Primùm, lußicia integrd nobii, ut diximui» perCbrifium imputatur,Rom. 4.. Hdc iirputata iuRicid,quâfide$ample(îitur, uerè perfond efi coram Deo iußa, reconciliafa, recepta. Non igitur peccatumeßpenitui ex anima cr corpo» reexemptum. Manet enim morb)ii,tenacifiimè eisinh£rens,qa£resplenam reflitutionem uU rium, ctr perßUionem aâionum uebemenfer impedit. Facit ettam, ut propter ißds fordei Diabolui nonceffetrenatosquoq; uarijs modify ßnritualiter er corporaliter affligtre.

Deinde qu£ddmuiresami0£ per peccatum, incipiunttn natura hominii reßitui. Non tarnen funt 1B« uirestdmiüußres, tam potentes tam^ perßH£, utfùerunt in bominibuidntelapfum, quia peccatum adhuc manet. Nam donatur qui» demperSpiritumfanilum menti iterum aliqua uis feu ßcultM ( quam peccato perdiderat ) rcs diumas inteUigendiac difeendi. Sedut diximuf^ non eß abfoluta. Nam ex parte tantum^ognof»

M

781 Reftauratio imag, «mw 'OK^uit Paulus 1. Corinth. » j. cy £terna ui* ta perüilam rurfuifapientiain cy lucent 'm tan» tis rebut nobûadfèret. füanentigitur i» mente renatorum adhuc mubie trifles caligmes zy du* bitationesy quibus tarnen reßfiunt, zy spiritut fanHits fub'.nde mm mentis magis lüailrat, Nihil om'mut fiepe naturalis iinbeciüitas zy Diabolus etiam, renatis lucem hanc diumiius accenfant, i «f/ horribiliter rurfum obfcurat, wl etiam pe* nitutextmguit. Salomon,cuius fapientia tanta nbsp;nbsp;'

fuit, ut po^ lapfum hom'mis, uix aliut quifquans in facrisliteru tanta encomia meruerit,tondent in idolatriam faarinn muller cularu fiefeturpiter trahipatitur. Aaron comes iyio(js,zy mf^e* âor M.aieflatis diuinie in uic'mo monte fiefe ma* nifOiantis,tarnen populo fùriofio uitulum erigit. Sic nimirum 'm pr£iiantißimis iüis hommibus, Diabolut lucem de Deo obficurare ,defirmaret ty firè penitus adimerc potuit,

Adfirtautemijialux 'm lfigt;iritualibut, ßmul etiam quondam maiorem ac certiorem lucem 'm rebut carnalibus,mondanis,fieu externis,pr£fer tim quatenus Deum zy honefiatem résidant aut coneernunt. Nam lux de Deo, norma eß adionum corporalium, id quoi extra contro» Uerfiatg efi. Sed tarnen etiam hac m parte int* bedllifalf

Reftauratio imag, 17^ ieciUitate naturae, gu£ adhuc pcccdtoeßinfia Hd dc uicidtd, er Didboli dßutid dcpoten(id,ho mo reiidtui non rdro aberrat, hdfitdt, nidlddea oernit, dut drripit, prlt;efcrtigt;n Deo nonguber=gt; ndnte inde/inenter omnes rendtorum cogitdtioa nei. Pe/it igitftr DdUid drdénter, utDeuffefe in^mhiet.

Volunt/Kpraterqucim ^uod dlitjudmuimfeu ßiultdtondliqiicmocio ßltetn dßendendirebut ßiirit»dlibui rfc diuinis ddipißdtur, M eß dia Hum,etidtn Spiritum fdnibam Ditcem et P.e£loa rem dccipit, qui uoluntdtts itnpetitt ntdlos franà git, eir bonos dccendit de dirigit, lient oramtti, Adnenidtregnumtuum. ciim autem reflduutn ddhuc ßt peccdtüfWlitntdt etidm inde fudt imbea ciBitdtes non exiguiu retmet,neq^ recipit uoluna tdt fudm iUdmprimdm,qt(£ in Addw nondunt ii^pfo ßlgebdt, integritdtem. EtDidboa lift ob peccdtum, etidin rendtorum uoluntdtes perpetu'o impetit zy impedit, ey no raro quoi^ in diuerfum dbripit, ut nimirum cognofcdnt orna nés mort4les,nifi Dent uoluntdtes huntdndfpera petuo gifbernet, nos neq; initium,ne(ii increa tnentd,necjf fini bonitdtis ifiiut ex nobifmet ipfis Jjdbere dut retinere pojje. Hdnc etidm ob cdufttn tum foUicitè Dduid precdtur, ne Deut Spirituitt fdnâum à [cdußrdtf Pplmo p,

M 4

i8o Reftauratioimag.

inrebMprieterea cärniiltbM,uoluntM rend^ ta jit aliquanto promptior,ualidior cr fatlicior^ donee nimirum ^(a^ayiüyài tüe o- •arflcfasa»

Spirittti fanàut adelt. Sed naturae prauitai niaboli mirabilit ©■ horrendapotentia, foe» peetiam renatorum uolantatcs m reiiUicitat abripiutttf deferente nimirum Spiritu fanâo hominem. Sic Dauid renatm, vriie coniugem rapit, cfcumiubet inter fid.

in corde 'mcipiuntur qaidem per Spirituni faniHum motmp-iriores cr ordinatiores^aliquo modo congruentes cum uoluntatc Dei, in primu t:^fecunda Decalogi tabula pracepti. Sed non funt ufqi quaq; perfiili, quia peccati uenenuM non prorfiu ex corde excinditur. Idea fape in renatis etiam aberrant motus, erpeßimi qui^; exurgunt.\ob diei natiuitatis fu£ tandem,impa» tientia fradus, maledicit. Prœponit Salomon amorem mulierum,amori diuina.

Tertio,Hine igiturdea(tionibus,amp; noud obedientia renatorum fiatui poteli. Quales enim funtuires, tales funt etiam adiones. Vires funt ineboatæ taniùin, Oquot; nocet eis peccatum, remanês 'm natura pofi regenerationê, or Dia* bolifummamalicia aepotentia, propterpecca* tumhorribiliterfiirentisaduerfus homines. Ed igituriUa obedientia tantiim mehoataifeaturit

ex

Rcftaoratio tmagj iSi fx deprauata tmtura, impeditur à maligno fpirüu pcrfape. Sed tarnen Spiritui faniim itt bac 'wfirmitate renatorum efficax efl,manu tan« quant iußntulos nos ducit,regit,prouebit, ßcit ut aliqua tarnen fiant iuxtu legem Dei,qui£ reuera magna funt er grata Deo, cufiodit pios^ fubinde gementes çy crantes iUud: dimitte,dis mitte peccata noßra, potentes gubernatioa nemdiuinam ufq; ad finem uit£,o- placidum exitum uitte muera fide 'm Qbrißum multisbé» nignèlargitur. Htec profunt, ut nos commoner ßciant de magna imbeciîlitate, qute tn renatis adhucbtcret, ne fuperbiamusnoßriiuiribui,ac nimium renatK tribuamm. Grauißima Pauli admonitio eil, qui ßat, mquit, uideat ne cadat, Item Chrißi. Vigilate corate, netentemini Petamut igitur m timoré Dei gubernationem Dei perpétuant,

Demdepoteßb'mcd'ijudicari fuperbum Atu* ticbrißi dogma Romani,quod homo renatui poßit legem Dei implore. Ndw uir« 'mtegrte non reüttuunlur homini renato m hac uita,quo3i modo ergopofiuntaflionesnumerü fuis omni* but,quoddicitur,effe abfolutlt;e.

'Tertio profunt,ut agnofiamut beneficia Dei^ CZ in (imorc Deiijs utamur, deniq; ut deßdere*

M 3

18x Dona regen« effundîpofle* wi« iüitm pleitam rellitutionem,qudm in Ktfur» reilione ex inorie dfilio Dei propediem a((i= picmxis.

IIL

AN REGENERATIONIS dona pofsint iteruni amitti.

Andbdpti^iie ijuiddtn bac no^irditdteputaà Ucrunt, ne fceleribtu ^Uidein contrd confcien» tid, ijid dona, quxinregenerationedccipimut, pojferurfum amitti. Sed buncfitrorem réfutant diàa zy exempla fcripturtt. Kam Chrifiui in^ ^uit, Bedti qui audiunt uerbum meum,O' cußo^ diunt iüud. Item: Beatui, qui perfeuerauerit ufqi ad finem. Sicut igitur périt fernen in petra, er inter ff inat, ita etiam non dubium eß, pec=i catis contra confeientia er impeenitentia excuti dona accepta, id quod in debitore effundente fua dona crudclitate quadam erga conferuutn depingitur. Sic Dauid renatui,ddulterio ac cte^ dedonaregcnerationiicxcutit, donee retrabia tur ad pceniteniiam. ludat uero fua apoftaßa er impeenitentid in uniuer/um excidit, nec reçu* per at ißa dond,quieper uerbum Sleßite er bap» tiftnumacceperdt. Certa igitur er immotdeß h/eefententia, (^uißeit peccatum, ex Diabolo

Doftarcgeft^efFuftdi'pofle, é/l, I, loan. 3. Quia peccatum non Deo, fed boa mini er Diabolo tribnendam efi.

Sed difcernenda tarnen fintt peccata renaloa rum regnantia cr non regnantia. Ham fandi zy r éludant ur quotidianit imbeciüitatibiafuit per Spiritum fandam, er iuxta Cbrijliinflitutioa nem aßidueprecantur, Dimitte nobis débita no* fira, nee dubium eß, quin ex ingenti inifericora dia Deus ifids inßrmitatesckmenter tegat,ßcut inquitPaulus, Huila nunc ed damnatiobit,qui funt in ebrifio lefu, Rom. 8.

Deinde reuertentes uera ad Deum conuera porte iterum recipi, er dona eis reftitui,non eü dubium, ut docet exemplum Dauidis, manaßis er aliorum. Heq; uero bic opusednouaper baptifmum regenerationc, ut Anabaptißec(ism* niant,fed conuerponead Deum,peutuerbunt Dei docet.

Quantum uerb donorum iurenatojapfoin peccatum,er exeußo Spiritu Sando, adbuc rea maneat, cum renati labentes nonpnt pares, indagare ut non neceffe, ita etiam difficile eß, IIIL

QVID DIFFERANT CONVER-fioad Deum, amp;nbsp;Regeneratio, d:aliaquxdam.

Regenerationem compledi iit fe cornier pu z nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;VL Ji.

184 Donaregenlt;cffundipofs» netn ad Dcum,non eji dubium. üecefje enim eH adultes agnofcere peccata fuA, creredere iu Chriftum,ficut lohannesexigebat confrßiouem peccaiorum ab ^s, quos baptifabat. impxniten» tes enim noadmittebat promifcuè imexploratoSf ne fattHum daret canibus ut ChriStus loquitur. Et habet regeneratie non tantumuerbum, fed etiam Sacramentum externum, quod con* uerfîo alioqui non habet, item. Aäutregene* ratiottis per bdpti(mum, tantum femel efi prie* ceptui. Conuerßofepe e^^ iter anda, eyquaft perpetuo in hac uita continuanda. ita etiam re* generatio in fe continet iußificatioitem hominis coram Deo, er habet uerbum cy Sacramenta, cum alias iuftificatio etiam extra baptilmum[uo quodam uerbo dimno conjlet.

Deniep Regeneratie eyrenouatio différant tanquam caufa ey ejfeäsit,ey hac ratione reno* uatio per omnem uitam renati crefeit, licet in* terdum ty uoca bulum rencuationis, pro rege* neratione generaliter uideatur ufurpari,

UE HOMING

RENATO.

nt,nc exiüa mirabiliaediuina regeneratioM inEccleßa Deiprodierithomo, explicandum nobis quantum quidem Deus de* dtrit,uenit, Hon enim immérité Noua creatura

De hominc rcnato; 15S in facrit Uteris appelhttur. Prode/l (tutem bitc doélrinafUtmirandariei opera in recipiendis Crreparandû hoinmibut confideremus, dc pro tantis beneficifs gratÎM agdinuSt ut uideamut, quantum fit difcrimeit inter EcclefiarnDeif alias proßnatgentes, ut mteUigamus quâtd ada hucmrenatis feu fan fits fit fragiUtas, quantis^ pericults propter remanentem labern peccati, crDiabolicontra ipßsßrorem, fint expofiti, ut excitentur timor Dei,fideSf dileiiio Det, hta uocatio petensgubernationem zs' proteHionet» perpetuam, curain regendismoribut,defiderii cr expedatio uit£ lt;eternlt;e . Hon enim absre dixitApofi:oluftnos tantarurerum thefaurum in teftaceis uafis geftare. 2.Corint,^^,

Sicuti autem in cttteris partibut, ita lie etiS monemus^banc doólrinam tantum ex uerbo Dei rettelato,ZT txemplis eorum,qui ßeruntuerat Ecclefiitgermana membra, petendam effe. Ham etbnicicraUj proßnibom'mes ,dudientes banc fuauißimam doifirinam deregenerationefitiri» tuali er hom'uie retiato, putant ßbi mer a para» doxd,imb mania fbmnia oblrudi,quie omni turn repudiareliceatfimbdebeant. Sequemur autent ufitatum ordinem in explicalione buiut que^ loci,ut omnia ueluti in tabula reâiut tir iSußri» Ilf con/^icif çr ßciliut difei queant^

« 3

Aft fifttfcftati»

SERIES PARTIVM in hoe loco

I An fini homines renad'm terr if.

• 3 De uocabulis.

• 3 Qÿid fit homo renatm.

• 4 ogoKMpfex Vndeßttalif.

• 6 De pnecipuis renad par dbut, ex ^uibuf confiât.

y fit homo renatut, feu de propriet tadbttsciut.

• 8 DefineGreffeHibin renaflgt; /

• 9 Decompoßtisquibufdam.

b

AN SINT RENATI HO-raines in hoc niundo.

Eße aliquos renatos 'mhoc mundo, httc teflan tur. Primùm mflitudo Chrifii,qua iubet no tan» tumannunciari uerbum fuumcunHit gendbttf, fed edamconßrri Sacramenta qult;edam,uerbo fuoadiunAa, Maith.8. Mareii6. ioan.^,Hlt;ec mflitudo non e^ßuflra fiHa. Sicuti enim DeM tterbum femper uult extare 'm mundo,zy efßcax e fl per iSud, itii edam uult regeneradoaem per minifleriumuerbi amp;nbsp;Sacramentorum fieri.

Secundo,

An fint rcnatt 187

Secundo, peut credimut Ecclepam fftjâant CatMicam, ita firmiter ßatuendum eß, Eccle* fiant abs^irenatis effe non poße.

Tertio, perßiicua teßimonia paßim de renaà tis extant,ut ,Renatitton exfein'me corruptie bili.i.PetrLt. in Cbrt^io fumta noua creatwa 2, Corw.y.

(iÿarto ,femper DeiuiUußribia miraculif^ er diuinif beneficijs dectarduit,fe habere alia quos 'm mundo, ßbi placentes, quos iam renatos appeüamuf, quamuis 'interdum quidÜ deficiunf, ac praclarè 'mquit Mofes,{ion eß alidgens,qua h abeat Deum tajn appropinquantem fibi, quant Deus noßer adeßcun^lü obfecrationibus noa Uris, Deut, 4..

Qiiintó, Opera exceÜcntid primlt;eetfecundlt;e tabul£,tum docentium 'm Ecclefia Dei, tunt aua dit or um omnium condit ionum teßantur, effie aliquos renatos,Uam care etßanguis talia opera non gignerent,Matth.i6 Gala.q.

Sexto, idem docêt promißiones uita aternie^ qua omnibus baptifatis er credentibus itiChria ßum,uerbo,Sacramentis, er 'mhabitatione Spta' ritus fanäi confirmantur. Ularci.ti. Roma.^, CONTRARIA.

Efb»fcj/5»«lt;, negans uttes hom'aies dettuu natos, 'mhoc mundo reperiri^ id quodeliaut Turci er Mdlt;ti aßeueranb

Renatorum uocab,

IL

DE VOCABVLIS.

Renatut dicitur quadtuif fimilitudtne citrnalis Katiuitatis. SicMi enim, utfiipra etiam diximtft, ex pâtre (y matre carnalibu« nafcimur peccdto« res damnatij ita ex mtre J^irituali zs- paire ota nipoienietnafcimur itiftio- leternauitadona* mur, loan.^. i Petri ,t. Urm loan.i. ex Deo nati»

exDeo exijientes. loan,i.Qÿ,i ex Deoeftf uerbuni Dei audit.

Houa creaturaz.Cor.^. inChrifiolefunoua creaturaßt Gal. 6. in Cliriäo lef» ne^ circunta cißo aliquid uakt ,nec^ prlt;eputium, fed noua creatura,id^i de ßrmali cr finali iateUigendum. Sumus ênim iufti per Chrijium, 12quot; noui frailuf iamprofiruntur.

Houus bomo Epief.^ Col. 3.

PopulusDei DeMty, Te elegitDominuSi ut ps ei populiu peculiaris.nam Deus ißum cœtutn fibi delegit crftnUificauitf licetmultifubindt deficerent.

Spiritualise Gala. Vos quipiirituales eHiSf talem 'müaurate manfueto j^iritst. Item, t. Cor. 2. Spiritualis omnia difudicat. Dicitur autem ffiiritualis propter inhabitantem Spiritumfan» ilum, cr propter f^irituales motus, accenfos à Spirit» fanHotdeni^ propter ^iritualem rege»

Renatorum uocaE 189 Hrrationem m regno f^irituali, diftiti^o 4 muna danis. ita etiamßmpltciter Spiritmappeüitur, ut Joan.^. Qÿ^od ndtum elldejpiritu. Spiritui eft. Item TempU spiritus futiéli, 1 Cori«t 3.

dioJ'^tJ'^XK.'Tonoitn.tó.t.'rheft.^ QSid ttrticuli ftdei tantum ex uerbo Dei per Spiritum fanäum diftuntur.

Credentes feu fideles J/iar. p. omnia pofiibià liafunt credentitS. Timo.^ exemplum e/iofi» delium.

luftipfal.pi. luftas ut palmaftorebit. ofe£. J 4 Re(ïlt;£ ui£ Domini, cr iufti ambulant 'm ea. Abacuc.2.iuftusfide fua uiuet. t.Timo t.iufto non eft lex pofita. QmneS enim non renati (p- no accepti'm gratiam, funt 'miufti.

Sanilipfal.63 îAirabilis Deut ’mfanâisfuis. Dicuntur autemfanili turn propter imputatio» nem iufticiie, turn propter 'mchoatam obediett tiam.

fil'^Deiioan.t, Gala Yil'ij regni, Matth.

TiliiluciSyt,uciei6.¥ir^promißionis Rom. ÿ.

Liberi, loan.S. si uos filius liberauerit ,uerè tiberi eritis, fcilicet ab execratione legis, cr irtt tiei, Gf-4 morte er damnatione £terna, Hon i nouitate uitie, omnino non prteftanda, ut fitriofi ÿuidam Anabaptiftte docuerunt.

1^0 nbsp;nbsp;' Quid fit renatüs

Difcipuîi ChriÜi loan 8. Si manferitis mferi none meo, uerè difcipuü met eflis.

oue$ Ciri^li loan.to: Oues meteuocem mean audiunt,

EleäiMattb.zz.24., ijuos Paula« Roma.i-(galias uocatosappeüat. SignatiferuiDei^Aa po ca.17. vafa mifericordije Roma.^.

Menbra Chri^i,t. Corin.. 6.quia Christa eß caput noslru,c3‘ inde habemmgubernationè er omnia bona.

Amici fiatres ChriRi loan.t^.zo.

dues fanilorm gt domeflici Dei. Rphef.z'. Cobteredes cbrtHi Rom. 8. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;itj fcrfc etià uita

regnumßiirilualebabct cbriilus'm mundoJea quetur atitem teternum.

Arbor bona. Maitb 7.Salterrie,Lucerna(it candelabra lucens M.attb.^.

BenediiHi patrif ccsleßis Kattb z^. impij Hero erbypocritie,maledi^ii ibidemuocantur.

Coniungit Petra« aliquot appeUaiiones t.pea tri.z. Vos eßt« inquit genu« eltdum, regale fa» cerdotium, gens fanila ,populiA peculiar is ,ttt uirtutes annuncietis eiu«, qui de tenebrisuoi uocauit 'm admirabile lumen fuum.

CONTRARIA

H«c uocabulagentibus no conuerps^ludteif', stutal^stribuere.

Quid fit rcaatus ipi III

QVID SIT.

Ho wo renai(» e(i homof abipfo Deo per Verbum or Stfcramèt^ [na metimtè regeneratuf, haben! remißionem peceatorumperdiriHum, cr imputatiuam iitliidam, qua coram Deo ac^« ceptuteßf Qf wquocccpit iaßaurariperSpia ritumfandû imago Dei, z^r per eundem aliqua; Hires reßitui iticipiunt,ad incboandam aliquant fakem obediètiam, fide 'm ChriHum placentem, eflq; renatiu h^eres uitie ^ternte. Fons huiits de» finitionis funt uerba cMi loan. 3. Renaiut ex aqua cr Spiritu'mtroibit 'mregnum ccelomm. Loquitur autem de perfeuerantibtu,^ non itc» rum excutientibui Dei dona, item .t. loan.^. 031 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eft ex Df0, non peccat, fedgenitut

ex Dfo cuftodit fe, er maiignui non tangiteum, Docetenim renatos habere iufiiciam per 'Chri* fium, non 'mdulgere peccati(,fed agerepœ» nitentiâ,zy or are,Dimitte nobis débita nokra.

CONTRARIA.

7 al fie defcriptiones, plut Uel minui iufto, homini renato uendicantes.

IIIL

OyOTTVPLEX.

RenatiduplicesfKnt,arij 'mfirmi, al'ijperfèà Fiores.hCorj'n.2, dij P(fVluf,Sapifntidm lo qui»

19^ Quottuplex rcnatus.

mur inlerperliüos.Romn. 14. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i« fidé

fufcipite, O' adäitur ratio grauißima. Dem elt;* nitn eum fufcepit, Rom.i^.Debemut nos firntioa res imbeciUitates mßrmorum fuliinere Etß aut: omnesfant pares miußiciatquteeis imputatur gratis àcbri^lo,tarnen inreliquis donisnouita» tis eßdtßrimenf aliutalio habet maioranoui* tatis dona, idq; pro Dei mifericordia o iußißi» no eins ittdiciOfiCorint.iz.

Item alijrenatifunt perfeuerantes, C^t^ipo» tentia Dei perfidem cuftodiunturad falutem,ut inquit Petru«i.epißola.t.cap. id^ex ingenti Hei mißricordia, o hi appeüanthr fandi pro» priè,quia o imputation: iußi funtfide im ehrt» ßum, o Spiritu« fandus dona äuget, o exere citia noute uitte retincti Al'ijuero funtdeficient tes ty excutientes dona Dei in regeneration: acc:pta,p:ccatis contra confcientiam o impex» nitentia. Kam immota :ß fententia, Qjti ßdt p:ccatum :x Diabolo c/i, i. lortwj, Chridus in typouocat cot f:m:nflacc:fc:nsm petris,aut fuffocatum in Jpinii huiiu mundi, Matth nbsp;nbsp;pe»

irjM uero canes reuertentes ad uomitum,0'fites redeutttesad uolutabrum cceni 2 Petri z. 1« ßri» ptis Prophetarü uoeätur ßrnicatores. Irrem. J Reuertereauerfatrix ifrael. Horum autemali» ^ui uera conuerfione redeunt ad Deum, o pria rtbut

Vnderenatus, ipj

Mat bonis rurfits pótiuntur, alij uero perdu» rant 'm pertinlt;icilt;t çj- impcenitentia, tumuîantes fibi iram 'm die irie,Rom(i.2.

CONT RARIA.

Gnoliicorum error de perfèólione tali, ^Utt excluduntur inßrmi ex Ecclefia,

Anabaptißarum furor, Renatos non poße labt, eff'andere dona accepta, contra tefiiti mania exempla fcriptanefanihé.

VN DE SIT HOMO

renatus

No« nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;regenerationem fuam homo renteà

las exparentibui fuis naturaliler,ne^ ex fua 'ma dußria, difciplina feupropr'tjs uiribus, Sed ex Dfo omnipotenti zy ipifericorde, ßcutloan.t. fcriptum eß,C^inonexfanguinibus, neq^ex uoluntate carnis, SedexDeonatifunt. Ex hoe autem loco luce meridiana clariut efl,Cigicquid homo renatas habet, id neqita^ ex ueteri Ada» tno accipi,fed ex Dei dono,z!r gratuita collatioe.

Media uero funt,uerbu zir baptifmus,loan.^ inatthai.

Etßcui initio Deut iiominem regenerat, it a quoc^necejßeeß eumnosperpetuo gubernare, fàuere,conferuare,périade ut mater 'mfàntuluni leditumfubmde laaare,geßare, ladar e entta

N

194 Vnde renatus»

trire togitur, ßctitdulaßime promißionet fe^ ftantur^tdficere Deam, ut E/*. 46. Porwm«» iti K meo utero lt;td feneHam^z^ ufc^ ad canot ego portabo^egoßct, ego fer am, ego portabó Crfaluabo.loan, 10. Ncmo rapietouesdemanu nea,i.Corinth.i. Confirmabit uosufi^adßncm, i. Corinth, t. Qtj’ confirmât nos uobifcumin Chrisam,Grqui unxit nos,Deusefi,quiflgnaa uit nos, Cf dedit pignus Spiritist 'm cordibut noßris.

Spiritus fanüus autem peculiaris eßreüor Ecclefiie Dei, hofpesiU cordibtts fidelium, ioan. tó. 20, No» tarnen excluduntur relii^u^ di'jinita(isperfone,utdocet Chrit'iut,loan. 14;

Serf ißii (upra 'mtoco deregcnerationetra» {iauimiis,q{tiehïc in memoriam reuocanda cj attente conßderandafunt.

CONTRARIA ,

Papißica doilritsa de merito congrui,cunt tarnen certumfit, arborem ma'am non nifi ma» los/ruAusgignere po![e, Matth. 7.

sacramentarioru opinio,de quo nunc aliquo» ties diximus.q, liberi Cbrifiianorti,etiaante rege tterationem feu baptijmum, ita pertineant ad Eccleßam Dei, ut habeant eiut gratiam, contra Paalum Ephcf. i. Eramus natura filijiree.

Stenckfildifmiil, tollens media, quibushomo

Partes renatû nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;19 ƒ

ifta amplißim^ dona accipit. Contra Paulum^ Kor,t. to. Civomodo credent^ijuein tionaodieà runttquomodo uero aadisntfinepradicantei

VL

DEPR.ÆCIPVIS RENATI partibus, cx quibus confiât.

D«4s pr£cip-4Af partes facra fcriptara tribuit homini rcnato. Primutn carnrm Synecdochicè, nimirum ut complcäalur eiiam animam. Nant caroftepepro miegrohomine accipitur^utCa* ro conciipilcit aduerfus Spiritum, Gala. HÎc enim anima uelpotißmttm cöprahenditur.qune contra Spiritum luHatur. Deinde uero citant Spiritum,quo uocabulo rcnouatat uires per fßi» ritumfanäM» plerum^i inieüigit fcripturaßia cet 'mtcrduKi bec uox pro ipfo quoq; fpirittt fanflo, düce redore renatorum accipiaturt ueriim ea teßimonia iam non comemorabimuf. Sic Paulus inejutt Gala. Spiritus aduerßus car^ nem. H ec enim fibi inuicem aduerfantur, ut non quecun^ uultis, ß,ciatis-Ucm, 1. 'ibeffd. ‘j. Ipfe Deus pacis fandißcet uos per omnia,ut integer uefter fßiritus er anima et corpusßrreprebenfl biliter in aduentu Domini nodri lef» Cbrißi coa feruentur. Hîc primum nominantur anima er corpus^qaa alias carné appeUat Paulas^ Dea ivde l^iritus f tanquani altera pars con/iitiicrti loininemrenatum. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;N

196 Partes renati.

AC Hcceffe e/l ißM nouM ac j^irituales uirc{, ^Udedonantur in regrner4tto;te4crr^((wr4{(oa ne quadam imaginis diMn£f i Spiritut ftnäi sf* fentia difctrnere, qtiæ nequaqaam eA pars fuba fiantite hominis, fed eß holpes,ftta qinedam dorni hominibiis inj^irans aut tribuens, non effen» tidmfaam communicans. Talu enim communi» catio eßentialK,tdntum eß inperfonis dhinita» tis, ut alio loco dtxmM. Sic Maria inquit, Ex» ultauit spiritus meus W Deo falutari meo.Spiria turn autem uocat ffirituales uires,4 Spirit u fan» Ho accenfas zj- donatas, fiilgentes inmente,uo» luntate, Oquot; corde. Et pulchrèdifcernit Chrißus Spiritum fan(ium,àffiriturenati homMis,per Spiritumtarnenfanilumdonato, loan, j. QuoJ natum eß ex Spiritu, Spiritus eß. Ergo ipfemet chrißus teßatur,illad quod 'm regeneratione per Spiritum fanilum accepimus,effe Spiritum, id eß, ffirituales mi ljomwc uires or ßcultates, ad res ffirituales ztr diumas aliquomodo cogno» feendas ZT expediendas. Et Paulus ait Rom. 8. ipfeffiritus teßimonium reddit ff irituinoßro, quod fimus fil'ij Dei. Ephef, 4. RcBoadm/«« ffi» ri!u mentis ueßric. Hîc quafl federn ffiritualium iüarum uirium,qude 'm regeneratione Deus clea menter impertit, Apoßolus moßrat.Hinc etiant renatusffiritaalß dicitur, t,Cor, 2.j.Galat.

tutti

Partes renati' hom, ip/ turn4 caufa efficienti, turn etiamttbhicpirte, quad jpirituahs uires »t eo accenfe funt^ qiMt priut ex ueleri natiuitate non habebat.

Eodem nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;qu6d renatat, quapex dao^

iui hominibiK adhuc m hac uita confiât, nempe ex ueteri cr nouo, Epbef.^. Colof Seuex 'ma teriori cr exteriori Koma.7, idq; propter relia quias peccatorum m natura fua, er propter rea generarionem ac 'tnnotfationem per Spiritum fanilum. Vetui alias caro,spiritm uero nouut lomo appeUatur:Etfl enim ccepit exui uetw boa mo 'mregeneratione,etmutari nonntbil, tarnen nondum penituiefi fublatus, idqipropter peca catummharens'meo, ufq^ad mortemfUt dixi^ Pauliu 'mquit, tiabemiK thefaurum ifium 'm uaa fisfiäilibut, ut fublimitas fit uirtutü Dei^ tÿ-non ex nobis, z. Corinth. 4.

CONTRARIA.

Aßeuerare,prorfut exc'mdi peccatum ex noa tara hom'mis, crita nihil deueteribominein renatit e/fe refîduum.

quot;Dicere, cr eßentiam diuinam hominibitt eommunicari, undenecefje effet ipfoseffentiaa titer Deos fieri, id quod efi impoßibile.

N 3

to8 Proprietatcs renati;

VIL

qvalts sit homo rena. tus, amp;nbsp;de proprietatibus eius.

Qfllt;e I« effcéïtbuiregencrtitionK diéiafunff l)uc iam IrtHi/cunt. Qjtalts enitn homo cx inatrc ittti j^iri:uali,Qr pâtre cœleüi prodijtjdlif nunc hic confiliit, crdignitatefuaexceJlit, ni/stiuód renouatio fubinde inaiora augmenta accipit,iiel etiam tnterdum dona in regeneratione accepta rurfum amittuntur, Sed illa pauloplaniiuo“ ftmplidiis^ut inteüigi etiam à rudioribm poßint, tto^ro more exponemut.

summa rei eft,corpus anima manent ^ui^ demmhomineren4to,fed tarnen atiquat uires refiitutas aliquo modo et renouatas habent.Alia qua ettiin cx parte imago Dei inrenato reßauii ralur. fd aero quomodo fe habeat,quantum uer^ bum Dei nobisfuppeditat uidendumeß.l^am philofophortim dodrina de tantst rebut nihil prorfuifiiggerere poteß, igitur non licet hîç fapientiam ralionis bumanalequi,

DE IVSTICIA RENATORVM, qua coram Deo iufti éeac-cepti funt.

Pn«!4w, loco ißiut pulcherrimi àbfolu» tißintit

P ropnetatcs renatt nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ip 9

tißimt iuHicu^quà étt totd ftitt fublldntia,uiribM or aéiionibut omKibut bdbere debebantboks^fî manßßent i« f»Kegnfj(( e ^qud conditifunt Adam crEfta,Deuiex ingenti mißcricordia propter Cbrilli merit am, donatiußiciam imputiiHuMt * boc efl tranffcribit m nos tntegtdm legii ptrfolua tionem cy obedtentiam, quam Qbrißmprcgca nere bnmatio, ex mirabili v clementißimo D« decretOfpeperitfßcat itnqait Paulus, Roma.4.. Hxcefiboininis beaiitudo, qubd Deits eiimpita tat iuAiciam ßneoperibm, Brati qwrumre* tniߣ funt miquitates,^- quorum teâa lunt pecm cata, Beatutuir, cui non imputauit Dominum peccatamAtem traditut eß propter deliita tto» {lra,rj^regt;urrexit propter iußificätioncm no» ftri. Idem Koma. 8.10. er alibi expücdt. Hac iußiciatota perfona hominis coram Deo iufta reputatur ac pronunciatur, no aliter,ac ft ipfa» met prorfui effet pura, er omnia qu£ legeexi-guntur, exailè perfóluiffet. Taliiuiliciafùlget publicaniu iuftificatus,ut teüatur ftliusDei,doa mumextemplorcuertens, L«cf. 18.

Adbanefumtnum er exceUentißimumorna^a tum hominis rcnati,pertinet Uber tos à legis ma^ lediäionc. Nat« «tfegra legis obedientta homo renatus ueftitus eft à Chrißo. ïdeo tanfopere Paulus triumphat, er mfultat legi, Roma

N 4.

200 Proprietatcs rçnatû t Corin, «f. amp;p^ßitn alibi, O'difertèpronun^ çiat, tali ratione iitfios^non e/Jefub lege, fed fub ÿratid.

Qÿ^dutem fiierit neceßi/dt, quod tali iußi» cia imputdtiud ac mutudticid,d folo tarnen Cbri» fto itt nos translata, fùerimui ornandi,alias dicia tur, nempè quoi no/lrd carni impoßibile erat earn affequijO De««! liante dccreuerit eiufmo* di lußiciam nobls,nonper angelum,non per ex» ceüentem uirum in mundo, fed per filium fuunt finît bominem,parare, ut prteclarèdocet Pdult;* lut,Rom. 8. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;impoßibile erat legi(e'o quad

infirmabdtitr per carnem)Deut filium fiuim mi:* fit in ßmilitudmem carnis peccati,cr de peccato damnauitpeccatum i4t carne,ut iuflificatio legis impleretur »M nobis.

Sicutiigitur Adam integer ante lapfumba» iebatiuniciamfimulittfita fubRantia creatam, er aniones eint omnes ßtiffint impletio legis, qua Deut fiifjet paterne deUnatut: ita nunc renati babent iufticiam imputatiuam feu legis obedientiam integram ,fibi donatam à cbriSio, Hane mifericordiam Dei, bac tTriitKetxv nuUa mens bumdna fatis laudibut dignis in aternum Hebere O' extoüere potefi. Hic eü iüe uberri^ mut fins noftra confolationis,noßragloriatioa titSfO-aterntefalutis.

DE

Propn'etatcs rcnatû 20I

DE REST AVR ATIONE ET renouatione quarundam uiri-um in homine

No» [olum autem iuflicia lUa^per fanguinetu çbrifli parta,in nos trans/irtur, tnirabili zyper petuà celcbrâda Dej milcricordia, fedßinul etid 'mKegenerationefitqttiedam refiauratio nouatio uiriu in homme, ex qttibus a^ionespoa fiea emanant.Hac autem renouatio,nequaqfiant efl iufiicia iüa, qua uel legem Dei implere, uel coram Deo iufiipr0nunciari,acremißionepecjt catorum confequi poßesniu,fed efi fi-uätu iußi» tuimputatiult;£,licet etiam fuo quodam modo di catur lußicia. Sicut Paulus Philip .3. inquit, Nt inueniar in iUo^non habens meam lußiciam, quic cx lege efl, fed tlUm,qu£ ex fide efl Chrifli,qult;e ex Deo efl iuflicia per fidem. Sed primu de ipfis uiribtis, po flea de fi-uélibut, fiue de aäiotnbitt

operibut renatorum.

DE ^ENTE RENATA

I« Wf»/e hominis renati, uires quasdamper Spiritum fanâum reflitui, Jeu lucem quandam accêdi in rebus Spiritualibus ac diuntis,ex uerbo Deimaniflflumefl.Kamtphe.^. inquitPaulus, Keno'eari Spiritu mentis noflrlt;s. Et Colof.y Re ttouari tiouumboinMem iti dgnitione Dei. Efz,

N

201 Proprietates renatû

Corin.^. Nos o:^cj reuelata ficiegloriam D(W »KB« Ijiecktantes, in eandcm tmaginein transfir!* tttttmWf lt;ï cldritate in cldritatê,tanqttMni toa mini Spirit». Kedditur igitur in mente dUq»tt ßcuUdttres tfldtfnblimes Dei dliquo modo imtel ligendi. SicCbri/iut dit: Spirits »eritdtis doce* tit MOS oinnem ueritdtê lodtt .«6. item Epbef.t. inquit Apojiolia,Kemoridmue(irißciomortt tionib-M meû, ut Dein Domini noüri lefu Chri^ ^i,pdter gloria, detuobit SpiritumfdpienM cr reueldtionu ad dgnitionem eittt t^iUumi» tidtos oculot mentit uesirie , utfcidtu^quieftt ^etuocationit eiui,Qrqd£ diuitilt;egloriiebie* reditdtiseitu mfdnâos.

Ad banc refiituiionem pertinet lux difcera vendi uerdm doflrindm Dei, iuxtd normamfd* crurum literdrum^ipr^fUgifi Didboli o- impoa fiorum. N4m «(tr^s fiicis in religione erroret omnibut lt;ttdtibutpinguntur,quibui plurimi ßß cindntur amp;nbsp;decipiuntur.

Sed c^ecitdt cr cdligo ndturaliterbommibut iwbzrens,»?penitut tame ex menteRendti toUio iur. Cduß e^, quid noßt 'm hdc regenerdtione, iM/cgrd hominif reßaurdtio in dnimd cr corpo!« rc, Sed inebodta tdntum in bdcuitd. Manet igiturmorbut peccdtioriginaliietidm poß dc* ceptdmbw f^irit^lemregentrdtionem. Mrf« uetuetus

Pi’opnetatesrenatû nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;20 j

ftet uetmndtura feu homo, etidtnft dliqua ex parte exui zy mortificari ccepit. Sic Paultu dit t. Corin.t^. Ex f «trfe cognafcimtu, cr ex parte propbetamiu.cùin autè uentrit,^uod per^âlum efi, euacuabifurquodex parte eji. Item, uide» mut tiuncperj}gt;eculuiitinlt;enigmate,fi(fic autent fàcie ad fàciem. Nunc cognojco ex par te tune autem cognofcdm,ficut cr cognitiufum.

Inde fit, quad caligines de Deo rebtu ritudlibui feu diuinis, no notû natura, fubinde adhuc plurimu negoc^ fiiciant hotnitii renatofiia ut tenebrte or lux in mente, in bac uita femper beüum inter fe gerant, utPaulut grauifiimcdo^ cet Gdla.^. Citro concupifeit aduerfut spiritum. Spiritui autem aduerfut carnem. Hlt;ecfibiiiiui^ cem aduerfantur.lm'o interdum tenebrte mentit, fi non coferuet cradfit Spiritui fanitut perpétuât reilor cr gubernator, obruunt cr oppri-munt lucë. accenfam,uel craßa quadafecuritate, uelnimia pbiloloplne çf rationis bumanæad-miratione cr Kentrrffjowc, ut Aaron, Salomon, leroboam, /iupenda ^uadam fecuritate, lucent de Deo amittentes, coluntidola. Ariut,Pdpi-fiiC , Sdcramentarij , nimio amore pbilofo-plue, ueritate cœleflireliüa , gignunt noua dogmatd.üamprincipia philofophica, hocefi^ rationihumanie nota, intempefiiuèad articulas

204 Proprietatesrcnatù

fideifCrres diuinitiu reuelattuaccommodant, Papilia babent boc principium, ex media pbi^ iofopbia depromptum ,fineuirtutibtK aut bonit aàionibM bominii,»on potefi exiftere iufticia^ quia iuliicia eftobedientiaergaleges.Ergodea certfunt, bona opera noftra e^e adfalutem ne» ceßaria. sic dementantur Sacramêtarif bocpbi» lofopbico PrincipiOf Corput finitum non poteß m pluribtu locii fimul exifiere. Hoc principium m pbilofopbia immotum eß.Sed tu rebut diuiniSt

à Dfo reuelatis, aîia res eß. inccenafacra filiut Dei inquitf Hoc eß corpus meum qui» demiÜud ipfumeß,quod pro uobis traditur. Qäis bac pronunciati Dcm omnipotens Deut ueracißinun, (S' mentiri neßiens, Ergo ualeat rationif principiurntfSquot; ßet principium ex calis aUatum, Qÿidquid DeusloquitWt bocpoteß etiam praßare er praßat.

Kon igitur miremurprimum,quod in Rrntfa rif tanta Ht mentis imbecillitas, Deinde quod e» tiampraßätißimi uiri in Eccleßa Dei interdum tarn craße impingant er baÜacinentur. Cauft rß^ primùm morbus peccati originis, qui im re» natis adbuc eßreßduuStlicet remißut er con» donatus ßt per Cbrißum, nbsp;nbsp;iucipiat emendari.

Deinde inßdia, ßtror, potentia Diaboli aduer» Ja» miferos bomines,qui nondum eß m mßrnum penitm

Propn'etates rcnatû 2Of penituf detrufut,^}- propter remdties pecattum plurimü ergahoiespotefl^nißeiDetu re/jflat.

Porro lux in fpiritudltbui, {tilgens in Rcnrf/o, et lam carnaliumrerutn iudiciumgubernat. Re» ÄitMcnimwens externa omnia difcernit, zy ad bonum finem dirigit ,q!iàmfi ea luce diuina ca» feret.

DE VOLVNTATE RENATA

Sfenü’ mens primitiat quasdam reßitutionit tr renouationis fu£ iu hac uita à Deo in Reget tieratione accipit, ita etiam 'Voluntas reapit eiufdem Dei gratuito beneßcio,aliquam ßcultat tem aliquomodo resdiuinas cr jpiritualcs apt prabendendi, eis aßentiendif eteasexpediendi, qua quidem promptitudine ZiT ßcultatem ante regenerationem non habe bat, Sicut luculeit ter exponit Paulus Philip. 2,D E VS eß, qui Operatur 'mvobis,(^VELLEZT PERFICERE pro beneptacito.EtRoma.7. clarè inquit, VEb LE in rebus diuinisfe habere, tanquant hominê lpiritualem,ZT deleilari lege diuina. Sic ip(e Deusuoluntatè Saulis inimutat, utaßentiretur Uocanti ChriRo, zrfequeretur eum,quem pauló ante abhorrebat ZT perfequebatur.

Sed non fit ia hac uita totalis reßittttio uoluu tatùbumanit, manentenimfordespeccatiorigi

2o6 nbsp;nbsp;nbsp;Pf opMctates renatu

tiii, remi ßi quidetn per Chri^um, uerim nolf extirpdü ßtndittu cx naturd bominis. Deinde nondüpriecipiidtiuefl Sdtdn 'm infèrnum. Itaqf primu mdximd eji imbeciüitds uoluntdtis, etidnt MI renißDem pecuiidriter (ubiade erigdb corroboret, conferuet, ftcut 'm confißionibin, afflidionibiao'iitortepiorum cernitur. Prit’‘ teredf^epe ar proprid tndlicid, qu£ 'at uoluntdte non rdro m hdc ititd ebuüire (ondtur, Did» boli mirdbili dßacid z^potetid contrd bomineft uoluntiK impediturt deßrntdtur, euertitur. Hdficiinbecillitdtem, bdncmdlicidm uoluntdiis fttig, (endcißiitie ddbitreßccntein, er htec ingen* tid periculd, Rendti in feje, d’M bunc prüfen* tem mundum incolunt, deprdbendunt, deplo* rdnt, cyuotd dd Deunt non modo depropicid gaberndtione ßdei dc perpetud conCerudtione ßciunt.uerum etidtn drdentibu« gemitibui orati Ut tdndcm db bdc mdld carne liberdti, m £ter* ndmuitdm iuxtd promißiones traducdntur. Sic Pdului Ronid.7. inquit, VeBe ddiacet niibi, per* ficere dutem bonum non inuenio. Non enii» ^Uod Uolo bonam bóc ßcio, fed (^uod nolo ntdlun , hoc dgo . si dUtem guodnolo, boC ßcio,non idm ego operor iüud,fed quod bdbitdt mmepeccdtum. inuenio igitur legem, uolenti tnibi ßcere bonum^quod mihi nulum ddfit. Con^ delc^or

Proprictatcs reftaît 207 ^elsäor enim legi Deifecundum interiorèbo^ tn'mem. Video a'Mem aliam legem 'm membris meis, repugmntem legi mentii me^, captU uantem me m lege peccati, qua: eft'm membrû ineis. infœlix egolwtno, qitisliberabit me de corpore mortis buiml Gratias ago Deo perle» fum Cbriilû DommamnoslrttmAgitur egoipfe mente feruio legi Dei^ carne a-atem legi pecca» ti. ifta narrative Paulinprimùm docet, fe[e babe re qjftdem abqaod bonü ueÜe lt;i Spirilu fando excitatam^ledueteremfKum Adamum nondinn penitm fublatum femper recalcitrare , ey tnalisfrudibus erumpere.oftenditde'mde, qais nouitatem buitts uita, cr liberations unitierfant 'm altera largiaiur,nempe lefits Chriftia.

mirurn tarnen robur WJ quibutdam fùlpt,qui in med'ijs tormentis or fttpplic'ùs eandë exceßett tiam er ßrtifudinc fidei eyconftßionis retinae» rnnt,idqnod eft peculiare opus Spirittn fandi, quiabbocofßcioparacletut uocatur,e::r dulcif» fima uox ifl J. Corin.to extat. Pidela eft Dem, qui nonpatietur uos ten;ari fupra id, qwd po» teftis,fed ftciet etiam cum fentatione euentums M poßitii fuftinere, Omnibtn autem p'qsadeft 'm eiufmodi agonibut, v robur fidei benigne fuppeditat, etiamßalias aliomaiora donaba» ibeat.

2oS Propnetates renati*

Ad extern^ porrb res guatenits quidtm cutU üeo crhoneßäte coniundiefkntnoneßdttbiii, uoluntatè in renatis multo promptiörem eße cr inßriilt;!fiore,quäm in non renatis. Habet enim re natist litcem uerbi diuini !« mente prtelucentê,et uolantasrei dhinifincipiens amp!eéii er pro:’ feqtti,lt;^ externisquoq^reiliiK aßentitur c^eat expedit. magnum decM'm Scipione eß,quöd dbiiinet à ßionfa altmutjed tarnen eß ßne luce ucri Dei^uoluntof eliâ ad res diuinas eß meptdi into ad idolatrias ßrtur, ac tantum ß^eillat ex» ternam honeßatem, ne feeda turpitudine fefe poüaat. At m lo[epho,detreilante tütcitum con» cubitum cum uxore Domini fui,longè exceîlen» tior uirtuscmicat. Habet enim ueri Deicogni» tionem,cruol{intatem renatam, quaetiambitc externa melius excqMurf habet reétoremspi» ritum fanäum, cy metuit Deum, cuius gloriam ueretur dedecorare, ßatuit fefe etiam in pe» riculo conferuatumiriàDeo.

Eß tarnen etiam m renatis maxima different tia in rebus externis, alius alio uirtutibustdifei» plma,exercitifs prteßat.

Prlt;eterea magna multorum eß tmbeciUitas, Stepe etiam externis uicqs pq horribiliter de» firmantur^ caufa eß,quiapeccatum in natura renatorum, quod nequaquam lene aut ociofùm nalum

Propriefatcsrenati, malum e/i, manet. De'atde Diabolutpioitnaxi^ mè infi(i4t,nec^ ab ipfius conipttrcationibu» qitii ^uam immunuefit quantac!tnlt;]^ fapientia cr pietate excellât. Inde funt tot Iwrribtlet tapfui^ etiam optimorum zs- pr^Hantißimorum bominu ittEccleßa Deif 'mextcrnauita. Loth ebrietate cr 'mcajitt fepoUuitf Dauid adulterium com* tnittit. Heli mdulgentia liberorum peccat, z^c. Alij/pinubuiiM mundiomninofuffbcMtUFtalif uix eluäantur.

Hane igitur mfirmitatem plot decet agnofee* te,ztr quotidie precari^ ut Dem no/lroi pedes in bac lubrica mundi uia dementer gubernet, n» m tetra peccata mcidamut,uel eliam 'mijspe* reamus.

DE CORDE RENATO.

l^ouitas cordis talit eft^ ut incipiant in eo ali* qui motu« aliquo modo cum Decalogo congru* entes flagrare, atc^ iticboatur non tantum bar* monia qult;edam affeduum in corde,uerum etiant aliquis confenfm mentis, uoluntatis CT* cordis. Etconcipit ex Spirit» fando, non exfefecor aliquem igniculum Iimoris Deifilialis, diledio* nis Dei tSquot; rerum diuinarurn, odijaduerfus pec* catum, patientU maffliilionibtu,erc,lncipit renatus aliquo modo frenare impetus fuos, nkλ

O

210 Proprietates renaCu pitaliqult;t0rdMafadtleélio f:roxiini,ux0ris, li» igt;erorum,diuitiaritm, bonorum, crc.

Sed nondum k^lcfit,c|^od in dicitur,Di» Kg4t Dominum Deum tnum ex TOTO roHf tuo, ty proxituvn ßcut tetp/um tiam ißa legii MJïfgM obferiutio,mtegra natutit, (eu gleriß» cationiutitteniawta conuenit.

Kanet tgitur ia corde renatorum non Kode iiifirmitM mdgna, ut, qwd omnes fanili infefe non leuefrigui, non rxtguam tarditatem in bo» nu moubut expcriuntur, fed ftpe etiamuclut turbine tjuodam mottu cordis confùnduntur, peßtmi qni^ pr^dominantur, ac cum dedecore crumpunt,ut funt flamme Ubidtnis, cupiditat uindii^£,odia,nimiM uelprepofleriK metuf uel amorrerum exttrnar!im,ty temporaliît. Kulti bifce tempejîatibuf prorfwi excutiuntur ex na» uicula Chrilii,aHj£grèadportum îk lacera cym» baappellunt,idqaod txperientia omnibut eta» tibiu decUrat. Esligiturcormirabile pelagut a(fc^uutn,uar'^s proceüis ey lt;ellibM obnoxium, ^uod nifl spiritM lanilut fedet ty mitiget, per» petua or longé pernicioflora naufragia, quint 'wiScyüaCf‘Cbarybdi,qaotidie in eo metuenda funt. Fontes funt,ut fepe diximun,peccatum ori» g»jis,altèadhuc mfidens cordi, ty Diaboliinfl» diitf (ùrorf potentia aduerfits miferos bojnvnff»

Propnetatesrcnatû ill W hoc mundo exiftentes. Idco üduidrenatut 'ori(t,Cor mundum crca m me dem Qr^ifitun firmum innova 'm uijCfribui meit. scntiebat enim iSioi itifanoi^ cordü fiitfint 'mfefe, quibu^ uariècr cum periculo maxiino idäabatur, ty concutiebatur,ticcpoterat eii fine /^iritui llt;in£ii fraßdiorefijiere.

DE BONIS ACTIONIBVS fcu operibus rcna-torum.

Rf»4/or iBcI’odr? per Spiritwn fanifum noi uam obedientiam 'mtericrem or-exteriorem^ beoper Chrißumplaccntcm,cx contione Cbrz« ßimanißßhmeii,qi(i 'iiiquu,ficitepriuf arboré bonam, frstäat eimerit bonui, Matth. iZ. ïtem arbor bona nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bonoi ficit,mala autent

arbor,malosßuäl'M fielt, Matth. 7. Efficiinur iutem boni regenerafione. Et loan, i^. 'mquit ChrißM, Ego fam uitis,uos palntites,Qjii mantt in me, er ego 'm co, hic firi fraä^m multum, qitia fine me nthtl poteßis ficere. Ergo tanttmi per regenerationein 'mfirti Chrifio,zS' boni efim fiili, bona Opera pr^ßare pofifint, Et Paulttg idem dilncide cxponit,Ephef z. ipßus opus mus,conditiper Chrißam Irfum w operibus bon nif,qutpr/p4rauitDeus,ut mets ambuleniK^

O «

2IX Proprictates rcnatû

Caufd igitur bonorum operu itt Rettalii fiiMt Spiritui funduijUerbum Dei, uiret 'm homme tregeneratd, ut in lofepb uitante contaminatio* uem tbori ulieni,j^irtttit [undm uccendit metum Dei^nf o^endat eum i quo/ummu beneficia aat èeperat. Deinde habet mconj}gt;eélu uerbumre» uelatum, tertio quia renatui eli,uerbo V j^iria tui fanüo mouenti obtempérât.

Sed bdc opera renatorum^'mbac uita nequa* quam funt integra legk impletio, iuxta iUam ie» git declarationtm, Diligas Dominum Deum tua urn, ex toto corde tuo, tota anima tua, totif uiributtuitf irproximum tuum ficut teipfum, fedfunt tantùmquædameiui obedientidmitiUf eiiamß longé excettentiorafintquàmpharifdoa rum. Caufaeü, quia peccati origmalif morbui in natura renalorum adhucfupereft, licet per Chrifium reatut côdonatus fit. ttaq^ renati iufii» cia operum(uorum tanquain imperfiéla,nequaa quam coram Dco babcntremißionempeccatoa rumzyiut uita aternd, fed tantum iufiiciaim^ putatiua, à Cbrifio 'm not deriuata.

De'mde hoc folat'ij babent renati, qubd mcho» ata obedientia Deo placeat, quia perfona fide in Cbn/l«w reconciliataeü, atq^exfidebifruflui firoueniunt.Prdtereauult Deutbdc imperfiâa opéra ctiam compenfare i» bac altera uita

ex

Partes rcnati hom. Zij fxîogerfli mifericordia,ut i.Tiw.4. fcriptûefi, tW ^«01/ alio loco copia fiMt declaraf ur.

Adijciendum infkper O'boc efi, Diabolttm dcerrimum Dci cr omnium hominum, mttximè UeropiorumboHem^tumimpsdire uarijs modit fandorum opera,turn deßrmare,tum etiam ims peBere eos non raro ad tetra fcelera, qaa de re fuprà quiedam monuimat, er quotidianaexem» pla in conßgt;e{iu uerfantur.

Esl igiturproprietashominif renati nonpoa firema,inperpetuo timoré Dei uiiure,ßcutfcri ptura banc regulam faperépetit,tnitiumfapia entite timor Domini,hoc efi,fuM infirmitates er periculaagnofcere. Si quù acetdat lapfiti,no ex tenuare,fedcueftigio poenitentiam agere,proa ficere in pietate,er deleüari lege feu »erb» Dei Pfal. t. Orareut Deut nos ciiilcdiat,gtAentet ey conßruetufq; adfinem. Summa cura eydilia gentia peccatorü occaßones uitare,ey cum cara ne propria,Diaboîo,çy mundo pugnare,eyßta geremaloruconfortia,conßlia, er maebinatioa nes contra ueritatem,erc. Pfal. i.ldem Cbrifiiu manet,uigilate inquit er orate,ne intretis in tSa tationè.Et Petrus ait’.Sobrif eHote er uigilate, ^uia aduerfariuaueßer Diabolut,tangua leo rua gièscirciimit,quierens quê deuoret.Sciâtes eafdi ufßiHiones in mundo lt;tc«dfrf fratribusueßrie, t Petri. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;9 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*

214 Proprietatcs renatû

DE VITA RENATORVM.

No» inox d regcneratione omnesin uitiH» aternaintransfiruntur,felt;i pecKliariDei india cio plen^i {(d lempui in hoc mundo relinçjitütur, tibiflcuu fxcdrnr iS' fptritu confiât Renuti, dc retinent labem ongindlcm, iia etiam duplici q^eiß uita tiiuunt, netifpè Spirituali fine noua, reuera efiinchoatio uita attrna,flcut pri= ttiitia refiituiionis quarundam uirium,funt ini» iium integra reiiitutionif, qua in altera uita fub/equetur, Deinde eliam ucteri, animali, feu naturaîi.

Secundo, hac.de caufa Renati peregrinantes Junt in hoc mundo, ac ^soK^T^vlJ^« fuû in certes hdbent, neq; appartiitin eis, qualesfitturifint, I. loan. Rt obncxij funt uarijs arumnif er mia ferqs, deniq; etidm ntorti. Nam/? peccatum ex natura bominîipenituf abeßet, mors in renalos nihilprorfas iuris haberet. Tantum enimpcca catifiipendium mors efi,Rom. 6.

Tertià,ficuti im habent aterna bareditatis, ita etiam certo ex promißionibut Dei, er fîgtüif gratia norunt er fiatuunt, fefe latißmam acce» pturos effe exmortuit refufeitationem ater« nam uitant.

Caiifa igitnr cur Renali fam ßnt expoßti rannidiinortù,quàm nonrenati,fu/ic ba.

Pfophetatesrcnatû 2if t Quia morbmt feu uenenuntpecc4ti originis in manet.

Z. Quia Deut uultatrocitatent peccatoruitlt iudiciitm Ddaduerftuea, incon^eiluuir» fari.

QuiarietKuulspios agnofcere 'Dittboli fui iûflii potcntiam iij- rabitin, «tauxilium 4 Deo ttrdcftiiuf petani.

• 4. . Qÿia Deui uult exa^gef^re beneficium fi» iij{ui,Qrfuamipfiutinnob[f liberandis miferU cordiMi e:îr potentiain.

. Qÿia Dem non unit qttencfuam fuif operi» bm gloriari,lt;iuafl ipfe paßet obedientia legu Ma tegra,uitdm tnerertin hoc mundo.

• 6. Qÿia Deus uult excitare Oquot; augere in re^ natif deftderium uilæ æterne.

• 7. Qÿia Deufuult renatos confirmes fieri imaginifilij eius.cr ut in huius uitit ^erumnis coa fißioextet^Or crefiant dona Dei.

Differentia aatemRenatorum ey impiorum eff.quàd aut non accepentnt impij regeneration ncm,aut deficerunt. Deinde qubdruiuunttaniu fecundum carnem^uita animali. De ffiirituali autemnihilhabent.

Tertio, qnôd in ^rumnis nïhil labent folatff

Qÿiirtb, ^itüdfine cognitione DeiiO'fiffe

O 4

116 Propnctatcs renatû fide, ac fine f^e hehe refurreHionis uitam fint^ unt. Idea dicit [criptttrii,morspecclt;itoru peßi» nu, fed Renaît norunt Deum,poffitnt or are, zy fiagrateâin corde j^es indubitata de iucunda refurreSione zy Kita beata, zy reuera non tarn moriunturijuàm obdormiunt,ut inquit Chrifiut loan, n.Qtjt credit in me etiamfi mortuui fùerit uiuet, zy omtus qai uiuit, zy credit in me, non ittorietur ittieternum,fed hac de re pantopoji flura.

DE DOMINIO SVPER animalia amp;. de fertilitate terræ.

Durât ifla pœna in bac mortali uîta, ufq; ad interitum mundi,qitàd no recuperatur ea dtgni» tat,auloritat et dominatio fuper animalia bruta, ante lapfumprimïs nofirif parentibusfiiii uttributa. 'vulteniin Dein aliqua reatut flgna nobit in conf^eüu uerfari ,ut magis Deumtia meamut. BenedicittamenDeui domefiieisania mabbm propter Renatos fine dubio, ut magis fieliciter fanflls feruiant, quàm alqs, quamuis ob fuas quafdam caufas etiam ùnpiosinterdunt finit rebuf corporalibus abundare.

Sic etiam terriffixeunditas non refiituitur in bac uita renatii^d tomen benedi^ione Domini

Proprietatcs renad* 217 ahundè pafcuntw omnes, (teut 4. pfal, mquit, Honeß 'mopM timentibiM eum.

DE CONIVGIO RE-' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;NATORVM.

Manet etiam 'mRenatorum coniu^^s pgnti iÜndreatut, ^odi» dolore aduntur liberi in liane lucêfCr omnes fntit natura fil'^ iritfiphef.z Sed adefi tarnen Deuf pijs CJ- multat/erumna» coniugij mitigat. ConferuatetiapacemcrUal» cyonia gHiedam,cr fape propter unumpiun totis regnis beneßeit, ut exempla toßpbl, Drf» nielis, cr aliorum teßantur.

Habent er banc prarogatiuam fan£li, quoi tùm ßnt uera er uiua membra Eccleßte Dei, lia ber os max ad lauacrum regenerationisad^re poßint, ac certofcirct quoi apudfefe plantai tali ßueant.

DETYRANNIDl DIABOLI.

Kon ceßatDiaboli tyrannisaeßror contrit Renatos 'm bac uita, quia peccatum 'm natura reliquum efl, er uult Deut boflem generis bua mani agnofei, utgratiuse^maius fit beneficium Cbrifli,er fintplura exercitia fidei er eonfifiioa nis.Etfi enimprinceps mundi iudicatutefl^er frangitur eins potentia per Cbriflum, tarnen vonium petiitm ex bof tntfnii amotutter dfatm e f

218 Propnetatcs rcnatû

(lisfepar4tut eft, idqitodfietm »owßir eVie. Caterùmde machinlt;itioiiibtK,poteniitt Crolls’* lici(t Diaboli contra genut humanîi, de angelts copiofius exponi folet,

DE EXILIO.

Voßremöetfl ChriHiM nos réconciliât patri cœlefli, orncit iufticia imputatina, cr mchoat m nobis qaâdam nouitatem, tarnen in exilio buius mssndi neceße eßnosmanere,propter inherens peccatum, donee refufcitati,in cœkfiem «eternue uitæ paradifum traducantitr, Eainqnoqi ob cau» ßam terreßris paradilittpoß lapjum deleu ed^ MtfciitmKS iüi altera longé elegantiorèfatifram, CONTRARIA.

nihil aut nimis parum tribuere bomini nat o. sicut omnesgentfs, Turci ztr iadxi irri» dent Cbrifiianos,affirmantes i» regeneratione aliqvam itnagnis diuinte reßaurationem incbo=t ari.Sedqwdmcboetur cr quatenas, exuerbo Dei baéienus utcunq; conaii [umus indicare.

liimis multam Kenatis tribuere, ut qubd re» natas poßtt Deo pr£flare,quod requirit,boc eff legem Dei implere,utPapilllt;ecumNouatiants fo mniant,etiamp aliw alio inagis earn fentètiatn mitigare ßudet. Sed primiti£ Spiritus ety pri» mitiæ uirium, neqitaqnamadfirunt 'mtegram ivfffinsf reßiftnioniteamt^b caufu» ttec aâio» nii

EfFedus lenatoriim» 219 nespoßunteffe 'mtcgïitjwc eß, legi dtuinitper »mniafi!iiß,cietue$.

VIL

DE FINE ET EFFECTIBVS rcnatoruni.

Primu ut 'm hjc mtii ÿ^eiuti fciant, fe habere De um reconciliatu ex'mgenli mißricordidper tneritum Chrißi, ßcuti promißtcnes diuinjce^', ßgillafidei confirmant, Koma.^.3.

üeciMdptUt tit fcijc ttû J etiam fint templa Dei^ membra Cbrifii.et dues regnifui ßiruualis,bo6 eltucra; Pcclefiu m terris,m quibua Demfubma dt dona fua adaugeae or cumti iet,loà. 144. Cor.} cr ut /Jnritus aduerfut carncm liiUctnr Gala. VulteniinDeiu babere quendam cœtumetiâ 'm boc nfiido, 4 quo colatur,muocetiir,celebretur, CZ noiKe» euu propagetur ad pofieritatem.

Tertio, utfint qui cert à filant, fc(e habiturot effeperpeiuani bealatn uieam,poll banc mortage Icm cz arumnofam.

Quarto, tit 'm refurredione avdiant lattam fententiam, Cfquot; translaii 4 Chrifio In ccclefitm uitam, 'm aternum Deo cumfanólii angelU fer^ uiant.

Effedlm renatorum funt,incboata obedientU mtertor cr exterior, fecundum normaiuDccOi* l^gi, qifte quidem fit fide 'm (.brißtm, Sicmqaii

220 Effedus renatonim,

Cbrifltu, Urbar bonafirt bonos fiuéiat Mitftb. ^.Et’.bonutbamo detbefauro cordU fiuprafiit bomtm,Luc£.6. item fCigi manetm me, cr ega in eo, bic firt fruUum muUum. loan .1;. p^n/m ifa explicat, Liberati à peceato , ferni aita tem ßüi Deo, babetif fruàwn Iteflrum in fanâi ficationem,Finem nero uit^ tternt,H.oma.6. Pulcbreautemßntem bonorum operumoftena dit,nimirum regenerationem acceptaminba» ptifmo, er clarè mguit fanilificationem effe frita Aum.Vücatautem bicfanflißcationem non lana tumrenouationem, fedetiam nouamebediena tiam inde fcaturientem. Deni^ait uitam atera nam effè metam ilUmextremam, quamrenati eonfequentttr. UemKoma.i.uocat fecundum Spirituambulare. Gala.f. induit, fruiüutSpia rittu efi ebaritat, gaudium, pax, patientia ,bea nignittu, bonitos, fides, manfitetti^, tontinena tia. Item quifutu tbiißi, carnemfuam crucia fixerunt cum affeäibus o* concupifeentijs.

Inbac autem inchoatiotte noult;e obedientia otiamiflarequiriMtur, nempe fitgere er uitare filfosdofiores,conuerfationem aut coüußonem oum filfa amp;nbsp;bypocritieaEccleßa,Exire ab Ana tiebrifio, eitu^i notaanoreciperejicutiea opea ra M uerbo Dei, non tanquam Adiapborica, fed vnefarioty pertiitnüa ad primam Decalogi tabula^

EfFedus rcnatorom, îîi tabulam declarantur. Sed enumeratiottem bonom turn operum, w doärina de lege audimM.

Adeffeâiu rendtorumpertinet^ qitôdord» tione [»a impétrant pltirima De« beneficia, ffiiri tudlia cr corporalia,fibi Oquot; alqt,ltem confißa» nibui mandatis à Deo,turbant Zfr deflruuntrea gnum Diaboli, id qtiod exempla biftoriiefacris Inculenter exponunt.

Deniq; fciendum efi,etfi noua obedientia re» naterum fit pr^clara, zy habeatfuapritmia in hac cr itterna perfiüa uitaiuxta promifiionent diuinam, tarnen per fiHa non efi iu baeuita ,ut fiepe diximui, idqi propter peccatum orig'mtf, qaod 'm natura humana manet donee bac aura fi-uimur.

CONTRARIA.

Dubitatio papifiica, an fimut 'm gratta apud Deum, qua quidem efi fins def^erationis, Sadducaorum error, quod nuüafit aliauita poü banc.

Libertinorum fiiror, quhd Renato libertM fit libéré patrandi omnia [celera, contragra* uißimam Pauli fententiam Gala. Vos 'm liber tat em uocati efiis fratres ,tantùm ne liber tatemmoccafionemdetiscarni. ItemRoma.S. Sifecundum carnem uixeritis, moriemini. Hue pertinent or al'q, qui aßeiterant effe Adiapbo»

'll! Än rcnati labi pôfsi'nt»

IX.

DE COM PO SITI S qiiibufdam.

L

AN RENATI POSSINT LABI iterum in peccata, amp;nbsp;cffundere dona Dei.

Supri ectndem qaxßione attigimut. Kef}gt;ona fio plana ucra eji,pojje rf natos labi, çr peca catuelfundtrc dona accepta. Nam ip/eCkrt^m mqAtfUigilate er orate, ne intretii m tentation nem. Et Matth tz. dieu Satanam reueni. Et Paultts ait ! Qui fiat, uideat ne cadat.

Deinde, cùin fins peccaiorutn nempe labet criginalis wi rcKUf« 4d(j.7c mancat, fabinde ebuUiunt peccata,de qatbmneceße eliindefja newer precari omnes pios, Dimitte nobis de» bitanoslra.

Ttrti'o, idem declarant exempla praßantißi tnorumuirorum, Saulii, Salomonis, Hymenait Phtleti, amp;aliorum, Sicz. Petri z.fcriptumeß, poßquam eff'agcrant coiu^uinationes mundic cognito Dom'mo ztr faluatore iefaCbri{io,hi rurfusimplicatifiperantur, er fiiiafitnteisptf fitriora détériora prioribta.llon dubiutn igitur

An ren at i îabi pofsint» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;22^

efl,peccatif contra confcientidm ez impceniteii tia, ut dixtinuf, effitnclidona accepta. Locut ta» tnentß rurfam ucnLe petcntibm^ i^xtad:âa. Vivo ego,notomorttmpeccatoris, fedutcon» uerfatur ac uiuat. item, gaitdixm e/i angelh itt calo fuperprccatorepocnttentiam agente.

Porró, manrre la Rcnati! peccaraqsuedanit extra cmnetn càtrouerlîamefi, nifiquif facram fcr/pturain tttr experientiam pertinaciter uelit negarc. Sedqaanam ea peccataßntambigitkr. Summa rci e(i, Maiictmorbwpeccatiorigina'* licet ii perCbrißtimfitcondonatutfOrpcr Spiritumfanólutn iücipiat aliquo modo expur» gart. Deinde funt JKfaniiis multi fruéiiu ißitu fttorld, SedquibiM ipß rclißunt per Spiritum fanüitm, ^petunt ucniarn per chritlum, ac fciunt, nthilnuc damnationis effe itt hif, quifunt tnCbriflolefu. Sedißa C2'fnpraftrinximut,amp;' inlocodepeccatoexplicantitr.

IL

AN POSSIT RENATVS IN hac uita perfeftus fieri

Duo hac conßderanda fünf. laßicia imp'ata?», tiua, adiones, exregcneratione ac iuftißca» tione profluenies, quie uocantur nona obcdicn^ fia,lcuiußiciaoperum.

224 Dcpcrfedioncreftatofu#

Pnmsw (tute perfiüio Cbriflianoriimcon^ fiflit utrè in imputatione pletm er abfoluta iußicilt;e Chriüi, quam patiendo cj- obediendo nobis in crucepeperit. H4c tx/ïtcM coram Deo reuera intégré iufit coram Deo prottUttcia» mur, iuxta diilum Chrtüus efi legis perftüio adiuflificatione omni credenti. Racigiturpera fiäioneRenati feufanfii gloriantur, ftcutie» remi.^. dicitur. gloriatur in Domino glo» rietur ,boceli,fciunt[ecoram Deo effe accent ptos, b^redes uitte leterme.

De'mde uero quod ad adiones^nouam obe* dientiam, fen iufticiam operumattinet, feien» dum cfl- qubdnequaquamfimus perfidi 'mhac uita. Nam Opera fandorum funt imperfida^ mtttilata,fordida, quia ex lutulento ßnte, nimi» rum ueteri Adamo peccato originis adhue 'm» ftdo or dißento, promanant. Itaq^ btc iußieia cperü,qudeeßeffedus iußicieCbridifeu fidei, ttequaquam eß perßda,nequaquam eß iußieia^ qua coram Deo iußireputemur, aebabeamus nitam teternam. sic Efaias inquit Vniuerfæ iu» fiieü NOSTRÆ,pannus menßruatus. QgjJ uerbfodius didpoteß.Sedplacet tarnenincho» Ma Opera ßde in Chridum, erfiunt facrificia Deo grata f ut alias exponitur. Repudientur igitur pbarifeorum , Gnoßieorum, zSquot; Papi» ßarutn

Ethnt ÄfrenatcoIIatio, I2) Ilir lt;im errorts, deperfiélione operutnbinttdn» rnmstthicuiti.

IIL

ETHNICI SAPIENTES, ET «irtute præftantes, quid àre-natis feu fanftis différant

Philofophorum dodrma Muti, ^ei etiiitt mile utentcs, ethnicu uiris (üpicniii or uirtute exceüentib'M, plutiitßb 'Mterdum, ntmio ipforu ßuore 0-idmirationeadjcrtbunt. Prodeitigi^t turquifditn antithefes eoruiti cr fandorutnut conßiedu bibere, ut lîtanifiiitifidt, quid Alex^: ander Micedo o- Diuid,Plato er PaulM,C!r ßa milts [gt;rlt;eßintes uiri inter fe différant.

Ethnici tantum babent carnalè natiuititem.

Kernti 4 Deoßgt;iritualiterrenali funt, Etbniei retment laraam Diaboli,iufiifam per peccatumorigmis.

Kenati babent aliquamreßitutionem imagi» nis Dei.

Etbniei car ent uera üei nolicid,dgt;nbigunt de effentii or uoluntate Dei, quantacun^fapienst tia,dodrmd,uirtute,mrritifpralient.

Kenati uel fandi uer(gt;,babent eertatn tußremdeDeonoucum,

F

216 Ethnû fcnat, colfatio»

Ethnici omni iufiicu mpufdtiua de/îituftnà tur,(ptia ignoTMt or abhorrent Chn/ium.

Kenati iKilicia Chrifti ornati [itntjijuam[an* gumefuo (tcqwßitit.

Ethnici nnUiü habent uires renoU4tiif,fèd tan» tum ueteres ret'ment, etiatnß «trnali quodant modo excolsintur inltitutione ufu-

Renad uerà in mente habent aliquam noa Udm lucemtCt ßcultatem 'm rebm ditiinis,ln uoa luntate habent aliquant noftam 'mclinationem cr potentiamad eafdetn rescxledct. in corde aca ceperunl aliquant nôuitatem m ajfeéhbmerga Deunt.

Ethnici fanlunt externantdifcipliaamfecuita dietabulieDecalogi,eamq; non intégrant pr^a ftant, id eß, funt aliquo modo caâi, ueraces in cD«^r4(??jamp;w,Jgt;nocff/îj, abßinentts ab aliorunt bonis f

Renatinon tantum Optra difcipl'ma: cxurnte, fed etiain opera 'interiora, ztr quidem printx taa bul^e Decalogi^mcipiunlprießare.

Ethnici omnes funt tetri, turpes, horribileS idolatr£.ExceIlentißinii heroes'm omnibus gerta tibus, pyoßiluri ad beUa„ uel maiiarunt hoßias hunianas, uel facra ßcerunt loui, Marti, Dianlt;g dUtfttnilihw(il(îfWtninib((t, ^euerß quaq^ex

EthnÉ amp;nbsp;rcnat collatie, 227 prielijs, lt;iieaiemrec4rrerwt,fitmi»a cum c«na tUKelu çy bl^phcmiit ueri Dei.

Reaati uerofunt ctiitorestteriDei,iuxt((tlefia ium ab ipfo Deo pateßiltfmiGf iÜKßrib'M teliia inonijs confirntatitm.

R/bnicifinefide m cbri^am opera prafian^* ïes, non poffunt fiatitere^fuam difiiplinam Deo placere. Imo Paulin tnquit, Qt^icquidnonfiteic fide,peccatum efi^Rom.t^. Sedcthnicoruope» ranon fiant ex fide. Ergo.

Renatiuerbfide 'mChrifiuin bona opera fiià ciiini,Ç!rfcinnt ea,licet imperfiéia cf imbec^Ua fin: in bac uita, tarnen placera Deo, or remune» rari propter Chrijiiim.

P.tbnici tantum fequantar rationu fitiedu» /luni, çy babent (olummodo particulam Icgis naturte.eam excolunt quan tu pofiunt, Rcî uero Jpiritus Dei ignorant i« uniucrfium.

Renati verb habent uerbuin Dei, ex are • Deipâtefàâumcr traditum, multisip ntiracum ^lit ornatum cr comprobatum, habent articu» losfidei, quos nuUa creatura citra reitelatio-tient Dei petuijjet wuefiigare, quorumépno» ticia Hobii adeo efi neceffdria, ut abfi^ '^s i» nerts tenebris cr lt;eternoexitio uerfemw, ha» ynt attegramlciis dilttnif entrai ioneim

P i

u8 Ethm.SCrcnat» collatie,

E;inici reganfur i Didbolo, caiut futtt udfÀ amp;nbsp;orgdM. ttidtnft dutem Dem fîtrorem Dia» boli nonnihil cohercet, ut non omnem di[ciplia tidm ineitimpedidt,noit omn s in tragicd mala priecipitet,omn's tarnen cum fint idolatrie, ne* cefie efi etiam omnes tffe Diaboli mancipid.

Eenati ueró fnnt templa Dei PdtrM,filifamp; Spiritui fdttäi,udfd organa mifericordiae di* uint,uincentei Diabohttn per CbriRum.

Etbnici licet opibut,poientia cz alijsrebm adtempm floreant, tarnen no funt populm Ort, placent Deo.

Renati «rro funt eleüm populm, o-fanila Dei Ecclefta, cui fe Dem maniftliat, cui Dem per uerbum zir Sacramenta, sterna bona com* munical or di^lribait.

Ethnici non poffant Deunt uere inuocare, nee^i m arumnis cr mifer'^s ueram Deog^ pla* centem pdtientiam exh here,ratio,qaia igno‘ rant Media forent Chrilium,ficut idolatry, zj' carent Spiritufdnélo,dmbigunt, deffierdnt,cona fiigiont ad media iHtcitd.

Renatiuero, uerè pofiant inuocare Deunt, ^uia feti: nt ^uid fit Dem, nbsp;nbsp;lt;juod propter Chria

fium fibi propitim fit, nbsp;nbsp;quomodo ^iritualia,

guomoda corporalia bona fit largiturm. inaf* fiiifionibm noruntßntein, norunt remedium aduerfuf

Ethni.amp;renatcollatio* 229 (tdnerfjK peccatnm, norunt promißiones Dei^ tenent certam ^‘tn de lgt;ono ut Hi ettenttf. idfo p Deiuoluntati (ub'^ciunt, nonfremtmt, perdurant.

Eihnici non pojjant habere firma ftabiletn pace 'm côfiient 'gt;is,m fummif angoribttt, et ago* ttibui,t}uia Deunt, Mediaiorem, uerbum pro* mißionK ignorant, ideoomnes 'm Syrtes def^e* rationum defirunlur,

Kenati uero habent in maximii agonibm,ubi lex,Diabolut,con{cientia eosaffl:gunt,firmißia mam et lobdißimapacc, quia Chrißsa eß ipfoa rum Mediator, Prcpiciator ,Saluator, habcut uerbum Dei, habent figtüa uerH,habent arrba* bonem Spiritum fanHum.

Ethnici non poffunt eße certi de beata uita apud Deumcon}cquenda,ideo Elyßos campos ét aliafingunt.

Kenati uero habent ßgt;tm ccrtißiinam de beta refurreilione,lt;!3- ui ta beata.

Ethnici poß refurreäionem erunt omnes, quotquot non credidcrunt m Chrißu, w itifirno cum diuite epulone, qaia Chrißut 'mq!-iit,ioan. j. Qjji non credunt,non habe bunt uitaia atentam, fed ira Dei manetfupereos.

Renati uero feu fan£li,perfeueratttes tc ue ra fide in Cbriftum, eritut apud Deun w atrrna

P Î

2^0 Ethnûamp;î renatcollario« heticid amp;nbsp;dignitate,frurntes cüftßgt;eAM Dei be» ffigno, o- duld confuetiidme angelorKm,ßcut Uerbtiin Deiptquot;omittit,

1» fitmmis igitw rtbm Etbnlci non modoquot; plebei,fed efidin befaeS d Kenatis tiel ftnäisdif» firunt. Sed cur inquit eornm itirMes, muentioa ttes,z^expliccttic!tcs trtinmt eloquentidmyZr dli4 huittfmodi tantopcre mirammr ? Rtßgt;ondco, fithoc’mfuo grddtfcy modo. Nrf« c»»« hxcopes ra omnium priefidntißtina flnt^quæ ratio huma* na poteß efflcerCf eatentu fané probamtu, qua» tentu cinn lege natur te, aut ueris prmcipiis,naf turaliter infitis,coHfrntiunt,

Deinde multa ipfe gentes etiamàpalribut feuEccleflaacceperunt, qute tamenuariècora ruperunt.

Tertio,arles,orationem er ßmilia utinbac uitacarnali tantum funtneceffaria, itaaieam etiam tantum accomodamiu, Theologiam itero boceßres[acrtu,er pleniorem explicationet» uirtutumfeu bonorumoperum,utin Eccleßa loquimur,er exempla pracipuarum uirtutum, qutmgentibiu non extiterunt, exfacrii literü pe.imtu.

Vfiu huiiucommemorationii eß, primuni, Uenimium Ethnieü tribuamut.

Dcutdc ut dignittu renatoru ntagit appareat.

Tertio,

De gïonfîcatioftc* 2ji

Teytio,ulagainnt Deogy4(t^,amp;'oy^}tlai » uf ii^ui cœpitiaitobii opMbonum,etiitmperfide ad exifum aitie no{îrte dementer nos cuftodiat,

DE GLORIFICATÏONB

ET RESTITVTIONE HO, MINIS RENATI POST HANG VI-

TAM.

De quarto nunc hominuin ftatn, uti propoi fuimtis 'mitio,qult;edam ad‘^ciendafunt,Kt magni* tudmem er ainplitftdinem beneficiortim Cbriüi expendamtti,qitæfefeufqiiiial!eram uitam ex» tendantf eainq^gloriam, dignitatè, fcelicitatentf quotidianis faf^ir'^s àDcopetamus^ qaainpcr Chri/iutn,ia refarredione ex mortutStConfea quemtir. Et Jw lux er inßüibilii /^es in enta nibiu baiui uitiC leritmnit cr miferijs, prtecipuè uerà,qa£ propter confeßionem neritatif crllus diumpietatKobueniuntfpralaccat, ne frangaa »nar, ne flaccefeamta, ne lemulemur aut imitca mariinpioSt ne momentanea: dcUci£nospror= fui capiant, ßfeinent, dementent. Propè enint adejltempus, quohxc mandana omnia, quana tacanq^ ea funt,finem fisum fortientur,çg‘rea natis perfeuerantibtisi» fide, neterna gloria, éternel bona, ctimnlaiim donabuntnr. impij

P 4

^5^ De gïorj'fîcati'one»

Uerb,apofldhe,(llt;tudtcantes,filij huitu fxeuliy îm tndldf 'm ttcrnos cruciatm cr dolores prtecipitabuntur^id qttod tain certum famq; ue* rum eli, quant Deunt exißere, uiuere, ueracen ffgiäre.

Pontes atifetn huiiu do^fruhe funt,toci de l.uangelto, de iuflificatione, de promißionibtu tio-dit obed:enti£,de refurreäione,de uitd xtera

SERIES PARTIVM.

i. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;An fit aliqaa glorificatio hominitnt un»

quumßttura,

• 3. Df uocabalis.

• 3. Quid fit.

Quoitnplex.

tj, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;yndehtc glorificdti».

• 6. inq,ibu« hommtbits^tyinquibuteorum

pdrtibiisßi fiitura.

• 7. Quomodo btc glorificd'io fit fùtitra.

S. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;De /inr tüim glorificationis.

5gt;. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;De compofitü.

I*

AN SIT VNOyAM Gl ORI-ficatio hominis integra futurt.

An fit glorification 23}

Itaniumm hac uifain ClriRum ßgt;erarem tnut,inijerabiliores eßemtu omnihut’bomimbai, reüè inquit Paulut 1. Cor. «$. Firmo igilur pen Hore Hutuettdumefi, quod fit ttliquando intea gr4 hom'tnis rendti cr credentis in CMdbm glorifictftio, quif quidem tn hue uila tantum m» choatur, fubfecutura. Rationes in con^eâi» fint ijltc.

I. Vfrtow Dei perfigt;icueQr exprefièiftam glorified ionem'm teternauitapromittens, des tldrans çr confirtnans, ut Roma.9. Compatin tntiir,ittGrg!orificemur. Chrißut inquit loan.q. Qtfi credit in me, habebit Uttam ttternam, ty ego refukitabo eum 'm nouifiimo die, O' capite 17. Vbi f briflui defuo beneficio luculenter doa Kt, Ego fu^wr claritdttm, quam dedifti mibi, dedi eis. Item: tiolo ut ubi fum ego, o i^ ßtst mccum, utuideant claritatemmeant ,tCor.tj, Cum uenerit perfi^unt, eudcuabitur quodex parte efl. Item Colof.^. Cumapparuerit Chri» ftui uita ue/ira , tunc cr nos apparebitkeum ipfo in GLORI A. Hzeer pmilia multd teflis tnonia banc dodrinam perj^icuè proponunti 2 Exempla, cbrifisit enin ipfie, caput noflru, refufeitatutexmortuis, cum gloria afeendit in «c/mw. Ergo Ottos peripptmglorificdbitnur. Umlti ebrifto in oeuce moriciUte, refurrexerupt

2^4 An fit glorifîcat* ' ex mottuineittif^ de pojied cum fdailis ifios ^udà drdgintd dies, qaibut Cbriliits koluit fe rndnia filtdre, amp;nbsp;coßrmdre drticulum de fudrefurrea Hione ßmilidriter cotiuerfdli funt^ ut bdc rdtio ne oculi humdni exempU glorificatorum cottn Jßexerint. EUm in curru igneo, Enoch guoq;^ Uiui in gloria illdin ccelefiem irdduili funt. Hfc exempld quo dd do'^lrinam funt uniuerfdlid,hoc e^,certdmßciunthdncdo{irindm^ qitbd [ecu-turafitglortßcdtiofideliltm, qudlu efiinßcr» literii promißd.

impoßtbile eß credenles i« CbrifiS, in hdc nitdpeßime trdHdtos,0' cuin fummd ignominid er immaaitdte truciddtos,norurfumglorißcdri, prdfertim cum promißiones Dei ttrnplißimd er luculentißimd ed de re exlent. item erit dißris wen æternum inter pios, qui in uerd fide iuq; dd finem fue uitd perßiterunt, er inter impios, dpoßdtas, perfecutores. Ergo refldt quseddn» piorumglorificdtio.

4. Artiç«ü ßdei funt, Uerbo Dei er perpe» tuo Eeclefite confenfu comprobdti, credo refur^^ reäionem cdrnis, er uitam dterndm. Ergo fine omni dubio glorificdtio fdnäorumibifequetur longé perßßior, quam hiceff.

CONT RARIA.

Sddduct ifmui Epicure^mus, quibus pror fat

VocaUgîorifîcationi's, 2^5 fmnegaturomnis rf[wrrcil!o exmortuà.Hnc pertinrt jùror ccrant, licet itt Eccleßd Cei^ fecKndum exterfiam ß'ecietK, uerfantur, menn5curanti(laaternamagnopere, alc^^iiiaa nem huitu uit£ gloriolâ Jc fœlicitatem, i£iernlt;s ^lorii or beatùtidiiii longé praßrunt.

IL

DE VOCABVLIS.

Integra Cf gloriofa bornais rcßaKratio,qfi£ fiel 'm altera uita dicitur gloria c glorification Colof. Rom ,8. J. Thcfi.i. itcgloriola acquifi:* tio 2 ,jl}cfial .2. Quia nuUa ent niaior dignitax, quant refiitutio hominis m ßatu integrum. Talc cnim gloria oès hic propter peccatu carebainutn Roma.^.Etßaute quadani rurfusper regenen rationem inchoatur, tarnen perßäio cf abfoz, lutio, 'm uitam £ternamiKq-,àDeo reieélaeff,

Dicitur cr regenerutio îAatth.i^.Vos,qilt;i fecuti efiii me, 'm rcgeneratione, cùmfederitfi^ liut hon'mis «j forfc maieliatis fia; ,fedebitis er uosfuper fedesduodecim, iudicantes duodeciin tribus ifrael, quia ibi fi.et refufcitatio ex mora tuif, unitio corporis Cfanbn£,zy funditusde,, leto peccato, istfîicia aiq^ intcgritate Deo pla^i centehont'ufts ßdgeb.mr.

Redcmptio corporis iioßriP.onta,8,

Ire

iße coharedfs Chrißi, Roman,S. yßiC:

236 Quid fît glonfîcatio*

tterna bjcredet effiei .1. Petri. 3, Corona 'm flt;a î» t. Timo Ha phrases fimilet, glorifica^ 'ionem bommif in altera tùta defer ibitnt,

IIL

oyiD SIT

autemgîorificatio hom'mis in altera uita» tlilioDeif qua Detu credenttbut'mChrtflumf ex mortuis refitfcitatâ t imaginem fuatnplenè reftitnet, hoc efl,peccato ex natura hommû in uniuerfum ddeto, corpori« cf anima mtegria tate,fapitntia çy ùfliciabomittet ornabit^ae transla os in fuum ccdeHeregnum, 'ntperpem fuum conferuabit,W et obedientiam itneta legent ftcutangdi, prajîent, O' beneficia Dei 'matera num celebrent. Hac defcriptio excertittefHa nton'^fferiptura colligitur,qita 4« hutut metbedi oxphcatione pafiim citantur.

Illb

QVOTTVPLEX,

Omnesquidem, qui in ïefumChrifiitm fidn» eiamfuam pofiterantfinentur reftitvtione ima» finit Dei, regno ,0 con^eâu Dei benigno, iaticia çy ttita perpétua. Sed tarnen quadatn dana in quibmdam fùlgebunt gt;nbsp;non communia •tnmbnt, « jai efifdernntfitnguinem pro item ritate.

Quottuplex glonficati'o» ij/ babebuM quundam gloriam, quant alif, qni nihtl aut pamm pertulertint,non habt bunt, Sicut m Apocalypß diâtur capite'.y.Uifunt, qui uentrunt detrtbulatione magna, Gr laue» runt ftolaafuai, cr dealbauerunt eat infanguine agni. Et Paulin ait, Sttüaàfleüa dijfert clari» tate,flc cr refutreüiomortuorum.t.Corin.t^. Earn uero peculiartmgloriam, non comitabitur fuperbia, non 'muidia autjtmulatio uüa, fed p»» timcommunifcr aquagratiarumaüio o-con^t gratulatio, acquiefcens in Dei bonitate.

Glorificatio piorum 'm bac uita^efl iniboata, Glorificatio ueró eorum in altera uita,eft perft» âa, qualein nimirum ipfe Deus, pro fuo iudicio, bominibusuult tribuere ,Nam gloria ipftiu Dfi cr faniïerum dtfferunt,ftcui finitum ab inßnito,

I/la omnia confimdtre.

VNDE SIT HÆC GLO-rifîcâtio.

Sicut refufcitatio rx moriuit non efi huma» num feu angelicum opm, uerùm Coliin Dei, ita etiam qult;ecun(^ ad glorificationè bominis lt;eter* nam pertinent,tantufuntex bonitate er omni» potentia Dei, Matth.2^.Ventte benediüi pa»

2 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;V nde glon'ficatiö,

tris mti^poßidete piirtitîî «obis regnum. P‘po Abßerget Dem omnè lichrymâ ab oculu eot’Hi

Promeruitaure banc rejiitutioneiettglorifia cationem bominibm ipie fiUut Dei, fidut homo, paßiom obediètiafua P.oma gt;)■ Reconciliati fiimm Deo per morteßüj eiuf. Item: Prbundantiâ gratia O' donationif, O iiißiciaaccipicntes. Hi «(■ftî regiiabunt per unum lefum ChriRum.. Item Rom 4 Rcjùrrextt propter iaßiciam KoSiram:

Urne impulß'-ia notafnnt nimirum ingem ôquot; immerifa ditedio Deierga hommes, quos noa îuttoinnes 'm perpetuu exitium ab'^ci. Deinde meritîi ipfiw fil'ij Dei, q.ii nequaquam nos tatta turn propter hüc mommtaneam uitam redemit, nec propter cant [altem nos regenerauit, Sed ut rerafestatos in aternain gloria ac beatitudinem tradoceret. Sieut i«iquit chriliut, Pater uolo,ut ubifsitnego, oHlißntmecum,loan.t^. Raima pulßvaa Jiiitt etiam cauia noüra i'aßificationis coram Deo o lt;eter)t£f(elicitetit, quibus m oma nibm tentatioKibus firmiter debemut inniti,a^ cogitationibui de propria indignitate aut imbea cillitale opponere.

CONTRARIA.

Fapifiictu V omnium operijiarum error, quod fais uii'tuttbuSffiue mandatis 4 DeOffiue

di

Vnde glorification

itb honiinibuf tantum traditis dc priefcriptti^ arrogant meritum ißiuf £ternieetgloriofieui=t‘ tte, contra meritum ChriHi, contra fententiat» omnesexecratur, non adfircntcs i«» teriorem cr exteriorem perliilißimam obedien tiam, déniai etiam contra propria conßcientia iudicium,qM fubinde infrrmitatis Cf iudignita^ t 'a ßimulos fentit. immota eß Pauli fententia, Qÿicun^; ex operibut legis ftint,ß(b malediilo funt,Gala.^.

tieceße igitur eß, nos tanlü iußicia per Cbri ßum parta, fr ui^ quod qttidem ad falutcm £ter^ nam accipiendamattinet.

VL

IN oyiBVS HOMINIBVS, ET in quibiis eoriim partibus fithxc glorificatiofutura.

No« autem uninerfum gsnut humanum pari» ter, ißd tanta glorißcatione poß hanc uitam fructur, Sed credenies in cfcnïî«)« duntaxat, l^on credentcs uerb, atcrna ignominia de» formatione punientur. sicut difertè Cbrißtis docet Ioan.'}. Q5« credit infiiium habetuitam aternaitf. qui autem mcredului eß filio,non ui» debit uitam, fed ira Dei manet fuper eum. item Matthzj. dit, ouiculds tantum'mregnum cce» icfie trdnsßreitdiif, hffdes fftrè 'm fuppliciant

140 In quitus glorifîcat.

teternum conijciendos effe. item Marc«. ilt;S. Qÿi creJtderii et bapfilatMßterit,filumerit, QJji Uerà tton credtderù, condemnabitur. Htcfeita tentia (i filto Des pa'efiita cypromulg,4taelit id(oneqMlt;}‘iamßUet. cHetssm Demuerax,

nine porro inantti/iumeftf tantum in Hccle» paDeieoshominesexiliere, quitantam confe» quentur dignitatem et ftelicitatem, lioceli, ij, qui regenerati per uerbam et baptifmumf periieuerant in uerafideu^q^adfinem. luxtadi^ dlum. Beatm qui per fetter auerit tut^adfinems Apoflatæ uerô et impæni’entes cum prolinis gentibut, itternas pcentu fubibunt.

fiel praterea hec rejïauratio et gloripcatio in /oW hominis fubiiantiajjoc eH m corpore zsquot; anima, et omnibm fàcultatibui harum pars tium, Nam rejutget hocipfam corpus uirtute I3ei, quod terra mandatum e/i, et iHa ipfa anis ma, qua prim m eo ua culo habitauit, reßitues titr ei. loan .6. lob. 19.1. Corin ■ gt;5.

CONTRARIA.

Affirmare, q'tàdomnes homines pariteria ttouißimo diepnt gloripcandi, cotra pntentiant diuinittu reuelatam Katth.z^ etpaßim alibi m Propheticis et Apoftolicis feriptis.

Btbnicos.qui Pne cognttione ueri Del ac pne pde in ebriftü Mixernttt, pictre participes iPiu» glorifications

Forma gîorificat 241 gforifîcationif U'.t£ £tern£,contr4 luculentS d}rifitfente,^tià,q'i »on crédit, cadem/ntbiiur^ vngt;

QVOMODO HÆC GLORIFICA-TIO nbsp;nbsp;ALT,ERA VITA

SIT FVTVRA.

lEtfiiiemo botnîn-^m in bac uita, vUis uerbis iig‘tit4tem or inaießtttem iÜiut gloria, quam Cbrifit«! le[iK in nonißiino die omnibut credent tibiti benigne largiturmejl,exponere fioteß, tarnen de ijs, qnlt;£ in facris literif utgeti Dei mia fericordia hu de rebm reuelata funt,utcunlt;^ balb^itire debemu«, ut beneficia Oeiimmenftt, q t£ m bac uita accipimtu,qu£qi 'm altera magis expeäainiit,'tnhifce ttirbulentißimis mudi tenta pei^atibat ac naufragijs agnofcamut, er tot« peäoribut exoptetttm.

Primùm igiturtf,q^i nos ercauit er regenea rauit, enam refufeitabit corpora nollra m noa uißimo die, aniniMq; eis rurfum inferet, er toa tarn bommn ßubftantiä prißino decori ac fpiena dori reßituet. Corpus enim in uniuerfum faa poüatione, quam peccato accerfiuerat, exuet ac liberabit,atq; mtegritatèexceüentißimä in omnibus mèbris reddet. Animam quoc^i fuis fora dibus ltberatam,ornabit uiribus longe praflan» tißimis, purißimis er ualidißimis, quales 'm Aii£ anima antelapfum extiterî(t,hoc eß,mens

2^z Forma glorifient, retufperdtii [m i«fegiif4fc, [apiêtia m rebiu diti niws,cr externis^G (pi£erunt,flagralgt;it. volttn Us refiUutsftttl ^trgrita'e, fummaiiKlinatio» ne amp;nbsp;alacritate rcs diitiitiu omneifCr ^uidqitid Deo pUenerit, ampleitetar, profequetur or expedist. Corre^ituta futi Mcgritnte, ardebit fiMHißima Deidi'e^}i9»e, ali^s motibttf^cutn uolStdte D(i cogrttentibas. Hune pttlcberrimS Uirium in homme cofenfum, membra corporis etiäfuo uigore ctpromptÜKdinefftb/eqMnttir. HtecPauliuin iXorAi;pr^eUrètradit, Ait.n. eorpM furreßurit ki gloria^Gti-trä immutatione noSri, cirloannes inquit, Cbriüumideo appa^ miße, fit deilrujt opera Diaboli, id uero t» ea glorificaiione homin» uelpotißimii apparebit. 'Eßasftem p'eccatü nbsp;nbsp;deflrudio bomin!im,optn

Tiiaboli fcelerdtißiäsum, etti iüßieia iittegri» tssiommnmopponitur.

Hac imintttatione cf ernatu iominis abfolu» to,hoceß^redd:taimag!n e Dei,ßetetiä träslas tio 'm regnS caleße, quad 'm hac nita tantu fi de dcf^etenctm», SicutChrißtis 'imquit,ßefe latur» effe fententiä bifee uerbis, Veni:e benediäi pa^ trh tnei,poß;dete regnii q’fod uobis paratü eß J coßitutione tandi. 'Ergo bic raor tales rurfum ni »M ierreßrem, (edccelcßemparadißimtransß» rentnr,ßci‘t ait Cbriiî:» ad latronè,Hodie mea •üerisinparadifo mc, 23. uè ubifmttego, erci

Forma glorificat 24^

I« regno autcm hàc cœlelii, frMiio fummorié £o»ora»i fei^netttr.Gloridm enint tnagnam accia pient tlgt;i fuidi, hoc eft,prteinifs afficieniur (unia mn pro fait miferijs, itrîinis, ignominie, [upplia (ijspropter cofißionc ueritatii perprßis. Ko. 8. Exi^limo gaod non font cödignepaßiones Iruiiu te}nporit,ad fiitnram gloridin, quce reuelMtw tnnobk.petriu coronani glorù itnnsarccßibili uocat, q-Mmibi fomvipercepturi, i.Pet.^.Paua Ins i. Ti!». 4. appeUett coronam iufticLv^

Videbunt foniti Denin in illi rcgni cceteßif confoet»diüe,cs-iit eim ugnitione proßcient, j.Cor. ij.vidtmui nnncperjpecniüin^nigraiia te, tue antem fide ad fieiem Qjiid tierb dnidtif erit,qiiiiti cum nostro redemptare corim coUoa qui,crenmandire dereb^fointnis nesinßitHa entern. Hlt;ec tdndem erit om/iium iü'ißrißimit Academia, oitinii fapientite offic'»ia.

Cum aiigelis ,fandii Patriarcbif,maioribui cr poßeris noßris,c5uid^as foiniliaritim erit iitcundißiina. Sicuti enim damnati omnes, ctuit Diabolis er 'tjt qui flagldoßßime inhocmundo uixerunt, in aierno ludii er crsidatibits erunt, ita folfiati,csim bonis an'gcUs er iufHf,qiiaßni una erßorentißimaKepablica dulccmfodetoa tem colent.

Hane gloriam et eonfoeU:dinem,ctim optisfit amp;nbsp;iufitßitnii creaturii, (omitabitar obedicntiit

244 forma glon'ficat» glorific4terum iuxfa uolu/ttaiemDeiexceßeffa tißintdyCX toto corde, toto, mente, toU uolunta^ te,^- omnibui uiribut. Hac feruitute erga Deü ereatjorem, Redemptorem, zir faluatorem no^ ftrutti, nihil er it païenne, ßevt in Apocalypß tli^Hol typi depmgMur. Non r nn» ad uohtptas t« corpoirtt, ad prepagationes libcrorum, lt;jU£ ibinitlù eruni,ad imperia, lt;economitU ey ßnu* iia,ea dignitat nobis contmgit, (cd ad res longé fublimiorfSjpiCut magis experiendo in altera ui* ta cognofcemiu,lt;iuàm hic tn (antis bums uit4 te* uebrit explicare ttalemia.

Denilt;^ ilia omnia fequetur uitaperpetuo tgt;eata,nullimorti, nuüû doloributampUus oba noxia,ficut proinittit Cbrifltts,Qjii credit in me, babebituitam lt;e-ernani,ioan. j.

Ex hifee patet,quôd mortis, Diaboli,affliilio num,uexattonum zy omnmm miferiarum impea riaceffabimt, (y aclt;juie/ceni glorißcati tantum in Dei uolunrate.

Qjibdporro Daniel intuit in hac lt;eternauia fa,doélos prie al^s vt afira call radiaturos effe, ty Paulua, Sicut fleUa à fteUa differt clari'^ate, fic (y rcfurreäto,rxplicare in hac (anta mrnliu noHraium hebetudine nonpoffumw,fcdiniUa dir,lt;jua promtßiones Dei cemphbuntur,coram iddebinttu.

Finis glorificat* 245 ithniciy saidwtei, epicure i hiec omnia ßr^, titer negant quia uer bum Deiaut non babent, autnoncapinnt.

VIIL

DE FINE ISTIVS GLO-rifîcationis.

Primut finit iftiutglorificationis eft, ut Dent fibilantbropiâfuamerga bominetdeclaretf ao re ipfa teflam^iattqubd uelit quendam ipßri cæmm,perpétué fecttm degentem, babere.

2. Vt tffeélu« promißionii diuina meriti Cbrißi t re ipfa à credentibuttognofcatur tS' in eis declaretur,

5. vt w atertia uita bomo iila wgentia Dfi beneficia ardenti peil ore celebret, crctmfan» äh angelis creatori fuo,iuxta eius uoluntatcm, coram feruiat.

4. VI fandi m ea uita recipiSt pramia qu^» dam pro fuif afflidionibuscrlaboribits in fclt;lt;« uita exantlaiis, in^temu eis benefit. Mattbt ay, ».T»«o.4.Ro»« 3.

CONTRARIA

CbilioAantm error,qui pod refurreiHonetn corporalt er uolnptuefum regnum [omnunL

DE eOMPOSITIS.

AN HOMINES RENATI ET {lorificati in Angelicatn naturam tranfiturifint.

3

246 Finis glon'fîcaf,

opinio eß, ^uod in bac aita c^leßi eb dominesßnt proßduyi,ut i« angdorll natteram Vquot;ßßigiueaebanttir.Sedhacnon fiint in ftcrit iiteris reuelata, idea aßen[iu rdîè ßfpenditur. 'Verißniile ante eß tnanfitram eße dtßtttüione ^ederti, nentpe angeloru bomintl, ctiamß gutedadona crefeent. Sedbac inÄcadcgt;niaccei leßi difccintti. VtinamHcrb patrß^iaßudiofe difc€rein»s,c^reâè ^sinbac uitafrueremur.

IL

QVÆ S INT OMNIBVS GLORI-ficatis communia futurs, quæ non.

Omnino communia omnibus faluatis erunt, in caufa ßrmali recitauimut, nempe,

I. immutatio [ubßantufeu refiitutio imagin nis Oiuinie.

. », Translatioimregnttmcaleße.

• 3. Aßieäas Oei,ßmiliaritlt;u cum Angelis o-omifibuf eleilis, heticia fttmma c:^c.

• 4. O bedieittia erga crcatorem,lt;jualem ipfea

metreqitirit.

y, yita perpétua, immunls ab omnibus malif, Hon comunia otbus eruntj^abd aliepti proa pter labores, c5ßßiones,fnpplicia,44te propter Oeu MJ feic vita pertulerut,peculiaria qu^dant premia babcbni, qu^ quaha fint, coràm uidea bimus Oitnuolaptate ©■ c6ngratulatione, fine tmmittntdta. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;111.

Compofita« 247 IIL

QVID DIFFERANT GLORIFI-catio credentium in hac, lt;Sc altera uita.

Kc(jfond(o, Glorißciitio re/tatoriimfuiae Vita, Rantum efipracipite resfpiritMliitC^at pritnisconßftiti» i»ps(Mione.

ht glorificatio 'm ieiernlt;t tiitd,etitimßetM corpore noi^ro, re ipfd itißi toU nolird fubjidntid effdemur.

Hhzlt;« (litte glorißcad'o eß tanti^ ’mchofttio ^(hedam:dlter4 uero erit perßüio nbsp;nbsp;dbfoltttio,

KiSc inipeditar^ nbsp;nbsp;defirsnatarfapedpeccii:

trice ndlurdO-Didboîo, imo efititn no» rdro iterum elfunditur. Altera fenper rstinebitur V critßne tentatioiiib'U, ßnc ittßdifs Diaboli.

Hicc KOS rdinq’dt (*i terris,altera nos trMS^ ßret in regnum cceleße.

Hifc darat exigao tempore, Altera ditrabii in aternum.

DEO SIT LAVS ßCgloriat