Confefsio

WALDEN. SIVM DE PLERISQVB NVNC CONTROVERSIS DOGMA-tibus ante i j 4. annos contra claudt* tantes Hufsitas fcripta,noftnf^ terri* poribus ftatui, ac rebus pul* chrè correfpondens»

Gal. i.

Sedpropterfubintrodudos frdtres, qui fubiti' iroierunt explorure libertatcmnoftram, quant ha^ bemuf inChrifto i e s v,utnosinfcruitutem redi' gerent: quibus ncq; ad horam ceßimus fubieäione ; M ueritM Eudngelij perinaneat apud uos. E« neceffe ac falutare /jt repugnare feruituti Uiofaicæ, nedum A.ntichrijlidnlt;e,ß modo ueritatcnt tuangelij retinere uolumus.

B A S I L E AE

PER ÏÖANNEM OPORINVMi Anno M. D. LXVI11,

Nobili a g virlt; tvte praestanti d. se-* A s T i AN O A ZETLITZ, SVO DO-* wino crPatronoopratgratiam cr conflait' tiatn in agnita receptaq; puritate Eu-angelif 11 s y Chrifti, Hatth.Fl. iSyrüus^

■RS!T fcrrtpetamp;nuncctîant urgetuerbi errans iieram Ee ' clefiam Chrifii cum alijs mo Hisjtum Si hocteloacplau-Gbilifpecie. fua religio fit iietuftiorjacius pareat,à pluribufq; po* tentioribus ac celebrioribus colatur, cjuàm altcriuSjCuiüs fides uideatur tùm nupera, tumàpaucis, ijsq;ignobilibus, recepta.Cuiprobabili fophil'mati adiuit gunt impij, ingentes clamores, uoeife* rantes non effe ucrifimile,Deumtotfæ-colis mundum neglexilïe, totq^ præftan tifsimos Scomnisuirrute doteqj oina-tifsimosuiros, uel eciam hcroas, àucii-tateadeo fœdèaberraffe, acin æternuni damnatos effe: omnium uerb minime effeuerifimileaut credibileiftos paueos acnouos homines tot fæculorum mor* talib.totetiampraefenti tempore uiuen-

A » tibwl

E P I s T o L A bus tùm potentibuS jtùm fapientibus,quot; tùmdeniq; doftis ac fanftitate celebri-bus uiris, oculatiores, fapientiores, aut magis picrate præftantes, amp;c.

Multahuius generis exempla ac tefti-moniaproferripoffentj fi tempus occu-pationesq; ferrent: Sic enim olim idola-træ ludæi contra Prophetas autoritäre traditionibusq; Patrum depugnarunt, quôd amp;illi maximifecerintfacrificia 8c înijs locis facrificauerint,ubituncipfi, nonHierofolymæ. Sic Samaritanaait: Patres noftri olim in hocmonteadora-ueruntjamp;uos dicitis,qubd oporteatle-lofolymæ adorarc.

Sic Chrifto acApoftolisIudæî perpe-tub nouitatem doàrinç acreligionis,fu-orum Patrum traditionem iadantes,ob-j jciebant,Mofis4; tantum difcipuli ac le-ftatores uideri uolebant, non huius no-ui hominis amp;nbsp;filij fabri, qui nondum 40. annos natus erat.

SicErhnici quoq; fuæ religionisuetu ftatem, totfuorum diuorum miracula, fuarurhq;rerum publicarum amp;nbsp;imperio-rum tot fæculis florentifsimum ftarum ac deniqj tot eximios. omniq; genere uirtutum oinatilsimos uiios ac heroas, fuos

D E D I C A T O R ï A?

fuos antecefïores contra Chriftianos ia« üabantamp; eis obieflabant.

Referturmultumqjcelebratur ab ad-uerfarijs huius generis hiftoriola,cuius-lt;iaFrifiaciprincipis,quiin difceptatione dereIigione,cumd.Bonifacio tandéquç lïerir,quo loco accóditione cenfeateffe totfuos maiores uiros, loi^èpreftantit fimosjcui cumillerefpodiflctproculdu-bio damnatos effc.quandoquidéperfo-lumChriftumnonfintiuftincati, nccin morte fua ad eiuspafsioné confugerint. Quo audito ille eum â fe abegerit, dice« feineodéloco cumillis uclle poll rwor-tem efle,ac paulb poftruinabalnei fitop prelTus. Hncaccedit,q,n5 tantu Chrifti, fed etiam Ecclelîæac doftoru ipfius ple-runq; eft tamtriftisaccontemtafpecieg in oculis amp;nbsp;iudicio hominum tnundi hu ius, ut licutPropheta inquit, non fit forma neq; decor ei.utexpeti poffct/ed fic defpeólusacdeuitatug abhominibus.

Nee ueró carnales tantum homines ac impius mundus ignorât ac dcipicit con-temtam regni Chrifti fpeciégt; fed ipfi etiam pij crcbró ofFcnduntur,trifti fqualida duccius forma,amp; contragloriaacfplen-dote fynagogae imperiorum ac totiu«

A j impij

E P I s T Ó L A ïmpij mundiflorentifsimis rebus pertut bantur,utpafsim Dauidin Pfalmisdcle-metipfo confiteturjugubriterq; conque ritur. Quinamp; fummusille Dei spheres Helias putatia toram Dei Eccleliam dc-letam efle, feq; folum liipeiftitéreliâû.

Verùm ficutilliDeus tûcnûmerofita-^ téfuçEcclebçregniq^fiiij fui lingulari o-raculo patefacit:itapijquoq;oés debent ftatuerejDeûfemperfuaVII.millia piorû habu fle,fibiq;refciuaflejqiiigenuaBaali ßc Antithriftonôincuruauennt.Necboc tantû illi ex uerbo Dei difcerc teneniur, fed etiâfludiofe,quoad quentjinueftiga-re.tùm fcripra tùm amp;aliaquçcunq;ucfti gi3amp; indicia amp;nbsp;in Jucé^Ferre,quo oésct lam impij randcceinantjlemperfuifleali quos genuinosueriratis Fcôlatorcs,ôcali que gregé ouium dominilcdulb uecem eius aiidicntiû amp;nbsp;contra aliéna defpicica till amp;abominanriû, licet nô raroperpu-lillîi accoiitemtCtficuiCliriftiis defuo et Ka.quoqjde fuo tépore quçribundi tefta rur,q, fucrit tune ualde piifillus grex,q,qj nifi dns perpufillû femécoferualfct, rota gens ludaica, quçfolatunctitulu populî îehouçiaftabaqficutSodoma fuiHettubi ncc deeem qdemaefortènô etiâ quinq;

DEDICATORI A.

Here pi) repiri à Deo perdituro ea r«t Ciimuero hocquoq-,téporefimiliad-

Uerfariorum calumnia Ecclefia ac religio Dei diucxetur,rcdè eis primùm ex iierbo deirefpo£umeft,aeàplurimis potéter de inonftratum,noftrâ religioné doârinaq; omnium uetuftifsimâjfimul amp;nbsp;continus üereqj catholicâ efle.Sicut.n.ftatim in pa radifo Deus jppofuitEuâgclium fuum,lt;^ folum bndiftum fernen mulieris coterct caput ac opa Diaboli,abolita malediûio ne, peccato ac morte, reftitutaq;benedi-étiSe acgratia Dei,iuftitia Scuita çterna: fie amp;nbsp;Patriarchis deinceps diuinitus hoc idem Euangelium de benedifto amp;omnî bus benedii^uro fcminc fubindeinftaurs turn eft. Idé poftea quoq-, per Prophetas eft diuinitus mundo reuelatum.dcfemi-neuirginis fuis uulnerib.peccatanoftra expiaturo. Hoc idé fernen Deus etiamp Baptiftâ digito c5monftrat,quod non lit âliudnomenfubcœlo datum, necaliu* agnus,qui p eccata mundi auferre queat, q hic unus, cui omnes Prophetæ amp;nbsp;tots facra feriptura teftimonium uno orclu-culentifsimc præbeant. Atq-, hoc idem eftctiamnoftrum Euangelium doélrina-4ue ex nulla plane abire.

A 4 Veium

Verum poteft hoc priraarîumfiinda-* Itientum fcripturæ ApoftolorumacPro-phetarum Patriarcharumq;, fuper quod proprie amp;nbsp;priniario fuperflruäi,firmati, fündatiq; fumus,utile effet eti^Jpfa ex pcrientia uerisq^ ac uiuis ueftigi^s com-plonftrare perpetuicatcm Ecclefiæ, ÔC Temper fuiffe multa piorum millia,qui genuaBaali Romano no incuruauerunt.

Huncfane utilifsimum conatumtiun ad confirmandos pios, tum ad retundea dos oblatrantes fedudorcsjtùmdeniqj etiamad ilkiftrandamgloriamDei, ego t}uoq;iamdiu magno meo labore, fum-ptuacetiampericulo, conqtiifitis undi-que uetuftifsimis monumétis,quantum pmninb potui, fummis uirib.promoui.

Quare tùmpræclarifsimum acutilif-jfimum opus hiftoriæ(cuius iä Xl.centu-riæ extant)initió propofui,utcunqydeli-peaui Scpromouijac quantum omnino queo,promoueo: uel uerius Deus pro-pofuit,qui etiam alios multö magis ido-neosutilesqj miniftros ad tantum opus excitauit.

EademdecaufaSc plenum uolumen collegi corum,qui ante hanc prçfcntcirij planeq; diuinam uerbiDei inftauratipn«

DEDlCAfORlA» ^cïiïuftrationéAntichrifto redamarunt^ Eadem de caufa quoq; multa taliü Chri-fti folius cultorü ac dodorumfcripta in lucem protuli, turn ligata turn amp;nbsp;foliït* oratiohc cSfcripta: Multo ueró plura ha-beo,ac proferre polTenijfi effet qui fum-ptus in defcriptiones ac editioncs face-rent.

Nunc ueró publico Thaborîtaru con-fefsionem circiter ante 1:54. annos nomine totius eius Ecclefiæ confcriptam,quæ tantô gratior effe deberet pijs,quod mul tô puriorem doârinam contineat quant loan. Hufsi eiusq; difcipulorum fuit,qui nimis multas abominationes Antichrifti retinuerût, pauca quædam tantùm, fi ad reliquorum chaosabominationum con-ferantur,nimiumq;,prohdolor,mollite6 aclaqguidè taxantes.Hæc enim cSfefsio in plerifq; omnibus nunc cotroucrfisar-ticuliscum noftrarû Ecclefiarum doüri-na confentit,quod legenti çlarius patere poterit/

Credo autem hanc purioré doârînam etiâ ante Hufs.inBohemiaamp;uicinis lo-cisfuifle,ac à VValdenfibus propagatant eflcjoccafioneqi tamuehementium cer-Uminum Hufs refloruiffe. Habco enint

A 5 libre»

E P I S T O L A librosînquifirionüante 300.annos con* fcriptos, qui teftantur in Bohemia.Saxo* nia,Slelia amp;nbsp;Polonia multos VValdcnfiû dogmacis feûatoresfuiffsjeamqj doftri-nam ex Lombardia feu Gallia cifalpina» (uceam Romani uocarunt) pro pagatam foilFc. Eb rcperio foliros elfeBohemo» turn collcftaspecuniasjtiiamp;difcipulos, wt præceptoribus ÿc ad fcholas Theolo-giæmirtere.Dequarein prçdiéto catalo-gorcftiûuericatisprolixins difleruijpro-pofitisctiâ plcnius eorum dogmatibus.

Qtiod uero ad præfentes VValdcnfes gttinet, omnino non poflum probare, cum in multis partibus habeant multo obfcuiiorem imbamp; détérioré doûrinani acdocendi methodum noftra, quæillarn Iongifsimè,ut fol lunam, excellit, nihilo minus mordicus fuam formamretinenr» inoftris Ecclefijsfefe feparant,noftrosq; perfuadere conantur, utadfe deficiant. Non libet eorum omnia errata exagitare, ne odio priuato aut emulatione quadaiu id faccrc uidear, tantum de quibufdam jpaucisaliquid obiter dicam.

In articcdo luftiticationismanifeftèii) quibufdam fuis libris cSmilcentimputa-tarn iulUtiana cum inhærcntç aut infuia, utPa*

dedicatoria.

«tPapiftæ,quod eorum legatis aliquan» doMagdeburgæunà cumd.d.VVigando ineo charifs'mo tratre coram cómonftra-üi. Qua re SiOfiandriinfufamiuftificati-onem aliqui ipforumMagiltri in Pruisia comprobarunt. Difciplinæ fuæ prorfus »imiö tjibuunc,non nihil in eo cum ope-raria Papiftarum iuftitia amp;nbsp;opcró necel'si-tateadfaluteni conuenientes.In foimula receptionis aut in'/tarionis fermé Ana-'Z? baptifmü quenda fa^iunt, ctiamfi nunc nórctingantinitiatos.Nimium cnim Ie-uiterde prima initiationeamp; cStra nimia magnifiée deillafua receptionc loquun-tur,fcrmèficutamp;. monachijcum fuos no-uitios in monachatumrecipiunt.

In fenteiïtia defacramenrocœnçnunc hue nunc illuc uacillanr. In con'fitcnda. ctiam ueritate olim patum fefe bene gef-ferunr, nimiu indulgentes fuis,utfimu-lentamp;difsimulent.

Cenfuitquidem Lutherus piç memoc riæjcos aliquandiu ferendos cflefpe mêlions profedus,ut adhucimbccillos, fed. aliqui eoru Doâores, ut ilium fuumpri* fnatumretineant,eosin ilia fua priori no optima forma amp;nbsp;conditione Ecclefiæ re-tinét,perindeproifusfaciçntcj,ac ß qut, «xori«

E P I s T o L A exoriente foie, pertinaciter fuis candeli« «tl pergerenc,nee foils luminemultó lu-cidtore uti uellenp, neuiderentur fuum prius inllitutum aut faftum,quod antca, durante no die, hi cerna ufi funt.condem* nare.

Siiadendum ergo eorum Ecclefi/s,pi-îsqjaccordatis hominibus effet,ut,agni-rahacmulto fulgentiore luce noftræ do-ûrinæ ac religionis,noftrisfefeEcclcfijs potentiamq; quorunda lu-onrm paftorû diffoluerenc. Nihilominus poffentmoderataquandam feueritatem dîfcipIinæjCitraTyrannidem tamé amp;ni-miam meriti opinioné,retineie,ficutamp; innuiltis noftrisEcclefijs retinetur. Sed hæc de Valdenfibus paulo prolixius, de quibus forte aliâs occafio dabitur copio-fius agendhnuncuerbad confefsionem Thaboritarum redeamus.

Porro hie liber etiam eo nomine grati-«rac utiliorleftori effe poterit, quod c5-tiiict aétiones hiftoriamqj noffris rebus ac temporibusfimillima.NampoftHuf-' fi; mortem amp;nbsp;illos tantos bellorum motus, fefta tores auditoresue eius in duas partes fucrunt diftrafti, in Pragenfes amp;nbsp;Thaboritas, Quorum hi quidem accerfi-

DEDICÄTORIA. ’ tîs purioribus dodoribus multó pl nr es errores abominationû Pontificiarum ta-Xabant, purioremque dodrinam,quàm Hufsij fueratjhabebant amp;nbsp;magis ab An-tichrifto Romano abhorrebanr. Contra autem Pragenfcs, quibus etiam maxima pars procerum regni adhærebat, partim tot bßlUs, peri culis ac certaminibus defa-tigati, partim etiam impulfu Rokenzanæ aliorumqj eius Academiæ eruditor5,qui Pragcnfcm archiepilcopatum à Rege amp;nbsp;Papa uenabanrur,amp; CH (ua fadione lon-gilsim è alteram parte antecellebant, toti tendebant ad reconciliationecum Anti-chrifto, eoq; multum de illaStoica Huf-fij aufteritate.amp;ardenti zelo lenieratab-iecerantq;,multoqj propius ad aduerfa-rioriim dodrinam conceflerant.

Inde igiturexoriebatur acre difsidium inter illas duas Ecclefias,accufantibus amp;nbsp;infamatibus crudelifsime Rokenzana cu fuisprofopoleptis totaq; academia alteram illam imbecillioré, ignobilioremq; Thaboritarum congrégations apud po-pu'umPragenfem,totiusq; regni procc-res. Vndequoq^hæadionesamp;oppoGtî ®rticuli accófcfsiones inter eos confcri-« pti propolitiqjfunt, exquib. liquide) pä-tet

F

E PI S T O LÀ ICtRokenzanam ciusq^ feftatoras amp;nbsp;tô-tam Academiâ ipliisimuni Papatum pro pugnalFeac promouHfe.

Dtiraiiit id certameii per pliires annosj Tandem au té, appîaudentePragenubns Papæcol'u’or bus mulcitudine turn uiib 'gijtum amp;proceruin,Th3boiitæ oppre.si Itultètubicrunrqu jfdâpaftionesamp;arbi-tros.qui ens Piagvnßb. nbiccerunr, eo-rumqj doô inarn, ut ab Hulisio alienam, condempatiin..

OppteJfa hüc modo parte reâius fen» liente, ob curatat^; ueritateamp; lepre.sii îjs, qui acrius Anrichrifto refiftebant, Sa-tangt;noii c ■mrentus eauifl:ona,paulô póft ^moiiet «ift'ji es Prag mies amp;reg;iipro^ ■cei3S,ut cü contii.o Balilienli, quod tunC agitabatur,iràl)gii'ir,(e!eq; Papælubijci* ant,c:qj fuaruin E.cletîaruiu regimen iu-ïifdiâiunemqjtradant.

Referuaruntiliic fibi tune Bobemi fo' los4.. articulos.cosque non præcipuos* Jiempc cómtini-oneiii fnb ucraq;(utuo-cant) fpecie, aboîitionFpublicorum fia-'^*^'** gitiorum,ut lupanariaamp;îimiüajiberta-• teiaprffdicationis, Ô; deniq-, ab'olitionc politici Jotnin j c!ericôîn.Qi.iæ.qiiatuo£ nonprimatiacapitaiiliabfuido iiocabn-*

lu Coiiï^

b 0 D 1 C A T o R I a;

Io Compadata uocitarunt. Verùm Sa* tanadhuclongius inopprefsioncuerita-tis progrefliis eft.Nam aliquanto poftue-niente in rcgnum rege amp;nbsp;legatis Potitifi-cijSjrecipienteq;iuri(HiólionemEcclefia-rum, nec ilia quidem.quæ eis promifla fucrant, ut ipfemet Æncas Syluius in Bo-hemica hiftoria teftatur, feruata fuerunt.

Qiiarc poftcaSc nunc quoque uix ex omni illo amplifsimo thefauro purioris doflrinæjUtcunq; cômunionem utrius-que parcis,pauci aliqui retinuerun t:In rc* iiquis autem omnibus funt ipfifmetPapirtis ( utitaiam loquar) Papifticiores amp;nbsp;abominabiliores,quod ramen non dico ceijs qui nunc illucefcente denub fplen-doreEuangelij refipuerunt, uel qui etia HufsiiacVViclefilibrosdiligentiusleöi-tarel oient.

Hæcde illorum hiftoria ac rebus adi-onibusq;religionis eb prolixius amp;nbsp;libeii-tius comeraoraui,ut ea pi) homines tan-tbdiligentiuscum noftris rebus ac rcli-gionis ftatu côferrc queant, ac tu prætc-rita damna agnofcere, turn amp;nbsp;futura pie folerterq; præcauere difcant. Quædam enim hilcc piano fimillimaiacuenerunt, reliquauerb utaccidant, prorfusin pro-clini

E P I s T o L A

tliuî eft. Omnîno enim hæc hiftoria eue-tusq-, noftrarumrerum antytipon eft,ut non ht eâ difficile ad fuum exemplar ac-commodarc, Scitumuero eftinquit ilie, alieno exemple difeere tibiquid exufu €et.Et.'Felix quem faciunt aliéna pericu-lacautum. Tibiuerôuirnobilifsimeamp;C pientifsimehunclibrû dedico,quôd fei-amte tumfinceræpietatis ftudiofifsimu eftejtum ex animo Ecclefiæ uulnera do-!ere, ac errores fcélasque præfertim Schueqckfeldij Se Anabaptiftarum illic inuicinia graffantes deteftari,tum etiam ïftislocis, ubi VValdenfes fuerunf,mul-tumuerfari,eorumq; hiftoriam nota ha-bere:quo tuo exemple etiam alij uiri no-biles acuirtutepræftantes.tantb diligen-tiushocaliaqjpiafcriptaamp;diabolicifer-menti antidota cognofeant. Dominuà lefiis te uir præftantifsime fuo fanâo

Spiiituregatad gloriam no minis fui amp;nbsp;bonorum uti-liMtein.AM£N.

CONFESSIO TA-boritarvm contra roken-zanam amp;nbsp;Papiftaa Pragenfes,antc lt;3 z. annos confcripta.

C A P V T I.

VIA ANNO DOMINI 1431. currente in conuocatione generali regni Bohemilt;£ eleä^ erat fgt;erfon£ äuodecim ex flatu Baro~ num, mäittim, clicntum,ciuitatum, (^communitatuindereg 0 Bohemia legiDeiad' h^rentium, ijuibm ab oittnibia commiffum erat de preuidendo bono ordme inter j'e er Sacerdotes par tium utrarum^. Ojtiepofleaper/bn^authoritate propria et'omnium aliorum, eodem anno quo fu' pràinfeftoS- Ccorgij nobis Sacerdotibus Tabori-enfibus parte ex una er magiflris er SacerdotibM Pragenftbus, parte ex adiierfaterminum proaudi' entia/latuerunt,tta,quod 'm uigiltfs Santorum Phi lippi er lacobi Apojlolorum ad coüegiuiffCaroli utriq^fumus condnfii, er inpriefentia diäarum perfonarumflabiliii, coramquibusquidem perfo' tiis ueluti auditoribus er coram multitud'me Cleri tlioruinq^ mulforum fa-cularium.

Primiim cranteoinnia M. lod»Nf{Ro?w»?ilt;»’ilt;

B nomwjc

e apologia

wminefuo, c^etcrorMn^magifirorum

dotiiin PragenßM» guMdain culpjx nobis obiecitj poü qudrum culpitruin obieäioncs nosßtccrdotfs Tuboricnßs dntcdiäi priufeJuamiüisrel^ondimM dntcomiM corain diélis auditonbus ZT multitud'me Cleri, dlioriwcii multorum Sscularium cdußtin noftrain, ^ncnn Deo duce contra diilos Mtagißros ZX Sacerdotes Pragcnfes promouentM, déclara-tnits, uiazr modo confcripto, qncm ex mandata diélorum dominorum auditorum in ipforum ma-tiiK repoptimics, quam hic, quamuis non fit in forma, à fententia tarnen ipßus mi/nimè difcrepantem, quanto fuccMius crbreuiut poterimusßmincdia, tepcr ordinein defcribcmus.

Contincbitautcm fcriptuin pricßensnoßrum du M partes principales, in quarum prima deferibemus cauftm noflram, quam promouemus ipfani lege Dei ac fanilo tum do riorum authoritatibus fe m ea-dem ueracitcr fundantium munientes. Etinpe-cunda aggrediamur ßcripta lAagißri Ioannis Ro-kenzana: zrfibiadbatrentium, qu£contra Catho-licam no/iram poßtionem explicationemq}

cauße noßi-£ jfilfie multipUcat, pri-us culpis nobis per eumobie-äis rejfondentes.

PRO'

VÄLDENSIVM. 9

PROTESTATIO SVPER DICTIS ET dicendisanobis.

C A P V T II.

QVantum ergo adprimitrnpärtcinyquieidef}^ derdmia fuper omnia honorem Deiprofe-» äum fdlicet Ecclefi£, er quodßmta fidc~ lia memhra Domini no/lri Icfu Chrifli,ideà ad cau^ telum er magnam fecuritatem iftam fubferiptant pr^mittimi» prote/iationem, qu£ in jjieDomini noftri ïcfu Chrifli tenuimui, teneniiM erfirmiter tenere deßderamut, omnein credibilcm ueritatem, confiantes corde intégra totam legem Chrißitant firmiter ueritatemcxtßere, qnodnuîliim iotaaut apex ipßus fallercpoteR, cuius ßngulos credimut articulas ad ilium intclleéîum, ad quem bencdiüa trinitaspr£ccpitillos credi. Credimus hifuperdo-rnumfuam , id cß, ueram fuam /fionfamfinäant Eccleßam, fundatain tarn firiniterfuperfirinam petram,quadport£inferni non poßunt aduerfut earn quomodolibet pr£iialcrc , fubqcimusque in noßrisdiilis erdicendis coUa noflra dodrin£ Saludtoris noftri, ante cuius tribunal flabimus, de omnibusre/fonfuri fynceritcr er fidelitereius optantes Difcipuü effe , legiq^ eius in omnibus er ßngulisobedire,promptiinß)c ipßus mortis dir£ potius fufiinere fiupplictum, quam elediuè ali-

E a nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quid

4 apologia

^uidd'ccreitittaljererc, guodforcï C’orifti'ueqi Fxclc/teucr£/p3nfie, fentmtifscii doilorum fe uc-rxcitcr i-n Icgeipßui fituduntiutn contr^nuin uo-r luutitijlnfuprrprotcjîiinur^cjuodpcrdcfen/ionent pugt;tóloi-uiit,inq!i:lgt;Mi pjrtc nobmducrfiiiinpU' proasdent oppamp;ßcionent non intcndisnui dcrogiruUcMfcriptnr£ficr£,nec^ aliqticin nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;d3ciórcinMtlt;iliquj,tn dlMm pcr^

fonxn confundcrc 'm ftntcntufund^tii ueraciter in e^idem, fed .i/fiicimtcs ex confiderMtesmultoru. fidcliuin homnuin pro his punäis, ucxAtioncin ac^ horrciidain hxrcticMonein itc incinerationcin mul. tdrumej; trddttioiium humdiidruin legem Chrifli impedieittium, reftringcntiuin, dcoiierdntiuinlt;e' qudUtcr cum lege aut ultrd legem mdgnifkdtionem GT dppretidtioiiem toto comtu noßro egimusex adhuc tigere mtcndimus, utbuiufmodipericuld d, cunAisChrjliftdelibuideclinentur, crquicquid humdnumedllegié^diuhiæ ddxäum pótlpro hu' iafmodi hdbedtur,ex qt^oddiuinum efidbomnibM homimbus pro td'i tenedtur,ne Chrißus cum fuis Apoßobs inlcgis fu£trddi[ione,ex eiufdem ob fer' udtionctanqudin in/ufficiens reputetur, exßper quempiim lege Dci prdxi,Chrtßi exApojlolicd amp;nbsp;EccleßxprLinitiiie coucilijs docioribasf fuuddit' tibus, uerdciter fein eddan uerè dodti fuerimuf-CigjdindliqudexcejJerimus contrußdein dutco' trd bono: mores dut r. tus,quospriniitiui Chrißidtti cutV

V A L D E N s I V M. j cum ^poflolisex doänndChri[ii fcriiauerunt, dut-ex cjuduif circumftdntid dcuidre contingeret, para-ti fumui obedirc ueritdti ex pcrmditerc ct/m illd, fctcntes,quid ueritM fupcr omnia u'mat. Exgno patet nos objïinatos non eße m hts qu.e tcnemusßcd ßc^ui^ nos dtuiofa fide modo iam dido probarepO' tcrit,pdratifumui credere ueritati.

SVPPOSITIONES PRO OMNIBVS p«rnos infra dicendis.

CAPVT III.

QVA protefidtione pricfuppofitd, (^uia omne fidclemneeejfie eR i Chrifio kfu mcipcrCf -tanefui 4 primopriticipio perj'c noto, tdto db iUoincipientes optantes^; humilitcr, utomnipo-tentis- Dei magnificentia huius noflri opens exordium protegat, medium dirigat, er eiiK fiimin ad fuam er omnium fitndorum Lwdem er honorent perdueatjiflasprieimUimus fuppofitiones quarum prima efl:ifla.

Suppofitio prima, Chriftns Icfus eR unus legislator Optimus, lac. 4. PowMrM$«o(?cr erlegi-fernolicrE[a.3}.erfundaincntumtotiusfi-ntcnti£, ^U£ pertinet Chrifliano 1. Cor. 3. in quo pater fibi eomplacensipfumaudire pr^cepit Matth. 17. eflij; metrum et menfura uifaHibilis, penes quant attendi B Î nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;debet,

lt;s APOLOGIA debet, (/uodcun^ue aliud iÜegitimunt uellcgalel Quemfecuriamp;munt cRin omnibusfidem cr uitam Chriftianam ac mores concernentibusimitari,ip' fumq; primum C!quot; maxime attendere.

Suppofitio fecunda. Lexlefu Chrijli,qu£ eRlex Euangelicaexcedenslegem ueteremcfali' aslegesinbreuitate, Sacramentorumpaucitate ac modi implendi facilitate fe folaeilfufflcientißi' ma,ad regimen Ecclcßa; militantis, uUra quam ho' mononindigetprofita uiatione ad patriam addc' realiquamnouam legem, cum iUa perfekte cxc' cuta docet reilißime, quomodo omnis iniußieia dc' beat à Republica extirpari, er quomodo offendens »n legem debeat caßigari, er quomodo quat^ iußi' tiaChrißianifoucridebeat, er ßnaliterprauicari, in quaßne poßibilitate deceptionis erboc habere poffumus, quid debemus credere er ff er are,er quo modo debemus, tarn iioßnetipfos, quam Rcmpubli' cam informare, qualem decebat nobis tradere Chri ftum lefum, er qualem nuHus hominum prater eum potuit condere, qua uniuerfaliter ßt coaptati cmnihommi, omni ßatui er conditioni congru^ ens in omni loco er in omni tempore ßne omni ex-ceptionc feruanda, quanonfufficientißimein lege pradida includatur,

Suppofitio tertia. Nominefideifuntintelli“ genda ucritatcscredenda à fidclibus primaric defi' gnataper ca, quaferipta funt in canone Biblia,cT uerita'

VALDENSIVM. 7 U(rîidtescrrdcnd£ incuitabiliter, c^-dircclcdcclu. cibilcsincdfdem. Quicquidautemnecpcrealdon umtarcs/pccifictttum cü, nee cx ijsdem igt;iferri,t{t pr£mittitur, pote^,illitdpro ddteilo bumanitus cß hibendunt.

Suppofitio quarta. QÿdmiihdididScindlo' rum doüerum po^ Apoßolos non dd duthorüdfetn Ecclefidfluoruin degindtum confirmdnddin funt itcccptdndd, tdmenfententi£ corumfufeipiende funthicduidntibus ZT ddmittend^ dequduto in ip~ fis Chriflus loquitur, CT de qudnto ucrè erdireüè funddri poterint, in legeexpreffd Domini noßri ie[u Chrifti, Cum fdndi doâores dliquid dicdntcon ditiondliter, dliquid opindtiuèfiue probdbilitcr, cr dliud dfferunt fuprdopinionem tdnqudm fidein, cr dliudcontcntiofè crreprobdtiuè^ hicredicdntes condemndntesfc, cr dliqudndo eontingit cos lt;equi' uocdre.

Suppofitio quinta, QudmuiscorpusChri-fii inyfiicum pro tempore legis uetcris tdnqndin pueUd iuuenis fuit fignis fenfibibhus multiplici-terinfiruendum. Crefccnte dutcinEcclcfidiietd-te pro tempore legis grutid: non csldd fignx huiuß modi tdliter dttendendum, ueruntdmen ciim Chri-fills figndquieddm dpprobet, licitum eù utidli' quibus ceremonijs, qudin diu religio uidtorum eü imperfeitid,cum moderaminc td,mcn^dummodo in tdlib.cducdtur nimid dpprecidtio,mutilis occupa ß 4 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tio

8 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;APOLOGIA

tio eerundem multiplicittio^d edt infundabilis obit gatiofeu indiffolubilis cunt ijfdemdijfenfaio, ZT ali(juid nutnints ip fis äfcriptio, earum lt;equè cum le^ geuel ultra legem magmficdtio,Grcum illis Eccle-fiicultriilegem ueteremoneratio ,quam Chriftutà fignishuii^modi tempore legis gratilt;e libérant effe erdinauit, cumnuHatctliapriuata jldtuta funtlici-ta^ldpopitlo obligator io ddmittendd,nifi de qudtt to funt media fdcilitdntia ad obferuantiam legis ChriflL

Suppofitio rexta,aliqud humanitus ddin^ uentafunt non propter efficientiam, fed propter repr^fentationem crfignificationemtantiim, qult;e longé aliter fe habent,quàm ea,qu£ ob eandcm caU' fam in legefcripta funt.

Suppofitio ieptima. Saccrdotesomittentes ritushumanituslegi Chrifti poH adiedios^eandcnt reßringentes, impedientes, diminuentes ac ancrantes in hoc cieteris paribus non peccant.

Suppofitio oftaua. InEuangeliolefuChri-ftipleniusjdutoritacius cr moderatius omnis ueri-tas à fideUbus crcdenda çr praâicanda.cr prafer-tim materia facramentorum eft deci fa, quant in mo dernaRomana curia in cuius fide, fenfu,titti,cratt thoritate pra;tenfd tUis facramentis impertincnti' bus d multis hodie magnificantur cr promouentur. Qjdn pcrfdcri Euangelij diuinifiimas ueritates,qult;f funt multa; lucidt, ey perfe manifefiie, folidius omnef

VALDENSIVM. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;9

omnes fententi£ confirmMtur,fundMtur,ßAlgt;iliix utiliut ruminMiiur.

DE SEPTEM SACRAMENTIS EC-defiæ,quid in generali fentiamus.

C A P V T 1111.

IStiioélo fuppo/ttiontbut ex donofd[gt;ienti^lt;llt;y~ centis in monte oilo beatitndtnaprofundamm to dicendornm priemil?if,accedentcs dd Baptif-tnum, Manuum impo/itionem, Coenam doiiii«irai7r, Poenitentidm, Ordinem^ Mdtrimonium, cr lnfir~ morum unilionem,quieuocdnturcommuniter Sd--CTdmentd. Circdedduodduertimufi Primuini»' ßittttionem Cbrißi, in (judntum uidelicet à Cbrijio in fud puritdte crfubftdntid funt inftitutd, aueex-cmpldtd.

Secundum fenfits ip/Js extrdnrot er impertinentes dc ritiM circd iOa humanitus ddmuentos, one ro-fos dd uendndum pccunids dpplicatos, rdttone,quorum Chrißi plcbeculd priitdtur hbertate legis Chri-fti ertotdliterfubijcitur uoluntdti cTdrburio fiat-tichrißi,erperquosmodo dolefofubditi coguntur Uoluntdtcm prlt;eldtorum exequi, quod/i nolwcrinf, Udriè torquebuntur, QgorMm transgreßio proh-dolor hodie plus penfdtur, qudm trdtisgreßio mdn-ddtorum Dei in tdntum,quod hisßc introdudis con ß s trudicffi-

ïo APOLOGIA tradicetts tiiiquiim mMtfclÎM htereticm puilici-tur, çy fecundum ilium duplicetn reß^ciÜumdoiHo' res, ^uem cire J diéla Sticrament4 habuerunt, uariè 1 lûqucbuntur^uunc dd unum rcjjgt;eaü hdbentes nunc ad dlium, utfecundaparte huius patebit^ de quibuf qitidem Slt;icriimentis,zy fi qui alii funt in lege,qu£ eidem ntione deberent diciSicrdmentd,ficutili' ^uotexhisfeptem.

Primùnt cr ante omnia in genereprotefiamur, quad informa ey authoritatefenfuq^ Chrifii in fide ritu ac praxi primitiu£ Ecdefi£, cuius redores erdntApolloU,fuerunt crfunt cdpdcibusmultùm iititiaoc fdlubria antidotadnimarum,Non tarnen fie fimpliciter necefiaria, quin aliquando fine fufi ceptione taliuin in figno fenfibili fiat falus,circa quorum quodlibet fentireac firmiter teuere nolu' miK,quodfdcrd firiptura ey dodores fandifun-dantesfeucrdciter çydiredè tn eadem infiitutiuè çy pr£ceptiuè autortzant ey oftendunt.

OyiD IN SPECIALI DE QVO-libetdiuinorum Sacramen-toiuni fentiamus.

C A P V T V.

MAgis dutem circa pr£dida Sacramenta not jbecificaiitesparticulariter de quolibet eo' rui^t

VALDENSIVM^ tï rum ^uid teneamui omnibus finguîis hoc (ens noftrum fcriptum legcntibiu intentioncm no' firam per infra fcripta innotcfcimuf cum dpplica-tione fundamentorum probdtionu, qum ad hæc ex fide fcriptur£ habemus, cr teftimonio dntüjuo-rumfdnéloruni doHorum uerdcitcrfcfunddntiuia in eadetn.

De Sacramento Baptifmi.

Qjiid fit,z^ubi in fide firipturtehdbedtfundX' mentum,qu£ de eius fint necefiitdte, cr tjuie non,: Ctr qudliter fdcerdotes Tbdboritici de ip[o finaliter fentidnt.

Et primo, de.Sdcrdmento bdptifmi. Quod esl primum SdcrdmentumMcdidnte quo Dcuspfmci' politer confert grdtidm fiicrdmentjlem,primdia fpiritudlitei- generdntcin, ciim fit fignum generati-onii figt;iritudlis inDeo,ifiudtxfidcfcripturietenC' tnus, Ç7 corde fynceriter confitemur: cyuod s a-cramentvm Bdptifmi csl dblutio hominis per aquamfdâd db dlio,Verbd pricfcriptd 4 Chriflo débité proferente,fignificdns efficdcitcr dblutioncm dnim£ d pcccdto, quod exprejjum in Euangelio hd-betfunddmentum. Ndi« Chriftiu tdm uerbo qudin opere docuit in fe credentcs fic bdptizdri uerbo, qudndo Apoftolis dixit,Uidtth.ultiino : Euntes ergo docetf omnes gentes,bdptizdntes cos in nomine Pd-tris,Pilif,zy Spiritui fdnéH,opere,qudndo bdptizd' tm esl 4 iodnne in Ior44»f

CtU£

tfc APOLOGIA

Quæde necefsitateBaptifmi funtamp;quænon.

Deeius neccßitätc feu fubßdntiAfunt tria fecuit-iumThomam, tertia parte Summlt;e q. 8. articula prima,er M. Sententiarumin quarto difl. eräU-OS doélorcs concorditer, f. forma à Cbrtfto praferi-pta,qu£dcßgnatpr»icipalem cattfam Sacramenti: llt;ïmifier,quie^caufainftrumentalis,erablutio in aqua,quiedcß^t principale Sacramentiejfväu.

Vtilia aute circa ipfumprefitemur orationem, airenunciationem, padagorum fidelem curam et exhortationem.

Cteterauera omnia qua; in ritu baptizandimO' iemiobferuatEcclefiafunt prater neccjfaria, feu non denecefiitate aut fubfiantia ad Sacramentum baptifini requifita. R. quibus multi capiunt occaß' onemerroris et fuperßitionis, er fccundum ali' quos,utrefcrtThomas fuper. diß.6. ^.Sent.non aliquid efficicntia.fed folümßgnificantia,quodeß ficitur in Baptifmo, in quorum confirmationem an-tiquipofuerunt metra exprimentia ea, qua non de fubfiantia Sacramenti baptifini funt fub bis uerbts.

Sal,oleum, Chrifma,cereus, chrifinale faliua tffiatus uirtutem, baptifinatis ifia figurât. Hac cum patrinis non iuuant effe ,fed ornant.

Ifia nos omnia penfantesomißis pluribusritibus (onfuetis circa Sacramentum baptifini adonusEC' ■' clefiif

VA LD EN SI VM. »» tîcpue extra fidem fcriptureemdtüfelie fupra fideles fubditosab Antichrifto cumulatos, Sacramenttais baptifiniexercemusin aqua fimplicifecundumfor-mam à Chrifto pr£fcriptam cum oratione, abrt~ nuiicutioae,fidei mterrogatione ej exhortationef faentet lUii circa hoc effe utilia, honeßa, ücita, er in fide firiptur£ fundabilia hoc publice cor a etnm-bus profitentes, quod Sacramentum baptifmatis obfiruatis qs,qu£ exfidefcriptur£,adetusre^M^ i'unturneccfiitatein, er circa ipfum funt utilia ex' emplo Apojlolorum E.cclefi£ primitiu£ in Chrt^ fio, quam ipfi gubernabant, potcR licite, uerè, çr libcrè,lûco er tempore oportunis exerceri, fitte ex-orcifiais expatriais, finechrifmate exoleoab epi-fcopis pritts confecratis, er fine trina itnmerfione in aqua ä Sacerdote modo confueto non benedi^ia, erfinealifiritibusconfuetis à curiaKomanainlU^ tutis, ex qaandoq; nimium folenni,fatiserpcnfit' tis,erc. Sequitur de Sacramento manus impofitio^ nis,

BIS, SACRAbïFÆTQ MANVS IM-pofi tionis in fide feripturæ ha-bente fundamentum,

C A P V T V t

j -^OS T fifc accedimusadSacramcntttmmanut •*' impofitionis,quod cü fignum jfiiritualis ro-boris.

Ï4 APOLOGIA loris,ex clud mattuum impoßtione grdtiitßt Dicifwrenij» communiter,quod quia paruulus in Chrifto per haptifnwiii genitus ,e^nimis debilis in tiirtute,ideofupra bapti/muinquo baptizanturho' mines licitum eSt manuttm impofitionem Apoßoli-cam fuperaddi, quia cum corde crediturad iuftiti-am,ore autan confeßioßt adfalutemjCrhifunt aâus diuerß,diuerßas habentes difficultatcs ,ideô cportuit ad utrumq^ jßecialemdari gratia uel gratia ftatum,idea adprimiim inquiunt,aüum,inßitu' turn e^ Saeramentu bapdfmi, ç^ad fecundu adutn ßebdt manuuin impoßtio,qHiamanuum impoßtia ßebat ad ßgnificandum er deßgnandum idiqucnt copioßnn cjfeiium gratia fa£la à Deo. Nrfwi iUis quibus mamis imponitur,quodammodo cotinu' antur per qudndamßmüitudmcm mintßris, in qui' lus eße beite potent. Quemadmodu ciim quis pro-ximos in bono opere inßrmariconjßicicnseistota uirtute fuccurreret, er cxcmplo jua operationis iHorumuitamroboraret itixtaidud Katth. i6. Super agros manus imponet erbenc habebunt.Q^od Sacramentum expreße in lege Chrißi excmplatur. Scribiturenim Ntatth. lo. Q«oniodo Chrißus com-plexansparuuloset imponensmanusßuperiüos be-nedicebat eis. Ecce hîc babes cxemp!ationem md-nusimpoßtionis in Chrißo,er ailus ApoßoloruiU fatis oßendunt manus impoßtionem exempiatam cßemApoßoliSfCX quo ipß Apoßoli conuerßs ad ßdcttt

VALDENSIVH: nbsp;nbsp;nbsp;if

fidem baptizdnf manut imponcbMt,ut dcciperent SpirituinfMdum u:delicet aHuum 8. cr 19. cdp.

Huüuf ergô debet amb!gcre,4ui» ApoftoUnu-nuum iinpofitionem 4 Cbrfri exemphttione didice-rtnt. Ex quo poR ipfius dfrenfionem iUam ergaeon-uerfos adfidem exerruerunt. Dr qua manuum im-poßtioneiliud catbolicè tenemut et'corde frnceri-ter conßtemur, quod licet eiut in Apoftolif fanSit habcmui exempluijt, nuBibi tarnen inferiptura ad-hue inuenimuf de faciendo ipfain ex obligatiant prieceptum: Intenttone tame ritu Apofiolico fa-Ham c£teris paribut falubrem effc (^rutilem con-fitemur. Qjwdfi cui p!ace\poteR excmplo Apofio lorum implorando bapt/zath Spiritu fanHuni manta cis operatrices imponere, ones morbidascofir-mando recolens iUud Euca 22 Petro. Et tu alt-c^uando conuerfia,confirmafratrcs tuos, citm inß-^num buius aH.3. lcgimiM,quod Petrus con firman-do impo frit eismanus.

DE CHRISMATE, C^VOD NVNC uocant SacramenttimCôfirmatio-nis carente fcripturæ fun-damento.

C A P V T VII.

INùio ÉfMtcm Chrifmatii print Epifcopo coït-fecnti^ijwd ex olco oliuæ (y bälfaino cofidtur hommfs uMtßrisbaptizitiin fronte, infigunt trucit

té Ä P o .L o G I A crucK in bdc fornM uerborum:Con/tgilo teßgno fanéilt;e cruds, confirma te figno falutis,'m nomine Pdtrts,¥ilij,Qx Spiritus fitndi, Amen.

Qijftm c«i« nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;er capit'is uefle Unei

drcumple-xions,cr dUjs ritibus Qrfenfumodo coK' fuetif nunc communiter uocant Sacramentum eon-firmdttonis,non uidetur nobis,quod fit imftitutdd Chrifio,nec db eiut Apoftolis. Chrifius enm exem-pldrtotiiis Bcclefiie non fuit in perfonu fud tuliter confirmdtiK, nec in bdptifmo fuo Chrifmd huius^ tnodi,fed fimplicitcraquam requifiuit,ut Dodor fcribit E.udngelicus(Wicleph)in tradatu demon' te, nec nlicubi expreße in lege ipfion Icgitur trudi' di fie, GT, ctim,ut cornmunitd- inquiunt, in confir' mdtione datur Spiritus fanâus ad roburfied quid ttidcmus quod Spiritus fundus dutus e^ Apoftolis dd robur uduumi.^^ ulijs fidelibus udu.i.fine muteriu buius Sucrumenti ium ufitatu. Ergo non uidctur'mftitutum 4 Cbrifio. Apo/lolt etiam confir' mbunt fold manuum impofitionc fine omni prx' didd muteriii uidelicct adu. 8. Ergo non uidetur. hoc Sdcrumcntu ab Apoftolis efie inftitutnm. Hine Thomus loquens de inftitutione buius Sucrumenti de quibufdcimrefert,qiiC)daliqui dixerunt hoc SU' crumentum nonejfeinftitutumùChrifto nec ub A' poflolis,fcd pod in proccfiît tempons in quodiin (oncilio nbsp;nbsp;nbsp;ud idem ed Petrus dcThuruntho,qui

fupra quurtum Sententiurum tradans,ù quo sacrU' menturn

VALDENSIVld. »7

WffrfMm iHud ConfirmationKfjt nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fcri-

bit.

Dequibafliimaliijiti dixerunt,^uod abEccIe-fjä,c]uteprimo legiturip/iuf ritum folennemm/li' tuiffeç^priecrpi/fc, crper hoe cliriùf ß^nificAn' dum im ChronicA : Flcrcs temporum.

Calixtui (fumdreimut Anno Domini itS. legi' tur inftituiffe CoßrmAtioncmßeri cimChrißnAte, quiepriutfiebAtcum mänuit Impoßtioneßnc Chrif mAte,zx Adhuc in huiitt mAtorem confirmAticnent fuperillo4. SententiArumdiftinil: Scribitur quid confirmAtiohAberetortumabApoßolis. Qn£dAitt gloffaßc habet:

Aijuibui fcilicet Apoßolis etiam ortum habiiit quantum admanus impoßtionem,ßdquo ad Chriß rnationem, ortum habuit ab inßitutioneTacckßie: Dece quotteßimonia lucida ad hoc,qi(od hocSacra-tncntumconßrmAtionis modo inßitutumyußtatum, quantum ad ehrtßnationem or c£teros ritus folcn'' nes humanitus er inßundabilitrr, quoadßdemfcri' ptur£ introduces} non ßt à Chrißo,nfc ab eiuf Apoßolis inßitutum,nccabeis ortum habet nobis ffiecificdtumcrtraditumnotabiliter in feriptura. Et hoc eCqiiod adhuc in maiorcmhuiusconßrmd' tionem DoCor Euangelicus in quarto traCatu fui Trialogi loquens de hoc Sacramento promittens, quod nimis leuis uidctureße,huiusSacramcntiin aCu Apoßolorum, de quo fcilicetaftu, 8, habetur

C inßitU'

*8 APOLOGIA

inflitutio. Tacit plures perfuaßonesper hoc, lt;juod hoc S-icramentum, cjuod adtalia, qult;ediHd funtab Apoilolii no proceßit, qu£ loco fuo in fecunda par' te huiui inferentur.

DTI SACRAMENTO DOMINICI corporis amp;nbsp;fanguinis feuCœnædomini-cæ, ubifundaturin fide fcriptu-ræjôi quid fit.

CAPVT viir.

_^A)«poftS£tcrrfi»f«fKjBBrfpfi/gt;ni cr manut itO' a poi'ittonein reßat de tertio Sacramento, fcilicct -'-de Sacramento dominici corporis çj'fanguinis feu Cœiu domïnicie pertrailandum, qu a ilia tria Sacramenta funt continua. Nam pergratiam Ba' ptifmi à peccato mundamur, per gratia manus im' pofitioim in bono ad pugnam roboramur. ipfa au' tern gratia Sacramenti dominici corporis zr foot' guinisgratiam Baptifmi cr manus impoßtionis nU' trit err augmentât. Cum Sacramcntum dominici corporis cr fanguinis fit ßgnumex diuina inflitU' tionc deputatunt adßgnificandum efficaciterfpiri' tualemnutritionem hominis in Deo, qua aßifiente uitajßiritualisconfcruatur, er qua déficiente dC' fielt, dicente ueritate iohan. 6, Nifimanducaueriiif carnem fiUj hominis, er biberitis eius fanguinem non habebitis uitain inuobis.

anod

VALDENSIVM. *9

dvod Sdcmmcntum ctetern exccüens multtpli-citer ex alibi declaratii exprejjum {« Euangelio hd' let fundamentu, cr uera fides eins ponitur Matth. x6. Mare. 14. er L«f. ïï . x. Cor. to. ÇT «. Cap, De ^uoifiud ex fide fir ipturatenemus, er corde fytt' (eriter cûnfitemur,quôd panis,quem Chriftns in fua ccena accipiens. fiiis ad manducandum dedit difi eipulis,er in eiut dignaperceptioneperntini/kri' urn fidelium Sacerdotuin reliqiiit mcmoriatn fu£ paßionis, eR in natura fua uerus pants, quiprono^ gt;n«!f Hoc demonftratur.lii hac propofitione Sacra-ntentaliyhoc eR corpus mcum,cr ciint hoe ueruat corpus Chrifti dc uirgine funtptit cr pro nobis tra-ditum, non identicè,non dc materiali identitatein-telligendo,fidfacramcntaliter,realiter,eruerè,qui propter fut habitudinéad corpus Chrifti infibi de^^ bita habendus c ft reuerentia, er fideles ilium uene,-rantur, non t(tcflpanisftibftantia,feddequantout pramittitur cft corpus Chrifti, cuius ucrum corpus in eodcin effieueraciier:ficramentaliter,er ffiritu-aliter eft credendum. Non aut cum omnib.proprie' tatibusdàm cfJentiaJibus,quàmaccidentalib, confer quentibusipfumftdé corpusChrifti incœloindexa tera Dei fedens, ncc adfenfum ponentium corpus Chrifti taliteribi effe, quod iUc modus preefuppone^ ret, defitionein fub/ianthe paniscr conuerfionent fubftantialem ipfius in corpus Chrifti. Ad quod omnisfidcUs in mente debet attendere fu^enfis

C » confide-

APOLOGIA con/jderMione circa naturam materiaiis fuifliintîic SâcramcntifCufolicitudo fideliutn uerè adorando, genuaflcâlendocr cogitandocjje debeat inimitil' tione fdluatoris noflri, cr deuoticnc ad dut corpus quodfurfum cil, quodetiam modo pradiâo cii in tpfouenerabili Sacramento, çrproportionabili-ter de Sacramento calids fentiendum ejje. Qualiter I autem nos habeainut circa cclebritatem huiut Sa^ I cramenti patebit iiîfià,cùm de milfe officiomate-ria dijficretur,

’D E S A C R A M E N T O P OE NI TEN-tiæ,quiduidçIicetPœnitentia fitjSC quotupleXjamp;ubi in Euan-

gelio habcat fun-damentum.

: nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;C A P V T I X.

^AM reftat de Sacramento pcenitentia; pertra-I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quia uiatoret fape decidunt/fi~

■^ritualtter infirmati,idecgt; pcenitentia adrefufei' tationem hommis Cfjfiritualiter pro peccato dc' lendo,ordinatur,qu£ hommilapfo eilneceffaria. Quia fient pcrpcccatum fit receffus àDeo,fic per pœnitcntiameilrcgrcfifus ad eundem, erpercort' fequens f ft initiu boni hom'mispoenitentis, zT pro' ptcrhoc Chrijlui crfuut praecurfor ambo fuosfer-

monef

V A L D E N . S I V M. 21 mone! 4 pocnitentia inchoirunt,u{dehcct Mdtth.3. ^4.Cap.itdcrApofiolipacnitettti!tmdoctterunt^ guemadinoduin patct de Petro Aä. 2. er ßc ex^ preßum in Eudngelio h^bet fundtimentum,zj' pœ-; nitentU eli forma qua contritws formaliter dicitur poenitere,Grßcuidetur paenitentia in mente con-ßßerc,aliieuero,quteuocantur partes pcenitentiiet ut contritio,exterior oris confeßiocr fatisfailio, funt,ut ßcßibiaccedentia,ipfam cotnmunitcrcom-plentia, ßceH multiplex pœnitcntia; aggrega-ta. Prima folùm eR in animo ermßnßbilis, qua contritus Domino infenßbiliter conßtetur. lila aU' tem licet ßt paruipenfa, eSl tarnen uirtute maxima, ßne qua ali^ nihil ualent.

Secundauero cRaggregata ex iUa, cy-expreßi-one uocali ßngulariterfaüaDeo uel cuicunqtin-dlffvrenter fideli, ßc tarn Patres ueteris legis, qu-iin PatresnouiTefiamenti comunitcr/unt con-f^ßi-

Sed tertid cß pœnitentia aggregafaex duabui prioribus er promulgatione fccreta priuatofada prcß)ytcro,eradißdm pccnitentiam magif alten' fhtur propter lucrum.

CONFESSIO AVRICVLAPUS PRI-uata non eft Gmpliciter neceflaria ad falutem.

C A P V T X.

Vtrum

«X A P o L o Ô I A

VTrumMtcmi/ïnPcciütcntiiitcrtu Um di-deneccßitdtefalutii, uelqun dutho-ritdte introduild fuerit, cR dijjenßo dpui nuUo$:fed oportet credere lodnni de Deo in hdc pdrte.qui in glojjd ordindrid Decretorum dicit:

Po^ multdf opiniones, qudi reprobdt tnno i. entid ltstertius,hdnc inuenit,ç^ pro cius confinndtione bdac legem ftdtuit:

Omnis utriufq- fexus,quiin quinto Decretdliutn txpre/fdtur, çr uidetur, quod foret Pcdcߣ utiîU tK,ut depritdiddprima Pœnitentid Gr fccunda cS' tendetur.^ltquibus tarnen quos Deus dd hocprxor' dinduit,tdlitcr confiteriefi utilis,citm multi ex eru-iefeentid de confitendo peccdtum commiffum, ey explctione Pcenitentiie in mente cum timoré alih confitendi dpeccdto communiter fe proféra tn t.

Sednon creddtquls,quinßne tali confcßione au-riculdri priudtd,ftdthom'mc)nbenè centeriGrfdU Udri, cum Petrus iniunxit gencrdlem Pcenitentum crfujfecituidelicet dfl. z. imodliteromncsmorlui d tempore dfcenßonis Chrifii, ufq; dd Innocentium tcrtiu forent damnußquod nef as eR credere. Cunt fupponimus,quôd fub iftd lege Papdlipluresdanatt' tur,qudm damndtifuerunt fine illd,Etßc ißd ob fer' udtio huius legis Papalis poteél admitti, de quanto difcretiocoßtentis GTcofefforis iudicat ßbi ipfant proficere. tion aut ratione huius d Ute inflitutionis Papdlis.Exqnibuspatet quam mfunddbiliter er tc'

VÄLDENSIVM. îj weririeißimcofrßioncm duriculdrcni modermtnt M,dent quiddm,plus qudm oportet,mdgnificareydo' centcfpublice fcribcntes, quodfitfx fide tenen-dd fub pœnd lt;etern£ ddinndtionii, cùm fiitur ex fide,quod fi in Bdptifino ZS' BuchdrijlidiCliiiefintt Stt -crdmentd exprejjd in Eudngelio contingit Dcutn ddrerem Sdcrdmcnti fine Sdcrdinento fenfibili,nt Concors tenet dociorum fententid.Ergo mnltö md-gii fine ifid confeßione non ficfnnddbili. Affium-ptum pdtet de bdptifmo fluminis zsfdnguints, guie fæps ddntur fine bdptifmo fluminis,zs reinSdcrd-mentiEuchdri/iiiefepè dccipit quisfineSdcrdinen-to fenfib'.li, i(fcóeuidcntiusquis dccipit dbfolutio-nem criminis 4 Deo, fine dbfolutionc fmfibiU Sdcer-dotis.zs uidetur contrdrium rdtioni,quöd Deus ne-ccßitaretur ddre potefidtem fuo inimico grdui zs infcio trdildndi fuum dmicum fecundum legem An-ticbrifli contrdrie.

iJdm RomdnusPoittifex fiepe Deo contrdri-tis ZS mdximus Antichriftus,zs idem contingit fecundum plus uel minus de dli/s confiefioribus hdben-tibus fuds poteftdtes iRojJtrfno Pontiflce finguLm-terderiudtds.

Idem fieri fecundum Chryfoflomi de opere im-perfeäo fententidm: Cogitdtionis peccdtum cotrd-rid cogitdtione di/fi)luitur,Prophctd dicente : Q«4; dicitis m cordib.ueflris zSquot;cubilib. uejiriscopitngi- -tnini, ZS“ uerborupeccatu rcrii fdtisfdäioe délit ur.

C 4 QKftlitcr

»4 APOLOGIA

Quiliter Aaron cùin dctraxijjet tàoy/î uadem uer» bii rogauit, c^operispeccatum rerum fatisfaâio' ne detergitur,exemplo7:achii, qui dixit: Si quid dcfrdiidaui,rcddo quadruplum. Tunc PapaLati-nut deberet crubefcere deijlamoderna panitentia fincfundatione. Cum non licet mortalibui etiam Apo/lolii difßcultarc legem Domini, ultra quant ipfemet limitauit. Sapientia autem diuina Hæbreo-rizm cr fapientiaGrtecorum derident iftam ftulti' tiamtatinorum.

ïflis omnibut de Sacramento pcenitcntiie pr£' ntißitdeipfapocnitentiaexfide fcripturio tenemut ifiud,zy cordelynccriter confitemur, quod bemint iapßo pro peccato delendo cilnccc]Jària,iuxta id Luc£ cap. t}. Si non poenitentiam egeritis, omnes ftmul peribitis: Et quod ad medclam animarum, qu£ /jgt;iritualiter inßrmat£ deciderunt çj- deci' dunt, poenitcreq^ nolunt,pr£fuppofitapoenitentia in animoßmpliciter necejjdria ad falutem,qua con' tritiK Domino inßnßbilitcr confitetur, cum cX' preßione quadoq; uocali ßngulariterßbi faâa, uel cuicunq; indifferenter fideli à prudentioribws rc' . quirens conftUa iuxta informationcm bcatilacobi çy praxin Eccl'-ߣprimitiu£,adiuniflisquando^ falutaribui remedijs iduniorum, eleemoßnarunh orationum aliorumq; operum bonorum. Ad quap cmnia,tanquam adeandein cxßde fcriptur£utililt;!igt; ßuencccjfaria,iiosl3ortamur,fufficit,proutquoit' dam

VALDENSIVM.

dam fu/fedt fine confefiionc auriculari tantum,-faila priuatoprefiytero iuxtaformant Grobliga^ tionemlnnocentij^curilt;e Romans modcrn£,ey fine formaufitataabfolutionis çy- paenitenti^, in numero, pondéré crmcnfura, fecundum uolanta^ tem confefioriainiunilionc, quehiimanitiKcy-in-funddbiliter^cjuoad fcripturam funt introdudaey nondcnecefiitatc paenitentiie recfuifita, non falu' tern animarum ,fed pliu cr frequenter fymoniant Cr cleri cxccüentiam promouentia.

DE SACRAMENTO ORDINIS, Quid eft, amp;nbsp;unde cœperitorigi-nem,amp; quid de eo Catholicè fitfentiendum.

C A P V T XI.

Ain reftattradandumdealijs duobut Sacrament tif, unde quia Ecclefiam oportet habere duax mancriaf,id fft, dwogenfM homiuum, genc-rantium fciiicetfiiiritualiter cr corporaliter, idea funt duo Sacramenta ad pacies habent alia excm' plariapatreshuiufmodi pertradandum. Primum eü ordo, cuius facramcntum eft ad prcfbyteros pro creandum, dequopra:fcnsnunccratfcrmo,de tUo ergo ordine ex fide (criptur^ tenemus,cr corde fy» ceriterconfitemur, quod quantum adpropofitunt fufficitjuocaturpotefiat data à Deo hom'mi idoneo, C s m'mifierio

Apologia

minißerio Jiuniano quodim quando^ concurrcif' tr, ad débite, differenter à î^icis facramentalitef Jùxîefit minißrandum, cuius exordium in noua Ic' gefuiti Chriflcf. Dc cuius Saerdntento iflud confi' temur. quid non ex fide fcriptur£,fed ex con[uetu~ dmehdbctur 'Ecclefiie, quid ordo à folis tantiim Epifcopis conferdtur intettigendo, Epifiopuin plus fdcramentdlis, effentidlis duthoritdtis habere, ultra olios ttiroscrfimpliccs Sacerdotes,circa cuius cele-hrdtionem utilia confitemur, orationem, ieiuniutn er diligentem de habilitate elcili examinationem, Literas autemteßimonidles, manuuin unclionem, Zon£,ambull£ in tnanus dationem er alia, quie cir-cahacpraterexpreffam fidem feripturacommu-niter obfiruantur, confitemur non de fubflantia fett tteceßitate ad ordinem requifita.

DE SACRAMENTO MATRIMONII, Quid uidelicet eft, ubifundatur,amp; quid de eo Catholice fit fen-tiendum amp;nbsp;tenendum.

CAP VT XII.

IA M de Sacrameitoalio,uidelicet matrimonio ed tra{landum,quod ordmatur adPatrescor-poralitergenerandum,quod licet non fit fignunt immediatunt ad procreationem hominis natura-lent»

VÄLDENSIVM. 27 Icm/jl tdmcnßgnum rfficcix,prrquodnotctttfrfi' ne peccdto luxuria, Heere i/ncffenaturalis homitiis procredre, de quo ifludex fidefcriptur£tenemus cordefinceriter profitemur, quod mdtrimoni' Um eäcottiugium, légitima eopuUtio, mdiuiduant uitæ confuetudinem retinens, qua fecundum legem Dêi,licet eoi filios ßne criminc proereare.

Ordinauit enim Deut, quad Adam zx per confequens cunäi duo coniuges de lege com^ muni in procréâtione corpordli tdliter coputea' tur. Vnde tidtihei dccinio noito C h r i s t v « pcdeterm'mitfententidm ijlumcontra, Scribdi cy Phdrißeosabiplb quterciites^ concludens: Quod er-go neui coniunxit homo non fepdret.

Qjiod nutriittonium exercendunt legitime »» perfonis idoneii cy cdpdcibut libéré profitemur^ fuadentes tarnen, ut nubere uolentibut lafduid, tc-mcritdi,pdrentum inebedientid, Cieterieq^ prxor-dtttdtiones prtecluddntur. Circa cuius eelebrdtio-nem utilidprofitemur, ordtionem Jeiunium, er amborum debitdm'circa hoc infiruélioncm ^-pro-cldmdtionem, mdttuum dutem complicdtionem, er edrum ßold circumpofitionem cralid, qutecirca hoc confuetudine humdnd prater exprejjam [cri-pturafidem communiterobferuantur, did-

MUS non de {ubftantid [eu ncceßitdte ad matrimonium requifitd.

APOLOGIA

DE JNFIRMORVM VNCTIONE IN fide Icrip turç habcnte fundamentum,

ubi uidelicctexemplatur Sequid de ea Catholicè fentiendum.

C A P V T X111.

I Am re/ïitt tdteritis tra^findum de unilionein' I firmoruttt,lt;JU(e expreffè legitur in lege EuMgC' nbsp;nbsp;'

HcaexcmpUta tiarciö. er htcobi s- Quix ex tpto bedtuiidcobtis dicitde ijldunÜione olei,quod à pofeentibui ßdt infirmis,er ^/idreus dicit Apofto' tos ßc feeiße, euidenseH, quod unüio inßrinorMn inApoftolifChrißicit cxempldtd.

Df iftd ergo infirtnorum unüionc ißudexfide tenemiu er corde ji}iccri-erp^ofitemur,(iHodirßr' nbsp;nbsp;1

nii pofeentes poffunt licite olco unilionii competett ti„ cluod lidleret dd corporii ßinitdtem, dd intention »CJK CT fineittcreffèâum per Apoßolosmemord-tuminungiiintentione^erritu ApoßoUco undi' enem tdleinfdfldin fdlubrein fore er utilem profi-temur^f-.ientes^quod tempore Chrißi er Apoßolo' rum pro neceßitdte er corporis düeuidtione inß' gnum chdritdtis er pietdtis ungebdntitr ,non tdU' tum infirmißed fdni corporc,ernonfo!iim db ApO' polis. Herum er db dlijsquibiuuis indifferenterß' delibuf, uidelicet de Mdria Mdgddlend Joannes tt-^ult;e unxit lefum, ex cuius unäionis dcfcäu C hri' ftus drguit Phdrißeui», feer eum iudicdnte, Luc^^

ve

VÄLDENSIVM.

De extrema unftioneinfirmorum mod6 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;’»

ufitata, quam ultimum dicuncefîe ; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'*

Sacramentum, carenteutuide-

tur,S crip turæ fundamento,

Vtiifio Mtem mfimi, in determiwtii partiht» cum dec diu£ ab ïlpifcoipp prim confecrato e^fte-pc ufqiMcorruptionem retmto minijirata d Sd' cerdote .uerba cum ipßm intentione prof'erente, iuxtaforiiiamzrfcnfutnulitat£Eccleßlt;e. Qudta communitcruccani S^o'dmcnhii» extreme unäi' ‘cnii, ipfumindido lacobiApiffiolifundarenitett' tes,nonuideturinftitutdcjje dChriflo,ncc abciuf Apoftolis.

Hine doflor Euange liens CVViclepb)in fuo 7ri-alogo,loquensdehac extrema unilionedicit :fei iftauideturnimisleuisinuerbis prediiHslacobiA-poftoli fundatioS-icramenti, cum dicipoteRfatis probabiliter, quod iflefcilicet Apoßolus non/ßeci-ficat infirmitatem finalem, fed confolationemfien-damàprefigt;ytero,dum aliquii inßrmatur. Et quia per uiam nature oleum abundans in iSis partibu/t ualet ad corpora fanitatemjdeo talem meminit u« Cionis, non quodiHud oleum agatinanimam, [ei quod oratio eff^iifaà Sacerdote deuoto mediat,quatt dog- HtDews infirmanti anime fufiragetur,quia/i ifla corporalis unâio foret SacramentKm,utmodi fingitur, Chrijii cr ceteri Apoftoli eiufpromulgtt-tionent

_ APOLOGIA

tionem zS“ executionem débitant non tdcerent.lièc iSe.

Ex guo patere nidetur effëjCjuàd hjec undio an-tedida non uidetur ù Chrißo, nee ab dut Apoftolit injlituta. Hiw ed, (juodThomM tertiaparte Sum-ni£ftiie deinflicutione hmuf Sacramenti loquens» refertde quibufdam quodaliquidicunt, quodncc ChrißiKnec ApoßoHipfumin/iituerunt, Jed quod in [uccefju temporis in uno Conctlio jlt in/iitutuin, Htttcinquit JacobusdcMijfa home memoriicinuno fuo tradatii fenbit, c^uod lnnocentiui,qui uiguit anno Domini 40^.jlatuitoleo adufusin/irrnorum confecratoab epifcopo,uttnon foliim preßyteris, fed ctiam oinntbns Cbriftianis.

in hißoria autem Satyrica capite 18.4. parte 2. feribitnr, i^nod tempore imperij lußimi, Eoeltx na^ tione SabiniK conßituit, ut inßrmiante tranßtum ungantur oleo fando, Ex quo uerißmiliter datur inteßigi, quodncc Cbrißtu, nec Apoßoli ißamdi-dam undionem ßatuerunt, citm Chriflus nuthbi hoc Sacramentum exbibuit uel ipfoedufui.tcfle Thoma tertia parte Summ£, quaßione uigeßmtt tiona, articulafecundo, in reffonfione principals ^rgo non uidetur ipfuin per fe inßituiße,nec etianf did debet, quodejfetab Apoßolisinßitutum,cinit idem Thomas ibidem quted 72. art.y.inßitucreno' KKin Sacramentum pertinet ad poteßatem excel-fentiie, quiecontpetit foli chrißo, nec Dionyßu^ iî»

VÄLDENSIVM. n »ilibrodeLcclcßajiicii Hürarchii trâ^MsdeSct-cramcntis aliquant fecit mcntionem de cxtrcmi unétione, uideliatintuenti, nec cH de ncceßitgtr huiufSiicramenti, quod oleum prim abEpifcopo confecretur uelChrifmaadconfirmatiouem. Qÿù arguit ThomM tertù parte Summlt;e q. articuloj, uerè. Licet poftea. re/ßondcndo ad intentiottem wo-dern^e Ecdcߣ Romattied(clinet,Baptifmtu in^uo ^tplenarcmißio peccatorum,non cH minorisefficace, guàm h£c diiopradiâa Sacramenta, fed nonc^ de neceßitate Sacramenti Baptifmatii, ut aqua benedicatur, uidelicet in cafu neceßitatis. Ergo nec eR de neccß:tate iflorum facramento-rum, fcilicet confirmationis eSquot; cxtremte undionit, ut Oleum cr Chrifma fint per Epifcopum bette-diâa.

luftum de omnibus Sacramentis peti-^ tur,inter nos,amp;partcm nobis ad-uerfam fieri iudicium.

Ex iffiiiamomnibiit fupràfcriptit quilibetpö^ tc^fenfum çj- intentionem noftram circapr^diiltl omnia fcptcmfacramenta cognofcere, quidparti-culariter de quolibeteorum teneamusetfentiamut, iudicareó} poteft,quód non fumuf,ut quidam /emuli nobis afiertbunt, hofies cr inimici diâorumfacro-inentorum, in quantum â Chriflo funt infiituta,

P*«

gt;* APOLOGIA

fedMiätorn, ^uibuipenfatiscrcognitis omnes cf finguloshortamur, ut iuße tudicent intcrnnscr partemnobisaduerfMttt contra ftdcmfcripturie peccamuit^cncntcs c^^confitentesde tßis festem fd' cramentis, hocquoidcipfjsedexftdefcrtpturiete

C iienduin confitcndü,ç^no autoritat!zante!,ncc pc,ut ip/i magnißcantes omnetn fcnfum modi uß' [ tatum, comnwniter circa prtedidla Sacr^menta z:!‘ i rtfi«,cinrf admmißrationem eorumhumanttiu csquot; infundahiliterextrafidem ßriptur-c manifefièfu' pra ChrißumcreiiK Apoßolosintrodudos.

DE OFFICIO MISSAE SEV COcNAE Dominicæ, quid uidelicct Mifla proprie ä)citur,amp;qualis fuit primis tempo. iibus,amp; quæ de cius necefsi-tateamp;quænon.

e A P VT XIIII.

Ifimacccdimuiddalium punätim in tjuoanobi! aduerfantibus difcrcpamus,uidelicct adofficiuiit feu ritum M.ijjie, guie circa coinmemorationcitt ccentc Dominicte peragitur,lt;juam moderni commit' niter uocantMiff^am. Nofiram circahccexprimeit' tes mtetttionem,ubiprimo er ante omniapr£/'upplt;gt; nimus, guod nomine Miß^ iUuduidelicet, ^uod de confe,difi.z,ueruin in ßne [ub author itate Mgufti''”* diatuh

VALDENSIVM. jj dicifur, Mi/fa propriè eil Eucharifliie confecmtio. Micjua utró guteSdcerdos dicit aut Clerus chori anit, nih'.l aliud, quant laudes er gratiarumaäio' nes funt, aut eertèohfecrationes fidclium erpetiti' ones.

l-X qua fuppoßtione elicitur, quod ritus mijjan-di continet in je duo qutedam,qu£ funt de fub/iantia feuneceßitateipßus, eyfine quibusnon ßtMifJa, utfuttt debitamateria panis cruini, certaforma uerborum,ordo facerdotalis,intentio débita,Sacra' mentum confccrandi, eSquot; fides débita de ipfo Sacramento,er fi qua alia funt, ^d hoc ex Chrißi m/li-tutionerequifita, alia funt accidentalia ipfiMifi^, feu cœn£ Dominicic, Qnie obferuatis his,qult;e funt decius fubfiantia lt;::rneceßitate,faluafideiueritatet reuerentia, er dcuotionc débita excertis circum-ftantijs,fine peccato obmittipoffunt,eriUd funto-tnniaalid, qua Sacerdos dicit, aut Clerus chorica-nit. Prietcrilla,quadiäafunt,pr£fupponinius,fe-cundumiHud Bernhardi in fuorationali er Guliel-mi EpifcopiVVilmadenfis mfuo rationali,cr archi diaconigloffatoris decreti, de confecratione difi. t. Iacob US fuper uerbo Miffe celebrationem, qui in unumconuenientesfcribunt, quod inprimisMi/fa in uefiibus communibus, folùin cum forma uerbo-tum Sacrdmentaliu/eilicet,hôceil Corpus maim, celebratd fuit, deinde additumfuit per Peirunt feu Apoftolos, Pater no/ler, er hoc inquiHnt,figni-

D ficat

APOLOGIA

ficät officium diet Veneris circa altare, ^uia incip^ tur À Mer nofler .4 Sacerdote mmiffiante. Poft hoc inciuiunt fuerunt additaabipßs Apoßolis ledio E-uaitgelij cr Epißolje. Ad cuius, inquiuntffignifica-tionem die Sibbathifdnili officium lAiffie 'mcipiti prophetijs ßue leélionibus .Deinde mquit,fucceffb' res car um alif cantum aliaaddiderunt, gt hodie inrationdli Wilhelmipr^diililegitur in Ecclefia l^teranenßMma: in lAiffia nondicitur aliquaalia oratio, iiiß oratio dominica,inßg,num quod inquit, in primitiita Ecclefia ßc ßebat.

t^amutin Qhroti'caißdori minori exteßimo' ttio Hugo libro i. de Sacramentis parte odaua legi' tur: Petrus Apo:ßoluspoRaßeijßonem Dominite-nuit faccrdotalem cathedram in partibus orientis dntM quatuor, cr primo anno ßrimam lAiffiamce-lebrauit dicendo tantummodo Pater noßer, cum qnibtis concordat AhAacobellus bon£niemcri£,qui indidlo fuo tradatu ita ßribit,quod olim Sandi miß f indo conficiebant comuniterßneueßibus exterio nb.iaadboc confuctis,lt;::^conßuetudine CT admucn tione ho.ninum deputatis, etrßne ritu longo modo Sacerdotibus ußtato, er in hoc non peccauerunt, c«m tunc maxime in omnibus agendis crpr£cipuè circa procarationem fulutis animarum, circa confe dtoncm çtrminffirationemfacramentorum Deiffii ritu agebant, ubi ex antiquorum de pod deducit tC' ßunonijs quod ufus ueßium tahum exteriorum0‘

V A L D E N s IV Ät. it ifie moderns ritus longus àrcu mijjdtionein modo obferuatus poft multa curricula annorumperpa' pM homines iam longé ab imitationeChrijiiof eius Rpo/lolorum déclinantes,eil excogitatus GT in^ ftitutus ey'po^præmittensB.Petri breuem mifjati-oncmßcconcludit:Ecce fanäusPetrus mijjationem çy celebrationem fuamcircadiuinrßimum lacramé tum ßc,curtefacicns nolens plus addere,rcli^uit hie exemplum poHeris tanquamapoßolus principalif. Hf c nie per totum. tftis prtefuppoßtis tanguant ueris dtctmus, quod ifte ritus facrificandi inßgnis crhabitu alijsq^àcuriamoderna Romanaconfuc-tis,quem quidem magißri PragenfescrSacerdotes eis adhierentes dicant legitimum e3‘ debitum, non eH lUe uel talis, qui tempore Chrifli er Apoflolotü tius in Eccleßa primitiua obferuabatur, cüm ex fe^ cunda fuppoßtione ißius materüepro tune miffa ali ter perficiebatur, fed iße priediélus ritus magißro-rum,eii ritus curite modernie Romanic à multispott tißcibus Romanis longèpoSi apoßolos ab imitatio-lie iam Chrißiipßusq-apoßolorumnotabiliterde-clinantibusfabricatus, nullibi, ut uidetur,expreßu foripturie fundamentum habens,er per confequens quantu ad talia ritusApofiolorum no e^,nec ipforii fanéloru difcipuloru ncc Eccleßte utilis, ut pote^ priemißts patere et teßimonio llugonis li. z.defa ^‘i-par.ÿ.et doäoris EHägelicica.ultimodeapoßit

D a ßazx

APOLOGIA

er Chronicdrum diuerfarum, ^ui ontnes hre-ucin mißdtionem B. Fetri præmittcntes tanÿint, qui pojicd. Fontificum quit er qualid. 'm fuccejßu temporis ddiUam dddiderunt iüumritummiß fdiidi ßt Icnguin er oncropm comport4Kcr««t, propter quod nos, qui pro lege Uberrima i e sv Chrtßi per fefuffiaenti ad regimcft Eccleßtemili-tantis ßne ccremonijs legis ueteris e:^ ritibus humants,pàâ adiciiis offcnßuis,dim'wutiuis impe-ditiuis legibus eiu[dë nos expofuimusfcientes,quia fecurißimum optimum Magifterium Eecle-ߣprimitiU(e,quam regebant Apo/loli adus imi-tari crapproximari, quam tum ßneerius Cbriflo ac eins fanilis Apoßoltsfibßeruareq^ ritus circa cce-nam Dom'micam quos Chrißus cbßeruauit,lt;:^ Di-feipulißii nonmutauerunt, ncc 'm quoddam aliud mterprctdtifunt, quofq; Eccleßaprimitiua Euan-gelio conuerfans cx dodfma Chrißioquot; eiusApo-ßolorumebjeruauit, dccl'mantcs à ritibus Phartfa-icis, Chrifli legem libcramßrmgentibus ac oneran-ttbuf, acßonßamßuam ciusßoliantibus libertate, Cum ilium ritum mißandi Eomanum, quem quidam magiftri Pragenßes Sacerdotes eis adhf-rentes legitimum ßore dicunt ac debitum licite ac rationabiliter obtnißmus^caußs cx 'mßa fcriptii.

Primùm, i^c didtus ritus tAagißrorum efl legis Chrißi libéré reßridliuus ac impeditiuus. Impedit enim promptitudinem fidelibus Sacramenta

V A L D E N s I V M. 37 il ubilibet miniftrandi ncc congruit populo ium [uper crebra condone edoi!îo,cùm inultu parttem-porismutiliterhuiiKrdoccupdtione dccurrit, ex ^uo populmredcbtur ttediofiHjÇy mdt/ponitur ad dignam E,ucharifti£ funiptioncin, eSquot; Sacerdotes o-portetncgligcremagis i(ti'ia,proptcrciuorumob-nußionemtimcredeberent, ne ed obijadturillud Saluatoris Mattheidecimolt;]uinto:Qt{arc nos trans gredimini mandata Dei propter traditioncm ue^ firam.

Secundo, funt ibimendacesproße, legendieCT multaincerta, imo multus tumultuofics cantus 'm le gcDd non fundatia. Leguntur quocy ibi ca-nuntur multa 'mlinguaperegrinaj quodpopulus a/lans non inteüigit, quod Dei mandatis obuiare uidetur. Quia ignorantes ignorabuntur, dicitA.-poßolus i. Cor. 14, «tidjcifwr: SiitMZ-fnj nonfucrit 'tnterpres 'm Eccleßataceat,Sibiautem loquatur zx Dco,zrrA infania.

Secundum Apoßolum ibidem cùmLaiciortdi' otie non intelligentes nefciunt ad id quod non in-tclligunt,diccrc Amen, qui melius quandoq- loque-rentur uerba in fenfu proprio, quàm decem milia fie murmurant barbarizantes.

Tertio, impoßibile fecundum ißumritum quotidie mifiando paßim legere legem fecundum populi er temporisindigentiam, proutßebat tempore Dionifij in Ecclefia primitiua, fed necejfe est

D î

jS APOLOGIA pf r toldm hcbdom^dani dont'micalein refumere epi flolam Greult;tngelium,cum rlt;(rilt; fint miffdliaplures epiflolM 0quot; EucingeUa contïncntid,contrd quod ui^ deturpritcipi inEuangelio Lu.tt. quod prudent fer uiK fidelis debet dare in tempore triticimenfu' ramjCrmatth.tj. Omnis fcriba doâus in regno coe^ lorum debet noua Grueteraprofcrre,fecundu quod neceßitoi populi exigit ey reliquit.

Quarto, Per tunc ritumdaturoccafiopfeudo' prophetis cr idiotii pro uoluntate fiatum fanfloru occupare,quiexpluralitatemifi'arumextraritum Ecclefite primitiute nutriuntur GT eleemofinif ege-norum gt fubftantiæuiduarumpafcuntur, GT fie fe cundum prophetiam ChrijltGrDanielKfidciunt fia it abominationem defolationis mloco Sando^ubifi ne hii ceremonijs faciliui nofeereturex operibuf ini quiifGfnon haberent tot media SmplicesfaUendi, nec tot occafiones Sacerdotium uf'trpandi,Qtue no^ centißma occafio merito efl toUenda exempla Apo-ftoU i.Cor.u. Qwd facia faciam,ut amputemocca fionemeorum,quinolunt occafionemutinquoglo' riantur,talesinueniantur ,funtGrnos. tHamhuiuf modi pfcudoapoflolijoperarif fubdoli transfiguran tesfc in Apoflolos Chrifli. Déficiente enim Euange ■ Uzatione, quam Chrifiui mflituit, ut notât Dodor EuangeliciM,neccffefuit, quod figna generationit adultéra; propter commendationcm ciut blaff tman di per apofiatof funt inuenta^

Qumta

V A L D E N $ I V M.

Qjfijjrà, Hic ritus cUudit reuercntiuin ucncru-hill'S fucrdnicti E.uchiiri(li£,lt;y- induxit abiifum eius dem [uh und/[lecie communicdtidi, zr ucrum huius ufum obfeurant multiplicdndo mi[[is. Ex qudrunt tnultiplicdtione populus in fold wlUdtione fterd' tnéti quicfccbdt,et dd buc pro tmiori pdrte quiefeit in illdm If cm filutis ponens,mdiiddtum de manducd tione zr bibitione eiujdem pdrnipendens,zrftcer-dotes fefe z;- populum impediunt pro eodein tempore indiuerßsdltdribus miffdntes. Qu'dnullus eo-rum,qu£ dicendd funt ibi dd populum .fnealtcriits retdrddtione poteft pronuncidre.

Sednon docuit Spiritus ucritdtis in Ecelcßd pri-mitiud, ubi unus fdccrdos conficiebdt in omnium delium congregdtione^uteliciturexDionißo, zr dlij pr^fentes in memorid mortisChrifli,qud; ell uni Cd zr fujficiens oblatio Sdcrdmentum Eucharifti.e iibillofumebdnt.

Sextet. lUc ritus tenet multitudinem pgnorunty qutefunt multi! occjfo perßdt£ zrfuperftitionum, zrffiritudliteribi funtUquei ßmplicibus Sdcerdo^ tibus,qui uirtutem Dei moregentilium reponunt in chdrailcribus zsquot; fignis, quod uidetur c/fe occult us contrdâus zr diffenfdtio c«m demonifScH crimen nigromantie^ drtis iufièzrrdtionabiliteràSdnéld ^ccleßd condemnatdi.Et in multitudine tot ßgnsru que dicuntmultabonaßgnificare,

D 4 ter

40 APOLOGIA

ter (jMjjcntftibuf eurent, nihil aliud nift mendaciel uidentur multipitcare,proinittentesßbi er populo uiéîoriam de diabolo, quod tarnen nune^uamuel rlt;(-rô cuenit,im6 omnino oppoßtum contmgit,ßcui O' limfalß Prophetie adeonfirmandum fua mendacia feceruntßbi ex conßlio diabolifalfa ßgna, ut meli' M eorum inendacijs crederctur, uidelicet de Zede-chia,quifccitßbi cornua ferrea cr dixit ad Achab: Sic uentilabii Syriant er ßc Regem decepit.

Septimo, ritus antè e^us includit ïAiffax ad lucrum auarorum Sacerdotum de ’mordmato cultu Sanélorum, fapientesidolatriam, ciim ibinujfiede Sanilis dißinguantur, ex quo communiterßmpli-ccs facerdotesnon alium circa hoe habent fenfum, nift quodillec Miffatcelebrcntur Sanóiis contra di-uinuinpra^ceptuin, quo diciturLuc^ az. Hocfacitc tn meam commemorationem. Scribit cniin Hugo de Sacramentis libro i.parte oilaua, quèd celebratio

tn commemorationem Chrtfli agatur,ßcut ipfe priecepit Apoßolis dicens ‘.Hoe facite 'm meant commemorationem. lilt;eciüe.

Etiüeibidem partenona fcribit,quod Palixpri mus inftituit fupra memorias martyrum tAiffas ce^^ lcbrari,a'quod Gelaßus conßituit in Canonedici: quorum folennitates hodie in conjfeilu maießa-tu tU£ celebrantur. 'Domine Deus noßer toto orbe terrarum intra quorum nosconfgt;rtium,çyc. Quoi peflea fanilos per orationes ibidem conferiptas, partitif

VALDENSIVM. 41 partim orantfCr ex hitte erfententijs doctor um in-fundabiliter pro interceßionc er fuffragiodoceta fimplicitcrinuocdre, er eum multif,fjui in Canoae ponuntur participium petere præcipiunt. De ^«o-rum bcatitudme certificari nonpojjumut ex feri-ptura.

Oäauo, Hic ritm includit incerta fujfragia ani-tnarum er memoriam defunüorum. Poft aniios ab incarnationc Domini s68. ibi vnfertä,qu£ nonpro-desi,ßd obeü multis,cùm faciat fomniati er incerti purgatorij certificitionem,erelioccaßo flmorüæ er auaritiæfaccrdotum maiorii libertatii peccandi erfalfte jpei. Hec er plura alia fideles deberentex-citare, ut excutiät hoc iugum graue, er non curent defignis hypocritarum duinntodo fiuent confdentia pura ob perfidiam fpiritualiter querundatn, qui no creduntlicttameffemiffationem,abfi^ ri tu pra^di-d:o,quamuis obferuentur ca,qu£deeiiis funtfub-flantia er neeeßitate, er etiam ciim nuSuiextali-bus uidetur perfeäu« in populo, ncc tali modo fir-uantur,quie in ca uidentur utilia,quoinfiituta [unt, cum esieorum nimia appret!atio,funt uelamcn hypocritarum,qui alias notarentur non cx figiiis tali-bus,fed cx conuerfatione corum uana,nec timere debent exinde de damnatione, ut dicit fuppofitio feptimainprincipio recitata,nec argumentum eo-rum ua!et,qui forte im prudentes caufas pricdiäaf, toru ritus obmißionis per nos expreßos er bla/phe-

D f mantes

4» APOLOGIA

wantes ißud diüum noßrum inter c^eterii,quo dici~ mutfCrfecurißimum e^ : No; obfcruure ritut circu Canum dominicum, quos ChrifliK obßruduit tiut Apoßoli, DifcipuU fui non immutuuerunt ncc »« quoddauliudinterpretiitifunt. Arguerefolent, fi fecurißimum eâ nos obferudre rittu circu Ca~ nam dominicam,quos ChrißiK obfruiuit^ç^c. Ergo tunc male facimus de ueß^ere non miffantes, çy non niß difcipulos ad priCparandum Pafcha pric-mittentes cr agnum pafchalem prwgu/lantes, cr fic de ali/s conditionibuiadiacentibus, quasChri-ßiK pria quinta magna circa canam fuam obfer-nauit. Cum in rudimentis uera: logics nutriti bené nofeunt, quod taliter arguentes tn uerbis fuis incul-cantunamconditionalemfalfamtequiualentemma' k confcienti£ifcilicet ißam. Si circa Canam domi-nicam fecurißimum eü nos obferuarc ritus, qaos Chrißusobferuauittzy'c. tunc mißare debemut de ueß)ere,cr non niß dif:ipulos ad pr£parandum PO' fcha in Hierufalem pr^mittentes er agnum paf;ha' lern pr£gußantes. Hec enim conditionalis ualet hone malam confequentia. R.itus quos Chrißus circa Canamfuam obferuauit,nos fecurißimum eil ob' feruarc. Ergo mtffarc debemus de ueßere, er non niß difcipulos premittentes, er agnum pafchalcm priegußantcs,erc.

Antecedens enim uerum eil crindiffinite de ri' tibus,quos Chrißus circa Canam fuam obferuauit, quos

V A L D E N s I V M.' 4r quos[ecurißimum foret nobis obfcrunre^crtdmen confequenseStfdlfum,quod fine neceßitdtisdrticu-h debedmus de ueßgt;ere miffare,^' non nifi pvterntt-^ tendo difdpulos priuf Canam carndlem,çj-c. Scd p dduer[dr!us pro dntecedente dffumerct,ßomnes ritus,quos Chriftus circd dominicdtn Coendm obfer~ uduit,nosfecurißimum eß obferudre,tuncilld pre-didd debemus obferudre, tunc cofequentid effet bond. Seddntecedensejfet negdndmn, cùmmultos ritus àrcdQcendm fudm obfcruduit de ueteri lege, quenonoportet idm nos obferudre,crper confe-qucns drgumentum tdliter drguentiu non procrdit.

QVIBVSJEX CAVSIS ORNA-tus depofuimus.

C A P V T XV.

.^..^'Epofuimusetidmornitinentiiußtdtci et con-1 ^fuetud'me humdndddfdcrificandum depurd-J__X ia,iftd de cdufd, ut libertdtem mijfdndi ßne tdlibus omnibus GT fingulis Chrißi fidclibus dech-remus fcientes,quôd illd orndmentdpro tempore legis grdtie nonfunt inlege Dei exprejfd cr ttijli-tutiud crdut preceptiud-Sed uerifimilius db impcrd toribtts cr Pontificibus Romdnisfumpferunt initi-um,quiutteftdturi1ugodeSdcrd.tib.i. par.4. Sdtt-ddru ueflium ritus pdrtim d ueteri Tefldtnelo fum-ptuseilyCrpdrtim dPdtribusnouiddieâus.Hecil-le. Qw4m«i5 pdrs in hoc nobis dduerfd certitudindli-tcr oflen-

4 APOLOGIA

teroßendere nefdt,c]uii Pontificum printut excogi' tdjjct iHaf,aint quiddin ißi et lüidlij hoc aljcribdnt, wertßmüe tdinen uidetur, ut quidtm dicunt, quod Sylueßerrecipiens d Conßdntmo Imperialidomd' mentd priinm hoc ßdtuit,ut Sjcerdotes ßmilibut utdntur circd miffdtionem. Hine Dodor Eudngeli' cusWiclepbfiepèin fuis fcripturi5uocdtillds,ue' ßcs CefaridSydequibus licet parti nobis dduerfe cO' cedimus,quod Sacerdotes Adronici tempore legH ueteris dlid f^irituali ließe utebdntur,quando mini' flrdbdnt in Sdnddfdnitorum, cralid quando egrc' diebdnturddpopulu,uidelicct Exod.z8. crEzech-4%. Clt;tp, No« tdmen concediinus cis nec ex hoc pet confequcntidtrdhidebct,quôd Sacerdotes fub tent' pore legisgratiic ex hoc obligdrcntur ad aliquas td' lescxterioresueßes,lfiritudliter ad facnßeium dc' putatds tum^cùin primo quia Chrißus non'proccßd de tribu Leui, fed de tribu iuda,cuiigt;o fuit talentati' . datum datum,cr Apofiolus ad Hebrlt;eos dicif.Tratii idto fdcrificio ncceffe e^ut Icgis translatio fiat,tliigt;f fecundô quia iliaprtecefferuntinfigura cù n autet^ res figurata melior cfife debet, quant figura, couefii' enter uidetur efie dicenduin,quôd lUa ueßimen^'* Aaronfigurabaiitueflimenta ^tritualia iiiteriorß quibus jfiiritualiter Sacerdotes Euangelici ornat^ debent, çx ficornati in E cclejia Domini minifirattgt; ficut latè déclarât Apoßolus Timotheo Epifiop'’ legalia ucfiimentafacerdotum adjßeciales uirtutef’ quil»'^

VALDENSIVM.

i^uibui itidui debcnt Euangelici Sacerdotes inter-prctiiudo,/ietitc^ille m^ignitiOrigencs Omelia£, fupcr Leuitico lohnens de indumentis Saccrdotum, itd [cribit: CüfidApoftûlimeritôduAtitunictuhH' 1ère prohihctitur,fed fufflcit cis und, er hoc interior. Ham iftdguie forts eR.,ef^Uiedefuperdppdreé legis tunicdin uolunt una. üdmq^ eis lefus ez ipfdtti interiorem habere p: rmittit. H£c iUe. Et idem ia alio lo'oloaitcnsde eifdem indumentis Sdccrdotum Euangcltcorum tta fcribtt,qu£funt er qualidCJ* alto loco Prophetapronuncidt ey“ dieit Sdcerdotes tui tnduantur iulhtid. Sunt ergo omnid ifld indumenta tuliitice. Ei Iteruin Paulus didt: Induimini DoiHiiiMMî iefumCbriftum,ercurdm carnis nefe-ccritts dd coneupifeentiam. Et iterum: Induite uos cperdmiferi.ordi£,Ecceuefiimentdnobiliord.

ft'go funt ornamentd, (juibus ornaturEccIe-fid. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;totum. Hine cil quod Chrißus exi-

fiens in coelo Sacerdos Ifiritiidlis omni ueflimehto fordido exutus, er ueßimentisgloria; er honoris dccore fcihcet fortitudine er uirtute indutiis nolens fuos Euangelicos Sdcerdotes indiitos eße prx-diilis/firitudlibus indumentis, dd exorndndum fu-os Sacerdotes ab iUopr^diiio Aaron pratccptoEc-clcßam fudm inßitucns, non eil ufiis aliqua ßiritu-ali ließe, fed notantcrutlohan.i}. fcribitur accepit ticflimentd fua fcilicet ufualid,qu£ depofuerat fe-cundum Gorram, quodnonfeci^et,ß pro tunc uo-luiffet

4^ APOLOGIA

luiffet fuos Sdccrdotcs habere obligatos ad utett^ iSa uefle Aaronica, uel alia j^ecialiterdeputata, ad ninißeriutn Cœn£domr)ticte,exquo nonuenit fol' uere legem,fed adimplere,de quibus làcet aliquando fanfli doilores tempore quoru tä diili ornatus erät 'tntroduili de ipßs facerent mentionemipfos myßi-cantes. iStMibi tarne in fuis feripturis tradunt, quod Chrtßus uelfuiApoßoliad habendum tales ornatus - circa Coen£dommic£minißeriu,poßerosfuos SO' eerdetes fub neceßitate obligaffent. CÙin ergo B. Pc-friM ut pr£milfum esl, ita modeßeßne habitu iant ußtato, zy“ ßne ritu tarn longo er infundabili fuum minißerium circa Sacramentü Eucharißi£ peragC' bat,çj'nolésmultisritibuslegë Cbrißi hberäßrm' gentib. zyintpedicntibus Eccleßäonerare, reliquit hoc in exemplüpolleris tanquam Apoßolu« princi' palif,quod er alij ßne dubio obferuabantApoßoli quädo per domos fidclibus ßangebant panes AÆ a. legitur.No aliunde quam à Chrißo capientesfunda ntentu,patet, quod Sacerdotes moderni poffunt lici' tè ßne ornamentis exteriorib. ià adhoc coftetudine humanaconfuetiscrßne pr£diäo ritu tarn longo Ktiffare,er Sacramenta fidelibus minißrare,q'Ma ß Chrißua, Apoßoli eralij fanäi olim ex prioribus irt Lccleßaprimitiuaßc faciebant, er in hoc c£terit parib.no peccabätjUtlateprobattA-lacobeüusbonf memori£intraélatu fuoantediéîo. Cithareeadent funt ratione nunc Sacerdotes eodc ßiritu agitati ef

eadun

VALDENSÎVM. ' nbsp;nbsp;47

charitate ide non pofjunt fdcnr'm boccietcris pAribas no peccado. Qum ß idem ßvri-tu{ moneret cT eutnirët eitdë cir(uflAnti£ qualittr ßne peccAto no codé modoßerct,ß( ut olim propter quod nos no intendetes aliquA taliA nouA, qult;e Chri-ftuinodocuit,nrcApi!ftolipoflmsAd tencndu fub neceßitAte trAdidrrut,autoriziire, ntAgnificAre, AUt AppretiArc, obmißmust’tu prtediëlü, MAgiflrorUf quëdicuntfore legitimutcdebitu, erÀpcccAtoni' tuntur excufure ex cAußsfuperius iÄ expreßis,kgji Chrißi liberrimè et fufficimttßimeAC ritu Ealefitc priinitiute,quÄ exdoâ r'mA Çhrifti et eius Apoftolo' tu feruAuit,quÂto propius poßumus ApproximÀtes. H(«c eR,quôd in mtffA obferitamus f lt;t cr obfe ruAtv intëdimus,quee de eius funt ßbßÄtiA cr circA ipfum funt utiliA, no proprio in hot utëtes capite,fed imi-tantes in hoe ritum ß. Dioniflj,itt quAntitpromouet deuotionë populi, in cantu moderAto, et ucrè in uui gArieleëlionefAcrAtufcripturirÜ, crin adificAtO' riApriedicAtionepArAticircA bof fxi/lcHtfS c^AÎiit otl)JcruAre,quie /ecundulegëEuiDigelicAm Adfineta principAlitcr dignte communionif SAcrAmenti Em-qu^e circdhoc ex doürin^ Çhrifti feruAuerunt ApoßolitCr nAximè,utpAxee chArttAS t» populo Augeatur, crnanoriAgrAtitu^ dinis decentius hAbcAtur, et uigilAlitius in modo c5-uerfandi Chrißusimitetur. in fciî omnibws Ht ramus c^eteris pArtbus non errAmus.

DB

4® APOLOGIA

DE SOMNIATO PVRGflTORIO poft hanc uitam amp;nbsp;mendacijs Sa-ccrdotum fuperillo Ie-minatis.

CAPVT XVI.

ÏAm reliât circa aim punélum uidelicet Purgatorium, noliram cxprimere intentionem,guod aliqui ex magißru Pragenfibui cr Sacerdotib, as adharentibm profidci articula fumma cum diligentia promouent, publice docentes, quod poH Chrifti in calum afeenjionem animæ quadam l^i-ritualitcrcorum,quifiluandifunt,non fattsfacien-tes in hoc uita pro pcccatis de carporibus cxeuntes, poctias corporales fujimcntesfcnfibiles in eodem il-h purgatorio poli banc uitam purgantur, de quo poflpurgationem cxeunt,altqult;e prius, aliqu£po-fieriw,altqu£in diciudicij, c^ali£ nunc ante diem iudicq,quodq;ßdeles in uta hie tailbits propter uin-fulum charitatts cfß^irituipoßintcydebeät iciu-nijs cr orationibttsxleemofynis or lanilis oblatio-nibus pie fußragari.

Supra quo purgatorio pro fuppletione fu£ atta-riti£ multi multa ßngebant incerta docentes, quod tales antin£ aliqu£ ad collum,aliqa£ adcinguiuntt ali£ perdigitum torqueant ur in dido purgatorio, Crquodaliquandoadmenfam fedentes tn tpfa ibt' dem ton'.

V A L D E N s I V M. 49 de tn conwuäntur,cr jjiecialiter tunc,qu(tndo in an-niuerfario anitnarum large Sacerdotibuf eorum of' feruntfuperfliteSjCriJuôdalicjuando fub menfadi' uitum fragmenta coÜigunt, per qute omnia er alia circa hoc confiila mendacia auaritia Sacerdotum creuit, er ßmonia exercebatur, er ereüa erant clauflra, icdificatafumptuofa tcinpla^ multiplicata fuperfiua Altaria,er imnumerofa tAonachorü mul' titudo er Canonicorum,erc. ijs introdufla,occaßo data dtffolutioni er uerbiDei in aduertentiic, er populm in facultatibm et animabw multùm eH dc' c/ptuf, guem in incerto fferarefaciebant, er multi fideles abfeonditi propter hoc, quodiUudpurgatO' I rumprofide allruerenolucrunt,funtcodemnati er incinerati.

De iUo ergo Purgatorio locuturi fupponimut, Suppofitioprima. Primo,^uèdanimiefal' uandoru funt fuo tempore fecunduDei ordmatio-ne ab omnibus fuis inijuinamentis finaliter expur' gand£,patetex Ulo Apocal.u.t^onintrabitin lUam aliquid coinquinatum.

Suppofitio fecunda. Supponimusfecundo, quad fides fcripturic nobis exprimit certos et diuer' {os modos purgandi,quibus in uitaprafenti niantes, ^fuis purganturpeccatis. Nunc pro fermonis Chri' fli impletione loan.tö. lam uosmundi eflis propter firmonem meum quem locutus fum uobis,nunc per operafidci er pictatis Prouerbiorum »$. Per fident

E er inife-

!• APOLOGIA

CT mifcricordiam purguntur pcccata, ï^ittic per elcemofyndmt Luc^ n.capite. Veruntamen (]uoJ fupereR date eleemoly mm,creccc omnid mundd funt uobis,nunc per dduerßtdtum tolcrantidm Ecgt; clef. zy. Vdfd figuli probdtforndx, cr homines iu' ftos tentdtio tnbuldtionis ,nunc per abunddntidin chxritdtis Luc. 7. Remittuntur ei peccdtd multd, ^uonidin dilexit mubiim. Hunc per iniurite pro^ pri£ remißionem Mdtth.^. Sidimiferdis hominid buspeccdid corum, dimittet uobii Pdter coeleftis • peccdtd ueflrd, nunc per conuerfionempeccdtoris dbeiusuidmuldLtcob. ultimo,Quiconuertifecerit peccdtorem db errore uiæfu^, fdludbit dutmueius dmorte,lt;:y operit multitudmem pec cdtorum,nunc ^perpeenitentidm. Ciimlduentpeccdtorinldihry' . mts/lrdtttmfuum, zyfiuntei Idclrryinae fute pdnes dicdcnoiieexemplo Dduid,lt;iuidicebdt: PerfngU' Ids nofles leiium meumldchrymismcisftrdtu me^ urn rigdbo. Ecce ejuod certi modi purgditdi uiuem tium ex fide fcriptur£ colliguntur, quibus in uitd precfenti uiuentes purgdntur dfuis peccdtis.

Suppofitiotertia. Supponimusttrtio quod ‘ tutißimum zy fecurißtmum eü, ut quilibet in pr£' fentific uiudt, ne poll hdne uitdin dliqud purgutio' ne indigedt. Cum fecundum Gregorium 4. Didlo' gorum ; lAelius eH in hdc uitd mereri, qudm piH ' optdreincertdfujfrdgid,çyuitd tutior eH, ut bO' num quod quif juepoU mortem^udm ffierdt dgi per. 1 «liioî

VAL D E M î ï nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;0

^ios, dgdt dum ipfe uiudtper fe, mm iedtius liier urn txire,(iudm po^ uinculd Uier taten quiCg rere.

iflispr^fuppDptidtdnqudm uerisdictmus, quod non uideturex fcriptura expre/Ja legis Dei,er fan-ilorum Doäorum fe in eadem ueraciter zr dirè-iièfundantium cencordi fententiddeducibile,qttoi fideles neceßitdrentur,ut articulum fidei credere çr tenerc talem ut priiemittitur,locum Purgdtorij po^hancuitam efie. Nfc ipfum datumeRpriua-tum dlicuius partis facrit fcriptura, neepojfumus ex fide edoccri de aliqud anima,quod fit in tali Pur-gatorio ç/exirede iüo, ficutde duabus uijs habe-mus exprefium, cr de aliquibus ex nomine, qiü il-las ambulaueritnt. 'Ergo non eil credendum iUud nee tenendum pro fide in cuius confirmationem Am-gw/liMiM ’(« libro miUc loquiorum j. plt;lt;r. erhy-pognollicon rejponfione quinto,fcribit. Primunt enim locum fide Apo/iolica er diuino authoritate »•fgn«i» credimus tlfie coelorum^ubi baptizatus ex-cipitur.

Secundum gehennam, ubi omnis apofiata uel d fide Chrißi alienus, £terna fupplicia experie-r tur.

Tertium penitus ignoramus, imà necefie in firi-pturis faniHis inuenimus uel reperimus,mp-a fatis copiofè exponent or déclaras hoc fubdit: fedétis iu-dicis dextraetfinifiraefl regnum cr Gehenna,uita

E. 3 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;0*

n APOLOGIA

CT mon, iußi er tnigui, in dextro igitur iußi faut conß'.tuti, in ßniftn opmrij inic^uititis, w regno requüsbtipcztitoruitt, in Gchcnnd pornd i»' credulorumtUitaad littitiitmgloriie^ors ad fletum er flridorem dcntiuin. Ittßi in regno Patris cum Chrißo, miqui in igne teterno parato Diabolo er Angelis eins, thec tlle.

1 Jf j»fKper lUo, Nc^; ebrioß regnum Dei poßi^ debunt, itaßribit: Nf »wo fedecipiat fratres, Domino enimlocaßunt,er tertius none^utlus, quia qui cum Chrißo regnarc no meruit, cum Diabolo abfq; uUitdubitate peribit. iLtcille.

Ad hoc confirmandum Chryfoßomut in opere impcrfeäo fuper Matth, zo. inprincipio ßc ait: Homo,Paterfdniiliat,Chrißuf,cui ccelum er terra.,quaß um domos eü. Familiaautem caleßium er terreßrium, qui quaß trißißimam domum ^edP ßcantjid eä, mperos, ccelum er terram ut fuper terramhabitent certante5,ininfcrno uiäißncce-lo uiäorcs,utin medio conßituti non tendamus ad eosdefcedere,quifuntin inferno,fed adeosafcçii' dere,quifunt in ccelo er, ne forte ncfcias,quid fu-gere, aut quiddebeasfequi,utriuf(^dedit tibi quaß modicum gußum inter lum'ma er tenebras habi' tanti noilem de inferno,lumen de cœlo,nox tibi referai de tenebris inferorüßux tibi referai deßlett' dorecoeleßi. H£C iüe,

Ecce ißee authoritates ad hoc expreße fonant, quod

VALDENÎIVH. ;lt;

^uôd tdntiim duo funt cerUloca poâ Cbrifii in cce~ lumafccnßonm animarum de corpore exutarum

banc uitam, cr tertiuf non cR uïlus, necejje m fcripturis reperitur, cum qutbiti concordats. lo-«ittttes Huffanüa: memorie in fermone: Dixit Sar-tha adlclum,quiquainuisplura ibi de itto loco Pur-gatorif opinatiuèjcr^bit tangens modos,quibm me-liua uiui, dato qtwd ßnt aliqui in tali Purgatorio poßint inortuisfuffragari,fequensin hocThomam cr alios de hoc ßnefcripturicexprc/feauthorita-teloquentes, quidtamenfinaliterdeco folusfentiat conclußuc manifeßat, quando dicit in totafacra feriptura non docuit Dominus orarc expreße pro mortuisprêter librumSachabe9ruin,qui non eü deueterisTeflamer.tiapudludaos Canone. Denilt;^ fubdit ne^ Prophètes, neq; Chriftus cum fuis Apo-ßolis, nec Sanâi eorum fequacespropinqui orare pro mortuis docueruiitexplicité, fcddocuerut ual-de follicitè populutn,ut uiuensßne crimineforet fanâus.Heeciüe.

Cwmergo nullibi in lege eïl de tali loco Purga-iorij exprcjfa inentio, ncc Apoßoli nobis aliquod fxpreffum reliquerunt documcntum,nec Eccleßa primitiua Euangelio conuerfans, cuius ipß erant redores aliquid nobis inftitutiuèetpreecepliuè trit-didie. Sed Pelagius Papa primiim pod annos $ o 8. Ifgitwr tradidtjfe,ut msiffa defundorum memo-VM bdbrittHr. Relinquitur quad non ex feriptura

E f expreffa

y4 APOLOGIA

expre/fdlegùDeiuidetur deducibile, (^uod fldeli/ neceßittirentnr,ttt ärticulum fideicredcre,tale^oil hitncMtdm purgdtorium effe,

DOCTORES IN MATE-ria Purgatorij non con

cordant.

CAPVT XV IL

QVôJdMfew nec ex Doâoritm fanétorumfe mlege D« expreffd ineuitabiliter fundait' •tium, cocordifententidßtdeducibile, quôd fideles neeeßitdrentur credere, ut drticulu fidei taie Purgatorium,de ^uo ferma eil,poR banc uitam effè [idtet.

HarndliquiDoiloresuidentur fonare ad hoc, guèd dnim£ tdlium fdludndorum,fi qu£ hîc non fd' tisfecerintpro peccatis poil exitum de bac uitapro iüo tempore, quod mter hominis mortem e^ulti-mdm refurreilionemintcrpofitum eil, fine corpo' ribusnonpdtidntur dliquds pcenas corporales feU' fibiles,fedquôdfaHa refurreilione indieiudtcij defeilibaSffiquiremanfer'mt fignificatis per num,lignum erflipulatn,per ignem confiagratio' nis felt

V A L D E N s I V M. « nis feu emundutoriumextrcmi iuduij purgaeurr-tur,o' illi cdpiunt profuifund^mento iüuddiâina Rpojlolii. Corinth, s- Cap. del!gno,foenozrftipn-la, quad ad liter am in die iudicij ucrificabitur ,in cuius fignum beatus Gregorius fuper Ezcchiclan Omelia,cxponens illud Ezcchiclis : Ecce uentus tiirbinis ueniebat abfi.qutlone, zx ignis tnuoltuns crß^lendor in circuitu eius. Concordat tUud Pf-th diHii; \duenict dies Domini magnus,zr aliud di-slum Pfalmiftte. Civlt;ead litcram de die iudicij ue-rificantur, cum pr^edi^io uerbo Apoftoli ita fcri-benstTunc cum homintbus in fuo terrore u dcbi-tur, eiq- ignis iudicij 'm rcproborum uindifla fa-mulabitur. Hmcctiamfcriptum e^ ; DicsDomini declmabit, quia in igne reuelabitur. Hine etiain Pfalmus ait : Deus manifeftè ucniet,Dcus noßer, Zr non filebit, ignis 'm confpeilu eius ardebit, zr in circuitu eius tempeßas ualida. Hine Petrus A-poßolus dicit: Adueniet dies Dom'mi tnagnus ut fur,'m quo call magno impetu tranfeant. Element ta uerô ignis ardore foluentur. H^c ille.

Ex cuius Dodoris uerbis patet, quod ipfc ex-ponitprtedidumuerbumApo/ioli i. Corinth. 3. de die iudicij ZT igne conflagrationis, quando d cs Esom'mi ueniet utfur,in quo Elementa ignis ardo-fe foluentur.^ Glojfa etiam ordinaria ilium ciui' dem textic Apoßoli ad litcram exponit de die iudicij ett igne ,qui reuelabitur iw ipfo,ut patet 'mtuenti,

amp; 4

APOLOGIA

ubi po flea concluait dicens : Et flc hoc temporis M~ tcruallOfide^,durante die iudicij fliritus defunHo' ■ rum (^ui itdificauerant lignum, foenum, flipulam. Huiufmodi ignemdicunturperpeti,(iuemalij non fentiunt, qui huiufmodi tedificiafecum non porta-uerunt. Utecille.

Vbi etiam eadem glojfa ordinaria pc habet: Duos ignes futures legimus, Vnum (eternum, quo leternaliter punientur reprobi. Alterum quiprx- | cedet, quo exuretur facies mutidi huius, qui emun- I drfh't eos,qui tedfleant lignum, fxnum, flipulam. Quiautem aurum,argentum cr lapidespretiofos de utroqi igne fecuri funt,non folinn de igne illo tetemo, qui in æternum cruciaturus e^ impios,fed etiam de iSo emundaturo,quo purgabuntur qui-dam faluandi. ignis enim extremi iudicij tarn diu durabit,quoufq; purgatifunt,qui falui erunt. Htcc ibi,

Pro eodemeilcrille peritus linguarum beatut Hieronymus fuper Haum,Capite primo in gloffa, qu£ dicit: quam diu panitentiam aget mundtis,non pet cofummatio,fedpoflquàmfnultiplicata iniqui-tatf,lt;:y‘ refligefeente chantai e etiam ipfl eleäi ten-tAbuntur,tunc Zelator Dominus uenict in ultio-Item, non quap inimicHS,fed ut ligno ,flipula,f(X' noój confumptis puru recipiat aurit, çy- quicquid hofiile atq^ contrarium pbi inuenerit, tollat, ey infiatumpriflinum reftituat or rcducat. Haic die.

Ad idem

I

VALDBNÎIVM.

idem er Kemigitu fumier iÜo codent uer~ lo A^oßoli itafcribcns : Igitur ßcut aurunt crar^ gentu!ncrl‘tpi^^sp^^tiofî igne probdnturcrnon cSfumuntur,itlt;ictin dieiudicij, Qtdbnbiieritbonii operit boiMmprædictitionem, licet pir ignem trdnfedt, tdmen nulUm panam neqi Ufuram fufti-nebit. Quiautcm habueritleuia peccatatranfcun' do per ignein expiabuntur. Quia confumentnribi, ßcut lignum, fanum uelßipula ab igne, fed mun^ datierprobatiafeendentad Dominum, crfclt;jui' tur. DieienimDominidcclarabit,ideil,diesiudicif çr uindidic Domini manifeftabit omnia opera ho-minum. Qÿiamignercuelabiturip/adie. HiCciBe.

IdemfuperDanielem cap. 6. Tbronui eslßam-ma ignis, utpeccatores tormentorummagnitudiné pertimefcant,cr iußifalucntur,fic tarnen quafiper i^nem,rotlt;eeius ignisaccenfat,de quo cralibidici.-tur: Deus ignis confumens cd, ut ignem,fanumjft!~ pulam arfuram in die iudici/ noucrimus,cr in Pfal-mislegimus. Ignis ante ipfum præccdet ç^infam^ mabit omnesintmicoseius,Ha;c iüe.VndcB.Beatus, Efferemus pro ut ipfum aßegat Remigius ibidem dicit, tantus terror inuadet omnes in lüa die er bonosermalos, eiim uiderint infernumardentem er Dominum lefum Chriftum cum maieftate er gloria uenientem ad indicium, ut fi non iam imniortalcs rjfenteßedi,iterummorerentur. Qjiotimoreeti-«B leuia peccata Sandorum purgabuntur, ßcut di-

E s citur,

9» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;APOLOGIA

citur, ui Jen tes aulein Angeli purgdbuntur, ideH eleHi.VLtciUe.

EcceilheSinilorum äutboriUtes fünf pro iUo, quod unimie talium fiiludndorurn ,ß qui hic non fi-tisfecerint pro pcccatisipforuin/dlt;fij generdli re^ furreélione indie iudicij À defcilibu^ qui remanfe' ßgnificutis per lignum ,faenum cr ftipulam, fer igncia einundatorium extrcini iudicij purga-buntur. Eat ab alio ignefomniato f ant f !curi. Q^i cupiunt pro fui fundamento uerba ApoftoU diâta. Qui bené deuirtutefermonisuerificabuntur ad ilium fenfum, quem prictaäi exprimunt doétores, SHamiuxtaiUum eorum fenfum quiequid ilia uerba Apoftoli exprimunt^ hoc totum tuncimplebitur, eritUltimiiudicij, er locusubi Deus indicium con-fiituet, eritqßbi quilibetexomnib/s, c^^r ignis crit in quo, uel cum quo dies iudicij n uelabitur, per quemomneslicetaliquiabsqi ulla uiolationetran-fibunt, er idea ad confirmandum fenfum ApofloU pracedentium doflorum ,fein eodem uerè fun-dantium notanter ueritas dicit t^tatth. ti. Omne uerbumotiofum,quodlocuti fuer'mt homines, red dentrationem de eo in die iudicij,quod Chriflm er Apo/iolus i.Cor.}. non incongrue, quia Apoflohts concorditer fcribit, omnes nos manifejiari oportet, ante tribunal Chrifti, ut recipiat unusquiso; propria corporis fui, proutgeßit, ßue bonum,/iuc ma-lum.Qjiod uerbum Apoßoli traäans Ambroßus fu-

peV

VALDENSIVM.

perBedtiimmiicultitilib. x. [crihit. vides,^uiacr Pdulm aßillet, ut ipße commémorât: caue ne lignu, cdue ne ßipulam ad iudicium Gei déféras tecum, quia ignis exurit,caue ne cum 'm uno uel duobus ha leas, quod probetur, in pluribus operibus ojjiras, quod oßvndat. Htecille.

7.t idem ibidemeodemlibro oßendens,quodo~ tnnes uelutpcrignem iUurn, de quo Apoßolus t Co-rinth.}. dicit, tranßbunt,itafcribit,omne5oportit perignemprobari ,quicunq; ad paradifumdeßde' rantredire. No» cwmotiofefcriptum e^,quod e-teäis Adam Eua de Paradifo, pofuit Deus in ex-itu Paradtß gladium ignem uerfattlem. Omneso' portet tranßre per flammas,ßue tUc ïoannes Euan' gehßaßt, quemitadilexic Dominus,utdeeodicC' ret ad Petrum : Sißc cum uolo manere, quid adtci tume ßquere. De morte eius aliquis dubitauit,de tranßtuper ignem dub:tare non poßumus, '■ 'm Parady fo e^l, nee feparatur a Chrißo ,fiue ilie fit Petrus, qui accepitclauesrcgni ccelorum, quifu^ pra marc ambulauit,oportet utdicat, Tranfiuimui per ignem aquam crcduxißi nos in reßigeri' um, fed loanni cito uerfabitur igneusgladius, quia non 'muenitur m eo iniquitas,quem dilexit a:quitas, fi quid in eo uitij humani fuit charitas diuina exco^ xit.ELteciUe.

Bcce iße Dollar exprimit,qualiter etiam optimi per

to Ä P o L o G I^A

per igné inde quoApofiolm mentionem fäcit,traite fibunt, Quodnon poteReffe uerumdeignepur-gdtorij Mdgiftrortnn cùm fecundum eostedijicdn-teifuperfunddmentum, quèdChrilitts e^l durum, argentum crldpides pretiofos iRi non ingrediuntur purgatorium.Ct'perconfeijuense£demdnimiepoü txitum de hdc uitapro iüo tempore, quod inter hommes mortem er ultimdm refurreéltonem interpo-ßtumeSl,nonuidenturßne corporibut pœnttfali-quM corporales fenßbiles fußmere,ßcuthocfentent iare uidetur lüe magnus Origenes, qui Omel 8. fuperLeuitico tradansiUud Leuiticiii.lAulierpi^ riendo mafculumimmunda ent feptemdiebut, er mfansoiliiuo die circunddetur, ß uero pariet fee-minem, iimnunda erit duabus hebdomadis, ita feri-lit feptimana pr^fentisuiU tempus uidcn potc^l. In feptimana namq^dierum confumatus eH mun-dui, 'm quo doneejumus 'm carnepoßti ad liquidum puri eße non poßumus, nißoflauauenetit dies,td t{l,nißfuturi flt;eculi tempus affuerit, in quo tarnen die,qui mafculus e^ ej uiriliter egertt,ßatim in ip-foaduentu futuri f^culi purgatur, er flatiin mun-da eßieitur mater,qua genuit eum,purgjtam nam-queuicijscarnem exre[urredioneaccipiet. Siucro nihil 'm fehabuerit uirile aduerfus peccatum,fed remißusetejfcxmmatusfueritmaflibusfuis, cuius peccatum tale eR quod non remittitur, neq; in pra-fentifeculoneq^ mfuturo, ifie tranßbitcrunam alteram

VALDBNSIVM. A alteram feptimanam inimmuniicieftMf zr tertu dcmum tncipiente aboriri feptimancit purgabitur ab immundida, quamfamina parienda contraxit. lllt;ecille.

Ex cuiui uerbis plané ojlenditur, quidilli^ui habent uiriles aäus,ßatim 'm mortis articula 'm ip-^ fa aduentufuturi[lecutitÿiciunturmundi. lUi aU' tern, gui rcmißi cr effoem'mati fucr'mt 'mailibut fcis habentes amorem dißgt;erfad tcmporalilt;i,noit cßiciuntur mundi,nip ttrtia mcipiente aboriri pp' timana,hoc cll,m die iudicij, No» dMfempro tempore quod inter hom'mif mortem cfultimam refur-reélioncm mterpofitum eil, ignefomniati Purgato rij expiaittur,m cuiut confirmationem H«go de Salt; cramentis lib. i.par. i6,de quibiudam refert dicens: Qjiidamputantcinimeif à corporalibutpanis cru-ciari non poße, nipper corpora çr 'm corportbiot manentes. Quapropter à corporibus exutas animat nullas alias poen as f'tßmcre credunt, nip easfolum quas mtusconfcientia accufatrix irrogat.llecille,

Etbenèconueniens uidetur,quôdanimtefepara-tie didorum faluandorum ibi non patiantur pne eorporibus aliquas poenas fenpbiùs corporales, ^am omnes concorditerdicunt, quod homo non çH lantùm corpus,nec tantum anima,[edambo pmul ^omponunt unum bo n'mem, qui uerèpmul meren-turuel demerenturpmul plenumgloriain 'mcalo, Mddamnationemportabuntin mfcrno, Quamuis Apofio-

‘ APOLOGIA

ApoßolM diftingudtpeccdU, alidcdmis ,dïid)^tri' tus, tdmen niß dtiimd corporißt unitd, taltd pec' cdtd in däum deduct nonpoßunt, etiam ^udmuif unme plus ^udin corpori tribuatur peccatumrd' tione rdtiondbüitdtis dc liber i drbitrij, nihiloininus corpus non excipitur d culpa,in quantum efl oc-cdßo fcucdufd proxima mediante, qua dnimapeC' care poßit, ciim aggrauct e:y obtenebret earn fud corruptione, ut non hocbonum,quoduHlt,agat, îjdbenscontraridmlegein inmembris cdptiuantent\ eammlegem peccati, er ideoßbi anima unitaex' iftens ßmper cum illo erperiHud peccat, tanquam , per immediatam caufam occaßonem : contrd' äam ex peccato, quod ex fefua pronitate ar mcli' natione aliudfdcere difficulterpoteR, niß peccd-recranimam inpeccatum indueere, cum ergo il' Ite dua: diilte natureßmulpeccent, er anima quic' quid mali fecum portet poß: ßui feparationem poc cum corpore acquißiut, dignum çj'conueni' j ens uidetur,ut ßmul puniantur, er per confequens non iufium uidetur, quod anima poR ßparatio' Vem nonhic [atisfaciens pro peccatis biter ignettt fomniati purgatorij, er ßdda purgatiene ut ßn' gitur,per uiuorum fuffragiumingrediatur £ter' Kam requiem , corpore fecum ftepe tantum peC' cante omnino impunito remanente, jqamßele-tnentamiMiK co'mquindta, ignis calore pro die iU' dicq foluentur, ut dicit Petrus in Canonica fuo, multi

V A L D E N s I V W.

tnulto tftagii corpus peccanseorum, qui faluaitdi funt, crnon hicfatisfecerunt pro peccatis pur gart oportet, er per confequens uidetur,quài quæpuT’^ git io dabiturinimte,dibiturercorpori,qu()d cum eapcccauit, cr hoc cx diflo pr£di£lo Apoftoli, çy tcliimonio finäoruin doilorum pr^miffbrum fe hteisdem uerbis uere fundantium jiet non infom-niato purgatorio magilirortim,fed in die iudicij per ignem emundatorium ipßus, uel aliterfccundum liei ordinationem, cr ßcpatet,quodutrlt;e^pra;-didl^nafurte ßmulfueruntculpabtleStUel immunet er inquoßmuldeliquerunt, in hocßmul torque^ buntur er una propter hoc non torquebitur aliit vnpunita remanente, potesl ex feripturis confirm mari.

ScribiturenimSap. it. Perqutcquispeccdt,per hiCC ertorquetur, Ex quaferiptura patet, quoit cumquo quis pcccaf,uelper quad peccat,uel gyatitt cuiuipeccat, cumiUo er periBud er gratia tBius torquetur. Quia ficut Sapientia t4..[cribitur:Simb liter odic ßent Deo intpiui er impietas eiut. Hac ra-tione cauße ueloccaßonit data, oportet continge^ »■f, cum peccatum per aliud fit, er quià multiecaih [•eueloccaßones peccandißunt,aliqu£ remetiores, *h£propinquiores,ut ßunt, idola, d:uiti£, eràUig res temporales,hominis corpus proprium ac ipßus tnembra. De quibus ommbus cx fide ßeriptunt tenendum eR, quodpeccatorcs fimulereumiüis,

cuia

lt;4. APOLOGIA tumlt;juibiisuel mcdiantibut quibusuel gratlci, qui' bus peccare dicunturitorquebuntiir.nc idolisenint (S' bis, qiiiflt;iciuntea,fcript:umeji, Sap. ubi fupri per manus quod fit idolorummaledifia eft (xip' fum (S' qu£fecitillud,cim exprius difiis fimili mû do utrunq^odit, crideôftepebtfi-ripturis legitur^ qualtter Deus Idolatris cum eorum idolis contri' uifie narratur. Scribitur enim j. Regum, quomodo uirDci leroboam, flante fiupra altare (S' thus id' cente,exclamauit contra idolatricum alUr ein fier' moneDommi (S ait,altarc,altarc,h£cdicitDomi' nuSiTüCcefiliusnaficeturdomuiDauid, tofias nomi' Hecs' immotabit fiuper tc Sacerdotes excelfiorum, quinuncintethura fiuccenduntjcsofifia hoininum incendent fitper te,quando autem natusefl iUe ReX totum hocadimplcuit, ut patet 4.Reg.2 j. Sic (s de pecunijsquie erant occafiopeccati, Simonis Magi diâum e^: Pecunia tua; tecum fint in perditionenit fie (s'A.chor, quia peccauit eccafîone concupificetf' tiieanatbemaiifiatarumrerum, idea cum omnibuf iüis interijt, es omnia qu£ eins erant confiumpt^ fiunt,ïofi. 7. Snnjïiffr er Sodoinit£ (S’alif in circui' tu (S' cumciuitatibus defirufli fiunt, quiafiuerunt eis occafio peccandi. Sic inteUigendum eh de alifi hominibus, c^uialiquandofiuerunt aiijscaufia dat^' peccandi, ideo necejfium eh exprius dihif,quèd Cdquot; cumiüispuniantur,^^ per confiequens, cumquoi quispeccauit,cum tot (s propter tot nece/fiume^i oatu

V A L D E N s I V M. 0/ tgt;dti, er ex quo ita f A, ^«od homo propter iSm re-motiorcs caufM feu occafiones datM peccandi cr cum iUk puniendui eR. Multi euidentiux ell tenendum , quod cum corpus cum fuif proprijs membrif funtimmedUtii,erproximo occafio peccutihomi-nif, necejfum ell, ut quifccutusfuerit ipfiut defîde^ rilt;i,quodßmul cum eo torqueatur. Hine eH quod, Apofloluf feiens,quomodo peccatum uirtutem futon fumit ex membris hominis, Roman. 6.ftadet di-cens-.i^eq^exhibeatismembraueßradrmainiquita' tispeccatOjfcd exhibeatif uos Geo tanquam ex mor tuis uiuentes,er membra ueßra. arma iujlici£ Geo, ibi perhibetur ilia proxima occafio peccandi,ex quapeccatum uirtutem fuamfumit.auianuncex-hibuerunt membra fuaferuire iniquitati, pofiea Apoftolus hortatur talcs ad pcenitentiam quando modicum infra dicit; Sicutenim exhibutftis membra uefrra feruirc iniquitati adiniquitatem, itanuncex hibeatis membra uefrra iuliida; in faiifrifrcatiQ-nem, Quedfrquinonfeccrint poenitentiamGeo^ quod membra fuafic ad pecca^idum exhibueruntt tunc jfiritualis uindilla fupcr cadent ueniet mem-bra,ut Efii£ tertio pr£dicatur, pro eo quod eleua-funtfrli£ Siamp;n, erfequitur: decaluabitGominuf uerticemfiliarumSion, ercrinemeorumnudahit, auferet calciamcntorum ornatum, ubi manifeftè ofrenditur, quod homo in quolibet membro friri-tualiterfccundumquodpcccauit,punietur,ubibe'

F nècom-

APOLOGIA fit- complcbitur Scripturit, quic diila fApientu, pcrquic qidipet cauit, per h^c or torquetur, 'm cu-w.^ conßrm.itionem bedtuf Gregoriut tn Otnelia de diuiiecpuloncfcribit, QuidAuteme^i^quoddiues 'mtormentiipoßt'M, I'tnguain futimrcfrigeraripO' ßuLtt, nißquodii, quiconuiuando de loqudcitdte pcccauerdt per retributionii lußitiain in imgudii' trociuurdtbdt. fibunddreemm 'm conuiuijsloqud-citM /'o'et. ttidm Imgud fuj fuperba lo' ctitM esi.ubipcccdtum, ibiamp;pcend, er plurimuni Imgud peccduit, dmplins modo torquctur.

Ex quibi» dutboritdtibtis Scriptur^e cr B. Grf-goriopr£cedentepd‘ct quod tiifticid diu'md uißtdt pcccdidno/lrd, fccundum quod dófdpint fubmen' furd debitd, cr eian 'm uitd noßrd, itd cum corpore unttißthomoßuebonum ßue mdlum ßmulfdcien' tes,idcö non uideturj-unddbile,quoddnimapcccdnf cuin corpore pdtidiurcetuntiUclcitrddnnos'm pur-gdtcrio ßne corpore paends grduiorcs, qudm dH' quis 'm uitd ßtfßrrepoßet, ut fingitur, deßrutens illitd cum corpore ty per corpus e:^ld(fd per unio' nem (ujfrdgid, ut dicitur, ipfum expidtur, mgredi' dtur dHcrndm requiem, corpore fee um peccante O' mnino impunitdrcmdiicnte. id ónoninconueniett' ter dicit Apoßolus, utpricdutlumcfl, quodnoso' miusman ßßiri oportet dnte tribunal Chnßi, ut rejerdtunuiquhqÿpropria corporis, prout geßitgt;

V A L D E N s I V M. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ë7

fine ionum fîuc mulurn, noc 'mcongruè idem Apo • ftoliK I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ƒcr^fc^f: ipfeaittem Deu^s pttcii

fanilificct uos per omnù, ut integer/piritM ue^ ftcr cr anima Cf corpuf fine querela m aduentit Igt;om:ninofiri 1 e s v Chrifltfeructur, Vbtquia figt;ceidlis q iercla potcii uenire in corpus, citm qu e~ dam fintpeccata carnis jfiecialti m attiinam, cuiut pcceatjJ'unt mal^ cog'tationes, zxc. idea fiagula^ ri.'crexprimit tlla, cr diliméîèoptans, ut m adueit-tu Domin^iijquoemnes q iere!^ deomnibuf ade-runt, q iodhbet illorum fine querela iKueniatar,çy fiquif qu.efierit, ubitnncanimæ talium faluando-rum,qui non bic fatufeceruntpro peecatis fint pro tempore inter tal.um jiiorttm ç:r tcfurrreilienetn u’timam.

Ad hoc potefi: refiaonderi, quod de corpore exe-untes,funt umChrifio corporum refurrcâlioneitt expeélMief, utadanernam Çjr perpetuam bcati-tudinew punter cum Chrifio immutentur.

Scribit enim beatuf Augujliniti de doginatibm fidei ante pafiionem Doi«»!«, omnes Sandorwit Mim£ tn inferno fub debite pr£uaricatiûnis A-tenebantur, authoritate Domini per inde-bitatn cius mortem, de fcruili conditioncliberan-turpoüafcenfionem Domini adcalos, omnes Santorum anim£ cum Christo {«»^CTCXCHK-tesdf corporc(tdCa RI ST VM uadunt, expetan-t » nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tq

ég APOLOGIA

tes rcfurycL'lionem corponint, ut cid lt;eterntim çr perpctiMin bcaMudincm pariter cum Chriflo im^ mutentur,peutpeccatorum dnimic ininfernofub tunore repofitu; etium expeddnt refurre^lionem fuicorporis, utcumipfoid paiMin conuertentur (Cternasn.Hieciüc.

In Enchiridionmutemerhubetur trunsumptiuè 15.2. tempus itdfcribit, tempus quod inter hominis mortem cr ultimum refurreiiionem interpoptum esl, animus abditis receptaculis continet, peut una-quaque digna e^ uel requieuel ^erumna. Pro co quodfortitaeü in carne cùm uiueret. Hacille,

Abditis gloffd jquot;tper ilia pc habet : Ex bw uerbis pcuideturquodAugulïinusdubitat,quodnimiede’ f'.(ndorum recédant amp;• bené dicitur dubitarc, Quia rarus uel nullus inuenitur talium diuinorum cott' fciiis fecretorum. Nam Origenes OmeLz. fuper N«»:. myßieando manpones pliorumlfrael,de AC' gyptopere^rinantium in terram promißionis,ita fcribit:

Sed cr anima cùm de Aegypto uitat huius propd f :itur,ut tedat ad terrain promißioniSipergit nccep fario per quasdam uias certas quasque conficit manpones, Qtiarum credoProphetamemordicC' bat: Hifc meditatus fumer ejfudi in me animant meam, quoniam digrediar in locum tabernacub» Admir abdis usque ad domum Dei, ifl£ funt manpo' nes er tpatabernacuLide quibusinalio loco died-

, V A L n E N S Î V xM. 6^ Q»4gt;« dtnaiiliA fun[ tabcrnacula tux Doihîhc uin n turn, concupifcit zx deficit anima mea in atria Do -mini^zr infra modicum concludit dicens: l/Σ ergo frntmàfiones, quibwatcrèterrifagiturddcoelur:!, ciuisitamuenituridoncM çy diumoruin eoitfri-fecretorum, quipofiititincritifttuftyafrettfio-ttii anim£defrril!cremanfiones,G‘nniiifruiaicii loci Uel laborit explicareuelrequies. Hlt;ecillc.

Petriu autem ad Clementem libaJtincrarij tan-git, quod anim£ taliumfaluandorum in boiiK (jetii-que regionibus, tuncfrruanturquandofic frribir. Porum uero, qui non admtegrum potucrunt ex-plerenormam iuflici£,fedaliqttai infuacarne ma-lici£ rcbquias habuerc. Corpora quidem refolucn ■ tur, anm£ uero fruantur i« bonts l^tisq^ regio ni-buf, utinrejurreilione niortuornm cùin corpora fua ncepcrint, ipfa iain refrlutione purgata, q' o his, quibenègefferunt,£ternah£rcditatepotia': tur.HaciUe,

Chryfofroinus autein deopere imperfcc^lo, 0-mcl. i8. fxpnnn't, quod aniiutc poùafrenfioncin Dommt ante diem ludtcijfuum ultimumfinem non adeuijtilü fcribens:

Vnde manifeflum fft, Qttoniifln ipfepo^ afeen-fionemanimæinregionem quondam abducuntif, non adhuc habentes tempus reuet tendi,fed terribi-lem ilium diem expeâant.Hæc ille. Ex quartan do-r ; äortim

APOLOGIA äjrum fcriptis patet, quod ipji non affirnmnt ani' niM faluandorum, ß gnihîcnon fatiij ccerint pro peccatispoR exitum fuum d forporf, intr^rclo» cutn purgatorijfomniati, nccß^tim cm cacluM i«-grcdidicunt.

Sedhæc occulta funt, (fucdtter cum diäis ani~ tnab M ibi agitur, çr quod in latis bonaq; rcgioni^ biu funtcuin Chrifio, Abditiireceptaculistamcn contintntur, zr quoniam hicc occultafunt, tdco non inucnitur quisidoneui, qui manßoncs talium ualcat explicare, ztr per con' fequens nefeiunt, quidde tUis certitudinaliterdebcant affirinare,

ALIA PARS Doólorum.

C A P V T XVIIL

DOÆorrtffMi» fonant adhoc, quod hîcelt lociMtncrendipcenitentiie zr faitsfailionif, cum premium in beatitudime attendituf penesgradumgratiiie,inquo pr^e/ens uita finitur, erprotUoeil primo Hieronymus fuper iHouerbo £uaHgelq:Homo quidam erat quihabebatuiüuunit ita fcribcns : Poft amißionem itaq; uillicationif, (f tion poffefodere, uillicuslt;»jj(ruit,quiapoli finitaitt uitai»

VALDENSIVa 71

Ititdin pr^efenti m nullus con/'('ßiorns,nec poeniten-tilt;e lotusidin eße potentmendicdndi ucrofruéius nullus tune ent. Ciui.i f^uie uirgmcsq'i£d prudtn tibusvleumpetieruntfinc fi-udurcdieruiit. Voden-dl ergo tune non ent fortitudo, mcndicdndi erit conj-ußo. Quid poD: inertem nee ß-uäuoßdmpoe-nitentidm de lUdlu dgere licebit, nec i» [cmctipßos doeere dlieui poteftds erit. CÙin rrgo in præ/eiiti uiuiinus, in futurum nobis prouidere dt beimts, ut fecundumPipüßoluindum tempus habtinus, opere mur bonum,ddoinnes,mdximè dutem dd dotneßi' cos. Hec nie.

Pro eodem cR Cypridnus Epiftold decimd, einn hinc receffum fuerit, nuüus idin panitentie locus , nullus fdtisfadtonis effväus, hic uitd 'dinit-titur dut tenctur. HÎc faluti eterneDei cultu eyf ßuÜu fidei prouidetur. Hf c i7/f.

Et Hi/dnucpcccdtttin quod in hdcuitd non cor-rigitur,eius uenidßuftrdpoftuhtur.Hec ille

Ambroßtis in libro de bono mortis. Qtd e~ Hirn hie dccipitrcinißioncm peccdtorum, illicnon frit. Nü« mt enim, qui dd uitun dtterndm non potuerit peruenire, Quia uitd dternd remißio pec-fdtorum e^l, idcoq^ dicit : re mitte mihi, ut reßige-gt;'fr,priusqudmdbedmf er amplius non ero. Hlt;cc

S 4

Eccr

ya apologia

Ecce iftte autoyitdtcf Sdttâorum funt ad hoct ^uod hie eAtempM mcrendi cr pœnitentùefeu fautif faUionis inquoelefii, (fui æ^ficant fuprafu»' dainentuin, ^nodeSlChriftus, lignum, fœnumuel ßipidam punientur O'puygdntur,criftido{l:oref pro fnifundantento capitint etiam tUa uerba Apo-ßoli t. Cor. î. de[igno,f(rno,lh'piilx,t]itie etiam de uirtuteferinonis uerificantur de die CTigncpra- j fentisuit£, nine efi, (juodgloffaoriünariaexponent ilium textum Rpoßoliprimo adliteram,dedie iudicijo'igne ipfîutiUtinpruecedrnticdpiteoften-fume^.

Exponit enim fecundô ad fenfum my/iieum de die çr igné prte/enti,truanda ßc dicit uel ita did po-teA,utde dte priefcnticrigne prüfend accipiatur. tlamhicetiam diesDom'wi e^ dum iudiduminci-pit à domo Dei, id e^,à faluandis indpit pœna, qu/t confummabitur in reprobis, ideô enim puniuntur hic eledi, ut ibi non puniantur, in quo die e^ etiam ignis tribuldtionis, quo utitur amorßiiritualium rerum, dum homines contrifi^inturde omißis,unde dicitur, tribulationem carnis habebunt huiußnodi-QupdenimßneaUicienteamorc non habent,ßne urentedolore non perdunt,cuiu/([;opus manifc-ftumerit. DiesenimDomini, ideR,diespriefentilt; tribulationisdeclarabit. Quid in igne tribulationif reuelabitur. Eandem enim tribulationem ignem uo (at, er uniuscuiusqi opus, quale fuerit, flt;mum uel folubi'

V Ä L D E N STv 'K. folubile ignisprafentis iudicij pnbdbit, et hoc igne ülius Opus non exuretur^quinnon e^tlilexit, quoru ^mißione crucictur.

Exuritur Mem iÜius opus y qui htec tonpor^ia ^ilexit,quiiißne dolore non pereunt,qu£ cum luno-fittt- ibi.

Et ad idem eH Augußinus in Enchiridion cap, ^3-cuius fententidm Gr gloßa ordinär ia,ubi fext» infcrit,quißc[cribit:

Scd quid h£c Apößolicd mdgnificentißiina er dptißimd teflimonidfdlfd eße no polfunt, iÓud quod obf:urè diHum eft, de his, qui tedißcdntfuprafun' ddmentum, quod eil Chriflus, non aurum, non dr^ gentum,uel lapides pretiofbs,fed lignum,faenum,et ßipuld, de bis diiiueil, qu6dper ignetn fdluierunt, quoniamfundamentimerito non peribunt, ßc eil intclligendum,uthismdnifeßisnoni»ueniaturefß^ contrarium,lignum quidem foetium erftipula non dbßirdedccipi pofßint,rerum ficculdriuin.quamuii licite coneeßarum, tales cupiditates utamitti ßne aniini dolore nonpoßTunt.

Cùmautnn ißedolor urit,ß Chriflus in cerde fundaincnti habet locum,id eil,ut nihil ei antepom-tur, crmalit homo, qui tali dolore uritur, rebus, quas iUediligit magis cdrerc,qudm Chrifloper igné faluus erit. Si autem huiuflnodi res temporales cr fecularcs tempore tentationis maluerit tenere, qua Cbriflum,eum in fundamentononhabuit,quiahoc

P 5 priori

7Î APOLOGIA

priori loco habuit, aim in ^dificio pruts non ßtdli-quidfunddmento. Ignis enim de lt;]uo co loco locutui eR Apoflolds, debet inteSigi tala, utdinbo per cun tranfcdnt, id cH, Cftjui ccd’ficdnt fuperhoc fundd-tnento durii or drgentu.cr'lapides prctiofos,ci“ qui icdificdnt ligndyfccnuntycy fttpuldm.

CÙm eniindixi{Jethoc,ddiunxù: Vniufeuiufdue opus,qudleßt,ignisprobabit,crcuiusopiKpermd' ferit, quodfuperædificduit, mercedein dccipict. Si cuius opus cxußum fucrit,ddmnu patictur,ipfc au-tem fdluus crity ßc tarnen,quaß per igneiv-

No» ergô unius coru,f:d utnufq; opus 'gnis pro-hdbit. Eft ^Midc ignis tcntdtio tribuldtionis, de quo dUo loco dpen è feriptu cil. Vafdfiguliprobat ignis, CT hominesiuftos tentatio tribuld'ionis, vbi ignis inhdc iterum uitdfd(it,quàd Apoßolus dicit : St ac-cedit fidclibus,fcilicet cogitun ti,quie Dci[unt, quo-modo p!dcedtDco,hoceil, lt;edificdnti fuper Chri' ftum.quod eü unum funddmentum, durum, argen' tum,Idpidesq; pretiofos, Alteriautem cogitanticd, qu£ funt mundi,quoinodo pldccdt uxori,id cR,tedi' ßcanti fuper idem fundamcntuin, lignum, fœnum, crfiipulam.illius enim opus non exuretur,quid non ed diligit,quoru}n dinißione cructetur,'Etexiiritur dutem huius opus, quonidinßnedolore nonpere-unt,quit cum dmorc poßeßd ftnt,fedqudndo alter' uterconditionepoßpoßtaeispotius maluit carerc ^udm Chrißo, nec timoré tdlid amittendi, talia dC'

V A L D E N s I V M. ÿ j ferit.Chrillum,quimuisdolcat,lt;juodeimitth,fd!ut{s quidcm effc dicitur,fcd tarnen quaß p( r igncm, quia urit turn dolor rerum, quat dücxit, amißarum,fcd non[ubucrtit,neq; ccnfumitfundcimcntiflabilitale atq; incorruptione munitum. Hlt;£c iSe.

Ecccplana crbcnc fundabilis expoßtio tcxft» Apofloli exprimcns, qi'ôd faluMdt qui nedßcant fuprafundamentum.qiiod cß Chnftm,l gnuin,foe~ num, uel flipulatn,fatisfa(iunt crpurganturab lii in præfenti uita per ignem tribulationis,quDru:x urituramor /})iritualiunt rcrum,dum homines coH' triflâtur Jcamißis,cradhoc uidentur fonarc mul' tie fcripturæ quemlibctcxhorlaiites.ut ßt ddigens, quatenus modus in fecunda fuppoßtionc huius ma^ teri£expreßum. Quam diu uiuitin bac uita 4 f ft-C4fM expurgctur, non fuppodiatus fuper futitra fomniata cr ineerta purgationc ,ßcttt h^cpcrfiii-det beatus Gregorius 4. Dialog, capite quadrage~ ßmoprimo,ex fcripturamultiplieipnmo. Io4fi«« f. cap. Quiaudierit uerhummeum^cr credit ei, qui mißt me, habet uitam aternam, cz i» iudicium non uenit,fcd tranßt 4 morte i« «; t4iw. Et per illud loa».

Nie oportet cperari opus eins dum dies f S, uenit nox quando nemo operari potc^,ç^ per illud Apoc. S4.HÎceflpaticntiafanâorum,quicuftodiunt juan-dataDeigt;zyfidié lefuChrifli, craudiuiuocëdecoe' loydicentë mibi:Scribe,Beati mortui qui in Domiîîo Uoriuntur, Ammodôiâdicif.Spiritus utrequiefeât à laborip

7« APOLOGIA ihtboribiisfuis.Operdenimillorufequunturillo^xt periHud Eccl. 19. Qtfodcun^potelimttnuttuci 'm' ß4nteroperlt;iri,quiiinecepui,necratio, ncc fciett' tiaerit a(gt;ud inferos, (}uô tu properas, cr per iliud Jtcclef.n. Siceciderit lignum ad Aujlrum aut Aijui' tonem,inquocun^lococeciderit,ibierit, crper il' tud Ecclef.t4- Ante mortembenefac ,cr ante obi' turn operare iuHitiam, s^usniam non eR apud 'mfc' niinuenire cibum.

tertia par-s

Doftorum.

C A P V T XIX.

Oétoretetiametïiijuiproutlfiag. Prageiif-f I I quida nos mteUigunt,fonant pro loco Pur' J—gatorijeorum «« quoutfomniatanimlt;eco' rum qui faluandi funt,non fatisfacicntes in hac tuU pro peccatis de corporib. exeuiJtes,poenas fufl'mat' tesfenfibilesigne ipfius purgëtur,De quo posl pur' gationrm aliqu£ cxeuntprius,aliqult;e pofteriu^,a!i' qult;e'm dieiudicij, Qu:busfideles hic inuia debcant ieiunijs c^orationibus eleemofynis cr fanilis obU tionis fufiragari, cr illipro fui fundamcnto etiaut nituntur capere, illaprædiéla ucrba Apojlolide ligno, fano, ftipula, in quibus fecundum quorundv’f jnagifirorum exp^tionem Apofiolusprimo tangd unicm^

VÄLDENSIVa 77 unicum fundammtum omnium (dluttndorum,lciii-cctleßtm Chriftum Dominum noftrum,fed non tali' git corundem fupra ^rlt;ediäumfunddmcntum.

Tcundiitorum opera duplicid, bona fcilicet er de^ feóluofa. Bond inteUigiintcspcrdurum,drgentum, er lapides pretiofos. Defeduofd dutem pertignum, feenum et ftipuldm.Tertio inquiunt, tangit Apofto-liis,quód tdlid utrdq; operamodocomuninonpri-w i nifi in morte decldrantur, quid nunc nefeit homo dn dmore, an odio dignusfit. Die uero mortis ueniente quid puniendum, quid uero remunerdn-dum fit, uidebitur. Ciudrto inquit, oflendit Apofto-lui,qucgt;d cuiuslibet opus, qudle fit ignis Purgdtorÿ, qui poli mortem reueldbitur, probdbit. Bonum ut Jibi pldctdum er conueniens dcceptando, probdn-do,er non cremdndo. Defeäuofum uero ut fibidif-plicens, exurendo crpurgdndo, erultimoinqui-unt,concludit Apoßolus,quöd fitpurgdtuffuo tempore per fuffrdgid uiiwrum faluus crit ,qudfi per ignem. Sedddto,quoddliquiDeclaresficfentidntf ut Aïdgiflri Prdgenfes eos in hoefequentes fic ut pradiditin ell,tüd uerbd Apeßoli interpretantur. Tarnen fi bené dduertdntur prtcfdtd uerbd Apoßoli non uidctur,quödpoßint de uirtute fermois dd fetu-fum pradiäum Aidg flrorum ucrificdri,ütpätebit battus 'mfecundd parte huiut feripti.-

Exidm diäis patet,quôdDoéiores in mdterid fnrgdtorij non concorddnt,fcd mdi/firentidmul-tiplici

rS APOLOGIA

tiplici laborant, iinô ut infràdicctur, aliqui eorum in uno loco uidcntur pro co fonarc, in alio loco aliter de ip/o fcribunt hotnmcsdeeo indubium rC' linquentes, cr per confequens f x doilorum fando' nun fein lege Dei expfcjja inemtabibterfundanti' t(i)z eoncordi fententia non cd dcduabilc,quodfi' deles neceßitarcntur credere, ut arttcu!umfidci,ta‘ lent locum Purgatorij pod banc uitam tfje, qualent I,iagillri pradidi pro fide praidicant cr a/truunt, quod fit probandum.

ifia omnia antedida bené pensantes O' äduer' tentes ex fide firipturæ o' fimtentifi findorunt Dodorum fe in eadem ucracitcrfundantium, noit negamui animas faluandoruin fiipcr fundameu' turn,quod cd chrutvs, fianum,lignum,ucl fiipulam icdificantium in uiia pra-jenti per ignem tribulaiionis, o' alios modes in fecunda fiippo' fitione iftius materia: exprefibs, ucl in mortis ar' ticulo jlatim in aduentu futuri ftculi, ucl fi quid purgandum in cis pod banc uitam re!nanferit,pcr ignem emundatorium extremi iudicij, ucl a'ter (ecundum Dei ordinationcm ab omnibus fuis in' quinamentis finalitcr purgandas,hortantes qucni' liaet, ut in prafenti fic uiitat, ut ftatim in mor' tis articuli in aduentu futuri feculi purgatuf ahapofleapurgationc non indigeat, cum ex tertia fnppofitionc buiiis matcri£, melius cd in uita mc' fcri, quant pôdoptarc incertafufiragia^oquot; uia ttt' tiored

VÄLDENSIVM.

frây eü utbonum,qucdquis pcft mortem fmim ff!e-fgt;it,dgipcrAlios,ag£itdum uiuitipfepcrfr. Scmnid-timt enim locum Purgätorihm b/'dgiflrorum prit^ däumattendentcscircdhccudrictittemdcäorum, Grnon uidentes^tliqudmfcripturdm exprcjjdinnos lt;(d tenendum ip[um profidei articula fub dternd ddmnatione obligantcm er coußderdntes hommes ex hoc continue in peius proficcre, ipfum aftruere Cfpromouere pro fidei articula non dudemus, e:y per cenfequens quam diu deipfo exferipturd ccr-tißcatinon fucrimu^,non uidcbilurnabis, quad fideles k!c in uia debeamus adhortari, ut talibus quos fomniantintdliPurgdtoro cxiftcrcictunijs Cford-tianibus, cleimofynK, fandtts oblationibusde-bejnt (uffragari publice prafitentes, quad ex quo r.idgiftr inon pojjitnt docere cx dliquapropcßtio-iie [dcrce feripturæ ineuitabilitcr, quod po{i hanc uitam fit aliquistdlis locusficpurgdndi;,nccipfunt diilum c^ priinarium figmficatum alicuius partis facrtcfcripturii.

Kelinquitur, quad infccurè Mdgijîri illud tale Purgatorium promouent, per confcquens tn-fundabiliteruexdntncccßitantcscos adhac, ut hîc gt;'gt;1 U!d talibus leiunijs zx ordtionibus,e!repiofynis, er fanóiis oblationibus fujfragentur, ciim ut ex P^'edidlu pdtet, lüteanim^ /aluandoru, qui hîc non fitùfcccrunt,poslexitumde hac uitd,pro tempere^ inter homintsmorte uUimü rcjurrcdioni wterpo*

•• APOLOGIA

mterpofitum eil, non uidentur ßne corporibus poe^ nm dliquM corporales fenßbiles fuß'mere.

Hine beatus Hieronymus fcribit cr ponitur tranfumptiuèt}. q.z-ntpriefentifæculo ßmus,ßue orationibusßue conßlijS:ii)titicepol]e nosadiuuarc. Ciim aut ante tribunal Chriftiucnerimus,nec lob, nec Samuel, ncc üoerogare pofßepro quoquam, fed unumquemq; portare onus fuum. H^ec ille.

Ad idem eil er Auguß. 'm Pfal. 48. Super illo uerboßepulchra eorum domus iHorum 'm teternum. Quid eil hoc toHunt panem er merum ad fepul-chra,cr muocabunt ibi nomma mortuorum. Putaf quantum inuocatum eil nomë, iüiusdiuitis poil ca, ^uandoincbriauerunt fe homines m memoria iOi' US,nec deßendebatuna gutta fuper linguam ipßus trdentem,uentri ßuo feruiunt homines non /piriti-bus mortuorum,nonperuenitadßiritum moriuo' rum,niß ejuod fecum uiui fecerunt. Si autem uiui fc' cum nonjecerint, ad mortuos nihil peruenit. Hec iüe.

Pro codent eil er Chryfoßomus. Dc operepet' feëlo morali, zo, (j^uißc dicit: vniufeuiuß; finis cß in ianuis,erß fenex aliquisfuerit,Grfiiuuenis,noit cHhincabeuntesmifericordiam emcrc. Namneip deprecantes potiri uenia, er Abraham ß dcpreca' tor fuerit, erßüohaer lob, erß Daniel, Donclt;^ igitur tempus habemus, tendamus ad ucra, ut nobis ipßs liberampœnitentiam congregemus,mifericor' dialis

V A L D E N s I V H. St d'itm coptofam, trdß)onamus uniuerfa in cœlum w tempore dementi, m c]uo maxime eis indigebi-mui,omnibiu fruamur. H£c iUe. Et idem morctli 74..fcribit : Sienim nimc nonegcrimusbona,fcili-cct cum abicrimw, de reliquo nihil poßibile eâ fi-u-äificdre. HfCC ille. Etfecnndum Hilariumfuperius aücgjtwm: Peccdtum,lt;juod m hac uitd non corngi-tur,eiu’ uenid fruftrd poftulatur.

Ex i.uorum Doftorwifï diiiis elici poteü, cjuod perßcereexopereal quo, eRfolùmmuiaexi/iétis, fed hommes poümortemidm non funtpropr e er ßmpliciter HÙtôrcs.Ergô non uidetnr,quód mortui de faffragijs alicuius uu torts iuuaripoßint, er cum cxMtrÎJH Apofloli neceßecRunumguemciiportare onus fuwn,cromnesnosneceffejit maitifeflari An~ te tribunal Chrißi, ubi recipiut unu'qwfq; propria corporis, quiegeßttßuc bonum ßue malum, er eti-etm Apc'Cid. 14. OperdtnorùntiMirtfequuntur Ulos, Et lecunduinGregortum : Qtialis qufq; in morte inuentus fucrit,talis in die iudicij pri£tentabitur,

Sequi ,i.:.ietur,quàd ex his,que pos^ mortem gC' runtur,q'{andoex(racorpascrunt, nihil eisaccrc-feerepoteri* exalicliiui openbus.quamuis Thomas m s. part fumma fua’J-gt;as authoritatesadfenfum co/,fidium modernoi Komana: lt;nbsp;urilt;eexponat. CÙm du.em e us cxpoßtiocarcatMchoritatcfacrTßri-ptui\e,ideô fecundum didlum b^ atiHicronymiea-dtiu facilitatecentemmtur,qua probantr. Nf.

G rium

APOLOGIA

riuin enùn ejjct primum locum tails Purgdiortj bilire, ß d:^£eins glo/ßie, d:iH5 fcripturis talitef pohrintadaptari, nihilominus fdinen ß quis potC' rit ex fcriptura fa:ra expreßa,crfententifs fanélo' rv.ti Doéorum fe ineadem ueracitcr fundantium, tUud pr£diäum Purgatorium cflendere uelproba-rc, ucl ß Deus ex occultis fuii iudicijs uult aliquent pjühäc uiiam,ßc uel aliter purgare, parati fumu^, ßcut ey fcmper antèfuimus gaudcnteraudire,cf non ijuouis modo cotradiccre, i^uod tarnen uf^ huc nobis minimè eilofienfuin.

DE INVOCÄTIONE SANCTO* rum in cœlo, amp;quæ mala occafio-nc promotionis ipfius in populo oriun-

tur.

/

C A P V T XX.

IAmre/latcirca alium punäum,in quo à nobtf aduerfantibus dißrepamus, uidelicet inuocatio' nc Sanflorumnoflra cnodare intentione, quant quidam ex Kagißris PragenßbiM pro fidei articula) magna cum diligentia prædicant publie: promo' ucntcs,quc)d Sanäiexuti corpore, funt i nobis uid' toribuSfinodo quo communiter Sacerdotes er alij popularescx coruminflruilione cofueuerunt ipßt iniungen'

VALDENSIVM.

^iungenttt ieiunia, oritiones,mten^!i,rgt;tlitionest ere. pro fuffrdgio ZSquot; intereeßione necejjario Ht-tiocand’.Pergudm ivuocdtionem c^ipßiKiwpopulo authori/iitionem cr mdgitificdtioné populut ex ^o cdritdltter crerroniè deDeo,crSdnóiiffentire uidclgt;itur,ut mpdrtehuiui fecundd j^ccificdbitun

Quod deteßdndum er fummopere fugiendunt e^l,de (jui Sjnótorum 'muocdtione locuturi.

Primo zx dute oinnid fupponimui,quid nominis inuocatiotiK illud uidelicet, quèdexemplum de hts ^ut filij lunt,legitur cdpilulo peruenerabilem.Jn tioueUdper lodnnem Andrere fcribiturilnuocdre cH ipßuf deßderium ex told dnimd zr mente ddfolutn Deum in ordtione per uocem emittere. Hiec ide. Et illud doäorA Eudttgelici in Epißold : Corde ere-ditur dd iuftitidm. Inuocctre ck creaturdm fecun-dum cbdritdtem uocdre in dnimoDeuinfuum, zj* ißo modo Chriftui hiuocduitPdtrem fuumquoti-diè,necdubium e^,qu.n ß quisßc inuocdt pro ßto tanpore, eritfdluut.Hiec iSe. Et illud Ciiiliondriß inuocdtio nihil dliud cR qudm infldns ZJ“ diligent uoedtio,ordtio ZT ßipplicdtio. Et hdbetfieri ergd iUum, à guo duxilium cxpeüdtur, ficut e^ Dm, ÇHiprocMidufcto fempereRin neceßitdtibus inuo-cdndus, Pfdl. In tribiilatione med inuoedui Dominu» idea lonæ in periculo exifienti diéium cH : Qtiid tit foporedeprigt;nerK,furgezrinuocdDominutuum. H^c iUe.

Suppo-

s, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;8 APOLOGIA

Supponintiit fecundô, cuàd homo Chrijlui tiniK mediator Dci cr hommum i. Ttm. t. cr dduo' cdtus apttd Patrcm,propitiatio^; pro peccatis no' ftrii,t. loatt. Z. ficcedciis perfcmetipfumad Dcuni Icmper uiuens ad intcrpeUandumpro nobii Heb. t-Cr ofiium,pcr tjuod ji i^uii mtroicrit,faluabitur, lO' an. K). Et nemouenitadPatremnifiper eum loan-»4 Q«f fa^it pro qnocun^ quis petierit Patrem iti iiomi»efuo.lbidein:Etdatoinnibufaf/}uenter,lac.t. imô priufquàm moncaturquodammodofe ingerens liatadofti.umç^pulfatut ci aperiatur, Apoc.3.

Supponimui tertio,guôd Sanéiinonfunt nobh reliéltad cultum,fed ad iinitationem,ficutadhot ßgnsficandum Petrm non permißt fe Çornelio ado' rari,Aä. 10, crloanniAngeliti Apocal, ultimo, c/ Apofloldixitilmitatorefineieflote ßatres ßcutt^ ego Chrifli,t.Cor.it. Etobferuateeos,^uittaambH' lant, ßcut habettsforir.am noftram, Phil. 3. Et pr-n lüo eÂ: Aug. 'm de‘uera religioneßcßribens: tioU fit nobis religio cuitiM hominum mortuorum. Qjiiii ßpie uixerunt,non fic habentur, ut tales quxratf' honores. Sed ilium à nobis coli uolunt, quo illunii' nante lictantur,menti fui non ejfe confortcs.HonO' randi funt ergo propter imitationem, non odor anil propter religtonem. Hiecille.

iflis pr.e]uppoßtis dicimus, quod nuUui hontu aliusaCbrifio corpore exutus,efi:certus nbsp;nbsp;nbsp;uertt^

mediator Dei er bommum,aut aduocatus,uel 'nt' tcrpcllJ'

V A L b E N s I V M. gy terpeüitor pro pcccatorthus apud Putrem. Fro lärf interpclliitioned uiatoribin neceljArià inuocdndui^ ^ui fccuiiduin Apcßolim dd Heb.7. Chrijius ad,hoe iureiuraddo Saccrdotium fufcepitcrmterpellet,et oret pro humaito gcnerc, lt;juod per fudm inortein reconciliduit, cquot; unicus zr folus mediator Dei GT homir.um, aut adnocattis feu intcrpcOator pro peccatoribus 'm cœlo apud Patrem, ita fuffiaent, (fuod nuUum Patrem 'm fuo nom'me petentem negli' git^nec orans repe!litur,fcdpro fua rcuerentia pro hif,pro quibusorauit,cxauditur,Heb.;.Qtiiaaicc-dcnsperfeinetipfuinad Deum/emperuiuens ad 'tn^ terpellandum pro nobis eR fandus, innoces, impôt-lutus,fcgregatus, à peccatoribus excelßor caelisfa-dus crfilins primogenitus Patris, HeK 7. Qk/ uni-cus ex omnibus hommtbusjbi exiflentibus habet tas ç^authoritatemaliosfandificandiorandiq^feu'm-tcrpcltàdi pro eis,fîcHt hoc patere potedex autho-ritatibtiS fcripturlt;e 'm feeunda fuppofitionc huius materie aUigatis, cirauthoritatibus fandorumdo-dommhîe mferius immediatèfubfcriptis.

Scribit enimprimo Augufl.'m Pfal. 64 do Chri-fto : Tu Sacerdos, tu uidima, tu oblator, tu oblatio. Ipfe Sacerdosed, qui nunc mgreffus mteriora ueli, folus ibi exificns,qui earnern guftaucrunt,interpellât pro nobis, tn cuius rei figura in iüo primo populo, cr 'm illo primo templo ,unus Sacerdos folus in-trabat 'm Sanda fandorü. Populus oinnisfijràs fia-

G î bat,

elt;5 APOLOGIA nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ƒ

) nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bo-t^CX iUe,qui foins ingrediebdtur ininteriorducU'

ofjèrebdt fdcrificium,populoforislidnte. HiCctÜe, Idem in Pfal. 44. fwpcr uerbo’.Deus refugiuno' fru et uirtus,multte funt tribuïdtioes, fed in omnib. tribulationibusadDominum confugiendu esi,fiue pt tribuldtio in familiari re, puepttn falute corpo' ritfinedepericulo chdrißimorum,puede aliquei re adhuiusuitie fuflentdculu neceffdria,imodliudrC' fugium no debet ejfe Chripidno,qudmfdludtor eins, qudm Deuseius^^uo confugerit fortis fit. li£cille. idemPfabito. fuper uerbo : TuesSdccrdosittietcr' ttumfcribit.Qtiiddgit,ciuieRindextcrdDei,inter' peUdnspro nobis tdnquim Sdcerdos, intrdns in i/S' i teriord ueli,in SdnildfdnUoru^infecretd ccelorum^ ■ iÜe foins no hdbcns peccdtH,cr Hief dak munddns i peccdtis.Hlt;ecille. Idem fuper lodn. Homel, n.fuper illo uerbo:fugit in montem ipfe foluspcfcribit: P»' mortuisdfcendit fuprdomnescoelos,et intcrpelldtpro nobis,interedillo furfum pofito fek Sdcerdote mdgno, ^ui intrduit in interiord ueli, fe' ris populo confiituto.Huncenim Sdcerdos ilk in k' ge uetcri,gucgt;d hoe femel in dnnofdciebdt,fignificd' bdt.Hitcille. idcminPfdl.fuperuerbo mtferert tnei Geus,uide humilitdtem,de inimicis meisfic feri' bit : Qttdre non dixit, miferere nofiri Domine, uidk bumilitdté nofl:rd,db inimicis noflris tdnqudm multi pduperes cldment, fed tdnqudm unus mi/erere mihi Domine, dn quid unus interpelUt pro fdnéiis, qui

V A L D E N s 1 V M. S7 priuspro nobis pauper faâus, cùin ejjètdiues. iftlt;e oës iuthoritates B. Augufl. ud boe faiiare uidentur^ ^uód ebrißus jolui incalo exifiés de numero eortï, ^ui carnegeßauerütjnterpeüatpro nobis,(juôd boe reiièfiguratüfuit in idoSacerdote magno,qui folas intrant in Sanëla fanilorÜ oßerebat facrißent pro populo,de quo babetur Leuit.ià. Et non folùm Aug. de Qbrißo boe fentëtiattfed cr^lij comuniter bue textüprtediâude Sacerdote magno pofiiädies boe uidéturinculcare,unde Orig-Omcl.^ fup Leui. traitas eudë textii inter eatera applicâs biftorià ad Chrifiit fcrtbif.Si cofderë ueru Potificëmeu,Domi-nit Iff am Cbrißu,quomodo in carne qdépoßtusper totu annu erat in populo. Annu illü dequoipfe dic,t: ^uangelizare pauperib.mißtme,(:y uocare annum Domini acceptu et dieremißiois,aduerto quomodo femel in iflo anno in die repropitiationis, intrat in Saila faniloru. Hoc cu impleta dißießtioe pénétrât cœlos,et intrat ad Patre, ut eüpropitiu bumanoge-nerifaeiat. Ac exoret pro omnib.credëtib.in fe, hac fepropitiationë dus, qua hominib. repropiciat Pa-trë fciës loannes ApoßoLdicit: Hocdicofiiioli,ut no peccemus,quod Grßpeccauerimus,aduocatu babe^ mus apud Patrë, lefum Chriftu,iußu, zj- ipfedl re-propitiatiopro peccatisnoßris, Sedet PauLcitm di-cit de Cbrißo-.Quem Dci« pofuit propitiationem in fanguine dus per ßde et ideô diespropitiatiois nu-net nobis,ufqf oecidat fol,id dt,ufq;ftnë mutidus ac-

G 4. cipiat.

88 APOLOGIA

apidt,ßlt;imus enm nospr£foribus,opevientet Pott' tificem noftrujcomordntem intra Sani!luariu,id cR, apud PdtrCjCr cxorantê pro peccatii eorum, qut j~e expcâant.H£c tile. Pro code ell e:^quot; Bedlt;i,qui /uper illo Lucfe-.Zdchdrids fecunduconfuetudinefacrtpcij forte cxijt,ut niiêfum poneret,itd fcnbit: tncenfum in Sdnlld [dniiorutn à Pontißce de fern expeâdnte foris templu omnipop'.ilodectmd diedecimtmenfis eH iufjum.c^hdnc dié expidtionts ßue propicidtio' ttif uocdbdt,cuius diet myßeriu fi^poßolus ad Hebrc' os pandensilcfum ofiendit Pontißce effe uern,qui i» fdnguine proprio feiretd coeli fubijt utpropitiu nobis f-dceret Patre, interpelldret pro peccatis eo-ru,qiii adhuc pr£ forib. or antes expeilant. Hire tile.

Ambroßus ßiper codem textu itdfcribif.Hic aU' tern tilefummus Sdcerdos,qui adhuc forte queritur, quialicrus adhucignoratur. duienim forte eligb tur,humano iudicio non comprehenditur. llleergo quercbatur uerus m teternum Sdcerdo5,qui non ho-fbarum cruore, fed proprio Deum Pittrem generi reconciliaret humano, ey nine quidem uices erant, nuncautcmefl perpetuitas. Htccille.

Pro codem cH Hugo fuper Lucam, qui myßieat introitunt Zacharia 'm teinplumDommi ,tta fcri' bit : Per mgreffum Zachariæin Saniia fanéiorurtt ßgnißcatur mgrcßiis Chrißi in ccelum. Sicut cntiu fummus Sdeerdos intrduit in Sanéla fanäorum, u( inierpellarct pro populo foris liante,ßc Chriftu^ impletif

V A L D E N s I V M. 89 linpletif omnibiM 'mtrauitmcalum, utintcrpellct proiwbis Patrem, adhucflantibi^ forts, undead Heb, 9. Nontn manufaôlafanâa intrauitlefutex-emplaria uerorum, fed 'm ipfum coelunt,utapparC' atnuncuultuiDei pro nobis, H^cille.

Ex guibus authorttatibus bené penfatis potent ^ui ibctcognofccre, quod folus Chriflus inter eos quicarnemge/bauerunt exiftens in patria, cRccT' tusçruerus mediator Det erhommum, aiitaduo-catusfeu interpeUator pro peccatoribus apudPa^ trem cr fuffictens pro omni usq^ inßnem mundiac' cipiat, imofialiquid à Tr'mtiate concedi debcut perorationcm alicutus, folum Chrißum lefum c-portetmediare, utpoteßcognofei ex autkoruali' busSanéiorum infrà fcriptis.

Scribit eniin Gregorius libro 22, mord/iKJJJjrj-fiansiiludlobi ji. QjtimifcztrjfcHat' adiutorcm,ut ipje deßder turn meum atidiat, lftomodo3.uirpcfi-qudm tot utrtutum fiiarttm fubhmia harrauit gejia, feiens quod flits moritis ad fumma peruenire neque-at, adiutorem quarit, cr quern nimirum,nift unige nitum Deifilium eonteinplatur,qui kumanam natu ram in hacmortalitate laborante adiuuit. Infru hue rrgo B. iobpertotius Eccleßicßgnifieationemlo-que/ij, mt'didtcrcmQmd cùmdixijfet, quis mihi tribuat adiutorem d parte fubdtt, ut deft-deriummeum ipfeaudiat. Sciebatquippequod ad liberationis leternie requiem human£ prcces, ntji

G s nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;per

' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;9Ô APOLOGIA

I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;periiduocdtumfuum dudiri nonpojjcnt. De c^uo

perlodnnem Apo/lolum dicitur:Si quis pcccduit, aduocdtumhdbeinmapud Pdtrnn, icfumChriflum iuftum, GT ipfe e^propicidtiopro peccdtis noftris, non pro noftrii dutem tdtitimjfed etidm totim man di,de quo Pdulut Apoßalat dicit : Chrißm lefus qui moriu'M eßpro nobis, imo gt refurrexit,qui eft in dextcrd Dei, ^»i etidm intcrpelldt pro nobis, cr In-fi-dddpropo/ituinfubdit. Adiutorcrgo qutcritur, utdefiderium exduîidtur,quid pro nobis ntß mtcr' pcUdtio medidtoris intercederet, ab dure Dei prO' culdubio noftraruin precum uoces ßlerent.HeciSe.

Eccequodi^eÇanilusdicit, quod humane prc' CCS non ni/iperaduoratuin lefum Chrißum, audiri nonpojjunt, crquidniß intcrpeUdtio eias pro nobis ititerccderet ab aure Dei, proculdubio noßrarS uocumpreccs filèrent. Pro eodem eft gt Remigius fuper iUodd Pph.i .Qmn per ipfitm habemus accef fum,Grc.quiitdfcribil:Per ipfum accedimusad De um pat ré, quid ipßeß mediator noßcr.Pro eo quod homo Deusç^per iüum prêtes noftras ad Drum di rigimus,Grperillui'ntroducimurmconJlgt;eéHteiuSf ßcutipfiedicit: t:iemo uenitddpatrcm,nßperme’ Hecille. idéfuprdlieb.7. accedensperfemetipfiinf ad Deum femperuiuens ad tnterpellandû pro nabifr ita fir.bit,nos qui pun homines fumus,per iüum at' tedint!/^ ad Drum pdtrcm,quid mediator naßer eXt ßrns Da aultui aßißitpro nobis,dirigeas per iUu»^ p:.\:sMßrdSadüatrem, undefactrdotes Eccleß^

VÄLDENSIVM. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;5t

dßißetcs dicant : Suf:ipe domine pdter preccf populi tui per domimum noßrum ïefum Chnßumß lium tuurHiCrelutii femper uiuit,ßmper mtcrpellat pro nobis.Htec iüe. Gleffci ibidem ßcundum alidm fi teram pote^l ßluare, c/uos accedcntes ad Deum,n9 per dlium ßd perfeipfuin, fecundum quod tpje at ; Nemo uenit ad patrem,niß per me, Hxc »k.

Proeodem eil zy'lt;^hryfoß.fuperiüo,\o.t0.Z3’iri iÜa die me non rogabitis lt;]uicquam,cjuißcßribit,ii non indigebitis mediatcre lt;td interpellädum,feJ fußßcit nomen meum,ciuôdinuocàtcs omnia accipi^ etis. Hif c iOe. ifilt;e autoritatef omnes ad hoc fonant, fjuodhumane preces no fortiuntur cßv^ltt ßniim ni-ßper aduocatum iefum.Hinc adhuc ad maioré cößr ntationé horumdodlorEuangclicnf tn fuotrialcgo [cribit. Ccrtn eH ex fide,quod oportet mediatoré dci et hommit lefum Chrißu,ß aliijuid à tr’mitate eonee di dcbeatfp oratione cuimcunq; mediare, cum ex fi de Ù quocunc^ catholico concedi dcbeat,quod huma ungenus perpétué damnareturß non Samaritaniu iße cura eim geßijßtt,ut notat Euangeliu Lit. lo.cT hinc inqt multi probabiliter exißimant, (juod foret expedient Chriflum inter homincsßmplicitcrado' ^‘tfi,guiaipfeeA mediator O'interccjjoroptimiu, P‘‘yatißimiis,quö adutrumq; extremu e^bcnigniß ßmutratione charitatis crmifericordiie infinit^, ^tultus ergo foret,q aliu interceßore reqreret.Chri fiits.n.fcmp uiuens apudpatre adinterpeHandupro ncbis

Çî APOLOGIA

nobiseRpdrMißimiu, iUapfut minenteitt,cu!usti' lgt;et uiittoris -, qui ipfum dilexerit,unde non oportet ad captMdum eins colloquium /miHos alios medi' are, cùin ßt benignior pronior adiuudndum, qulm dliquis eorum, er maueret,quod mens uidto-ris ex multitudine quos orat bedtorum di/^ergitur, cùm dffèilio 4 Chrifio IdXdtur, èô quod tantum ßt finitd,erprf confcqu€nsremittitur,eùm ßtin plU' resßcdißgt;erfd,e^ multis, inquit, uidctur,qudndo ordtio ßnguldriter direóla fuerit ad lüam perfo-nam mediam pro ddiutorio fpirituali, tune plus pro fecit er Eccleßd creuit,qudm facit modo multis irt' tcrcefforibusdd'muentis. Htecille.

Ex cuius eximij Uoiloris uerbis patent plura. Primo,quodniß per medidtorem ChriHinihtl impC' trdtur d Deo.

Secundo, quàdfccundum probabilem exßimd' tionem plurimumexpediens, ChrißumßmpUcitcr inter hommes ddorari, quid e^ mediator er mter-eeßor Optimus benignißimusq; quodd utrumq^eX' tremum.

Tertio, quod non oportet dd cdptdndum eius colloquium, Sdnófos alios mcdidre,cùm eiîpronior ad iuudndum, quam dliquis eorum, cr eß ad h^ec d Deo conßitutus, ut per cum intereeßio trdnfcat, qui mdgis eft mifericors, quam alij, melius nofeens omnes indigentias homisium quam ali/ : er eut m-t' ior cura cR dégénéré humdtio quam dlq s, quia pro quibiü

V A L D E N s 1 V M.

(juibui iußuin cR intcrccdcrc, pro iÜiiipfe ncinfuumfudit. Quorum nunquain obliuifcitur, hubcnseos defcriptosin mdnibutfuis^crpcéiore.

Qj^rtó (aiigit y quod ftultus foret ex hoc,qui4' hum iMerceIJorcmqUiereret, GT religio iflo certo O' «tro, iMctrtos requirertt,

O^umtötMgit, quotl quondam in Eccle/jlt;tpri' nmiua jinguhriter oratio direäafuit,ad illam per-Jonam medtam pro adiutorio /fifituali.

Et nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ficfuit,quöd pro tune plus

profidt crcuit Eccleßa,quitm facit modo multis interceßionibus admuenti5,qu£funtquaß nubes ß' neaqua,foltmlußitU Chrißum uerummtcrce/fo' nm, cedipjantes ueram (fern er uanam /fent pluuiamfßtritualii adiutorij expedantihustrehn' quentes, ißaCbrifli intereeßioermterpeUatiojde qua iam longut frrmo pr£ceßit,ßc debet promoue-ri magnißcan, quaß certacT nera craDco or^ dmata, quemApo/ioli mlods commémorant, qui cùm ßtiufiuf,uobisexijlcntibu{ impofentibuser i.'tjußicientibus, ex feipß cilpropitius, tàmadiuè, quämpaßiuc,propeccatis noßris. Ham ipfefeip-fum obtulit pro redcmptionc noßra, er fuit hoftia, per quam e^propiciatio /'ada,t.loh.^. Mißtßliuia juumpropiciationem pro pcccatif noßris,er ße re-medium contra peccatum, ne cadamus in deßierO' tionem, eü confugere ad chrißum, patrenum cau^ farum noßrarum, qui iugiter tuetur caufam tio' ßram

Ä P Oto öl A

flrant 'mter[)eÜlt;indo Patrem pro nohts, (luentiti' dumAduocdtumhabemui,fcderiudiccm. Quido-mneiudicium dcditpdterfilio,'lo. s, er per confe-^uens mdgndljgt;esp(X!ntentib.e[t-,cjuod dduocdtus nojîerfdélui eü iudex nofter, ]ftd cR fides funddtd in Chrijîo,tdnqudmfirmd petrd,in tjua catusApó' fiolorum femperredè fietit, d'ynec homo peccati nondcccpit, poteftdtemer nouM Sdnüorum natt introduxit intercefiiones, qudm omnesSdnitidlij 4 Chrifto corpore exuti hîc exiflentes tenuerunt, er hodie confitentur,quód non aliunde nifiper obldti' onemerinterceRionem ipfius funt fdluati, erdd regndperueneruntcaleftid,qudndodicuntiÜudA' poc. DignusesDomine Deus acciperelibrumamp; foluere fignaculd eius er dperire eum,i]uonidm oc' cifus es,erredemiflit!O5 Deo in fdngumetuo,cxo' mni tribu er Ungud, er fecifii nos Deo noßro re' gnum er Sdcerdotes, Ecce adhuc mterrdrefiondt eorum humilitdt er gratitudo, guando recognO' feuntfe iufitnguine ipfius, iüue ingrefi^os, er quiC' quidbonihdbent totum peripfumfehdbere confi' tentur,lt;juod er de omnibus hîc exijientibus tcnenti quodfiilicetnonddipifcuntur dliquodbonum,niß per ipfum Optimum medidtoremerintcrcejjorcnit CAPVT XXI.

CVi« ergo Chriftusfolus er unicus in cœîo e' x fiens, de numero eorum, qui cdmcmgeft'^' uerunt,fit certus eruerus aduocutus

— nbsp;nbsp;- - nbsp;nbsp;nbsp;- - ■ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pf/z

V A B D E N s r V M. ç i PcHdtor,hebens iuscrautorititéfanôlificândîaîioi proilijsciiorAndi O' interpcîlttndi nuUus abus ab ip'o eH, qui ab ojfido 4 Deo (ibi dato, aliospoßit fafidificareerprocis interpdlare, qui necejjarii pruiftdinterpcUatione effet inuocandus çr oratt-dus. Rcliiiquiturquodßanilicorporeexuii^dlij i Chrißo, qui carnein gejlaucrunt, nonfunt certi oquot; ucri aduocati, mtercefforcs aut'mterpellatores dice dijqued uiantcs debeant pro taliintereeßione neceff farió tuuocare. Prima parspatet cxfeiitentiapr.edi darum autoritatum ßandorum dodoru,in cap.pree cc. ctjtiaddudarum, ueracitcr[e in Icgefundantiu» Sccunda autem pars patet primo ex ißo,quia ex nul iaproport:one S.fcriptur^ feincuitabiliter, quoi faudi compare exuti alij ÀChrilio, qui carnetngcftdl ucrunt,ßnt certi e:r ueri aduocati,ztrintcrceffores, intcrpeHatcres, quos uiantes debeant pro tali in tcrceßicne neceffanó inuocare. Nec ip/«»« datu eä prtmariumßgntficatüalicuius partis S. fcrpturiCt quodabquis fattdorum hieexi/ienSjUnqoraffet ali‘ «in jandum mortuum, corpore cxutum,fed jempt r Vubtq^ lex nouaßite uetus,ubi aliquid loquiturde oratione,ipßamdocens, ßemper docetfeu prtecipit, 'Utßlui Deus oretur,ßcut hoc confirmant Chrißus i^att.4..Dominum Deumtuumadorabisoribi foli finîtes. Si cnim adoratio uel oratio faltem propriè • dida,dliquo ture alteri competeret,no diceret chri ftus: Etillifiolifieruics, Ergo Sandi corpore exuti

.96 APOLOGIA er lt;iiij Chriflo non funt certi er um aduocuti, in' { nbsp;nbsp;nbsp;tcrceljcrcs, uel tnterpcUntores d!cendi,^uo5 uiantes

debeant pro tall intem-ßione ncceff'mô inuocarC) quod fuit probandum.

Secundo hoc idem patet ex ifto. Si Sanili corpO' re exutij alij à Chnßode numero eoi um,quicar' nemgeßduerunt, effent cerci er ueriaduocatie^ intcrcefjorcs aut mterpelldtores dicendi, quosut' dntes debednt pro lUo necejfario inuocare, tunc eX ßdef :ripturie deberet oßendi, quod ipfifîntinedi' um à Dfo ordin tum erfußieiens, ad hoc quantum f ft fx pdrtf D« er hominum indigentium, iit fent' per ßnt parati audire precesnoßroi, habentes ad hocfußieientiampietatis, iit omnibui fuu oratori' buipoßmtßnedefeilu propitiari, er quad habe-ant cognitionem concernentem medium, id eil quodiequaliter participât utroq^extremorum, fei' entes quid hk er alibißt neccffarium, er quod DC' US ueht pro parte fua,utßc pro ijln inlercedantßed quid hoc non uidetur dicendum, cicm fecundum A' f ofto/wm i. Timot.z. Vnus eilmcdiator Deter ho' minuin Chritlus lefts ,qui pjßus eil pro idlute ont' । nium,cuius teßimonium conjirmatum eil tempori' bus fuis, quia à tempore ueter is teßamcnti corfif' tnatum eßper ProphetM, cius aduentum pr^n^ot' tiantes, er pro tempore noui teßamcnti,poft ZT Apoßolorum prlt;edicationem, miraculis lonfir' fnatum. atillud medium nemo effepotcß,ni/j fut' rttue'

VALDENSIVM, 97 rit Dtat cr homo.ßcutpdtet cx duthoritdtibui in~ jrdfcripif. Scribit enm Auguliinm lib. i. confe^ ^.cdidtor inter Deunt er hominem oportebdt, ut dHquidhdberetßmile Deo, üliguid ßmilchomini' bM,Deo ßinlii longé eßet, ne in utroej; Deo Cimilif fßetdbhoininibui,eri‘dmedidtür non eßet.Htec nie. ProeodemefleridemAuguß. inPjdlmoitj, fuperillduerbd: Pfdllite nomim eiutfCjuonidmfud-UMtß:. Et RfHngiut/Mprrföi/m uerboApoßoli: Medidtor Dei er hominuin. Homo Chrifttu leßet, Quorum hic uerbdponere breuitdtis cdufdoiniß-mu^. Exidind.élhpotctlcognofci, (juodApoßoU Qhrifii.non fe necdhospuros hommes exutos 4 cor-porc, medtdtores Dcicz hominum,dtit aduocdtos dut mterpellatores pro peceatonbus dpudPatrem uocduerunt,fed Chrißiim icfum.ut pdret ex aut ho-tttdtibus fcriptur.£, erfdutlortim doüoruin fen-tcntiiStßin ßde fcriptur^ uerdciterfu dantium, tarn fuprddllegdtis.^ Et hoc tenentesnenex hoc c-runc hdtretici ncc fehl indtici, ßcut reiß-gnum er conßrmdticKcin priecedentium, notdiiter dppdrercpotuit ex ifid duthoritate. B. Augußinut iitpdfcr’ptd. Scfibitcnimßrmoneprimo fuperE-p'ßold h hdnnisßiiper iHo iierbo, i. lob. 2. AJuocit-tumbixbcmzisbocmoiio: tße uir iuflusermagnus, auidc peiUore Domini myßeriorum feerctd b:bc-bdt. lllcqui de pcélore Domini diiimitdtem eruéld-«it. In principio frjt ucrbum,erc. Chrißum aduo-

II

9« nbsp;nbsp;APOLOGIA

catiimpofuitjtjon lr,crinaluitfe ponere in ttUMera peccatoruin, ut heberet: aduocatum Chrißum,q pO' neretfeaduocdtumpro Chrißo.i.loco Chrißi,crin' fi-dfubdtt:hoclt;jui tenuithiereßinnonfecit. inde.n. fchifmdfdéium c^t. Ciim dicuntbomines, nosiußi fumns, CMU dicunt bigt;mines,nosfanätficdiniK int' tnundos,nos inßificdmu« iivpios,nes pctimu{:^os im pctramuf. IcMnes autem dixit:Etß c^uis peccaucrit, aduocdtuin bdbcmui Chrißum leßim iußum,et ipß Cil propidatio pro pecatis noßrii, h-£c iüe. In gui-bui ucrbii B. Augitß.uokns o/iendcre nnuin eße çf fußidentctii adUocatum Chrißum ießim, pro omni' ’ bM gui cgent grutid Qd. Commenddt loanncm Apo i ßolum ex eo,guod exißeiis uir iußut er mjgnui,^ . cui Deiu multd pr£ dlijs reuclduit, db humtlitdte no excidit,f:d ex lüd m numero ßponëspeccdtorü ,no gt;nbsp;fe, l'ed ChrißPiproß' dliß dduocdtum confitetur, er i jji boc guod didt, cu de peäore Domini myßerioru fecretd biberdt, ddt ineelligendü, guod lob. bené in' tellexit o^du Chrißi,in guo Dfi« nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ccnßituc' |

rj£ dd ßnßim prim expoßtu guod ipße ex alij tune ßnritu lefu abunddntes hdbucrut,credentcs er terß tes,guod omnes peccduerüt, er omnesegentgrdtin Dei,er guod niß unuf-ex omtub.esl:, gui omnes fdtt' dificdt, er lüi g fdnfiificdntur locu jdndificantii tc ncrenSpoßunt. Chrißu autßemperconfiteridebet, ' Semp.’ternum bdbere fdccrdotui, erfdludre inppe-turipoße,pdrdtu/einpddmtcrpelldndüprohis,gp

cuni

V A L D E N s I V M. 9^ eunt Idiiâificantur.ç^idcà loannesnoluit nonteni-uocaHuelinterpeUatoriiitidum.Ciiin.n.fcirctfan-éiosoeshoccredereqx tenere,(juodp orationë obldtionéChrifli funt faluati,no esipoßibile,tjuöci perucnientes iÜuc per ipfum, ßaim quod eosnott concernit fib i ufurpc/j t offiicium^cx fuperh:d. hoc fit cere non poffiunt, ticc ex ojfieio, quid fciiint efie al-teriuf,nec ex nccefiitdte,qui(i Chri/iue pontifex fud turorum bonoru nteliuf fupplct indigentidc otnniuà q omnes alij Sdnëii,fdnfiificdns qucmlibet in fe crc' dentancrimpctrdnscuilibct nece/fidrium fibi qua indiget,crpercoiifequenfnoneRpeßibile,quodex: dliquddrrogdntid fdnéli ufurpcntfibiofficium Do-mmifuijfedcdndcmhMulitdtcm qudm hîchdbue-ri(nt,hdbcnt, crgrdtitudinemciuibeneficijy quid liidelicetmcdidnte eius interceßionc illueperuene-runtfemper cficnduntjcx quo lodnnes Rpofiolui ex. tefidmonio Augufi. priediito, ex humilitdte oruerct cognitione declihduit,fe ponere dduocdiu pro Chri-flo,ddturintclligi, etiflduidinta-eeßionis finita^ rum^qudnt mdgifiripromouent,nonprocefiitex hit nnlitate cyticrd cegnitione Chrijliunici^certijCr ucri ddiiocdti, fed ex ctecd fuperbia, cr ex iUo per confcquensuidcturfequi, quid qui dufiu fuit fepo-Here dduocdtum pro dhjs, dut im omnedlifs Sduiîif nt dduocdtinecejfdrii inuocdndt fint pro peccdto-^ibut, trddidit CiCcut çr fuperbm fuit, nonhd-hens uerdm cognitionein de uno, certo cr ««to

H J

»09 APOLOGIA

aduocjto Chrißi,qttod ioannciApoftolusnonfecit» tx dido tc/limomo Piugujl. ulteriusex uerbis prtf' Auguß;melicttur,quod (^uitenetmI tenait, Unimcjjé cerium crfußicicntcm dduocatum Chri fliim, lilt non tenet nec tcnuit htereßm, ncc fchifmd fecit autf4Cit,fedab tndeueniunt c^'ueneruntfehif-mata, quandodliqui tenueruntdut tenent plures eße aduoeatos, autmcdiatcres inter Deum erhomi iies.Et qMtido officium uniuscérti crueridduocati ebriflißbi ufurpantes dteunt,nos iußi fu)nus,noi ffindificantui immundos, nos iiiftißcumus inipios, nos pannus, nos impetramus per hoc occaßonem fehißndtii prcefiiterunt^ut tUi Cbrißum nbsp;nbsp;dlij San'

dos reffiiciMt, er lüi unuin ßnduin quem tcßi' mant jandicrem erdiijaltum attendant, eptta eX re poß inodum udrneSedie itißdefuccreueruntjCf uariii religiones introdud£lunt, ex hoc cum ffiiri' tuales ßc inßdelitcrfu/u craliotum magnificarunt orationes.

CIRCA INVOCATIONEM SANCTO' rumfinalis uortra intentio.

C A P V T XXII.

ÎStd oinnid nos penßintes lt;erdduertentes,crpf‘f fertim ex fuppoßtione printd huius mdteriie per (ipientcs ex communi [ententid dodorinr, qued intiO'

VALDENSfVM. «-gt;t muociitioßue oratio faltem proprièdtda cR, cultus foli Deo cxhibendus çjquot; tion uidcntes exprr/J^tin fcripturam Icgh fub étermi diimnittione obigan-tem.,adtenc)tdumprofideietrticulo.,quodSanóliex' uti corpore à fidelibus hïc uiantib^s. Pro fuifragio Crinicrceßione neceffariô funtomndi aut inuocan-dimodo, quo communiter Sdcerdûtes cf ali/Ijjiri-tuales fx eorum mllruilione confteuer unt ,Hecui-dentes Apojlolos nobiis ahquod de hoc expreffuin tradidiffie ucl reltquiße documentum. Nfcfxenj-plumadhochabentes alicuius Sanili, in noua lege uel uetcri canonizeiti, qui {tc in oratione Sandos nt Calis exi/lentes inuocct, ucl Bccleßam primitiuani' Euangelio conuerfantem , cuius redores fuerunt Apofioli, aliquid de tali inuocatione prarcepijje aut tnjlitutißC) cùm Gregorius primus primùm legitur ittftituiffê,fieri inuocationes, îiotantesép populutn m his in magnit fuperflitione crperfidia Uborarc cont'muo.Baintentione Sandosnon oramusncc w-Mcamus, necf uffragia eorum ab ipßs poflulamus, ne cultum foli Deo debitum ipßs impendainus,quants, ßcutdocet eos ex fecunda fuppoßtione nojim lgt;uiusmateri£, dicamus honoirandosts'tmitandos. ^nffragia autem Sandorum nonnegami(s,qiiibus pro capacitate fuffragantur hominibus, in Bccleßa nilitante, nec ea affcrimus à Deo nuUatenuspofiu-landa,exemplo Dauid,qui, ut canit Eccleßa,orabat Deum dicens: Participem mefac Deus omnium ti-

H i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nientiica

«o» APOLOGIA

mentiunt te er cuftodientium mdnditd tud, er Deu Jpiritualitcr dicimui inuQcdndum,ut ordticnes fatt' dorum inter nos fufeitet, quibiu fdnai hîc cxilleii' tesordbd/ttDeunt, iuxtd lÛud Eccl s^.Sufcitapre' cdtioesqudslocuti funtinnomine tuo Prophct£pri ores.Scimtid.n.guodfdnéH,qui funtin Eccleßdtriu' phantcdffèótum bnbent bonü ad nos,m quMtum no bid unum cum ipßs exiftentibuf,nosßne Hits er ipß ßne nobis ,confiimlt;(tain non confeejuunturbeatirU' dmé, cumipßul'q-ddultimdmrefurreéiionemnott b-ibcant ex pdrteiUd cofummdtdm bedtitudiné,cùin cdredntcorporibas juis, quibus hdbitisglorid in eis erit conßnndtd.necetidm ed pdrte iHd adhuc hdbent eonfumtnatdmgloridin, qudndo nodumomnesfunt ßmul, quifdiuandi funt, unüenim corpus e^,quod iußificdriexpeildturcr quod refurgere dicituritt iudicio. Licet eniinjunt multd membrd, unum td' tuen corpus, quibus iüue omnibusßinul exißentib. cuilibetexdugebiturlietitid, qudndo quilibet heti' fite er meritidltcrius pdrticepsßut, ut compledtuh quod aeritds dicit, ioh.4. Videte regiones, quid dl' lgt;£ idm funt dd meßem, er qubmetit,mcrccdem dC' cipit,erquicongregdtßu0luniin uitdm £terndn'f uterquifemindt,ßmulgdudedt,crquimetit,ißi^^ confirntdtionem er probationent, ulterius ß qttif uulthdbere, legdt Origenem Omel. r.fuper Leuii‘ ubitrdfldnsilludChrißiuerbuniquo dicit: Antci* àico uobis, quid non bibdm de germine uitis bu'

iuf^

VA LD EN SI VAT. to? iui, donee iHucbibam uobit cùm nouunt inregno pätrif mei, Sententidtnon[oltimdeSinéiii,fed dc\Chrillo cdpite^quid nondum confummuta hdhent beiititudinem,fundMS in iUo uetbo l\po{iolidd Hf-brtos it. Q«» ciimenumcrdlJctomiiesfdnilospd-tres, guiper fidem iulïificdti juut, ddditpo^lomniet etidmkoe, Sed iftc ,inqnit, om/tes teftimonium hd-lentes per fidem, nondum dffeeuti[unt repromißi-onem, Dcoprouobis dliudprouidente, ut ne fine nobisperfcilioncmconfequdntur. Q^ntum ergo koebonum fdnéli de corpore exutidcfidcrdnt, tan-tumbonumnobisdjjvüdnt. Quod jieisdliquidfpi' ^itudliter de nobis dliqudndo reueldtum fit, heec ne-qs ncgdntus neq; djfirmdnius, Dei difpenfdtioni r o!« ntittentes, penes bocerde eoru fujfrdgijs tenemus, quod pro cdpdcitdte cydilkenfationehominum hie txiflentiu ipfif pojfuntfuffrdgdri fuffrdgdntur. ^xempld eniin eorum qui attendcrct fcrtptdfi intel ligeret,dd bonum ei fuffirdgdrentur.Cogitdns etidm deeorit fclici fidtu, quepofi: prtefentes miferidsdde pti funt,pcfjetin bono tdntùm robordri dccendi, quodpofiet eu d ueritdte çj iu/iicid retrdhere dutfe pdrdre. De quib.fujfrdgijsfdnélorüOrig. OmeLj. fup lofuætrdUdsiüudUum.ii.Qticmodo Mofeshd: reditdtëterrjedifiribuit trus torddne duab.fummis tribub.pdëlu iniens cu illis,ic reliâis mulier'b. erin fdntib.fuisinilld terrd trds lorddnê,ipfi cufrdtribiis fuis pugnit, ufqi etiâ ipfi heercditdté confequdntur ttdfcribit. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;H 4 vide

»04 APOLOGIA

Vide nißUiordnti hodie 'm dgone uitæhuius, amp;nbsp;bdbenti certdmen dduerfus mimicoSt id cü, contra-ridipotrfldtrs, (juomodo 'm duxilium ueniuntiüi, ^utcmnddu:ntu Dom'minoflri iefu Chnftt 'm lege iuflificdtij'unt.Vide,quonicdo Efdids mihiduxiliunt prceßdt, cum mcfermonibus fu£ leilionis iUum'mdt fide dcc'mâum,cr expeditum uenientem letemidin ad duxilium iioflrum CT uolum'mis[ui idculnko-fiesdcerrimos, cordii mei te tenebroseffugantem. {^ce'mgitur Daniel ad auxilium twlirum, ciim nos de prafentia Chrijliç^ de regno, deMti-chrftij-uturd fi-aude inflruit eSquot; pi'iCmunit.Adeß et Ezechiel, fdcramenta nobis cocleßia 'mquadrifcr-mtbus rotarum eirculisfignans, er rctam conchi-dens cxrotam ducit. E t Oߣ Bifienas prophi tici agminif turmas, ey prcceduntomncs fucc'mflilum bos in ueritate, tjuam predicant ad auxilium fiatru fiuorum, utcorum uohimmibus'mßru(li,diabolicdi nonignoremusaßutids.tiiccille. ißafuntßujfrdgia fanäorum cettd, ejutenos non negamus, pro quibui non tantum magißrifoüicitdntur.nec tantiimad illd populumhortantur, quantum ad fujfragia corum incerta er de nouo fabrieatd, qua non pojjunt uerd eiter doceri ex jci iptura.ldeo m quantum earn par' tem,cx qua non tranfit nobis ad illos f effragium.ibi demOrigenesfubdit: Inf ointes autem ermuhercf non exeunt ddpralium noßrum, nec mirum, I«'

entm dicitur, qui non loquitur. Qj^id ergo uare

VALDENSI'VM. lo» Kàrr nie potuit, quinihillocutus cll,cuiufnS}ilin-ucnio guod legam, cuitti ferma me non 'mßruit, Multi res uerà dicit Apoßolui infirmum um efje,ut' de cofequenter. Infirmum UM ud confliäum non ucnit,neconfiingMur CT pereat. Sic namq;deDomino lefu Cbrifloin Euangeliodicitur: Oufiieala-mumqudffatumnonconfnngct. duietergomulie-fcs et uiris fuis domidoceri iubcdntur,ç^meigiiin difcipulorum,qud}n docentium perfona ponuntur ddauxiliummeumnouenit,qui me docerenonpo-teR,creiM nthil inuenio^quôdimitaridebeumucl tenere.HiCc iüe. Ex cuiuf uirbis pdtet,qudm infun-ddbibtcr Magiftri cum muleis, qui in Qtnone ponuntur, participium fe habere petunt, çy eoruin poflulantfufiragium. De quorum beatitudineccr-tifiearinonpoffumiK ex feriptura, ey quorum nihil inuenimus,quodlegimus aut imitaridcbcamuf.

DISCVSSIO ET EXAMINATIO feriptorum M. Ioannis Rokenzanæ.qui nomine fuo Sc aliorum fibi adhæ-lentium,contra nos compor-tauit,amp;ad ipla noftra refponfio.

Hîc incipit fecunda Pars.

CAPVT XXIII.

H ; PriCmiffit

ïofi ft P o L o G I A

Cutholici decldrtttiàne cdufe ttoflr^e, crciufdem legi Dei 0-pinólorum Doâorum fententijs fe in eadein uerdciter funddntiuin munitione, ùm ddfecundum principale manui mit' timui,in quo iuxta pricmiffa in principio reftat nO' iiidggredifcriptum îJlagijîri Ioannis Rokenzdnar, crfibiadh£rentiun,qu£ contra noßramCatholi' cam poßtionem explanationeinq; eaußenoßr£ ßiß fè uidentur multiplicarc culpis, ci'un hoc nobis per eu^n obicólis fatisfacientes cr ad ipfas reßonden' tes. Ciuiaautetn fummiriè pr.efatus M. loannes in toto fao fcripto tria punéla moneat, primo enint culpas tunccoram toto auditoria nobis obieclas rc' plicat. Secundo, cùmquamLbetearum probarc de' beat, cr lege Domini, fanâorumq; DodorumßH' tentijsfe in eadem ucracitcr fundantium oflendere, quod in omni eo, de quo nos reprehendit. Ecce dis' mus contra fidem nbsp;nbsp;bonos mores antequamritu',

quos primi Chrißiaiti cum Rpoßolis ex dodrind Chrißi feruau:runt,hoc minimè facit,fed Icniter cf ut ita dicaimts taliter, qualiter pundis cauf£noßr£ reßondeat er punda fua q!i£ contra nospromoud fundarenitttur,quafdam authoritates fcripturaru facrarum in unum inuoluerimus, fatis dißendioß prolixitate comportando putans, non tantum prU' denti utilitate, quantum tumultuofe multitudmif uerboßtate proßccre, er undecunq; ßbi fuccurreU' do etM ex impert'mentibusadiundiStfabulis quoi]^ cr/omiti'

V Ä L D E N s ï V M.' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;107

Cr fomnijs inccrtn fidem cupiensßmplicibii^ddgi-gnere^credituram. Tertio dcnici; in nos,guo ddhuc igt;inocentes,grdues calumnidf fulminât, bki/fhemi' nobis imponit,dc nom'mibiis pnuis nos bdptizdt, t^uncdtionem ,fitlßßccitiünemq; dUthoritatuin fan' ^orum faljè cr iniuftè aßcribendo. ^ortaßis idfà ^oc agens, ut altar um criminatione ipfe iußus poß’t fffeatq-aliorum macuUspurasremanere. Sedcùin Dpus prxeipuum uirtutis ßt,ueradictre ^3quot; hes, uirtutem impugnant poße reuincere,^eorumllt;i' tibulicora alijspatenteraperire,idcö ut ipßusni-brantisdexlrum brachium emarceat or obßruatur OS in nos loquentis, iniurias pro honore üei crfu£ lEuangclicueritatts prtefuppaßta, noflra in princi-pio noflri fcriptiprxmißaproteßationeDeiadiuti contra iüum prxßdio jeripta eins, quibus uidetur contra noßra poßta militare aggrediemur, iuxta ponentes eins fcripta débitas reßpnßones annexe-mus,exciuibiis inefficax labor eius poterit detegr\ iniuriam quam nobis facit, aperire er ueritas purt' orincaufa noßra cotenta eliquacißimis (anélorum iiHis amplitts conßrmari.

FVNDAMENTO, QVOD Rokenzana habet pro fuis feriptis.

CAP VT XXIIIL

Primi

»o8 APOLOGIA

__ Rimó conuenit cxaminare fundament um M. I Jlo4»rtMRofecflt‘lt;«lt;f5 fuperquo totiuiiplïuf -*gt; flut aperts tedificium, cr confiait fundainen' tum,quodcoramtotoliuditoriofloco cr tempore, quofupriproomnibus fuis inpofl dicendis uelfcri' tendis, fub modo fuppo/ttionispr£mi/tt in fentcti' tilt fic ^cens-.^uod Eccleßi ßionft Chnßi nonfo' Ihm regi debet iuthorititte fitere fcriptur£,fed trrf' ditioneEccleßieuniuerfdlis, er pirtialtbiu ßatutis prouinculibusfunddns hoc in diäo AugufimiItb.u deßdeChrißidnit,quodponiturmCctp.dißmäionc undedmit. Cutholtcd poâ hoedefeenditdd quatuor Doilores principales, Uieronymum, Augußinum, Ambroßum, Gregorium, er ad alios, qui funt pr£' diti 'mgeitio,exercitati fludio,humdes iudicio, ef immunes ab affväato uitio dicens : eos propius cf attentius expsnere ex interpretari focram fertpiU' ram,pr£cipuèubi in idem confentiunt quam mile alios modernos expoßtores er traüatores ambittO' nefieculi, ex ueneno Eccleߣ ac ßmoniaca ha-reß infeilos,quosdicit non folùm modernis expoßtori-ius,fedexR^omanis Pontiß.ibusin facrarum feri-pturarumexpoßtionibus pr£poni probans exiUo, quodponitur io.diftmü.Cap. CardinaleSjfuadcns pro régula habendum ex tenendum, quod ubi ali' quts Godorum uidetur uariam fententiam, uelop' poßtam er aduerfamponere,quod inhis,in quibus concordat cum primeuis Dodoribus fandis anti' quiiljs

VALDENSIVM. «09 confilijsgeneralibui legi Dei non oiuijs,prA-xi^, er obferuatione uniuerfalis Ecclcßie, magie eil ßbi credendum, ^uàm de oppoßto loquentibws lt;idijciens,quöd inter Synodos feu ionßlia,quie ma-gnxfuntauthoritates, 'm Eccleßahuiußnodi regu~ la cß feruanda, ut quotiefeunep in geflis confilio-rum dißcors fententia innenitur, lüiia conßlij magie ten(dturfententia,cuiuiMtiquior erpotior extat author itaf,qu£ poniturfo. diftin£i.fubauthoritagt;-teißdori ad Damafum ?apam,Cap, Domino fanilo, eapitein fine. Ex quibuepoteü quiltbet inteüigere, quodprinctpium erfundamentu ßt omnium, qu£ loannes Rockenzana contra nos promouet, er xbidum dißficultas circa ueritatem occurrit,po-^at ultimatam refolutionem, quia indiäis quatuor l^oamp;oribus in idem confentientibue er concilijsge-t^erdlibus pr^didK adquos, er ad diilaconfilia fi ’nfideortafueritdiljenfio ultimo dicit ejfierecur-gt;'^ndu)n.

J'VNDAMENTVA'T, QJquot;OD S A C E R-dotes Taboricnfesprofuacaufa,amp; omnibus emergentijs fibi capiunt.

C A P V T XXV.

NOSautem uia regia ercertißimafecura cuptemes iiiced-.re^quaambu'atJtcs nocoit-funduiitiir

ito APOLOGIA

funduntur 'm leternum principium zf funddntfft' tuin noflric caufic, cr omnium per no$ diccndorunt i uel fcriptorum,lt;tc ultimlt;ita omnium difficultatuiit circii ueritittcm cmergcntium refolutionem poni' mui legem Dei,prdx'm Chrifti ZT Apoftolicdm,EC' • (lcߣ primitiu£ConciluilioHores(jifundlt;tntes fe iicrdcitcnn eadcin,fcientes ex prima nojira fuppO' ßtionc Chriftum ejje fundamcntum totiut fenten' ti£, qu£ pertinet Chriftiano, cùin ßt primum priii' cipiumpcr fe nc,tum,àlt;iuofontalitcraccipimuifi' dem no/lram, zrƒlientes ex fecunda noßra fuppO' ; ßttonclegem ipßuscßefolam fufficicntem al régi' men Ecclcßte n.ilitantif, ultra quam homo non iit' diget pro fuauiatione ad patriamaddere aliquant nouain legem, qua 'm ßimmo gradii debet eßeaU' thoritatis, utilitatis, ZS' reuerentiet ut patet eX conditione'fui legiferi. Defeéîuf enim cuiutlibet Itgif redundat 'm conditorcm, quod foret blaßihe' tniam Dodori legis noliræ imponere, ziT hie quit dicunturex ipfocapi oportet. Nam oportet ßdt' lern credcre Deum eße, ztT pno fua Eccleßa prO' uidere,iuxta iüudad Hebreos n. capite: Aceedeti' temadDeumoportetcredere. Quiacsi,zrinqui' rentibus fc remunerator exißit. Qui autem ere' dit in Deum, credit,quoded fummèpotent, fiimnit fapiens, CT bfnc«o/i«, nec foret remunerator 'nt' quirentibus fe, niß prouideret fua: Eccleßa de It' ge, qua ed maxime nccrifaria ad rrgendum.

ß impera'

V A L D E N s I V M. m fl imperdtores cf capitanei ciuitatum Grcoinmu-nitutum ßbi conjiituunt, leges, multo magii ifte im-pentor uniuerßtatis citnt£ inßituit legem naturtfy gubernatur uniuer/ttdf citdta. f.tßc rex reÿttn dédit regimen fuæ Eccleß^e, legem feriptur^uel wandatornm. Tertio idem abbM dedit pußÜo ßuo S,^cgi,ßdiietApoßolis,legctn conßlicrum,Gr ßc euihbet Hierarchhe Eccle/inflicte legem ßufficien-i^ent aliter deficeret ß^enßa: ßi£ ex impotcntits,ex ignorantie uel mutdta in maxime neceßßarijs in re-gimine,guod non cü concedendum. vlterius de-jeendendo oportet caperc leniori ß^e, guoad de-tnonßrationem, fed a:guècerta, quoaddefenßo-»tm, quod lex codieumEccleß^ uocata uulgariter ßr!ptura,efl lex, quam Deus dedit ߣ Eccleßie. Et hoc oportet fideles capere ab experientia credendo quod ille homo, qui conuerfatw fuit cum duodecint Apoßolis,fcilicet Dominus lefusChnflus confum-inaitit curfum uit£ pr^efentis fecundum fermant, quaEuangehum itlud refert. Hoc autim oportet fidelem credcre,cim oportet fecundum uniuerla-lem notttiam Eccleßlt;c,qua nofcit,quod aliqua ßt lex data à Deo, cognofiere qut ßttlle aliter lAagfier Eccleßic, docens priorem conclußonein, er non de-feendens ad particularem, que foret prtneipium proxtmum operandi, deficeret fponf£ fu£ culpa-bihter in ncccffarijs, quodeffc non poteil. idio nc-fcfie est fideles ad EuangeUum Seruatorij nofiri iefu

tiî APOLOGIA

Je/« Chrijli JcfcenJere, 4 gao rapitur fcripturte uet legiiDeiiiuthoritlt;ts,ftcut À cdpite dcriuMtur feit' fuicrmotuf dd membra fuppojjta. Et fie oportet corpus Eccîefiit capercdoÂrPiam 4 capite, e^unit membrum ad aliud deriuare communicatiuè. Et | i/Î4 uideturcfjefententia ApojîoU Ronu^. io. EideS inquit ex auditu, Audit us autem per uerbum Chri' fti. î^amtotafid(squ£crediturfeminataintnatre i Ecclefia, quo adfingula dus numbra fecundum Ul' citamentum finfibile facta cli per(bnum partiuiH ^.oclefi^pradicantium uerbum Chrifti,qut iw mort' te çy fiepe alibiaperuit os fuum uccaliier zy feeit Spiritum fanilum in die Pcntecoftcs fonare uehc' menter,fic quod fonus dijfcrfus in omnem tcmuit per membraEcclcfiieeâ qua fi materiale çy origù nale in fide Eccîefe, zyfenfis cü quafi formale^ (X quibus aggregatur una^Ecclefiafubnatura rcrufi fferandarum, fine autem indiuiduatior fono fiuf colore, uel quocunq^ alio figno u fibdi, manctjcnt' per unafides,unde irrationabile fuiffet. Qùm Cbri' fius debuit dare legem fcriptur£ fu£Ecc'iefie,n fi ipfemet didafiet cam in cordibus fcribarum huuii' lium,cxcitans eos ad formam fertbendi cy oßeii-dendi,quantipfeelegerat. Quam fiiens Apcfrôlai in fuminogradu authoritatis, utilitatis,zy reue' rentiic confiftere z. Timotb. 3- ipfam comn endat tliceits ; Omnis feriptura diuinuus ir.fi irata util» rit ad docendum, ad arguendum, ad cornpù r.dun’, ad erudi'

V A L D EN s I V M. jtj

lt;4 f rudi(ndum in iußtlia, ut perfeiliu fit homo Hei ad omne opuf bonum infiruduf, Hoe autem nott oportet fie eredere de alijs, ctim dealijs non fiede.gt; bet cjpi in quantum uidelieet ilie,uel tUe fie affierit, ed fie uerum,fcd in quantum aliquis author feeun» dariui feripturlt;e fie mouetur à Deo ad taliter pro^ »tulgandum,cd ipfa fummè autentiea, quoad De-nm. Et per iflud po^funt toÜi leges, qult;e uidentur fonare, quódomnes epiftohsDeeretalesluntparii tuthoritatis cum Euangelio. Hoe ed uerum,fi fit firiptura facra per eas explieata, f:d non, quia qui-lt;^unq; Chriftianus hoe dicit, fed quia hoe Deus dicit, igt;nó nee dida Sandorumfcripturtefunt tàm auteU' ^‘ca,qu!a iHi hoedixerunt,fcdquiaDeus infiruxit foïfic dieere ,crhoe ed, qued Apojloltts feeurius dr authoritate Chrifii d'.eit: Licet nos uel Angelus *liudEuangclizituerituobis,prteterquimEuange' ^‘Zamus, anathema fit, erfubdit caufam: Hotunt ^obisf'aciüfratrcs, Euangclium,quodEuangeliza-

ed à me,quia non ed fecundum hominem.'Ncq} fnim ego ah homine accept illud,ncq; didici,fedper *'lt;^uelationein lefu Chrifii. Ex iam didis fequitur, qiióii dida fandoru Dodorum pod Apoftolos nott ßntacceptanda ad authoritatem Ecclefia/iicorunt doginatum,quainuis fententix eorum funt fufcipi' mdg admittendte, de quanto c h r u t v s mj 'P/ïJ loquiturjcr de quanto uerè CT diredèfuttdari f^oterunt in lege exprefja Domini nojlri \c[u ChrL

I fii,ut

114 APOLOGIA

p(, ut nojîra qiurU mj pr'mctpio huiuifcripfi cdnit fuppofitio, nbsp;nbsp;hjec eft comtnunu fanflorum Doäo'

mnfentmtid.Hinceii cjuod feiens hoc B. AugußM-quod fcripturis Cttnonicis tmildtorum literit deafer uiunt in prolo^o libri 3. de Trmitite,cr ponitur difl. 9. Noli. ( ita fcribtt) Noli meis literii quaß Cd' । «o)nciî fcripturii deferuire,fed in quod non , credebMjinuenerts incunftanter crede. in ißis duté quod eertum non habueris, nifi certum intcUexerif, nah firme tenere. llecille.

E-tidemud Hierottymum epiß. 8. eddent dißinä^ Ego folui, ( itd fcribit) Ego folis eis Itbris fcriptoru, qui idm Cdnonici dppelidntur didici hunctiinoreint l)onorcmqircfcrre,ut nullum eorumfcribendoef' rdffe dudeum j'crtbere,credere, dutß dliud in eis of' fendero, quod contrdrium uideutur ueritdti nihil dliud exiflimo, qudtn ucl mendofum effe codicein, uel non effe affecutum Interpretern, quoddiftu eßgt; uel me minime intellexiffe no umbigum. Aliosdutein ' itd lego,utqudntdlihetfdn£litdte, qudntduèdoélfi' nd pdlicdnt.,non idtn uerum putem,quid ipfi itd fett' ferunt. Sedquiu itd mihi per alios dutbores, uel cd' nonicds,uel probdbiles rdtiones, quodduero no db' horredt,perfuddere potuerunt. Ult;ec iße.

Et pro codem eAidemAugußmus ad Vincenti' urn in cddem dißind. Noli frater. Et de unico Bd' ptifmo lib.i.e.3demdißmd.Citiisnefcidt. Etidcniht libro de uidendo Deum, fcribit: N« mibifrc creddf, quemdd'

V A L D E N s I V M. »i/ quenudinodum Ambroßo, De cuitu librû tdntd iïkt tcßimonid.pofui,autß nobit ambobutitqudlancc fgt;utdiejjecrcdendutn,nüllo nos Eudngelio compd' nbif, aut fcriptdnoftrd fcripturii canoni£is cotC' quabis, profeilo fi rede in iudicando fapis longé nos 'mfrd uides ab iüd authoritate difidre,crme qui^ dein longiiuß utrit^ noflrum quantumlibetcredof, utrofqi excellenti£ copdresnequaquam.H^c iüe^ Pro iüo ed ZT Hieronym. in Pfal, 6 8. fuper uer-beiQui fuerunt inea.Noquiftnt ut exceptif Apo* flolis,quodcunqipofl aliuddicitur^abfcondatur no habeatpoddutboritatem. Qÿdmuis ergo fandus ßt aliquis uel difertuspodiApoflolosno habeatdU' thoritatem.Hteciüe.

Ad idem edcr Orige. Omelia f.fuperLeuitic» tradans illud, quodpræceptum cd, ut facrifidum quA die offèrtur, cdatur, cr dltera die. Sed quodfu-perfuerit decarnibusfdcrificij/tClt;^ indiem tertiu, M non edatur,fld igne cremetur,ttA fcribit: Ego proutfenfus mei capdcitus hdbet, in hoe biduo pult; to duo teflamentd pofle intclligi,in quibui licedt oinnc uerbum quod ad Deuin pertinet.Hoc efl enim fAcrificiu requiri cr difcuti, att^ ex ipfls omnem re-rum fcientiain capi. Si quid aüt fupcrfuerit, quod non diuina fcripturd deeernat, nitUain aliam ter^ tiamfcripturain debere authoritatem feientiæ [ufl dpi. Qjfia h£e dies tertia nominatur, fed igni tradamuf quod fupered, id eA, d e o feruemus.

I * Nfjï

itÄ .APOLOGIA

Nc$ enim in prd'fcnti Hita Dct« no$ fare omnU uotuit,maxime cùm ey iüud Apoßolui diait : Qs^ fx pitrtf fcimut crexpdrte prophetamuf, aim autan utnerit ,lt;iuod perfaHum cü,deßruenturilld, ^ua; ex parte[iint. }ßc eil f rgo ignK,cui,(iu£ hi f rr-t.um dicm fupcrfuerunt, feruare debcmus,lt;zr noit tcineritatc prtefumpta ajfumamus nobis cuncio' rumßicntiam,ne iit meritö nobis dicatur ab codent Apo/lo!o, nefcientcs neq; qu£ loquuntur, neq^ de quibiuafßrmant. i^cforièergô non fiat acccptuni facrificium noßrum hocipfum quodex diuinis fcri' pturis cupimtis fdentiam capcre cruerUtur nobii inpcccatum. Serucmus cas menfuras, quas nobii per Icgisldtorem lex ßiritualis enunciat. ll£c iüe.

£t idem pro codem Omcl. prima in Hier, fcri' bit, nihil ut uerbts meis crcdaturcxpofco,niß tc' ßcs idoneoi de Deo. Neceße eil nobis feripturdi fandasinteßimonium uoeare. Sen fus quippe nO' fri er cnarrationes ßnc bis teßibus non habent ßdem, er melius tlludquod didum ed : in ore duorüt ucl trium teßium ßat cmne uerbum, magis per' tinetad interpretantis probationem, quam ad quo' rumcunq; hom’mum numerumerfirmum urrbunt intelledus mei,accipiens duos teßes. de nouo er teri Tcßamcnto,accipiens tres teßes de ^uangelio, dePropheta, de Apoßolo,ßc enimftabitomneuef' bum.Hteciüe.

Ex omnibus ißis autboritatibus Dodorum ft' quituf)

VALDBNSIVÄ n? quitur, quod ^criptun fäcra eil fidei régula, ex qua bené 'niteUeéla omnis probatio efficax capi Je^ bet, er quem omnif controuerßa infide,uel mo-ribus finaliter refolui debet, tanquàm in priitinm Z^uniuerfalißimt(doürini£C^fctenti£ ßdei prin~ cipium,pr^eterquàm nuUä alia feripturaadautho-eitatem debet fufcipi, nec conlra iüam admitten^ da eä duthoritaf,uel bommu cuiufeunq;, uelcen-ftitutio,nec confuetudo,nec obferuatio ualet. quia uita praüica is$v christict fuorum Apojlolorum, aliorumq; fequacium fuorum in le~ ge Canonizatorum propniquißime, uerißinie, fe^ turißime, er potentißime export er interpréta-tur, quantum fufficit ad humant generù faliitem. frim£ partes patent ex authoritalibus antediéOf. “Vltima aiitem pars patet ex hoc, quia opera Chri-lîiprtefertiminiraculofa euidenttßime probant er exponunt ßdem tàm ueteris,quàm noult;£ legis, propter quod dixit, \oannit decimocapite,Saluator: Cipera qu£ ego facio in nomine Patris mei, htec teftimoniumperhibentde )«f. Et inßa: Si non fa-eioeperaPatrismei,nolitemihi credere, ß autem facio,er ß mihi non uultis credcre,operibus crédité.Pt pro iHo esl Augufiin.de doéirina Chrifiia-na Libro quarto: Quantacitnq; granditatediétio-nis maius e^ ponduslUta docentis. Et Doélor Nt-cofd«j (ff Lgt;r4 'm moralibus: Plus probant fada quàmuerba. Et Sf»cc(( epifiola to. ttd Lucillum 1 î dicit:

ii8 APOLOGIA ’

dielt : Verbd rebut probanda potiùs, quint rej uer' bis,cuiui rationem euidentem aßignans Doftor EU' an^eliciu w hbro fui Paßoralis,capite 19. feribit di' lucide,quöduita Paßoris mouet er afßcit efficacius quam nudaerßmplex pr£dicatio per fermonem. Ciuodinquit,declarat Anfclnuu iflaßmilitudme fa' tis apta er conuenienti : Egrotut querens à Me-Htco diligenter,quæ herba eA contra talem morbunt falubrior,M,edicut autem notut labor are eodë mot' bo commendatucrbaliter diëlam herbam. Sed di' mittens earn in ore accipere, affumit ßatim e^aui' dèquidem aliam herbam comedendo,num quid erC' dimus ittfirmum aduerfa conflidantem ualetU' dine ißius nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;plus moueri opere quam fermo'

ne,ftatim. quidem concludens ipfumugere uirtut^ tails herbie, ut ipfemet tegrotus eguit affentiens, quia non foret immemor falutis proprilt;e, credit plus fuo operi quint

fermoni,

FVNDAMElStTVM MAGISTRI Ioannis Rokenzanæ, quod ponit fuorum fcnptogt; rum eft infuf-ftciens.

CAPVÏ

■‘I

.J

V A L D E N s I V M. «5» G AP VT XXVI.

EX Min diâiscoUigitur,quàd fundämentutn lAagiflriïottnnifRokenZ'inæ,fi 'mccndit thoritdtiuM probiitiones,dcbm fieri per ÜO' dores ox ConciUd prædidd, GT omnium difificultd-tum circdueritdtem fidei emergentium, deberc fic^ ti ultnndtdm refiolutionem, in eifdcm uidetur ejje inlufificiens,cùmpoll concilium incrcdtum. G!quot; con-ciiium quod Chri/lui cum A pojlolis fuis celebrduit, ^uandoconuocdndo difcipulos/uos, exponendo fisfidem, dédit eis priuilegid gt JnultipUccs pote-ftdtes,fdtedmur qudtuor Apo(iolorum concilid te^ fierepr'mcipdtü, (}ui in fuis nullo modo errdueritnt decretis. De concilijs dutcm pod dotationcm Eccle-filt;e celebrdtis non uidetur nabis, quad pdri illis qud-litdte inceddnt,cMn ex décrètes gt chronicis non-fiullis expertis dppdredtgenerdlid concilid ftdtuiffe •lut decreuiffe, nonnuUd qua m lege Dei non funt fundatd,imô utibi inuenttur,nonnunlt;judm ununt i^oncilium pruicedentis concilij fententidm refrd-dduit, dut certè ipfi in decernendo contrddixit,unde euidenter confidt concilid errduiffe. Nitm interduos mutuô contrddicentes neceffe dlteruin dicere gt d/ferere fdlfum,Gr fie errdre, in cuius fignum }fidorus in libro Conciliorum fcribit,quo-nodoPdtres finito concilia debent ordre, ut dï. V s for«w ignordnti£ pdrcdt, gt errori indul-£edt, fi forti eos ignoruntid trdxerit in errorem,

I 4 ot

*10 APOLOGIA

aut præceps forfan uoluntM impulerit iuflitîM (iecltnare,ut fi quid offrnfiottii in hac cclebritate condlij Attraxernit,(ondonare et reintfiibilefacert dignetur,quodnonfiiceret,fi concilia impofiibilc ejjetpoficerrare,

Dodores etiant aliquid fcribunt conditionali' ter,iliqiiid opinatiuè fiue probabilitcr, ej altud afi feruntjupra opinionent, tanquàmfidem,Gr aliui contenttofè reprobatiuè htereticantes or coti' dcmnantes fie, çr aliquando contingit eos lequiuO' care, ut noftra quarta in principio rccitatd,dicit fiuppofitio. Et ergô argumentum nude captum teftimonio eorumnone^ fiufficiens,quiaomnesil^ pojfiunt dccipiatque decipere, crfie contraGeunt dtffinire. Nim fi non fiemperqu^perProphetaiH dicuntur,quafi à Dfo dida fiuficipiunturfiecunduiit Origenem Omel. i^. ƒ«p£•r numero probantem bot primùin delona, quoinodo non inuenitur in ficrino' nibui Dei,quibiis ad Deuin locutut fft didî«)», adhucquadragintadie5,a' Niniue fiubuertetur,fitd Jonof fie dixit, quad fiermo ifte,qui diâuf cr gt;iogt;^ failus ab lona, potiùs quant àoeo probatiu effie ui-deretur.

Secundo hoc probalurdeGath, quiditernon ht' uenitur in tribut cotnminationibui,quibus comm^' nabacur Dauid Deum dixififie de morte trium dit' rum, in uerbif autem Gath pofitum eü non in muti' daiK Domini. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,

TeriJO

V A L D E N s I V M. tû Tertio de Moyfe hoc idem proi-tt, ^ui lihcUum re-pudif propria autoritate mandauit, ^uod Dominut inEuangelioeuidentidißindionefecernit. Quar^ to probat hoc idem de Apeßolo, ^tii dicit: cyuibuK-dam DomiwM dicit eynon ego, çy de alijs. Hoc a»-tern ego dico, non Dominui.Sic inquit or in caterii ^rophetif,aliquaquidemDommuf locutused, Oquot; nonPropheta;, aliqua uero Prophetlt;ecr nonDo^ tniniu,z^ ß infuper Prophette cruirifandi, nbsp;nbsp;ap^

probati in ßtis didis erfadis femper fecuri O'cer-ti non fuerant ,qui quamuis Spiritufando erMt i»/pirati, non quemlibet tarnen nec in qualibet cau^ fa. Spiritus S. regebateos,nccßc erat eis communis, ^tßmpereorum fequatur uoluntatem, çr omnia ^U£eis uidebantur,confirmet,Jed quando cradali-^nid inßigebat cos, hoc in eis confirmabut ucl uotis deßdtrijseorum condefeendebat, ut impleatur diud,quodApoßolus Petrus dixit, quod non uoluit^ ^ate humana aliquando illata ed prophetia, fed Spi-titu fundo inßgt;irati,locuti funt Sandi Dei hemines, idei qute ex animo affirmabant uno tempore me ^‘us,ali0 tempore melius perfuaß,retradauerunt, Mpatet de Propheta Nathanfuper DauiJ, inxdiß-^ationetempliDomini, in Efaiafuper mortcregis ^Zechite.De bcato Petro in correptione 4 Paulo fu-P^treommunicationecum conuerßs exgentibus,ey’ e bcato Paulo inpluribus.Sic ergo hoc contigebat, frophetis çj- uiris fondis er approbatis in didts I f fuiscr

lit APOLOGIA

^uis crfiiilis. Cludntô ttidgii hocuerum de doftori' bufquMtumcunq; ftntfdnâi, utfiepedocet hugv^ ßinus uidelicet nom di/lin. tn décréta. Hinc de /^ugußinokgituf, quod 'mmultis diéld fud retr^' itduit, eSquot; expofuitdliter crmeliui declarduit, Cf perconjequensinfufficiens eUdiélum tüorum qui dicunt duthoritdtiuM probationes debere fieri plt;f doiîores cr concilid,citrd duthores fcripturte'c^ O' tnnium difficultdtuntiCitrd ueritdtem emergentiuK* tiltimdtdnt fierirefolutionenttin ekdem etidmfifin^ dntiquifiimi. Cùm çrprincipdlid concilid de quibnf if.dt/l.ï^on funt tdnt£dutoritate{,ficut concilid A' poftolorum infcripturd cdtionicd exprefifdtd, qiti' bm licet contrddicere in hit, qu£ trddideruntduf fententiduerunt contrd fidem,quorum unum efido' tdtio cleriper Conjldntinum fdäd, qute 'm concilia Niceno dutorizätd eR, zx doüores principdlc! unum confentientes edin fufceperunt zrfic contfii' dixeruntnoftri^.drticuli pruxi zrupprobdtionl-Quicquid tdinen 'm dialisconcilqs uel mdliji buicuncp,dutdi£lit dntiquis doótorumuel receiiti' bws decretum uel ßdtutum eH, fuit uel erit, rite Cf uerèfunddbile in lege Dom'mi fufcipiendum Cf'^^ mittendume^f fdtemur cxhis noncontrddiccii' dum qtioquo modo, in quorum confirmdtionem dO' äorEudngelicusm librode Apofidfid cdp. lo. fcri'^ bit, quod ddgenuseuidentiie probdbilis feutopiei^ reducanturdrgumctd topicd^d teftimtnio humdito,

V A L D E N s I V M. nj Videlicet 'mprobationib.politicis CTurgumentis Ci P^iiiteflimonifsdoâorumctiî (juctntumcun^ fa» ^orum, citnt au thoritatef fcripturie,utflt;cpe docet pdtet ÿ.dijl. unde argumëtumnudèci-ptum 4 teßimoniotdliuin doâoruin,ccmultà magif * ieflimonio Romantc Ecclefite non fufftcitpcrfe ^‘^reticdrequicquï. QMdoinnes iüipojfuntdecpi decipercjticpc contn Deunt dijfmirCfdc fucccf fof cdtholicdrc,quod pr£dece/Jor h^reticduit c^r t~ ^ontrd. idfö oportet rccMrrfrcrfdfontfm Hcntdt.’î, f^^fipturam fdcrdin Grdocere,quód lüd fcntcntia h» gt;'^ticd ßtßbi contrdrid^eypoßed ßngere moret h/e-ffticj.Et ra effèólu.tlee ille.

Etidédoâor 'm fuo dialogo ,docens pr£ponde~ i^dri ueritdtem,confuetudmi ucl cuicunq; diâo do~ ^oruita. ßribit: Cunt aut exfideomnesfanCli dira ebriflü ut lodn.coßtetur,multipliciter peccauerut, pdet,quod omnes citra Chrißu habuerunt ualde lt;u» tiqua confuetudmentadpeccandunt, ideoßChrißi ^toritdxeAprteßantior q confuetudo eorum, guis fidtlis non credit dutoritati Dont'mi, confuetudinc fcru pttetermijfa, cùnt ex ßde capim tts,quod nullus findorum, qudntuncumq^ fdnâitateprtfpoUcatà» dido uel confuetudme edcredenduf,niß de quanla illud confondt eu Chrifio,q ed prima ueritas,crper tofequens hdbita à Chrifio uiuaciort euiiétia dd ert dendu cotrdriujflud e ex ilia fortiori euidetia diniit kadu^ßiidei adreprimendapr^fnmtioiié fupbü pic

«M- APOLOGIA

pierogMf ^uódnoncredatureis in ijio,Qtfiii '.pß ttelmendMeshocdjjerunt, fedijuideflîcx Domi«* iefii Chrifiiy utdicit Augujiinui: Si Chrifium hic4' [enferit, ult;£ iUi qui non credit, o' ut dduocdtio pró lege Chrifiißt clarior, homines promutgdntt^ ificMtfententidin, non qu^runtlucrum humanU^ ttel bumtCndm Amicitidtnßed contrarinm pdtiuntu’'’ Crßc dinor X3ei olegis fua cum honoreßbi repeH' dendo prteponderdridebet i fidehbut 'm hocd^ih ' e^Dommusmodum difcernendi inter fidemO'’' p'mtonemfubdit, o' principium inifio punâo d dlijs debetefßefidelibus,quod difcretè dijcerndnt itgt;' terfidein O' op'mionem ßc, quèd nihil dccipinquot;^ tdnqitdin ßdem, niß ex ueritdte diâum fuerit, Cdnom'zdtiones o’ quecunq^ operdtiones Papale'» ueldjjèrtiones Sdnitoruin danc opinionemiHis, quibiweSi euidentidcitrd fidem, ut fides cFt,qi‘'‘’‘* Petrui O'Paulus cumcteteris Sdnüis multiplied^'' peccdueruntfOop'inio eü,quodpojleriorcs Cdnigt;' ttizdti 4 Romdfto Pontifice eruntfdnUi,licet id üitdtem eorum quos fdcra fcriptura canoniz^i ’ inproportione qu£ Deo placet, dttingant non eRntdior euidentid,ßifii fimdi cdttonizal^ RomdMEccleßdi/idm confuctudinetn hibueruid’ ergo non 'mhoccontra Chrifium o'ÇudmËccle!^' dm peccduerunt, quant fequuntur Petrus O' lus contraDeum bla^hemauerunt. Erg» non iquot; hoe contra Chriftum aut fuamEccleßampeceanf' runt'

V A L D E N s ï V M. iiÿ r«nt. Vi^emuf ergo quiddicit ratio infaUtbilis,'t(el IcxDei, Qf lUKdtttnqMmfidem ucl infallibilemia Mimumponamif^. Turpc quideme/l,manercfett' tentiam tanquam fidcm in animo flabilire, nbsp;nbsp;fideia

fundatam infa-iptura dimitterc, cr po/l ea docens f X authcritate fcripturie,quod nccgeneraliter mul-titudo teftium femperßt approbanda uelfequen-^•^ifubinfertad propofiturnregulamnotabilem itn diceijs ; i dco prudentes habent confuetudiitem Une, Ruanda difflcultas circa ueritatem uentiUuerit, in-primis conßderant, quid fides feripturic loquiturin boe punt^o, cr^uicquid hiecfides in hacmateriit diffinierit, ftabilitcr credunt tanquam fidcm. Ü om fides fcripturte neutram eiuf partem expref-foiit,dimittunt iUud tanquameifimpertincns, (tr ftonlitigant uelcontendunt, qute pars habeat ueri~ titan, nbsp;ifia eü magnaprudcntia fapientum, idea

^'’quit,esiflultacuidentia, fi maiorpars ficafjerit, ^ogöuerum cüm fit argumentum topicum^ad con-trarium concludendum.Hiec iUe.

Ex cuius doäoris eximij uerbis patet, quodnon fujficiens probatio contra autbores /criptur,e, A nudo confijkorum teftimonio, qualitercunq^fint ^gt;^tiqu(i, nee à teftimonio doüorum quantumcunc^ figt;^tfanili^utti uelpauci antiqui uel recentes,ut in ^^antumiftud uel iüud concilium, aut ifteucliüe do£lor afferitjficfit ucrum, fedin quantum ficmo-tfontur 4 Df o lt;td talite rpromulgandum, f Ä fummè autetk-

ntf nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;APOLOGIA nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,

iiutenticuiit^uàddDeunt, cr'Jflitfuttt ontltidifH^ CT diligenter d quolibet dduertendd,qui in probdK' do dliquidfilUtdut altos fallere uoluerint. ExquO ulteriuf ditur intelligi, qudtn periculofè quiddHf ■ tnodcrrii loquunturde doâortbus lt;equipdrentes eoi eliitoritatibtMfdcrtefcripturæ, quando uolentes p(^ fententidm ipforum multos traditioncs humonos,(^ multd, qult;e eurent autoritote faers feripturte flobi'' lire.dicerefolent.HocdicuntmognifanâiplenoSpf ( riiu janilo. Sic enim dicere, eR quodommodo tpfo^ in diHiseorum lt;èquore'Deo,quiA tantum ualet de ipfts dicere, quaß diceretur ,hoc dicit DotninU^ 'Dcus,uelut Prophète diceban t, nec per hoc diâü»^ aliud potcR inteUigi, Quia ubi eR plénitude Spitb tutfanilijibi m ueritate esl uerbum Dei,fed difeot' dantid doRorum ab 'muicem'mmultis punRih quibus nedum quandoq; difcordat unusab alto t A“; ctiam fiepiusunus difcordat à feipfo, quôd indiib‘^. attcfla,tur ipfos non habere,ut ftc plenitudmcm ritus faniîi, neefemper debere ipfis credere out tentias ipforum acceptare, niß de quanto fefun^^' ueruntueraciter 'm fcriptura,prout fufjicientetfr' periusoßenfum eR.

lßisprofundamentoprlt;emißis, iam dccedd^‘^, ad materiam M. Ioannis Rokenzanie, in qua eulpas qudsdam nabis obqcit,GrdemdeputtRlt;‘’1“^ ipfe contra nos prontouetprobare nititur,

culpas,quamuis ad aliquas ex tllis nobis non elß ne^^/r

V A L D E N s I V M. nbsp;nbsp;nbsp;ii ƒ

^tceffarium ref^ondere, cùm cuilibttnon pdrtifati' ti cr proteruire uoÏcnti,(}ui ucUet ucrè fidcliter pen fare diélam no/lram caiifdm in parte huius de-feriptam, panter pofjet naßer conceptm crplend noflra intentio per ed,qult;e ibidem poßta funt intel-l‘gi, tarnen ne uidedmur fubtcrfngidqu£rere,cr I iüdt fubßlentiopertranßre uolumut, cunt Deiadiutorio fuccMèomnes loeit fuisperordinë tdngere, 0- quamlibet ßngiÜdtim foluere,ut ontni-' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;çr finguhi 'mnotefcdt, quad minut iufiè cr pne

caufanos deturpant, non ualentes ucrè 'm nos didu-eere, quid aliquid 'mpunäis hts,'mquibusab eis dis eyepamut, contrafidem fcripturie pertmacitertC' tteamus, dut quod contrarium foret pdei defendere gt;^elintuf,dut quomodolibet tueri. Sequitur reffoU' pofdcerdotunt Taborienpum.

RefponfiofacerdotumTaborienfiumad pnmamculpamipfis pei M.Ioanncm Rokenzanam nomine fuocaetero-nimque Magiftrorum amp;facerdo tum Pragenfiura obieftam.

^dntumergó adculpam primamfub tali for-' »td nobis propoptum, Sacerdotes Taboritaruni praètifantes 'tn opere facramenta aliquauel a-^’qaod, quadam facramentit adiacentia nos, , nbsp;nbsp;nbsp;lt;l»‘a lUa praAifamut, i» hoc contemnunt, confuU'

; nbsp;nbsp;nbsp;el‘lt;ntcrpromdloreputdntc!radhoc legem Domi-'

J nbsp;nbsp;nbsp;gt;ti ^fcripturas fanèloriiin doâorum aon habent»

o3 APOLOGIA

^uod hoc fit mttlum.ln qM nosf^ecialiter inculpât de duohus.

Primo,quod non prdilifamus in opere facntme/f ta aliqutt quidam ipfisadiacentia, zy qute ßnt iUa pojiea dcjccnduntad extrcmam undlionem amp;quot;nbsp;conjîrmationé, zj- fecundô, quod ipfos pro eo quolt;i ipfiprd{lizlt;iiit}inhoccontemninuu z:r confundi' vu{s,creispromaloreputamui,

gt; Ad primdm partem iftiuf culplt;e nobis oiieil^ i ref^ondemus,quc)d facramenta necefjaria faluti ho' ninum quantofidelius pofjttmus amp;fcimus,pra£h' Zamus, or praólizando inautoritate, forma,fetifr quoqiChrifti. In fide ac ritucrpraxiEcdefia-pri' mitiu£, quantum in nobis e/l,fuademus. Nfc eH d( intentionenofira, contemncre aliquamlaudabilct^ alicuius facramcnti À Chrifto inflituti fiumptioncnii out facramentuin aliquod exdiâis infuipuritatt ZS“ fubftantia, pro ut cH à Chrtfto inflitutum, quo' modolibetparuipendere. Ritus etiam utiles uC' ritatis promotiones circa talia non obmittimus, pgt;'‘’ uthocnotum eil, çunflisfidcliter confiderantib«^^ circa tales materias ne flram operationem, limno fummopereoptamus, ut omnesfinguliinomwbi^^ facramcntis tarn quo adfiubftantiaf a, quàm qw ritus,confiormemusnosChriflo zrApoflolis i»hifgt; qu£ circa eadem lege Domini continenturfCr’neccI fitasconcernitfidei, autrequiritPharifiaicisritibus fegem Chrifli liberam flringentibus, diminuëtibus, oncran'

VALDENSIVM. tif onerantitfUi uel impedientibut,poftergdtis. Qjjt Mtemttultfpecidliu« mtentionem noßram cogno“ ßere, quam fentiamm j^ecUliter gt;nbsp;de uno quoci} flt;igt; crdmentorumcx fide firipturic, er «tKtboritdnamp;t« doilorumßnüorum fe in eddem fundantinnt, o' fitibiK ipfis fdcrdmentis ddieHis, poteüm prima pdrte buiui fifficienteredQceri.Vbidutem ßiecidli-f^rttos tncuIpMt, quad fiter amentum extreinte un-^ionii infenfiu er forma non ufitatè, erga infirmot *d intentionemeorum, cumeii nonproAiz^mi»^ Ad hoc taliter reßondemus : Quod carentes de hdc ftftäioneexpreßa ficriptura legis,acfententiafan-florttjB doilorum ueraciterfiefundantium, in ea^ dem er notantesplures circa candem currentesfi f^ßitiones,nonuidentesq;,qiiod alieubi Chrißut ^^1 eiiif Apoßoli Sdcramcntum nommaffient, uel ^^usdebitamexccutionem promulgaßent, ficientes ^fiodCioniinufuoluit eruult, multos fitluarefine fifeeptione buius unäionis, non dttdemui eampro miculo fidei prailizdre, er confiteri, aut ad ean^ dem expoficendam, exbortari tanqudnt dd Saerd' Wentum,utfit a Chrifio ueleiusApbßolis inßitU' f«iK. Licet ttndioneminfirmorum adintentionentt puemereffèéîum Apoßolorum intentum,crritif rorum er uirtiite faäam, de qua beatus fltarçus et idcobus facit mentionem, licitam ejfe confiteamur, ^fiqui Sacerdotes gratiain curdtionum babentes, fic unxeriintinfirn}os,cs'benè babuerunt,uej}emus

K nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;boruri

130 APOLOGIA hortdri omnes, cum ingrauem infirmitdtcm cidcrint, iUud fdcrdmentum db eisfufciperc non mittdnt, dutquouismodo contemndnt,)juidcoif' teniptores iüiui dut aliorum fdcramcntorum, iW qudntum^untdChrißo inllitutd,funt cdßigdndi iiixtd V.udngelic£ legis regulds corrigendi. Cùtit fdtcdmur,ut in printd pdrtediâumcîi,quodtent' pore ChriHi Apoftoloruin pro neceßitdte cof porum dHeuidtionc tnßgnum chdritdtis pict4' tis ungcbdntur non tantum inßrmi, fed fani cof' porc,crnonfolùm ab fi.poftolis,uerùm abdliß quibusiiisindifferenterfidelibtK. Adhocautemdt quo in eadcm priind culpa.

Secundo nos inculpant, uidelicet quodnoffpfof pro eo quodipfi altqud Sdcraincntd uel aliquodamp;' quidam ipffs adiacentid prdiiicant. !n hoc contciti' nimus,cofundimiis,z^ pro malo reputamus,'■ditto' relpondcmiif, quod bené orrdtionabiliter facinntf) immohoc fdceretenemur, cum digni ffuntrepri' henftone pro eoquod oleum extrema:itnilionis amp;nbsp;chrifmd conffrindtionis,ut communiter à Simoni' acts cr Simonidcèprcmotis, bencdida pro Sacrd' mentis promouent, id efi, execratum,uocdntes Sd' cr dmentu,propter quorum pritenfamtaliumbcne diäionem,uoluntutilldpro fide tenednturcrpro' moueantur infinfu,ritu crformd non ufitdtd,tdn' quamSdcramenta,utfic 4 Chrifto creius Apoffo' lisinftituta, zr adremifiionem pcccati,qult;efitper unéî.O'

VALDENSIVM. «ï

unâioftew tdlem, ut inquiunt, ordmatii. Parentes ad hec uera probatione, ijuod unquam uel ChrißiM ucl eiuf Apoftoli talent unäionemfacramentum no minajjènt, aut eiut débitant executionent aliqut promulgaljent. Ciint ergo iïlud,lt;^uod non uidetur ex fide fcnpcuric effc,pro fide prontoueatur,meriti à quolibet eRrepr£hendendunt, cùmfecundunt Ambrofium noua omnia, qu£ChrifliK nondocuit Mre diiinnantur.dÿiafidelibiK uia eA Chrilïws,cr Apojioiusdicif.t^onenintaudeoaliquidloçiuieoru, quie'per fie non efificit Chrißat,^ Hieron. Itb.^-.cotf tfa Rujf. ficribit :Nolo fiapientiant,quam Petria uet \ Paulia non decuit, nolo ueritatem, quam Apoftoli gt;gt;onprobauerunt. Ciim ergàhac unéliouideatur f^ouiiefifie,à Chrifto non procedens,uel eiuf Apofto-^ la,non audemia earn tanquam articulum fideipro-iaouerc,i:2rnonfiolùm reprahendimia eos de pro-taotione crpraélizatione talium dodorum jacra-^entcrum, fied eÙM ex eo, quod fiacramcntum or-

fiuficipiunt ab Epificopo protenfio Simoniaco CT Simontacè proinoto, qui ex operibiapriorib.in-çx incptia ed, quo ad huiatmodi dignita-

iKxtd nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;humant, cùnt

^aufam fiinguinis agitai, cr ut uerifimiliter lt;eftima ad mortem plurimos fiententiauit nigroman-ut dicitur,cxercuit,Symoniacè Epi/copatuin

“^^ptUi ed,condeinnationi calicis Dom'miconfien-fit pro praxt eiuidem , quàm plurimos puniens,

K i ccntri-

ut APOLOGIA

coiitributt(mdclerorecipiens,crteßetfuborJ'mitttt condemnationem m^gifirorum loan, Huß er Hie' rony.procurauit, RegemVng^triie contramodutti folituin huiusregni coronauit, cr^t^od dmpliui cü nojlri Ugudgij,ut uttlgus loquitur.quid teutoni' cti5 ndturalis extitit inimicus, de quibusproh dolor ut timcturpanitentidmdigndm non peregit, ubf dUtcrpcjJcntfecundum legemnei, ermortmEC' (!eßeeprimitiu£ deordinandispeerdotibus proui' derrin cafu, c]uo dcficercnt er carerent, Epifcopo catbolico legitime ordinante, fi dutem feiueritdut poterit M..lo.Rokenzdn4,uerèdocereexfcripttir^ exprejjd legis dc fententia dodloruin ße ueraciter fundantium 'm eddem,lt;iiiod tüd prsediàd facrameit' tdßccrfubtdlißormdprieicriptd pro fideiarticU' lisdebcdmuspromouere, tanqiiam fdcrdnientd,t(^ fic d Chrifto uel eins Rpoßolts 'mftitutd, non liceret eisdliter fecundiim legem Dfi,crWlt;’' rem Eccleßaprimitiu£ ßbideord'mdndisprouide' reldcerdotibus exdebitiser certis circumfidntißt incdfucjuodeßcerent, 'mEpifeepo Catbolicolegi' time ordinante, aut (juod aliter fecunduin legent Dei non liceret,niß ab Epifcopo uel Epifcopif fierd mentum ordmis conferri,etiam ßßnt Symoniaci er Symoniacè promoti, erediäs'mdigni er meptind huiiumodi dignitatem,mteüigendoEpißopumplitf facramentalis authoritatis ejßentialis habere,ulßd altos ueros er ßinpUces ficerdotes, crß h‘^‘^

VALDENSIVM. ijj fciuerit aut poterit modo prie fer ipioàcducere,c[Uit re hi^ftare ej Àoquiefeere rccufemiit i

non bene fvndat m. ioannes Rokenzana, Sacramentum exrre-mævnftionis in fenfu amp;nbsp;forma modo vfitata inferi-

ptura.

CAPVT XXVIIL

QVdndo MtemM. loMnes Rokefizditafun-dare nititur, Sdcramentum extremieunili-ont! 'm fenfu cforma modo ußtdta 'millo t^rci 6 çr ]dcobi e. ubifit mentio de unâione irifir fgt;torumaddficeit!,pro iilo plures anthoriMcs fan-^orum doilorttm. Ad hoc taÜter re/podemutyCjuod uult ßdelitcrpenfire diäd loca fcripturie, repe^ quad iUd. non funt profenfuerformafacra-ftenti extremie undionismodà 'ußtatie,fedf!mt pro ’f^^ioneinfirmorumdlid, Apoßoliergd'ir.ßn-dc:} ^tilitcre^ßuiluofeexercuerutit. U'mcddhociA. ^oditnef RokctJZdita 'm udlidd feriptura re/pondet: P^o nobis er nos cum illo, Do'dor Ènangelicus 'm rlt;otrialogo,trdiüdns de hoc facramento 'mprifna P'^^tehuius^circaeandem materidin pernosaddu-^%itafmbens:çiuôd ifld uideturnimis leuis in uer ^pr^didis idcobi Apoßolifundatiofacrainenti, K Î nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ciun

ïî4 APOLOGIA cMmdznpotcft ptw prob(tbiliter,c}uodifleieatuf fipcjioliK non ^ecificat infirmitatem finalem, confolationemfiendam à Prefi)ytero,dum aliguis ift firmatur.Etlt;juiaper uiamnatura oleum abundani in lUis partibut, ualet ad corporis fanitatent, idcô talem meminitunélio nem, non quôd illud oleum à' gatinanimam, fedquôdoratioe/fufa lt;t Sacerdotc deuoto médiat,quando^ ut Deus infirmanti anim£ fuffragetur. Qjtia fi tfia corporalis un Hio foret S^' cramentum,ut modo fingitur,Chrijlus O' cateri A' poftoli eius promulgationem o dcbitam executio' ftem nontacerent. tîacille.

ExcHZ«5«frtMpdtet, quodnimisleuis uidetut fundatio huius Sacramcnti in uerbispradidis ïaco' bi Apoftoli, o'qnàdtaüs unüio corporalisfinglquot; turefJeSacramentumjCrquàd nuUibi Chri/lus tt«^ eiusApofiolihuiufinodiunHioncminfinfuo'fot' tnamodoufitata, quam communiter uocant ubi' tnumSacramentum, non autcm ad unilionein ii^' firmorum in quantum uidelicet à Chriflo in fui fi^^' ftantia O'ptiritatcesiinftitutaautexemplata,qa^ quô adhocfundatam in diilo iÜo B.lacobi, ut cù»t in aliquot locis adducit iacobus R.okei:zana, ad quemautemfinem ficbatiUaunHio, dequabeatuf iacobusfacit mentioncm, hoc etiam idemDoélof ibidem exprima fatis plané, o' eodem modo mtcüi' gcndi finr o' alij doilores,quos ibidem adducit RO' ynzana^qtiôd loquentes deunflioneinfirmorum.

VALDENSÏVM.' n? 0“i^famfundantes lacobiquintocapite,loquun-tur de ea, in quintum Chri/iui uidelicet in[uifub-l^^tniiuamp;puritutee^i 'mftitutit crcxcmplatu, non iutein quo ud fenlitm crforinum modi ußtutdin, Qji'^quuntumddhoeThomuf tertidpurtefumni£ fult;e de mflituttonc huiuf Sucramenti loquens,rcfcrt de quibuiddm,quàd aliquidixerunt^quod nee Chri-ßit^} nee Apoßoliipfuminßituerunt, fed quod tn fttccejju temporis m uno Concilio e^inßitutum, in prima parte huius relatum e^l. Vbi autem Do^ dores, quos a. loanncs Rokenzana adducit in fuis fcriptis, faciuntmentionem de Oleo À Prejbyterts neUpontificibus benedido, loquunturfecundum txigentiam temporis, quando iam mos benedicendi ^leuminoleuit, non intelligentes, quod iüa bene-dtdio Old ßtdeneceßitatc didaeundionis, fed de inßitutioncEccleߣ,utinprimapartehuiusoßcn' fut» eß, vbi autem tliagißer loannes Rokenzd-na, authoritatc domini Arckidiaconi gloriatur, i-pfum fepius cor am congregatione generali addu~ cendo, quimlibrononodequjeßiontbus Armeno: renßbiis, tangens in cafu neeeßitatem Sacramenti tilis,tn dido lacobiexemplati, inter clt;etera ßeferi-bit: Potesießfecafus, in quo dato hoc Sacratnen-to, faluatur infirmus, qui alias damnaretur. Hoc fepius aHegansMJoannesRokenzana,non expri^ mit circa hoc cafnm quemipfeponit. Cafus eniin tius ed ifte, Q^niam, ipfe inquit, credendum ed, k 4 JKHÎtOJ

APOLOGIA

multos faludri per omtiones aliorumyGT uigore [A' cramentorum Ecclcß^, qui iditer nuîkttenus fdluA' rentur, cr hoc per plum fcripturdf probat, priiti^ exilloiacobi, quod immediate fubiungitur: orate proinuicem ut faluemini, ^pcr iUud, quodEliAf totum populum, 'unica fui orationc fubtrahende pluuiam,puniuit, zr iterum populum neperiret, iiberauit,orationefailapluuiam impetrando, perillud loannes in Canonica : Si quit fcit fratretH fuumpeccantem, nonadmortcm pro eo petatC!quot; dabitureiuita.£tperilludChrißidiäum,quidicit-tacite uobis amicos de Mammona iniquitatis, nt ciim defeceritis, çrc.ubiinquitmanifcftè,oftendit aliquos deßcere ßbi non fufficcre ex proprißgt; qui tarnen benefaciendo pauperibus fuis,eoriint poffuntfaluarifujfragijs, iRum cafum Archidiaco' »U'S dénotant dicit,potent ejfecafusin quo dato hot facramento,faluatur inßrmiK,qui ahis dammtre' tur, quod nec nos ncgamus, ubi non oleo ncc uitdli' oni hocprmcipaliter attribuit,fed orationi deuotA) cum iRaunâio corporalis non agatin animam, net ita flolidèquis debet capere uerba domini Archi' diaconi,ut credat ipfum 'mtcRigere, quodßne undl^ one corporali quilibet damnaretur inßrmut, qni dA taiüafaluaretur. Quiacertum e^depnedeß'tnAto quolibet, quod faluabitur, ctiam nunquam fufcipt' ens huiufmodiunfiionem, nbsp;nbsp;hoc cA,quod Dodion

tnangelicus fupr'a quamuis pramittat, quod leuH uidetuf

V ALDEN SI VH. lt;37 uidftur funddtio Sdcramenti extremlt;e unHioniSf tnodo fcilicet ußtdtie) in diâo Jacob. Rpofloli: Et ^uod fi iüa corporalis undio foret Sacraméntum, vtmodofingitur, Chriftus (y eius Rpofiolipromul-gationem execufionem debitam non taxèrent, tarnenpoftea ad intentionem D. Archidiaconi fub' dit: Concedo tarnen tibi, quod ißa corporalis tmélio eH aliquibns exteris paribus Sacratnentu,fed epor-tet tune quod Pre/byteri mereantiir (uis deuctis orationibusinfirmatis,non quod iüud oleum agat in dnimain,fed oratio cffufa i Sace r dote deucto megt; diatquandoqi,utDeus infirmantianimx fnffragC' tur, cr fubdit: Caue tarnen ,ne nimis Icuitcr uerba ApoftoUfic inteVigas.Potes enim ad tantum cjrare, ut credas, quod eo ipfo, quo Sacerdos orauit pra infirmojfialiquodpeccatum habuerit, remittetiir ei,cùm tarnen multi infirmantur flt;epiui,cr fepèaU' guntur, qui ad damnationem perpétuant funt prx' fciti. l^eceslcrcdendum,quod in quantum Prefiy- , ter fic facit oratio fux fidei faluabitinfirmim^cùm tunc foret fides Ecclefix, Quod quiciinqi in cxtrc' misidud rcccperit Sacramentum, ex fide Ckrifii faluabitur, zy tune foret neccßitatifiimutn inter omnia Sacramenta,cùm recipient alia poteR deeb dcre finaliter impoenitens cr damnanduitO-fic po-teH ißud indubiè recipiens Sacramentum, ideô debet fubintelligi,quod fi Sacerdos,quem Deus ad fab uationem imfirmific ordinauit,confirmiter ad ifiam

K j erdina-

îî» APOLOGIA

ortündtionem Dei orMit,tunc fdluMurtaltteri»' firmdtiM. t^oncRenim fides,fed incdfuf}gt;es,quod ifie Sdcerdos faluabitur. Qÿpmodo ergo foret Pref- ( iytcro fides,lt;iuód ijle infirmus fuluubitur, zy figt;eci' aliter, cùm Sacerdos regulariter caret reueUtiont de faluatione infirmi, zr modicum infid, fubdit: uit' demihiuidetur,fingulos qui mfiituunt tales priai' tos ordmcs,er generaliter dant régulas,ut talia Si' cramenta utiliter à fubditis fint accepta.inDeuUt bldjjgt;hemare,jfiecialiter cùm Dct« uult faluare mal' tos fineacceptione huiufmodi Sacramenti. iLeciU^ per totum.

Ex cuius uerbisplané patet,quomodo debeat di' dlum D.Archidiaconifanè mteUigi,er no ad inteH' tionem Kokenzante, qui infundabilitcr er temet^' riè audctpublicè docere,quód de lege communi lu’'* potesl fine ifio priediilo Sacramento extreme uU' dionss modo ufitato 'mfirmus faluari. Non ergo pliiis glorietur Rokenzana cum prediéio diélo Arcbidiaconi,quo dicif.Poteâ effe cafus,m quo dato boe Sacramento faluaturinfirmus,qui altâsdamiti' retur, cùm poffet ejfe cafus non unus fed muUi,ttf quibus dato hoe Sacramento damnareturin/irmn^’ qui alias faluare tur,

V ACVVS LABOR Rokenzans.

C A P V T XXIX

EXififf

V A L D E N s I V nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ui,

EX iflis pAtere poteR cuilibet, quod tli. lo-KokenzAnd nihil per fuum grauem laby^ rinthum facit pro extrema undione infr' ^rum, ad fenfum o'formam modo ufitatam, nee f^^ipta fud quie pro iüo multiplicat debent reguld-f'iicr capi pro illd,fed pro undione infirmorum, cr ^dintentionem finem,^^ efjvdum perApoftol. me^ ^^o^dtumfada,cam fccundumDodorcm Eudiige-^icumfuperiuidllegdtum,ifte fandm Apofiolm Itt-cobui non jfecificat Ibi wfirmitatem finalem, fed ^onfoldtionem fiendam à Pre/bytero, dum aliquie tfifirmaturmodà fuperiuf per eundem exprejfo,nec iHud Sdcramentum extrem£ undionii RokenzAfhs ficrèfunddtur in iüo dido Apo/loli ïacobi fapè di~ donnée per iüd uerbdApoftoli confirmaripoteslm fcnfucommuniterufitdto. Qupd didumquamuif propter antiquam de oppofito confuetudmemdif-ficilemhabeat cxempldtionem,paucis tarnen occO' fionci i»teüigenti£ legentibui damut, quo çy' ipfi fdddnt,quodfcriptumc^,ut bis auditutSapiens fa-pientior fiat, cr da occafionem fapienti cr fapicit' tiar erit.

Primo ergo uidendum erit,quid illud Sacramen-turn extreme undionis modo ufitatum continedt,et ex quibu^ nitegretur.crdd que fenfum promoucd' tur,Grfecundouidebitur,fi illafecerntex fidefiri' pturlt;e uel uerbis pr£didis Apojl. confirmari,quan' ti ddprimum notu edfecundunt comuncmfenten' tiara

«4» apologia tùm'modernoritm. quod ad Sacramentum prfdt' ijla requiruntur.

Primim oleum oliue ab Epifcopo benediAtitVf fub tali forma^ utEpifcoputper benediflionm ftiquot; ttmdicmoniacrpbantafmatadeoleoeifciens 'm Spiritui fanâo habitaculumprepdrct,cr uirtutent fibi tribuatremittendi peccata,multiplicandigri' tias f^irituides nbsp;nbsp;nbsp;conßmilibui infirmitates fand»'

di. Sicenim'mPontificalifcribitur: Epifcopui holt;: oleumbenedicens fabulaturt extrcizotc immuiidlt;^ ßfiritui, omtiuq^ 'mcurßaSathan£,^omne phdK' tafma, in no mine Patris, pilij, o' Spiritui faitHi, recédas ab hoc oleo, ut poßit 'm eo Spiritus fan^iü habitare. Et hoc ungucntum compoßtionis pro l^' niendif corporibus inßrmis,cont'muo peragraturi^^ uifceribui eorumomnemeuomat uiolentiam proßt febribus er dyßnteria laborantibus, profd parlt;iliticii,cecii,claudis,ßinulqi ex uexatitijs tana, tertiana er quotidiana, cxcutiat ßigora, ritt' toru ora refoluat, arentia membra reficiat,deir.cit' tia mentis ad feientiam reuqcet,dolorem capitis orumq^ 'mßrmitatem, manuum,pedum, brachiort’ peitorum,ßmulq; er 'mteßinorumatque onnniutr membrorum, tarn intrinfecuf,quàmextrinfecus, medullarum dolorem expellat,fomnumquietis itt' fundat,cr falutem conférât fanitatis.

Si qua ucro maligna, uenenofa, na/centia in cot' poribus, quorumcunq^fueritgenerata, taäuhiiiitf, unguciitt

V A L D E N s I V M. »4t ffnguenti omncs radicitm eorum arefMint fationet, inorftü uero beßinrum, canum rdbiem,lcorpionu, ßrpentuin, uiperaruinat^omnium monfirtwfora lenidt dolores, impetum quoque d^ntotwrn uel in~ wfiones ßgt;irituum immundorutn at^ legionum, Wdlignantium^; uexationes,umbras, crimpu^nn^ tiones CT mfeßationes.Hiec ibi,

E^xguooflenditur,ijuodEpifc0pusdidt per fu' ambenedidioneoleohtecomniarepeüendi» Quoi atttem dicantipfum oleît habere uirtutem crpec^ satarcmittendi.lîiec M. IO£trt«fsRoàc«;^rf«(iiwfMd tradatu,dehocloquensSacramento,innuitfîcfcri' hens-.HocSacramentum ad duo exigitur,fciliceta(l ^lt;:mißionempeccati, quiefit per undionem craUe-’ uiationem infirmi, quie impetratur perorationem, a^ecide.

Hoc eibprimum quod fccundum communitcr lo~ ^‘lentes ad hoc requiritur Sacramentum, fecundô ad hoc Sacramenturequiritur,utnon in omni parte corporis fiat talisundio,fed determinatis parttbus, mdclicet, organis quin^fcnfuum applicetur. Et tertio, ut non quibuf :uni^ i/nfirmis, fed de proximo moriturismimftretur,Qb quam caufamSa-cramentum extremte undionis

nomen accepit.

CAPVT XXX.

Cficnfa

lt;41 APOLOGIA

OStenfo quid ad hoc Sacramentum exireiHif unâionis modo ufitatum requirttur, quo feniu à modernis promouetur, iam ft' cundo reftat uidendum,an iltaomniapojjiintexß' defcriptur£ docerc, in ucrhif pr£diffi beati lacobi Apo/loli ucrè poßint conßrmari, cruideti*gt;‘ quod non.

Nam hocprimùm no eA fundahilc, quod olcu talcs utilitatcs ex eiut undione confequendas debt' at taliter fan£l!ficari,ut ex eiiu imitatione recipi' ant homines plenam in anima cr corpore faniti^' tan.

Apoftolisenim non leÿtur data poteflof ilia, talifpotejÎM ad d£mon!ade creaturis taliter eißß endi,Ab hominibufautemlegunturdiemonia eiedr fe,e^adbocacccp!jj'epotcjlatem,utptr eorunt [°, lUitudinem.eylabores homines per gr atiam Sp^^^' tus fanfli,janAißcentur. Ad tidem autem faillir , cationem animarum, nullas taliter fanäißcaba^^ creaturas, fed dicerc folebanthommibus, uelu^ poftolusPaulus ». Corinth.6.capite dicit:Sei ' luti,fanäificatießis in nomine Domini noftti SV CHRISTI, er{« f^irituDei noftri. rum Roman, 3. capite : lußißcati gratis pef tiam ipfius per redemptionem, qu£ e^ in iefu,zt}’ hoc e^l rationabile çx bené fundabilcgt; tterafanilißcationeoßcHdaturhominibus

V ALDEN SI VM. 14?

No» ergo Apofioli dcceperunt poteßdtem Cbrifto, uttotc^ tdntd Sdcrdmentd noud GT rcceit' tid, qu£cunq; eis pldcerentfldtuerent hominibuft es'fuprd magiftrum fuumXlhriftuin iftlt;t multiplia carent,fed db Antichrißo moderni hdncpotefidtein receperunt.

Tdlid Sdcrdmentd multiplicdndi eir foletini-Z^ndi, qui lecundum fcripturds uenit in nomine . fuo, çy totdm potcfldtem ey duthoritdtem fibi ' nbsp;nbsp;nbsp;nfurpat in £cclefid,ut nulld poteftds, nulbts gribus»

gt;iulld fcientid feminetur fineeius licentidf imo, ut »fc iciu)tid,fcfiiuitdtes, uel pcenitentid dliter erdt in duthoritdtc cius,ey'ficfailus,e:y ut nuUum tiinc' lt;it,fed ut omnes ipfum rejjgt;icidntçyuercdntur.

E t quifecundum Augußinum de uerbis Domini^ ^rmon. 8. dicit: Égo fdnäifico, ego iuflifico, quod fgo dedero,hoc fdnâum eß, eyquidddchrißunt uenienti, çy ^udngelium dudienti, cr ibi creden^

1 iiidcbdptizdtodicit: non es munddtus. QMrei ^id ibi non fui, omnid fctUcet in fudm duthori-' i iotem colligens,illePontificibtK dcdit potcfldtem, nt talia recentid Sdcramentd, qutecunq; uoluerunt fnprd c n R11 T V M eyeius Apoflolos introdu-j poflint,per qu£ fomniditt homines plendm in “’^‘ntd e:y corpore pojfc reciperefdndiflcdtionem, ’ ) nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;‘^nilibetrci fAnÏl£priusfingutfepoffefanilitdr

' ; *^fuperddderepcrbettedidiioncseoru,cyhincde r’^pi^tiitudiiiispoteflatcfliigutfcpoffcbominibus /firitudlet

t44 APOLOGIA

f^iritualescocederegrtttiM er indulgentie ab dll' dit{onegt;nilj^,algt; horti dicendii,cr alijs /pirituali' bin ordtiontlgt;e,Gr genu flexioneadfonum edm^de n£,uel cùntaudiunt Chriflum uelMariam nomind' riauißone Sacrdmenti,ab ofculopacis, ah aj^erßo' ncaciuteierc.QutenunqudmApoftoliatteßauerutf er hoc montât üoüorem Euangelicum diccre in fuo trialogOide talibits recentibm antichrifii Sdcrd' mentis, e^àmodernistantùm mdgnificatis,erß' lcnnizdtis,cdp.deConfirmatione^ Quibufddinni' detur,lt;juodijia breuis erleuisipforUconfiraidtio cum adieHis ritibui tantum folennibut, eA idéé iti' tentione Diaboli mtroduäa, utpopulits in Eccleß^ fide illuderetur, er ip for um folennite aut neeeßi' te plui crederetur.Htec iüe.

Sic necifiud uideturfundabile, ubi Kokenzddd nolens magnificare Sacramentum olei modo ufttd' tum,poùChrifium er Apo/îolos nouiter introdU' , {ium, attribuit un£tioni olei remtßionem peceatO' I rum.Oratio autem gu£ maioris efi efficmlt;e dllcdi' ationem corporis,quod ex uerbis bcati lacobipoK^ conuinci,Hoc non eR fundabilc,cùm beate lacobtid utrum^ue orationi tribuit, fciiicet er remißionon peccatorum,er alieuiationem corporis, Ruanda dt' cit: Et oratio fidei faluabit infirtnum, er allemabd eumDomine, erfi inpcccattsfuerit, rcmittuntdf et, Hifc enim ambo digne orantes femper poterutil obtinere^ dummodé impedimentum non interucni' nt, (d

VALDENSIVM. t4f nt.f X pdrte recipientif. N^m dd hoe e^l pf^ceptunt Dom'mi,lt;juo dieit,ßcautem orabttiiÆt dimitteno-1gt;K débita noßrlt;t,ßcc^de mfirmitate dicifEuan^ gelium : Ecce leproßu ueniens,adorabat eum^di-cetts: Domine, ß uii potes me mundare.Et exten-dens mdnum, tetigit eum dicens :Volo mundare. Et eommuniterex ßriptura docetur, quodquidignè credenteStCjiion hoeßtMtesorduerunt, Si non in-teruenerit inipedimentü ex parte reeipiétis,utruin' que per ordtionem obtinerc(oient, reinißionemfci-licet peccdtornm nbsp;nbsp;dlleuidtionem corporis,gt hoe

quod fides docet, idcob. Apoflolui inntiit hortdns hommes, ut in infirmitdtcm incidentes, d Deo qu£-tdnt rcmifiionem peccdtoru GTdüeuidtionem corporis, Gr pro iüo docet cos ordre. Kokenzdnd du~ tem uolenseffe legisdoólor, prater uerbdApofloli db/irdhit orationi remifiionem peecdtqrum,cr dt-tribuit cdm undioni olei, c^uod non uidetur, fitfii-

I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cùmdcberethocprimùmexfidedoceri,

quod Deus det tdlem uirtutem oleo, fed cdutè Ro-mendicit,qudndodicit: Licet /fiiritudlein fdndtioncmqu£perunc'iioné fit, digni femper fiif-cipidnt, non tarnen femper exped:t fanitas corpo-tdlis, ut per orationemimpetretur. Hocfortèfic ideödicerepoted, quia uifitans infirmas cum oleo ' nbsp;nbsp;fuo non cognofcit fe habere poteftatem,ut aliquan-

do per fudin orationein alicui impetret fanitatem, ideo,ne itaapparenter confundatur dicit,quod non

L fimper

»4« APOLOGIA

fanpfr expedit fanitM corpordlis,de remißioHe^ tein peccatoru potcR loqui quicquid uult, quid iH' utfibi'is eR,cr dcillanuUiii illiquid obijcerepoteSif ß z nec illud uerbu beuti lacobi uidentur prietendcr(gt; quod hoc Sjcrumeittu unóiionis non quibuilibet ht' firmis,fed de proximo moriturif debeat mmilirAfti cziiîi Fits ofc. Apo/l.orlt;trc docet zy unélionë fufeipttf ifdrccuperandauitam, non aut ad deperdendain,(f qtiado aliquis poH talem orationc et undione faitt' tateadeptusfueritipotuitdiuuiuerc, ficut pod infirinitatëper undionë, tempui uitie togiefh aequifiuit.Si igitur Apojl-jpecificaßet ibi ultima ttt' firmitatem, no hortaretur,ut perorationë quierat^, fcinitdtcm,fcd hortaretur cos ad dijjionendu dotntit fu£ßcut dixera t Efaiof ipß £zechitercgi,utdi/}’‘’' nat domuifuie, quia morietur ernon uiuet, coiequensucrbaApoß.funtcomuniayqujepojJiiHttt^ eodem bom'tne no femel fed plures adimplcri,ntlt;^ f icrafcriptura uidetur doceri oppoßtu, quin po^ dari quibufeuaq^ 'mfirmif, zir quotiefcuni^ funt itt' firmi,cùm Saluator Uiarc.ult.abfolutè dicat deeït'^ diturif'm eu.Super tgros manut imponetitiC^^^^”^^ habebut. ktApoßolisßmiliter didu eratabfolut^' In/irmos curate, er fequiturChrilli dtfeipulis xo. NecB. aeob.uerbaadeötrariu impeUuntdifOdt ita ejfctjUt comuniter dieitur,quôd hoc Sacramento extreme undionts fit ordmatu propter deletioneiO letiiii peccat'gt;ru,tto uidetur ra'ionabileflatutUjqoO ordinittumcs^^quodhoc Sacramentu tantùmmltot

VÄLDENSIVM. «47

KÎfrfhoWMiw jnïnijlretur. Qaw cam homines cori' nuè uenialiter pecc4t,ideà ß Deus ue’it habere Sa-cramentußgt;eciale,prodeletione taliü leuiu peccti' toru,tuncfdceret tUudßeri comune, er no reßrin-geret ipfuin ad certu er determinatu tantùm tép es, çrß dicat quis primu locü habentalia Sacramenta, iflud aut ordinatum eR pro agone mortis,c5tra hoc poffet querere altqnis,Si tßud Sacramentu tue fup' p'et locu alioru Sacramentoru,quare tuedatur S«(-cramentü Eucharißie^er quarr illud ante morte et ininorteeß comune.Etißud tantiiminagone,erß Sacramentu eucharißie tunedaturet abundantiu^ fanüificat,eruirtuseius trafeendit ißius utilitate, tiidetur,quodfuperfluatißud,erpercofequensnec hocuidetur fundabile dicere, quid hoc Sacramentu ßt tantùm propter ucnialia peccata delenda ordina-iltjj'ed probabilius uidetur dicendu^quod lac.Apoß^ loquitur depeccatiimortalib.remittendis per ora-tionë deuotâ aJujwdtJiio dDotnMïo, er adhoc figni-fieandum Apoß.fub nota dubietatis loquitur,quan^ dodicit-.erßm peccat(sfuerit,remittenturei,quiet fitte uenialibus indubitantcr eße no poßumus «juditi dl« uiuinius in hac uita,citm feriptum fittijo ed ho-nofic lufluf fuper terra qui non peccet. Et ApoftoU dixerut,i,iOitn.i,Sidtxen)ntM,qMMpcceatMnonblt;(-. bcmuf,^pß nojfeducimus,et ueritas no ed'mnobis, H t talcs mult£ circa hoc moucri poj?ut dißicultates, ^uas introduxerut circa taliaSacraméta inMtiIrtc»«

^uod

»48 APOLOGIA

quod penfansDoäor EuägclicM,ubifupriitii fcri' bit,titrum Mtem licet fic unäoinfirmato, poftmo' diim incedere fuper terrain, ç^utru oportet Prep •byterum habere euidentein notititiam, quod ßcuü' {lus terram ampliusnoncalcabit,zy-uiruin reite-rari potent hoc Sacramcntum extrem£ un{lionilgt; fîl dubitabile apud multos. Sed relimquo ßolidi^^ huiufmodi dubietates inutiliter pertratlandas, tO’i^ etßerens mihi probabile, quod ßcinfirmatus {liK, dc poSlmodum corpore coualefcens, ac uiuHnf pojlerius non tunc rcccpit Sacrament am exircat^ unélionis. Hiec iUe.

tSiec mfuper iUud uidebiturfundabile,quod täUf ttnâio tantiim organis qttine^- (enfuum applicetnf’ uteêl mos Romana; curilt;e, cum fenfus cxtrmfeci i” fcomMîc (.licetin aliquibus fuit quidam radix parte, per quas ffiritualis in animam ingreditur it^' firmitas'lnon tarnen in omnibus,cùmquidain fitgt;^^ à natura cad, muti cr furdi, craliqui eurent fenp olfadlus, alij gußuf,alij ta{lus, eyrß qui habent omnes potentias fenfuum, iUa tamennon funt btt' mediata radix jfiritualis infirmitatis, citm cor i’^ homine ßt principaliter radix omnium talium igt;^' ßrmitatum,dequo fccundum diilium ueritatis eX-euntmala;cogitationes,homicidia,furta,ey'(tgt;^^ê‘’. fccundum hoc rationabilius uidetur,quod petluf fuppoßtumci'confcquenteraliaßiniliter membre quatApoßolus dicit elfe arma iniquitatis inmigan-

tut-

V A L D E N s I V M. 149 tur.Qttidcùm homines non fohïm peccant per [en-fus,fed etUm per finguU membra,per caput,crines, frontem,faciem,per corporis grac!litatem,!n (itti-bus membris ßngulis permittit fe uelle pcenitere, uidelicet £fai. 3- ^t alia feriptura dicit: Per qiœ (juis peccat,per htec erpunietur cr torquetur. Ideô ß hoc Sacramentuin ordinatite^in remedium eo-rum peccatorum, qu£ homines perfenfus corporis contrahunt. Q^are non omnium cuin cedein odio odit Deus peccata ßontis, faciei crinium, ßcut amp;nbsp;quinq; potentiarum fenfuum, cr mouct ratio. Ex ^«0 hoc Sacramentum inllitutum eü propter morbumcorporalem,fed morbus corporalis occupât quando^ totum corpus, fequitur,quod totum corpus rationabditer efl ungendum.

Similiter ß in Baptifmo obßgntßcandum uni-uerfalem animte mundationem, totuin corpus im-mergitur, quare ßmiliter totum corpus, dum totum inuadit inßrmitas oleo ( quöd ualeret ad corporis fanitatem ) rcgulariternon ungeretur.iyy'a-ciebant ßc antiquitus, ut antiqu£ teftantur agen-d£,cr hodie in partibus abquibus non un-guntur organa fenfuum, fed pedes zj“ lumii,

CAPVT XXXI,

L ; Fxqlt;'i-

Ve APOLOGIA

EX quibuiomnibuipenfdtisbcnè exttmi^ ttdtif fide fcripturie potcîl cognofci, ^uod {Oud Sdcramentum extrema un£lionif,iiu9 ad fenfum cr formam modo ufitatam, er condi' tiones pradicant non htbet uerum fundamcntuiX intïliiuerbitbeiiti^polloli ïdcobi dnte diilif, lieft fub uerbfs ifiw ApofloU fit impertinenter fupri Chrifium er eins Apoftolos mtroduüum, nee etiti» uerè, (juodd hoe funddtur in iUo uerbo Eudngelij tAdrc.fiexto cdpite,ubi Eudngeliftd de Apoftoltsi CHRISTO IB s V Domino er Serudtorc riO' flro mißis dd pradicdndum, ftc dieit ; Et exeltlt' tes pradicdbdnt, ut poenitentidm dgerent, di' inonid multd eijciebdnt, er ungebant oleo tosagrotos, er filudbdntur. Quid Petrus de nntho ßuper 4. loquens de Sderdmento ttn(honts,fcrtbit: lOd unftio, dequa Mdre.é.eâp-rrdt in miraculum, er non in Sdcramcntum.

iOe.

Ef per confiquens ^Adgifter ïodnnesKokenz^’ ttd,fi uult hoc Sdcrdmentum undionis extrem^ pro quo tdin graues fert labores bené ftdbilirefit pra/ldntiori ipljus fundamento fibi prouideat, qudm fft ifiud, Quid in pctrd firmd minimèc^ funddtum,fibi nonfubfiftit.

Qjtdmuif dutem hoc Sdcrdmentum extreme

^n^l‘0'

VALDENSIVM. 10 «cro fundamento careat, Saccrdotes tA-men dudïi, tpfum minis defendant er commen-dant, er homines etiam peßimi, communiter pro illo multtiin inftMt. In Sciccrdotibuf ennn aud' ris maiore/fe deuotio dd hoc Sdcrumentum non up' pdret, niß ut lucrum tempordle eis dccrefcdt, qui pdruo pretio oleum iUud, ut communiter d Sy-monidcis er fymonidcè promotis, benediäim fy-monidcè ab Epifeopo compdrdntes, er per didco-Hdtus diutdunt,cr PlcbditipoR illud dugmentantes per leuem tantum tailum pollicis illo medi-a/tte mdiorem fummam pecuni£ colligunt, quant muitte peneßic£ de multis uaßs olei oUuartm.

in hommibus c£cis er malis, dlius fruftus ex dcceptioneeiui non dpparet,niß fuppodiatio qu£-dam udna er mutilis, ut ex talitquali pereeptio-' ne hominis infirmi, huiufmodi unilionis, amici ’ fnperfiites, hominis mortui poffunt dxcre in ple-' na ueritdte, cafum uit£ fu£ ßniuit, er compos rationis,folus adhuc candclam in maiiusfuas re-gt; eepit, non illam pr£tcndit bedtus Idcobus Apoßo-( lus dacens crare fuper infirmes, er ipfum unge-( nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;»■c, Sed ut diäum fupcrius, ficbat h£c unâlio

, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pro cenfoldtione infirmi cum circumfiantijs di

) hoc aptis eridoneis, er oratione deuotd, qu£ unilio pertmet fpecialiter ad Sacerdotes, qui ue-lut Patres /fiirituales primi debent effe cxecntores

. I* 4 (infine-

»fa APOLOGIA

iliuinorum pr£ceptorum,crinftru{ioresfideliuifif cr or antes f'uperinfirgt;nos,crin ßgt;efutur£uit£ at£ipfum consolantes, deinde pert'met ad quenil‘‘ bet Chrißianum indifjèrenter,de quanto [entit S obligatumad exhibenduin cuilibet pro poffebene’ ficium. Exiüo Chriftidiilo :infirmusfui, o' ttf»'' ftii ad me, o de quanto timet incurrere crimen d^' uitis epulonis,non impendentis beneficium tazi^' rodante lanuM fuasiacenti,fed quia uarite infirmé' tateSjUulneraomiferiiß uexant homines, in qii‘' bus indigent conloîatione, o pro reeuperanda (i' nitatc nie iüa, o' alij alia indigent medicina, fi coin' bufiifunt,aliqui in lateribus, uel alijspartibus ent' ports, non incongrue fumerent umitionem olei oH' uarum, ad hoc ualentem,fi,iiulnerati,alijs ftris diuerfis funt confolandi,fi fanic uel fordib«^ , alijs iacent, illinon tàm oleo quàm lixiuio, pro ab' luendis uefiimentis, o lauandis corporibus défi' ! datis indigerent, nec beati iacobi uerba ad coH' trarium impcîlunt, quin h£c omnia licite o’ ritoriè à quolibet, cui uires fuppetunt, fieri po^' funt, fie O' quilibct ex fide tenetur, pro alio iitdt' gente o' infirme orare, ad quantum fe feit ex iß* dilt;3o beati Iacobi fipoftoli obligatum, quo died' Orate pro inuicem,ut faluemini. Et ex tUo, qi“gt; ueritas didt.ficorabitis ; Dimitte nobis débita nO' /Ira, o ne nos mducas in tentationem. iflafunda' fientum habcrent in prtediiio uerbo lacobi, non ad

V A L D E N s I V M. i» few illud prxdiânm uocatum facramentum cum conditionibuiCrfenfuprtediélii. Sed licet illa,^u^ fx HerbisApop.oli di{l:tpunt,ßnt muîtùm utilid, tjuiti tarnen caret lucro temporalium,i:::rf mt facer^ ^otibw ticdiofa, imóitifidelitcrabeiiprtemitteren' fun Hoc ergo timcre deberet aduer/arius proprio ^onfodiendui iaculo, quod contrd nos einißt aüe~ ^dns D. ArcfojJwco»M)n,qHÔ dicit,omnes qttifaerd-ittentum extremie undionis conferre renuuntaut f^tgligunt,ad quos ex curaC quant gerunt)illud per' tinet damnationem ut mihi uidetur.ßbi acquirunt, ^ni non nos inculpât, [ed feipfum, de hoc quodSO' ^tamentum unclionls ad fenium,finem C!~effr^um, Cr Wîtctttiofjf in, beati iaeobi non praélicat, fedlo' lt;^o illiui praâicat nouumfacramétumcrinfundabi ergô caueatfibi ex hoc neà domino arguattar.

Non bene evndat m. ioannes Rokenzana, Sacramentum confir-mationis in fentu amp;forrna mo dó ufïtatis in feri-ptura.

CAP VT XXXII.

IîVw rtlittwpHnflKw M. Ioannis RoRen:ca«« dc' cet examtnare, quo nititur Sacraincntui« con-

L s ßrniati'

ty4 APOLOGIA

firniAtionii tn fenju er ritibui tdntùm foknn'p'quot; modo ußtdtigt;s,funddretniüo Mdtth.io. Aâo. t^.Cdp. ubi fit mentio de impofitione mdtiin Cbt'ir inpdruulos, (T Apeftorum in bdptifatos, ddduct'’^ proillo plures duthoritdtes fdnilorum dodlor»^ fed qui uult diligenterpenfdre dióld locd ferip reperiet, quodiddnon funtpro fenfit crfor«!‘t^‘‘' erdmenti confimidtionif modo ufitdti, fed pro Sdcrdmento mdnuf itnpofitionii ,qttod Apofi‘gt;' liexNidgifiri fui exempldtionedidicerunt, do poR ipfiuf dfeenfionem, iUud ergd coiiuO'r ddfidem Christi exercuerunt. H'mcddfi’^'' ptd Uüdgiftri lodnnii Kokcnzdnæ rejfiondet nobii,ernoscumillo Doäor Eudngeliatiiitti'‘f. logo trdâdns de hoc Sdcrdmento itd feribit, nitnii leuis uidetur effe huitK Sdcrdmenti inAp'^ ftolorumaäufunddtio, dequofcilicet Aâoru«i^' l)dbetur,cùm did poteilprobdbi[iter,quod lied ptizàtio bl nomine i e s v Chri/li fitit ddtemP'^^ udlidd,quout(^nonfuerat ifiud fufficienter cdtum, tdmen publicdtione hdcfdi.‘ld,fuitddpd' mdm uerborum Eudngelij redeundum. Et ftd^^^, tninetenuf bdptizdti , in Sdmdrid fucruntlegd^^^, bdptizetndi, ZT confirmdtur ex hoe, quod bdpbz^' tos nojiros dicimut reguLtriter Spiritum fdn^hd^ ticcipere, eo ipfo,qucgt;dlegitimè bdptizdnturgt;li^‘' to ergo mdgis hoe fuit uerum, bt primitiud Ecd^' fid, fedbitextudidtur, quód Petrus

V A L D E N s I V M. intpofuerunt tnaniu fupcr cos cr'dcdpicbMSpi-ritum fatidum. Ac ft non ante ilium Spiritum findum accepijjent, i^uomodo ergo ante légitimé fuerunt iaptiz^ti, nee obefl, quod conuenit bap' tizantem fuper baptiZ'itunt manus imponere,ex' emplo Apoftolorum. Si ergo inquit Dcdor.ex textu ifio prlt;ecife conuïncitur, confirmationem ejjeappropriandain Epifcopif, (. CTCommunitcr itinuunt) oportet, quódip/itmponantfupcrcon' firmatos maiiM fua^, ut Spiritum fandumaccipi-ant, fcdifia Spiritus fanäifufceptio, necdocetur figno utfibilt, nee ctiam ratione, quomodo ergo ex ifiotextuconcluditur, quod Eprfcopidanthoc Sit' cramentumpueris, quos confirmant, z^quantunt iid oleum quo unguntpueros Cf peplum lineum, quod complexume^ capiti, uidetur, quod fit ritus leuis,inj'undabilis exfcriptura. Hæcille.

Et plura ibidem contra banc confi-rmationem multiplicat argumenta, qu^e qui uultuidere,pDtcfl îh/oco.

Exquibusquilibet qui uult fideliter eiuspenfi-tareuerba, poteR cognofccre, quad ifleDoilor non dicat banc confirmationem modo ufitatam, fiipra C H R I s T V M çr «IM Apcflolos infunda* biliterintrodudamejje, fundatamin tllis locisal* ^S^tiX fcripturat, ubi Magijîcr loannes Roken» Zana ipfam fiundare nititur, quod indubiè lo»-quitur ,fu]fiedum babens ad confirmationem i»

APOLOGIA

fenfu er forma modo ußtata. Hon autem ad um impoßtionan in quantum uidelicet à Chrißo fui puritate er fuißantia eR cxemplata, er pojiolos po^eiiK afeenßonem erga conuerfoi fidtmprailicata, quam dicit,quc) adhoeeßefuttd'^' tarn in iUo Aä. S.ubi Apoßoli impenebant [uperb^^' ptizatos manus abs^ omni materia modo ußtat'^’ ubifumfuperi.C6r.dllegatR.okenzana. Etcod(^ modo fMtelligendum fwt er alij doilores, quos ibj' ; dem adducit Rokenzana,quod loquentes de conf^' ' matione er eamfundantes in aliegatii locis ferip' turieloquunturdeea, in quantum à Chrißoinß^ i fubßantia erpuritate ediexemplata,erperAp‘gt;' fiolos praüizata, fcilicct, quo ad manuunt poßtionem,non au tem quantum ad chrifmatioit^i’’’ errituf aliosfolennes,autadfenfum modo ufttato^f erpoAinfundabiliter quo adferipturamintrod»' äos. Quia quantum ad hoc er Thomas loque inflitutione huiùs Sacramenti, refertde quibusd'^^^ dicens,quod aliqui dixerunt, quod ncc Chrißus Apofloli talem conßrmationein inßituerunt, quod in fucccjfu temporis ßt inquodamcortei'ao inßitutum ,quederahj plures dicunt, qui in p^‘^^ parte huiiis circa eandem materiam funt addudu ubiautem dodiores quos Rokenzana in fuis fcrip adducit f pro tali conßrmatione modo ußtata, nieU' tionemfaciuntde chrifmationeer ipßschrifnß^^ per Epif:opumbenedidlioneloquuntur,feeuiidtuti

V A L D E N s I V M. V7 exigentûm temporis, guaiido tam mos talis inole-uit, non intelligentes, cjuôd talis confirmatio uel chriÇmatisper Epifcopos benedi(lio,fit de ncceßita-te facramenti,manus impo/itionis fupràdidii crper i^po/ïolosprailifat^feddeinfiitutioneEcclefitCjUt in prima parte dcduânmeH. Videat ergÔKoken-ZMa, (piidper fnumtàm grauem labyrintum c^-eit, contra noßrain in hoe pundlo catholic am çy bené fundatam fitper firmam petram fententi' itm,çyc.

seqvitvr de secvnda

Culpa.

CAPVT XXXIII.

gt; AM (XdfccunHrf)» cufpam accedimus,nobis fubti-

1 li formapropoßtam, Sacerdotes TiiborititrHni mortuis hominibus nociui, quia pro animOr’ bus defunilorum non orant, alios ab oratione pcrtbi« pietatis, pro animabusfiendis abducendo, (irad hoc legem Del non habent, ati^fcripturas lanilorumnonhabent,quod hoc Jitmalum. Ad taliterrelpondemus, quodfaluandis jnortuis

1 nbsp;nbsp;»lon nocemiM, docentes populum,ut uiuantfecun-

dumlegcmDci,proutunii{scuiusqi requiriißatus I nbsp;nbsp;ÇiZ conditio,credentes exradcmlegeetiamfanilant

' ^ccleßamcatholica!n,cr eins in omnibus bon iso-pcribus

lt;53 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;apologia

péritt« comwunionem, fie utdelicct ^uoJ opef^ bond mortuorum, qute hïccxeuntcs fccerunt,fuitt pro confolitione uiuorunt nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;econtrÀ, bona op('

rauiantium funt, cr finaliter eruncpro cenfolä' tionemortuorum, ncc quantum ad hocnegaitio^i quando uiui homines fuis pijs operibus proficUi fint mortuis, cum ponamus eos in participia fupit' ftitummodopnediHo, cr tencmus exantèdifl'^ in prima parte exteflimonio chri st i, Apo' fio'i PuulijCrOrigenis, quod nondumSanâiiii’'^ mortui receperunt confummatam Uticiam fua)^’ fine nobis.

liam Apoftoli cy ipfi expedant, ut amp;' nos ipforum heticia; participes fiamus, cr 'Pr no,lira cum cuHibet Chrijiiano augebitur Itcticiii) quando guibbet l£tici£ ac mcriti alterius p^’’^'' ceps fiat, ubiautem ffiecialiter nos inculpât, pro animabus mortuorum non oramus, Qral«gt;^ [ ad hocnonexhortamur,c:r talibus pijs operibiti fnffragenturadmodumufitatum, zr intentio/itgt;» lAagijlrorum, qui pr£fuppofito loco purgatorif pod hanc uitam animarum à corpore cxutaruith qu£ non ad plenum hie in uia pro peccatisfatit' feccrunt , fumma cum diligentia profideiarticulo docent, quod fidelis hîcmuia tailbus propteruiiio' nemcharitatisenrSpiritus, debentteiunijsamp;ot^' tionibus, cr cleemofynis, crfandifoi fidgari.

y A LD E N s I V M.

Mhoctaliter re/pondemus, quod Mendentct de loco purgatorij uarictcite doHorum , qui non certuudinjliter docent,utrum uidelicet hie in prie-f^nti tiita, tempore legis gratis animæ faluctndo^ rum ecd plenum purgentur, dn primo in dieiudi-eij corporibus djjumptis igne emunddtorio ip/ius, ^uoexuretur,f^cicies mundi huiusexpientur, uel utrum fidt hocfecundum fenfum Magiftrorum, tempore medio die iudici}prlt;ecedente, ciimdliqui doHorum jd unam doärinaitt temporis hanc filudndorum purgdtionem limiture uidetinturf etra'ij ddaliam utinprimdpdrtelatèeflenfumeilf Cr non uidentes dliqudm fcripturdm exprejjdint ddtenendum tdlem locumpurgatorij, quern Md-ÿftri fomnidnt pro fidci drticulo, fub ddmndti-one iccernd obhgdntem, ex confiderdntes homines ex hdc continué in pocnis proficere ipfum d-ftruere ex promouere pro fidei drticulo non du-demus, experconfequens, qudmdiudeipfoex ^cripturd certificdti non fiuerimtis, non uidetuf ^obis, quod fideles hie im uid, debedsnus ddhotr-idri, ut tdlibus quosfiomnidiit,in td',i cxiflere pur-gdtorio ieiunijs, ex ordtionibus ,elcemofiynis, eX fdnfiis obligdtiontbuf, dcbeunt taliter, ut ipfi promeuent, fujfragdri, quid dutem nos finalitcr jentinmus de purg.^tione animarum fdluandarutn tdificantium fuprdfirmumfiundamcntum,quodelb c H RI s T V 5, lignum, fænum ue. fiipuldm, fittS

tlt;So apologia

fitisoftenfumeR,inpriimi pirte, ubiträätitur^ purgiitorioftieciiilitereiuidem mdtcriie ultimo pitulo.

PVRGATORIVM POST HÄNC ,VI' tani elle infenfu, quomodo com-muniterpromoiietur.nonefls fundabiJe in fcriptura.

CAPVT XXXIIir.

QVaitdo autem KAodnnes Rokenzdnäft'^ dArcnititur, quod loom purgatorij hitnc uitam fttanimirum corum, difunt crnon fttisfccerunc hîc pro peccatif,m panai fuftincntes, corporales, ftnftbtlespurgdgt;^^^' tur,çr deillo poA purgatorium nunc antedi^''! iudicij aliqutc exirentprtui, nbsp;nbsp;alite pofteriu^gt;

bus fideles hic inuia debeant ieiunijs t^^orati'^’^^' bus ,eleetnoftinis er fandis oblationibus ri, proillopluresaUegantfcripturas, illctam^^'n' fidelitcr, cr ucrè, ç^diligcnteraduertantur, funtproilloucltalipurgatorio, ncc ipfum primarium ftgnftcatum alicuius partis ftct fcriptur£, qiias ipfe cum alijsprofundatione dtÜi loci aUcgareconfueuerunt, cr quia inter nesftripturas,quas proexftentia talisloci torijtiagiftriadducuntnon cüfortior,

VALDENSIVM. idi

Apofioli i. Cor. 3. de ligno,fœno er ßipttla,in quo coinmuniter oihucs qui loquuntur de purgd-toriojipfum ibifundare nituntur, idea re flat nobis ucrumfenflint illiuifcripturlt;ei'nuefligarc, quoin-ueftigato atqi oflenfa, quod ilia uerba Apoflolt non bencuidentur uerifleari pofle de uirtute fermants ^dfenfum M. pro exiflentiahuiui loci purgatorijf conflabitiUud fundamentum cum co fupcriedificio, rjfeiam onerofum CT inieiHum. Citm autemnon “liifrftMr ueriorfenfus illius fcriptur£ Apofloli, nifi qucmdoHoresin prima parte huiiu addudi expri-tgt;tunt,fententiantes quod Mi;n£ faluandorum fupra fundamentum,quod f nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;et

ftipulam icdtficantium in uita prtefenti per ignem ^ribulitionis eraliosinodosinfecunda fuppoflticr-

I nbsp;nbsp;”e huius materia; expreffos, uel in mortis articula

fb-itimtn aduentufuturifeciili, uelfl quid purgan-duin pod banc uitam hj cwremdnffn't, pcrtgrtcitt 1' f’’lufjifafoj’iuw extremi iudieij ab omnibus fuis in-quin^inteutisflcundumDci ordinationcin finaliter ciim dodores pradidi itlauerba Apo ftoliexponant ad literam de die iudieij, erdeigne ' ^utundatorio, quireuelabiturexipfo cradfenfum ^yflicumdedie crignepriefentistribulationis,ut prima parte huius late demonßratum eft. Et «er-! td Apo/lolt bené de uirtute fermonis iUi utriq; fen-f*lt;adoptantur,ideôrelinquiturquodfenfi(S M.lo-«»»JK Rokenzan^ cum cæteris fibi in hoc adharen^

4 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;M. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tlgt;Uf

»lt;#X APOLOGIA

tibM lÄngijlrif quem ipje pro cxiflentiä. tdlif pitrgdtorijjbm’iuti ,ex lüis uerbis Apofloli tpßsnon potcR coapeari, nee ipfum cl!ilu)n imrtumßgmficd^um lUiiK feripturie. c^utd, ß Apoßoltii pcrdiein Domini, prout ipßuo!unt,gt;^' teil gere, uelit diem mcrtis,i^pcr ignem taliip'^'^' gAtorij ßmnidti, quiopiM unimcuiuiq-probiirc^^' beat, lune neceßßrio omnesgentrciliterinlrirC'^ üludpurgatorium, çy ciim fecundum Magißrcb qui ædificantßtpra fundamen um,quodcACb^' ßui,durum, argentum, er lapides preciofes, quibus dainnatio parata eü, O“ c h r i s t infundainentoiion habuerunt, purgatorium eorum non intrant.

Kclmquitur ergo, quodnonesl lUefcnßisiK^' barumPipoßoli, quem Kagißer toannes P.okci^' Zdnaßbi ßngit, nechoc uideturdicendum, ■morshominumdeclararet manifeßaret Opera fua. Ciuia qua!ndiumorsdurat,nihd((’^^^ , feit, niß poüfeparationcm animat à corpore, hoc tarn eritposi diem iudicißfecundiim eorum i»' tellcäum, er ergo non uidetur illud poßefußmt^^ er per conßquens potesßuidcri ex hoc, quodP-O' kenz-indcdpit hoc per ßtamexpoßtionem exutf' btsApoßoli, quodneciUa uerbaexprimunt, per fententidcotinent,erper hoc faciliter inueß' gart poteßfalfus fenfus Scripturie, quando ßK' j Ml clicitiis nonpoteß flare cum iüo, de quo

V A L D E N s I V KT. iét fgt;turd loquitur, fedft quis uult bené exponere fcri-pturam, maxime debet attendere, quodtUa Seri' ptura exprnnit. Quiatüudquod exprimit ,iïluii (tuit, alias de facili homo poßit dedpi, orà uer» fenfu CS- primario fcripturie per expofitionem d' licuiusabduci, quandoexfcriptura trdhitaliquii nliisd, quod nee lüd fcriptura exprimit, nee per fen' tentiam continet, nine beatus Augufltniu uolent ofiendcre, quodexhis, qu£ exprimuntur inferi' pturts fenfus carum debet qu£ri,ßcfermone xxo. fcribit: accipe quod eert urn e^,cs'dimittequod iU' tertum eil, quid aliudcrederedebeo,nißquodle' Z°gt;qiiodaiitem lego,hoc cspr£dicare audeo, ll£i ’ßf- Et pro codent eil Hie-eonymm in l£.pißoLt (outra Heluidiutn, de utrginitate perpétua beatat ^^irginis bAari£, quißcßcribit : Natuin Deum eße ‘^xuirginecreditnuf, Quiu. legimut lAariamnup' poH partum, noncredimiis,quiuttonlegiinuf, ^^cille.

Ecce ißi doilores fidem non fundant in alio, niß 0 quod Icgunt, zs h£c loqui ar pr£dicare ßne /-°’'gt;nidtne audent, quiafccundum Ambroßum,ni' ßi ntiquiuf quam nolle credere ßmpliciter, quod ^^S‘i^ur, cs audere credere,quod non legitur,ÇiÿiC' *iuid Scriptura dicit, pr£terire, de quo tdeet. Hoc iUa elieiendoteuere, cs perconfequens,illud ^-^(onßdumabantiquo mendacium, quod MdO' f^Ues Rokenzana fx diilis uerbis Rpofloli pro

M » confi'

«^4 APOLOGIA conßüo loco capit purgdtorij, cîim fenfttiiüiltof benepoffiintuerbi Apo/iolicoaptari, percjuodc^ ucre debetßbi'KokcnZ'ina, ne exhocfdlfuinPr^' phetam imo cr hiereticumß pertinaciter hoc tenU' erityfcipfumattefletur. Scribttenim Origeties OiH‘ i fuperEzech.Siquislegens Euangelium propti' umfenfumaptdt Euangelio, nonitdinteUigens,!*^ Dominuf locutui ei% iftefalfm Pnphetde^,l^' qucns de corde proprio in Euangelio, cr de cis inhil dbfurdum e^,h£c dicla intelligere, Deß' runtquippe t^uaft de Eudngclijs e;y- quupdeAp»' ftolts corum fuorumfubiiltis, proprium cor expe' nentes, non cor Sptritus fundi. Neq; enimpelfi^’'^ dicere,tiosMtemfenfum Cbrifti hdbemtis,ut uid^' dmused,qu£dDeo nobisdondtafunt. CamdUteK^ cr fupcrmc uencrit,qui dscor Euangelicus, àt' cipio libruin fandum cr nitor ipfum interpreuet» hoc quod de htereticis intelligi poted, qu^fo dddi' entes ut diligenter dttcnddnt,crlt;iccipidntgrdtidX* Spiritus, de quo didumed, difcretionesjpirituuiti» ut probdt Trapczetie fadum, diligenter eifef' uent, quandofdlfusfrdterfum, qudndoueràpt‘^' diccm, qu£ pietdtisfunt dcueritdtis. Si itd^i niomt^oyfecr in Prophetis fenfum Chrifti, noH de corde proprio loquor, fiddeSpiritufindo. autemnihilcongruuminueniens, mihimctipß eoit' fingo, qu£ loqudr fluduuns fermonibus, quifKH^‘^' Ucni a Deo, de meo potius corde, quÀm de Deife'^'

VA LD EN s IVM. i6j fibuflo^uor,H£ciUe. idem OineLô.fuperLe-ui-tico fie fcrtbitur : Poniturautem fuper lUo nbsp;nbsp;ucri-

non iUi qult;e proprio quiuit excogitare ingc • ftio,^ed ejHie neritM habet, ne unquamà ueritate dh feedat, ut inomitifermoneeitisfemper ueritMina-««f.Hoc e^lergôfuperpofiti/feriitionabili manife^ ßationem er ucritatem, Hfc Æf. I» quorum cojt-firmationem doâor Euangelieuf i» trdâatu deue-ritettefaerdfcnpturie itajcribit cap. f. Ontiiii cx-poßtor explanat cr défendit expoßtum,ct'non ne^ ^atipfuniyfed concedit utcompendiofuin theorema, fuper quo ut fundainento ftillat ,fecundumfenji(tn ^onßrmatum, expoj7tio quidemtioneU feriptura, flt;^^ra,fed eius pr£co uclandUa, nonnegans domi-fiant, fed ex uerbis propri/s quiemutuaturde domma ipfain rcucrentcr detegens çr explanans. itecHle. Hmc efl qitod Chryfoßoinu^ de opère *gt;»perfeôio fuper iilud tÂatth.y.eratdoccns, quaß poteflatem habens, non ßcut Scriba; GT Pharifai ita f^dbitiOinnii doélor feruM efl legis. Q^^ia neq^fu-Pgt;'alegeinadderc potesl aliquidde fuofcnfu, net^ fubtraherc fecundum proprium ’mteüeâum,fed hoc ^^tuinmodà prædicet, quod habetur in lege, nec *dmpoteflmcnshumana dctreä(ire,quod fapreU' tia diiiauit,cr infra. Quiautemhocaufusefifdce', ^dfefrpuntiorem effcputat, quÀin DeHm,Gr mee-^ff^fdlfus tefris, quid id dicit, quod non dudiuit, ^^c uidit. Sic enim Salomon dit, ne addas ad uerba

M Î nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Dc;

tüfS APOLOGIA

D«'«e^;fubtrahMinde. Qui autemau/tu eRhot^ fttceref/efctpientioremejjèputdt qudm DeuiniC^ tncepit effefdlß» tejlif, quid id dicif.QMd nee in' rii dudiuit, nec ocului uidit. Hac iUe. Hierony' muf in epiftold dd Pdmdchium ,fcribit : Comment^' torU officium eR, non quod ipfe uelit,fed quod [e»' tidt nie quem interpretdtur, exponere, dlioquwß contrdriddixerit,nontdminterpres qudm dduef' fdriu! erit, quem nititur expldndre, certè ubicun^ feripturdi non mterpretor, çy libéré de meo fenffi' loquor, drguet me quilibet. Hiec tUe.

Et Auguflinut inPfdlmo 74..fuper uerbd cdH^ uinimeri, plenwmixto, ^y-c-ßeferibit: Qud/ttdi’f dondt Dommus ut inteü’gdm, pote^ entm dlii^ tneliaf,qudmßc[chdbet cbßuritM ßripturaru^» difficile eA utpdridnt unum mteUeilum. Q^ciutf, tdmen intelleäus cxierit, opus eâ ut régulafi^ congrudt,

ifije omnes dUthoritdtesfdnHorum funtdd bo^i quodex hif, qult;e exprimunturin Scripturd, eorum debet quæri, çr quôdcxponentium e{l,no quod ipß uolunt nbsp;nbsp;fibiconfingunt, fed

fentidtiüequem exponunt, çr qucid[eitfus^gt;^‘\ cunqi extent,femper reguli: fidei confer' metur, quodnon poteH docere RO' ftenz md, de fenfu quem in uer

bit ApofioU fibifingit,

QVARi

V A L D E N s I V M. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1^7

QVARE PVRGATORIVM, QVOD pei M.Ioannem Rokenzanam.amp;alios CQmmuniterpromouetur,iioca. tur fomniatum.

CAPVT XXXV.

NEcmiVfti/r(«/z(jMW,^«ô(Z locum purgdforif, ijucm M..ioMncs nokcnz-tua promouct, confiiHumautfoinnijtumdppellcinus. Nani fitUguftinui libro 1. de Sacriiinentis, dciilo Loan purgutoriwnoneùdftermtnatiuitx, (}uu multn exempln cr apparittonibus Mi-^‘ifuminbuiulmodi poenn pofitdrum.inonflrdtm forte probdbt'tM did poterit,utin hn locis ßgt;^gult animte credMur fußmcre pcenuni, in qui-^‘^commtfereculpdin. Hecidr.

Et Ciindent fentcntidmtdngit Auguftinus inli~ ^’■0 t.dc Sdcrainentii,in quorum Sundorum ucrbis ^dtdnguntur, vnum, quodloctn purgdtorij ex /“Ie fcriptur£ determindtU'S non ed. Secundum, ^‘‘od folum exempli! cr apparitionibui animu-in huiufmodt pcenii poßtarum, monßratinßt, tertium, q'^od nullum ex his affirmant, fed fub ^“bio omnia de eo relinquunt, quando fubdunt,cr tortèprobabdiu! dia poted, ut in his lodsßnguLe *»im£ credanturfuftmere panam, in quibus coi»-WywcHZpum.

4

ió3 APOLOGIA

Et ident Auguftinusdepanitentid, de ignepur^^', tor io fcrihenSydit : Melius e^l,inc]uit,utdifcdin uiuere, ijudinincertddcignehuiufmodi f€inift‘gt;^^‘ Sienim benèuiucnsfufficienterpoenituero, fJpplicij non timebo.Hdc ille. Et B.Gregorius itt 4-didlogorum narrat^cjuod [olum in dppdrenti uiß»''-^ nodurnali euiusddin mondchi hberatio ipßus trif,quidi(ebdtur uftusdepurgstorio fuitßbif’^^ tnulgatd, quo dudil oßc concludit : concorddntt gt;*1' ßone cr fdrrißcio res dpertè eldruit, quod■ quidefunélusfuerdtper fdlutdrem hoßiantßpß’' ciumeuaßt,potuit tameniHd dpparitiofdâdfi^'Jj itDiabolo, inntultprumfuturdm deeeptionem^'^' troduâd, uelpotuitßater dieere hoc nolens fußonem ßdtrif germdni crpropriam paUidre, idimdeEgt;idconoPdfcdßo,qui qudmutstndgndfr^^ ; Sdnélitdtis, tdmen quid htigdntibus Symdcbo ' Edurentiopdrtincnhdber.tiueritdtem confcnfcti^^’ ' condemnatusdd feraiendum ßtntrdntibusBalneui’* ndturale,cr dicit ßbi hoc fore dfenior thus reldtun^’ quôdgernidnus Epifcopus ex conßlio medUorW^'^ lauans in eodem bdlneo ipfuin Pdfcaßum flant^ er miniftrantem inuenilfet.ertdeni iterum ibiden^ fertbit de unoSdccrdote,q ui balneauit 'm bdlneo nd' tU'dltjCr inuenitibidnimain cuiufdam hom'aiis, facerdotiminißrantem, esquot; poßed dicit,quodei»^ ab inde per ordtionem ltberajfet,fecundumhiecef' go dida Gregorij, locus purgatorij tffe deberet, balnet

V A L D E N s I V M.

ttilnris ndturaltbiiî, Alij autcm fdbuldntur,lt;]uôii ^Utedam änitttie purgAntur inumbrii^dîcentes,hoc “liguibuf cjjèd Gregorio reuelatum. Aliqui dicunt •îttodpurgiinturmgldde, ßcut Icgitur de S. TheO' ialdo ; Et quidam pi/catorcs Thcobaldi 'm autumno frufium magnum glicici pro piße pretididerunt,de quo rnagii quam de piß:e gau ß funt, maxime quia ^pifcoput dolore pedum laborabatßpfainglaciem ipfimpedtbui fuppofuerunt,er magnum eireß-ige^ fium prießabat.Qj^ad m uero uiec dcglacieuoecin fcomm w audiuit, qui ab Epifcopo adiuratui quKeß' fet,reßgt;ondit:ßtm quædam anima qua-hîc ingeliei' diopro peccatif meif aßiigor, er liberari poßem, fi io-Mißleßne interuaüo ?o diebta cont'muis di-eerentur,quam poflea^o. AVjßai celebrans ab 'mde liberauit.

Aliisautemuidebatur,quodPurgatorium ßt 'm lt;ëre «rl nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Satyricaautem hißoria cap.

part. 4. f«amp; temporibiM Otthonis ?. Icgitur, quod Odilio Cluuiacenßs abbot memoriam omni' defundorüm po^ feflum omnium Sandoriiitt ^fiituit occaßone reuelationit cuiufdam rcligioß, quißbi reuelauitßbi dicens'.Sunt itcbit uic'ma Icco, ex quibut flammarum euomunt incendia, ubi ani' m^diuerfa luunt pro demeritorum fuorum tot' mentit, funtq; ibi 'mquit, 'mfiniti dcemones,qui redi-uiuat lt;/i ßanter'mßaurantpcenos,quos ego 'mquit, ßequeter audiui,quterulit lamentationibut eiulaU'

Ml f ■ tes.

»7» APOLOGIA

teî. f^lij dutcm refcrunt, ijuôd czim quidd^tt Ecckpg S. Petri ex deuotione in die oinniuitt Sdf' âorum omnia altaria circuijjet -, extra fe rap tut K‘' dit utriufq- fexat homines, alios in ftratis auffi^i j tdios iminenfis gaudijs, alios m diuerßs delici/s,äli‘’^ ■ ttudos,quibus neeßgt;es, nee anxilium eratmendicti'’' । t«. Ct^m uißonem dieuntßbiAngelnmexpofr'l' i fe,cr dicentem : hunc locum Purgatory eße,abH'^' dantes animat eß^e,yuibiis ab amiett ßtbueniebati»') egentes uero e^e^ quorum cura nuilatenut habfb'f' tur. Qi^idain iterum fabulantur de Purgdto^^'^ patricij,dUj yuodanimic yuiefeunt in die doinitl‘^^’ crquidam, (]:iôd Papa concedit indulgcntiof P''^ ßiintibus mortuorum, zs' inßnita [unt talia dacia confida, yujt pojßent colligi ex poftdHf rorum Sacerdotum per eofdem antiquitus pï^^‘' catiSfZrmfcripto reUilis, (XSitomniauelut Ite carentes authoritate fcriptur^^funt à fiJclib‘lt;^ deridend£. Similia Ulis habet fundamenta fui{’gt;‘’'' gatorij P..^kenzana,quioßcndcns fe fore demfH^' ro talium fabulariorum oblitos Dei precept/, prohibet qu£rere à mortuis ueritatem,Dcutef-^’ Solennizauit fiepius coram toto auditoria fente»' } tiam Cyrilli ad Augußinum. Qjti ut refert Eufe' . iius,cùm fuißet t^dtofas, et certitudtne de exifie»' tia Purgatof-y caruifftt, dixit, quodßbi appaeuif fetbeatM Hieronym dicens:Quid turbarisieo»'

papulum ut oret, cr cum populus eon^eê*' tusfuiffeb

V A L D E N s I V M. 17t fuiffèt, cr ordlj’ent,dfgt;piirucrunt tres mortui^ ^extjlentidmeis Purgdtorij nunciducrunt. Ecce ^‘*dle funddntentum Purgdtori/,certiiudmem eiwt ^fUccdpere prater duthoritdtcm fcriptura ex te-fiimonio mortuorum,tejlimoniuinhoc inudlidutn ^^i^diuino praccpto obutdij^udtido dliquis per ^ortuos quarit certificdri, de re dUqudoccultdyUt qudndo uolenti libentcr hdbere certitudmem de ddmndtione,uelproßgt;ero fucceffu dmici inortui,dp pdretdlicubim fomnis dnimd ipliiudicens,fe mul-tdpdtiincommodd,eyipfc euigildns dccedit Sdccr-lt;lotem,dppretidns eum dd celebrdndum pro eo

Talis uidcreturfe hdbere certitudinem de tormentii anima fuidmiciinfomnis permortuunt» fed hoc Didbolus i« futurdm deceptioncm multo-rum ex Dei permißione pojjct dßionere, idea ex tdlibusteßimonium cdpere non ell firtnum, contra quodtxprcße 'muchens Hieronymus in tertio libr» contrdRuffinumficfcribiti'Necinihiddfubterfugi-endum mortuos aliquot nominis, ut dim authorent oflendere non potucris,ülumproféras,qui non po-teH re/pondere. Hf c ille,

’ RESPONSIO AD AVTHORITÄTES DoftorunijquosRokenzanapro exi-«

ftentia fuifomniati Purgato-rijadducit.

6APVT XXXVL

Exdii?«

vr- APOLOGIA .

EX diHii pAtet, quditer nbsp;nbsp;rejpondendttm

DoHoreSy quo: Ui. Ioan. Rokcnzàna pro lleotiatalis Purgatorij fomniatiadduoit,^“'’ ubi fcribunt,pro purgitione animarum fuprafr’''^ damentum quod eH Chriftut, lignum, flipulcimtdificantium,intcUigunt efjc flatten beatitudinem cr locum meriti, diem uideltcet tremi iudicij ignem emundatorium ip/iuiß‘l’^ reueldbitur iHa dies, uel diem pra^eniis uit£gt;^. ignem priofentit probattonK,m quibus anittt^^^ ’' «)« fecundumDeiordinationemet fenfcnimquot;^ Horum in prima parte circahoc adduHoruni gdbuntur. Qj^m fenfutn plures authortates^'^^ pr^fittum M. RokenzM£ adduilæcticun pr£tendunt quibus pro co, quod in uerbi^ ßoU de ligno, fœno orßipula ueraciter fundii'd“ eA credindum, ey eo magts in teflimonium deb^’' fufcipi,quo ab aduerfario aUegantur. N4i» eA ilium habere tcfiem, quern aduerfarius tefiimoniumadducit,fedut longé aliter, qi(ài«‘i’i | {«tcflzgjï, fua coportata intettigat, er fenfu dem etiam DoHorum contra fe comperiat, necjci^ per ubi Dodlores nommant Purgatorium illud fuum fomniatum eos mtcllexijp:,Purg‘dogt;''‘‘' uel ubi nommant ignem purgantê animas poA^'^'''quot; uitam,lignum,foenu uel ftipulam fuper funda'’^^ ƒ turn, quod eA Chrißus «edtficantes,ieftimct i ignem Purgatorij fomniaii eos inteüexijjc, Vi

V A L D E N S I V M. 17^ pToprio confodiätttr Mculo,(juod contra nos etnifit, xlit^uct ex dufauthoritatibus in medium produce-mm. Allegat cnimprinto Auguflmum infermone de igtiePurgntorij circdßnemßc in^uientem; Omnes [andl,qui Deo fidclitcr feruicrunt,cr leilioniey

ordtioni udcdre,çx in bonis eperibus perfeuerdre contendunt,nec capitdlid criinind uel peccdtd mi-nutd,fed bona operdfdcientes per ignem Purgdto-rium dbflt;j^ uUd. uioldtione trdnßbunt. lUi uerô,lt;iui qudmuis cdpitdlid. crimittd ddmittant, or dd perpe-trundd minuta peccdtd funt faciles, çjquot; dd redimen-dd funt négligentes uitam ^eternant pro eo quod ebrifto crcdidtruntjCr cdpitdlid peccdtd non dd-mifcrunt,uenturifunt, fed pritu dut in hoc feculo per Dei iujlitidtn uel mifericordia dmarißimis funt tribuldtiombus excoquendi,dut ipß per multds ete-cmofynds, Cfper multds ordtiones, e:^priecipuè dum mimicis dementer indulgent per mijericordi-*m liberdndiydut certè illo igne longo tempore cru-wndi funt,ut dd uitam lt;etcrndm ßne mdculd perue-^^‘^ntßmßd, iüe ignis Purgdtorij durior ell,qudnt lt;iuicquid pandrum, qu£ dut uidcri,dut cogitdrit ^utfentiripoted. Nemo ergo dicdt dd menonper-tiiiet, quam diu in co moms hdbedm,tdntùm ut dd uitam exedm, cum de die iudicij ßriptum ßt, quod trtt dies unus tanqudm mille anni, çr mille dnni tdnquim annus unus.Vnde feit unufquiß^ noßrum, quotdiebus, aut quot menßbus, aut forte etiam an-nis per

«74 apologia

«K per ignemiÜum fittmnßturut, er qui modo »nuindigitum fuum uult in ignem müterryiiiiir^ eon timcit,neci necejje fit tune tinto tempore ciigt;^ corpore er anima cruciari, er ideö tot.i ' unufquil'q} laboret,ut capitalia ernrmd poßit dere, er minuta peccataitd bonii operibMredif'^' re,utcx ipfismhil uideatur permanere, qued iüepofittconßumere. Hec lile. in quibm u(A‘^ beatui Augußintu per aduerfirium adcgatut.t^^^ Halde noiabiha élucidât, Prtinô-, quód lU:, gui cata capitalia non admittentet ad perpetratidK''^ minuta peccata funt faciles, er ad redimenda gligentes,ad uitam teternain junt uenturi,frdp^‘^ aut in hoc ßeculo per pia opera er tribulid‘‘’''^ funt exercendi, aut poil mortem illo igne tempore cruciandi. Ne dKfcm ibi quis fic gatAugullinum, quod quemadmodum ipfuu^ giller loannes Rokenzana inteÜigit.

in uerbisprtemißis feipfiim exponit, quod ignem, quo longo tempore ' quidam ex talbuf P‘’ mortem funt cruciandi, non .intelligit ignei» iA‘ fomniatiPurgatorij, nec tempus illud inter tem hommis er ultimam refurrefiionem fitum.proquo Rokenzanaipfumadducit.fedt^f pus iudicij extremi, er ignem emundatoriuiu ' US. ïdeô Auguftmus prtemittens ignis PurS‘gt;^^^, acerbitate, quid intelligat per ilium ignem,

vAtnjiTiJsxvM.

tij [criptumfît, (}uod ent dies unw tMijudin mille dnni.c^ mille anni tanqudm dies unus. Sienim nott intelligeret de tempore iudicij et de igne,qui in ip/a Uelium ipfo reu(labuur,nunquam in conjequenti-' busdueret.quód neceffeerit tune cos cumcorpore Minima pun,ri,lt;.ùm tn Purgdtorio fomniato foUitn eruciarentur in anima, nee etiam in prineipio eius-dem autboritj tis diceret,quod bona operafdcientes tSquot; nee capitalia crimma,nec minuta peccata ddmit-tcntes.perignem Purgatorium abfcj; ulU uiolationc tranßbunt. Cùmetià fecundumaduerfarium duru, argentum,cr lapides pretiofosfuperfundamentunt quod cïl Chriftus-lt;edificantes no ingrediunturPur'

gdtorium Kokenzdna,ieetper ignem sbflagralio' fi^ßnel^eßone tranfednt,ut in prima parte ex au^ tboritdtibus oßenfum eSl.Et tertio in eadem autho-fttdte Auguft.hortatur,ut in pr£[cntißc uiuat,ne hancaliqudpurgdtione indigedt. Secundo M, ïodtt.RoJi. allegatpro Purgdtorioßtofomnidto dU' iboritatein Caßiodori(upra PfaLéo. Domwic ne in fttrore tuo arguas me,dllegdntis fupra illo Aug. Sf r-^ogt;J.6}.fed quod Aug. quem adducitde ignepurgd' i‘onis animarutedißcantiü ß{prdfundamentu,quo!i ^^Chriflus,ligjju,fa:numuelßipulä,nonintelligdt gt;^nc Purgdtorij illiusß)mnidti,fcd igné extremi iu^ ,, '^cißplanius exprimttipfeinct Auguß.'m loco ßiper ij ! eotfeoj uerbo Pfal. in i, pjrtf dllegatusßeßenbensi

Argituntur s« die-iudicij ocs, qui non habentfundd' { nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;snentum»

TjS APOLOGIA mentum,quod cR Chriliui,emundintur,id e^ fiif' gMtur, qu£ huic fundamento fuper iedificitnt,lf' gnum,fa:num O'fiipuldin. Detrimentum enint ticntur,fed fului erunt tumen per ignem. Ult;ec tile.

ißiCdu£authoritdtes fi.pru diäte,quufRekC^ zuit-t pro fe utleg4t,non pro eo militMtjfed pro»'’' bis. Eenediätis igiturßt Dominus,qui os uduerf^i'^'l uelut conßlium Achitophel infutuuuit, incuru((uit,ut cotraße ipßim pro nobis plané agC'' do concluderet,er contra fuam intentionemP’quot;'’' priampro benediäaueritatenojlre caußte ret, crßecundum hoc poßßunt crali£ authority. plures per cum allegatie, licet de igne Purg^‘”‘j poü hanc uitamßactant mentionem, intelUgh loquuntur ad huncßenßum, çrßgt;ecialiterille(‘yi Augufl. prima, quæ per eum allegantur ßitpf^^l^ 37.ßcincipiens:\pße ßaluus erit, ßc tarnen ignem.Secundà dla in Omel. i6. in fine,qu£ H(' qui temporalibus pccnis dignaßecerunt-üla in libro de uera crßalßa poenitentia,cap. 1 j, incipif.Sedß etiamconuerßurusuiuatuita moriatur. Quartoilla Ambroßqßuper Eeatiif^' culati,ßuper illo,uide humilitatem meam incipit;Nemo ßbi arroget. Quintoilla Omel,i6. ßuper Exodo,ßuper illo uerboiCec'il^^^ inproßundum. Sexto iila eiußdem Ortg. ßupra librum î^umeri, loquens de ciuitattbu^ ''^l^ giji qu£ omnes poßßunt ad hunc ßenßum pr£‘^ retetq

V A L D E N s I V M. 177 retorqueri er ftluari. Ahqii^ autem duthoritmes ex hii,qudspro cxiftentid fui Purgatorij Kokenz^^ Hit ddducity nihil fdciunt pro igne tdlii Purgdtorij, quArumundeilOrig,O)nel.t2.fuperIeremid,fuper ùlo uerbo ; Ecce ego mittdin pifcdtores inultos, ilU ' nbsp;nbsp;nbsp;dutemduthoritdi eiui no dieit,quod lignum,foenunt

' ' uelßipuldjignePurgdtorijfomnidticofumerenturt ’ I nbsp;nbsp;fed dicit,quôd Dem ignis confuinens e^, no propri -

« credturdSifedfuper^dificdtd lignum, foenum er ftipuldin. Alid eH eiu/dem Orig. Omel. 24. ƒKpcr ( J^umerotrdiidnsilluddemdn/ionib.filioruinlfrdelj qxie fmpliciter nihil facit pro Pnrgatorio, nec ilht j èlojfd ordinaria fuper textu illo z. Petri ». tiouit j ‘ nbsp;nbsp;t’ornifliw fuos de tentdtionc eripere,lniquo5 uero in

/ nbsp;nbsp;nbsp;lt;gt;icM iudicij ref rruare crucidndos. Quid ilia non eft

I ' P?’o Ulis, quos dicit intrare Purgatorium tale, fed . Pgt;'o damnandis, er ibi uereri deberet Magißer in ßi-ael Rokenzana, quando audet pro illo adducere

I feripturds,ddquodmiràmèfonât,crperhoclegen^ ^esjcriptdiUim,ernofird iuxtaponentes rejfonft patulè cognofccre pojfunt,nihil M. Io.»»?. p,ok. per ê^diiemetm labyrinthum pro cxiftentid Purgdtorif ftinnidti eftèciffc,càm Dolores comuniter er plU' ’^^^etianiquosipfeadducituerèfundantesfeinfcri-f’^uraexprnnunt, alium locum cr tempus aliud li' ^iitdnt pro purgatione dnimaru, fuperfunddmen-^‘*gt;^gt;ciuod eii ebnftus,lignum, foenum uelflipuldin 4 ‘edificantium,quem Rok-fibifingit,et plures autho'

N rifutfS

»78 APOLOGIA riutrsßtndjeelfctttpenfandit. Qkû nihilft(ciigt;'^ pro Purgcitorio fomniäto.ß origmilu haberei^’f'^ pr£ inMibMfUnde cm trahit, apparerct tn multi! quam ipfeprofc trahit, nihilominus ß quißnt Doilorcs,quos Roken, pro exiflenti^i^. loci Purgatorij, quod ipfc prj:tendit,adducit, 4*? quodabßtßc/apiunt,quc!nadinodumipfeea{i»^^ ligit, quia ut fic carent fundamento fcriptur^'^^ poffitnt ad fenfum Apofloli de ligno, focno,uelfi‘i’'^ la,de uirtutefermonis ucrißcart,ut patuitfup‘'’^‘ ' idea inhoefuf:ipiendi non funt,quia fuperiut [urn ed ex autboritatibus fandorum, qubd (andormnDoClorum po^ Apoßolos non ceptanda ad authoritatem Eccleßaflicoruni t!(m,ncc argumentum nude captum à teßii’^^’jj, corum est fufßcicns,quin liceat ipßsfentire tu,quia B. Aug. in prologo lib.}, de trinitate,amp;Zr nitur difl.c). Ncgitrc. ßcßribit: üegare non p^lc jf necdebco, ßcut in ipßsmaiortbui,ilamuMLj} tam multi! opufeulii meis,qu£ poffùnt iußo CT nuka temerttate culpari. Hf c illc. ïdent in tf la ad Bortunatum.cr ponitur eadem dißin»“!

üci^ßcf:ribit:Nci^ quorumlibet quamuK catholicorum eSquot; laudatorum uclutfcripturM Canonicas habere debeinn!} liceat nobi! falua honorißcentia, qu£ iüi'^ hsm'mib'M aliquid m eorum feripti! igt;np^‘’^‘^^/^f,f' re/puercjß férmè inucnerimuf, quod am'^^i

A L D E N s I V M.

tint, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;uentM habet diumo adiutorio, uel àno'

biiinteUe{ia,uelab alijs.Talis ego fum 'mfcripturii •iliorum,quales uoloejjèinteüeélores meoru, idcnt advincentiuineadetn dijlmä.

lStolifi-ater,e^ pro codent, Cf idem in ttbro prid tnodeTrinitate.dcfe ipfo dicit:t:lonpigetme,ind^ qvit^ßcubi h£p{oquierere,necpigebit,fîcubi erro, diffèrerc. Qj^ifquis ergo hoc audit et legit ubi pari^ ter certut eft, pergat mecum ubi pariter hafitat, quarat mecum, ubi errorem fuum cognofeit, rede^ at ad tne,ubi meum, reuocet mc. ifta ingrediantur /imulcharitatisuiam tendentes adeum,dequo di' ^tumc^: Quaritefaciem eiut femper. Pro codent eücfAmbro/iut [uperBeati immaculati libro 14^ ßefcribcns-.NuUicredat tantum nifi prlt;£euntelu' eerne ijliut luce procejjum, Cf ubi putat, quod lU' reit it, uidetur lucere,fed pollutt, Cf ubi putat fo' hduineße uel ficcum,ibi lubricum eft, fi luceriut

longiuf ßt. Sit ergo tibi fides it'meris in pr^uia, ßtttbi iterferipturadiuina: Bonus eil cocUfitt dU'

eloqui/. Ex hac lucerna accende, cf tu luccT' utluceat interior oculut tuut, qui lucerna eü i ^otporiituLHiecille.

quot; 1 Ex quibut authoritatibut ofienditur, quod in X1 ‘’l’^feulis traótatorum feu expoßtoruin,multa cor'’ ' I tigenda inueniuntur, cf quod licet oppoßtumfeu' ‘ nbsp;nbsp;nbsp;hrc Do^oribut, ß aliter fenferint, q ueritat habet,

r Cf no imitari cos,nißfcquantur lucernce fcripf'urie

N %

tSa apologia, diMn^pynccdcilorcsoKnid fcribuntdffeftiuc. f^ly^uodtiieronymusinlibro ad Pditidchiu)ifr‘ b:t:Commentdtorij quid cpertshdbctydltcfii*^ ädedißerunt,qu£obfcurc didldfuut,plano ne maiiifclianc ymultoriim (cfitcntidi repli(^‘igt;f^’ ® dicunthundoeutn quidam edijf-runt, alij ßlt;^ pretdiitur, tilijfcnfumfdlfum,crmtcüigeif^'r[ tcßiinoiiii!,zrbdc nituntur ratiolie firmdre,aiP^ dcnslcdtor,cùmdiuerfAS explanationes multorum uel probanda didicerit, iudicet riorpt.iïacille-

Et idem pro codemfcribit in cpiflola ai fiinum : Si cui (enfud ifte non placet, quomoio''‘ Petruipeccaße, nee Paulin eflenditur arguij^’’’.^ iorem debet ofiendere, qua confequentia altero repriehendendi, quod ipfecoinmißt. oftendi, menonexdeßnito id defendere, Grlt;ecifle^eram, fedeaquielcgcramexprefiff^’^^ j Icâorif arbitrio dcrelinquerem,utrum eßentan improbanda. Htec die. pcreonßq'^‘ dtdladiâorum funt bené probanda, ß habn^ ueritatein uelnon. Ciura Rieronymui (ti tium zy fidexandrum de reßirreCtioneßeribd-enint tanta edi meæ pußUanimitatis autorib^^’^ nihilfum, er inuidorum tantim morßbufP^quot;. quanto eoruin, qui nos in Domino praiceßt^'^ nee iuxta Pythagora diflipulospr4eiudicata do r«opinio, feddoârina:ratioponderanda

i

V A L D E N s 1 V M. i8t dutfJtt contrarie fMorisnturmurjt,lt;^[i^KC' )' oruin explMdtioncs kgdm, quorum dogmati boh i' tfcq«^fƒco, fcidi me ilÏBd ApoftoÏi Itbefiter aiidire : omnid proiiittc çs- quod iuflum teiicte cr SdU Udtorisuerbddiccnti/s: 'E.ftoteprobatinummuldri/ I' MßquiinummtK adulter ell, figuramCiei'drts ji nbsp;nbsp;nbsp;»0« babet, nee ßgnatt» inoneta f)ublica,rc[irolgt;e-

I' nbsp;nbsp;nbsp;tur. Qttiaute!nChriftifacietnclaroprtefcrtluini'

ne,incordiin9ßrimarfu[gt;iorecondatur. Hicißc. » nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Idon pro eociein eft in epiftola ad TranqiiiUum.

Ex pirtc ergo Qrigenem propter erKÏiti'onrm ßc 1/ nbsp;nbsp;nbsp;intcrdHin iegeudum arbitror, quoiaodo Tcrf«llù-

lt; «unijÇ^NotwtKm, çr Arnodum, cr ApoHinirrm, l' Cquot;nonnKlîosEccîf)id/ltcesfcriptorcs Griccospari-« ter cr utmos, ut bona illorumeligamu!,uiteinui i eontrirt«, c^terzitn ucl qui in amorem cim nimimn ; ttelinodium ftomackatiprauitateducuiiturjuideu-(t 1 titr inibi ifli prophetico malediôio fubiaccre,ue[ cii^ 'M ^'^idicuntbonummdîum, crmaîu)nbonum,dmay il ’'«„i çy. cîjtîcc dîjwrum. Ne$ ruim propter |[1 •^oftrindm eiui praua funt [ufeipienda dogmatUy n 1 fee propter dogr.tatum [gt;rauitatcin,ß quii commen j I nbsp;nbsp;tdrios infcripturat fanâof sedidit u tiles, penitus rC'

ii 1 fpucndi funt, quöd ß contentioßum mter fc amato -1,1 ^cseiusobtreäatoresßneinduxerint, nihilmedi' tunappetuut, necßeruentmodum,ßdtotumaut probent Mt reprobent, libentius ptam rußieitate, iï quàmdoâant blalßhemiameligam.ll^ciüe.

'i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;N } nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ex

»Sj apologia

Ex îflis omnibui prudens leiloreltcerepo^’^^ *- '^uod diâet Doäorum non fimpliciter funt, quid ißi hoc uel illud dicunt, ni/i in fundaucrint fe in fcripturd, cr non fine ciu[^ fiutboritdtei eo diffu/iu^ inferuimits, fed cdufa, ut ß dliqudndo contmgit non fufcipif'^ thoritdtes üoflorum,ubi es“ dequdntonon f(^.^ rè cr direâè fundaucrint in lege exprcffd tii noflri is s v christi, iudiceiniiri^^^ rorum contemptumfacere,fed intentionent luntatem eorum implere. Ex quibus »bijcitur : Qj^oniam improuidè quidam efciuit in Dodoribiu citra Mthoresfaiptitrf/^^ quant in arbitrii cr mcdiatoribm, zr dijfenfionum complanatoribut, cum CbrifluH^^e, fum Dominum no flrum fciamus conflitutunt 'quot;i, cem,cuiPaterdedit omne iudicium,cr flcdit coniudicatores omnet tribut ) frail. ■” tut comparationc omnesDoilores pofl Apof^f'‘-’i quantumcunqi fan^tiquoad àuthoritatem cxip^' fapiendam abforbuntur, tamcnfcriptit legem, crnon lex per cos iudicabuntur. m ' rd ßgnum beatut Auguftinus fupcr iSo pfli-f.bforpti funt iuxta petram indices eoruinf fcribit : Petra,inquit,crat c h r i s t v s, qticm comparati ipß indices magis potentei Ç flodi abforpti funt, dixit de moribus uel (unquefententiamAriflotelis : Adiungc illd»('^^

V A L D E N s I V M. 18j lf£, er dbforptas eft, Qnis eft Arijioteles ? audi-Uur, Chriftus dixit dpud inferos coiitrcinifcit^ Dixit hoc Pythd^ords,dixit hoc Plato,adiunge illos PctriC, compara authoritatem cortim authoritati Puangelic£, compara inflatos crucifixo Grabfor-pUfunt. liecille.

Et ßc 'mtelligiturdiäum ciufdein ^uguflmi fc-cundo fuper Geneßm,ad liter am huinanam capa~ citM. H£C ille, ey’ Beda fuper iUo Exod, 21. capit. Si nxatifuerintuirijcrpercu/ferit quis prcegnaii-tem mulierem, gt abortiuuin guidem fecerit, fed ipfa uixerit, fubiacebit damno, quantum maritus txpetierit mulieris, çy arbitri iudicauerunt, ßc fcribit percuffor. Igitur fecundum mariti mulic' Ct’arbitrorum lt;£ßimationcm fubiacet damno, quoniam fecundum Dei, (qui animte eft maritus) amp;Apoliolorum fententiam,hic tails iudicabitur, ^c iUe.

Et ßc patet, quid dicendum e^ ad omnia gra-’dter ey diffufè comportata per Magißrum lodn-^okenzanam, pro exiflentia fomniati loci Pur' S^torif po A hanc uitam, quia nihil efßciuntadfu' um propoßtum, nee iUudfundamentum, quod fub-flernere conatur fcripturis fuis diéluin,uide' licet Apoß^li de ligno,faeno er ßi-pula,adfuum propoßtum ieferuit.

N 4 NVLLÄ

*84 APOLOGIA

NVLLA SCRIPTVRA, Q_VAM exiftentiafomniati purgatorij hanc uitam Magiftri all égaré confueucruntjco-rumferuitpro-pofito.

CAPVT XXXVII.

OStenfo,lt;juôd locui Purgdtorij tdm dd fcnfum Rokenzdnie non uef^ tur in illo uerio Apoftoli j. Coriutl^' !• ,j ligno,fœno crfiipuld, idm reftdt oftendercgt;‘l*‘^. nec diélus locut Purgdtorij ucrè funddtur 1« dlijs [criptur£,^u£pro ipßiüfunddmentoPJ^^ Zdnd,ciim fîbi ddh^rentibut confueucrunt: re. Allegdnt enim pro fuo diilo Purgdtorio 1'*'^ uerbiiinApoßolii.Cor.ii. Alioquinquidß^‘^, quibdptizdnturpro morttiis,ß omnmô inorti^' refurgunt.Vt quid bdptizdtnur pro illis,ubi p^”' ptizAtionem mquiunt,inteüigit Apoflol. purgdtionéfeu mundificdtionc Sdccrdotu et ßdelium per clecmofyndrü er orationü pro ipßs dcfunfiisffediüdfcripturdnoe^^pto fed ibi. A pojl. reprehendit dliquos,qui no cr(d‘ rcfurrciiionc. Quiderdntquidd dpudCori^t qui no credebdnt rcfurreâioné,erdnt dlij bditt i'uos r.furre£luros,qui bdptizdti

V A L D E N S I V M. »5? CrcdeliMt dutemnonrefurgtrc ucl male refurge^ reiUos, qui fine baptifmo moriebdntur, propter quod,fiquis iftorumprop'mquuf fine bdptifino grd-tidmigraffêtdmundo, unut dïiuf innontineipfius baptizlt;tbatur,putantes,quc)dinortuobdptifiniisui~ t(iprodejfet,quodfaâunt ibi commémorât Apoflo' iwnon utctpprobet, quoditte bdptifmus dliquid prodefiet mortuo, fed ut etui exemple non creden-tibutrefurreäionem fuddeut croftcndat. Quidfi illi refurreélionemnon crcderent, nequdqudnt ub «os pro mortuii bdptizdrent. Hac eRfentcntid ilU-us prtsdiéïi textus Apo/loli L^rie, Kemigij, Gorr-f, C3” dliorum communiter hunc tcxtum po/liUdnti' «in. Vcrcri ergo debercnt tAdgiftri i« ifrdel, de tdli fdlfificiitioncucrborum Apo/loli, quundodllegant edpr^eterintentionemdocentii ddhoc,dd quodno funt liiéid.AÜegdnt infuper pro iUo fuo purgdtorio, lt;J'i[lt(dueritdtiidiâum,quà^'ïdt.ti.dixitChri/lui: Qgt dutcm dixcrit uerbuin contra Spirituin fd»' ^um,non rcmittctur ei, neq; hi fcoc feculo,neq; in fwwro. Exquibicsucrbif mquiunt,pdtet,quodin futuro dliquodpeccdtum dimittitur,Grdliquod no. Si non dimittitur in Knff rno,nfçj in pdrddyfo habet locum dimißio peccdtorum. Q«4rc inquiunt,fc-quitur,quod cfl dliquis locut purgatorif, per quem poena in futuro remittitur. C^tiid qtioddeunanc' Satur confcquens mtetteélitt patet, (jwod lt;{c quû-biudamconceditur. Et hanc dicuntfententiamB.

N ; Crcgo^

APOLOGÎA ,

Gregorij inlibro didlogorunt, fed ncgiiidiOftc^' ^uodGregorim extextu Euangclij ullegdü cindndo,zy uid humdM fecunduin artei» logi‘:‘^ , gumentdndo d contrario fenfu crniodo 'mdii'^^ (licit (juMddm poeiidf in futuro remitti, fed Hol'*' (R dpud Tbeologos qttod feriptura regulis mdtic£ fiue logics neceffdrio nonfubidcet. merito utdreut Eudng. eodem fjiiritu fenfr’r. Mdtth.de eddem materid non ßc drgumcntdndO)^ Gregoriut,fed ßmplicitcr incjuiens-.ciui dutci» ßjheindueritin Spiritumfanilum, non habet ßonem in £ternum,fedreiis eritieterni delilt;üi'^‘^^ Lucas ßc argumentatur^fed ßmpliciterdicit-^’^'' tentf ^ui in Spiritum S. blaffheinauerit^ non tetur.Qjfomodo ergo uerèfundabiliter diântn gorij inpr^fdto textu,cùm er argumentum trario, non in tantum ualidumhabeaturi^i^^^''^^ ftantid non inueniatur. Quia ubi deterntm'il^'^ ßta in iure refertur adfafium, non ualet tum à contrario fcnßt,uidelicet expreffe deMdgiß.prohibeasfuperiflo : Gratisdceepip ' gratis date^on tantlim ualet à contrario,non dccepißif, no gratis date.Et de ufurd,cjiiâ'-è hibetur iudais ne immoderatas ufuras exig‘‘^‘' Chrißianis. Ergöconccditur'ac9ntrdrio,(juod^'° ' ieratas exigere poßunt, Hon, imo nee inmhn^’ per doäores.

Probdtioergöpurgatorij per tdleurgunten

V A L D E N s I V M. 187 i contrario non eft formalis^ necfufficicni^cr dato non autent concrjf0,qu0d aliquapeccata m tali pur gatorio riinittantur,tunc non uidcturquod ibi lo' rum habeatrcmißio,ubioporteteuqui tenetur,pœ nas lucre nbsp;nbsp;pcrfotuere dcbitü, ibi aut ucra rcmißto

inucnitur,qudJo homo liber dmiittitur fine dam no folutiois, qualitcr Chriflus remifit iüo feruo,de quo Mat.iS.Petenti omne debitu, nbsp;nbsp;ciim hoc liberu à fo

lutione dimifit cu,uel hoc diäu Gregorij adbuefab-I nbsp;nbsp;uari poteii ad hucfenfum,quod poena purgatorij re

, mane t po^ hanc uitd,ad fenfum doóioru mj prlt;ecedc ticap.huius partis adduéiorû,quiponunt,quod ani ni£faluandoru fuprafundamentu quodëChrtfttUf uellignu,fcenii,uelflipuldd:dificdntiu,purgdbutur , perignêextremiiudici/eniunddtiuü,Qrperconfe-quens hoc didu Gregorij Rokenzana propo/itu no confirmât, nec prædiétu Cbrijii ucrbilfuo fenfui in aliquo feruit. Allegant pro codein purgatorio cr ' i iÜudCbrijlidiâuMatt.f.Efioconfentiésaduerfario ^nocito,eûmesciieo inuidjuefortètradatteaducr ■ ferius iudici,cr iudex tradat te minifiro erw carce fern mittaris. Amen diet tibi non exibis inde donee reddas minutißimn quadranté,feripturd dieut debe reintelligi de purgdtorio,ciimp carcerc ibi,i»qunt, nopofiitintelligi infernus. Q»mdetUo noeflredep tio crdicunt,per carceré ibi deberc intelligi purga~ ’ torium,dequo po^rcdditionëfit egreJfus,fedrc/pS dendit efl ad hoc quod obieëlio no procedit,cup car eerent

»38 A-P O L O G I A

cereilt ibi mteÜigiturinferntu.non AUtctn riUtquiiidonecibifecunduinLyrjiinGrcxpoßi'’’^ excludit teinfiiis pricccdens er fequens ßinttklt;^ miturprofeinper, ut fitfenlui : non exihif ticcreddtu, id e^, feinper non extbis, hoc txibii. Quid de inferno non cH poßibilti redci^P^, iuxtdiüud Pfctlini: inutuabiturpeccatorC^tf‘’'^'j^ uet. Sic donee dccipitur ex in iUo pfdlino Chriftodicitur: Sedeidextris ineis,donecp‘gt;/i tnimicos tuos erc. tion e$l inteUigenduin, ‘1“'’ Ruanda inimici Chriflierunt pofiti fibpedibtt^^^^ pore iudicij, lt;}uod tune defignitfedere in de^^ pdtris, imoieternitliterfedebit. Sic iüttd cRintelligenduin,ernoncognofcebdt C(lt;w, peper it filium, ide^, nunqucuncognofcebid^^^^ Decipiuntur ergo ibi Mdgiftri in cequiitoclt;^^‘^quot;.^ ifiiiu termini donee,«equiuocdtio eil mater Qtda donee aliejuando excludit temput prdccd^ CTdliquando fequens^craliquando utrumqo'^^ ’. fecundum quad communiter doüores expo/m^^ diflinguunt,crinfuper cum per aduerfariui» , flo Chrifiiuerbocuidebeinitsconfentire, duin^ eo fumitf in nia, non debemui inteUigere nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,

ud diabolum, fed legem Dei, quæ contraria ftriicarnalibutdefiderijs, quie militant aduefl^.^^^ nimam, i. Petri t. uideturjj hlt;ecfcripturadit^-^ r teUigereturde purgatorio ,fequerctur gr effares legis uenirent illic, cjtius oppofitt*’^

V A b U E N s I V M. 189 nduerfanus, quod purgatoriumfuum nonitigredi Knitir,nif}cum peccatii minimis cr ucnilt;dibus.C£' tiïùm alleg^ni proeodempürgatorio iÜuddiaunt fipeflüli Philip.i. Quo diçit : in nomine irfu ^omne genu/leer., t cccUjiium, terre ft rium ia- inferno-»■«Mjquoii OrigeiiesinyfticjndoArcham fJoetri-oatnemtam myjîicat. pro tripartitione Ecclefiiçu-idis^Omcl. z.fnpcr Geneßt, inuenicnsenim inf eri-oriiipfxcße, qiuApoftoIusdixitinfirmd. Hor«i» Mtemcontiguafuperiord, (ricdmerdtauçrô fupe-riord,^Ud;dicitomnidßnuleße cœleftid, f;din hit nicritd eorum dißngui, qui poßunt [iccundum Apo folum Pdulum, usep dd tertium cœlum conftende-te. H^c illc. Ex cuius diéfo Rok. argumentdtur, diccns ; Pldnum ftqaidem esi, quod quamuis dlt;iemo-«rj in inferno poßtftcredunt Grcontremifcunt,non t.mcii genud in nomine lefu humilidrepoßunt «'it J*cntlt;ttcCbri/î«!» colcrc çyddordre. Quiddlidsß itxcfdccrcnt dmorofè in nomine !efu genudfleéien-®o fxdudirentur, tefle Sdludtore qui dicit : Si quid pctieritis pdtrem in nofftine meo, ddbit uobis, qute tarnengennflexio cultus Chrißi cradorationoniti ' ddinnutis didbolis iit inferno locdtis, fed mdgis in c-Icélis in pMrgrttorio repoßtis,reperitur.iiiiec Rokeit Zand. Sed non uidetur illcfenfusOrigenis, quein I Eokenz profuo elicit purgdtorio, fed iße uidetur I ueriorhuiusditlli fuifenfus,quemipfemctin cddent I Gmcbacxpriintt dicens : Confertur ergopepu'ui

ISO APOLOGIA

bic, (j^uifiduittur in Ecclelia tUis omnibutßue hoini' nibiKftueiiinimtilibuf,qu£ fdludtii [untinArci.a^' ruin quonidm non eH omnium unum mentum, unui in fide profeólus, idcirco or Arco, illtt »o'* un urn prwbuit omnibus mdnfioncm, fed tricamcf^'. U funt mferiord,z^ tricdmerdtdfupeciord,cr»'^* dijlinguunturm ed,utoliendit.lt;^iiiztrm Ecclo/*^ licet omnes unum fidem contineuntur, utq,u»o I»*' ptifmate diiudntur, non Idmenunus omnibus idemprofeâMe^l, fed unuequisq- in fuoordi'iO' Hiquidemper rdtioctndbilem fcientidin uiuuid^ idoneifunt, nonfoliim feinetipfos regere, fidttlquot;** doccre,quontdm Udldcpduciinueniuntur.

rum qui cum ipjo Hoefdludntur,amp;proximdeif^ pinqudreiunguntur, figurdin tenent, Sicntamp;^' minui no fier i e iv s christvs «cnw pducoshdbetproximos, puucos filios pr‘gt;Pquot;'' quo!,quifideieiuspdrticipes funt nbsp;nbsp;fipienti^^^'

pdces, crhlfunt,qui in fummo grudupoftti/quot;quot;^’ Crinfummitdtedrc£ Noe collocuntur.

C£terùm multitudo irrutiondbilittm : urn, uel etumbeftidrum in mfenoribut toeii» beturzr corummdxtmè, quorum ueritdthfrquot;' i tidm , nec fidei dulccdo molliuit, fup(riotts'‘^ 'i ro dliqudntulo db illufunt, qui licet minus ais, plurimum tdmen fimplicitdtis, cuftodiunt, CiT fic per fingu'os hdbitdttogt;iu»‘è dufdfcenditur,peruenitur dd ipfum Noe,q»‘

V Ä L D E N s I V'M. *9» pntAtiirrcquiesueliufiui,quie§t c h k i s t v i

' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ftec tile.

‘ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ex cMiiï-j «frtw poteH pAtere fenfut ueriorunt

'gt; Rpoftoli ,quidintelligat per genuflexionem infer' ( nortitn,d[os mAlo: in Ecclefid ntilttAntc cr tnfimos, ' qni tAineii per (ufceptionein fideiquam diu in Ec-( nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eSefîAfu!ic,fubijcii(nti(r nominilefu,innommeeius

( nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;genu/kfientes. Senftis etiamyilli dltegoriciuel my'

' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;jiici nâil probant, dim literAlcs fcnfus fccunduin

i nbsp;nbsp;nbsp;prindpid fiugtißinifjdbet fumtnam authoritdtemt

I 1 nbsp;nbsp;inf de quaiofunddnturinfenfu primo et dutético,

' ' nbsp;nbsp;nbsp;Çinidaliter qiiilibetpoffetmoralizdre uel trdhere

i nbsp;nbsp;nbsp;dAthoritdtemfcripturie ddfenfum,qucm habere uel

! !et adhuc pro purgatorij fui exiftentid Magiflri ah I legantiSudAfiorum ^.deTabitaperB. Pctrumre-gt; I'ufcitatd. Exquoarguuntipfamef/einaliquocer' { to^iocojCr dieunt dniinam eins non eße in pariO-' difo t’.cc i» inferno. Ergo coficiudunt gt;nbsp;quod fuit ' i^purgdtoriû, Sedpotejiddkocreßtonderi^quoi , 1 itoneßfidcsh£c credendd, fed eft fcnfus Aidgiftro-

I ''HincT' opinio , qui ftiunt h ft)ere apparenter ex z I fttipturii modo logico de uero fdlfum,^^ de fdl-lA fo KvrKfn, apparenter coram ftmplicibus fdeere,ut i'l j’ffîiiijvtTafcittc poftmortem nonftt itirafernoncc “I idparaiift. Ciuod ergo neceßdrio ad hoc conclu-J daturapfamfuiftcin purgatorio,fcd hoc fequi pof-i I ƒ«,ƒ! diceretur uerè ex fcriptura, quod «hHim alti« 1' I locus rfnnnaru eßet poft mort(m,pr£icr cœiu er tn-

t!?i nbsp;nbsp;nbsp;APOLOGIA

femum uel purgatorium magißrorum, fed quo»' dam antiqui Chrißiani loquentes de animabutp»^ mortem er exitum earum de corpore, ncc dicebiiK^

f 4lt; ßatim intrare cœlum, ncc etiam purgatoriun’’ feddiccbant easelJe in quibiisdant abditis Ixtis regionibiiSt cum Cbrißo corporuin refurrcdi' oncm expeélantes,uidelicet in prima parte haiuf ' aiithoritatibiu Auguftini, Origenis, er Petri Apoßoli, ideo nonßat fundaaentuttt P‘quot;‘' gatorij inphantaßa^^uamtrabunt ÀTabitiilA‘‘l'‘', ßri. Qjtod çj'ex ißopoteßoßtendi, Quiaßß^'^''' 1 dimaducrfarium, qui lt;edißcant fuprafunditr’i^'' tum,qHode{lCbrißuf,aurum,argentum cfßP'^ preciofoi, id eR,plena operabona nonintratitp'^^ gatorium,ßd folùm iüi,quifuper eodemfundif»^'’^ to ledißcant bgnum, fanuin erßipulam, id nimapeccata,tuncbocnonpoteßuerißciride^ . lita,de qua dicitur,qu£ erat plena operibin boquot;’ inpurgatorio magiftrorum.

ORATIO, QVAM DOCENT ftri debere fieri pro defunfliSjC^’-®^ fundamento fcripturæ.

CAP VT XXXVIII-

VALDENSIVM. »9Î

ADhuc HAgijlri exijientidm purgdtorij fui fomnidti conantur fundare in ordtionibui pro dnimabusficndis defunélorum,dicentes iUdi oïdtionts 4 uidntibus ex triplici f}gt;ecidlitcr te^ ’ ftimonio fieri dtbere pro atjiindbusedrundem.

Primo ex iiïo Macch-ibdorum iz. c/c ludd ''' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^habteo, qui fdâ^d colîdtione n. mihd ärdchmas dr-

j i gfnti mifitHicrofolymdm, eyrc. Concludcns,quod finéid crfdlubrif eil cogitdtio pro defunilis exo-

P nbsp;nbsp;nbsp;fdre, ut dpcccdtisfaludutur,

I Secundo f x iGo Clementid, quæ in epifiold dd ld~ ' nbsp;nbsp;^obumfrdtrem Domini inter ca:ttrd de bedto Pctro

firibit : quid ipfe diligenterpr^cepijjèt pro mor^ tuis ordre,creleemofytMfddre,

Et tertio ex iîlo Dionifij, in de Dcclcfidflicd hie-tdrchidcdp.y.dicentis : QuidHierdrehidordtio-* t^emfdnüdmfdcicbdtfiipereum, qui dormiuitde^ ptecdns Hierdrchicdm bonitdtem,ut dimittdt ci qui ' nbsp;nbsp;nbsp;‘^ormiuitomnid, qult;eper bumdn.nn infirmitdtent

A nbsp;nbsp;nbsp;pfccdKît. Ex quibus î.\dgifiri illud eliciMit,quod ex

I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^‘ioiudd^MdchdbeusQrifii difiipuli Apofiolorunt

^^fuunturde oratiombus fiendispro defunilis. $i P‘lt;gt;'g4tor!H)n poil hanc uitdm nonefict, lîlte ordti' ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nihil prodefient pro dnintdbus, Qwù i« ceetó

^‘^udiorationibusuidntiuin nonegent. In inferno t‘^topcfiti,nulldidin redemptionepottuntur, fed lui diligenter crfidcliter iftd uult dduertere, co-£»ofcet, qued ex diüis lefiimonijs Mdgifiri non f! nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;O nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;poffiint

194. apologia pojjitnt Jldiilire fawn propofitum purgdtorwr^^ nùtwn. EX jßo enim fecundo JAitcchtd^ttorU^ lud^nonprobittur, quod nunc pro tempoffy' gratilt, orationcsneceffariodcbeant fieri Iw pro an!mabufdefunflorum.Namfccundi(i^ tholemtum Brixienfem fuperi6.difi.can.libff chxbtorwn apocryphi dicuntur, nechabe»^^ Crncnc Hebrtorum, in quibuf, quamuis iuriitil'a, nontamen obligantur omniain tenta acceptare, erper confequens, non (ns,non ekfufficiens probatio exillis,fediitp^‘’^^^ us ad propofitum accedamus,quis duhitat qu^ us pater fuwnunigenitwnfilium deditinfix‘^‘'^.L puli in lucent gentium, ut deduceret de eonthtrA uinlt;llos,dcdomocarccris fedentesin tenebri^’ L 42. id c^,fecundugt;n doâore de Lyra,patresdt^^ lo,qttiibi detinebanturficutin carcere,et daritatediumieuifionis,q ante'mcaritationed^, . bo exillete5,ut 4 débita culpt et poena origigt;f‘‘quot;’‘’^ ' ‘ qua ibi detinebatur foluerentur,cogndfcétefb^.^ promißiones effie faiflas,coru iniferabilib.clai^'’''.^^ Calos infe/labant,d;cétes: Domine mitte, rus es,aide afifilifiionëpopulitui,ficut locutai ni çy“libéra nos, ittrc. utdeiftoplenaeHfetr^^i prophetaru crChriftus Lu.to.hoc manifefi^4^^ j do dicit:Dicc uobis,quia multiProphett nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;/t 1

uidere,qu£ uosuidetts,cr audirequtuosaudf non audierunt,undeaddefignandit iftttdfact^r.^.^^

V A L D E N S t V M. fcilicet cbrifli tncdyndtiottem^ crpf r ipfunt ontttUi iiberationé fiendaomttiit [dcrificu Zeg« ordmabatt' ^wcrfiebanty uidelicet ex decurfitueteris teftii-nenti cr j^eciiliteri^fa.i^.Et colent eum m hojiijt Çrmunerib. cruotd uouebunt Domino gt foZwenf. ^ldmibunt enim ad Dominum i facie tribuluntitf ermitteteis faluatorein Oquot; propugnatorem, qKÏ iiÈeret eos.Quare ergo non/ïmili modo intcUigere^ «tusdeoblatione iudie pro defunilii, ut à pcccatif (aluarentur, guod uidelicet tune fecundum illunt ^oremlo^ucbantur, quodnon debet nunc incon^ f’^uentiam trahitempore Icgugratitepo^deßru-ßiottf iM per Chrißum loei illius,ciui tempore Mac-(babteorum OÂ hoc animai recipiebat, nbsp;nbsp;per con-

ßlt;iuenSih0c diólum ludteMacchabiieiR.okenz-progt;

P^fito, iam reßat exammare didum Clementif de tro, qui dicit ipfum diligenter pracipere orare

P^o defunóiii,^ eleemoßinai dare. V bi ißud circ4 prxmittiinui,quod nulli debet uerti in dubium* quicquidbeatm Petrm ex Euangelio fidelei ““'«it, cum lUe 4 Chrißo erat mijfui, cr hoc uerunt cuiàntillo e^ contradicendum, Ethinc/icut ^ifllumtale didum beati Petri, cum quo Deui ip-j**n mißt, eft abifciendum, ßc nee quodlibet di-^‘tmfub nomme eiui induélum, m Euangelio non ^^preffum, proueroeilfufeipiendum propter U-^ ^orumper malos corruptionem. C^uia feiens Apo.-l^^tlt;f,quôdPfeudofub nomme Apoßolorumqui-

O gt;nbsp;buidtUtl

19« APOLOGIA

bufddm uerKpereos diilisfua inferebdt, hort»' tur TheJJdloniccnfes, nc cito mouercntur fenfu per epijioldm tanejudm per Apoftolos dins pcrhocintelUgerCjguodncc nunc nos dcbcinusfufdpere omnia fcripta,qu£ fub alicuiiis offirrenttir Apoftoli,c:r fjiecidlittr fucrimus bone certificati, cjuod die Apofioh^^ cx:ficns talia docuiffet, cy fi tunc ob caußtff lt;’ necelJum erat omnia probare, quanto magi^ quando lam homines peruerft ad fuam uolioit'^ jeripturas tralt;!lanl:, quicrcntcs per illas fttà nata infundabtlia ftabilire,non cR eis leuitd .. dendum,niß certitudo corum ex fide fitoficn^^ CT hoedidum dementisdeB. Mro,exquo Canonicis firiptis,illado(îriiianon inuenitdif., tpfc prtecipiat or are pro mortu is cR bené triti^J dum. Vnde attendentes firipta Canonical-nonuidemus,quod ipfe docuifiet fideks fi(^‘'’Li efiè folicitospro figt;irittbusmortuoruin, 5^“^' certum eß:,quöd ipfebominesuiantesad pcij^ i nem uita; induccbat,utpatet 2.Pct«. fcrtbit:Satagite,utper bona opera certain . uocationcm Greledtionemfiaciatis. HocfW'^Lj entes,non peccabitisaliquando. SicenimabaK, ter miniflrabitur uobis introitus inregnuotL^ rum, teternum diem Domini noftri iefu Chr'l fduatoris, zy 2. Prtri 3, capite. PnemittettS t : bde ludicium Dei, quod in igne reuelatunf

V A L D E N s I V M. »97 tcrrdMercof/unJjfKWjïjnowojKCi-ó ctxlos çyno-Uimtemmfecuti^ü!^ pyomijfiipßus expcóiAmus. :{l^ inquibus iuflitù habitat,propter quod ckärißimi ■ƒ h^c expédiantes .fatdgite iinmaculati e:^ 'muicla'i (ifi nbsp;nbsp;t«KcM!« 'm pace, çr mult£ ali£ f tripturæ funt ad

boe. Et iflaßjecia!itercumpr£iKißif,ubifap!cns i(i)^ Eccï.x4./M(töc^d?!teraortc,'«Benepc nbsp;nbsp;nbsp;anteobi-

t«tn tiium operare iuftitiaiK,quonia!n non eß ad in-I? feras inuenire cibos, ex ißispotefl uideri, qnaliter / nbsp;nbsp;fandii aüoquebanturidantes, ut ipß per bena opera

ll^ certain faeiant uocationein fuam t;^ eledlionenyit fp nonpeccent, cr abundanter detur eis introïtus in ƒ nbsp;nbsp;uitain £ternain, cr utantè mortem iußitiam ope

Si'j nbsp;nbsp;nbsp;rentur,ita bïc 'm præfenti exiftentes dißpoßti, ut ibi

A flatiin pro bonis operibus eis retribuatur,ç^ non / ipparct ex fcriptis Petri ,quod üie prouüoßtßyUi-citus,utpößmortein eoruin aliquispro eis bona fa-/ ciat.Si ergo ißis ßripturis Petri debemus credcre, 1/ nonellcertuin, cumboc nonßtexpreffutn inferi-f nbsp;nbsp;ptiïgt; quod ipfe diligenter pr£cipiat ordre pro mor-

ijilt;. tMjsçj-pj-o ipßs dcemofynasdare. Quiaiùinßeri' 'fl nbsp;nbsp;piuinßt apud nifcros non eß muenire cibuin, non

Mdetur,quödcibus tàmahundansorationuinelec-p'i gt;^ofynarum,iciuniorumdeflinaretur inpurgatori-(l/( «gt;n, ^lUKd’o pro exiflentibus in illo, utßngaur,ßc deberent^ordre,ieiun)(re,mijßas legere, er uigiliM cantare, er per confequens non uidetur, quad Pe-trusuiam.falutis oflendatmortuisßmineritouMn-

O j nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tiiint

»p8 APOLOGIA tiunt tUndefiMÎmæiiUquie per multos liqult;euscl;dddiemiudiciiytenerentur gutorio^ quibus, utk lAigißrisfin^itur» propter uinculum charitatis Gr Spiritus . ieiunijs, ordtionibtu,eleemofynK tionibus [uffrdgdri, uidetur, quoduùtntf^'^’,. opera diligenter pro f^iritibus mortuorutx tmuè fdcientes, non haberent liberum temputfbona opera pro fe faciendijCrßc rendt transferretur, ut hominem, quando i^ti^f^ fet mereri, necaliquidfruüuofè laborare, Cg confequcns, uiui ut ßc nunquamhabcrtn^lL^ exoperibusproprijs, necopcra fequerenturi^. fed pradecelforcs eorum haberent ß^eiu ribufipforuin,cr ipfi morientes iterunit^P‘ rent operaßliorum,Gr ßc confequenter. htec uidetur mirabilis doürina

rum, docere iuuencs, ut fuis bonis fuffragentur pro mortuis, ipfosdepurgat^^'^ berantes, Grcum Uio adhtic finiile malum ; nunciare, de quo iUos libérât, quando tacite bona pro mortuis, ut ueffrifuper/h^^^ adem facignt pro uobis, nec ponuni tdlibus dliquam menfuram, ut dliquod boU^ tneldut dliquotiens, uel ad certum promortuis, fedfemper çycontinué usi^ tem edrum, er ad hoc eos hortdntur, ut »iuunt hoc pro mortuis fdciant, dbijcientt^'/ij

V A L D E N s I V M. «99 ijsdempoltmortemabalijs indigcbitii^ ex euidcnier (jinplicibns datur intelltgi,gu(gt;d /ccun-dum iUàntdoélrMâm nullus per propre opera in^ grederetur beatitudmem , Çed per opéra alio' ruinpro fefaila, nbsp;nbsp;/tcßtes falutii nonprocederet

fecum, fcdfequcreturilliim, neccxipi'o, fed ex ffic, tune non fieret [ecundum uerbuin Apoßoli, (^uoadGalatai Capitcfextodicit: Opu9 autem fuum probet unttsquisq^ erfîc in femet^ ipfo ^loriain habebit,^' non in altero.

Ex ißis (juilibet cognofcere poteß:, ejuod non eA certuin , quod Petrus tim foHicitus ßt docuijfet , quod hom'mum alij ab ipfo po^ mortem mereretur falutem anima;, fedißttd e^i certunt, quod Petrus docuit, fideles niantesme-reri fibi ex bonis operibus pro tentpore, qn^f funt in uita priefenti, falutem feiens, quod/i quis bonis earuerit operibus, opera aliorum eis non proderunt, chm uirgines fatult;e, tum euren-tes oleo proprio à prudentioribus oleum petic-runt, fine fiuäu redierunt, eSquot; per confequens,hoc diäum Clementis

de Petro, non neeeßitat nosad credendum exißentiant purgatorq Magifiri ioannis ro-

fec«:çlt;tnlt;e.

O 4 Jttm

zoo nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;A PO L o G I A

lamreßät penfare uerba DionypjdeoräM^^' quamhierarcba faciebat fuper eum, qui dorm““, deprecam thearchicam bonitatem, ut । 5«(donnrH:f,om«M,^«;fpfr humanaminßrin““' tem peccauit. Si ex ittii poßit argui exißentii gatorij Kok.animarum poflhàncuitam,Cf^“'““. bené notare,iüud totum caput Dionypj à prmtiß“

ad finenhuidebit^quod ex lÜo diäo Diotiyl'r oratione hiérarchie fuper cum qui dormtuit,“““!^ quiturpropofitum Kokenz- î^otum cniin literpenfanti, ucrbaDionyfijprædidla, quodifl non fundat orationemquxfiebat fupramort““’ fuper hoc,quod ip ft per hanc orationein iHum d“^'^ mientem, fuper quoßebat,dealiquapoeMlgt;^“^^ rent, aut antmabm talium prafupponerent “lir paenof fenftbiles pnepararijtec uerba Diouyfi/ß^ didfa confirmant perpétuât crationes fienda^ mor tuis,cum tunc folùm femel fuper morttfoihi’^ erntefiebatoratio. Oratioetiamhicrarchf“““‘ , rat eommuniterpro omnibus, fid tantùmpr““‘l^ qu: fände u'.xerunt,crpcr confiquens,didum^,‘. onyfq nihiffacit adpropofitum Kokenza“-““'“i ; Oionyfius dcfiribat fandorum uirorumcanouiß onem,ficut finis hierarcha: demonßrat. Adh“fi^ nil» fiebat eius oratio,utOeuseum,quid“mm“^' conjlituat ipfum in lumine cr regione uiuc“i‘ in finibui Abrahie, ifa'ac ey lacob,in loco in nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.

fugit dolor, c::^' trifiitia,lt;:ygcmituf,amp;qi^if“””

V A L D E N s I V M. 20t ff sfiebdnt fdttäo dormjrnti,et uita co formt!,ipfunt bcdtificdbant, tan^udm peruenientë iuxtd propriit lt;if/i(lerium ad filtern addiccentem fibi ui{iorum}amp; ’’ 1 tdinencdntugrdtiMdgebdntdefine,caufdhuittsui’^ •' I ^ori£ optdnte! fe tpfos uenire dd fimilem filtern. quot;nbsp;^ouitinquùDioityfiufEpifccpufHi feripturis pro ' f»ijfdey'po/luîdteddéddrei/s,lt;juifdnëlèuixeruiit, fdnfldf retributiones çy fdem hds promißionesftt' turdspr£feittibtismdiiifc/ldt,uidelicet,quoded,gutB '• pftitfecundumdttelidtionesfcripturdritmomninö { fifntijs,qui in fdiiéld ccituerfdtiotte confuinmati [««tH-eciße.

Qjjod nbsp;nbsp;nbsp;m bierdrehid precdbdtur tbcdtricdm

1' nbsp;nbsp;nbsp;bonitdtem,ut dmictdt ei,qui dormiuit^omnid, qu^e

gt;' per humdttdm infiritiitdtan pcccduit, itoit eü intd-! ligei}dum,quoddniindm talts dorntientis hierarcha •( Î fupponit ejfe, in dltqud pocitd fcnfibili, de qud per illditt ßcdin ordtionein ip^dm liberet, fed hoc fie c3 i' nbsp;nbsp;nbsp;intilligendum ,qucgt;d hicrdrchd fcietu, quid hominet

i' nbsp;nbsp;nbsp;qudntumcuiiq; futttfanäi, qudin diu funt in hdc ui^

ii id liquidum puri ejfe non pofiunt, ntfi tempm li' nbsp;nbsp;nbsp;fgt;tortif dduenerit,ubi fiatim in dduentufuturi fecU'

'li( nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bcdtificdns fdnäuni dormientent

(tlt; fttm bii,qui fdmilidres crunt ei, er uitd conforme!^ I twçjHrftîJ peruenientem iuxtd proprium defideriÜ, jii 1 id fnem ddducentemfibi uifloridin ordt, ut db ifi l tiiundicid,qudm ex humdnd infirmitdte contrdxitt l(i' jîittim t« dduentu futuri fieculi muitdetur, er quod

O Î iUe

tai APOLOGIA lUe fit MtcÜcHiit uerboritm DionyP^ f)rd infinutt, quando inter ctetcm fcribtt: igitur Epifcopiu ex eloquijs 4 Dro traditift hif,qui finde uixeruntiClarißimi zr cundii dignitatem d iußißimii legibui uintt clementid, et benignitdte fuppc rtdnte per humdndm infirmitdtein cotrdddi. utdicitfcripturd mundus eddmdculd.

Ex cuius uerbis lucide pdtct fuprd diddf^ lt;14,CT hiecfententid ed iUiui magni Orig(-^^‘-^: fuper Leuit. de muliere pdriente ntdfculU) mundttfiebdty.diebuf^cr infdns 8. die tur.ln I. pdrte aUegdti,qui eandc tdngitfcitf‘^'’^‘^i,ii V in fignum iÜitu tempore Dionyfij iUd fiebdt, nifi femel in morte de fundi. ilincddigt;'‘^f, bodic Ecclefid gracd, quamuit ut dicitur, gdtoriu Mdgifirorum no tenedhtamebunt’^^^jc de quo Dionyfitts fcribit,fcquens femel in fundifuper mortuo ordt,etpro tunc tentpOy a nyfij,quddo ordtiofiebdtfuperfdndo dorii»^ niflri legentes in librii fdcrte fcripturif mißiones de fdndd nofira refurredioneded^^f Pfdlmos dd ipfdm refurredione pertmenKby^'^^r fiebdt no propter dormietes,fed ddexcitindi^ dd bonu,ç^ ut Deuiglorificetur. Quonii‘t^‘’^^ difcedenté,ex quo dd hoc fcribens Chryfofl-^' ddp.t.cotrdploratcs mortuos interceterdp Die miki, quid fibi uolut ift«e ldmpddesfip‘'*^’jjii

VÂLDENSIVM., *oÏ «f peut udltetueos lgt;erducimui,quid ctiahymni,no» nè ut Deug,îorificemu!,cr ej grutf,« agdintwf Qtio-niû iunt coronMit difcedentë,quonidin ù ld.borib.lz~ berlt;it,deferuituteducens,nonnè propter hoc pfal-wiodid omitid illii gdudentia funt. E t idrà dicit Pau-lue De dormifrttibiM dut nolo uos ignerare patres, et infrd mteüige, quid pfaUoi in iUo tempore, retter-tere anima in requie t«4, QKwDomMJi« benediat tibi,cr Ucbioimdrjs, «onnè fcenaeil ilia, nonnè hy^ pocrißs. Si cnim uerdcitcr credit uerbis qua; dicii, fuperuacuè luges, fi autem ludis crfingis,O'fabulas ejf; put as, qwiirc ppUis, e re de rmhi dicenti, No» •tliïcr dico,fed quomodo habeo, qui uult, irafiatur, ■ permultunt tempus ab Ecclefia ipfum uitabo, fiati Idoldtram. TSiamfi Paulus duit,audrumIdobfrd;;^ multö mctgK,qu! fitpra fide'cm mortuum amp;■ calqua funt IdoLttrdrwin indwcit. Pro qua re die mihi Prefi byteros woci« et pfallentes,notinè utconfolatio;:oK recipids, nonnè ut honores, difcedentem quareigi-tttr «flum inuicias,quarc rum cxemplas,quare liidis

I nbsp;nbsp;nbsp;peut in fcenat Nos enim uenimus, quaß de refurre-

1 nbsp;nbsp;nbsp;äione pfdllentes, oc. Confundimini o erubefeite.

1 SirfMtcin non uultis ceffdrc ab i/s, nos non patiemur J nbsp;nbsp;nbsp;dmplius tdlia mortifera iw Ecclcfia induci. P{a;c ille.

.f, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ex ifiis uideri poteR quem modupriinitiui Cbri-

fliani exercere folebdt ctre d inortuos illos tantu,qui j' nbsp;nbsp;nbsp;fdnèlèuixerunt,quibushierdrchdfcienselfeinfcrb

j( pturis promifid. Pofiulabat eadë dari à Deo ,( nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;retriba^

604 APOLOGIA

retributioncs, cr ex rxtione Dcuin Crgratixsilli agebant,quonix I'am coroitxuit qui uitxm finiuit ftrtefmtem, zx à IxboribM berauit, cr legere folebxnt Scripturxi, deexntare ad refurrcótionem pertinentes,creo'r Idtionem aßißcntium. Hincell,quod Cbryiello»quot;^^ irguebxt modernunt ritum p!orxndi mortiteh^ IxmentxbUix circa hoc décantantes uocanstoi^^^ tdtraspcßimoSjGf per confeqiiens inoda^ orädi pro mor tuis,zr pßillendtfuper corpora tuorum, nbsp;nbsp;memoria pro eifdem faciendi non b^‘’

fortema£luborH,qu£fichant circa inort!ioif^,j pore primitiua: Ecclefîæ ifiis ex ca!ifis,pgt;‘iigt;!^‘‘ii tempore Dionifij mcmoria mortuorum fxciehutfi llt;etitia,in ffie falutis attcrnie Deumglorificxntth grtttias iiliagentes. Quoniamiam cam, pritfentem finiuit,coronauit,fupponenteseti'’^^i^, titudiaem fecunduin Dei promißionem “dip'Pßi, gebaut^ Scripturas er Pfalmos, decantahant^ furreäionem pertinentes, erconfolationcmi*^, tium,er hoc utfides eorum, quam de refurre^‘^^^ j habueruntglorioßorfiat, ihi nunentodopr^ contrarié memoriam mortuorum faciunt tn‘ '^ er fletu,fupponentes animos dormientium tormentistnfemi,canuntfupereosea, qu-tdt nandis inteUigenda funt, cum in ofiertoriod^!^ darum î.\iffie dicunt: Domine icfs Chrifie red rice, libera animas omnium fidehum lt;lefiigt;’^‘’^^^ii

V A L D E N s î V M. lOf dr mMii infani,cr de prof undo lucu, libera cm de ore leonis, ne abforbedtcMTdrtaruf, ne rddrfnt itt oifcura. Ecte ejuaiis fides R.ok.cr aliorum fibi ad-bierentiuni fupponere animas morientium haberi in fduciÎJUî Diaboli çy in ferra, lacu profundo 4c-clamareiftud ïob: Mifereininimei,miferemini met, filtern uos dmici niei,qMM md««« Domini tetigit me. Ad hoc ut de inferno de quonullaeSlredeptio, lifcerenMr. Talesfine dubio Chryfoliontusdicerelz ïdoLitras çr 'Deum ritum primitiuie Ecclefit, blaffheman^es.

secundo ubi tempore Dionyfij rnortuorummc' moridin fatientes, morfuum bcdh/icdtant cptan-tcSjfcipfosuenircad fim!lemfincm,ibinuncmortU' ’ urn fupponentes effe in tormentis fibi ipfis uenire ' «d fimilemfinem cducnt.

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ttrhó ubi tune tantùrn femel in pro/fiedlu cord

ports mortui inemoriamdefùn^li faciebant,ipfunt pro finàp habcittes,ibi modo memoriam perpétuai promouentes intitulare animas.folcnt^ EdMcibu« 'i^iaboli hierenteseycutipergameni nomina eorunt

’J 1 nbsp;nbsp;nbsp;itjfcribcre,ut fuccefituè tdm diu pergamenum durât

, nbsp;nbsp;nbsp;«nd multitudine monacborum uel curatorumdece-

' nbsp;nbsp;nbsp;dente,exalififuccedentib.pro etjdemfemperorent,

’ ' Cr tàm diu non exaudtantur,multum drlferensdfi-de eft i/la modernorum oratio. Chriftus enim dicit: Cum fiabitis ad orandum,crédité,quia quod petitis, ^5^ ‘ftii autan inodcrnts nuUus exomni^ '‘j nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ti»

»0lt;f APOLOGIA . . but credit fe exauditurum, cr idco utttU rcUnquit ali/spo{l fe nomma. defunäorü,ßt*^^^'^ mar um er ipfarum,tales memorias faciendi, P memutquodhuiiucaufa alia noneü,quarcß(^' genter çy multa facula impro/feila fnpt^ß’*quot;. anima def unit or um à quibut receperunt cenfi*^ dominia, nom'mentur, nifi ut uidentes tantnitf ramillorum,quam oßendunt, ad eorum fores fuperflites concitentur ad committendu agone animas fuasfaluo pretio uel muneretdi^^^^ ülifîmulant fe maximam curam habcreprogt;’gt;^ tuis, in quibus iam non capit do0trina,qMß^^ er officium Paßorale non m mundo, fed in ipßsßntcommiffa, zy idco tantam curam pro , tuii habentes, lt;^fe fuper illo laute nutrientti ^efalfa illaqueant. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;_

Quarto ubi tempore Tiionifij fiebat morta dcfun£iorum,quifaniîè uixerunt, et in ■ zy loudabdi conuerfatione uitam prafentemr erunt.Non aucem pro his, qut immunde morir tur,ut dicit Dionißus,ubijcribit: Quiaper hoO’ quit,Epifcopus ordmediuma rccitationisp^’''^^, tiffet,quando hie ijs,qui immunde moricbantn^’^^^^ ercuijjet, nee efirdum iniußa orationis fort'-'^.^i/^ audiens à fcriptura diuina: Petitis, zynon ncitp to quod male petatts, modo autem memori^ tuorumfaciunt indifferenter, pro quibußio^^\^ ^uod^mnabilius eflfecundum accrptionemP^^^^^

V Ä L b É N s I V H? îëÿ n^rwm ill ii,maxime,qui haben teffcrrc fcclcrtttißi-titif diuitibus dUdr'K, ufumrijs, gratid quefius temporulis perdóldtione et mercdtione interné te.tpfos intnenddcio conßderefacientesoccafione, quornin dudricid Sdcerdotu creuit, et/imonia excy-

1 ' ul)dtur,ç^ereâderdtclduflrd,£dtficid,fumptuoft

' trmplÆ, multiplicdtdfuperflud dltdridcrinnume^^ ■ ( fofa miiltitudo Mon4cl?or«m eyCdnonicoruin in-. I tyodttftrf occdfîo ddtdjdijjblutioni er uerbi Dei ôi

1 ' 4d«frtrnt(gt;j crpopulus infdcuîtdtibufçraninM' i l«SfH(icCfpt«î.

' Ex J oinnifcttj ddtur intelligi ^uod woder-: •’US modus orandi pro mortuit, zr memoridt pr» I . àfdemfdcienditlt;tprietdéluineil,nonhcibetfortcm ■ , *naéluhominum,qi(£fiebdntcircdmortuostetnpO' I j flt;^3cclelj£primitiult;e,lt;^uodfuitprobdndum.Etper

‘^PnfequensdiiîumDioniftj nonferuit quo ad hoc ' P’ropofito Rok. er Rofe. dllegdns pro fe illos finiti' ) nbsp;nbsp;nbsp;’••os di’.tiquos Sditélos, CT de ritibui corum fdciens

i'^lt;^ntionem,nonideèfdcithoc,ut/jcfdcidtticlfdce^

•■fjffdttt ritum modernumfuprdChriftumjGrillos P^initiuos 'mfunddbiliter,quo dd [cripturdm intrO' dutlwnptr hoccoufirmdre feupdiltdre poßit,

SOLVTIO CÄSVVM, QVOS giftriponunt ex iUisPurgatorium fore argu-ƒ ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;entes,

quot; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;CÂPVT

âo8 APOLOGIA

CAPVT XXXIX. .

ADhuc Magifiripro cxtßentia fui fomniati ^um ponunt cdfum,dicent(!‘ uctinut quodßntduo hommes,quoru’’^'* bené uixit omnibus dicbitfuite fu£, G^dec(lt;^^’^i dlter male uixit omnibus diebus uit£ fu£, poenitedt, CT etum deccddt, tunc dittbo ibunt in caelum, crßßc fequitur, nonßt iufius iudt x, cum non lt;equè mcrueft^f’^'^j dutem dicis,quod dltcr ddmndretur,hocnoifrj did. Quid in fine pcenituit, ergo pro oportet poni medium,fcilicet Purgdtoriuigt;igt; titer purgdtuscremcnddtus tdndcm perndjpr iüumcdfumLAdgiflri in malutfip’^gt;^^ unt, Hi qui d, j^iritu ïef s dcfoldti fident in ut itüeüedus eorum fit confiridus nc poß'^^fiil re, cum Deus de iniuftitid, reprehciiditKtd .-fi feccritfecundumeorumconfi{lionein.S«^'if^l}i Mdgifirorum in ifrdcl,potdi conuinciamp;'’'\J. per illud amp;ïdtth. zo. Q^ôd omnes mifi^ Patrisfamilids, ßue }ndnc,ßue hord uel nond, imo cr undecimd,dcccperuntfinê‘‘h' ndrios. EtperiDud Rom. 9. Cùm ttottdnni'r ndtifilij Rebeccie,dut dliquidegißent,iitlt;i^^ '^ tndli,ut fecundum eledionempropofit“^'^,^ ncrct.Non ex operibus,fed ex uocationedid^ ei, quid mdiorferuict minori, zridcob ddt^’ .f tutem odio hdbuLEtper iüudLucccn-der

V ALDEN s IVM. 309 digojijui dißipdtii fubflantiam juiun reuerfut infe dixit : Sttrglt;im,cr ibodd pdtrem meu, zy dicam iÜK • nbsp;nbsp;Pdtfr peccdui zyc. fy f'ergens uenit dd pdtrem fuu,

l' Ex pn'mo enitn fdäo Pdtriifdmilids mdgijiri dicütf / nbsp;nbsp;nbsp;non murmurdre, dicentes aduerfm Pdtrcmfdmilidi:

Hi noKi)?imt und bora fecerunt, zy pdresnobif iUos 1** nbsp;nbsp;nbsp;fccifli^ qui portduiinuf [londui diei zy leftus, ne cui~

libet eorum reßiondcret. Amice, non fdcio tibi in-/ iitrMm,erc. Bx quo potcSlpdtcre, quid dicendunt ßt £(d cdßtm Magi/lrorum,quod uid£licet,dmbo Ud' P dunt in cœlum,luet non hdbedt lequdlcin gloridiir, F ZT per conßequens Chrißws deßruit drgumentum, / qudndofdciet procurdtori fuo reddcre mercedentt 1*^ incipicns Î nouißimis ufque dd primas, zT tdntun» ddndo nouißimif, qui modicum bborarunt, quan^ tumprimiffZT qudre fdcit hoc,niß quidißbi licet jf nbsp;nbsp;nbsp;fdccre (jKod ««It, ciim ßt Çummè bonus zT diues fu~

r nbsp;nbsp;nbsp;per omijf j,notj deficient in dliquo ^etfi dlicui dedcrit

ƒ Jtiukiiin non bborem dttendens, fed quod ipfum co-fernit, ex fud bonitdte inultum dttribuerc pro nio-A ïiîco. Si quis autem fdpientioreo eßfe uolueritjCon-7. nbsp;nbsp;tenddt fecum^crnihilobtmebit, ZT fecunddetidtn

fcripturd, ubi Deus dixit : Ucob diiexi, zfau dutem p cdio habui,non conuincitur Deum fare iniufium,/j unuitt cxiÜwnon confequitur grdtidin,quid poteR unumfequi grdtid,zT aiterKinnon,cumliceat ßbi per (onfequens fdcicns fecuu' duingrutüi» iüibene,qui modicum bborduit mo» f’’;, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;P nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;e ft ex

»to APOLOGIA

f $1 ex hoc iniu/lus.ExiUd etiafcri^iturd defiliopf^ digo non hdbctur,cjuodfilium reuertente Pdtcrfi'', niiit,uel db eo fcelonget,fed cum ddhuc effet uidens cum mifericordid motus ç^accurrensci^'' diffuser coîlum cius,crofculdtusefi eum,Cf»f'‘, tdm al'dm affdbilitdtein et ofiendit, iußc feniorfrdtcr,(iui nunqudm nidnddtuntP'^^^i! pr£tcnuit,mdigndbiturPdtrireconcilidntifil’‘r'^ itm,qui pericrdt,non ex merito ipßusffcd ex ntcitfi mifericordid. Hoc idem confirntdri ^'cr Idttoiicm feràflebilcm,quiufq- ddtnorteiH”' lè uixit, quitdmen modicd breui pxnitent:dpi'‘^‘‘■ Pdrddijum cum Chriftointrduit.amp;’non um fomnidtiiin. Et per confequens nihil pro exffl^^ tid t^âgiffroruin Purgdtorij fdcit cdfusipfori^^' diólusfficut nee illud cxemptH,quod pro eodé'td“ cunt. quot;Dcreg: hdbente ffnsnfum fedente in qui no ddmitteret eu in fui con/jie£lu ddduci, WV* uctur prius çy mundißcctur,uolentesex hoc tr re,quodßcfidtde dnimd qudlibetfidelhqn^eex'l ■ jhojd ChrifticHmcdrcere cdrnis pleno dboi«'^^^^j oniSjd qud q dm e^mbdc uitd,mundificdriddp_,^^, non poteR, niß exuit cdrnem, et cdrneexutd»'’^^^ nit Ht coßieäu Domini,niß 'm Purgdtorioexp‘^^ iftuddiilu mdgijlrorum 'mperceptibilitern^ multd mdld er mdgni pdrté cocuicatfideigt; 4 tfluddiflilmdgißrorum oes modipurgditdieXJ dlij .ib illo, qui fit in Purgdtorio, tit fingdur

V A L D E N s 1V M. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ut

UiMtcsinuitApritfentiuerè etperfeélèpurgdtituf 4 [iiis peccdtts reponcntur mfpe, cr in ctuAddm cx-pedanonc, illiuifutur£ purgationisfomnidtx.

!« quo etidm peßimi homincs fuppodianttir, ttec erf dunt ejjc aliatn nee dduertunt,fi audierintde etliii purgationc in iüü qualitcrcung^rndlè uixerint/pent poneittes,idco ad hoe reprimendnhocdiélumMa-gi/ircrÜ diligentcrnotandi funtmodi purgandi, ex ßdeferiptur£,^uibus mercntib:{fanim£ßdeliu in prdfenti urguntutjut corponbu« exutis ß.itim di' gnè ppßint apparcre i« eS/peélit Doinini.Qjioru li' eet aliciui taßifunt in prima parte huiuf «j i.fuppO' fitionehuiiiiinaieri£,tamé bic aliquos adijciemut^ Petri« f niin dieit Ad. 15. Nibil difereuit inter uos et

'i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iUosßie parificans eorda, ibi B. Pr trut innuit fident

ejjeßifficienteadpurgandu malos,ßueomnibut eX' ti'injfcjf additamctiSyUtprieoflcnfuin fd in fdtronc

' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dextro,ejui ertdf «s ft rccognop tns peecatu fuußd'

' tim fuit dignMparadi[o.P,liiUgt;Koduspurgädißgt;onß

Chrißipirpceiiit(ntiätan^itur,Efa.so, Lituamini e:rmundießote,aufcrtemaläeogitationu ueßrarü ''j nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;äb oeulis incis, Qjiiefeite agere peruerfè, e^r difeite

tf nc face re.er fequitur. Si fucrint peccata ueftra ut cocc(WM,qua/i nix dealbabutur,et ß fucrint rubra, quafiuennieulus uelutalba lana erut,ubiDommui ßipfum obligat, ßeundü modtt ibi expreffum pani' tentibut^uiactß fnonniapcccatababuerintsquod

1^' nbsp;nbsp;nbsp;dfalbabunturjUt nix.Alins modus purgadi tangitur

P X inEwan^-

ïti APOLOGIA

in Cuitngelio, ubi Matth. t. dicitur : Ipfeuos Z^tbic inß’iritu icx igne. CuitK uentilnbrum nti ei.lt;i,Qr permundMt lt;tr«m fuam,cr bitiriticum in horreuinfuuin,qNodlOi(nXMj^ ftomus expomt de area pocnitentis Ecclc/gt;ifgt;^ igäetrtbuluttoniSfibimdeatur crtiSÇolùntfi^' . minui purgatareani fuam pertribuldt:oiie!gt;P^j^ fe ipfuin mundat /jionfamfudmhtc in pri^l'^'^^b tit tf/latur UpojloltK Ephef. Chri/tutdiSeXi‘ ciepM, ey tradidit feinctip/um pro ca,(ii c.. ret earn, mundans ea lauacroaqii£ in ut exhiberet fîbt gloriofitn Eccle/tam no inaciilam aut rugam,aut al'quid huiufinodi/^‘’\^ fandla et Immaculata,ubi Apoßolns expri^^j^J in, Chri/lui tain maxime dilcxit Ecclefiai»,qi^y^ngt; It ipfam aliquo alio lauacro inudificarc, ff‘ßr^L(d ■ prio fangume,c^ non ßc in[uljiaenter,ut

aHqutd immundiciie,fed fîcgloriofamc^Pj buit, ut nonhdbcat maculain neq;rugarftgt;r^ fanâa CT immaculata,^ non folùin refonatin terrii de mudificatione ebrtßtin fanguine eiu‘,fed exteßimomo lo corum,qui aélualiter confecutt funt u/it^ ctain,dequibuf Apo. j.fcribitur. Sic c{llt;l^ ^li' funt,qui ucncrunt de tribulationtbui ucruntßolMfuas,c^dcalbauerunt ea^ agni. idea ßuntante thronu agni, gni Aiagißfi in lfraël,illM fitiionesfnoi

gumiChrifiidebetur, dttribuitnt Purgitorij igni. S««t ddhuc plurd,qu£ Mdgiiiri ddducere filent pro ^xiftentid fiitPurgdtorij,qu£ quid non fint digné gt;«emorid,obmittuntur.Pxqu!b.ifomnibu«fidcliter fiprd firiptddduertenti pdtere pote A,quôd nulhun funddmcntum M.IOit«.R.ok.c»tn fihi ddh^entibuiSf fiper quo nititur fundare fumn Pt(rgdtoriunt,fldre poteR, zx ptr cofequens nihtl per fiumgrduem Id' b^rinfbîtw contra nofirain petrj firmdfunddtam fintentid efiidt, nec iti «linbno ipfdnt uerdciter int' probdnt,licetleuiter,Gritdtddtcdmuf,tdlitcr,qud^ li:crnoexlegeDoinmi,necexduthoritdtib.findo-twitt Dodom fe i« cadfJK Kcractrcrfundantiuni lt;(4 firiptd nofird rcfiondcdt. Vtindm igttur Ht .Roà. d.1 priedidd 'wtenderst, crnoncxdtnbiguis nobifiunt côcertdrct,fed fi quid hdbetcerti cxprefièaut «rzc i« lege Dcifunddtipro exilîétidfui Purgdtori/,pO' iiùs in mediu profcrdt.Si no hdbet,ueÜemu« Mt plu-iniM reticeretjçy defe prouidcretjre occdfionefusc proinotionK tdlii Purgdtorij po{i bac uitdfine fun^ ddmento firiptur£,fidcidt hommes fierdre t« incer-to, nec hoc eîl in deturpdtioné cdufi noflrte, nec i»

P î nofiri

414 APOLOGIA

ttojlri culpdbileirt dccufdtionem, fed indgiiinexi'ii' fdtione nolird}n,et cdufæ noflra in hdc mdterid coii' firmdtioncmdiore,quod!Vl. ïodn.Roli, in prindpi'’ *. culpie, qudm nobii obijcit,f:ribit, quod no num dogmd de negdtionc pofl hatte uitd Purgito’''/ tdlis,ZXdc non obhtione fdcrificii, ut ordtioncs fnortuii dormictibui,fed dntiquu,et iä nojtrif poribu^renoudtu. Qudmuis dmodernisin Arrdquot;’’, pro errorefit codemndtu,dc quibuf /cribitiir,i}if'’^ pro mortuis non ordnt, nec fdcrificiumpro offerunt. Ç^uiquamuispro erroneii habendi fed cr de qudnto dliqd pertindcitcr d/jeruerint trariu uentdti, no tumen exhoepro talibuf babd^, funt,ß Purgdtoriu fomnidtum profideiarticiil‘’'^, promouerint,necobldtioncsfdcrißai dutordd^^'', pro mortuis dormientib. fccerint,ciim hoctened^^ feu djjerentes no uidentur dlicui fcripturdexpt^t^ ttut dlicuius DoHorisfandli fenietid; fc eddë funddntis contrd ire. Benedidlits ergoßt, tnin iis,quod no noutt dogma c^,nec per nos deigt; tittentütu,dc no aßruäionepok hanc fdtapxoj articulo tdlisfcmnidti Purgdtorij,ßd antiquto» dudié in Bccleßd Domini tentum,cr Bccleßdgrjecätotd q pcriculofum uidetur do’’’^ re, quo dd hoc Purgjtoriu, quod ut dicitur ipr nhnè tenetfCÙm ip faßt immédiat d Apoftolornp, er dißipula (O£ua, Ecclcߣ romanf sstdgiß quam ßdes primitus dd nos defeendit, eZ

V A L D E N s IV M. aiï ChriftidM no! edocuit,^ per coje^uens in hoe e^i ptif onini xlia woderfM cxcogitittionc potiits fc-curiùs imitâda pro eo quod ipfatn immediate doemt: Apojlolus, nedu ferijoto, Sedpræfentia fu£ facialis cöucrfationis ^3quot; orw fui eruditione pr^cipiens^is, nedumfcriptafua,fed infe uifdcrdfc auditafîrmi-ter conferuare. Phihp.^., dicens: Dec£tero,fi-atres, qu£cunq^ uerafunt,quteciinqipudica,qu£cunq^iu‘ [’ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lia, qu£cunq; finâa, quiCCMij^; amabilia, tjWiCCKnt]}

bon£fam£,ii qua.uirtuis,liqualausdifciplin£,h£c lt;:ogitate,qu£crdidici[iis,çj‘accepilîis,Qruidiftis in me^bice agite, cr Deus pacis crit uobifeum.

I*' RESPONSIO SACBRDOTVM T i^J nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;borienfiuiTi ad culpatnterciam

|l^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eis obieûam.

,'/* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;CAPVT XL.

tlt;; f.m £td culpam tertiam reftat accedcrc, nobis fub

P' nbsp;nbsp;nbsp;I tdli forma propofttam. Sacerdotes Tdboritdrwm

fi* nbsp;nbsp;nbsp;-l-furttboini/jib.îdKWWMltMinnociMGprôbibentfs nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.gt;

'f nbsp;nbsp;nbsp;deftderareliue optareiUäcoelefie hierarchicäc^B,

(ƒ nbsp;nbsp;nbsp;nirginew M.ariam profuffragio nobw peccatoribui

iji' »liferii. Ad çjiwm talitcr rejfondemus, çjuôd in ffe .t' nbsp;nbsp;nbsp;«t«K hominibus non nocemus, qudndo ex dwtbori-

Utibuj fcriptur£ facr£, fcntenti£ fdnflorw Do-ƒ flor« fe ueraciter in cade fundantiu in parte huius y prima latè defcriptis. Docemus populum,ut cogno -i||t feentes unum folum,ccrtum,uerum crfufficientein ƒ aduocatum Chriflum i ■ s v m pro omnibus qui KlJ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;P 4 cgcîît

Hlt;S APOLOGIA

ege nt grdtia Dei, exempla lodnnii ApoftoU, ^uiff' cundii Auguft.dicit: yir iulha cr rndgnm, cui td Deuf pra dlijs reuelduit, fe in numero ponesp((' cdtoru,non fe, fed Chriflupro fe et dlijs dduocdtuV^ confitetur,ipfum folum inter homines'mu0cet,fivi'' pliciter fequentesin hocEccle(jdmprimitiud,lt;jH^ ut dicit Doilor Eudngelicus, ordtione finguldritct dirigebdt dd iUd perfmdm medid pro ddiutorio ritudli,et plus tune inquit Eccleßd, profecit cr ci'f' uit~,qudm fdcit modo,mult is mtercejjorib.ddmuei^' tis^ecinhocuiuis hommtb.nocemus,quddo fisdde' mus ipßs,ut bené uiuentes fdnilos imitentur,inhotgt; in quo ipß imitdti funtDominu lefum Chri/lum,^:^ quddoipfospramunimus, utffé no reponuntmt’'', certis cy nouis interceßionib. fdnäorii, nee hotio^f foli Deo debitu eis exhibedt. ihecßc ut dicitur, tes non pro nocumento,fed mdgno iuudmine uiuot‘'' reputdmus,ubi aut jfecidliter nobis uffcribituf imputdtur, quod prohibeumus optdre coeleflc bierdrchicd etB. uirgine Mdridpro fuffrdgie peccdtorib.miferis,dd hoc tdliterrcIfodemuSiqi*^ nos fuffrdgid Sdn{iorumnonitegdmus,quibufp’^^ cdpdcitdte faffr'dgdntur hominibtu in Eccleßlt;i tdnte,nec ed aßerimus d Deo nuUdtenuspoßtf^^ dd,ut in primd pdrte huius, ubi trdildtur de inuoi'f tione fanälorum.ßjecidliter eiufdem rndteri^e ultimo oftenfum c^. Quod dutem pro iDis p uel intcrceßionibus SdUiHorum nouttcr lt;idinuc'‘

V A L D E N s I V OT. ïi/ Hon inuocamuiiHam cœleftcmbierarchicaSunfîo-fuin,neqj beätum uirginem tAiriam^ntodo quo ÿflriPra^enfcs er alijpopuläres ex eorum inßitu-I iione cemmuniter confueuerunt, ipfisiciunMtet ^oSfOranteSj er incenfa eroilditones eis peragen^ tes,hoc ideo facimus, quia ut in prima parte huiut taHumeR, percipientes ex communi fententia do~ ^orum ,quödinuocatioßue oratio faltem propriè diiîa cÄ cultus foli Geo exhibendus, er non uiden-tesexpreffam feripturam legis fub tetcrnadamna~ tione obligantein, ad tenendum pro fideiarticule, ^nodfandi corpore exuti à fidclibus hîcuiantibtm, f^ffragio erinterceßione neccffario taliter funt ’^t^andi aut muocandi,ernotantes populum per hoc niagna fuperßitione erperfidia continué labo-ea intentione fos non eramus,nec inuocamus, t^^efußragiaeorum ab eis fecundtim magiflroruta Hitentionem er doilrinam poßulamus, necultuin ßliGeo debitum, ipßs tmpendainus, quamuisßc, decet,eos dicamus honorandos ac imitandos,qua ^Hinianon in dedecus funtSanHis,nec homimbus ui Hit in nocumcntum,fed iuuamen,quando nos caue-*Htus ne homines honorem foil Geo debitum, Sandis impendant, itndeexeo, quoduaseleäionis,ßct~ Paulus,in fuis epißolis femper exhortatus est Chrißum lefum crucifixum ey eius dilcilionem, ^^ationem er reucrentiam nominando eum, aut qningentis uicibus er ultra,er nomen uirginis glo-

P ; riofg

ttS nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;APOLOGIA

riofie nutteJUcOn uel rdro, non per hoe, non i »bo/f ff' rduit,puenon,utdcbwt,ip!'lt;»m uel citeras fditâos dilexit, cum ipfe dixit, quod certui [um,quod nenio^ feparabitmed chdritatc Christi, Deusip[ediligiturfummè,crhonordtur, inh»^, cmnrs Sdnâi diligunturot'honordnturjpfedutt^’' fuamglorittm dïttri non ddt, imo p eius dliqud cr^' aturd ultra ipfum diligeretur,crpr£ ipfo honotii' retur, npn effet hoc honorarc, fed mhonordre, qudp ante chkutvu-, fupra id quoddiedquot;'^ Igt;eui, cxtoüere. Sic inueniuntur multi, qui cx t”' funddbili liidgijlrorum inuocationii SdnUorU^ tnagnipcdtione, gt fx eorwin clt;ccilt; deuotioneplquot;’ dlpciuntur San^iis in ieiundndo, ordndo,fdcriß(^ do, celebrando, genuaßeiiendo, zx aliapgital^' trietpps attribuendo, quam ad ch r t sr y’* creatorem omnium, cr hoc nos cauentes iOdifi runt infundabilem muocationem Sanäoruin pdei articula non promouere audemus, fuadefi^^ hominib ’M, ut folum Deum adorent o' iUi uidnt.Ctuiafcimus,quodhtec efl uoluntas o ff””/ urn Santorum honor O' reuerentia, quia noitir

fedeorum Deus nobis eA Deus,cum lnfcripti^^‘^ facra nuUibihabeamus de hoc faciendi eX' emplum explicité uel prlt;eceptu ,quod SanAos tdliter debeamus in-

Rocare,

VALDËNSIVM.

^ïVLtA SCRIPTVRA, QVA5Ï MAGI ftripro inuocatione Sanftorum al-iegare confueuerunt, eorum feruitpropefito.

CAPVT XLI,

QVdndodMtfmM. loMnii Rok. uokns harte fanâoruminuocatiortemfurtdare, adducit i[gt;ro ffldfcripturoi quMdlt;tmlcgis,iÜie tarnen P Herè ç^fideliterdducrtantur,nonfuntpro itU fan ^orum inuocätione, nee ipfum datum eü primari' ßgtiificatum alicuiM partis S.fcripturlt;e, quas i-

Pß cum alijsprofundatione diäte inuocationis alle S‘^teconfueucrunt,cr^uia inter omnes feripturat, ipfe cumßbiadhterentibus pro (anólorum in-^°cationeadducit,nbfuntfortiorcSyquamißlt;e,qua! ^lt;i»gunturp ordiné,ideó reßat nobis ucrum fenfum ^‘‘gt;'uminueßigare,quo inueßigato ct'oßenßo,quc)i non feruiunt fuo propoßtoconßabitfundamen ^'^^ok.cußbiadbierentib. cffceuerßim t:^deieiîn Pgt;^imd feriptura, (juam pro fundamento inuocatio' ^'^fanäerum adducit Rokenzan. cR illudßcund» ^“cchdb.ultimojubi ßribitur: HiccR^guimultùm pro populo, er pro uniuerfafanildciuitate, remids Propheta D«, fed htec feriptura non pro _ ‘ttfuum propoßtum, nec hoc eft certum, citm hoc ^foninis ludteefléfumfuit, ey peramicum fummü facer-

MO APOLOGIA ficerdotemnunciatum, er nefciturcertitudiM^^' ter,fi iu 'm refaâum fit, dim tliad txcetur priifo tibro Macchaè^oruin cxp. 7. »amp;{ dcfcrilgt;ituri!lK‘^ teiïnmficundum dodorem de Lyrx, ^dxto, oret leretnidt pro populo er (xndx duitate filent, nechocperr.ositnpugmtur, non tinten boc fequitur, de hoc non contending,quod debe^^ i-uicintibui id fie onndunt neccfiirià 'muoari) per eonfequens 'muocitionem fiitdorum ex ilh P ptun m'inimèconcluditur. Secundo Kokenz^’^^. pro eidem 'muoatione adducit iüudlob ,ubi àtur-.Vocitergô,fidi quitibi refpandeatfCr' quem SandorumeonuertereXx Ulo dido tliitd‘^' cietK,q!iod homines uiuntes uolétes Drum debent findos'muoare, ut pro eis Deum orcnt,r, qui uult rede er fideltter lüä iicrba dttenderegt; ‘ quo, e^ quacaufa, cradquiddidafunt,potent'quot;., telligere,quôdex iUis didis'muocdtio finelonntt''^ probatur. Hotumenim eü, quodElyphaiOquot;'''^ lobcredens, quod aduerfitates huiusmundinnquot;^' ueniunt hoinini, ni/i in pcmiinpeccati,erpet'^quot;^ fcquens, quod ipfe lob pro peecatofitpunitutlt; Ç quod iHud recognofeere debeat, cr uerbd prietf'lf dixit,ut inuocet Deum,fi e ft, quifi dicerct, non qui reßgt;ondcdt, exaudiendo uiuens,qu^ Detit ref^ondebit, quia cum in trdnquillitdte contem’’ erquodconuertaturad aliquem fanilorum, eoquot;!. derandofi aliquû unquaip exißens innocens

V A L D E N s I V M. ii« fetur.Penfando ergo fenfum crmtentionem dicea-tü, quillbet cognofcere lgt;oterit,quod hocdiä^uma-nudiob nibil facit pro materia inuocationit San-florum Rokenz- CT dato, quamuiinon conceffo, quod ide Elypkat h^reticm per hoc di{lumfutt}ii mtelligat, quod Sanili iÜicxleftd hierarchilt;e debe-ant inuocari-, nofi tarnen hoc diäum fuum,carens «e l'A fundainento f(ripturie,fidem de rnuocationefi' (erc debec.ficut nec hoc,quod hicreticè fenfit de pu^ »itionc Df t erga homines, çy' per conf rquens ex jHm fripiurafundamcntum infirmume^y' fragile capi-iuriibauthoritate h^ereticiinuocationi Sanä-orum *medid£,fimiliter dicipoteüadittud Icbu, ubi ^ofrw difceptans cum lob,ad enm dixit: er depre^ ^nbunturfadem tuamplurimi, quodmagiflripro '’’nuocatione Sandorum. aüegarefolcnt, fed hoçdi-^umnonfrrititecrum propofîto. Quia dodordf hra hoc fie exponit : deprecabuntur faciem tuant piurimi, id esl, defiderdbunt uitam tuam,erreuc^ '^^diamfacicnttumulo tuo commémorantes içne-r fifia. Gregorius autem inmoralilib.io.hunctex-exponit de hypocritis ambitiofis,qui omnia fa-^‘Unt,ut commendentur ab homtnibus, er pro ho-'»inifiui mtercefioreseffe uideantur, quod iuftinoa 'frerunt nec aidant, Ita eniin fcribit: fed inter bec fcienduin,quodpraui cùm reda pr£dicaitt,uaî-difficileed,utadhoc, quod tacitiambiant,non ^umpaiitfUnde Sopharprotinus adiungit:cr de-

pïfÇdz

aï» APOLOGIA ..

prcciibunturfeiciemttMm plurimi. Nelt;j;enintii*r uiri idcirco innocentiit fult;e it’mcrd ttrâd ufit^ut ab alijs txorcntur,ßue h^retici ßuepcru^r ^uilibet,crper hoc quod mter hommes quaßiff’^' center uiuunt,uideri pro homtnib.interceßörtsi^^ lunt, crcumfttt^faloquentesmßnuant, quod'Pr appetunt, hoc alijspro magno pollicétur,di(inqi Icfiiapredicant repente in fuis j^onßonibus oß^' dunt. ti£cille. Ex ^kiamp;ïm diäorum fententiji lenterpatet, quod hoc diäum amici lob non e^ muocatione Sanäorum ante dida Kok.ßc re^fo'*' deripoted er ad illud Dan!eliS}o.ubiAzariaf^‘‘‘^' bat in fuaoratione:Nequ£fumus tradasnosittp^' petuum, propter nomen tuum, erne dißipes ttß^' mentum tuü^neq^ auferasmifericordiam tuam bis propter Abraham dtlcdu tuu, et ifaac feruu»^^ um,GrlfraelfandütuPe,quod magifiriprofiuti^'*^ calionc ctia aüegare confueuerut, quod hoc Azetri-enoePipro inuocatione fandoru aftrutif‘^1 tioeii cd quod ibi Azarias,quia feiebat kaneptoquot;''!' ßone diumä utracem in fuis prcmißiontb.ldcnco*. fua oratione pritdida ßefe cotinuans dicitz'^^ das populu tuu,fcilicet de quo promißßi Chriß'^^ nafci,et hoc Abrahä.Vbi dodorde Lyra dicit/l'^‘\ ibi Azarias implorabat diumä clementiam, all(ê‘y promißionefadäfandis Patrib.cr ideofubditi’*!'^ xtu,quib.locutus es poUicens, quod multiph^^^^^^^^, Ktn eorüficut ßeUas coeli,er arenä qute ePl if

VALDENSrVM. 22j mrfw^erpf r confequens illlt;i fcriptura non feruit forum prcpofito. Adhuc ïAagiflripro inuocdtione fonéloruni^adducuntilljtdOffteiijnuterofupptdit i^uit penuin fuUfCr infortitudine fuadiredhti eUf •UMgfloç^ inualuitdddngelücrconfortatuieSl, fifuit zs'rogduit eu.Ex cfudf^cripturd dker: uolunt, ^uèd liicob in luHd,qudhdbuit cumdiigdo,fiouif-fft çy- rog.xßct dngelti.ubi tdmen (judibtt polrR ui~ dffe nbsp;nbsp;cognofeere codffumptd hiftorid de ludd ld-

fob (um dngclo,lt;iu£ ponitur (3eH.tt.e^ipfd diligea kr p!iifa.td,e^ notdto diilo Lyr^fuper prttdklo te O/, tz qui refert Hebricos dicere ct tenere^quoi '^^gelui rogdfJctïdcobfCrno econtrd.EtddtOfquoi liicofe i'ogdßetdngelu, tue no rogduit eu in quitum ^■^obis,fed in qudntuDeui uidelieet ex textu Gett. f--Kbi diiium e^l: Qjionid ß contrd Deufortis fuifli m:!gis contrd hommes praudlebk^crmfignti dlius, tllum eunde textum de ludd Idcob eu Angelo ^^yßiedns.Eedddicit itd fcribcns:Clÿ,iddÜt hoc in lo ^°ßgngt;ßeat ldcob,nißlud£orumpopulu,q db eo o~ ’quot;‘Smcm dueit. Quid uero Angelut,n’ß Chriftu deß. quo fcriptu e^ : cT^ttim ueniet dd teinplu tuu, d3mindtorquei}osqu£riti5, zrdngelm *fft‘lt;'gt;nenti,quem uos uelitis. S i, n. luildmen dngeli Idcob tantiim dd Uteru intelliger e uelitnut,non-’’f gt;ridiculuin eße uidetur. Qu£ .n. utilité! fuit,cunt ^fob dtigelit pugndffe, pr£f:rtim cu dicdtur, quod ^gt;(f‘iperArc non poffet^quis hoccreddl.fQdtid deniq^ f/ls

M4 APOLOGIA

ttk^iuod cLudicArccum fedt,crbencdicit dngc^‘lt;^ ißCfChnllui e^tidcc^ modo uir non dngelM ûtur,qui cdrnem fufcipiens,crin mundum tienif”’ utlt;^ mMc ludatiu eA cum lacob, quoniam boram rcfurreéiioMS t quee primo manefdUdt^’ enmiudietperfequinon cejjaucrunt. autemChriftui cum Indien, quonïamadmoneii‘^'’ ! ej arguendo eosjeptßime ad iram prouocabat-^''' j ârffcdnfwr ludtci cum Cbri/îo tnfidiando, j cußando, deridendo, mu’tiiq^ rnodii ip/um i quendo, quicùmipfosfuperaretionpo^t,t}0!i('‘^' tuitquidcgt;n,quic(noluit. Ob’atut cAcnim,qui^'P/ uoluit, uoluit per carnem uincere, quia carneri ncrat redimcre,detegit neruumfemoris tim emercuic- SicigicurChnftui ex parte bettc^‘^‘ iacob,^ ex parte non benedixit.Benedixitqi“^^ pedemredum, fednonbenedixit pedemclaui“^^^ ! Benedixit Ape/ioloscaterosij; credentcs,Cf | ttcdixitcrucißgentes per/equentet.

er£P banc partem benedicunturludd/ecundii'’^. fam cfaudicant,unde dicitur.ïilij alienime»td‘l'‘^^ mihijßlij alteniinueterauerunt eS“ claudicdU^^^ àfemttif fuis usqibodie,unopedeclaudicant,^“ uetuxçrnonnouum teßamentum fufeipittf^^^’^^d. quiainhiec duo diuiduntur filij lacob, in ÇX bi non credentes, altera eiusparsluAat^^j, Cbnßo, lUa uidelicet, que claudicat, altera {tionempetit à Chrißo nbsp;nbsp;iHapars quideni)^'“

VA LD EN s IVM. «î» pfrBè luâtihatur^entarcuit. Htecautemi ^uitllgt;iè e-«m detinere nitebatur, benedicitur. Non enim ui, l^d amore tenetur Chrißiti. Cur enim non totui,feci fît parte percutitur çr benedicitur Jacob, niß quiit totus poputus ludaicuf ,fed ex parte eicontra^. ’^^iextitit, undeApofiolui, ctecitasexpartecon» fwgiï iM jfrael. Qgod autem dicit: Dimitte me,au^^ ^ora eR,Bonif ita^ dicit,qui po^ auroram refurreJ Cionis per dies quadrag'mta eum tenere 'm hoc mun Meruerunt, unde i^e, quaß qui teneretur,dice-uobis,utego uadamjCrnißabierOtpa^ ^lt;^cletus non ueniet ad uos, ne^ tarnen prius eun ^‘^ittunt,quàm eit benedicat,Sic enim Euangeltfiâ *^i‘^leualismanibus fuis, benedixiteis,çrfaâunt ^^»econtrà qu/edumbenedicere obéis, crferè'm ^°^lum.Sola igitur pars bonorum eum tenuit. SoU ^f»edicitur,folamutato nomme uecaturtfraeLSo-^•nfuperhuicpartidàcitur. Qwniamßcontra De '•»tfortisfuifli, quanta magis contra hom'mesprt-gt;lt;lt;debis, mhoc contra Deumfortis fuit. Quia tint ^‘K eum tenuit, donee eum benediceret,ßc çr Mo-eum tencbat,cui Dom'mui ait: dimitte me ut de populum hunc,crfaciam te'mgentem magna} enim teneretur, non dixijfet: Dimitte me^tee P^ftotum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ex quibus patet,quod nec dlafcri»

f^^rafundat muocationesSanâorum. Adhuc lia^ S'^ipro 'muocatione Sanâorum, adducuntiBud is.ubißcfcribitur: Sifuerit Angelus pro eo to.i

CV

«Ä A P/Q L O G ï A . ' que ns untti de/vnilibtiSiUt lt;utnunciet hominis Mem,mifcrebitur àwi cr dicef.Libera eum,ut notf drfccndat in corruptionem, itiueni, in quo eipropi' । ƒ lor. Ex qui fl riptura arguut magiftri,quod fint mcdij inter îi)eum CT homines, crhominii dtf' dcrium Deo proponentes,crp confrquens funtpiquot;^, iÜo fuffiragio itiuocandi, crfittngeli^quarenoitnl^ Sdnili in pat ria exiftentes,fed ißud caret fundatiiC^, to feripturte, ideàuerius orfundabiliusintnoi'^^ Gregorij lib.24..(xponens hutictextum limitât bigt;‘ adchrijlnm mediatoremDei crhominumjqi^^^^ aduocatusnoßer apudPatrem, er igt;itcrpell‘‘tt”f tiobiificfcribensiQuisenimeäiße angelus,nißj le cui per Prophetam dicitur : magni confilij d»!’''' lus. Qjtia enim Grieca lingua euangclizare,detiid^ ciarc dicitur, femetipfum nobis annuncians,Do’d^j uuis Angelus uocatur, er exponentpr^ediäuitidy ad finem ad eum limitât, uidelicet intuéti. ptidt^' quad Angeli alij àChriflo iußitiam erdeßdei''“”^ hominis Deo proponant, non quafi nefcienti,ß^^^'^ lut hommes adiuuantes, erßcututlicfintinl^^^^' tores iufUtia hominis apud Deum,ßcfint,excttp‘’ resdiuiniemifericordiieapudhomines, non ta»^^ adhucex hocnecefjario concluditur,quodßtttptf' pter hoc ab homintb. pro iüo beneficio inuocaitd^ '. p confequens, tüa feriptura inuocationesSan^df । BO probat,adhucmagiflrigloriantur cuilbgt;,A^-^^ adiäo ApofiohiAfiititenimhacnoUcmihiifdê^'^^. *

I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;VALDENSIVM. »tf

Üeicuiutfumego,ç^cuiiiefcruio.Ex^ult;ifcriptur(t innuere uolunt, quod dpoßoliu dient Je Dri angelo , nbsp;nbsp;nbsp;deferuire,cùtn tarnen ibihocrelatiuumcui,non re-

i nbsp;nbsp;nbsp;fert Angelum, fed Deunt ,patet ex quadam regulaf

, quanaturam relatiuorum concernit, qute eA tftai. I nbsp;nbsp;nbsp;QHod rcütitt«m, ijttod potf dd duo referri, ante-

1 nbsp;nbsp;nbsp;«dfntia ad proximum refertur , fi non cumpri-

I nbsp;nbsp;nbsp;onmd^w/îrdcadf/itiamp;uî limitatum. CùmergôilU

i nbsp;nbsp;nbsp;»quot;f/dttö inpriorifuit feripta, uidetur rationabilct

1 nbsp;nbsp;nbsp;5KÓii «lt;a«rd illiui regultc de relatiuis ibidem obfer-

i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^ctur.

1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Hiflc Doäor de Lyra prddiiîum textumßc ex-

« nbsp;nbsp;ponif. AßititcnimmihihacnoäeangeluiDeifCU'

, nbsp;nbsp;nbsp;^‘tffumegofcilicct ApoflolM,eycuideferuio 'mEu-

, I nbsp;^^gelio. EccehicDoiioradDcum,nonadAnge-

. Î facit relationem. Vereriergodeberentcorru-ij 1 nbsp;piores fcripturaruin, er ex quo non uerecundaU'^

, nbsp;nbsp;^^t^hocinlociipluribuicontrafcripturamfacerei

, I nbsp;^ewt tjinc«dwin c^,quodfaciunt in allegaticne alia

! nbsp;nbsp;nbsp;^gt;*i»fcripturaru,quaru fciUcct expofitores ubilibet

’♦‘‘if re ntur. Appareret quod no iüof probant fuunt 5 nbsp;nbsp;P^°poßtum,Jimplices aut facerdotes cralij audien-

i( nuda uerbajeriptur^ allegare, erfenjum igno-/ ’’'^tes^nec omnes expoßtores ftper bis uidere uolé-t nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^fedunt eit,cr Laidffcdaliter in fie finiftrè aüe

i ^diifcripturii decipiuntur. Ex i/îw ià diétu potefi

^‘*‘bbetfupradidapenfanscognofcere,quodnul-‘ i( nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fibiadhitrentib^

:’1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;* fuptr

1

ii8 Apologia

ƒ'/per quo nititurfundare,muocatrone$ Säfifloruquot;* ftarepoteü, Clint fcripturie inquibusilLtsfunJ^^ i nitutur y ftfideliter cr uerdciteraJuertantur,»^^ funt pro iHis, crqudmuis in dliquibui ex iUisp'' pturii intjudtur, quod multi fdnâiPdtres,K^'‘‘ Abrahdm Genef.iS.Loth. 19. Gf«f. lu^-Tobidfcap.12. Daniclcap. to, z^ßedemultiilt;^h^ alloquebantur angelos informa humana eosuv'' tantes, homines ipfos fore exiftimantes, ut communiter doâor de Lyra, prtediâa locd fct'r^ r£ exponent, cr iBud i nobis non ncgdtur,ffi^ ccditur , quod cr hodiequilibet no/hrumf'^^^ po/fet, fl cy dum in tali cafu alicubi Angelus reret,uel eidem delimaretiir. Ex hoc tarnen noi*“^'. gt;nbsp;deturconcludendum, quod Sandi corpore ( àncbisuiantibusmodo,quopro fideàmagif^*^ ftruitur,debednt neceffdrià muQcari,undc cùiH gelißntjfiritusadminijiratorijf cy'ßcpropß''ij ledos Dei in minißerium mißi, propter hoc i» . tnmifieriohumilitdtemcbferudnt,non quic^^ ab hominibus uenerationem aut cultum ,fecl nibus exhibent minißerium,Deumautem J j twm GT cultum ßbi debitum, (yper confeqi(^'’{j, Deum obferuantes reuerentiam,nolunt ab j lgt;(« rcgari, aut cultum ab eisdem fufcipettß'ii' । tes. QviiaBlefoliDeodcbetur,ßcuthocntlt;ti^‘r^, oßenditur Apocal. ultimo, cum loannesuidcf^.,! audiens utßones cum cecidiffit ^ut adoret ant^

I V A L D E N s I V M. «9 its ^lngeli,^uifibih^ecoftendcbat,di£lt^eSl|ibi,ui~ \ nbsp;nbsp;nbsp;it nefeceris, conferuta enim tutu fum cr fratruin

I I t«orMi«Propfcrtdr«»»,crfor«mq»i/crHilt;ntHframp;4 ' proipbetiielibrihuiiu,rgt;eumtidord,ubioftenditurf , perquidddorationcntàferei/dt,quiapcrhoclt;juo(l ! ßrecognofcithoruinmiKijlrum, quibut legation , »fniigcbdt,G' per humilitdtetn fudmoflen-, I cultum Domwto Deo exhibendum priecipit, I fimtlehdbeturdedtigelo Tobitecdp. tt.Exquopd' ( nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;» guod hotnines fditdi non orduerunt needdora -

, nbsp;nbsp;nbsp;’♦erunt Angelos, mqudntumdngelos, into Angdi

; nbsp;nbsp;nbsp;PuoluiJJet eosdliquisddordre uelordrCjCrprtefer.’

, *ii»pohchrifti'mcdrndtionL'm,ip/jcxfudhumili~ , ^‘tteçyreuerentid, qudmddDcumhdbent,nondd'

^iferunt,neDeuinhonorcfibi debito,/poltdrcnt.

, ^i»c eft quod Gregorius w Omel-fuper iHo Eudng. , ^xiftediaumdC£fdreAtigufto,itdfcribit: Pri-« , I ^‘lt;ippe quhi redemptor nojier per cdrntm ndfee^ 'i ^‘turdifeordidtn cum dngelû hdbuimuf, d quorum j ^^ritdte crinundicid per printie culpdtmeritum, i/ Pf’quot;quotididnd meritd logé diftdbdmtu. Qkw enit« 1/ Pf^wndoextraneïer^mi«4Deo, extr^eosnosi

• 1*0 conforz-fo deputdbdntdngeli dues Dei, fed quid j, '*°^cognofcimusR.egemnoftrum, recognouerunt F ^^‘f^seliciuesfuos,quidenimcocliRexcertdm no

• 1‘rt cdrnis djjum/tt mfirmitdtem, illd idm dngelicd

I ^^^fUudo non de/^icit nos,ddpdcem nofirdm dngeli f! ^‘ieuntintentienempriorif difcordùpoflponunt, flt; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;qL » nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;®“

»}0 APOLOGIA

CT quod prim itffirmos.abiecioiq; deßgt;exeriittt,iili» fanäos uenerantur.lünc fft nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Loth uelio

fueangeluiUcet^noninquantumangelutadtrtUtih ' nec non adorare perhibenturAoannes ueröin apoci^ lypp adorare angelum uoluit,[ed tarnen idem angelui) ne fedebuitadorare campefcui, diceit!:i‘^' denefeceri!conferuus,crc.Quidek,quodantei'^' dernptorisaduentumangeliabhommib.adoriititK^' er tacent, poflmodum ucro adorari refugiunt, ii'r quadnaturamnoftram, quam prius de^exeratib poßquam hanc fuper fe affumtam conl^iciunt, ftratamfibi ridere pertimefeut, nec iam fubfe tnfirmäcontemnereaußfunt,q fuper feuclutin‘^, iirege uencrantur,necdedignantur habere hoi»'^^ focium, qui fuper fe adorant dominum regem-tSc.Ex cuius uerbif euidenter elicitur, quad lieetßnt admmiftraterij ffiritus, er quifior'''''^ eorum diffoßtione agat Deui,non tarnen funt^”'^’’' * di, aut cultui ipßs propter hoc exhibendus. Co^'^ hoc quidim gentiles Philofophi peccaueruntgt; uolentesinueßigare, quid eRfummumbenmf^’ * quo cunda catera reguntur, er conßderai^^^^i quod lüud non ßt aliquod corpus, nec iüud effc principtum omnium,quod e^ mutabilc. tusangelicosattenderunt, eruidentes, quii^^”*^'. quaß eorum diffoßtione aguntur, datiinß''r[ reprobum, eos Deosuorabunt, er honorem tfuin eis exhibcbant, er de numero iïïorum

V A L D E N s r V M. jji dixerunt effe, qui boM inducerent, ÇTAliof^ j nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;qui mala,non illis utriiq^(eruiebant. ïttii bonton ab

t fif tx(gt;efiantes, çy“ i/lif ne mala 'm eos uenire per-J mittant, çy licet 'mfcholisdij^utabant, quodutr.» , ßt Deut y 'm templif tarnen eorum multos colebant ï^foîj angeHsiüumhonorcm'mdebitum exhibett-, Ç^tjoduidensApoftolut Coloff. t. omîtes ab iBo pfiemunit, orare dicens : nemo uosfedufutyuolens j nbsp;nbsp;nbsp;*n humilitate (y religione Angelorum,quje non ui-

^itumbulansfrußrainflatut fenfu carnisfu£, çr fton tenens caput, ex quo totum corpus per ncxut ( ^fubm'miflratum crconßruilum creßit 'm aug-fnentum Dei,fuper quo Remigius itafcribit: NciW» ttosfeducatm religione Angelorum, idcll,cultu-Ange lor um. Erant Ehilojophi Gentium, ey qui-li I nbsp;nbsp;•iiunïudeorumquidicebant-.Sicutfuntquatuorele-

inenta,ita funt cr quatuor angeli, qui praefunt iüis.

, ( nbsp;nbsp;Qi«crgô dicebantad iüos, Ç^uicrediderantuolen-

, tnapparercreligioß,quiaex quatuorelemcntise-,1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;os fiatis, debetis angelis illis, qui pr^efunt elemeiitis

fulturam aliquant gt ßacrificia offèrre,fed quia ni-bilerat, quod dicebant,fubiunxit Apoßolus,qu^

! Honuidit,çy‘c.foddocens. Hiecillc.

. Ex cuius utrbismaiiifefiè oftenditur, quodilli I nbsp;nbsp;nbsp;trrant ,qui angelos colunt, hinc 2 4.. q. ùbidefeilus

I nbsp;nbsp;hereticorum trallantur in numero aliorii, angelici

enumerantur crronei, qui angelos colunt,ubi R.ok.

/ nbsp;nbsp;nbsp;fumßbi adherentib. timere debet,ne particeps tahii

[(I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Q-4

«J APOLOGIA

fiat, Ruanda docet ordre angelos, pro intercfßif^'^ erconfequenter alios fanâ0seabona,qutehottiifgt;^^ 2 folo Deo quierere debent,els denuncians,in liscrcaterufanilis. Qutmuisergoangelißni'^^ tn'miftratorij fpiritus, ZS“ multàm nobis utiles, en^ rorum dißioßtione multa fiant, non tarnen hocànobis funt honoran^fed Deuf,cuiui di/pofi^, one O' hoc bonum, quodper angelosfit ad utild^^^ rleâorum ordinatur, quemadmodumper ßmiH^. dinem quandd uidemus in molen^o fiert, ita qt^ quamuis adfaciendâfafmà concurrunt mohe O' tiqu^ er tarnen isquiuult habere farinain,p^^'. itonmolam, aquam,uel rotam,fedipßfnimoleiffquot;' natorcm,cuiiuordindtioneomniaillafiunt,o'^^' tur prmcipalius,farinam difigt;onere quam iüapf^' diila concurrentia inflrumcnta,ßc 'm propoßtof^ teAdicifecundùm quandamßmilitu^m 0quot;^^^ portionem, ;

INVALIDAS MÄSISTRORVM probationes.

C A P V T XLII.

ADb«c Magißri 'muocationes SanHorutit^^ lentes fiedas ßatuere,tales fjlentfacere p’quot;' plicib/uafiones,fifanâifueruntpotéte!’l gacesatq^ beneuoli'mterrisadoranduprofrdßi''^ Juif mi[ais,quando adhuc [oU de fe erat folicith impeiUmentumdpropria carne habuerunt,

,..... VÄLDENSIVM. «j Utitgifeot-pore cxuti,ubi nuioresfunt'Demmifuie f^luntdtii, edtcniu impediments pnuati, omnifci-^lites, quoad mdigentiam ttoflriflatut, cum uideant w «frto nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'m j^eculo, omnes indigentiaf no^

^‘lt;tgt;Crcompatiantur nobis, er pro nobit mterce' er omnium uoluntatesexeremento feruentif-f^^^^charitatis, cum iUa prima charitatem non mb augmentai. Charitas enim nunquam exci-%Hfcbeati,quia impaßibiles imi mcompaßibilet, ^finpotius utfceramifericordiic 'mtentius pro no' '^induunt,cùm ante fontein mifericordi^ nunc af. Want,er eo potißimum,quo norunt Deumpro no^ ^ ^^{ßonere, quod ante complements noflriepere^ ^^tionis,nec beatorum numerus,nec eorum beO' ‘^do eritßnaliter confummata,per quod ^/lagifiri ^ftfndere uolunt fufficientiam San{lorum,ut unus-^'*^f^liberius erfecurius feadeosconuertat, audb ’^^^'^uiarefßiciunt 'mdigentias noßras er compaf-habentad nos,erdebono nofiro folicitan^ ^^Mbi i^non habentes à corpore impedimenta, hîc exifientes habuerunt, po/Jünt in quiete »US pro nobis erga Deum agere et dicere,quem' laborioßs hominibus dicere con^ '^frunt, Vos propter occupationesueßras Deo Mtem parati diu no' Exquibusnon fifttpUcès,nifi fecurieffe de ^quot;if^feruire diligenter Sanüis, ipfos or are, eis

Q. f ieiunare^

*J4 APOLOGIA

idundre^mccnfa fuccenJere,cr m feßiuibttibus eo' rum in mtinu!nottfa[cemiftonfecurim,uel aliud ßrumentum operif feruilis, fed picarium cum uuio uel cereuißa bené poffe capere. Tales doéhritt^ ftaldè nociute ZT AÜeâiiuje hominum, nee Diabob^ untjuim habuit eis ßmiles pro parte fua, qui ! adultere feirent fub ßgt;iritualium rcrum ßiecie, amp;nbsp;i itafubtiliterpopulumaDeo fubducere,zytn ertO' ribus perpetuare CT affecurare^deà,cum diligetiti'^ f ft nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;uidendum,quod ißieperfui^'^'

nes er probationes Dàagiflrorum funt deceptori^gt; Crßare no poßunt. tiotum enim eü, quod ißapfO' batio eü i»fufßcicns,ß Sandi fuerunt potentes, ß' gt(ces,at^ beneuoli 'm terris ad orandum pro busmiferis: Ergo multi magis corpore exuti,(»^ prima lüa uit chantatem non minuit, fed auÿ^^'^' tut. zmia ß ße credendum effet, tune ißud nos tenf' re oporteret,quid Sandi 'm carne exißentes ad quod Opus falutiferum impedimentum habuijß''^:i itaut iüud adprofcduperducerenon poßunt,tnl‘ exuto corpore,ubi tune primo in iBo profedunt rum habere poffunt, ermaiore ad illud charit^tf^’ ; er per cofequens,quod meliores ßnt er utiliores ui' ! uisfandi mortui,quàmfueritt in corpore uiuenttf ! er iuxti hoc tenendum effet,quid ex quo fandi ) habet adus ßuduoßoreSftunc et meritoriores, amp;nbsp;P ßc tune no uerèpoterimus tenere,quod ibipod bai^ uitaßtßatus,locus,çr tempus mcrcedis pro

V A L D E N s I V M. if! fi'uitiottif.fjcc illud fdfdentis diâu ber.è ftdre fgt;oßit, ^uo Eccl. ^.dicitur: Qjtodcun^ poteil nidnus tud in ftdnter opdri, lt;]uid nee opus, nec ratio, neefeientia, Wfc fdpiétid erutdpud inferos, ^uo tu properat,ubi ^net,qu6dhomohkoperetur,qa ibiopusnoerit, Nfc iHwd lorf». Apoc.t4.uerificdrctur,etdudiui mo-’ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;de coelo dicente mihùScribe bedti mortui ç^c. qa

lt;gt;perd eorum,id esl,retributiopro operib.fequitur illos,ubi requie poA Idbore denundat. ilia omnia di^-^aincouenientidexeoru probdtione fe^uerentur, tdcè ne ma^’jirißbi uidcäiur fdpientes in eoru prO' bdtionCfrecurrendu esl dd iudtciu fdndorü,et uide-utru ipß ßc fentidnt,ey‘ß uerba Apoß.attenderi-tnus,benèpoterimusinhocintelligere ueritatéApfe fnim hoc benè dijudicdt,qudndo Philip, s. feribitt i^hi uiuere Chrißus e^,mori dutem lucrum. Qwcl ß uiuere in cdrnehîc mihißudusoperis eil, et quid ^^igam,ignora, coardor enim èduobus, deßdertun hdbens diffolui creße cum Chrißo. iiam hoc mult^ tneliuseSl.Permdncre dutem im carneneeeßum eil ptopter nos hoc confidens feio, Ç^uia manebo ZT , j permdneboomnibusuobis,ddprofeifiumuerum,lit ■ I Kcramp;M Apofiolus tangit duo, unum bonuin , nbsp;nbsp;nbsp;f narrat quod adum eil fecum in hac uita, er aliud,

i I quad confequi debuit in futuro, ipß lt;{fcrlt;lt;f«fro Î pbi magis ßt proficuus, ZT ubi ali/s, er conclu-( denî dicit : QHod mort er eße cum cuki st» ( nbsp;nbsp;nbsp;neliuf ßt ibi, quantum concernit perfonamfuam,

r nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;id eil.

*t« APOLOGIA

îi fft, f «lt;derc mifcriiucr pericula, cr cffe in ria,fed attendent profeâumaliorum, cùm dicitt ^uôduiuere in carne, hic mihi fruâus operiteil,»^ ^uo mereatur cr alias in fide ledi/îcet nbsp;nbsp;confirmid-

fropterguod fulgt;dit,permanercautemincarnegt;»^' feffnm eR propter uos ad profeôlum uefirunt C gaudium fidei. ideà manifejluin eA, quant partiquot;* Apoftoluiadprofeâumuiuerumeligit. c^uia nere cum eis in came. Ex cuiut fenteijtia patquot;*’ auàm infiundabiliter magiftri dulcorant homin'i’quot;^^ jlultis, cr de afiutia Sathanlt;e ignaris Sanflis diatis, quèd utilioresfint fanüis hommibia poR mortem,crquodibiefficaciusqu^untboquot;'*' Eorum quam htc exiftentesquxfierunt, ubi tatquot;[^ Apojlolui déterminâteppofitum exprimcns,dquot;^,' Sanâi utiliores [unt uiuishîc exiftentes, funt. De hoc autem quad obijciunt, quôd idapquot;‘quot;^ii fdtaritatem uite non minuit,fed augmentât.

iuxta banc charitaté ibi magis poffunt prodcjfi^^ iis, quàm hîc profuerut, nec homo poteil ei fgt;^lr^ gari,habeant Sandi multum uel parum Qÿantumcunq; enim charitatisibihabeant, »i’ lent tarnen illam occafionem mediante qua uispoßint oftcndere charitatem, et cùm careid^ poribus çrlocis,in quibus uiuis iüam »fiendere pofiinteosdocendo,præmuniendoinr itdificandoçfconfirmando, crper confeqi^f^^^^, eharitat,quie w eis Ai ed ntidor, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;hic

1^^

V A L D E N s I V M.

niutatd fft 'm (iliud,quÀm in iBii opera camaUafati-^titione er folicitudine plena, 'm illud uideUcct bo~ twm,quod nec ocuIim uidit, necauris audiuit, quoi praparauitDeutdiligentibusfe. Qu^e charitastenet Sanilos 'm iüo adepto bono non admittens ei» habere alium laborem, niß deleilabiliter in bono ibi Io deleäari, er inducerefe 'm iUud, et magis effe hoc honum,qu4m feipfos. HieciUamaiorcharittisabeis habita, quam hKhabebatur,m eä operatur,Sicue frgo labor differt à mercede,itaqu()dinlaboree{h ßetM,in mercede uerogaudiumjte 'm homine dijfe-tens eâ gratia promerensailualitcrgloriam,à gratia de plenitudme glorùe fatiatie,ita ut fecunda ßt tetributioprimie,undeß fuaue atq^ deleilabile elt xiMdf wwre uinum, multö fuauius atq^ dcleffabiliu* t ft ipfum tempore cogruo bibere, et per confequens quamuis ut m pritna parte huiiK tailumea,fanili forpore exuti affiéluin bonum babeant,at nos de tlt;wto de quanto ante complementum no/lrtepere^ grinationis carentbeatitudine findliter confumata, «0« tarnen uidetur,quod ex officio bonum nobis af--feHent, ita quodfint à Deo ad hoc conftituti,ut fint upturn mter Deum er hommes medium fufficiens

hoc, quantumeunq; ex parte Dei er hom'muni 't‘digentium,utfemper fint parati audire preces no-fttas,créas fufeipiensab hom'mibui dd hunefinem, M pro eis intercédant, Quamuis etiam ex fide m Iwc MIU exiftente j entre dckumiMf re 'inuicem,ilkt

«nif»

«» A P o L o Ô I A tante » eadem fides non uidetur nobis efje reliiid, ] his, quiiam dehacuitadifccfjerunt, tjuod uerbis Hieronymi confit mari poteA,crponituriS-^^' i in prtefenti fecculot fciinus fine orationibits confilijs inuicem nos poffeadiuuare, cum autent a/i' lt;c tribunalChrifii uenerimus,neclob,nccDani(^ ttec Noha rogare pro quoquam pojfe,fed ununf' quemc^ port are onus fwm. Hx c iflf. vbi Hierony mtttbtctantumhomines deiuuaminemutuo orati' onis certificatjibi non nec tanta proprietatein, ad hoc ibi deiurant in alijs, çyper confequens probatio magifirorum, qua approbarc nituntuT uocatione Sanctorum per hoc quod dicunt’.Si fueruntpotentes, ƒtgaces, atq; beneuoli in terr^ orandii pro fratribus miferis. CiMnto magis coff'^' re exuti bené flare no poffunt. Similiter potefl quodnecdiiluiüudmagifttoru habet ueritaté^^ dicüt:Sanilos corpore exutos ejfe entnif:icntes,lt;f^ ad indigcntia noftri flatus,crquoduideantotn»^.* iauerbotanqbtfleculo, croés noflras indigt/’^'^ cognofcut. Notii enim eü, quôd Sââi (orpore e)‘'‘ vo omnia nofcut,quauis,n.cocedendu fît, quèd âi aliqua uideât in uerbo cr cognofiant ea। ter,qult;ieplcnituditié eoru cocernât beatitudttii^’r quod omnia uidcatet cognofcât,qute in Deo tra Deü funt,hoc no uidetur pofl.btle.

cedendîtfuerat, quod taniùm fîcut Deus haber^^ BOtUiafuietsmniudliorUietfîccognofcerentfl^J.

_ VA LD EN Si VM.

i fiindibetdamnationêuelfaluâtioné,(^Deîocculiii *tidKiii,qui£dicüturalgt;yfJutmultd,çrcuinilibetcor i fgt;^iirëtur,qui folù cocernunt Deu Mru,lt;ilij fecun^ : dumcnfurâeis coccffamparticipantipßui notttM

^pje aîit omnesttliof 'm notitia prxceüit,Qr plus cm-niu habet ßcut fous 'mdtßciens,d guo iuxta menfurü ' nbsp;nbsp;nbsp;dona einsßuitt in dlics. Aliud ergo e^ SÛâos in coe‘

; nbsp;nbsp;nbsp;habere pknitudinéccru propria, Cf ah'udhabe-^

I ^'cplenitudiné Dei,cùtK eiut pknitudo ecru income I f‘^rabiliterplenitudmecxcellat,quäipßatimgere I i ninimè poffunt, er iftudpoteR i xferiptura multi-' pliciter cößrmari.Primö f x iUo Apo.f.ubi feribitun . uidi 'm dextra ßdentis fuper threnum librunt I ßriptum mtus erforiiyZ^Psnatum figiüis feptem,

CT uidi Angclumfortem,prtedicantem magna uoce: fÄ dzgntw aperire librum, erfolucre figuO' ' nbsp;nbsp;nbsp;tala eiw, er nemo poter at, ne^ue m ccelo, neq; in

I nbsp;nbsp;nbsp;fwlt;t, ne^fub terra aperire librum, ne^ reßiicert

iHum, ey egoflebam. Et ƒtquitur. Et unui de f rni~ ('f'ibuf dixit ei : Ne fleueris, ecce uicit Leo de tribts J aperire librum, CT foluere feptem ßgnacula fiat,ubiper librum claufum,quem uidit ioannes, ' ^yfteria claufa faniîo leanni reuelata, mteHiguft' J quie omnia occulta erant coram omnibus, qui funt meoelo uel 'm terra, cxcepto eo, qui fedebat ' W throno, qui dignus fuit aperire, er fanilo llt;gt;-gt; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fcuelare. Ex jfllt;t fcriptura mant--

pßf patet, quod nec Saniîi corpore exuti omniet

' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;’ ' cognO’'

»40 APOLOGIA

cognofcunt, gueuf^ eit non fuerit ex cMßs tut reurlata. Hoc iJem confirmaripoteil ex B. Dionyfij in finelibri fui deEccleßdfiicu (hiä. Seruat^uodmultadbfconfafuntàfupreitH^ tingclii, qu£ d foUdiuind fapientidcognefcunf'^'^' Et rfiiti fcribitur: auod chori Angelorum diff’ll' tct hdbent notitids, cr dond differentia, fer lores d fuperioribut fuiscdpiunt iHumindtiof^^ Ex cuiut uerbis ntdnifeftè oßenditur, tjuàd ibi Idtent etiam fupremia Angelus, fed quodoniquot;' ttoffefoliconcediturDeo,nechoc etiam ut lenè poteR fuliineri,qudndo mdgiflri dd^c^**'^' quod Sdttdi nofcdnt omnes mdigentids noftrdf-turn enim eA Pdulo,quod de feipfo dicit Scio hominem in Chrifto dnteannos t^.fiueinf'’ pore,ßue extra,nefcio,Deus fcit.Rdptum huiWi^ di ufj; dd tertium caelum, ubi ddtur mteUigit Sdndi qudndocun^ddtdntum poffunt quod non folum ignorant quid circa alios dg^^ fed quid dgitur dpud ipfosmet, e^ß Pauluff^ f, tunc nefciuit, an tunc fuit in corpore uel pus, nunquid ß pro aliquo ab iüo dcprecatusn^ dißioßtus fui/fctad audiendum ipßus deprf^j^, nem. SimiliterExod. »4.fcribitur:Cümdeß^^^, ret Moyfes de monte Synai tenebat duas tabi*^/^ ßimoni/,Grignorabdt,quodcomutd effet fd^^y rx confortio fermonis Domini, per quod ddti^ tfihgi, quoi confortium fermonis Donifgt;*^

V A L D E N s IV M. *4« dduertcntiamaliorum. Hitte Extrait, de fefcript. dim aDeo ingl. de uera inuocat. Sanilor.. Qiwdautem dicitur omnium habere memoria, po~ tiùse^idiuinitatis,quàmhumanitatis. Et per confe~ ^uensnoe^t hoc certum, ßcuti ßliagißri affirmant, t^nód Sandi ibi no fiant omnes indigentiat,Grmi~ firiainofiras,undepenfante! didof fcripturoi, cr damcoajfumcntes,ubi j. Regum 8. cap. fcribiturz St quit cognoueritplagam cordis fui, ZT expander titmanus fuasindomohac,tu exaudies in cœlo,in loco habitationis tu^, errepropitiaberis cr facies nt des unicuic^ficundum omnes uias fuas,ficut ui' deris cor eius, quia tu noftifilus cor omnium filio~ turn hominum, ut timeant te cundis diebus, quibus n^uuntfuper faciem terrfe,quam dediftipatribus nolîns,unde cognofierepoterimus, quod Sandi no fint fufficientes tenere o/ficium mediatoris aut in-ifrcejforis apud Dcum pro peccatoribus,quos ui-antes debeant pro tali intercefiione necejfario in-nocare. Quia ex quo Deus, ut ex immediate addu-firiptura habetur, non fufiipit preces pctentis, ''iftcoreiuic^utilitatê uel petite cognofiat. dttn attendat circa hocuias hominis^cor, er fi uide-^Itcor alicuius prauum,cr uias eius iniquas,non audit eum, quantafeunque ad Dcum fundat ora-tioncs, différentes etiam homines cr diuerfi funt, qutbins ex occultis fuis iudieijs d s.v s uult çy Von uult benefacere, Aliquibus enim non rogatus, R ncc(samp;

»41 APOLOGIA . nee lib eis cognitus benefdcit, zx f -it ad quid feru^ ecs,çjrquArceis bencfacit. Alios de terra longiX' qua uenientes propter nomen fuum manumrobU' ftain,eybriccbiii)n extentunitaudit cr facit cun' da pro qtiibus inuocant eum, ut fciaiit omnes po' pull nomen fuum, ut habetur i. Paralip. 6. audit uidens eorum futurain conuerßonem uid‘dgt;' cet de Cornelio, fi.dor. co.Cap. Aliquando autfi’' • nec fuos cledos in arduis audit,uidelicet deAp»' j /îoîo, qui quamuis ter rogajfet eum, ut aufri^‘‘^ ftiinuluin carnis ab eo, non ed cxaudittis,ad ontni^ ilia Sandi fu fficientes non funt carentes tanta titia, quantum d s.v s habet omnium pradiU^’' rum, cr ergo officium intercedendipro peccato' rib us apudDeum,non poted bené ftarc in Sagt;fil‘^ mor tuis. Ex quo non poffunt tantam notitiam bere cordium pr£deftinationis, aliarum difp' rentiarum hominum, quantam habet Deus. Qamp;.' modo poffunt audire preccs aliquorum, erpfo intercedere, qui forte ex eis dubio funt de dantxf*' dis, uel forte intercederent pro aliquibus» materfilior urn quot;Zebedai^ quibus reffionderefD^“^' nefeitis quid petatis, er per confequens, faills Deus nofeit corda hominum,nos latetfamp;'' uoluerimus Sandos inuocare,nefcimus,ß‘Ffi^^' diunt uel cognofeunt preces noßras, dim Propheta Dcum inuocans dicit : Tu Pater es nfgt;m ’ Cr Abraham nefeiuit nos, cr ifraél ignorauH

VALDENSIVM. lt;4«

ViiGloß. AuguftinM dicit:cjuod mortui eti ?in San-âi nefaunt,quid dgunt uiui. Et nd regem lofidnt dititur 4. Ktgum dz. Cdpit. Idcirco quidfleuifti tommme,coü gam teddPatres tuos,ut non utde^ dnt oculi tui omnid mald, qute indudîurui fum mî locum t/ium, quod non fieret, fi ififepo^ mortem eognofceret, que maid euenire debuerunt genti fie. Hine fà, lt;JMod Augufi:'mus in trdildtu de dnt-fuicrfin'ritu firibitur: ïbiquidemfunt/fiiritusde^ funâorum, ubi non uident neq- dudiunt.que dgun--turduteueniuntinuitdhominibus: Ifd fdmcn^MÔci ouraeilei/demdcuiuis quanquaquoddgdnt omnfi No nefe idnt.Qiic madmodum curded nobis de mcr^ ^uif,qudmuisquoddgdnt,omninô nefiimiK, nefci~ ’fitt quidem mortui quid htc agaturfied dum dgitur pofiuntdudre abets, qui hîcmoriendo dd eos per^ gunt,non quidem omnid,fed quantumeis finitur ndicdre,z^eos oportetaudirejficutetiampofiunt ub AngeiK,qui hie preftofunt nobis, (y animas nO’» fi^asadiDosetiamSptrttu fandlo reucldnte cogno-fierepofiunt, qu£ aguntur. Ergo neeefium e^ eat eognefeere. Hlt;ec iHe.

Ex quibus fcripturis dido beati Auguftini poteA cognojet ftultiaa C temeritas eorum, qui itd temerèfinefiundamento fcripturteaudent ad tantum didîas Sanâcrum inuo-fdtiones promouere.

K i nbsp;nbsp;nbsp;RE SPON»

144 APOLOGIA

RESPONSIO AD AVTHORITA' tes Dofl:oriim,quasRokcn-zana pro inuocatione Sanûorum ad-. ducit.

C A P V T XLIII.

Stenfo gusd nuSa fcripturii fuper

rcligt;onßo,ad eorü Mthoritites Doâorsiin,^“^ i« Jjjc materù M. lo^tn. Roken. ddducit,pro notaitdumjquod ubi tteri Doilorcs tangunt,'/“'^^ janili corpore exuti iuitunt nos ordtionibuf fi^^’ hoc retorquenduin effeuideturad orationes,^i‘'^'‘^ inhdc uita cxiftentes ombMt Deum,Çiuibm iuuMt^/icutcr geftorum fuorum confirmant hcrtanturexemplis,Qr idum fcnfum ipfcniet exprimit m antécédente jfiecialiter Origenis, adducitinOmel. zé. fuper numéros ubi ßc Quis enim. dubitet,quôd Sanili,qui^ prii»iii!gt;^ orationib-us nos iuuentjCrgeftorum fuorum firment atq^ hortentur exemplis, feder uolumtfd' bus fuis,quie nobis ad memoriam feripta relit}'^^' runt, docentes nos crinflruentes, quomodo aducT' fum innnicas poteflates dimicanduin fit.cr quom»' do agciiM» tolcranda certamina. PHgnentergop''‘^

V A L D E N s I V M.

«otif er ipß incedunt primi ante nos armati. ipfos tnim nos habentes ad exemplum zruidenteseorum p^rSpiritumf-ortiafaäa.arinamurad prielium /pi~ tituale,^^aduerfui(^iritueiliiinequitiie ia ccelelli^ ius ditnicamus. Hxc ille. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;t

Inquibus uerbis Origenes per aduerfarium al-legatusoftendit,quadubi dicit Siinélos orationibus tto5iuuarednteüigitorationes,qu.is ßncli nobis ad orandumDeunt in exetnplo reliquerant,ut cos in iMusimitemur.Cùm i« boceil credendum, er eo ntigisin teßiinoniumfufcipi debet, quo ab aducr-fario allegatur,crquod ille ibißtfenfus Origenis fotcil conßrmari ex illo eins feripto, quod Oinel. }• fnper lofue feribit, er aUegatus eil, per nos in {»'ima parte huius,capite ultimo, de materia inuo~ (itionis Santorum, ubi exprimit qnomodo in au-xiliuin nobis ucniunt iUi, qui ante aduentum Do-winino/îri lefu Chrifli in lege iußißcati funt,ubi uideatur materia, er patebit iflefenfusquempriC' tttißmus Origenis. vbi autem Doäores tangune, ^uod Sanéli exuti corpore orant er intercedunt pro nobis,hîc inteUigendum uidetur, quod ipß af-feélum bonum habent ad nos, in quantum nobis lt;*gt;ium exifientibus, cum iUis, nos ßneiUis er ipfe fine nobis confummatam non confequuntur beU' iitudinem, er quod iUe fenfus ßt capiendus talium tuthoritatum Sanilorumpsteü plané elici fx diéto ^tigenis Omel.fuper Leuit. per nos in prima par-

R } tc huius

34^ apologia

te huiui cdpit. ultimo mdteriæ 'muocationii Sdttdo' rum allegata, fid quern fenfum zy tUa. eiufdci» Origenii aut hart tat poteâcapi,qudm aduerjdriitf tldducit pro fe, ubi Omel. 6. fuper lofue firibd propè filtern : Fgo fie arbitrer, quod omnesilb qui dormierunt ante nos Patres, pugnent nobifcn'quot; Zr adiuuent nos fuis orationtbui, crc. Vbi Ori' genes illam inculcare uidetur fententiam, iandliadiuuant nos orationibus fuis,id e^,bon»'^ tiffiflum habent ad nos, in quantum norunt urn pro nobis dijfonere, quod ante coinplcin^quot;' turn nefiræ peregrinationis nec beatorum nutitt' rus,neceorumbeatitudo erit finaliter conluintf^' ta, (y hoc poteR ex uerbis ipfiusmet ori^itt''' cogncfii,quod Icquiturad huncfenfum,quenii'^' Kediatè ante uerba, qu£ allegantur ab adutfj^' r;o, expriinuntur, qu£ ipfe omifit. Scribitt»'^ fic : Hi ergo qui fecundum legem uixerunt, tniaceeperunthiereditatem,fed extra terrM tnifiicnis, Tarnen demum ciïmaaepiffent tcm^ hatreditatis, non earn pcßident neque diuidui'^ inter fe,fed expédiant ufque eis periefum dißf' luaturin fortem. Ivonne euidenter edl hoe,^t‘‘’'^ beatuis fipofl-dux Paulus firibens diett adtiebfd“^ de prioribus Patribus, quosdicitfideplacu’ffePi^^' craddit dicens: Hiautem omnes tefiimomunt bentes per fidem, nondum confecuti funt reftO'’ inißioncs Dea pre nobis aliud melius prouideid^’ j

V ALDENSrVM. 247 itti^ue pne nobis perfeâi efficerentur. Uabent igitur iam rcpromißioncin fuam, zr rcquieucrunt, amp;digni hdbiti funt per M.oyfen cdpcre hxredi-tem, ueruntdtncn adhuc er ipfi pugiidnt, zy itt eoncertamme funt pro ijs, quifub iefu chrtpo Do-tninonojiro militant, iftd, funt quie fcribit Ori^ genes, qu£ Ma^ijler loannes Rokenztna omifit, Vquot; tunefequitur, quad ipfe allegjt. Ex cMi'f« ditiïis prtecedentibufqu£ ipfe omittit,patcre poteR feii~ fus jeqiientiunt eius uerborum, qu£ per adticrft-rium truncdtim funt recepta, qualc uidelicet eo-turn fit iuuMien, quo iuuant nos in orationibiit fuis. Qttia ajfedus, quem habent ad fu£ perfe^ Cionis confecutionem, qui quantum hoc bontint ftbi ibidem exijientes defiderant, tantum bonunt nobis aprâant, fed quod pro illo fujfragio cr bono ajfcâu,quern habent ad nosSanfli, debeant ùnobis neceffario inuocari,hocnon exprimitCri-genes, per aduerfarium allegatis, Ncc nos dato, quod Sanéli orent pro nobis hoc impugnamus, fed non dicimus eos à nobis pro Ulis orationibus in-Uocandos, ç^t^ia (diud eil Santos pro nobis orate , ztr aliud nos Sanilos pro fic orandum pro nobis inuocare, çx hinc quamuis Origenes in au-thoritate per aduerfarium allegata exprimât, quod Sanéti, qui dormierunt ante nos, iuuent nos orationibus fuis, non tarnen exprimitur, quod

R 4 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;‘P/»

a 8 APOLOGIA ip/î pro iHo iuuitmine d nobis debant inuocuri) fed notMter docet d ev a in adiutoriwn cdnduin,(iuandopo^uerba per aduerfarium gdtd eandem concludens duthoritatein, Orig^'‘^^ itd fcribit : lirf ergo o' nos ßdemplendin, perfeâd, indeßnentes ordtiones, meditdtionew^‘' ttini uerbi/wteUigentidj^iritudlem tollcntes,Ci'‘^' lis omnibus uelut drmis Dei munitißemus dduerfn^ dftutids Didboli,inuocdntes Deum ddiutorein ßrum in Chrifto lefu Domino noftro, cui eiig^^' rid O'iniperium in feculdfaculorum, Amen, iUe.

Honßnecdufddduerfdrius principium ddmduthoritdtis,qudm dttegdt, dmputduit,ne rus eius fenfus d Icgentibus inueftigetur ddhtic^‘ ntdiorem huius conßrmdtionem, qußduidclicct ‘‘z feilus Sdnilorum bonus, quern hdbent ad nos, pter futeperfedionis affecutionemiintetiigdturp^ ordtionem Sdndorutn,qudm dicunt or are pre W'’' bis. Et Eeda in Omet, fuper iRo iodnnis j 6'. cdplt;^' iHo die in nomine meo petetis, per Rokenzlt;^'^‘^^ aRegdtus,qui ßc fcribit tPoßumus hordm,qudpo^ licitur in futura uita inteRigere, ubi uerdcitet i’* nomwc IE s V petunt cledi,dumpro noftrafdg}' litdte interccdunt, qudtcnus adfu^ faluationis tern pertingamus, qua ddhuc inter inßdids hoß‘‘^ peregrinamurin terris, quam Sdndoru petitiont^ apertißime in die futurapromißt. lUo inquiensd‘( in nenti'

V A L D E N s I V M. »4, ♦««oniMîf meo pcteti},tn dieetentm petunt. QMtt ^on inter teneirat prejjunrum, ut nos, fed inluce hnpiternte pacis e::rglorilt;e,beatorum ^irituumfe pto nobis interceßio Jnndit.Hac iüe.

cuius uerbis poteß: uidcri, ijuàd ipfc eratiO' Sanélorum, quam pro nobii orant, rctorquet ^^Sjcélumeorum, quern habentadhoc,uteorunt h^Uitionis fortempertingamus, quant Scilicet con^ f^nutam non habentßne nobis, cr quod ille eius ß^ßnfus, poteHpatere ex eiusdein doäoris uerbiSt ^uialibi expreßius inculcat lüamßententiatn, c«w Qniel.fuperillo : Si quid peticritis patrem in no~ ^ine meo ita fcribit: Pcjjunt autem fßiritus eleâo'

,in iÜa coeleßi ciuitate poßti, etiampro fe ipßs i'^^nomine Saluatorispetere, inteüigi,quia uideli-tempus uniuerfalis iudici) er refurreäionis cor porum,tn quibus pro Domino certauerc,uenirede' ßderjint,unde}oännesait: Vidifub altariDeiani-

interßeäorum propter uerbum Dei erpro^ l?^frteßimonium,quodhabebant ez clamabantuo-magna, dicentes : vßquequö Dominefanäus gquot; ‘feras non iudicas, nei^ uindicas fanguinem no^ ßt'um,de bis qui habitant in terra,ubi continuo fub infertur,crdat£ funt iHis fingulicßolx alblt;e,crdi üume^l lUis, utrequifeerent tempusadhucmodi-tum, donee complerenturconfcrui eorumQrfra~ treseorum, ßngulas quippe jlolas albas nunc ha~ bfot anim^^cum fiolafua felicitate fiuuntur,

tune

BP APOLOGIA tuncdcdpicnt cum impleto 'm fine numero frntrui^ corporum quotj; unmortaliu rece^tione Utintiff' Hifc ifle. Ill^ tres dutoritdtesfuprii diéli^quiis ' ken.pro fe itllegdt,und OrigenisQmel, zö.fupert^ mero,dlideiusdem Omel. i6. fupcr lofiie, Bediem Omelfuperillo lodnn^s lö.lllo die innc»lt;^^' ttemeo petetis, non pro eo mtlitdnt, fedpro no!»’'' er fecunduin hoepoffiunt er dliamultæautoritit^^^ doilorumper euin illegatie, que de orationc.fifi^ gio uel mtereeßione fdndorum corpore exutor»^’. qutbui nobis fuffrdgdntur,fdcidntnientionein,i^^^ ligi,quèd loquanturddhuncfenfuin,er perconß quens muite funt dutoritdtes ex illis,qud4 pro Cdtione findorum dÜegdt,que nihil feciunt di pofitum de numero, qudrumeA Orig, quem düo$^ Ontel.s.io.O’ io.fuper îiumero crOmel. lo.fir-Hieremid. De numero iüdruetiü autoritata,q»^ hilfaciunt pro muocdtione findoru ed Aug-dUegdt 'm fine infermone de ndtiuitdte feilicet Bdptifie, ej 'm libro fupputdtionü pdrte qudfi’^ fine, de numero iüdrumed Ambrofius ,que d^v^^ lib.z.erlib.S.fuprdLucücredChryiofl.quéi»^-dam eptflold dllegdt,ed crRù hardus quédUfg'^^', per canone mtjfie. Que omnes autorit dies fi ter er diligenter penfentur,nihil faciunt pro cationefandoru. No» ergogloricturaduerfi^^ ! quôdtàmmultas autoritates dodorum fibl Çuum feruientes propoptumj m unuinmuo!»'^..^

V A L D E N s I V M. lÿ» fit« dij^endiofdpnlixitatecompegit, fUtMsfor-tè^on tMtùm prudentiutüitate,quantum tumultu olittnultiiudinifuerlofitdteproficFre^CJ'undecu» (jueßbifuccurrendo etiatn impertincntibia addu‘ düßdein cupiem ßinplicib ddgignerc creditiudm^ f^l:cluiautfm doéloresfunt,^uostpfeprofuii inuo' (ationibinßnäürumaddu(it,^ui(]udmuis in'dli' ^uibuf locK exproprijs/ortè,ueldliorum loguê’et o(.'inioite uideàturlogw pro parte itiuocdtionif fan* üoriint,dlibi tarnen melim proß)icientcs,e^ fundd-gt;»ent(ifcriptur^e inmtétcs, aliter feribunt,ut palet deB.GregorioejUiçiudmuisitiOircl.fuperilludEu-MgelipSitjuii uult ucnire posl me etc. pro utipfuin

, I ^ÜgatRokerz-fcril’itjCrprieterfundamcntutit t feripturcS, exprimât, ut tncaufduoßriexdiiiinif, , quameumdi/irido iudicehabemu'! pdlronos, fd'

I i ciamus Cf indie tanti terrons, tSia^ dl fcnforcsdd‘ , ' l)ibcamut,Adhocinduccnsmar.uduiHuumexcnt~ plum,(jtlt;0dßceputciueiiddm magnum itidiccmcdu

I fdquMctnoßraejfetdie craftirduenti!anâd,ncit i( i Hetotushodternufdicsinrogitdtioneducerctur,pil J Ironus quiererctur, magisq; preabus ageremus,ut ■|) nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«pud tantum iudicem nobis dt fen for adueniret, td'

j, Uten alibi melius pro/ficiens, fundamentoferi-ptur£inniteas,lih. ai. moralium iraâans illud lob capiteji. apts mihi tribuat adiutorem,htipfe ■ defldertum ineum audiat, itafiribit beatus lobpef totiusEcc'eßaißgntficationcm IcqucM. Sciebat

Sïî nbsp;nbsp;APOLOGIA

^uod äd liber ationif sterna; requiem huiMit^ prêtes, ni/iperdduocatuntdudiri nonpojjèt!t,deqiio perloannemApoftolum dicitur: Si qitis pcccauit aduocatumhabemuidpudPutrem ie s v m Chri-fium,cripfe eil propitiatio pro peccutis noßris, non pro uno tantum,fed etiam totius mundi,de Paulus Apoftoliis dicit: Chrïstvs i s s v sgt; pro nobis, imócrrefurrexit,qigt;‘ eil in dextera Dei, qui etiam mtcrpellatpro nobiigt; C^infraadpropofitaindicit: adiutor ergàqiueri' tur,utdefideriumexaudiatur. Qjua pro nobigt;,n'P interpeüatio mediatoris intercédât ab aure Dei culdubio noftrarum precum uoces ßlerent.

iUe.

PUc Gregoriui fundabilius loquitur, unicum mediatorem, fcilicct interpellatorem certuttK^ fufficientem demonßrans Cl}riflum,quem ibi m thoritate eins per Rokenz-allegata, ubi patrone^ CT defenforesfanilos nobisfuadensfacerecr‘q‘‘^'. rere exemplum familiare, quod pr^miffuntcH^ hocinducens. Per quod exemplum non benêpote^ inuocatio Sanilorum ftabiliri. Hj«c cA, quod^' Ambrofius exemplum fimile redarguens, f■tper Rom.s.dicentes fefapientes,flultifadi funt,ieaß^‘ bens,folentpudorempaßi, neglediDeoiniferi^ utiextufatione,dicences: Poffe ire ad Deuiiißeul per comitésperuenimus adRegem ,eßo,nunqi*^quot;^ ùm demens eil aliquif, autfalutis fu£ iininetnor,«^

V A L D E N s I V M. ij? vonorißcentiam nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;uendicet comiti, cùnt dehac

qui etidm traél are inuentifuerunt, iure ut rei dimnanturmaie/iatis, cr ifiifenon cogitant reos, ({ui honorent nominis Dei deferünt creaturæ, eyquot; ^el’flo Domino conferuos adorant, quafî ßt aliud, ^wdplus reßructur Deo. tiam ideô ad Regem per triw.nos ac comités itur, earn homo utiq;eR Rex, CTnefciat ,ajuilgt;tis debet Remp, crcdere, ad Deum *!item promerendum,quemuti^ nihil latet.Omniif ^«itn mtrita nouit, fujfragatore non opus eR, fed *^We deuota. V bicunc^ enim talis ei locutusfuerit, ^^ßondebit iBi. Hiecillc.

Hx c«[t« ucrbispatet, quodnon conuenienter f°lct allegariexemplum pro ßabilitione muocatio^ ^an(iorum,quodicerefolcnt, Quodßcutprx-eoram Rege terreno ipfo irafeente, alij nonßc ^'‘^fiproaliquointercedunt, iram ciusergaipfunt ^^iigantes, quodßc ßat coram Deo, quod Sanfli quam Deus irafcentcspeccatori, iram eiiu ^gapeccatorem mitigarent,proquo abuiantibut ^'^igt;eafitnecfffariö inuocare. idempoteSl did erde ’^odore Eudngelico, qui quamuis infermonc: Md-’’‘“optWMmpiJrtcmf/eg/ï, ubi ipfum aUegatRO' uideaturpro parte intiocationis Sandorun» °q‘lt;i gt;nbsp;quändo inter cietera fcribit, qualiteradhoc, ^'fodbeata uirgo ßtprocuratrix uiantium requi' ’'^^^‘^r^quod fequantuream in moribus, amp;nbsp;quod int' P°ßibile cd nospnemiarißnc Hàariie fuffragio, hoc

APOLOGIA periUudfuuntdiélum, utuidctur int UigettS cfuoi ififaocca/ionaliteromnib.generaliter fuffragatur, . QmadicitipfamluijJetjuodeinmcdocaufam incar' 1 nationtf GTpaßtonis Chrijli, er perconfequens,tO' j h’t« faluationu mund.. Tarnen euidentiM hacin^ teria fuatn exprimens fentcntiam, guid ex fide f rp nbsp;nbsp;nbsp;।

f KFif finaluer (entiat de muocatiöe fanâcru, m ji“gt; trialoga, prout ante B.'m prima huiids parte nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;t j

huiusmateruextitit dHegati^s fcrtb t, c^idcef' tumeHcxfide, quod opo-ttt medtatorem DfiC/ I fcommam c h i r. s t v m lcfum,fialiquid 4 Trii'i' täte eoncedi debcat, per orationemcuiuscuncp altt' nusmediare, cr qaodfioretexpedient, Chrifi'^^ । fimpl’xtter 'mter hotn'mes adorari, er ciuàd non oquot; i portetadeaptandu n aus colloquium Sandies ei' teros mediate, e/ qttèd ftultusfioret^ qui ahm« nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'

tereeßorem quj. rerei,erquègt;d quondam in Eceleß^

pnmittua fingulariter orat: o dire dia fnit ad id‘‘''‘

ferfionam mediain,pro adtutorio figt;trifua!i,crq“''^ J «io fic fuit, quod tune pluK profuit,er cremt Elt;el('

fia, quàin facit modo multis interceffortbiua^’^' * uentis. Hxcitlc.

Bx cuius eximijdodlorisuerbiseuidetjf^^ ' ipfe ex fide feriptur^e er icftimationem multoruH^ lt;nbsp;probabileinde 'muocationibus SanHorum afferui' • tion ergo multùm Rokenz. cum lü t glorietur, »e^ I in hocfibi fuffragatur, ubi dtcit iplum nondamti^' i re oratioitiinerSandloSi illam, qu^ attendit ÿquot;

V A L D E N s I V M. ifi Pfifpiirdtetd Chriflumamandum,quando dntèuer-bo per nos immediitèfuperius aüegato fcribit, quod tcdcßi noßra rdtionabiliter habet hanc confuetu-dinem, quod quemcitnc^ Sandum orauerit,iermo-«fw (ld Chriflum Deum dirigitur^non ad illum [and ^umprmcïpaliter. HoeenimquandodicittCiMtn-^nnqi Sandum oranerit.ßc ed inteÏligcndum,id ed, i^commemcrataratione Sandorum orationemab b^cdeßa ußtatam,deaUquo dixeritjennonemad ^brißum Deum dirigit, non ad iUutn fandum pfM' ^^pilitcr, Hoc uerumed,quia nuüa oratio'm toto ^ijßali ’muenittir,qu£ 'm commemoratione fandO' ex inßttutionc E.ccleßlt;e [ölet dici, quic dirige» ^eturprincipaliter ad aliquem fandorum, fedad ^eumomnesdiriguntur, uidelicet tranfeurrendo ^gt;nnes lüas orationes, ç^per confequens, nihil hoc ^‘^adodorisEuangelici facit ad propoßtüRok. I^^Kt nec lUud, quod per fe aHegat Hb, fuo decalogi, f'fpiSopriecepte'.Meincntout dientSabbathifandi ^^^t,lt;srconfcqucntcrnjult£alilt;eautoritatcsfando ^^’»,qaas aÛegat,effent penfandie. C^ia nihilfaci» pro inuocatione fandoru,ßorigmaliA habere» pr£ manib unde eas trahit,appareret fenfus ali multis, qquë habuerit ex illis,nihilominus ta» ^^ß qui funt dodores, quos Rok.pro 'müoeatione l‘^'^doruadducit,crßc fapiant,ßcutipfeeos 'mtelli Qkm ttt ßc carentfundamëto /criptur£,ideo in '^^f'^/dpiëdino funt,quia /upius^.chuiutz.partif eßenfunt

ifi APOLOGIA

ofienfum nbsp;nbsp;ex AtithoriMibitf SM{lorunt,lt;ltiôi

ptitHorum dodorumpoüApoftolos, no/ffr”^

ticaprenJd ad dutbpritatcm ^ccle/lufticoruw gmutum, nec fententiiecorum funt acceptdnd^i^, ddmittend£,ntfideeiUMtointpfis ChriftiM tur,cr de quMe ucrè Oquot; direilèfundiiri potcrU''^’ i ialegeexpreffdDomini noftri:efu Chrißi.

CAPVT XLIIII.

EX quibtK omnibut fidclîtcr fuprdfcript^'^^ uertcntipdtere poteR, quod nuüum mentum M. lodnnis Rokcnz- eum rentibM,fuperquofunddrenititur,ßlt;irepotc^’^^ per confequens, nihil per grMcm fuumldby’^f thum contrd noftram bené m petrd funddtdit^r^ tentidmefficit, nec'mminimoipfdm uerdcit^^'^, probduerit, qudmuis Icuiter, er ut itd diedm''^’':, liter qudliter non ex lege Domini, neeexdui^^ tdtibiu fdnflorum dodorum', fein eddem funddntium, dd feriptd noflrd reßionderit, edindeturbdtionemcdufenoflrie, necinnoK'^’ inculpdbilem dccufdtionem, fed mdgis ’m onem noflrdm ercdufee no^te in hdc mdtcrid) firmdtionem mdiorem,quod iodn.Rokenz cipio tertite culp{e,qudm nebii obiecit,fcrtbii’ tionßtnouumdogmd de nondßrudione urticulodid^ inuocdtionis Sandorum,

^itttmcrnoßriftcinporibM renouAtum, ^tidmun lt;moderns in Vigilantio pro errore condemndtuntt

Hieronymtii de hoc uidetur reprlt;ehtnderet ^uidicat inlihellofuo : Quod diimuiuimmmutui ^^lt;trepoffitmui,poflquim aatein mortui fuerimm, fiuHimpro ulio ßt txAudiendd or(itio,cttnt martyres tdtionëfui fanguinis obßcrMes, impetrare necjui^ ffrunt,lt;}ui quAmuis pro errore habcndiK ßt,ßeT (juanto aliquidpertinAciterAßeruit ueritati cott-tranum, non tarnen ex hoc pro talibabenduseß:t ß'muocationemSanilorum pro fidei articu!o non promouerit, cùm hoc tenendonon uidetur alicui fcriptur£ expreße aut alicuius doilorafandifen^ tentie feueraciter in eademfundantis contraire, fed cum Eccleßa Gra^ca concordare, guam pcricu^ lofuin uideretur cuiquam damnare, quo adhane Sanäorum inuocdtionem,quam,ut dicitur,ipfa minime tenet,eiimipfaßt immediata Apoßolorumfi-hi,ut in antecedentibui diäum cR, er mirabile uidetur , quod Hicronymuf def iprà diäafenteiitiit Vigilantiumredarguat, ciim ipfemct,ut n. ^eiurßcribat, in priffenti ßeculo fcimus,ßuc orati-ondgt;iu5,ßue coiißlijs inuicem nos poßc iuuare, CHtti Äutfin ante tribunal Chrißi uenerimus,neclob,nec Iianiel,necNoc rogare poßc pro quoquam ,fedu-numquemip portare onus fituin. H.ec Ole.

Propter quod M. loin. Rokcnr^. cumßbi adhte-rentibuttimens, nein proitiouetido jn:»octtticncs

S nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Saitäo-

ï$8 APOLOGIA

Sâitélorum feu oratio nés dd eo/ilem, ßc noUtilitet crimen idolatrie titulelur,ftriâus rdtionib. infcri'' l)turis,fe impugnantium tnoderdiurdiihi fud,gudti' do mprincipio culpe tertiæ nobis obieil^tinordin^ ' tMtnuocdtionesSMdicruinrepræbcnderefedictiif I

dri icuîumß’ecialem m hdc materidfabricdt, O' uinexprimitfubhdcforma: Credimus ci'exflt;^f pturd coinperientes tenemus,guod Sdtiâiin , Chrißiditishicfidelibus fuisordtionibuso'^hatdf' tiuis duxilijs, pro cdpdcitdte ßue eorum dijfofm^' nbsp;nbsp;j

. ne fuffragdntur, quorum fideles poßunt licite X 1 , fi-dgiapolïulare, crexoreproduxilio crintegt;‘‘'^\ , fionc, circd hoc tdmcn cultum Idtrii foli Dco nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1

turn eis non impendentes, fed in moderdminep’’^^ t decet, dd Saiiâos fe habere dd eofdein habentetgt;^ nbsp;nbsp;t

quicquiddeordinati foret reffeîlus ad Sdnlt;Hmgt;^^ t fuprdmenfurdmpoftubtioius becdbijcientct}** I ttmens notdbiliter con fundi non dudetnegarCt^f I dofolusDeusc^ordndus, fedneperhocuid‘'‘‘i 1 t dfuoSdniloruminuocdtionupropofitoccdcTt) i î dit,quodSan{lifuntpofiulindi, crexordttdif^. , I duxiliocrinterceßione,nonquodipfosfintp^‘'', j proillo poßulcmiu er exoremufjed ut dffi^gt;^ fier dd eos dd hoc dirigatur, ut nos, quid exß^' gnifumusexdudiri, adiuuent noftrlt;tsordtiom\.f f ram Deo,çrin eoddbucfemperuolensuiden coram hommibus, fe munit, tjudndo in4 Circd hoc tdinen cultum foli Deo debit um

VALDENSIVM.

• ‘mpenJeittes/ed in moderdininepro ut decet ttdfan ' ^os fe habere ad eofdem habentes, çr quicquid de^ ' I ^^dinatiforet, rel^eâusad fanftosey-fupramen-^ ' ï'fram po/lulationis kic abijcientes Kokenz- carens ’ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;mlt;ttf r;lt;( inuocationis Sanäorum fundamento fi-~

' I dei. neÇcii^qnQ^cficli^^tlliiljiPrcfednuncpcnüc

^^ter faa opinatiuamunienSjfabricat uerba,ncfa^ ' éditer à fiinplicibuscapiatur, cr inhocuidetur in ’’^ulisfais inultiim prudens, quodnunc in articulit

‘ , f‘lt;‘!pofiit: Crcdimuscxfcripturacomperientestc' ' 1 ''finus,cr nunc obinittcndo iüa uerba credimus,cr '‘^feripturacomperietitesponitjfiinph'citertene-

’ ' m'tniinèmeiidcmart!cul!^ponit,Crediinus

* ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fideles pojfuntlicite fu/fragia San£lorum in

^^lispoflularecrcxorareproauxi/iocrintercef-

\ ' ^’°gt;Je.Qr nunc ponit:Teitemiis,quodpo/Juntfideles

' ‘'■‘^^fnfiragiafanóloruincoelts po/iulareiuxtado

• 1 ^o^ufeijtentiof, utp hocfe de numero illorü eff; de

I ’''‘gt;^cidt,quosChryfofi.arena'coparat,propterbsc ' i ^‘*°d^nunquamunumfapiunt,fedpdiuerfaffunto-t (’‘^‘ocsdifijerfi,quemadmodunecgrana arentefibi lt;nbsp;i '•°gt;ineniunt,aut fibi inuicc adhtcrent, fed ne in bis ß

1quot;' Pfudens effe uideatur, quamuis hic propter anti^ ^‘*^de oppofiroconfuctudmé difficile habeant cx' f ^'’ationë.paucis tainé occafiones intelligentite le^ ^‘^fitib.dabimuf,quó e^ipfifaciât quod fcriptu ë,ul: ‘^‘^^^^f'^pl^^f^picntiorfiat.ç^occafionéfapieti ^J‘^picntu)rfietexaiuinàdo,fiexfide[cript.deduci

I' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Sx bib

APOLOGIA

bile fit, guod Sanât corpore exuti hîc 4 fidelibt^f modo quo dacet Rokcnz- Liatè peßtnt dut debt' ant pro uuxilio corum orintcrccßione ordri fiuhrietiam cr cuminoderdmineatqiincnfut'dp^, cum m eif articuUs exprcjjatis, nbsp;nbsp;nbsp;uidetur, |

h«c primo ex fcripturu ueruciter deduabdc Cil, quodSaniili corpore exutißnt poftuldndi cxordiidipro duxilio interceßio/ie ditione, ut non ipfos pro lUoßmpliciter muicrexoremtiiyfedutefßilits uiantium I dd hoc dirigdtur,ut quia nos exfeindignißsnt‘^^-, audiri ddiuucntordticnesiioflrdfcordm DfO. Of, qui fecundum illdmeorum dodrmum ßc ordreSMäos,illcinc:piens orarcDeum, Santlos in duxilium qrixrcre, ex hoc, quid ipi^‘,i indignui, cr in orando nihilprcßccretßnc modtciualerii tiidctur cßctalisordtioj mo crdns ,exfeßie exduditionis caret, nifi ji ( adiuuerint mterccdendo. No« dhrtßui or are, cùm ipße doceat ordre pdtrem cum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;।

ZcwtJoMerrtcntWrfi/fwJH, cxßdebonifdluidfgt;^^^ ( conßdentiaßlidlipnefuppcßtd fide crppeeX^‘‘, tionis,qudndolAdtth.ti.d!ctt:iîabetefidein^‘’^^, | men dico uobit, ç^uid quicunq^ dixcrit hm‘^i n' tollere o'mittcre in mari, ç^-non hdßtdif^’'^^i, i cor de fiuo, fie dircdtdcr it quodcunq; dixcrit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;।

proptercd dico uobis: Omnid qud;cunq; ( tuis, crédité quid dccipictis tttr fiet uobis.

i 'Jftn fft er lacobus in Cano.cap. s. ubi dicit: Siquis «rflrumindigetfafiieniia, poß^uletaDco, quidat ^nnibui a/fiiicntcrtCrnott improperat,er Abitur fi,poftulctautemautem infidcnthil hœ/ttans. Qui »touctur GT circuinfertur. No« ergo exifiimrt ho-•’loilJc, quod acdpetaliquid à Domino,iftlt;eualdè ^uidentes lt;0- plané certte CT «crlt;c doilr'mlt;efunt, ^brißus enimfideliter docct,uthomo uoicns ordre

, nbsp;nbsp;ßewrn, fundat orationem ftarn fuperfide ,lt;}uödui'

1 ^clùct4capietiîl«(i, proquooratDeum,Grlt;lucid ^^ludperfidemquamdehochabetßbi dabituretiä,

•( ßiie mtermißione aliorum,cr fimiliter lacobus pu-I I’Ücèdocet ordre Df Ml», e^^hoc cum confidentia, jj Cr nihd btefitare exprimens, quod uana eil oratio Ù fine fide er cum hlt;efitdtionc. Q«id pro illa nihil da-

i’itur homini, CHin non fit/fies, qaod iUe aliquid in 1 ’’■‘ttioneobtiiifdt, qui orando credit aut confidit

j 1 Pwftw crin Deo,non red Jf nt Magißri rationem de ^fiaconfidaprudentidjcoquodperhanceorumdo-Trinom quandam in orando in cord» bommwrn wx-''IldtioncmMiijcjMttt. Concedentesenimorationein ’ifbere fieri Deo fubmittunt boini««i» indignita-

' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;er proptfr illxm S xnftos de nouo pro adiuto-

l ’'‘“^«‘«■crc docent, er Ifierarecosincorumwitfr' 1 faciunt, aliäsfe credentes obpropridnt i«-

,, I ’'2»tt‘‘tc»»»o»fXdMditMros fineilla. Chrißusau-'fgt;»docet ordre pdtretn, erno» expreße Sdnftos

j l nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;S Î nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;corpore

t6i APOLOGIA nbsp;nbsp;nbsp;e

corpore exutos, etiam qui 'mpcccatiifuerit, tnittäntur, qudndo'morationeDom'miclt;ipt'‘^‘''(’ fie or are : Dimitte nobis deb:tanoftrd,quod cranlibus fepne auxilio nbsp;nbsp;nbsp;intereeßione

per fepcccaianondimitteret, nunquamfi^^”^“., docerct,unde triplices peccatoresfeu mdigffi’^^' riuntur'mSiriptura. Quidamfimtimpanüf^.' er'm malo pertinaces, iHos Deus etß multi«» ‘‘ um clamauer'mt, uelatij quicun^fan£lorf«»f -. tis orauer'mt,non audit Efaie f.Et ciim extenii^,. manus ueßras auertam oculos mcos à uebis, multiplicaueritis orationem,non exaudiant' remiiCif. Dixit Dcm'mus ad me,ß ftetcriitti'^‘’\ fes er Samuel coram me. Noneil animameaa^f,, pulum ißum,er ad hunc ßenfum cæco nato dixerunt,lcan. 9. Deus peccatores non exauii^ iquandofuntpoenttentes, crtllos Deusciiini»'^. r'mtipßumperße, etiamßnemterceßione audit. Patet dcPublicanoLuca t8. er deSfi'»'’’ß‘j omne debitum dimifit, cùin regaßet cum, »8. Alij funt ex ßagilitatc peccatis leuib«^?^.^ eantes ßepius pr.eteruo!untatempropriam,^^ ter er Apoßoli, Spiritum Dei haben tes, dixe»^quot; ' Sidtxertmusquiapeccatumnon habemus, ip«quot;^, feducimiK,er ueritasinnobis non-eil. lücsd'^ pfr;c crantes audit, dicens eis Matthäi é. autemnölitcmultumloqui, feitenim Pater iKr 0uidopus fituobiSfantcquampetatheunt.llliiP^“^

V A L D E N s I V M. iâf fgt;ihctntultum lotjui, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;faciliter eosaudit^ciuico

tn'mus interccßione indigent dliorum, Qjùd tdlei printqiidm pcM,audit. Ex guibus patet,iji(od De-•« maximos peccatores, uerè adfeconuerfys ctiam pue interccßione aliorum audit, cr quem exfe pfoptfr eiut indignitatentnonaudit, necaliqunn fwilorum pro eo audit. Si autem Deuf audirct ali-^'iem propterintcrceßionem aliorum pro eodem.

G’interceßiociiu corain Deo pro lUoproßccret, hoc er idoneitoi ipßut,pro quopetitur, requi-^iur,E.t fi idoneitat eiut affuerit ßolut fine intercef-P°iiealiorunt,fibi potent apud dominum impetra-lt;^d fi intcrceffor neceßfitriiu fitßüe non uide-aliuteße,nifij unicut erßolut,certut,uerut er ßlpciens aduocatut Chrißut lefat, de quo i.ïoan.z. multut ßermo mprinta parte huiutpweßit, hlt;ec fuit fides quondam fidelium adhuc ante afee ponem Domini, anteq intereeßio fanäorum caüidè f»itintroduâa, quandonec odhucaliquisfan^iQ-^'^»t,quicorputgu/iauerefuitin coelo,erhodte h£c fidesfu/ficeret hominibut, quibut fufficeret ^oärina Euangelica,^qui non effent taliter per *dinuentat nouiter intcreeßiones ßamHorumfaßci-’’“ti, erperconfequens, non uidetur fana doärina ponere tantam uim in interceßionc fanäorlt, foncedendo orationem deberefieri Deo,intcrpone-fo indignitatem homini,er propter iUam fanflos de f*ouopro adiutorio erintereeßioe qu£rcrc,cralios $ 4, fenon

»^4 APOLOGIA

|è non exdudituros credcre fine ilia, per ijuod jidtl crjjiesddDeum omittitur cy reflcHi'ur ddSdik Hos, zr comittiturpcccdlum occulti recclfm d üt» in taliordtioneo'muocätione Sdnâorum,CT’/}’0' lidtio Dei de eimglorid, cum homo non credcnsfr propter indignitdtem propridtn d Deo exduditU' rum,nifi pcrinterpoßtionemSdndlorunt ipfisf'^' élif corde dfficitur, cum conßdentidc^afjväufx^^ Hid. conditione, utpro ipfo interceddiuryC^quii^^, hbentius ueltt habere id, quod ab eis afjèdlat, plus afficitur, Conuerfus autem dd Deum in oratio’ ne propter propriamindignitatem non habet fidentiam exfe, quodaudtatur, licetmultafeit^'^ de eiui iminenfd bonitate, çr ideo iUuc homo çonuertitur, ubiprofedlum jjgt;erdt,e3quot; rent P' flratoridin reliquit. E t hiec f4 magna peruerß^^^ concedcre orationem debere fieri Deo, c:^' retrahere ab ilia ad Sanâos, crper hoc uitup^’^^' tur cr contemptu datur oratio Deo faiia,^ p^P“' lus conftituitur tn fite intcrccßionis Sanâorunff iUd iam intercefiio pro oratione manebit honin''**^’ erficcreaturæattribueturhoc, quod folidcbt^^ credtori. t/la fidcliter deiUrarentur homiti'^. peccatotes impcenitentes ,non ponerentfi’^gt;’^ . interccfiione Sanâorum, panitentibus uerb/P rchild fiaret in Deo» cr non fic inuoluertf’^“ homines per inccrla » çy hoc mouit Doilorciit E etngelicuin dicere, ut in anterioribus tdih«^^lt;t qd''

V A L D E N s IV M. tlt;fj ^od foret expcäictjs Chrißum ßnguUriter inter domines adomre, (luid ipfe eSi mediator er inter-^^fßr optimui,paratißimut,quo ad utrumq; extre-^‘nn er benignißimat ratione charitatii er miße-*'‘(ordM mßnttte. Stultia ergo foret,qui alium in-^^lt;^ejjorc)nqua:reret inßa, Chrißwt enimeHfem-niuens apud Patrein ad interpellandum pro no-e^ paratißimue, iUapfut in mentent cutuflibet ^^‘^tori'S,quieum dilexerit, unde non oportet ad ca-P^iindunt eiuf coHoquiit fanäui alim mediare, eùm m benignior er pronior ad adiuuanduin, quam alt-^‘fii eorum,er monet quad mens uiatoris ex multi-^gt;^me beiitorum,quos orat,dißergitur,cümaßi-^‘0 4 chrißo laxatur co quad tantum ellßnila, zy confequens remititur, cum ßt in pluresßc ^frfa.Ha;cille,

CAPVT XLV.

I^mreßat fecundo uidere, quod ßante doélrmi amp;nbsp;promotione inuocationis Sanéloru modo quo M. Ioan. RoÄ. eùm ßbi adhterentibus ilJas pro-^ouet, nee illudßbi f ijfragatur, aut ab inordinato ^'*^tuSanäorum excufat, quad in fine articuli fui circa hoc tarnen cultum foli Deo debitum eis impendentesjf :d in moderamime prout decet fe ^d SanÄos habere, ad eofdem habentes,er quiequid ^ordimati foret, rejfieilus ad Sanäos et fuper men-

S s furant

i£6 APOLOGIA

furäpoflulationiihoc abij dentes, ubi uolês coram hoin'mib. appdirere. luflus in meiteriidiilitrn inuocationîi fcuto ^uoda fucato femunit c^protC' git, Vnde fecundu hoc diâîi ipfius neceffciriu cuilibetinpc inuocando Sandos, fe in talipropotf‘' Dneformare,ne in hoc à reda exorbitet uia. CÙ»î ficadduo quilibet tails debet attendere, ad Deuft'' licet cr Sandos,ex parte.n.Sandorum debet prif”^ attendere,ut poßulet cr exoret eos profujfragio^^ vnterceßione, fecundône ultra menfurä po nis ht ajfedu toto corde ht eos eßiuat, ex parte ettf Ddprimo attendere debet hoc, quod ipfum delX'’^ orarc, cr fecundocogitarefup propria mdignit^^^ ^U£orationë impedit, O'fifempermensuiatori'''^ qwad hoc effet diuifa ZT remitteretur, cùm ft i” plura ßtdißierfa, magiflri licet pulchra uerba fr’’' dunt, fub illls tarnen occulte procuratur rece/pf^ Deo,eterroresfub iüisaduerfarioru circahociit^ tenti pericula cofirmàtur, 5 libeter uerbaper ^os cofida ampledutur,audtétesipfosproinogt;f^‘^ hiuocatioes fandorH,no quad attendue menfut‘‘ moderamé in talib. magißroru, fed incofirmatif'^ fui anti^uierrorls ea captât, ut in eo perpetuergt;t‘*’^' Qtàaquâdo aduerfarij pr£dicàr,fMdos habere teflatè,fepro pcccatonb.corâDco opponëdiietjtquot; tétiâDei quâipfefertin peccatoresperintercef‘^ nesfuasproquib. inuocarëturimmutâdi, ... tnfuperadurrfariffandos nominibusDeo propt'l^ uodquot;’’

VALDENSIVM. xfTr ftecMjCr ea,qu£foliusDtifuntab eiftjttierere in-finuat^cr/}gt;ê in cos ponere docct, cr diuerfiu 'vnfir' tnitates corporis eosfdtétur poßidere,et magiftri in his eos lequutur,et omniti iüd excufdnt,no utdemus, ^ualiter iBa mefura uel moderamé ^uod circa talcs tituocationes faniloru magißriinarticulofuoddij-^iutàcrimineidoîatrite-.crab inordinato cultnfan^ ^oru ipfospoßmtexcufdre,utinferius lucidèappa-ftbit^undeaducrß^rij tenent. Quod Deo ira^cente peecatorib.fanätßbiadfcifcattanqMarfcalci inter cejétfs pro ijs,qui eis offerüt et alia feruitia ieiuno' fuet oratione exhibuerunt. Qj,i interponétcsfe er--Zlt;‘'Dcupercantabilè concordiä,tanq coràregeter' feiio gratta facere (oient,Dcu leniut er mitigât, ut piitientià in eos habens nihil extra rationem 'mfintit tiehementer aggrauat,er ßcinnuunt eos mißericor' •liorcsfore Deo, cùm ßcperfuäinterpoßtionemu-titnt quedâmodô ßententiaDei qua fert in pcccato^ *•«5 er hocl^ccialiter de ß. uirgine dicentes pnedi-tunt,quod Dcus,qui eil iußus iudex no cH infßeilor perfonaru,nec acceptor munerum, quando dat fen^ tentiâ fupcr peccdtoremteterniedamndtionis,tunc ipfa prccibus (uis hanc fententiam mutât, quod di' cunt:ßguratum in tiabal, qui contemptus er fen^ tentiatusfuit à Dauid, crplitcatusfuit per Abigail, i.ßcg.i}.yocant in(uper aduerfarij (anilos nomini-bus Deo proprijs extra fidem fcripturie, ut patet ßgt;ecialtter debeataMrgine,qHam in quodant cantu

»«8 APOLOGIA

RfgMdW otnnipotentem appellant,in idiomate B®' bcntico communiter cantantes: Maria Matko Prz^' zadue^ytys kralocena roßemohutjy,crc. Eaeti^ ijue foliits Dei à Sandiis habere qu£runt,ut p^i^^ cxempiïriter'mmultis.vnde auamuisfolius D(‘r 4î. Ego [um i^fecr non alius,qiù dcleo tarnen hoc per muocationcmpetituràSanâii-ttitureiiiin 'm hyinnodebeata uirgine: Sanäiß‘gt;^^ te po[iimut,[upplicibiu nunc uocibiu^idueni domina, dele noftra peccamina. Et de EuangeUfl'^ ßmiliter caniturmpro[a:Vos ergô Apojîoli,etiii^^' ciDoinmi^oflrorum abfoluite peccatorum uiitC*' ta,iuuando per [icula. Et de beato Bartholotf^ fintilîter canitur: CiUiefumiu te [anfie Eartbo^'’' mlt;ee exorante),quo detegas noflra hic fac'moro-de S.M.ichaeleßc canitur: Tu noßros Gabriel proflerne,Tu michael £gris aßfer medelam,ino’'^'’’ abßcrge,noxas dilue, nos^facmtereßegaudiß atorum. De loit/mc baptifta etiam ßc canituï' depofcimus,ut crimma noßra eyßac'mora contd^**^ prece ßudeas abfoluere. Et de S. Dorothea canitur: Virgo bonacrimma terge,uiaudona,gt;»‘^' res rege, ne damnemur graui lege caußanegltS^' the. Ab ißis omnibus Sanäis [upra taéis peri«i*‘’' cationemçiueritur,quod nonipßs per fe cotM(gt;f'^gt; fed foli Deo. Similiter ^uamuis animas hominumfr' cere beatasfeufacere easmterejfegaudijsbeatot^*

VALDENSIVM.

foil Dfo propriumßt teße Augufl'mo, fuperloutu Qmel.io.diceus:Hitc eR ßdtres mei reOigie Cbrifti-lt;md, ut coldtur unut Deut, crnon multi Dij. QMlt;t ^ionj'ddtAnimdmbedtdmnifi unut Deutjpdrticipa^ tione Dei ßt bedtd, non pdrticipdtione fdndte ani' fgt;i£ fit bedtd 'tnfirmdditimd,Quid nee pdrticipdtio^ Angeli fit bedtd fdnéld dnimd,Secl ß iju£rdt bedtlt;t ^Sfi mfirmd dnimd, guirdt unde bedtd fit dnima. Non fniiJî fccdtiw efificieris ex Angelo tu, fed unde Angeliit,mde cr tu,hifpr£tnifiit ç^firmifiimè con-ßitutit dniindm rdtiondlem non bcdtificdri, nifi 3 ßro. Hfc iSe. Tanten hoc permuocdtionem peti' fnrdSjndis.CdniturenimdeS. Dorothcdin profa: ^dgil Chri/li Dorothcd,tud nosuirtute bed,ut ajjo-^ iiemur iuftis,cum codignopr£mio. Sic etidm qudm-reconcilidreorpdcifiedre ed lt;jute in calofiunt, ^qu£ in terrd fdngume Chrifii proprium fit, cùtn •pfe nos cum Deo cr omni cœlefti milicid concorddt Cr pdcificddfigurdtut per fdnguine foederis. Exod. ^4-ZTColloß.i.Pdcificdnsperfdnguinemfuumfiuc qu£ in terris,fiuc qu£ in coelis funt.Et Ephef. z.Vos qui eratis longé,fiilicet d Deo cj“ Angelit,fdéH eflif ptopèinfdnguine chrifii. Tdmen per inuocdtioncs Sanflorum hoc fieri d Sdnélis polluldtur,G''figt;ccid-liter B. uirgini dimotdntur. Dicuntenim ipjam pec^-(dtores cumfilio rcconcilidre,c^iure inquiunt hoc tenetur. Qufdfipeccdtornofuijfet, S.’ldridgrdtidnt iU)ninuen’jfet,e:^qui,t peccdtorperdidit,Mdrid in-uenit.

Vf AP O L O G I A ttfnitjErgo iure 'm^^uiunt tenetur, peccdtoresff' conciliare,Quu Deutdicit:'Egomortifico,ipfi^ tcin: ego uiuerefadaitkcr idea de en canitur: finnui terrigenie fintulq; cœligente, pdcdti bill,morte mcßimabili. Etdeundeciin milibui uf' ginuinßmiliter cdnitur: Qudrumordtionibofß^' ces cum fclicibus, pdce frudmur ßduld, per ram ftecaU. item qudmuii dditum prd-bereàdtt' gnum cœloru, proprium ßt foU Deo, Chriflus eHoßiumcr per ihumß quit introierit/dludbiti^^' lodtK'o.Etneino uenitdd Pdtremniß pereunt,le^' i4..Tdmcn hoc per inuocdtionem Sdtidorum tiir, hoc fieri per Sdilflos, Czb: de bedt.t uirgineß'' ßiecidliter Cdiiitur : Eit porta Chrifiiperuid. Et itt' rum : CiuodEud trilîiSdbftulit,tu rcddis dlmo mine, mtrent ut dflrd flcbiles, cœli fenrfirdfdiibtth hoc inlt;iHiunt,e^ magnum fioldtiumpeccdtoft’ lt;}uia portam regis guilibet tangere pote^, [ed p^eibibetur. Portam autcm fcne/h'^’'* cceli nAarice quilibet tangere poteR peccator, f’^S’eeffumobt'mere. Qjiiaipfainlt;iuiunt,nos uoe^^ Prouerb. 8. cdpit, Eeatus qui audit me, gilat ad fores meas quotidie. item, quamuis Veut propriè dicatur eße adorandiis, propriè di' catur tarnen per inuocationcm Sanctorum ra iubetur a^rari. Cdtutur enim de beata uir^^'^' Omnis homo omni hora hanc adora, cz dus pdtrocmia. Et iterum : Tf (tz/ordwffuperi

VALDENSIVM. 17« frfj« omttù Maria. Jtem quaittuis tx [cri. ptura non uidctur effè, nifi unictn, certus, uerus, Çr ƒuffidens aduocatus, mediator, cr interpella^ torpropeccatoribusapudPatrem, c h r i s t v » ’ ï s V s, fx priKî déclaratif y tarnen per inuoca-^‘oties Sanâorum hoc officium alijs à Chri/lo anno.-^ ^atur.

Caniturcnim de beata uir^e: Lia ergàaduod nojira. Pt itcrum : Salue decus uirgmum, me^ ^latrix hominunt. Similiter quamuis confolari in ^t'ibulationibus, ab eifdemhominesliberare,(3r ^^ne matum ab ipfis repeUere, eis mifercri, ç;quot; w necefiitatibus auxiliari, alteri appropriandunt ^jfi’tionuidetur, quàmipfiPteo, tarnenhacomnia (‘‘’r inuocationem quisrunturà Sandiis, cùm in uul-

Bohemico defanilo VVencefiaocanitur: Spo-'^ozi im zlt;ve Zadaure fum hickfe naduami utiefi ^‘‘ntne adzen Rofiyez^ef f^i^ii watjlaue, z^c.

(if beata uirgme deprecamur in hoc fefto: Sa l’^l^mcn omnimoefto, fuga mortemi confer far-ff”« nobis in coeli patria. Iterum ; Maria ma~ ^^^gratite, mater mifericordu tute, nos ab boflo l’^^tege,m hocmortis fufcipe,cùm tarnen illa omnia nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*■

'^ideanturDeocfiëapproprianda. Ipfeenimsi. di-'ff;Ego ipfe zr nonalius fecundum Lyram,confa-

uos confolationelt;eterna, qu^àfoloDeo pe-dari.

Qüpd autemipfe folus fit adintor,auxiliatoré^ tnnecei-

«7S APOLOGIA

mneceßitatibuf liberator, hoc exprimere uiJe' turEfiber 'm oratione fua,capite «4. Dom'we nti rexnofter es folM^ddiuua folitarum, ztr cuiui prit-ter te nullut iuxilidtor eA alius. Oflcnde te nobis tribulatiombus.crmihidaiuftitiam. Nos autent lb bera 'm mMu tua,cradiauanullumalitim haben' tem duxilium.Hoc er Dauid pfal. nbsp;nbsp;kuxilimn «lt;('

um, er fdlutare meitm tu Dominus meus, ne ris, pro quo Deus er uult 'muocdri, dicens : wiio‘^ me in dietribuldtionis,er ego cxdudidm,erl‘^^!' bo te. Et 'm multis locis feripturæ promittit ƒlt;■ uocdntium ddiutoremejjiein cpportunitdtibiiSgt;^‘' firdtor, duxilidtor, confoldtor er libcrdtor,ingt;^ in ordtione dominicdßc pr£cepit ordre: Libe^i^.

4 inalo Similiter quamuisjpem noflrÜ in dlio,‘!‘‘‘^ info'oDeoponerenondebedmus, exemplo rumProphetdrum. Dduid enim Pfal.rz. dicit-^^'C in Domino Deo/pem meam,quod er dlijs PPdl.77. Narrdbuntßlijs fuis, utponat ß’eini'^^^, fudm. EtEfdLzs- dicituriPaiHuseslfortitudff', peri,fortitudo egeno in tribulationefud.Spes bine, erumbrdculum dbtcftu. Etioel. j. fpespopulifui, erßltorum frdél. Tarnen cdtionem Sdnéforum,/pes in dlioqudm in Df0 nicernitur. CaniturenimdeB. uirgiiie:Et d flrafilue. Contra quod eH expreße Anguß- i'' Lj-i24.fuper uerboitransmigram montent, fer,qui taliter fcribitiVenturi funt enim

V A L D E N s I V M. 37« er dtâurifunt : nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eH iüc uir, ntdgnui iSe

homo, cr fequitur: Qiim ergo tibi Iduddti fucrint i/li montes, crcoeperbit tibi fuddere,ut uenids ad Ülos montes, qudfi ad auxilium, cr ibi rcquiefcds. Re/})ondc:in Domino conßdo, quomodo dicitis ani-mt menT, transmigra in montem ficutpaffèr, bo-^um eâ tibi,ne in iUos montes leues oculos, unde (‘lgt;i à Domino auxilium fit, utçuadis fieut pafier ^mufiipula uenantium. Sequitur: Si uis amari * bonis m ontibui,non pones jßem nee inbonismo'»' ^'bus. ijam qualis nions erat Paulus, quando in' ^enitur talis ƒ de manfuetudine loquimur homi' '^um,nec ergotante gratis quifquampoteR facile ^^tueniri,crtanKit timebat ne paffer ille in iUo pO' ’’W /fem, zx quid ait: iiumquid Paulus pro uo' crucifixus eSl,fed leuatcocu'osin montes, unde ^obis auxilium ueniat. Quid ego plantaui, Apol-ngduit, fed auxilium ueflrum à Doimno,qui fc' ^itccelumzr terrain. QwwDfK^ incremcntumde.gt; lt;‘‘t- H£cille.

idem fupcr toannem Omel. 1. fcribit: Quilis ifleinons, quàm bcatus,quàm altus inter illos ’/‘ontcs,qui fufccperuntpacem populo Dei,utpof-W toUes fufeipere iuflitiami Videte fratres, ne l°ftède ipfis monttbus e^loanncs,de quibus paU' '^ante cantauimus : Leuaui oculos meos in mon' ^^!,unde ueniat auxilium miht. Drgo fratres msi, u ‘tltltisintelligcre,leuate oculos in ilium montem,

T id eft.

î7 APOLOGIA

id f Æ, erigite uos ad Euangelium, erigite uot ddciilt fcnfain,fcd quia montes tlli pacemfufcipiunt, noK poteRe^ein pace, qui ßietn ponit in homine, noli' tejlc ertgere oculos in inontcm, utputetis in hotni' tie, jpcm ueftram cffe coUocandam, zr ßc dicitc-Lcuaui oculos mcosin montes, unde ucniat auxili' urn mihipUt ftatim fubiungatis, auxilium meum^ Do'îijjjo, qui fecit caelum cr terram. Er^o oculos in montes,unde ueniat auxilium nobis, tarnen nonipß mentes ßunt,in quibiujjgt;esnoßrapO' nenda e^, Accipiunt eniin montes,quod nobis mini' /irent, Ergo er unde montes accipiunt, ibi jjiesitO'. jlra ponenda c^l. Hf c ille.

Ex cuius uerbts lucidißiine oßenditur, quid non in alio,quÀgt;n in Domino ponenda eft, debemus inuocare auxibum à Domino, qui caelum er terrain, quando ergo aduerfarij om»'^ tiiaiam diäaSanüis attribuunt, zr ab ipßsq^' runt, omnia, qult;e homines odiunt, crnonlibt»' ter patiuntur, in eorum dicunt eiße potefiate btf' tantes populum, ut fi qui uolunt per eos à tald»'^ i liberari, ipfos orent, eis diligenter feruiant, ipf'^ ieiunantes, offcrentcs,folennizäntes, e/lonafltti^’ EcclcßoStZr Altaria crigentes, GfMagißri '»f eos fequuntur, er omnia talia legunt,canunt, ßquot; uarijsmodis excufant,ubiiam moderamen ert^'^' fura expreffd im articulis Magifirorum non ftth' ßßet. Cum in tali [olennitate gloria çr magniß^^' tioiif '

VALDENSrVM. »ff tlotie Sdufiorunt, çf hombtu/n ipfjs 4 fcriptionef ^ua foil Deo propria funt, menfura pnediHaer tuodcramen non proderint. Sed iHuJ cor totunt in affèâu effluet, ubi tule cr tantum fentit iuuo* ratn. Ciuiienim audiens tot Sanilorum patrocö-nia,ç:rlflecidliter cxccllentiam beat^ uirginit fu-p r Angi los Sanâos cateros, utilitates tatt^ tas, inca recoïïcólas, cr curax cius ac folicitudinet de peecaionbus permanebit, Quin per lila 4 Deo non rctrahdtur, O' honorem foil Deo debitum in eam non transférai, cùm dicat earn preeßderabi-lein peccdtorum l^cm, reginam cceli, omnipotentem, mifericordem, GT ßtb proteäione paRij fut oinnes indi/ßrenter colßgentem er fle dealijs etta. tellentijs, quibus eam extoUunt.

Ex cuius tali magnifleatione uidetur pmplici-etiam maximispeccatoribus, quad nullus dam-nabitur,exlt;juo f^cs peccatorum dominatur in cae-hgt;gt; Gr eA operofa, cum pro talibus eins palroci-nijs adducunt Bernhardum dicentem : Securutn habens acceffiun 0 homo ad d uv u, ubi ßliu^ *nte Patrem oflendit latus GTUulnera, gt mater *nte filium peiliis GT ubera, Huila ergo erit re-pnlfa, ubi tot gt tanta concurrunt charitatis in-ßgnia.

Et rff S. Dorothea,Barbara flue Catharina public^ ^egunt flue canunt: Dum fub enfeprteftolatur,mor-iHum deprecatur,pro ijs à quibus ucneratur fut

T! u neei«

vi6 APOLOGIA

rxcis memorid,ut ibundcnt tempor tur À mortülihiif, nbsp;nbsp;à: falfiscriminal’.biK, p^^

muent m glorid, dnii ergo ex )^iritu defol^' tigt;, jïuitii e^ ejects komisiibus dlitcr fentiet, SdiiiJis audiens hoc teuere er promoucre Ittiÿ’' Pros, Dodlores, Pap.is, er diligentias docere obferunre, cjuÀm Dci mijnlt;/lt;if«mîîcd(fclt;î;on£'. omnisferè Pragd cxdoilrinn Magi/lrorunt ter tenet tdles inuocdtioiies Sjiniiorum,er cont'f^ diceiitespbi non patitttr. iPos autem nimts ' tes pipcitiet, qui DeimMddtum de dileäicne trii’‘^' grediuntur, er ipps pMorabditer conuerfiid“''’. fed pc mdgnipcdre creatures, er potcfläteiit ippstribuerc, errecedere d Credtore,cum re inclindtione cordis eis qudm foli Credtori, hjec fA mdgnd perpdia, qudm nec Dinbolut, ucUet, per tJieretriccs er Fublicdnos tdntitin p‘’i pct inducere, peat inducere potuit fub tdli met’^' cipormdermdgn'ficaticne fdlfd matris ca^'' sTiyC’quot; dliorum Sandiorum. Ncc Didboliti'•* hoc conPitueretpreconesdut tortores,qui SdnP‘’^ poßiKt dd tdntumpc fdlfè mdgnißcdre, er fud glorid pc tdhter IpolidYc. Sed utitur itt omnibus dotJis, qui fub mdgnddPutia,erigt;^{'‘^' ccptibiliter occultum receppm procurant d per tales inuocdtioncs Sanàorum,colorantes mpePd mcnddcid,Deo, ScripturisPdml:is, crdl'P tliius Uierctricis magiue /^pocalipticjc uenepeijs.

t.x ‘J''’

V A L D E N s I V M. 177 quo oriuntur falf^e deuotiones, çy multipli-»n’ur prêterfcripturlt;e duthoricutem, tot feßiuh (‘‘tts Sdniloruin, in quibut Diabolo feruitur Ube-Et quispoßetdefcribereomnia inconuen’xn-fupcr ilia falfa Santorum magnificdtionc I’M fundata? Ex maximum inconueniens (‘‘^ÿtjquàd homines exei male lt;y carnalitcr fen-^Mjt de Deo lt;y Sanflis xßimantes^quod ut prx-didum cÆ, prxcifè fiat coram rege terreno îpfo ‘tafeute. (klij non fie irati pro aliquo intercc' ^‘tnt,iram eiusergaipfmn mitigantes,fic Apofio-^^ ‘eflimat fieri coram Deo, quod Sandi minus qvim Deui peccatori irafeentes iram eiut erga P^teatorem mitigarent. Dx quibus apparet fim-plietbus, quod Sandi magis mifcricordes (int,qu.vK ^tus, crq’aem ipfe condemnauerit, iRum ipfi ad-^‘icàcondemnationefuiïintcrcefiionibusliberant. Ê’c quo ulterius continuant, quod fint inter Deum Sandos dijformitas uoluntatum, ita quod cui 'Pft indignarctur, ipfi eidem non uiderentur in-^’gnari,çyperconfequens ex tali Sandor urn ma-amp;ficatione ipfis plus confidant, zr ajfeduofius 'pfn feruiunt, quàm foli Deo, cr ficin crimen ido-^trilt;e incidunt. Ex g«o ulterius fimplices tefti-quod Sandi laudes er ifiKncM diUgant, çy quodnifiproiRis intercedunt,qui eis ojferunt,cr quanto plus aliquicisobtulcrint,tantó diligentius Merceduntpro eis. Sed fie fendre de Sandis,

T î carnals-

lt;7’ APOLOGIA carndlium er erroneorum hominum, (fui ficut if hominibus audrii er uanèglorio(îs fentiuntieSd»' ilis MC de rgt;eo fic^qucrnddmodum de rege Crdtùnis eil fenttendum,utpdtuit fuprd exduthi)' ritdteSedti Ambrol'^ fuperiUo Roma. t. «pi’t eentet,fdpiente{ fe, ftultifd£li funt^ cùmDeusfi^' premum bonunt fttçxinfntoffum plus hdbens ritdtif ad peccatores quant Sanili, erprius cos gens-,qudm SdnUi^differens in hoc à rege terrcf'’' Jjuàd hontini multabona promittiterexhibetgt;lt;^

I homo inciditin indignationem eiusnonfcftiif^' fed nolens mortem peccatorif, patienter expe^^^ tnouensdd poenitentiam, crfiquisegerit poenitfquot;' tiam, uitd uiuet, Ezfch- »8. cap. etiamfine San^“' rum intercefiione^

DeSanilis etiam ficut diiium eSl, quentai'''^'' dum ex promotione, inuocationis talis Saniloi’“'quot; teneant, fentiendumnon eil,fed/ic de eis dum effet, quandoSanili exuti corpore diffoff^ effent uoluntatisàuoluntatcDei, er fecundui»^' fcptionem perfonarum er numerum cum pccf^ ribus agant, er ipfis fine Deo ex ffirituali tia proficiant,quedminimècil dicen' dum, er tantum de materia inuocationis pro prtefenti.

!

V A L D E N s I V M. 179 RESPONSIO SACERDOTVM

Thaboricnfiiim ad culpam quartam eis ob-ieâam.

CAPVT XLVI.

IAHadcwIpim quarUm ucccdimui nobis [ub ta-li forma uerborum propofitamSacerJotes Tha-boritarum funt concaufa hominibuiguLe nbsp;nbsp;uo^

^^citatts,crGaflrimargi£,iciuniafidclium ab an-^^lt;iuo tenta deponentes, cr ad hoc nec legem Dei ^^lt;iue Sanâorum fcripturas habent, guod hoc ßt ^lmn. Circa cpiam culpam nobis ajjeriptam ca-^entes ne ex multiplkitate ieiuniorum in populo ^brifliano ex inßitutione diuerforum hucufjue ^bferuatorurn, populus grauctur aut ultra Itber-^stem legis oncretur, aut idolatriam incurrat ad ^Pfum re)}gt;ondcntes. Ipfa ieiunia circumßantionan-^‘f’udicantesfare dicimus, intentionem noflram ^‘^ca ea enodantes,(juod ieiunia à lege Domini com-^^ndata, tarn ex lege ueteri, guàm noua meritoriè ^bferuanda, ipft certistemporibusobferuamus, cr *^obit fubditosad obfcruandumtenemus, optantes, “UotMi populus Chriflianus, nedum ea,fed CT *ï*(« ab 'E.ccleßa rationabiliter cr diKmiï«; indi-

Domino complacenter ac fanüis D s i pri-»fùiuis conformiter «o» obferuanti£ fuperflitio-

T 4 nfjffd

*8o APOLOGIA

nt, fed uirtutc cont'menciæ ieiundret, libertiit^ menDciutentibu^ fcmptrfalua. Cumfeiamutp’'^' fuppeßtoIfiritudli iciunio, quod tß:omnittölt;^‘^/J^' redpeccdtM. Corpordle ieiunium,quodeSiuii'tt‘f fd er rdtiondbilii 4 cibo er potu corpordlibui dbp nentid, ex cdufd rdtiondbili procèdent, debitum ordmutd ejfe multipliciter co/ncndiitii^''.’ multdm uerè ieiundntibuf afferent utili[dtein-^‘^‘' mufquoque quod libertdteSlChnftidno per tempui ieiundiidi. Ciitn omni die ieiunijßbi upturn ßt,no obferudntiiefuperflitionc,fed contmenti£, ut fcribit Origenes Omet to, Leuitico. teiunid dutemSertbdrum erPhdrtf^^'^'*' crab Antichrißoinßitutd ieiunid hireticoruiX’^ fuperßitiofd,qult;eobferudntSdcrtlcgi,incdntdtigt;^‘'' Cr nigromdntici ieiunid fapientid idoldtriatttJ^^ funt ieiunid hmitdtd Sdnàis in lege Dei nonßtfi^^ td,cr ieiunid dlids deordirntd cum cibis ßnriti^^ '^ buf,rdrioribuf,pretioßoribitf, er lautioribui fione quorum plut pdupcresffolianlur, diuittf'^'j^^ temingurgitdntur, er clcemofynd pduperibitfr trdhitur, ubi ß in leuioribui cibis cr commuOy. ieiundrcnt,citiiu cyfdcilius poffcntfdinili^ egentibus irimßnre. iHj omnid er ßmiH^^ ordmatd ieiunid deteßdmur, zx non profto'f mus, de quo reprehendi non deberemui* culpdri, ßcutnec Sdnâi ex hoc funt reprtb^^ dtndi uel inculpdndi, quod ddmndbdiit fuprd

V A L D E N s I V M. 281 iiäd deordinAta. idunÎA, ut Efaiæ ;S. Zdchdriæy, (Tf^poftoli iduniuminSabbAiho, cr in dominiez fub anathemate prokibentes, cr Chriftux excufiit-do difcipulos, de hoc ^uód ieiuniorum Pharifieo • tumcrdifcipulorum Iohannis cum eis nonobfer» uabant. Vnde uidetur, ^uodfoli Deo eR ieiumtn^ dumduxtd illud Niatthei 6. Chri/li uerbum: Tuau^ tfi» citrn ieiunas, unge caput tuum erfacietn tuam ^ua, neuidearishomimbui ieiunans ,fed patri tuo^ ^ui in abfeondito, CTpdter tuuus, lt;jui uidet i» *bfcondito, reddettibi, crc.ubi exuerbo Chriftiie^ ^dnium uidetur foli Deo fore limitandum, in cuit» ß^numetiamnotanter lohel priccipitdiccns-.utiit fofo coHc ad Deuin conuertantur in iciunio, erfle f«) Cirplandu. Et Zlt;tcblt;inlt;e7- uideaturargui^qui ^‘onDeOjfedßbimetipftsieiunabant, fimilitercT ^atth. é.reprehenduntur non patri,fed hominibt» ‘àunantes. Hine eSl ejuod Beda in Omelia fuperilla ’^frbo Kidtthei 6. ciim ieil(nat^i,it‘iftribit:Nonprü-P^fr humanam gloriam, ßcut hypocritcefaciunt, ßd propter futuram /fein foli Deo ieiunemt»^ 4 ?«oexpediamm humilitatis huius deuotam merce-‘‘^m.Haicille.

^’nbroßufinltbrodelüaboth feribit: Compara '^'*ncaffè(ltnfi pauperis, nihil habet er ieiunare uo~ '*fitArius,niß Deo ncpit leiHnare.niyî ex neeeßita-*c non Houit diues. Hiec ille.

Etiuin uidetur, quod Chrißus non determinauit T $

»ft APOLOGIA

guibus cibttrij uti debuut,uel non uti ieiundttte!^ fedfnb dijjirentiti pro libitucruoluntatehominii^ reliquittcum Matth, tj determinet,(juèdnonctgt;ni' qu'mat hominem,^uod in os intrat, çr Lu. ii.Q’H”’ uisd^genterpriedpiat, negrauenturcorpor^f''^ I fira nimia crapulacrebrietate, non tarnen Jd(f' minat crlimitat aliquem cibum. Ht«c eR,quod ßobtsi.Tim.4..erraredicit,ßccibosdi[cerne»teigt;^ ibiimprobathuncerroremrationibuspluribusJ'*' per quo doHor Euangelicus ita jcribit: Error dt fcrctione dborum tripiex deflrui tur. Primo,Gif'* Deus creauit dbos, utfidelesipfosperdpiàntC^quot;’ gratiarumadione,^ non Deus malus. Secund^ dOfOjfia omitis res creataeR bona, uideltcet^âf^ 3. er per con/equens,dbusàDeoordinatu5e^^' tam bonus. Nihil enim quod intrat in os coinqK'^' fedomnequodinmaceüo uenditur, lidtèm^ catur. Tertia ratio, Qwa etß Diabolus curn^ immifceatcoloribuSfOderibus, faporägt;i^^^ citantiaaduoluptatem, tarnen uerbum Dei numerorationesfanüificant. HxciUe. , ,j

Adhuc etiam errorem deteßandum quem addudt Linconienßs diélo (ito de ieiuni‘gt;’^\^ rcnsßcconcludit: A quibus autemdbiscorplt;”'^i buseß ieiunandum, inuüis, erinßa: immundii. Quia omnia mundamundis,cr'*'quot;'-.i, reifdendum, quod cum grlt;ttilt;tt‘u^tta{lionep^ C tnr,fed àmultis utpote à lautieribus gquot;

V ALD EN S IV M. îJj tibas^uafî non neceffarijs, (juin moderdti corporit üfum pro tempore Chrißt anorum eH. ILec itte.

Qttdmohrem Eleutheriusmepifiolaclicit: Qttt ierenece/jTumiuJicamus, nos infiruere uteJcM, gt;]Udt uitire nos dudtuimus rdtiondbiUter non ref^ti' lt;His. Scitis /rdtres legiildtorem docuilfe oinnia ^eduit Df Kf, fr4»t udldè bon(t,cripfd p^r fe ueri-äit:Non guod intrat 'm os,comlt;]uindt hom/nem, ßd lt;}uod exit de ore, unde confidt, non refutdri de^ efcM communes, quM Deus dd cibos tribuitfi' delibusfuis. HjeciOe,

Ad hoe de ciborum indilJèrentid cldriusconßfd ^Mdum,ddhuc Bedd in Omcl.fuper iHud Mdtthei: Colite iudicdrc, itdfcribit : Dfgenere dutem cibo' ^‘^»i,quidpojjunt bono Animo cr flmplici corde, ßne uitio concupifccntite, quuunq; humuni cibi in^ differenter/um!,prohibetApoßo!useosiudicdre,^ timibus uefcebantur, uinum bibebdnt,ab ijsi^ui ffbuiusmodialimentis temperabdnt.Qjfi manducdt i^quit, non mdnducdntem nonßgt;erndt, (3quot; qui non ^Anducat, mdnducdntem non ludicet.Ad hoc etidm Ptrtinet iüud, quod dUo loco dicitur ; tiolite date ^‘^pus iudicdre, quodd ufq; ucnidt Dominus,qui tb wmindbit dbfeonditd tenebrdrum, cy ntdnifefidbii ^°gitAtionescordif. HeciSc.

ßibietiÄffgt;iritudles,rdriqres,precioßores dut Idifi tiores occa/ione,quoru pdupes plus ßgt;olidtur cr di ■ '*‘^ffi»gurgitdHtur,iftitiuntmtib,reprdhenddntur^

»84 APOLOGIA time Augulîinut 'm ferma, de aduentu Dom'ini,(î'f^ fie fe Àcirnibut temper Mit, ut ulùs efciif nbsp;nbsp;difi'

ciltoris prtepdrMonis O“ tudioris precij multam errdt. Non enim eRhocfuf :ipere abjhtietf' tidm,fed muitdre laxuridm.lticille.

Ad idem V'mcentiui ly. lib.hifi. cdp. ix. fdnilum Bdfiliumdicit, tpfum fcripßjfi interedl^' rdfie : Oportettdmcno^nninàillisut^cibis,cll‘l^^' cdiMcruiliut compdrdntur, utnoiioccdfiotte^^ ft’mentiæ'muenidnturprieciofdqueqidc d:ßici!i‘”'^ feâdri,dùm fuduitdte condimentorum uilet ndtii^^ cibos 'm fummum de delicdtum fiporem cotiditf^^ extollere. U^eille.

lmè,quidbft'inentesd,edrnibas e3‘ ieiundntesi‘^‘ cdrefolentdelicijs ciborum ldutiorib.ts,illif cot«^‘'. ditur 'm Cdnone efas omnium dliorum. quoddifi.4.. fubdutoritdte Gregorij[cribituf-duteme^, ut cjuihitdiebui d cdrnibuxdnimd^‘'‘^ Àbjlmemui,db omnibuf c{uo^;,qu£ fementiudttt huntoriginem cdrnii,ieiunemiu, i Idâe uidtlquot;'^^^’ cdfeo,ct‘ouis.BtpoRpducd. Cæterumpifciunt(r itd Chrtfitdno reliniiuitur, ut hoc ei 'mfirinitdij^i ■ ldtium,tJon liixurUpdridt incendium. Deni^ji'l'^ cdrne dbfiinentjncqudqudm fumptuofiord rum beludrum conuiuid præpdrent. vmuinßij‘’r itd biberepcrinittimiM,utcbrietd!em omniuóf'^^ arnui. Alioqu'mreftdt,ut omnidejuæ corpaf^^^^ bent,fimiliterfdcidmus. tiecille.

1/ H ’

VALDENSIVM, »8^

LEVES PROBATIONES lEIV-niorum modernorum.

CAPVT XLVir.

EXhisiamfcriptKpoteH qiiilibctbenèiudica~ , ^uctmlcucsprobationes funtRokcnz-cr t^fundabiles eim niagnificationes iciunicrum conlîitutorum,ç^hucuiqi communiter *^^lorum,quibMfunddre nititur iciunin Sunilis li-^‘^‘it(i,\c!uni(t cum cibis /pccialibus, car!oribui,pre ^'°fioribui5 cr luutioribiu, cim utexprtcmrßif pa-foil Deo uidctur iciunium limitandum ap^ ^^’^priandum, lex Chrifti non déterminât, qui^ ^Ktefeis uti debcunt icivnuntes, fcdprtcfuppofitii ’^°deflia rationabili hoc fub indifjirentitt G'uolun-^’^^bominumreliquit. Nfc hoc À ieiunantibutin ^°nfequentiam trahendum eR, quod Daniel non de ^^mmuni lege, fed ex jfiecialt priuilegio trium heb^ ^°'»adum diebut lugens panem deßderabilcmnon ^°gt;nedit, crcarocru'mum non introieruntinos

Et quod Ezeehiel ieiunabat in pane ex hordeo f‘iba,cr lente,ey mi Iio comedens, in pondéré ‘I’cnsaquam, quando ieiunando liccretcafeumt lac uel carnes comedere, cz uinum uelaliud P’^iagium ab aqua bibere. Nee ffecialitatem cibo-^»màieiunantibw: nunc communiterßequentato-uerèjprobabit KekenZ’ nbsp;nbsp;ido quod Dauid de

fe:p[o^

f

feipfodieit: Ccnm mea infirmdti funt i ieiuniif,amp; caro menimmuUtd eftpropter oleuxü Lyra hoep txpondt-.Genua mea in/irnata funt à ieiunto : QJ?^ Chri/lat4o. diebua ernoélibuticiunabat, eAefurijfiext nuititccorporis, crnonfolùmo^^' , fio leiuitio, fed etiam in ahjs laboribiK ej paffiM eilfatigationem corporis, quia maxima tituringenubus, eoquod fuflinent totunt plt;»^^ corporis,Gr caro mea immutata f ft propter olcUfgt;^gt; id fft, fx defeilu olei, in quo notatur tenuity-fcdicetcondimentocarentis. HieciBc.

Nrc feoc dictum Rokenzana^ bené uidetitrfi*^' dareiUaieiuniacum a'bis/}jtritual:bus, modô‘^‘”’’. muniter obferuatis, qui dicic, quod peccante Ay, tunc malediita eft d Domino terra in opere non ficaqua, crex inde inquit, aniinantta deiy, nafcentia,plus contrakunt maledélionis menti peccati, qaàm pi fees de aqua nati, qui^'’’^'^ inflammant,fiuefucccnduntadltbidinent if tient, çyperconfequensinquit, cùinefuscari'“'^ tilmagisdcledlabilis communiter, quàmtf'f^ feium quainuis in aliqutkus aliter fe habet, ideo . cleßa magis prohibes efunt carnium qu'a^tt f'r urn. Himis kuis probatio ieiutiiorunt prxd!^o^‘‘ tint didpoffet, quod animantia terre,qute «« erant conctufa, tantafi non ampliorem habt^^ri^ ilitati,ßcut pt fees 'm aqua,cr dato,quod attitfsi*^

terra nafeentia, plus mflammant ipfant

VALDENSrVH. iS^ te»f««frBMinDftlt;etfra«m oratienespddiunt l^^ficantO'tdmenmodcftiA hominum iUdomnid l^pprtunt feu moderdtttur. Hinc Vmcentiuf lib.bi’^ atlcgdUfHieronymum itdfcrïbit: ^onnulli uitdm impudicam dppetentcsin medio i~ ‘■««•e corruunt, dum foldm Cdrnium dbjlinentidtn icguminibut flomdchumoncrdnt,crut J^odferttio, loqudrtNihilßc mfldmmdtcorlford ^‘^genitdlid,ßcut cib'Mindigeftin,ui(lai con-'^'*’1’^, guicquidfemitidrium uoluptdtum eü^uenC' pdrcui cibui gt uenter femperefuriefif, 'dudfiü priefertur ieiunijs, ey multo mcliui e^ ^^°^'dieparum qudm rdrofdtis fumere. n^iUe^ . fr^ö in tdntum glorietur Rokenz- cmi« tdlAut , nee ipfd tantum mdgnificet. Scribit enint ^fofl. Jc opere perfeâo. Omet. 30. fuper iUud: ^^^honto uordxcy umipotdtor, publicanorum ^^•cufGrpeccdforum.Audidntquicunqimdgndtn w ieiunijsßbijpfis'circumponerefludetGr ^^°Sitent. QMniam domindtor nofler edax er ui ^iï^°^‘‘^°^‘(ocatut eß:, çr non uerecunddbdtur,felt;t drßiiciebdt htec, ut propoßtio cxpleat, ^uott eii.Etenim trdnsmutatuipublicdnus,çr difcant quim mdgnum hoe Cf uit in communicdndo ei menfam. ihec iiïe.

P‘^tet,lt;juod Chrißus non tantaitt ^‘^ntdm uim ßbi in ieiunijs corporaii-f°J‘*‘t)ßeutmodernipfSitunt,fed iUif ieiunijt prista^

»S9 apologia

pratuUt dißinentiim db iniquitdtibui CT uoluptdtibut. Smiliter in cuim ßgnumOrig(iflt;^ Omcl. lo. fuperLcuitico fcribit : tibi oßcniii^’ quakte oportetieiunareieiunium, ieiunidaboitiquot;^. pecctüo, twllum cibum ß{ind(tiiaiicite,ttiilldfcap‘'^ cpuldi uoluptdtis,tiuUo umo luxuriæ concaleß^^’ ifiund dnidltidrtibui, dbß'medmdlKfermoni!gt;'‘b continc te d cogitdtionibtK peßiinif,noU contitiS‘^‘ pdiicsfurtiuoipeßimte doîlrince. Wn cortcupiß^^ fjüdccsVkilofophia cibos, quite dueritdteß^^' caut. Tak ieiuiiium Deo pldcet.kbßincre bis, quos Deui crediiit ad percipiendum trumaüioneßdehbiu hocfacere cum ijs, qt*^ ßum crucifixerunt, dcceptum eße non potc£b

j'unt dliqudtido er PharifteiDoiuinO’^^ non ieiunarent difeipulieiu5, quibus iüe reß^'^L Quianonpoßuntßlijßonfie ieiunare, cum ipßse^tßonfiis. lüi ergo ieiunent,qui pf^^‘ tuntßonfum,üoshabentesnobiicumßonßi^' ■ iunarenonpoßumui, inßd eïl dliudadhud^'^ um,cuius laus etidm quorundam Apoßoloruif‘^‘^^ rispriedicdtur,inuenimus enim in qtfoefdjn db Apoßolis ddtum-.Bedtus qui etidm leiunätf’’“’. utaldtpduperem, huius iciunmm ualdedctß^^f eü dpud Deum,cr re uera dignum fatis. enimilium, quianimam fuam pofuit proßgt;‘^’'‘ fuis. Hlt;ecnie.

Et Chryßfl, de opere perfeilo mordli 4*^’-'1

VA LD EN s IVM. oit;Uondicoutieiuncs,non utfaccuino'cinerent lubfleritM, fed fi pecun!lt;is deffici^ ut de}f itéré portet.Si dm^for hominumfueris, nbsp;nbsp;efurienti fer-

XituerifpMemtuutn. Si irum continebii,fi unnant j( Z^riamproijciM, ß teinulationem defiruxeris, itlt;t I, ‘Pff trudiuif.Difcite enitn ait,i nie,(]uia initia funit (, ”0)1 (üxiGqfuonÙjn ieiunMi,quamuii hubcbut dice-■l nbsp;nbsp;^^hQitonidm ieiuMui 4.o.diebus,fed ^uoniam mi

^^fuin,crhumiliscorde.Etrurlu$mittense05inott |/ ieiunate,fedomne quod apponituruobif^co-»itdite. Et fequitiir: Hæcautem dico non ieiuniuirt j, ’*^^xper^ndoabßt,fedcrmu[tumlaudMS. Doleo j, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cum multis alijs negleélis, hiec lejUmutif ftf^

Ptere ad falutem uobii. Hieç iSe.

Et Augufl. fiper loitnncm Omel. if.fcribit:1eiu-’’‘‘^Piautemmagr.uin cr generalee{l, abflinereab ^‘pitatibus la- idicitif uoluptatibus. Similiter, ^ide^perfcäumieiunium, niß ut abnegantet ^^pittatesç^feculares cupiditates tempcrantcr çr ^•★ße er piè uiuamus i« hocf^cttlo. Ht«c ieittnio 1'^‘immerccdcmadditApoßolut,feqttitur^dicit: ^^ptüantesiOambeatain ^cm crmanifeßatioiieitt ^it» Domini Dei er Slt;t/«4torM i e s v Chr/li. In °^^’^^ö/‘(^‘:uloquaß qiiadrageßmam abfiinenti^ ^'ltbramus,cùm bene uiuimHs,cùm ab iniquitatibus iUicitis uoluptatibus abflinemus.Hec iUe, Gmnesiflx autoritäres (ententiant, quodChri-j US non tantam uim ßbi in ieiunijs corpordhbus

V nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pofuit

»9® nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;A P O L O» Q I A

pofuit^fcdiUi^ iciunijs prætulit abflmentidtn cdt ii, unde ieiunium lt;i cibit corporalibus pdrutn äu( nihil prcdcR, niß ßtinformatumitto màgnoieii*' nio ^generäli, quoddbß'mere tib iniquitdtil’i^ i CTdt illicitis uoluptdtibiis. H^ceAcnimfortttdi^' luiiij perßcäiud crquäß uitu, cuiutformitßu quaß inatcriaucl corpus eRipfuin ictuniutn corpordÜbui. QwdßneßiecKßuprd diäiefoi'''’^ esl quaß mformis muteriduel corpus exdninte-^“' rd EßUs ist pcrfoftd Domini loquensconfottdt,^''' cens: Nonne hoc cR mugis idunium,quod fclucccüigationcsimptetdtis, foluefafciculo^^^'-primentis, i:^omne otiusdirumpefangeefrfi^quot;^' pu/icm tuumsgoitos udgosq; indue in domuin Nt’c {« BeeUßa primitiud fuit tanta appretidio^^' Hum ieiuniorum corporalium,qualiumcun^,lt;l^'^ ta eâ modo, er quod hocßt ucrum, fcribit Euangelicusßiper ad Ro. i.ßc ; Non enim cre‘l'^‘^^’ quod tempore Apoßolorum fuit tanta foleniiir^ teiunq quadrageßmalis,quatuortemporum,ß^j . thi,uel cuiuscuni^ dici,ut ed modo. Et forte nbsp;nbsp;nbsp;.

eßet,quodhommes libéré honoraffent DeUtfil'*,^ modis referendo a{ius,qui bené er male poßu/ii^i /e Deo fecundum gratiarumaéhones. H/eciUt'

ExcuiusDoitoris uerbispoteflpatere, tton inultum repr^ehendi deberent, qui dilig^’^ hortantes populum ad abßmentiam à peceato/^^ nerent honwus libertatebona,in iciunandOj^^ i

V A L D E N s IV H. »^4 *iifingtrtnt eosadmultiplicitutentUfium ieiunio-antii^uo conftitutoru, çy hue comunitef 'fgt;^torum. Cum ex Ufrbit doâorif Eudngelici antê nec ieiunium qudirdgeßinalefuit tMtæ fo-'fWNiUttï tempore Apoßoloru,ut eR modo, nine in ^fftoria Sdtyricd c,t67,legitur,ijudlitcrfub tempO' *^‘lgt;’Cottßantini.Eratlt;]uiddSpmdiotf Cyprint Epi-f'-°P‘(t,^ut uidens peregrintt femel dd feuenirc,quii ‘^’^‘^gefimali tempore,pnecepit Veretite fli^e fuit nir ^^‘dnuareßbi pedes çycibos ftbi dpponcre.Cui re l}gt;ondenti pjnem noniide(fe,dutquicqudm ciborü^ ’’’dndduit utfdlitdfcdrnesporcindi,(juiudomi hdbe ' ^^t,cxco(jueret, dppoßtds eomedens,ddedenditpe' ’■‘■gn/?« w mu!tdt,Qjtp renuente cr Chriflidnum fe (»'ofitentem, Epißcpufinijuit, mdgu refutdrenon ‘^^bes: Omnidenim muttddmundif. H^cibi. Ecce ^pifeop-M ißefuit illint ßdeieomedes cdrnes in guit ^^‘f^eßmd cr pcregrinuin dd comedenduinuitdnSt ^Kod ebriflianus hoc re future non debet credent lUi hipturd^, quod omnid ßnt mundu mundis. Prote^ fi^^nur td'ncn hie,quod non ißddeiciunijsideo dici~ ^^'u,utdbßineiitid- Chrißtmefrend ldxcmus,cuccr lit libertés Chrißiuno peromne tempus ieiundndi 'f^nobferuditue fuperfluione,ßd uirtute continen quomodo dpud cos cdßitds incorruptd fer-^itU'^nißdrHiorib.continfntitefultdfubßdijs.quo modo feripturis opaddnt,quomoflof lt;p entiieet fei cntne ßudetiNone p conùnentiâ uécris etguttur isf

V » QKO.

-apologia

Qvomodo feipfum quiscaftrat propter regnuni^ lorum, nißciborum affluentidmrcfecet, nißlt;gt;-^t, nentidutdtur miniflrd. HiecergoChrifli^tn'^^^“*' tiMcli e^ ratio,fed idea ißd de ieiunijs interfefi^^^l tit confcientid cduteriata multorum in area ea loijuentium mendacium reéiificetur. hoc autemcjuûd nobis j^ecialitcr impanitur)‘i‘‘'’ ßmui oecaßo ßue concaufa kominibus, guhegt; citilis ar gaßrimargite, ß pr£ter coininuntgt;^’^^^ firam intentiotiemautdecrctum pcrnosun'Kj^ ter prolatum, contigit talis difßolutio tcnipof^'' Uimodcrnidißurbii,nondebemusiudicdri(0''fi j fdmeßetdlium,ßcnecSdludtorcum familisfi^^'^^ . itdamndbilis ccncdufd. Siali^ui reprobiC^f^, j homines occdßone malèaceptd, ex iüo Chrift''^ J bo.Quodintratin os,non coinquitidt hom'nit’’’“^ ex iUozHunquidpoßuntfilij ßgt;onß ,qudmdi»j., iüisf^tnfus ellieiundre, uel exiUojOmne^u^'^y ponituruobis,manducdtc,uelcxillo:Omnilt;tf^'*'’^^ mundis, ornihileitreijciendum, quodcuiifS'^ drumaélionepercipitur, uiuebant diffolutèc^' contrdriè zs“ culpdbiliter.

RESPONSIO SACERDOTVM boiisnßum, ad culpam quintan* eis obiedam.

C A P V T X LVIir.

V A 'L D E N S I V M. jpi

QVitrttum ad culpam nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'m qua nos re~

priehcndunt, uelaliquosex nobii dcduob. Primo quod beSa nunc currentia populo no ^rieftamur.Secunià,quôd ilia nee lege Qei^necfcri pturis SanHorum cum iUis conditionibus zr cir~ ^‘intjluntijs peut aguntur, fciinus neq; poffumus c-•••f tirk priusquàm huic culp£ uobis re^ondcamiif, ^gt;■1»»«»» zrante omnia omnibus Gr pnguUs ad me-priant reuocamus, Qualiter cùin 'miinicuf uerita-^gt;^achumaniefalutisDiabolus, iiolens'mhocbonu ^^fatur'inregnoBobemilt;e,quod ex gratia Dei cr ßdeli pr^dicatione t/lagipri Ioannis Huß pnil/e me norit^ Zr aliorum aagipromm acpmplidump-dclium f icerdotum, ortum fuit in hominibus, pro funcpropoptum beBi non habentibus, fufcitauit ^ftnbrafua, quatenus hoc bonum per potentiam, '*^°irntiam,clt;eterMqi crudelitates tarn pcr/piritu-quim feculares impediatur, qui conabantur, ficuternunc conantur, qualiter hoc bonum ince^ P^iintjcrcumBohemictenationisliguagiocondem-''^'tt.ddcant cr exterm'ment, propter quod nolètes ^’^talem potentiam,uiolentiam atq}crudclitaté 4 ®no eeßare propopto,autà pde replire Catholica, ^Bit ex neeeßitate erexerunt.Et hoc folu indiâi bo '^‘defenßone zrpdeliu iBud débité promouentium pi'otf (îionc,(id hunc pr'mcipaliter pne dircilu.utp 'Bud omnis error Mtichripi quantumeunqi paBia-iufpropoffè depruaturet promoucturpdesChripi,

V Î orflo

APOLOGIA

ordo »tftitudtur,Grueritiu p media débita fecunlt;^'* legê D«' omnib.exclußs deordinationib.illif ntoruredu(tii,ad prima parte culpæ nobis cbico'* taliterreß/ondemM, quod nos iUabellantoderit^ ! qu£ ex ncccßitate ßcut prtemittitur, ad huncfii^ ereäa ßunt,jed nbsp;nbsp;dum contmuarentur in carit^^'

contra fidei deftrudores, innocent um oppffll“’^^^! uel alios pertinaces çy feeler at os legis Dei trasgt^t fores.qi^ialijs modisleuiorib.nuUatenusàfuiSp^'^^^ nacia cr muaßone ßdelium reduci poßent cerifcmperparattexiflentcSyilla bclla contrât^ fubieäis dimittcre c onditionibus,dum tninti^ . tatisucllent uiam ueritatis çyiufiicu fideliterßr pere, ,lla nos bella omnino deturpare non audogt;^' quamuis uiam fecuriorem fore dicebamus,p‘‘S^A ß!iritualiter,non cumgladio atircm uerbera/ttl^’L Ccumorando, lt;ic intraäatukofles adeenc«^'*^ ji pbfecrando, zsquot; in iHa reputata uecordia tnort^”'! oporteatpatiendo,fcientesquoniam in prteßtt'''' ru bclloru,mutuaßmulcu magtßris in Präget Hjj tes conßlid,btüa cum dt bitió circumftanti/ss't^'‘’^j^ 4deadihabttif,ßmul afferuimui effcluita,lt;llt;^^ cumßantias inter nos recitantes cr futura p^’’’''''. pr£cauereuolentes,populoßmulcuipßsdixi'’'‘\ quod nobis iußum cr reäu uiiebatur,cyß( ereâ^um eil ex magißrortl ernoßroßmultait(‘^\j^, ßlio ad hunefinem qui diüus eil,crßgt;ecialitef tenus ueritaies toti Ecchßx falutares in

P V A L D E N s I V M. t?/

^°^^j^Çortidntureffè£lu,prout patet comunita-‘/’■eoru ^zs- nojirii db^ uUi dmbiguitdte. vbi Mté çlt;:undô nobit obijduntt quod nos ea. bcUd nefciinut

Dci^neg-fcripturis fdnélorü cnm illis condido-^^^;i^circu/ldntijs,ficutdrguituremet!r!. Adboc ^‘^l‘tcrreßgt;ondaniM, quod no cR intcntionis noßrte P’^°gt;noucre,dut quomodolibetexcufdreueldcfende quod ntdlu cA crdcordindtu eA circd bcÜd. Hhjc *^uocdmus in tejiimoniu co',nunitdtes noftrdf^qudli ^lt;■»■«01 dudn uidcntes hocbetlu diAü per inultos,q!iï f^^l?fiifrdudukMercu)ndliis applicuemnt intente^ ^uibui in mdgndf uerti deordindtioncs feinper coit' propo/jtum cri'Htentionein noftrdm z^dliorunt pro ido priediâo bono fejideliteroppofuerunt. boe plures internos hdbemus conuocdtiones, «-»um in ciuitdte Preßk,fub dnno Domini 14.22.(0111-Potecdrnispriuif, Aliain in monte Hddrijißubdn-»° Domini 14.24. injrd. oAdUdt refurreAioniSy ^itertidm in Glotho, eodem dnno circa ßeßunt ^urtini, inquibiK conuocdtiontbut contra omnes lt;leturbdtiones licet contra noflram ommiumcom-^unemintentionem indiAopopuloexortds, ßne miuftii bedis, jpolijs, exdAionibns ucl uindiAiiß-»e vneptii Scripturarum per Sacerdotes dpplica-tionibiis, er eorundem ftecularibui negotijs im-pbcdtionibm cogitamut, er pro reformationeillo-rum omnium deordinationit, qute poffitnt accidere, ^ticulos formauimui, eofdé in omnibus noftris pr£

V 4 «Mfîci.

tç)6 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;APOLOGIA

nuncidntcs communitdtibui, (juos hïc cdufd tdtii non oportetinfercre.Qupd dutcmproptO'iquot;’ prdmcommunrm omnium mtentioncm dutdecf^' turn per nes uniferm.ter preldtum in populo, fgt;rædicdmM, contingunt idles deordindtiones, hoc dolemuf.ßcut multi exceffiufimilesießt'''^' tnut prêter Mdgiftrorum contentiones contins»”^ conformiter inter fubditos eorum informatiofii'

RESPONSIO SACERDOTVM boricnfium,adculpamfcxtam eis obiedam.

CAP VT XL IX.

QVÔ dd ßextdm culpdm in qud nos inculplt;‘'’^l quod nos dut quidam ex nobis contn^^^', culum ex noßris quatuor,unum délus ddmciuilis domintjjproßequeremuraflute Ciß'”!*' late fub ßecic Ifgis diuinie dd iüos ßios ailus, gern Domini, nccferipturds Sanélorumhdbeif^^^ Ad hoc tdliter reßondemus, Qmd qudmuis hl uocdtiontbus noßrisßequibus in reßionßonep’'^' cedentisculp£ fecimusmentionem, cnhlt;ecigt;i‘ nos dccreuimus, quod nuUus facerdos,dut dliß^{ dinibus mhgnitus, decommunilege debet bus négocias implicdri, in oßvnjum crfcandälK ilicrum,limitesl'uiflatus excedens,

V A L D E N s IV M. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;29 i

txceffutpxnum irregularitatif incurret. Tarnen ß fecularibtts txßenttbui ex promißione diu'md, int' prouidisaut 'mcurabilibof aliquisSaccrdos f^ritit Vlei dgitaiiii débité qt mcritoriè, pacem mter ho' tn'mesfitculdrespromouerit, et ad cencordiam ipfot induxerit, ne occaßone eorum difcordiæ pMperes /Ïgt;olientur in hoe, non qu^e fua funt, qu£renspro ttmpore, guo non negligeret magit utilia, noßrunt '^nesicondemnare uel iudicdre,cùm per Clemen-^ent in itintrario in epi floht, quam fcripßt ad laco-quot; l’Un ßatrem Domini, hoc non uidetur ejße interdi-Säcerdotibut, quos ibidem hortatur,ut cr-phanK exhibeant,femctipfos Parentes,uiduis uiro-curam impendent,Cf ijf qm ignorant artificia, ^^quirant honefloi aliquos occaßenes, quibus uiäti ^ceeßarium qult;erunt,Grßqmex fratribus negotia interße hibuer'mt, apud cognitorcs faculi non iudi-^^ntur,fed apud Prefiiytcrcs Eccleßa; quiequid il-iifflfuerit, dirimatur. Et ifflimamui nuüum inter ’^^eß'e Sacerdotem, qui non libenter priuaretur ’’mußnodi occupatione fui ojßci/ impeditiua. Et ^tinam inter Uiagiflros GT eis adhicrentes nuüus ^ßlt;^tSaeerdos,qui plus occulté cy palliate regerct l^ulariafaHa, quam aliqui certi cxnoflrisregant ^‘^mßnodiadhocneeeßitati manifefle.Etß impu-^^ator impugnansnos uel aliquos ex nobis dc duca-quorundam aüuum fecularis dominij,fcrutare-‘*’'masfuas,a‘ aliorum fibi à latere aßiflentium,

V $ çy itéré

*9# APOLOGIA nbsp;nbsp;nbsp;,

Cfuerècognofcerct, ex cuius fcitu dut conjwlt;ft cerdote cum Sicrdmento priccede/ttc excutilt;^^ domos,/polidbdnt et cdlgt;tiudbdnt homiites gditSf crigt;oA ca imfeciuebdntur frdtresThdbof ; in Coßelctzgt;lAdlcUb'(f,Gretz,Gr Gdßldnidgt;ifgt; demum inter Prmcipem Littuudnilt;e Sigifmi^^ irrueruntfCrnoud ciuitdte Prdgenfi deudßii^'^ ■ ercitus campeßris circd Gurym proßrduerunl- L memus ne conucniret ßbi dut dlicui ex Apoßoli, Qui dUum daces,teipfumnon docM pradicMnonfurdndum,furdris.^ qui dicis chdndum, moccharis, qui dbommdrisldold,l^j, Icgiumfdcis.Qtiiinlegegloridris per prlt;euif^^,, oncm kgis Deum inhonords. Pt idud Ethnid^’’^, mune prouerbium;Turpe eß doßori,cum cul{^^ ddrguitipfum.

RESPONSIO SACERDOTV^’ Thaborienfium ad culpan) kptimamamp;ultiniani eis obieÛam.

CAPVT L.

QVdrtf«)» dd culpdm feptimdm zr

in qud nos inculpdnt de quinq^. Priinfgt; ritum iiilfe dbiecerimus. Secundo,qu^‘‘ turn eorum miffdndi contempßmus crdbieccriflt;gt;^ Tertio, quod ßgno crucis m Utiffu non utere)^^^ s Qÿ«''’’

, V A L D E N s IV M.

Qfiitrto, quid aquam cum uino non mifceamut. tt ^Kmto, quod ritus ctetcros ecrum Ktljle non olfer-

Qvanfum ad primam particulam articuU re^ IP°»dcmus,quod rc iniuriam magndm nobis facit ^“S'fti^loannrs Roker,ZMd cum ßbi adhtrenti^ ®«î Magtflris nbsp;nbsp;Sacerdotibus,imponens nobis ßnv-

P^ßiicr officij Kiffit feu ipßus ritus ahicdionem, non abiecerimus officium ßue ritum Mißie, tempore r.cclcßieprimitiu,e fècundum teßimo^ ^ium Bernhardi çr Wilhelmi'm fuis rationulibus, ^^P^chidiaconigloffatoris Decreti, 'm prima parte ^fgatorum i« ueßibus communibus, folitm cutn l°rma uerborum Sacramentalium, cum additione f°ßfa per Petrum feu Apoftolos: Pater noßeTfCr ^^ione Epifi:ol£ çf Euangelij peragcbatur. Et pfiquot; confequens circa miffationem obferuamus ea, funt de fubßantia lAiffie, er circa ipfam funt *^^ilia non proprio 'm hoc utentes capite. Sed imi-^quot;tttes in hoc jfecialiter ritum Beati Dionyßj, in ^liantum proincuet deuotionempopuli fecunduta formam in prima parte huius deferiptam non imponitur nobis ßmpliciter, quad officium ritum lA'ffe abijeiamus. vbi autem nobis ßeundö imponitur, quid ritum mififandi Magißro^ fum contempferimus er abiecerimus. Benediâus fit Dominus, quod non 'mculpamur de abieâione ^coternpturitusEcdcfiatprimitiuiefCÙm iUu pro

JOO APOLOGIA ttondumn^ecutif«^ partitifumiKfufciperc. Si i«:ulpam!tr de iierituit^lt;tgillrorum,qui ritm cuw^oinfi^ molt;iem£f i qui etiim in adminijlrAtione menti Euchirilîiit fub utnq; jjiecie difcrepi^i’’quot;^’ Et wto/critwtw profiibulorum cdpilliitorunt,eef^‘'' rumldfciuilt;irum,cr ftc de dlijs^quinon eAidt^ tAlii,qui tempore Chrißi er eim Apoßoloru elefid primitiud feruibdtur. Nee cR ritm Eecle)’^ Cuholictt er uniuerfdlii: cùm dlim ßt ntui runty dliut AmbreftAnut,quent ßne contempt“ f cdußs rdtiombilibut obmifiiniumprinM parted' iufyubi ifidldtètrdilatur muteria defcript0i“^‘’‘î utßcnm'M catcris pdribm çon peccdntes. itu tem ßgnunt crucis in ^iiißdnon fdcimus, hoc mui idea, quidfdcerc ßgiid crucis in Uiißd, no“ de ßubßdntidneq^ neceßitdte Hiße feu Sdcr^t^^^. ti kuchdrißiiCyfed mdgis uidentur pr£ßdre occdßonem petßdü erfuperßitionutn, er queut ßmplicibus Sdcerdotibus, er confequf^ dlqsplebibus, quiuirtutem DeimoregentiiimttP^ nunt in chdrdäertbus er in ßgnis. Cdret quo!p“‘‘^ ßgndfdcere in l^ißt,uel dlids ubicunc^ duthorit^^.^ fcriptur£ fdcrie,uidelicetdiß.ii, cdp.i. exprimd^'^' cens:quöd nulld ßripturd noui uel ueteris teßii’“^'^ ti docetßdclesßgndculo crucis inßgniri,nccdi^t^ ßut Icgitur dut dUquis ex Apoßolit ipßus fetijl boc, quibits ut leßimdmuife conformduit

V Ä L D C N S I V M. 3ói ptimitiua. Hicc iüc. Eodem modo rej^ondemiislt;td hoe,(juttre 'm tAiffk nonmifcemuiaqium umo, fÿiû hicddmixtionon eA de neceßitateSacramenti,ta iicit Tho. j. pdrte fum. quieß. 7$. nrti. 7. rejpon-^endo ad tertium argumentum. Sed ut'tn pfmeipaJi '^f/j’onfione ibidem poiiit,Appofitio a^ucc ad uittum ^ffertur ad ßgnificandum partidpationem huiuis ^^cramenti i ßdclibus, quantum ad hoc quod per ^^uam mixtam uino pgnificatur poputus adunaius ^hrifto.Et ibidem patet q. 8j. 'm refponpone prt' pnti ad quartum. Et inpgnum tÜius Ctprianui po-quot;ifj quod p aqua umo non mifeetur ex ignorantia, pote{lßmplicitatieiusucniaconcedi,quod non cß p aqua ejptde neeeßitate Sacratnenti. viderit ^’’^ÖRokenzana per quid probabit diäumTheo-phili,qucm nuper coram toto auditoria aHegttuit, fiedicentis: Erubepant ergo, qui umum in facrif lymphant myficriff. Videntiir enim non erede-^gt;quöd aqua dç latereßuxit Chrifti. Ha:c iSe.

^i^on uidetur hocdiüum piam habere ueritatentt aliter nuUus à temporeafeenponisChrißi

*dAlexandrum Papam non crederent aquam de la-^^feChripißuxifJe, quodnephoieRcredere, C«j» Papa primùm pat uit aquam i« mißando u'mo ^iperi, ut pribitur de conperat, diß. 2. 'm Sacra-^entorü.Ethodie Ecclepa Grteccrum dicitur aqua xiBo non apponere, vbiautemnobif ultimo oppo-ritus cateros eorum tiiffienon obpruU' ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nWf

»o» apologia

wa«, ({Mre hoc fdcimM, huius trailit£ futlt rath-nabiles cduftc. In prima parte huiuf, ubi traâatuf hcc matera, ^uoif hîcnon oportet (ecundario rc' pctere, Cùm fciamus ißum ritum mijfandi, cunf Eomanic effêalium, erin multis dijferentcmari' tu Apäftoloruin er fanclx Eccleß^ primit Uie, ui' dclicet cuihbet, qui didaDionyßj uerè erdiH' genter penfauerit. Ritus etiam tße lüagiflrurum er curite Romame modernlt;e, non eH rttus Ecclf' fiic Catholic£ er Apoßolicte, cùm alim ßt rituf Grtecoruin, altut Ambroß.inus, ut toâum eil perius. Hfc ritui mißandi Uiagißrorum eH idef^ ommmodö cum ritu Ecclefia Romante modernf-

Plura cnim aliqui eorum obmiferunt, ut ofcU' lum pacK.Euangelia,Epißolas,non fecunduntfi' tumilloruin,fed pro Juo bcneplacito legunt in dit Parafceuen, non mittunt hoßiam confecratatn uinum non conßeratum, thurificationem, aßti^' fionem, benediäiones placentarum, ouorum, feorum, candelarum, cinerum, imagines er gana in Ecclefîa non habent, er multa alia ßnh qute obmißrunt per ß er non per concilium neralc. Q«^ rrgó cxcufatio ßruit ets, ßruü tiobts. Qjii ritus Eccleßarum femper fuerutit uarij, ßcut er noßris apparet temporibus, CZ fic curret ußue in ßnem, ul patet per Gregoriiif^» dißin^iione duodecima : Nouit ßaternitas, imitari poßiott pro neceß:tatc tempor um erbJ' corum»

V A L D E N s I V M. ff Sicut Gcutqunhm ^c. Etdift^ ffguli fanélorum Pdtrum. sicut cr Ecclefiit ßiituU fud fecundum temporis exigent lt;]Udndoqi mutdt zi. q. ulti. His itd in cd-ultimo, çr in pluribus locis dlijs. Qÿamuit ^iôt/[iigiflriPrdgenfesquonddm publice feripfe-'m mdgnd ciuitdte Prdgenß mdnifeflè mdndduerunt, quod ifte ritut mif-'^quot;di, quo ipß utuntur m ueftitu fdcrx Miffie ZT ^^Hu in uniuerfdli Eccleßd,ßcut lt;(amp; Apofiolif ZT pfiinis corum difeipulis trddittu,huc iifque in ^’^clcßd Dei conhMue^iir tdmen nunqudm hoc oßendere poffunt, quod iUc corum ritus ßt ’ ‘f dut tdlis, qui tempore c h r i s t t cr eiut ^poflolorum in Eccleßd primitiud ferudbdtur. ^tl quod ßt ritus Eccleßte Cdtholictecr uniuer-fe, ueruntdmen hoc eis ddmittimus, quod ritus ^’‘tuin eft ritus curite Roindttie modernte d mul^ ^ontißeibus Romdnis longé po^ Apoßolos db '^ittttione idin Chrißi ipßusq^ Apoßolorum no~ Militer declmdntibus inßitutuSf er 'mfunddbili-. quoad ßripturdm onerofè introduiluSy '^^licet per Hugonem de Sdcrdmentis parte fc-^^quot;dd, libro ßcundo per Doäorem Eudngelicutn .‘^poßaßd cdpite i8. PerMdgi/iriw» Idcobeüum quot;’‘fuofuo trdädtu, er per diuerftu chronicdntes. omnes breuein miffdtionem Bcdti Apoßoli priemittentcs tdngunt, qui ppH ça Pontifia cunt

JO4 APOLOGIA nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I

turn cfuacrgudliainfucccjjù temporMddißum di' ! j diderKitt, çr iOum ritum mijjdttdi fie longum Cf j i onerofum,crlt;iuoddfcripturdm't)ifiunddbtlemco»i' j portduerun(. EtfiM^iftriitlumeorum ritum uo' ' ,

5 luerunt lege Dei reüificdre,necfU'gt;iriumhdbentui' iticos eoru zy' miffquot;ilid,dlidiqi Icgendtn, quds in bd'-rKcrEcclefijslegunt/mmultiscorrigere. j ।

RESPONSIO SACERDOTVM THA' i borienfium ad Fundamentum M. loaf'

Rokenzanæ, fuperquo ritumfuum nbsp;nbsp;i ,

milTandi fundare

nititur. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;! j

C A P V T L r. I :

QV4«ifo dufem M. ïodn. Rokenz. funi^ nititur ritum fiium fdtrtficdndi in VefiicriSy çx circd dlid cfficid diuniA tn b^' bitu dlijsqi db Ecclefid Romdna mod[rnd,confr(l^ dUeganspro iüo. Primo in generciüud i. Omnid honeftè cr fecundum ordinem fiiint,lt;p^^^ didteonfiuetudinum Iduddbiliumfunddmentum r cundum Dodorem Eudngeltcum, quern ibidem di' ducit. Secundo dUeganspro lüo ritu m genere i.Timoth.i.Oblecro ergo omniumprimo fieri obfi' crdtiones,ordtiones,polluldtioncs,gr(ieijrumdâiO' nes, ubi inquitfecundu g!ofi.ordin,Ordo

prdmioii'

V ALDENS IVM. jo/ P^*Wo«yîr(tt«r, Et tertio aUegunspro itto diäo fuo niägM WÎ l^eciili ritum Dionyßj i» de Eccleßd-j nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;hierdrehid, cui ritum[uum dicitfore in multit

^'^ßinilem crdddptdtum. iüd tarnen osutùpr^-'*'^d ßuper guibuf funddre nititur ritumfuumfd-^^‘lieaneU^ß fideliter et uerè dduertdntur, non funt f’i'o illo,nec ipfum datum efi primarium ß^ifica^ ^'^»lalicuiuipartit fdcr,£ fcripturie,qudt ipfe cunt “^‘ß profundatione tUiut fui diéti ritut dttegare ^°nfueuerunt. Ideo relinquitur,lt;iuodritutiüefd' ‘ ^^‘ficdndi M. lorf». Koken:^- uero caretfundamen' f“- Nam iUud primùm diàum bcdti Apoßoli non ’’‘‘litatproeo direäe. duandodicitomniahoneflè ^ßeundum ordincin fiant . ïbi cnim fecunduM ^yramA.polloltisofiendit,quèd dona Spiritus fan' funt appetenda, çy quod ipßs utendum eü or-‘^^itè, erdperfonis quibus uti decetßd eB,pro decet uiros cr mulieres dd uitanddm confufio'

Nec ddhoc fuffragdtur fibi diiîum DoilO' ^^£udngcliei,quodprofeaUegdt, tabi in depotC' '^“tepapiefcribitjquod ibi ineludanturomnesufus ^tleßfeindiccndoßruitium,omnes ritus ordinunt ^‘‘‘uatorum, erbreuiter omnis confuetudoEaicd' , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;»el clericdlis laudabiUs, C«)« laudabilis inquit

' ’'^»fuetudo Ecclefi£ efl obferuandd, licet nonßt ‘^piicitd fed implicitd in fcriptura. Nam ipfe ' ^^»ntuis dicat cf fçribat ßc, non tarnen intentio eiusfundare ibi in iBo diüo Apoftoli totum rb

îo5 apologia

tuinfdcrificundi in Miffd GrVc(lgt;cris, crciri^^i' ninx officiit in hjbitu, g^ftu, ßgnis

ahjSfj; ab Ecdeßa KomMa c:^ nioderna confuetif» tam onerofum C' kgii Chrtßi libéré reßridii*“’''^ z;- impcdiiinam-Hmc e^l quód Doilor EuangelicKf lüa, qu£ Niagiller loanncsR.ckcnzana recipit ftC' prnncns immediatepeü hoe fatis per longum p4' fum redargnens priCponderantiam traditionuut 0quot; ad inuentionttin humanarum ultra expreßd in It' gc nomini. Et per lüas Eecleß^ ultra Pharifif‘gt;^ lega ueterii onerationcm, ^Hdi» c h r t s t v ‘ it traditionibuf huiußnodi pro tempore legis gt^' tia‘ liberum ejßcord'mauit. Quid mtelligatper ti' tits, ußts uel confuetudines laudabiles in prgt;edi^‘’ uerbo ?^poßolißundatüs fubdit. Coneediturigituf^ quod ritus er /fg« honeftè ex lege Domini clie^üd' tatßunt, H3po ordine obßcruanda:,fed caueat Chf^' ßtanus de nimeitate ftudij eorum gt obßeruantit^' Sa fßenfus itaq^ fine ulteriore foltcitudme fit co’l' tentiK de ftatu jßiritus,fiue iftis extrauagantibiffi dirigettdis. Htec itle.

Et adhuc magis jßecificans ße in diHa matetüf quafi concludens intentum ßuum ßequenti p!tulo,qu£poHmulta interferit fubdit: Conteh' temur ergo de paucis ritibus, qute ex dodrina DO' mini nojtri ïefu Chrifii feruarunt ApoftolijCrotti' nino fuperadditos uere c^modeßeuon pnepondt' ragt;i (r uel byßocritice obferuemus. Omnia enim

VA tOENSiVM. )ô*

Ww «dh expeJiunt itel funt licitè, niß de quanta ^nuant ad obferuantiam mandatorum. H/ec iHe. Ex uerbis,ciua; Kagifler lodtt. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;omi'

pipatet fuaintentio,quant ipfehabuit 'mficdicen-lt;lo,ubi ipfe eum aücgauit, Ncc Dodor Euangrlictit /'»ipliciter dicit : Confuetudinef Ecclfßte laudabi-ibi eßt fundatat, licet non ßnt explicité m fcri-ptura, Sed ipfe notanter dicit, quad obferuandtt latidabilis confuetudo, licet non fit explicita, fidimplicitain fcriptura. iBud autem dicitur iiii' plicitum in fcriptura, quod ueré cr direâe fequb ex eadem. Non ergô atfiimet Magifler loannei ^okenzana, quod futu ritiu quoad omnia or fin^ ÿtla, qu^ ab eo er fibi adharentibm circa mißa-^ionent communitcrobfcruantur. Jn prtedido uer-^ ^ofundariApofiol. (um iüa, quxridiculofa uiden^ ^'»r in fuo ritu putagefticulationesfacere, brachii ^^tendere, manui iungere, digitos compUcare, ZT fiipfuin incuruarc, er fiepiitf fe ad populuinuer-

Cr rfHoï charaétcres multiplicare, cuin erro-er mcndofis profis er bißorijs,er alijs tneon^ '^tnientijs in prima parte huius taéln,non uidentur. iBo diflo Apoftolt, uel alia quacunq^ parte fcri^ Piurat ueré fundabilia. Et per confequens illui ^iélum Apolloli,fuper quo Rokenzana fuum niti^ fundare ritum mißdndi, fuo propofito ininimè fi’'uit. Sicut nec illud diâum eiufdem B. Apoflo-^Pauli i. Timoth. i, utpatebit poflerius. Nec ritui

t, Diony.

jo8 APOLOGIA

Dionyfij,cu{ dicit fuam ritum in multif conftuiHf^

fore,cr‘tdapt((tumfjbifdmuliitur. Tempore ; j Dionyjij EptfcopiH feu Sicerdosfecundum ^poßO' , lorum conluetudincin, Euchariliiee celtbntioneKi

(um deuotu cmttone indpiebat, çy uerißmiHl^ i fie fiebdt : cjuod populo cor.ucnicnte Sucerdos I cedens dd Altäre, incipit ordre, legendo uel ciiff

tiKfiîo cum choro çy populo ordtionem do/nd^' j ) cdm: Pdter noßer,cxemplo c h r i s t i, quiß^ ' i orare docuit Aidtth. 6. capitc. Hine bedtus Pctti^ , J flpo/iolus poll pdfionem Domini,ifttna primo le^i' ' ii t»r primnm lAiffam celebrundo, dixiffe tuntiun nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;f

ternolier.Et hoc fecundum drchididco.glolfitorct'*

dccretidc confe.diß.4.ldcobM fupcnÜo uerbo tnß'

f c c^clebrdtionemßgnificdt officiu diei ueneris

äi circd dltdre,qui incipitur d Pdter nofler, d Sdct^'

dotecelebrdnte,EthocitiEccleßdLdtcrdttenfiPlt;gt;'

j?jlt;c fecundu teflimonium V Vilhclmi in fuo rdtio^^^'

Zi non diciturdlid omnino in officio, niß ordtio

minicd. Quid in Eccleßd inquit,primitiudßc fieU^

pou ed legebdntur Iciîiones de fderis fcriptitr^ lt;nbsp;feu hdgigrdphorunf' trdâdtuin, zy hoc fecunduii^ exigentidm temporis zy populi fiebdt in uulgdth i{ «t coÜigiturex diélo Apofioli i. Corwit/j, J4, rtf* t ut populus dudiens induatur dd uirtutum inftrt^' 1 âionem, zy dd uitiorum purgdtioneni, cùm iuxtd ( Pfdlmi teflimonium,teftimonium Domini fidele fd' nbsp;nbsp;nbsp;ç

pientidinpryfidnspdruulis. Ad cuius ßgnificdtio' ■ {j

nemgt; i

V A L D E N s IV M. Î09 «0», ut dicit Archidiaconut glofßtor decreti, ubi fupri die SMati fandi officium Miffie incccpit iprophetffi [eu kiiionilnts, quibta finitii decan^ tibuntur Byinni, uel diuina pr^cepta, ty hoeuulgari, ncßlt;tt tnßuiiii fccundum Apo-fiolutn,cùi» l^ici er idiotie nefeirent ad id, quod tion inteUigebant, diccre Amen. nbsp;Ad quod Apo-

fiolta memoria tenens iOud prieceptum, quo pr^e-eepit Deuter, fo. capite, ut fcribenteseicanticum tgt;omini doceant filios ifraël, ut memoriter tene-«nt er ore decantent j er ßt eis carmen hoc pro teflimonio inter filios ifrael ad Ephef. 4. capite, ^hriftianoshortaturdicens: Doquentes uobismet ^pßs inPfalmis, erüymnis, er canticis ffiirituali-cantantes, er pfaUentes in cordibus ueßris Do-i«i«o, ubigloß. loquentes uobismetipßs,ideß,Si ••OS inteUigitis er ß uos ipfos in/fruitis ijs quee di-’^itis in pfilmo, erHymnis, ercanticis jpiritua-^'biK,quie de æterno gaudioßwt, er idco ffiiritua-^‘ter mtelligenda funt, quia ffiiritualia funt, quie ^icitis. Uiccgloffd.

Pofthiecßebatprlt;edicatiouerbi nei ad omnes ^difficrcnter boni er mali, profelyti erpocniten-admittebantur, ad hoc, ut eorum in ueritate ^Uingelicaalluditurmtelleéluf. Qjtia Pßalmo 118.

: Declaratio ferinonum tuorum illuminât, intelleäum dat populis. Tempore cuius prie-^^itionis fi cedenti aliquid reuelabatur, prior ta-

X î cebdt.

»lo APOLOGIA

cebdt, ut fcribit Apoflolui, uhi fuprd, tjui dUfem di' gni hdbcbdntur ) communione mducbdttt. Erdnt riulein dd hoc ordindti Didconi,i]ui confcij ertuit populi,ij ft quem fciebdnt indignum, non ddmit' tebdnt^fed eijciebdnt, niftpriusprobdretur, Cf dgeret poenitentidm. interim dpponebdtur pdnf^ Cf uinum dd Altdre, cum decdntdtione pnus Syn*‘ loliCdtholicid cunildEccleftd. Qhofinitoddef' citdndum homines in bono, exhortdtio breuis pr^' mittebdtur, in qud dUoquebdntur homines colt' gregdti dd recorddtionem omnium Chrifti benC' fi.aorum,cf uitlt;e ipftus pcenofte,dd qudm dinplt' Xdnddm hortdbdntur ut fein tdlibusprobent.

Deinde Sdcerdos dccedens dd Altäre fub ftlenti^ populi er chori, expreße dlijscircumftdntibus intelligentibus Sdcrdinentum dltdris ccnftciebd^' Etpoftqudmpcrfecerit confeerdtionem in ftleiiti^ dcmonflrdndo earn communicduit, zT inuocdni''gt; nomen Domini fuper populum, er exhortditii^ ipfum dd (hdritdtem er pdcis unitdtem,ipfum coi»' tnunicduit, iuxtd ritum fdniiorum ApoftoloruH^ teflante Andcleto,qui dicit: Perdiid confeerdtio' ne omnes communicent, qui nolunt Eccleftaftit'^ Cdrere liminibus. Sic enim er fdnäd R.omdnd l^' net Eccleftaer Apoftoli tenuerunt. Tandem fri‘' td communione Sdcerdos cum totd congrcgdtioit gratids agebdt, er ftc officium complebdt, exeiH'

I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;V A L D E N s I V M. ' ju

i Chrifli, Hynt/fo diHo exierunt in montent ; ^hueti. E.t hunc ritum ntiffiindi non tiägifler ( Joannes Kokeiiz- docet,(edbcatut Apoßolut Petit-' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tibicitm pro fuo ritu ttUegat, i. Tmoth. z. cap.

^xando dicit : Obfecro igitur primum omnium fi^ri obfecrationes, orationcs, poßulationes, gra-^lt;irumadione( pro omnibtti hominibut crc. ubi ftcundum gloßa. ordinat. quam aüegat Magißer Joannes RokenzMa, beatui Apoßolm Paulin tra-^idit omnibin Preßyterts, omiiiqi Eccleßa; for-! »lam, quomodo deberent Niißaruin folennia cele-, ^rare, cr pro omnibm homimbm orare. N-on ' obfecrationesfecundumgloß.preedidam funt,qttic-

quid preecedit in lAilfarum (blennijs ufque ad il-^um locum, in quo incipit Sacerdos confecrare ^yßeria corporis cr fangumis Domini. Cra-iiones funt, quas Sacerdos fundic in confecratio-fic Eucharißiec. Poßulationcs funt benedid o-nes feu adhortationcs, quas dicit Sacerdos fupcr populum. inuocans nomen Domini fupcr ilium, Cr adhortans cum ad charitatem amp;nbsp;pacts unita-iem, quod tra{iumell',de ueteri Teßamento per ^oyfen. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;(i/xiï Dominus Sacerdotib'Os: In-

«ocafcjtM nomen Domini fupcr filios ifraël, çr

benedicam eis. Gratiarum afiienes funt lau-^(s, qu.ts communicato populo refert Sacerdos ^to Patri cum uniuerfa Ecclcßa, quod dignatut 'ß cis facrofanda myßeria corporis o; fangui-

X 4 V/Î

»w APOLOGIA nii filÿ[ui därc dd redcmptionem falutem.lß^ confuetudocxugendiritui Dionylïj includit, ([u^ retnotdfunt 4 ritu Hl. iodti. R-okenz- uidelicet cui' libet fidcliter penfdnti ritum [uum gt ritum Vio' ny[ij dnte diiium. Et ^er confecfuens ritutïHd^i' ftriïodtiniiRokenzdngnon eSl ßmilit dutcodpti^' tuf ritui üionyfijy dut ucrè funddbilis in eodeiHr niß [orte, ut loqudmur ironicè in dliquo ifloru»* hcorum ibidemfundetur.

Primo in Ulo ubi tempore Dionyfij eijciebdntuf indigni d communione etidm gt d uißone Sdcr^' menti, ibi RokenzdUd cum ritu fuo ddmittit omUt^ indifferenter, er pulfu cdmpdn£ conuocdt dd ui' ßonem Sdcrdmenti, gt fepè prcceßiondliter cxtf^ Eccleßdm in conffeilu omnium deferunt SdcrtU mentucum mdgno tumultu,cdntuGrpldufu,oittttti dd ffeitandum Sdcrdmentum excitdntes.

Secundo ubi tempore Dionyßj ed qua legcbi»' tur in congregdtione populi, uel decdntdbdntufgt; omniderdntcertdGTuerd, ciim Ic^tionesfoluntß' ebdntdefdcrisfcriptitris, Etß qud legebdnturU^^ decdntdbdnturin lingudpcregrind,illorum liutitU interprctdtioßcbdt, ibi in ritu Rokenz- multd i^' gunturGr“ decdtitdntur incertd,fdlfd,Gr erroitt^’ GT multd in l'.ngud peregrind, quorum nulU tune ibidemßt interprctdtio contrdpr^ceptu ßoli ». Corinth, t^.. Cap.

V A L D E N s I V M. jij populi CT chori expreße alijs circumlidntibus çr i fintelligentibui Sdcmmentum Altdris conficiebdt. j gt;6tjrfc««(i«wnl«)»Ro2Een;?:ilt;»tf confecrdtio ßtU-^itè nuUo audientCjC!' tempore cctntut ey tumultiu ^dgni. QudriiubitemporeDionypjfdcerdoscC' ^brdns cum mundd conßientid, Qfdeuotione obfer-Kdtif ifs,lt;}utefuntdefubßdntid Mijßie, z^circdip-ßm ßunt utilid. Sdcerdos facrdmcntumEuchdrifli^ ^onficiebdt,cr cum digno cr probdto pppulo com-i gt;nunicdt}sin corde puro crquieto mortem Chrißi ' dlifsfuis benefieijs memordbdtur, iuxtd pr£' teptum Dom'mit quo dit per fecrinfuo Apoßolo. ^lt;ecquotiefcunq;feceritisin mei memoridinfdcie' ^ii.lbt 'm ritu Rokenzdna multd legii Chrifti libéré ^cftriiliud O' impeditiud congregdntur longé, unu ^dter noßerfdnài Petri excedentid. nbsp;Ciim multd

Pdrs'mutiliter'mbuiuirituioccupdtione decurrit, ^xquo populusrcdditur t^diofui, o 'mdijßonitur digndmfdcramentiperceptionem. Et Sdcerdos oportetnegligeremdgKutilid, citm muîtômelius f°ret minus cdntdre, qued uerum o adifiedtorium ^ßct,crreliquum in dodlrina Cdlutiferd confumere, ^‘(dmduds Mißds db hord oâdud usq^ ddqudrtdm ’^^»mdm mclußue Cdntdre, o'und hordpnedicdre. ! ^^eßdnte ritu itto tumultuofo o' 'mquieto, O' m-I ’’•«longo, propterinutilemintdlibusoccupdtio' prmcipdlis ßnis mißdtioni!,qui c ft chrißi mor ^^ßiudxmcmoridjdtt'mgiinutiliterpoteü.lSlecud-‘ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;X f nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;let

APOLOGIA

Ut excufiitiû KokenzM. ùbi iÜAin prolixitMnt ri-tui fui cxcufdns contra nos iituehcndo fcribit. SJ propter t£dium ritus nofterfît omittendus, inuUo^ magisrititsTaboritarum efî: dete/landus, cùntff^ omnesdoiifcîericifacerdotespro maiori fuapi^' te,uiri mulieres regni Bohemite, c£ter£cp terr adiacentes, rituin noftrum detefientur, etiam uiH' pendant. Ad hoc dicimus, quôd licet decor us gloriofus ritus Kokenz- corain carnalibus 4 Spit^' tu Chrifti uacuis, çrcoramfîmplicibus de altitud^' î ne Sathan£, aflutijs ignaris fulgcat, tanqaaitiSof ’ »« uirtutefuafupra ritum Chrifîi çj- Ecclefî£ pfî' mitiu£, qui rc/fîcélu eiusdem fîcut fîeüa m pr£fmtia tenebrefîere totaliter uidetur. Tarne/) nbsp;nbsp;nbsp;1

reiueritatehicffîlendidusmodus crgloriofusrit'‘^ ■ niffandi Rokenzan. in multis uidetur ejfepoculu-^^ lt;iureuin inma/iumagn£ meretricis, plénum mmatione qJquot; im/nundiciafornicationiseius, terrenosmebriantf Apocal.17. videtur^ quant»'’* ad talia, in quibus fcriptura fundabilis uerèt/o** eli,e{fe fucus meretricis magn£ le fabel, quifîf»^' ritabfterfus,apparet horrenduStCrtanquam IcpfO' fus à candis odiendus, nbsp;nbsp;ipfum magnificantes e”*'

ninà confufî nudi fîarent,eè,quod ornatura fîl' dorum Apojlolorum,puta diumam fcientiatncf fandamconucrfationem, tanquamdifcoloria/n»*’' ' flcin ex cundis uirtutibus compofîtam, perdid^' runtf nbsp;nbsp;nihil ut coinmu/fiter in fe habent, nifî

V ALDENS IV H. jij ' culat^in tunicam cundorum uitiorum, Et hlt;ec r4-f nbsp;nbsp;nbsp;tio quäre Chriftiu fiepe 'm Eunngelio geiterationent

Pharifaicaitt, qui feextr'mfecè ritibat ornure con-fueuit,comparai quanäoq; fepulchrit forts pulchrè ' nbsp;nbsp;nbsp;drpiélis, qutc funt 'mtui plena oßibm mortuoruiHt

quandoq; uerô cat 'mo extra loto cy intus immun-' nbsp;nbsp;nbsp;^o. Quid ergo mtn mi Rokenz- qt^od multi tales

' ! ^gcncre taltum Phariftorum ritum ttoHrum 'm-*gt;ocentemdeteftenturfic,amp;uilipendant. Et per ^onfequens inuanum Rokenz-cum fuoritu gloria-^xrreferendofecumtlloadritumDionyfij,quifcr' ' *gt;*rfuiffe difcipulus Apoftolorum. Qum nec fanâus ^ctruslibertatemprædicandi autm jfandicumfuo •■It« bdtf rf t mter itlos,ut canit unus eorum articu-^fs/mquo decreuerunt, ut nuUus inter eos haberet ^ertatem prtedicandi aut mtjfandi ,■ qui fe 'tn rit» I nbsp;nbsp;nbsp;^mimèeisconformaret,ç^hocnon magis propter

[ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^liquid aliud ßcret,niß propter non obferuantiant

*^cidentalium, zj“ non de neceßitate o' fub natura mtffationem requifitorum, quie paleas nunc cui-pant. tàirabilis ergo fapientia Magißrorum

Hon daret libertatem, gratiam uerbi Do ha-bentibus propter paleas, iUud jidelibus ’ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;m'mißrandi,

. i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;OJAI

APOLOGIA

QVAE NON DE SVBSTANTiÄ M.iflae,Baptifmi aliorum lacrâ’ meiitorutn flint.

C A P V T LU.

Voamp;tf nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fcocpro culçiii ponitiir,ciuodß'

gno crucK circtt facrainenU admixtione ^ueaqu^ dd ipfutn umum incdlicemnonutdtt»^^' QÿirehocfdcidmtiSt tdilum eUpriuiincdp f”''' mortl^onfionisncftrte dd i/ldtn culpdm fcptini^ ttobit obie{ldm,Qÿid f.fdcere fîgitd crucis in uel dqudm m uino incdlicent mifcere,non e^de fiMid,nec neceßitateyiijfie feit Euchdrißiiefi^‘^^' menti,cdret^ h«ec fiÿtdfdcere in Miffd uel bicun^ dutoritdte fcripttirie,ut ibi decldratit eligt;»^^ nutoritdtesSdnilorum, quiu pro illit ddducit,opp'’ fitumfententidnt, fed fecitndum Augtt/linuin , Thomdmibident dddu{los,cr edrum intelleâus,^^ toritdtes dutem Sdnilorum tjuotquot per ÿ.okenZ'^ ndm dd hoc dddueuntur,qitôd ßne impoßtiotte ßgni nihilritèhoruin, ^u^efecunduinnosfiunt^p^’^, ficidntur,uidentar debere inteUigi de pdßione Chfi ßierucifixi,uirtutecuius, ey'nondßgnocruciiO' mnidfdcrdmentd fuM recipiunt eßicdcidin. ejud Apoßolus dd Gdldtds 6 dicit : Ulihidutetn dbßt gloridri, nifi in cruce Domini noßri lefu Chrifii-

V A L D E N s I V M. jiy

(pfemet Chriflws Matth.iô.dicit: Si quit uultue^ ’’‘’'e poA ine,abHeget femrtipfum^tottat crucem fu~ •‘mamp;fequdtur me, alids non uidentur ad intentio-aduerfarq habere ueritatem. HincKagißer

'o«««esfanéhememoriiefuper3. diß. 9.dicît,qMi tuant crucein adoramuf cr fimilia. Omnia itt~ ^^it,iüadebent exponi adßgnatum, e^nonadß-I ^fnin, Hite nie.

Icodem mododicaturadautoritatef, quasM.Io-if.okenzadducit, pro conßeratione aquie,oleij C?' chrijinatis pro ipß baptifmo,pro exordfmo fa^ impoßtione, ßgt;uto, alba ueße, ex fußiattone,e^ yf de alijs. nbsp;nbsp;Qja,6domnes ilhequotquotfunt, non

ad hoc, quod omnia illapriedida funt prone^ ^^ßitate Sacramenti baptißnatii,uel alteriut, fed ^“^d/unt non de neeeßitate ad facramentum bapti-rcqui/itd, à quibui multi capiunt occafwnetn G“ fuperßitionis, G' fecundum aliquot non *^quid ejpciunt, ßd ßliim fignißcant, quod effiia-bapnfmo^uideliçet in prima parte huiui circa ‘“^i'amentum baptißnatit tadum eSl. In cuiut fi-pluresfunt autoritatesper aduerfariunt pro ^^addu{llt;e, qu£ adßnfummyßKHm,impoßtio~ ^'^falif ßutum G ueflis mterpretantur. Eodent ^°do imterrogatur, Gdepluralitate Itminum G

/arwKi m iAiffa, qu6d dla non funt deßbßan.-’ ^gt;lf£,nec necejjaria tanta n ultitudo lummari~ ’’’ ‘‘d cultum uel reucreniiamfacranienti débitant, uel

JÎO APOLOGIA ficintcüigdmuf,utDominm ç/uo^ititellexit Off'’quot; trrpretdtui cSi : Sdbbdthum CT durum repudiaituf cum Mteris fuperftitionibiK lud^eoruM y aut ßii^' rum pldcet, pldcedfit o' iud^i, cfuos cum duro diit probdre nobid ncceffe cR dut ddmitdre. Hlt;£C IdtO' bcSufpertotum.

Ex «II« «erfe« pdtet,quod tempore legis grdti^ propter iüud antiijuum prieceptam de hdbendisIn' 'cernis femper in tnberndeulo, non ex boe feciuitntf ^uod nulKjUdm deßnt diâd lumindrid o cdndelf in Miß't,uet ^uôd tdntd plurdlitas luminum deldrum dd l/[iffdm neceffdrio requirdtur.Vel Hieron.bortdnscircd fepulcbrd fdnUorum^o^^^. foß.circd corpord defuniîorum dccenfionemß(^^ luminum, boe pr£tenddnt. Ciimfecundum Apoß“' lumddGdl.f. Sifjuisuultunum dliquod cußod‘t^ deobferudntijslegiSjobnoxiiueSluftiuerfelegiß^' udndie. O' iüd fententid eR bedti Hieronymi, lAdgißer IdcobeUuSiUbi fuprd dllegduit,O'p^’''‘'^.’* fequenSifdiÜd legis ueteris tdlid non funt d nobis in confe^uentidm trdhendd, lt;^uod ergo nos Chrißi^^ debedmut ßmilid obferudre.

Hine eil,quod idem Hieron, in libro fudrmn tn-pldndtionum trditdnsiUud Efdie 66, Q31 record^' turthurisreprobdns ceremonidsludtforum ßfibi^' qui thus tribuit qudß bldj^bemustimoqudß btnt' dicens ^0,0 Dominuf inquit:Po^ ßliummeunb quiuenitmttnßtetus o'pduper ,nolo cdrnes,md}‘‘ mdS}

VALDENSÏVM. }z( ^^ideteflorficrificiunt iud£orum fy-uttihrMle^it ^^Pgt;'obo.Hiecille.

Ef per hoe fieri potent refiionpo cr dliudfieri' ilt;ok. ubi pro ueftibiUtfidcris altdribiu comtnU' quot;'ff r députât is, adJacit pr£ceptunt, quo Dominus ^yfi priecepit, quod lAcaetAsronfiacerdotior eius uefies fanäds in gloria 0“ de colore,ut fia-'’■'î mduti uejlibusfiungerentur ofificio fiuo mfiacris, ^^odizi.ii.jf.ey^o.

. Ejc fthsfnmarguereyquödfiacerdoteslegisgra' ^'^Äebeantnecefifiariöhibere antiques ueftesexte'

Ifiecialitcr ad fiacrificandum deputAtds,drgU' ^^tttumnoneilfiujficiens, cùin ilia in figura prlt;t' ^^Jfitrunt. Et in nouo Teftamento nonfiuntobfer' quot;^^dæ ceremoni£ legis uctcris, ut tales, utpr^tO' ^«in eft.

Ergo infiundabiliter,quo ad fieripturam fiacerdO' Chrifti artantur^ habere iHa ucftimenta, uirtute

Aaronpr£cepti, quandoiam legaliacefifiauC' eyquot; quando Chrillus,qui non procefiit de tribu ^lufird de tribu luda,cui non fiait taie datum mon' *^iim,exiliens fiacerdosf^iritualis interioribus jfii' ^‘^»ahbus uefiimentis, juos nolens ejfie ornatosfia-''^dotes, ut in prima parte huius latè declaratunt ^^gt;exponendofiuosfiacerdotes abiUo pradiâoAa' ’^“’’pr.ecfpto, canam fiuam inflituens, noluit ali' ^'*lt;‘/igt;eciatiter uti ae/ie,led m uefiimento fiuo ufiuali ^'*'gt;tdifidpulis fiais exequendum exemplauit,Pter'

Y gôcùnt

probdre nobis rKceffceR Mt àdmitdre. HxcldCO-bcUut per totum.

Ex CMii« uerbispdtet,quod tempore legis propter illud antiquum prteceptam de hdbendii 'eernis femper in tabernaculo, non ex hoc fequit‘*^’ quod nuttqudtn de/int diä:d. lumindrid e:ylt; candeli^ in M.iffd,uel quod tdntd plurdlitas luminum amp;nbsp;dclarum dd fttiffam neceffario requiratur.Vcl liieron,hortdns circa fepulcbra faniiorum^ijCb’^, foft. circa corpora defunHorum accenfioneinß^^^ luminum, hoc prétendant. Ciimfecundum Äpoß‘’' him ad Gal.;. Siquisuultunum aliquod cufied'^'^ de obferuantijs legis,obnoxius elt uniuerfé legi [ef' uandé, çyquot;illalententia eUbeati liier any mi, lAagißer lacobellus,ubi fuprà allcgauit,crptflt;^'’'^ fequens,fadia legis ueteris talia non funt 'a nobh igt;f^ confequentiam trahenda, quèd ergo nos Chrifii^'^ debeamus ßmilia obferuare.

Hine eil,quod idem Hieron, in libro fuarutn tX' planationum trafiansiUud nfaie 66, Qjÿi record^' tur thuris reprobans ceremonias lud^orum f:tibii' qui thus tribuit qudft blalphemus,imàqudfi bent' dicens ^0,0quot; Dominus inquit:Po^ filiummeunh quiuenitmanfuetus er pauper,nolo carnes,uiâi' mah

VALDENSIVM. jx«

'quot;^^idettflorfdcrificium \ud£orum ^^probo.H^cille.

Ef prr hoe fieri pateel re/fionfio cr itliud fieri' 11’^«)» Kok ubi pro uefiibiUtfiicru altaribut commU' I ’^^^erdeputatis, addaciiprteceptum, quo Dominitt ^lt;iyfi praceptt, qued jicertt Aaronfiacerdoti er eiut ueflesfiandas 'mgloria er de colore,utfia-induti uejlibiufiungerentur ofificio fiuo 'm [acriSt ^^odi

Ex tütf entmarguere,quodfiacerdoteslegis grO' ^’f,debeant neeefifiarió habere antiquoi ueftes exte' ’■‘or« ffiecialiter ad fiacrifieandum deputataf,argU' ^ffttumnonedfujficiens, cùm ilia in figura prlt;g' ^^/fierunt. in nouo Tcflamcnto nonfiuntobfer' ’'^ndie ceremonite legif uctcris t ut tales, ut pr^etO' ^‘tnt eü.

Êrgó infiundabiliter,quo ad ficripturam fiacerdo' ‘f’ Qhrijïiartantur^ habere iUa uefimenta, uirtute

Aaron pr^cepti, quandoiam IcgaliacelfiauC' ’■««t, erqf^^^'^do Chrifiuf,qui non procefiit de tribtt ^m.fed dciribu }uda,cui nonfiuit taledatum mati' ^^tum,exili(ns fiacerdosjfiirifualis intcrioribus jfii' ^‘^ualtbus uefiimentii, Juos nolens elfie omatosfiO' ^^dotes, ut in prima parte huius late declaratun ^^)exponendofiuosfiacerdotes abiUo prtedidoAU' ’'°’'pr£cepto, canam fiuam infiituens^noluitoli' ^‘*i*/}gt;eciatiter uti ue/ie,led in ueftintento fiuo ufiaali ^gt;*»1 dificipuhs fiuis exequendum exemplauit, F f cr-

X gó cm

«Ä , APOLOGIA

gôcùm 'CJiigiftri quondam uoluiffent fJf priedi^i'f ucfitbui Aaron arguerc, facerdotes Chriftidtbert Utt aliqua jjiecialiteradfacrficandum drputatii u(' hoc per nos fuijjet cis rationabiltter reiC' él um,pcr ca, qui in prims parte huius fcripta funt, uidentcs, Q«M ibi non poßuntfubftllere, cum Chrh ßus ipfe oppoßtum docuiffèt, qui non uenit folueff legem fed adimplere tentauerUt, iUos ornatus ex ua f undare lege. Primo ex opere Chrißi, quo'ob^ tS, alijs ueflimentisufuseUcircaojßciaprimacof' poralia,Gralia circa facramentorum myfteria, ßquot; cundo ex iBo Matthati 17. ubi Chriftus m moH^^ Thabor apparuit in ueßimentis albis ßcutuix. iofeph iußus ab Armatbia laudatur, qui mercatn^ ßndoncmmundam,ut habetur Hare: ij. deputi^ uit earn minißerio amp;nbsp;obfequio Chrißi corpof^ Ex quibus Hagißri tüud elieicbant,quodexqgt;“^ CHUI s T y s c/rcft corporalis feruitia ufaff‘^' it alijs ueßimentis, quam circa cecna fult;c miniß‘^^' t.m, quare facerdotes moderni non ßmilitcr fsxC' rent. Et iterum ex quo Chrißus placuit Df0 inueßibusalbiscrcandidis, quare modernifaeef' dotes iti ornamentis fericis uel diuerßcolorijsao^ placerentiUel ß lofeph laudaturdeputansßndoneiif tnundam obfequio Chrißi corporis, quare face^' dQtes moderni nonuterentur aliquibus talibusuCquot; ßimentts, circa facramemorum m'mißerium. erant probatiotics Hagißrorum pro fundandif ff'

V A L D Ë tî s r V M, izi ^nt omdtibui ex lege noua. SedpoteüquHibet ^ontposrationK cegnofcere, quod tßanon funt fuß ^lentesprobationesadhoc, quöd facerdotes Chri~ 1^‘exifs operibiuiam diäit^berent nccefftrtóuti ^iquatali exteriori ueße ßcdaliter ad (acrificait-^gt;*»1 deputäta. Quiaß ckkistv s per hoc ’1‘iod circa lotionem pedum alia utebatur ueße, ^ümcircammißerium cana: ftt£inßituere uolu-utfacerdotes moderni 'm lAiffa ornatibtM, uel '^^'qua alia ßiiritualiuefte uterentur , tuncpotiut ’^l»'ißui inueße ufuali lauiffct difcipulis pedes ^lt;^nAm fuam m’mißrans, lintheo fe prac'mxiffet, quia oppoßtum hunc Euangelium exprimit^ '^eononcenuenienter^üagißriin hoc opereChri-^‘fua fundant ornamenta. Necetiamomatusmad '^^gt;'norum facerdotipn in hoc habent fuum uerum f’^ndamentumf quodChrißus'mmonte Thaborin '‘’^ßealba,ßcutnix,appjruit, cum Uiarci^.dicitur, ’l^od talia ueßimentafullo nan poteß fuper ter^ candidafaccre. Ex ^«o elicitur,quod talia non ^‘^^tornatus facer datum, dim iUafaciant homines» ^notoriumeß,quod Chrißus ibiubiintaliueße. ^paruit, noncelebrauitnecmintftrauitcoenamfu-\ßcut nee ibi.quôd lofeph corpus Chrißi in findo ^^»lunda muoluens ,fepeliuit. Ergó relmquitur» non ibi ornatus habent uerum fundamentum.

ß adhiic femper uolunt Magißri afferere» Y a £[«od

ÎÎ4 A P.O.'L O:G. I A diâifoperibuf ortMtM [(icerdotuitt haberent fundameittum, tunc cadem ratione exct' citui fidties debebunt m omdtibui incedertî to cjuod lodnnesApocaii^.uidit exercitut fe^uentd Chriflum lt;« etjuts albis ueftitos bijfino Mo Cf'tnuit’ nbsp;nbsp;gt;

da xy“ (ecundumhoc Laici circumdati findonentuif da communicare Cimfii corpori deberent jicutit-feph Imeus exiflens Chri/ii corpori fccit. Ex hif ilt;fgt;'^ diâis fideliter penfatii,quilibetmteBigerepotcritgt; (juôdtüa ornamentain M.ifia,pro c^utbtis Magt/hi tàm a uidè mftaitt, nee in lege noua nee ueteri b-t' bent fuum ucrunifundamentum. Et ^«óJiüa, profulcimento circa hocfibicapiunt, aliudnoitO' ftendunt, nific[ucgt;dfacerdotesAaronici tempottlt' gis ueteriij aliafjgt;ecialiue/lc induebantur, quandlt;f m fanâa fanâorum )niniftrabant,çx alta.,cptttittdlt;gt; egredicbanturadpopulum,crhocnunquamne^‘^' mus, Sed quôd hlt;ecueftis Aaronica facerdotes fib tempore legis gratite, obligaret ad habendut^^^^^' clt;uam talem ffiecialcm ueftem in mmiflerio,hoc gtfiri nunc^uam docere poterunt. tiec tüi feittéit, eiuosprofeallegantUludalJcrunt.

Hmceil quûdMagiflrt uidentes, quodnulh^f^ fundamcntu,fiueexnouafîue exueterilegc qui^ diâos ornatusfundarenituntur, ipfisflarepote^‘

Vltiinô recurruntad Eontifices Romanos,fi tem per illos circa illorum ornatus pofl'untperfifit' te, pro illo adducunt diuerfos Papas ordodortfi quids

V A L D E N s I V M.

î«i de ueftenUquAfdcerdotibM depittata,ßiciunt Etficut ex eorum fcrtptisperc;pipO' inpriniif poR mjiitutioncmfitfldm de lÙis ue-^*^^,potuit utiii ejfe difjirentialis ueflif, poften ^fucceffii temporis lÜeunum, crille lt;diud addi-Nullibiiitmetidoélores quamais deiüisuefli. ’’^ntisfaciant mentionem ipfcimißicdntes, tepore ^‘*orumiam deiliispriecejferdt inßitutio.Scribüt ^‘*^d Chriftusufl cita Apoftoli alicubi prtedprunt, ’l'*odfdccrdotes moderni utanturaliqud ßiecidli cf ^brinfecdHefie eirca Sderamenti mmijhdtionem, quod fait ipfdS hdbedtit. quot;Verùm [Addcobcllus bo ''^ntemoru 'utquoddmtrdâdtu (ito expreße feri-%quod olim Sanóti mijfdndo conficiebaat cómmu-fine uefiib M exterioribut idm ad hoe confue-eonfuetudine ddmuentione hominum deptt-

Ml boe «o» peccduerunt.Ettnfid argument Alberti mdgni ficdrguit,cùmChrijiidilto noflra inflrudio, in nuüolegiturEttangebfidrum, 1‘*oduel Chrijlui ue/iesfacerdotdles in confeerdtd Sdcrainenti induerit, uel etiam quad Apoflolot '’’lt;J«crc fecerit. Ergo Chriftui er Apoftolifine ta ■ '°'^5Saerdmentumconfecerunt,crpfrconfequens ^ue faeerdotes dbs^ tdlibua poffunt ddhlic confi-^^f-ti^eeiüe.

Incuiux confirmationeminrationdli Wilhelmi ^l,^^fprimdcap.t.legitur:Sdnèinprimitiiid Eccle-^‘^faenfiaum fielnü in uafis ligneis er ueftibus y f comma-

APOLO GIA

communibus, tunc enim erantUgnei caUccs rei Sictrdota. iJunc Mtctn econtri cll. HiC^ iHe,

immo inßitutione iitmfaâii deueftibuStddhue non erat tanta obligatio ad eas, ut eß modo, fed li' iertatem habuerunt ipfoi nunc affumendi,nunc di' mittendi. HinccHquodDoélor Euangelicusfcri' igt;it: Libertas religionis Dommirequirit^ quodcufi' dataliafenßbilia, quic non funt uirtutcsuelgti' tiie, licetfideli nedum laico,fed clerico nunc dmit' tere, nunc teuere, cum de mdumentu corporalibn^ non legimus Chriflum uel fuos Apoßolos legem p^^ ticularitertradidiffe, fed ßne diffenßone uel fa»' dalo, nunc unum indumentum, nunc aliud acceptaßc, docendo nos utfaciamus ßmiliterM iusßgnum Chrißuslegitur 'm ultimo die fu^ nii uariationcm tripltcem fui habitusßue apoßdß^_ indubie ordinaffe.quadocunq- quidem habuitu^fi^' communem, quie probabiliter erediturtunicdt»' fonfutilks, fuper qua milites funt fortiti, habuit,ß‘^ fecundo ueßem albamän qua Herodes induit ipß^ tanquamßulium, Habuit tertio ueßem purpn’'^' am,per quam fua cruentalia cælaretur. Ad autemord'maffctomnifeiensßcfieri, ß non ad] turaspriuatas obferuantias 'm ueßibus refuta/tdas. H.«c tllc.

Et hoc noslAdgißris concedimus, quodiHorux* fuorumortidtuum, non niß 'm i}nperatortbus amp;

VÄLD ENS I VZ4, JJ7 ^o»fjyîciÎKj Romanif hibentfun4ciinentum,(Jititt illii longépoü Apûllolos, ut in prima parte hu' traél-itum esl, infiitutum exißit, utfacerdoteg ‘ /Retail uefte adfacrificanduin deputata, fy ab E-1 P'fcopisuelEpifcopoconfecrata, circa minißeri-^gt;n{cien£ Doininicieutercntur. Quantuisparsin ^oc nobis aduerja certitudinaliter oßenderenefeit, ^‘ùs Pontificum primuscxcogitajjetillas,cuin^ui-uni, cratij ^uidëhiec affcribant.Verißmile ta-*•^0 uidetur, ut quidam dicunt, quod Sylueßer Pa^ tirecipiens à Conßantino Imperatore ornamenta '^perialia poß hoeßatuit, ut Sacerdotes circa mif-I^onetn ßmilibus utan:ur.

Htwe Doélor Euangelicus feepe in fuis feriptis ueßes uocat ctefareas, Et poßea utEufebi-•'s C^far fcribit, quid hoc fuijjet candidißimutn *°llobium fanAi lacobi Apoßoli, fed nosignora-lacobusconfitebitureishoc, qualitercunt^ ’quot;tf m fiede hoc, nos relinquentcs eis hanc conten-^onemmutilemin hoc reßdemus ,quodi[losorna~ **5aut tales non habuit Chrißus, nec fui Apoßoli, ^•cdehabendo ipfos nobis aliquid infcriptorelv-JWfr«»«-.

Ex q«o quilibet perßjicue mteUigere poteR, ^‘fid-nonex lege, fed à Papisornatus yuagißro» ''^’n,proquibus tarn auidecracriter mfiantßni-^‘umreceperatlh

4 Ex

îï« APOLOGIA

Ex Ml« di£lis patet, quidßt diccndum id doéie' reStCjuospro iüif omamentnadducit Rohenz-pore^quorum iam erat inßitutio de eiidem, lt;juöd d' liqui de ipßffaduntmentionem, quandoq; ipfafiti' ßicMtes, tMeUigunt ipfa non de neceßitate necelJario requ!ßtamforf,fed de bené eßc.ßcut ßatur Albertui lAagnus lib.de oßicio Uliffte circdß' nent libri,quem Rokenz-pro fe adducit,qui ßc ßeri' bit: Deuejlibtu dicendum uidetur,quöd ueflesfrn^ de beneefje,utoßenderent mundtciam ^^uirtutdgt; que in tanti Sacramenti m'mißerio debercntrßii'-Etadhocetiamfuerunt in ueteriTcßamento, quo ad hoc benedidio ueßium non ek fuperfluijß tarnenfitccrdos ßne eii celebret Sacramentutti p’'‘’ certoipfeconfiât, [edcontra bccleßafticaminß‘' tutionemgrauiterpeccat, er Sacramenti reuerd^ tiam. Kecille.

ifia authoritOfRokenz. reßiondetomniba/d^^'ß quas adducit, qualiter ßtntintclligende,quiauidd licetornamentaitlaarcaMiffamßint de beiièc]figt; erSacerdosßneiüis celebrant,confiât Sacramd'' tum, licet peccet contraEcclefia/licammftid*^’' onem. Non autem dicit ipfitm peccare cond'^ inftitutionem Dci. Et iüo modo poteil ittteSig' crdiólum Lyre libro fuarum miffationum, etiampro feaüegat Rokenzana, quificfenbtt: S4' crificium autem Eccleße quod eft Eucharifiianoit »ft Ucitum efiirre , nifi in debitis ueftimentif

V A L D R N s I V M. f j propter reuerentiamSdcrdmentr. Vultcnimguod non cft licitum (icfdcere, intcUigendo fecundutn ^cclefidllicdm inflitutionem. Non autem debet in' teiïigi^quódnonlicedt [ecundum legem Dei dUter fiicere,dlids non ejjct uerum diüum ïdi obeüi cy Al-^erti Mdgnt per eumfupcriui düegdti. Rdtiondlit '^Vilhelmi Doâoris f udngt lici, qui ut fuprd pituit,exprimugt;it,quod licitè zy (dnè in primitiud ^(clefid fdcrificium in ueftibu« comunibuf ßue ue^ l^bui exterioribui,tam dd hoe confuetu, perdgebd-sidutem RokenzdUd inteüigereueüetdiilum l-ticte,quód nonßtlieitumßcundum legem Dei fd~ ^ijicium euchdrifiilt;e offeree, nifi in tdhbui ueßi-^rntis, concordat hoc proprium d'â^m cum alio l^odiâo Alberti Mdgni,Etnosmdnrbimus tn pace, quod ufut utßium tdltum cum dUjs quie non de ^'^bjleintid Miff£ lt;y fubßdntid dliorum Sdcramen-^°rumdd Mij/dm uel aliud Sdcrdmentu requirun-^'*fnon ex duthoritdte fcriptura-ifed Eccleßteinßi-^'^^ioneobferuentur. Teftesfunt huiutreplicantef noftros quatuor articulas,ex parte ccncdij ^lllienßs,qui in fuis rcplicis expreße fcribut,quod CT modi« Sdcramentiim conßeiendi Euebari-'^cum tdlibus orationibus fecrctismyfticu,ßgnis xefiibus fdcris,in uaßs confecratis,m Eccleßd,m cum lummaribus, inßgno crucis benediéiio* Sacramentorii confecrdtiones,fal craquant '^diccre, çy ta 'mßinulmifccre, exequias mortU' »rum

VO apologia

orumfdcere^cy-iili) rittu Ecckfinftid SucTMitcntif^ rum,no •.! rx authority'efcripturæ facrj;, fed ex dtt’ thontite cr in/tituiiane Ecclcfix prodierMt. tie,

ÇONFESSIONIS AVRICVLARlS perinnocentium teitium in-troduftæ inualidum

argumentum. CAPVT Lin.

ADfc«c ^uia M. Io4tt, Rôamp;f«;^. mcidentiilitlt;^ magnificat confeßionem auricularem dernam,addticens pro ea plures authoritat^^ Sacramentorum,crfundanscam in lUo teuiticiH' CT 14, capituUs, vbi Dominut iubet Icproßsui pfiendant Sacerdûtibut, autiniHo Luc. 17. ubiStlt;^ uator decern uirii Icprofis dixit : Ite, oßenditei“^^ Sacerdotibux, Aut 'm illo lacobi Confitemitù terutrumpeccata ueßra,ide6 reßat pertraâand’'quot; Si iUa huiufmodi confeßionii auricularis eiM ftabilidfundamenta. Et breuiter dicimui, quoi^ mis prtediâis feripturis per eum pro confeßi‘’'^^ auriculari prædiilaaVegatis, non fequiturnccejf^' rioQT direilè,(iuc)d tempore legis gratiie quiUbef qui difcretionemattigerit,crpropriu Sacerdoteitf paratum habuerit, taliter coßteatur omniapeccai^ fua proprio Sacerdotifub poena damnationis ater’ n£,cum multi tempore utriufq^ legisßne confeßo' ne tali 'm patriafuntfaluati, typf^r couf quens noti

tamp;lK'

V A L D E N s IV M. «i liecelJarià faciendi À quolibet uiatore femel uel in annoß faluabitur. CÙm baptißa er multi alij I^luantur^qui nunqudm cofeßtone huiufmodi erant ‘*fi,nec fi'.biacet poteßati huinän^ huiujmodi Sacra-^fntum.DeiK emm liberauit fuam Ecclcßam,quod fndgratia er cotritione cordii fideliutnßne poc-quot;‘tentia iftd ßnt faluati,uidelicet de Petro^Paulo^ ^gdalena, cum multit ceteris, t^am ißi tres funt (‘^ltiati ex fide fcriptur^, tarnen quod ißafacramen-confeßione mundati fuerant,non d'jcetur. Htuc ^^^quod Doäor Euangelicui quem Rokenzdua in-alias Doélores profua auriculari confeßione al-^glt;it,quiimuisno reprobet cenfeßionis auriculari^ ^eritorièfaélum,uidelicet ex fuisferiptis pluribus: quot;Manien quid fentiat de iUa ipfemet melius erfideli-fe exponit quiim Rokenzana, ipfum pote^l expo-’'^te ipfe. ^iamqs in traélatu, quem fccit de duobus ^^eramentif Euchari/lilt;e fcilicet er Pacnitentiie^ f^luense^ rejfondens ad iUud Euangelij de leproßs

: ue,olicndite uos Sacerdotibus,ex quo fie ar-Iftunt-. Citrn Chriflus omnia diâa iüa dixerat in figura, uidetur, quad ex hoc diäo figurauit, quod le-funtjfiiritualitcr à Sacerdotibus cofitendi, ita f^fibit: Concedenda ergo eß hiftoriaEcclcfiaftica f‘^pradiäa,Gr dicitur, quodexiOa noninfertur fi-‘^^liter,quöd homines debeant jm temporegrati^e ta-confiteri.Si hoc uidetur probabiliter concludi^ Jxod ficut in lege ueteri leproß dcbucrüt fe facerdo-tibu(

at APOLOGIA

taliterconßteri.Si hoc uidetur firobibiltercoclitdh quodßcut in lege ueteri leprofi debuerunt feSdcff' dotibui oßendere,uidelicet Leuit. 14. S/c Chriß“^ author utriufyue legii approbat pro fuo tcinpi»'^ uctercm t/lant legem,cr per authorifationem tionis,quôd ißa oßenfio Sacerdotibuf ceßare debu^^ pro tempore legifgratix zy noui. ißud ßgniß(‘^^ reditui SammtMi-qui ultra noucm ludieos ßnatoh talitere^regreßlK admedicum, inßi concludti^^ fubdih Sicut enitn noninferturexhoc Euangt^^^' quad confitendm ferai in munufuadenarium Prtß' bytero offerendum:lta nonfcqußurex ißa hißort^f quidfidelif debeatfecundÜ ißam traditionemcotf' ßteri.HteciUe,

Deinde in traäatueodem Cap.j.datintelle^ui’' illiiudlteriui diäi ïacobi in Canonica cap.^.dißi»^' Conßtemini alterutruin peccata ueßra, faperqi*’’ Rokenz- nititurdidam fuam fundare cofeßionc»’’ ubißcfcribit, uidetur multif, quod generalis fcßio er publica quam confeßto hiecfucatd,utràf tarnen eß bona licet in lege ueteri er lege griU^ primaßtmagisßaudabilif,quam fecunda. Naß' lùm Prcßytcris eA lUa confeßio faciendaßed difaC' tis tarn uiris, quam faminis, er commode DeoitO' ßro. Eide iüa generali confeßione er publica utdt' tur loqui lacobut, quando dicit ; Conßtemini altet' utrum, er aliter ufui Eccleß^, quid Sacerdoscott' fitetur peccata fua,tiWt uiris,quamfücmiitis,ipß^ exißenti'

V A L D E N s I V M. î» ^^l!ientibiu,(luiindoq;folif inmiffaru fuiru initiji hfct culpabiliter introduilut.Hcecille.

Pro fodfm fft fttper Epiflolam ïdcohi {''tru’timodicit: Qupdpeccdta lt;}ult;eexignorlt;MtU '*^1 nifirmitdtehumand. comittuntur, dicitz^prlt;e' ^‘pit Apoßoluidlterutrum confiteri, (juùfacilèdi-^gt;ttuntiir,crponiturz^,dißi»6l.CrimmK,Gf'dicit ^loß. ibidem etidm Ldico pol]umut ed confiteri, habeaturcopidSacerdotum. Hlt;ec ibi.

Ex ejuibtis uerbis ^uilibet poteil lucide cogno-f^erc^quod fundamentuKokenzdnte non bené fub' ^^I'nitur confefiioni duriculari pritdidie, quum di-ex fide tenendam fub damnationii pand, quoi 't^fein fcriptèsfuiilimitduit.Btquod Dodor Euan-è^licuf pr^ediéld meliut feipfum exponit 'm preedi-

Mdterid, quid fentidt,qudm Kokenz- ipfumq; ^^dtere!iuintentionem,quod ibi m'mimé intendit fe trahendo. Ciÿi ibidem Cf dd dlidf relfondet '‘^ihoritates Doélorum, quds pro fua coitfeßione ^^^iculari ddducit Rokenz-qute fonantdd hoe,quoi ^»no debeat Pre/bytero confiteri, O” omncs taks' '“b uno per Dommum foluit,qudndo fcribit,ficut in quatuor rcligionibui priuatis ficpé diâif li-quted dmfdccre,quie rcgullt;e ifiarum religionum ftantefemper Domini libertdte,C!r non licet f^traditionibut utlegi Dom'mi taliterobligari. ^-fentiendumcR de hdc traditione Papa:, qui e^ *^^onui primlt;efeâ£, Obferuet crgofidelts Cbri-fiianut

n4 APOLOGIA fhnnuiijMc libertatcm taliter cofitcndi, c{Uod fiteatur tiiiiter[dcerdoti,ßcr (ju4tenut profit ei EcclefijC-^O'ijldm libertatemhabetcocefiant tn ino,quant Papa non pote^ defiruere neq^ diee^ per hoc 'aiquit,patetad diÜa Augujliniz^ fan^iol'i* fintitiunifigt;lntio,.qucdfiomo.debet Pre/iytero cogt;f' fiteri,quandôDcM inonet peccartté humiliter coH' fitcri.HiCciïlc,

Ex cui/« uerbis patet, quid dicendum fit ad f}orcs,quoslaboriojè Rok. pro fua auricularico^' portât confifiionc. Ex iQo u'tcriui poterit expet' gifei cr digitum ori apponcndo cogitare RoketiZ-ex qua fide firiptura: eog t obligat hominesfii’^ fubieâoSiUtquilibet femel uel ter im annoadtalfi’^ fomnidtamcrinfcrtilemconfcßionemfub panafit aftriélus.ciim idem üoâorEuangelicus in tralt;^‘‘^'*, eodem, quo fupra inter cetera firibitur, hortlt;(t^ poteß: Papauel alius ad taliter panitcndu, fed q«elt;^ omnis homo qui difcretionem attigerit, çy' propti' wn Sacerdotem paratutn habuerit, confiteatur ft' mcl inannoomntapeccatd Çua proprio Sacerdeti fvi panadamnationis^onfubiacet poteflati Pap^' li,cùm nec poteR damnare hominem nee faluare. infràin fine dufdem 3. Cap. magis ad propofitutn noflrum fiefubinfert. Concéda ergo didum Augtt'^ fiini, quod homo debet idea neeeßitate confitert peccatafua fecundumformam,quam Deus limita^ (iit, Sed abfit ex ifio concludere, quöd rationale c{i oinnem

VALDRNSfVM. sjf

hominem nfitcri [cmeltnanno omtndpec^ fud proprio Sacerdoti, ut falubre eit homini ^^dire tetr porc cc ngruc, dudire uetbumDei, ßcut l‘‘litbre eß hcmittt ijuoad corpus, pafci ctbdrio cor-Porali.fed itifankm foret homini,ipfum (iatucre,in ^‘iofubpoena merits taliter fermonem dudiat ftue ^dat. D(us entnt dedit heinini hberum drbitrium zr ^ultis ffcctalem irftiniium, ^udltdo et s^ualiterde“ ^tttt taliter operari. Ideo nimid exceïlentid fuprd ' H R I $ T V M foretßc ger.cralitcrconcederetd-

legem. lî£c ilJc. Sentetttids contrariai praxi Quai autem ex confeßione tali per homines ’''‘troduäa,maldpoßcntfaci!iter premoucri légat, ^xi uult Cap. ó.eiufdem traihtus. ^tß latius cu~ pit matcriam ißam difcutcre,çrddmedullam uer^ pKnitcntiee et ißiusconfeßionii per hominef intro-’^‘t^ai,t::rpcr modernosnimium magnificatèdcue^ ^‘tre,légat cum diligentia et penfet traitai us Dodo-

^uangelici de blaßhemid Cap. 8.9. w.at^ Jt. î“« caufa breuitatis hîc inferi obmittuntur. Ex

RoLiudicarc poffet e^S' iiluddiâumfuum,fi ^^ntinet ucritdtcm,dut in i]uo ipfum fundarc pote-(]up magnificando didani auriiularcm confef-mpdernam fcribit. Hiß enim hdc confrßio ”aberet efficaoiam.uidctur quod Chrißus in noutf fuperfluè dediffet Apoßolis Sacerdotibus ^ilt;tuium poteßatem. Cum Apoßoli reccpcrunt ^ftßo poteßatem clduiu, i:^ fctundumiHam offi^

ciutu

îîtf APOLOGIA

aunt fuumcxercucrunt ßne tali confeßione hitmtt-iti tiM mtroduila. I mo DoÄcr EK4»gf Zzci« fcribit quid Apoßoliußßint EuMgtlica, non auriculttri confcßtene, ijuod mubii uidetur^cim Ecclrßit tneÜMmibtauit permille annos crantpliM ßne tonfeßioite auriculari, lt;]uod adhuc melius ßne militdrct. Etß hoc c^ uerum, ^uomodo finbit Ü' âamP-.okenz- unde claues, quM acceperunt ApO' ßoU 4 Domino fecundum Migtßrum fententiirutH Cralios DoHoresfunt difcernendi (cientù,criudi' candi potentia, (jua, dignos rccipere, indignas debet fxcludere 4 regno. EuangeliciM index. Ipßenim bd' buerùnt clauem fcienti£ ulios iüuminandi, cùm ßdt diâi lux mundi, ut poßintmundum ab immundo ß' cernere, CTculpammaiorcm in homine uel min«' rem cognofeere, contra cj^nod mandatum DÔ’»'”' nitlitaret,ßc efuod educentes populum detenebrif ßatucruteum mlumincueritatu manife(le,utßt'^^ fub cbedtentiaChrißimandatorum,eirextrinfecdf in fanäa conuerfatione habentes talem m feiltet' leâum,ex fide ut uerè peroperaiudicare ciuis transgreditu'- mandata Dei, cr ejnes ea tenetgt; quii confentit fidei, nbsp;nbsp;quis répugna', cr lt;/mW

de defeâHpatitur,amp;'‘luis in ea perfeâus jTt,pr-O' pterquod non fujpicantcs occulte de alicuM bold' täte uel ma'itia, fed manifeftèeognofccbant, lt;]dß transgreffior fit legis, çrideàexpr^cepto Dowi«' ^Uierebant in eo emendam mediante doilrina

V ALDENS IVM. «7 ’’’‘«terzjit correptione, er ß confentit dd emenddut ^pfopoßtum peenitendi oßenditfecunduclduent gt;'itm ßliim pronunciabdnt. C^uodß nbsp;nbsp;nbsp;prottf'

'^'^fuer!tinucntut,nolcnfemenddre iamUgdtunt '^'^uncidb.'int negdntes ßbigratis diurne,er cott' , ’^fdtionem interßdelff non ddmittebdnt,er quod '’^(huibuid Chrifio eis ddtts,in'E.cclcßdprimitiud ''^^'o4fitur,pdtetexuerbis Chrißi,illdtth. 18. dicen' ^'‘•Sipeccduerit'm teßdtertuiM,corripe euminter Gr ipßtm folHm,ß te audierit,lucrdtiK csßdtren ^'^fm.Sidutetn tenondudierit,ddhibe tecum ununt '^^^duos,^uod ß nccßcdud{erit,dicEccleߣ,quod ’’ gt;^ec Eccleßitm dudierit,ßt tibi ßcutEthnicus^ ^’^bliantis.Eccepldnd fententia de exercitio cldui-in primitiudEccleßaiterütrddereSitanitcunt ^’»nmunitdtetdlemin interitum cdrnis er Sdtdnte, tentetur er uexetur, cA uti clduibus 4 Chrißo Apoßolis ereorumfucceßbribu(,uelnon to-«tre idos in co}nmunitdte,c/ui eßent otioß^erueb ^'ttalienis uiucrc,uiilum ßbi uequirere negligen-'^^ddeo ApoflolM ligdt cjuemlibet tdlem,er dutho^ ^^'^dtein ligxndi m cum in communitdte reliquit. Si ßdtcr nomir.dretur inter eos er eßet dudrus, ut ncc cibum cum iÜo capidnt, erfic in multii locis feripturæ rimilibuSipdtet ifld fententid, i]Ud fententid prddiitidrum feripturarum cui-ß^terolicnd:tur,(iudlisfuitufus clduiumd Chrißo '“H Apoflolii ddtdruin tn Eccleßd primitiudt ßne

Z 1114

îî8 APOLOGIA

ilia confeßioiie auriculari humanitiu po^ introdK' âa.Quaautemauthorgt;tatcdiilaconjeßio’mtrodU' ' ßafucrit, patet in prima pargt;e huiuf circa Sairi' mcntuin Pœnitenti£. iUc ußui pr^edidlus clauiuitf hodie àSaccrdotibus i^obmißus Cümheuinodef' ni Sacerdoces dijeedentes unà cum populo à ueritit^ primitiuorum Chrißiatwrum ufurpantes ßbi potc' ßatem clauium per alium (ßiritum quàm Chrißi I gant er foluunt, contrarié Chrißo er j'u£lcgi lejli' mantes, ejuodfolùm circa cofeßionem auricularclf iliis clauibus uti debcant, ercredentcs,quàm citlt;^ quis in f r. fßeitu populi ßt Sacerdos, efuod habest tusadomn!a,e]ueePetro ApoßoloßuntiomißßatpfO“ ■ pterfidemeius lUuminatain et charitatem,quainnil j lö« careat propter quæ Petrus claues à Chrißo fC' ■ ccpit,er credit ßt habere claues, er fecuré de greg^ Domini fe intromittit, er tales nimu multi ßuntbo' diepr^etenß Saccrdotes,quinullam ueramhabetitti intelligentiam de clauibus nec de uera poteftate Sii' eerdotum, excepta ßmpliä conf(ßione,quam iudicto ueritatis exercent nihil hgantes, fed per ordmem foluentes ßecialiter inhis,qui funt tß confentanei, licet non habeantpropoßeumeeßitn^ àmalo,eos autem omnes ligantcs qui eis funt trarij, ctiam ß Bapttfiie haberent fanflitatcm,ß^ quod apparet eis, quod per poteßate clauium, qi^^^ ßngunt fe habere, poßent damnare mnocentern (Ü“ impiuiußificare. in hoce^magnaperutrßo 'm

clauutm

V A L D B N $ IV M. tkuiitmhodiecurrens. Et poteR tx i/tocäthoUd *gt;liendi, lt;juöd hemmes non f mt cogendiad cofiten~ dum femel in anno omnia peccata fua proprio Srf-^erdotifubpœnadamnationisteterate. Qwdomne ^pusmcritoriuinmijnttntum buiufmodi debet e^fe ^oluntarium, omnis cofeßio hemmispeccatorisfe-; ^ntidum formam quam Deus limitât Sacerdoti fa-debet e/fe opus meritorium. Ergo omnis tdlit ^onfeßioejfe debet opus uoluntnirium. Ergo Stteer-dotes coaéiè exigentes hanc confeßionem extitl' ^nuntmerbumconfitentis^crperconfequensprte-fufnptuoßrdte fetpfos 'mfidunt, o' rempublicam i dimnificant cz pcrt«rtd»f,cr hinc debet homo ad' d'fcerc,ut conßteatur taliter Sttcerdoti,fi ZT quate-proßt ei (y Eccleßic, ey iftam libertatem habet ^^nceffdàDomino,quam Sacerdos cogenseum ad ^aliter conßtcndum,non poteß: deßruere neà darej ^mc fanclus ^poßolus a, Cor. rogdt colleddm f^bi dari pro fidelibus qudß benediilionem non co-'‘^è,ffd uoluntariè quando dicit: Vnufquifj; enint i‘’'out deßmduit i« corde fuo non ex trißitid dut nC' ^^ßitdte. Hildrcm enimdatoremdiligitDeus. Pdtet quod Pdßorum Eccleߣcil cduere pr^cipuè ’^ fxddione pecuniafubditorum, cfßc confeßio^ attendons illud t, Pet. f. Pdfeitequiinuobis eH ^‘‘gein Domini prouidentes non codélè, fed /ßon-r ^aneè.

Z »

RESPON-

APOLOGIA

RESPONSIO SVB VNO PER DOMP num ad caufas ferè omnium culparu.ii Sacerdotibus Thaborienfium obieüarum.

CAPVT Lirir.

ElZpeditK duabta ^drtib. fecundæ partit pri-fcntis^ in ijuibuâ Dei adiuti prteßdto {dtiffcd' ■ muscutpUnobifper M. lodn.Rokenz- nomine fuo c£terorumq^ Hlagiflrorum zj- Saccrdotu Prd' geiißumobie(lii,crfcriptis ipßuf, guibits noftriHf poßdonem Clt;itholiciim,expl(UMtionemq; caufieito' ßr£multipliciterimpugnduit. idmreßdtnobii r(' ß^'andere ddhoc,ubiidëM.dgii1eromnitffudç^dlio' rumßbiddb£rcntiuni, qu£cemtrd nospromoued debenspro fcprobarc, quad oinnid iüdbenè e^futi' ddmcntiiliterfdcidtfßium Idborë, qui ßbi longrdi in nos condtur retorquere, qudndo pod qudmlibetf qudßculpdmnobßobieilam,crßubiungit quód^^^ hoc IcgemDci er feripturds fdnßoruinDoilorUi^ no hdbent,quödh£cßnt)ndld. Ad hoc ergo reßoit' dentes, dicimus, quod ipßusc^ probdre,ß bené Cf iuflèfdeitomnid,qu£Cûntrdnospromouetinniàt‘^' rid Sdcrdmcntorum,rituum,inuocdtionis Sdndorih Purgdtorij,!Aiff£, dlioru, hocfdcidnt ex fcriptur£ er tefiimonio Sanäorum fe in eddem UC' rdcitcrßunddntium, non exfdbulis, nec ex fomnißt ex qutbus condtur nosddniultd induccre,i'.t ed pfif art!cu^lt;^

VALDENSIVM. »4» ^ticulo fidei tcnctimut CT promoucdmitt,(iui non 'nfide,fcdm huntMd crtnftmditbilifiintdßdcon^ filiunt,ut uerificctur in eo tüud Pfal. Namucrunt ’^ihiim'quifdhuldtioneSffcd non ut kx tud. iiobis fi^ffiat, qudtcnui cdufam noftra contra eum c^ßbi ^db^cntesiußificentM. Qui ex gratia craaxilio ï'n iußificati apparerc poterit,cuilibct caufam no-l^ram diligenter fidelitcr aduertenti quantic efi, quid ualentßca,pro quibut inutiliter uires [uat '^haurit. Et quid ultimo ualebuntßcieampulofief ’^^traéloriie e^confußuie ßatrum ßne iaufaratio' '^abilipr^dicationes.quädo uelutalter Achitophcl, ^uiics conßlium erat m diebut itlK,quaß ß quif con~ feieret rgt;eum,magnKafpcieturt£difs,cicm ficosfu-'^^res cylabores uidebit ttanos, crfua non ßabilia ^°nßlia,qtt£tantauerboßtatecyproltxitate fahrt-

ÏN1VRIARVM NOBIS PER MA-giftrum Rok. inîuftèalTcripta-rum notificatio.

C A P V T LV.

IAi« ultimÄreßatpro ablucndiscriininibuf,qu£ uobis obijciuntur,reßgt;onderc iniurijs, qiioi nobii facit Rokenz-in nos graues calumniasfulminan-^gt;blaßgt;hcmiasq; nobis imponendo,acnominibui “•■lt;«({$ nos fordidandof truncationem.falßßcatio-

Z ? ncmc^

j4» APOLOGIA

nem^ iuthoritätum fM^iorü miniu iuftè iffirihei^ do,Fortè ideo hoe dgens, ut tdioru crimmattone iuftiKeUepoßit,dtqialiorummiiculii puruf retn-t' nere,lt;ju£ poftq fronti ipfîufmet incutien tur merit‘’gt; iUu poteruntcofundereAdruborê.Qÿilcm dÜt t»' iurid^yquot; qudin 'miuriofdm cdlumiiM Rok. nobii itt' ferai, potiùs eligimut patienterferendu puniff^' du.Ne tame iuftui ßbi Appareat eiuf reßjondebiniit^ cbieilis, fcientes quia opia noßru pro nobis intef' peüibat,q{i nihil truncamuf,nihil ponendu depofr' imus de ptcris ftripturis. Nihil corripimui jcientt^ cr 'mtentione,teßis Dfe^, uidet in calo C terra.CiÿotiensiiutRok. adhoeprobandum ubi(i^ quandohocfecerimiu ßtmonittis crpetitus,utd’-' catfcertu eß,quod necufq; hodie, ncc ufq^in die ii*' didjpoteritprobare, licet alßeruißethocnosfecii' fe,no tame ueraciterprobabit,uthkimmediate^' ferius patebit. Vbi ergo primo nobis affcribit,qi‘^'* truncaffemus Tboinam de Aquino,ad hocreßondt' miM,ßcutcr'tunc cord auditorio incollegio Cari)^ re/fondimus, quod nunq probauit, ncc probarep'^' teritunq,quodirunsaßem‘.(s ThomäAqum. qu^'^quot; do nos diximus aUegando Thoma 3 parteßtmm^gt; ‘l’ 72. articula i. quod loquens de inßitutione Sacr^' tnentijconfirmationis fcilicctquantu ad ChrifmU'i' encmetcieteros ritus humanituscircahocintroiii' ÛOS, dicit, quod aliqui dixerut hoc Sacramentu noif fßeinfiitutum 4 Chrifiontc ab Apoßolis,fed poll

V A L D E N s I V M. HT J^ocelfu temporis 'm (juodam concüio. In hoc qidli-poteR uiderc, quod nos non truncamas eum,ftd ^‘’^intus quod ipfe hocdicit dc (iuibufd.im,lt;jui lic di-^^funt, zy hoc eä ucrum. Vbi dutcin ipfe Thom.is I 1‘fdntop'mioncnt fententiim circd hoc determi-l'unt uerbx fux fenpis fu xs, ejtiem ' ^^ferattlllum nos non uideates fundxbüem uerxei-*T’' in feripturanon recipintus. In fcoc rrgo non po-nosinßc arg’xrrc dc trunextione ipiitu ex (o, %ödnonxlfum ntxseins fententixm infundxbileitt '’^l'cripturx.CTxjJ'itrtbnushoc,quad de xlijs dicit^ in iäo fuo diéto fefundxnt in fcripturx ficut nec ^okenz- deberet dtei tranextor M. lojnn« de R»-litfioiinpugnxtorisfuixrticuli de comunione utri-*‘lq;/pecici. Quxndodiceret M. Io4nn«deRugx-l’o.dicitlA. ioxn.de Rok, tenere communionem Sx-^''itmentiEuchxriftix; fub/pecie utrx^pxnis feilt' zr uini,quxntu xd plebes er alios: uniuerfxltter freies eadere fub pracepto,quxinuis ipfemet RxgU' l^^oppofîtu. tenext etdeterminetRok.Vndedc Dolore ifio Thomx fcitur,quod in ^.y.punfiis 'mucni-^'^fßbimet contrxniM,et repcriturfni/fe txlis codi-^ogt;Jis,quod quxß omnem cofxetudmé Eccleßje,qux ^‘^nit,fi bonx uel mxlx uel xpprobxre,uelxdini~ excufxre innitebxtur, uidelicet de xdorxtione cultu lxtrie,ut dicit xdorxndxru, de indul-S^ntifsfinquibuxdicit Deunt fequi fentent:x Sxcer-fententiä etix de Sxerxmeto Euchxrßie tenet

Z 4 (nfun4ilt;gt;

?44 APOLOGIA

infundcthilcm, contre qmm fe obtulerunt lt;diqid Prdgie contra, omnes alios,qui Hiam eint opinicnctit uclint dcfefidere,qudin iicc Magifter iacobeÜut bo' ttiC memoria: teiiuit, o-itliimamui ut ncc Rohen' ZMd, cum multii ßbi ddh^entibui, ittam tenetgt; imocrßmontasPdplt;c, ut plurimuin uideturexcH' fdre,idec) non (uniM obligati, omnes eiui tcncre ß»' tentidt, niß de quanto fe fundauerit in feripturi) G“ per coiifequensnoti bené Kagifter ioannesRO' kenzanddicit,qucgt;d mî iÜoquoddiélum eil,ipfutn truncdffemu'S. Eodem modo potetl quilibet colt' ßderarc, quid nee in iho dlio loco ipfum trunai' muf, quando uolentes oftendere, quod non cB: d( neccßitdte Sdcrdmenti extrcm£ unélionis, quoil oleum priiK db Epifcopo confecretur, uel Chrißtt^ (idconfirmdtionem, diximus bocThomam i. parte q. 7i.drticulo3, Quatnuifpo^ed reffondendoa^^ argumenta dd intentionemEccleߣmodern£RO' mdn£ decl'metßc drguere. Bdptifmui in quo ßtph' na remißio peccdtorum,non eiltninorisefficdchei qudmbxc duo pradiitd Sdcrdmentd,fednon eil de tteceßitdte Sdcramenti bdptifmi ut dqud benedict' tur, utpdtet m cafu neceßitdtis. Ergo neceilde nt' ceßitdte ißorum Sdcrdmentorum,fcilicet confirtiui' tionis G extrem£ unélionis, ut oleum g Cbrififgt;lt;^ ßnt per Epifeepum benediild. in hoc enim quod di' ximui, quid Thomatßc arguit, no truncamui eutHi citm ßcarguit.tnhoc aut,quod ipfepoflmodufoluitgt;

VAL DE NS IVM. î45 id mentionem modcrnlt;e Eccleßie determinate eR fenfiu fuut,ilium nos non obligamuraffume-^f,nifi ilium ueraciterfundetmfcripturdtßcutar- gt;nbsp;ê‘fmentumfiiumciuod accepimutnos, expreffum ^dbet fundamentum dm experti fuorum fcripto-or nutriti 'm Theologiafciunt, quodfepè ar^ ^umentd fua uel motiuct ,qii£ facit, fundabiliord funtquàmeiiitfolutiones, quasad fenfum curiæmo derna: Romanteapplicot-in hoc ergo nonpoteA nos ^eken. iuftè argqerc, de truncatione ipßus in hor, ^Uod non affumimus eius 'mfundabiles folutiones, affumimus cum in hoc, quod uerè arguit, 'm tali ^tgutiafeueraciterfundansin fcriptura. Sicnein-^Kriamfacimus'Dionyßo dicentes,quc)dloquensde ^acramentis inde Bucharißica hierarchia, nuOant ficit mentionem de extrema unélione,Gr Thomas ^octeflatur,quiitdeA, utpatçt cuilibet intuenti, ^^muis Thomas aßignat rationes, ibiquare Dio-^yßus non facit de hoc Sacramento mentionem,hoc ^on di contra nos. Quod autem iterum nobis Ro-a(cr!bit,qu6d truncaffemus I1ugonem,ad hoc ficre/fondemus, ßcut re/fondimm ad Thomam. ^umenimdiximus, quod Hugo de Sacramcntislib. ^■parte iS.fcribit rcfcrens de quibusdam oquot; dicens: ^idam putant animas corporahbus pants cruci-*''i non poße,niß per corpora Grin cerporibus ma-*‘^ntes,Grc. Hos 'm hoc non truncauim m eum, fed ^‘ximus,quod ipfeßc dicat de quibusdam,qHod iflud

Z s dixe-

»4« nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;APOLOGIA

dixerunt e^hoce^uerum, (jitimuisipfeUugsftf' dm aliénant fententiain detcrminet. Tertio. fA-RO' kenz-dcit de nobis,(luodtruncaffeiniu M.\oanncni üußfanilje memorite in fententia, ^uam exprnnif in fermone, Dixit Martha ad lefum, hoc nos neg^' tnuf,(iuialt;judndo nos diximus iflo modo,quod quant uis M. lodfjn« plura ibi de illo loco purgatori) fcribat, tangatc^modos, quibus melius uim^datn quod nonßiit aliqiiiin talipurgatorio poßint mof' tuis fujjragari, fequens i» hoc Thomam t^yalioh dehocßnefcriptura: exprelftcauthoritate loqueH' tes. duid tarnen[olus ßnahterdeeo fentiat,conclU' puè mantfcftat,quando dicit in eodem fermone, tota fcripturafacra non docuit Dominus expreß^i orarepro mortuis pnter Itbruin Macchabeorui»» q-ii non e^ de ueteris teftamenti apud iudieos catiO' ne,denio^ fubdit: Ncqs Prophetie,neq^ Chrißus cu^^[ fais Apoßolis,neqsfanlt;.1i eorum [equates propinq“^ orare pro mortuis docuerunt explicité, fed docut' runtualdefolicitcpopuluinutuiuens fine crim'.itt foret fanéhts.ïiiieciüe.Ujn truncauimus eum,fed eo dicentes,cùmno negamus,fcdmanifeßcexpttf ßmus,quod alios fequens creorum fmtentias enai'quot; yans,multaaliaibifcribit, fediUafic fcribens,p‘f ißä conclußonem fuam m{mifeßat,quöd non utarit cidumßdei tenebat, crpromouebat moder num gißrorumpurgatorium. Quarto nobisaffcribdt quodtruticiiJJetnutdiéiKm B.tiieronymipoßtum n*

decretf

V AL D'EN SIV M. 347 pCfeto dijî.ii.q. z.ubt ßc fcribit: Inpriefenti ftcula l^‘inu( ßue orationibu«, ßue conßlijs inuicem pojße ndtuuare, ciimduteimntc tributml Chrijiiuc-nec lob, nec Ddnicl,necaohe rogare pcße ^’^oquoqudmjßdunumquemc^portdreonwjuiint. e/MW «f rblt;t Hieronymi dllcgantes non truncdtä^ f«w, cttw dJIegdmui eumßc intcgrdliter,ßcut P°ßtiis efl m decreto fine omni dim'mutionc, crcü ^°creferimiM nos dd locum ubi ficrtbitur. Sedquid ^oken.dddiditcdpicnsuerbdfiequentid in dccreto, S'*« poßtd funt pofi: uerbd. prtediäd Hieronymi, nos non ddduximui,illd non[unt uerbd Hteron^ ßd Grdtidni jenfum ülis uerbii Hieran, dpplicdiitis, ^hoc poteß quibbet, qui uult recipiendo decre!» widere, quid itd eß, quad dicinw. Non ergo reprdi' ^^nddtnosdetruncdtione uerboru Hieronymi, fed ßipfum de eisde uerbif Hteron.dddieione reprtehen ddt. Qjjifitó nobis djßcribit,quoddodlores Eudnge.gt; ^âuerbdtruncdffemiis,qudndo recipientes ijldet-is *gt;trbd,qu!eloquiturdefdcrdmentoextreinie utsäio ^is dicens:Scd ijld uidetur nunis Içuis in uerbis pre^ ’^‘fiisApofiolildcobifunditio ldcrdmöti,quidß ißi ^»rpordlis undlio foret ldcrdniétu,ut modo fingit'ur ^rifii (^cteteri apoftoli eins proinulgdtione et exe ^utioné débita no tdccrct, us^ ad illud ipfum allega ^fsno dddidimus ifta eius uerbd,qua; immediate poß i*erbd p nos aUegatd fubfequütar,ubidicii: Cocedo ^«Wë tibi,qnod ifta corporalis nnilio i aliqb.cater ii paribiK

I

Î4S APOLOGIA

fdribusfdcrMicntunii per hoctiondebemuurgui iruncdtores, cum non dddidimusilld ucrbd. cum uer bd illd funtdedlio rcjjgt;c{hi,dd lt;^uem illd dixit,t^udnt tüdprædiüilper nosdddult;2d, necnecc/Jitmfuttill-l nobis ddducere,ciim non e^ inter nos êripfumdip ßcultdSyde hoc quod corporalis undlio eü dhquibus clt;eteris pdribus fdcrdinentum, c/imnosexfideteitc' lt;tmuf,quod infirmi pofcentes,licite pofjuntoleouit' âionis competenti,quod udleretdd corporis fdiiit^' tem^dd mtentionem zr finem,dc ejjidlum per ApO' ftolosmemordtum,inungi. Intcntioneq^cr rituii' po/lolico unâionem tdlemfdddm^ ut'm primdpit' te hiiius tddum ed, falubran foreçyutilempttgt;' fîteinur,fed de dlid undione^qudin ed iÜi, loquituf üodor Eudngelicus, ubinos eum ddducimus. Vndt prointelligcndis diâisdodoris Eudngelici orum dodoruin in prima parte huius pododo fnp ponens, quas pro fundamento dicendorutnpern^’^ prsmißmus, pofuimusunumnotdbile,quèd cirt‘‘ fdcramenta duo dduertimus.

Primum, 'inßitutionem Chrifti/m quantum i*'' deîicetà Chriflomfua puritate fubftantid mftitutd dc exempldtd.

Secundum fenfus ipßs cxtraneos or impertitt^’*. tes dc ritus circd illdhumanitus ddinuentos, litiusdefcripß:nus,diiungentes, quod fecundunt lum dupliccm refpedum Dodoris, quem circd di^-^ [dcrdmeutd hdbuerunt,lcquebdntur udriè. tiunc a

V A L D E N s I V M. î4? «»MIM habcntes rc/]:ct’Tnm, nunc ad aliunt.Etßc in-»ttclligcndut fft Dodor Euangclïcus in fuisfcri-Ptii,quodlotjucn5deSacramentK, iüum du^liccnt ^ibuit reßieilum, loqucm quandocunqf fecundunt quandoq;fecunduinaliutn,uerbtgratia, '«in fcribit in Pofiilla fuper i. Cor. t.ut R.ok. eum *ilducic : Omnia Sacramenta funt Chrißi, ipfeenint ’^/iituit oinnia Saaamenta, ipfe datgratiam» cfficacitcrfignificat quodlibet Sacramentum, ab iplo utfundamcnto habet cfficaciam, fecun-ciu6 brnediâa mérita. Etquando iterumferb in trialogo de ultimo Sacramento,quod uocatur ^^trcmaunilio,quod fundatur in iüo diéio lacobi^. ^quot;firinatur quii in uobii, çj-c. erquando iterum feri ibidem in trialogo-.Concedo quad iflacorporalis ‘'quot;Hio csi aliquibus cateris paribus Sacrainentumt ^ßc de altjs fimilibits fuis fcriptis.llla ßc fcribit ha-reßeäum ad mftitutionem Chrißi, in quan-’quot;'nuid.lrcrthocSacramentum aChrißoinfuapit ^'iaicQrfubßant'a c^l inßitutum. \'bi autem in ^’“ilogo, ubifuprà. ut nos eum contra Rok. aUega-ßrtbit,quod minus leuis uidetur in uerbis prlt;e- . ''^is lacobi s.fundatio facramenti extremit unâi-'‘^is nbsp;nbsp;conßrmaticnis in iüo nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iterum ßiüa

^'^^poralts un clio foret facramentum, ut modo fin-

Chrißus Gquot; caiteri Apoßoliciuspromulgati-'’ein ç^exccutionem debitam non taccrent. Simi-'^^nandofcribit in fuo trialogo ,ubijuprà in fa-‘ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cramento

3JO apologia

crjttnentoiäptifmatiiy 'm facrainento conßmt^t!^' nis (y cunHii alijs Antichnfl. ritus infundabilesa» inumit^yadonusEccießte extra ßdem fcrifttuf^ fuprafideles fubditos cumulauit.Sacramentaautef^ a'.ia neeeßdria ^rtetermißt,uidclicet de feptein op^' nb. mifericordtte ß’iritualis, (/u^e debet ctpud eyßfecialiter prejbyteroseffe ßtcrdmentum,jei ho( Idcramcntum heetßt ualde neceffdrium, quidt^*' wen cdret lucro temporalium, creâ PriepoßtH dioßnn,ideö eäinfidchterprlt;etermißum,undeuilt;^, turmihißngulos, ([ui inßituunt talespriudtosot^' res crddntgcncrdliterregulds, uttdlid fdcrdtncn(‘^ utihter afubditisßntdcceptddn Deunt bldß}heiii‘^' rejßecidliter eitm Deus uult [aluare multosßneji^ fceptionchuius ßderdmcnti.Qji£ ergo AntichrUh^ ndprdtßimptia prældtum dßenre çy infundäbih' terdjßrmdre, quodnemo faludbitur ßne ßefeeptio' ne hitius [dcrdnientifßmiliter quando de fdcrdttK'*' to (orßrmdtionis feribit ,uidcturquödißdconßi‘‘' Wdtio introduild ßprd Apoßolos bldßhetKdt ^^ Deiim,iyißdleuis çy brems confirmdtio cumed' ic^lts ritibtu tdntimfolennibus, eü idio motione di abolimtroduäd, ut Apoßolus inßde Eccleßieil^'*' dxtur,cy Epifeoporufolennitas auf neceßitdsp-l^^ creddtur, quantum dd oleum, quo unguntputquot; ros,çy peplumhntumquodcomplexume^ capith uidetar quodßt ritus leuis ey infunddbtlistnßtl' pmrd,li^ oinnid zyalidßmi!id,qute tahterßnbit,

VALDENSIVM. ïM kripfiteaindubiênjjicéium habeits adextremtuu ‘^n^ttonctn cr conprmationan modoußtAti!, amp;nbsp;’a/f»i w fM rxfrjwfoïjmpfrftWfntfijCTjdritus ei» ^A diA humAnitus Adinurtitos.GrextrA fidem Icrip-ƒ'^pra ßdi les jubditos cutrulAtos. No« ßf'pßt reßiedlum kabens Ad unólioncm infirma fuin çj;- eonfirinAtionem, guiefitper mAnuum impo fitionein,in quAntumÀChriflo cywfuifubfiMtiA Cquot; pur it At e junt inftdutd dut excinpldtA, ni euius ßgnum Dodor EUAijgelicus pdrum tndc Gquot; notabi' liter ^eirmdm loquendi feruAt i« tdlibU‘1 fijecialiter ^Uando loquitur, ejUAHtum tdlem refigt;eâuin feeuit' ««m ceimmuniter dddithdnc diäionem: ißdueltd-l‘ j fiuc tAlcs, cr hocfdcitdd mdgnAm d. ffèrentiAin ^Abendam inter illd,quie loquitur reßieäum hdbens idficrdmctitd in quantum in fui fubftantiA cr p«« lote d Chrißofunt 'mftitutdtC!' iUa, queeloquitur lobens reffeilum dd fenfus eius impertinentes or i^lrancos cr dd rituscirca, iRd infundAbiliter cx^ l^A fidem fcriptur^ humanitus introduéïos,cr koe bené pro inteüigendis firiptis eius pro regulit ’ iduertcndu, crperconfequcns minusiu/lèKeken, '^obis Afinbit, quodin ui rbispradiflis doâorc Ek-*gt;'gcluum truniajfemus,ficutneeiÜoin eÜtruncit ifUf,ubi AÜegAntes 'pfum in tridlogo lih.j.cap ï.ubi ßribit ; Certuin nbsp;nbsp;e x fide feripturte, quod oportet

^ediatorem Dn cr fco»«;««« lefutn Cbrtftumji 4* ‘‘‘IKid 4 trinitdte eoneedi debeat per ofdtione cuiut alternismedwc,eyc. No«

îï* APOLOGIA

No» dUegätntu dm ucfbd, immediate ante hoe fcribit',uidclicetiliaquot;Ecclcßdnoftra Romana habet b-inc confuetudmcm, quod qu^cunq^fandum orlt;' ucritfermonan ad Chdftum dirigit,nonadilluin fandum pfmdpaliter, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iüa non cil truncatio

uerborumipßuu, cuiniüa uerbapro Rok.aUegata, iionf int contraria tüii uerbii per nos aÜegatis, fed habent fuum fenfum fanum, quipcrnosfuperia^ quando reß)ondimusaddodores,quosRok.pro uocationejandoruin adduxit, cd expreffus, Sexti ajfcribit nobis M. lo. Rokquod iniuriamfeeißemat M. UfokKorfHfg^ntfî ipfum in ißo quod in utt‘gt; fuo tradatufcribidquod innoccntiuf,quiuiguitigt;i* HO domini t^oz(../iatuit tune oleo ad ufm inßrinO' rumconfecratoab Epifcopo, utnonfolùinpre/b' ter is, fed ctiam omnibus Cbriftianis. Et quod in eO' dem l radatu fcribit,quc)d olimfandi mifjando coit' ficiebant communiter ßne ueßibus cxteriorib iaf^ ad hoc confuetis, er confuetudme er inucntii»'^ hominumdeputatis,e^ ßne ritu longo modo 4 ß' cerdotibuf ußtato,erin hoc non peccauerunt,gt;’^ lUis nosßbi iniuriam non facimus, cum ßc feribat '• Vbi autem Roken, m excufationem lacobelli pblt;'^^ fcribitdicens: tpfum manupropriaconßgnafßgt;lt;i^ in uno publico fermone in Bethlehem coratn tudinepopulipromulgaße, er intentionernß'^''* in materia beBi, traditionum humanarumcelebt'^ tioneßncornamentiseralijs pluribue pundif‘^ß darauf'

■ \

V A L D E N s IV M. gt;O j nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bené excufauitfe,benèfibierit,Sedt^ua-

^^iU£eiiu[untexcufiitioncs,pittetexpertii,i}iii 4 dnnu titu dudiebdntprlt;edictitiones,dn pradi ^«bit in Eccleßi S.IAichAeli5,crpoßea in Eethlehé, ' ^‘tiindo primùm poH M. lodnnem bon^memoriie, '^‘ithedrant in Bethiehem recepit, quomodo tunc in ‘^tpundiffchabuit, orquoniodo pofled inalidtn 'i^^lttdtem ucrfui fuam uitainßniuit, nobis non eâ ^‘idicare, eAquiiudicdt Deut.

Ex ifiii i(tm diHis potctt quilibctfdnie mentis '»teUigere, quod nihil truncdinw nec fdlfîficdmus, ’’fc dUquidponendumdepofuimus de fanais fcri-Piurii,nec dliquid corrupimia fcienter cr ex inten-‘‘one ,excepto iflo,quod hoc, quod extra de ijs, qui ßlij legitimi Cd. peruenerdbilem, tw noueUit l‘‘riodnneinAndrete fcribitur: JnuocdreeHipfunt '^^Itderium ex tota mente cr ttnima adfolumDe-'‘’’f in oratione per uocem emittere,affcripßinu« id-'“‘enß^quod f« ßio Cdtholico hoc dixißet,E.t dd hoc ^‘oendumßcperuenimus, quod non potentes ori-^‘^Icdggredi, pro tunc in alio libroßcfcriptunt ‘^perimus, hoc non m magnum malum deberet in-^'‘gt;'pretdri, cümßc,utdiäume^,prlt;eter intenti-'^’^mnoßramcontigit, quödßR.ok. hocmultunt prtehendcre, nbsp;nbsp;nbsp;nos ex hocfalßßcdtoresdo-

^°funappeüare, quod prater noßram intentio-“^»idccidit, multi) magisipfemet debercttrunca-

CT fdlßficdtor ßcripturarum dppeüari. IpCc d enint

»^4 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;APOLOGIA

enim non prater mtentioniim,fedcltäiucexiittc^ i tione, ut ƒ'4prà oftenfum eïl dddidit ucrbif Hiercti' , pofîtK in décréta ij.t}. 2. dicemfore uerbdfuJ,^'^ i 1 uerbAfueruntGrdtianidpfeetiamfalfificdnitè^^l' | ' or. ut in primdparte fccundlt;epartit principdlif

Hum e{l, fuperz.Pet. i.ftiper ifto textu: Nouit * minus pios de tentationibus eripere, iniciuos uertgt; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;।

diem iudicijtrucidndos,adducensedmpropoßtii'^ purgdtorio, qute tarnen loquuntur de damnandiff I gne perpétua. Ipfeetidm adducent Vutlhelmutti‘^ I rdtionalidiuinorummyfteriorumpartes.fuiuoii^ , i minis,ubi pc dicit: Ojadamdutemhiereticigarr^' i ««i', nusquam reperiri in nouo Teßamento, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. i

Chrißut uel eins difcipuU priemißis ueftibut indtt^' ' | rentur repricbendentes nos temerè,quod talibus of' , । W£lt;)«Kr, quoniampeut ait ioannes de cana : Dot»^'

K!« furgenspofuit ueßimenta fua, çr poßea । KKnq«lt;tm dccepit,nifi fua,nos uero ut dicunt,plif'^‘‘

alia, quoniatn ueßimus or reueßimus in

qua ccenam ipfam imitamur, iUa Kohenz. adduce»^

dcrationalinoncurauitadducere, uelquiacoistf^ । ip/Ktn eA, obmifit, quod idem Vuilhelmui pf‘gt;^^ i parte fui uoluminiscap.i.fcribitdicens:Sanèinpf‘' । mitiua 'ê.cclepa ftcrificiu fiebat in uafis ligneis nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;।

ueßibutcommunibut. Tunc enim erdntligneic‘di'

Cf j er aureifacerdotes,nunc ueró econtra eü.Ü^

jflf.

Cuiplusinißofecundodiitoe^icredSduntiO’^^ ।

V A I D E N S I V M.

K cottforntdt Magiftro lacobcKo ZT äUj{ fupcriut dicunt in Ecclefia primitiud olim com-^Kniter m ueflibm commi(nib.fiicrificafje,cr lt;efli-^intuf, quod M. loan. Rok. ob reuerentùm M. fui ^(obcUi non Mdebit ex hoc eum hjereticum appel-quôd argumento magni Alberti probatum» ^‘fod fine ueftibut exterombiK iam ad famficanlt;‘ communiter ufitatitpoteRfacerdosbenècon-^J^fre,fic arguebat : Qjàa cùm Chi ijli adio nolint wftruilte, in nuUo autem legitur Euangeliflaru, 1‘^óduelChri/iuf uejlesfacerdotales inconfecrati-^^^Sacramenti induerit, uel etiam quàdApoflolos ^duerefecit. Ergo Chriflut çr Apo/lolifine tali-facrainentum confeccrunt, crper confequent facer dotes absçptahbui poffunt etiam confi-’’^^e. Hifc ide. Ecce M. Irfcoteßi« expreße innuit, 'm nullo Euangeliftarumlegitur, quodChri-^^“^uelApoftoli uefies facerdotales incon/êcratio-’'^facramenti induiffent,c^ tarnen non aftimamus, 51*0^ ex hoc deberet arguifore hiereticos fecundum vuilhclmipertA.Rok.allegati,cr perconfe-uolens in nos Roh. çr non ualens horrendant ^f^^ntiam inducere, foins in foueam quam noftris ^^‘^^ndit, pedibus mcidit^crde iüo de quo nos argue ^'^onabatur,magis cum clamoribus corasn toto ftoii^nncationem e^^fal-‘^^lt;(tionem fcripturaru dcducere,feipfum minime ^'*^t,oblitusiüiusdi(iiApolloli Roman,i.ipfunt

4(1

fië nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;APOLOGIA

ad ruioremconfundentis.QM ergôdliutndoces tC' ipfum non doces, qui priedicoi nonfurandum/Kf^' rii,qui doces non mcechandum, mœcbaris^qui abo' tninarisidolum,facrtlegiumfacis. Qui 'mlegegio' ruris, per pneuaricationem legis Deum 'mhonor^' Ex i/ij4 lam rejjjonßonibus noftris patet, cuilib^^ ucrèçy'fideliter dduertenti,quod adhuc Dfo ducft fundMientumnoftra caufie, cr cum toto defup(lt;^ £dificio ftatum immotum, ut Tetragonus fine tuperio, çr 'mcorruptum, zy quodinuanuin amp;P' ne cäu/d 'meanos deturpant, non ualentes uet^ tn nos deducere, quod aliquid 'mpunüis, 'sn quibii^ i Kokenz- nbsp;nbsp;ßbi ddh^rentibus difcrepamus, coif'

trafide}nfcripturlt;epert'snactterteneamus^utqigt;°^ contrarium foret fides defendereuel minus tult;tigt; aut quomodolibet defenfare. Kogamus ergocfbo^ tamur 'mChriftopqßnno i e s v crucifixo ,qtitlt;^' libel pium leâorem ,ut'm fide,ffie, er cdritate DO' mini nojlri lefu Chriftifufeipiat omnia, qult;e w pto noftro pnefenti legunt,in tantum crpro eaipß rccipiat, pro quo gt in quantum tedificant Catbo' licamzyApoftoUcam fidem cr ffem lefuCbrifto» qu£ fides omnia per dileélionem O’ ad dileiiiotte^ operatur. N-ok protc/ïamur o’ coram Deo,dt^ exDeo eloquimur, quodfolùmpro eoo'^td idbt hocfcriptoelaboramus, ut foltern in modicofrd^’ dem Antichrilii O' eius fucatos feduâionesniorde' reinus, o' rcfiigcrium charitatis multorumpcf

kgei«

. , V A L o E N s I V M. Jî7 Chrißi O' Apo/lolorunt rcfricando (xcitn-; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;forte quofdam uiros crftcerdote! adfi/t’

' ^‘*nzeIf{agnofcendtfO‘de(jderdndKif{,qujef'unt ! ^^‘nitiuieE.cdefj£,rogdnte50inneso'/jngulos,dd prüfens peruenerit, qtfdteitU'S omnes de-

Ißno/lros, oß qttitnhocopere rclucentpiè ntifericorditer interpretentur, o[apportent (Copter amorent Domini noßri lefu Chriß.',ßue er^ ^^l’ß fumutuelfuerimufß» uerbo oi» lt;3rdm~ ’’’•«ticj forßcttn, ßue in aBcgdtionibut fcripturd' ^m,ßue infententijs uerborum ofaperßMate^ ^Hemauddcidloquendi dcdiuerßs dijßcultiitibu!, I'‘ie quid in aliquibud mdtcrijs dcfcendimui forte '^iinisreprtehcnßue dd perfon^quorunddmhomi-'^»m,ßue de dliqutbus uerbii'Sdtyricis dd incrrpm-coinpoßtis ufq; dd com!notionem,uel oßiaidm ’ne pidrum dtiriiim,ßiie de zelo noßro, qni e^ wj ^qutbus, Grforßtdninpluribuslods, nonfccKn' fententidm,ßucde ineptd er incoinplctd ex^ Preßiene dliqudrunt ucritdtum. Dc omnibus in ^Hdntum tdlibus petimus itcruin dtq; iterum erfem uenidm er compdßionem, er ß neeeße eß, in ^quibus modo er forma, in prateßdtionenoßrd ’'^ principio feriptihuius poßtd, pidmeoniedio-''em.

Siquidduteminijsfententijsfuerit conueniens, tr utile, ßt in eo Idus erglorid DEO Pdtri, er ^ILIO eius pijßiino er grdtißm» DOMINO lt;» i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cruci-

«8 APOL. VALDENS.

crttcifixo^ er SPIRITVI SANCTO.

^uo omnid, 01 ^«o omnû, er per quem, amp;nbsp;propter quem, Qui uiuit crreÿMt Deutinfecula flt;eculorum, AMEN.

FINIS ADEST V B R E.

Articvli magistro. *lt;Vm et sacerdotvm anti-^x^ciuitdtis Prdgrnßs, pcrregnumBohemiie,fub dnno Dommi MiUeßmo, quddr'mgentcßmo triceßnio fecundo euul^ati.

ARTICVLVS PRIMVS.

ÏNPRIHIS CREDIMVS ET TENE-mus ad quod fingulos Chiiftianos ad-hortamur, ut credatur amp;nbsp;teneatur, Quod Chriftus uer/isDeus amp;uerus ho-jHo eft infacramento uifibiliEuchariftiç, *11 fua propria natura amp;nbsp;(ubftantia. fuæ •laturalis exiftentiæ.eadem quam afl'um-pfitdeuirgine Maria,amp; quarcfidetincœ ïoin dcxterapatris, quiineodem facra-»Hento honor, cultu, genu flexione.ado-lationejuminum accenfione,amp; aliarnm iienerationum exhibitione debet exhi-

SECVNDVS. Credimus amp;renemus, quod feptem facraraenta, uidelicet, ba-ptifma, confirmatio, pœnitentia, facro-fanfta ÉuchariRia, ordo, matrimonium, Unftio.facrafuntexfidecatholica necef-faria, ac falubria antidota animarum, ab ®tnnibus promouenda 8c tenenda.

a 4 TERTI-

,^o A R T I C V L I

TERTIVS. Itemtenemus, quodfa* cramsntum baptifmatis more Ecclefiae cum exorcifmis amp;nbsp;cum patrinis, cum chrifmate,amp;oleo facris,accum trinaim merfioneinaqua benediaa, amp;nbsp;aljjs riti' bus confuetis eft exercendum, dum ad ifta eft congruaopportunitas loci, temporis amp;perfonarum.

QVARTVS. Item tenemus, quod pro remedio animarum lapfarum dcla-bentiumamp;pœnitereuolentium,confef' fionesauriculares idoncoSacerdotifuiit excrcendæ,amp;remedia falutifcra,fcilicer, ieiunium ,eleemofyna, Sc orationes.S^ cætera bonafatisfadionis pro modo cul pæfunt eis iniungenda,

QVINTVS. Item credimus Si tenC' mus, quod Sacramenrum extremæ un-dionisjpofcentibus ægris Sc infirmis,iu-xtaritum acformam Ecclefiæ faudæ miniftrandum Sc exercédum,amp;: nos hor-tamuromnes,amp;de poft uolumus adhor tarijUtcùm in grauem infirmitatem inci-derintjillud facramenrumnon omittant aut quouis modo contemnant,quiacon tcmptorcs illius Sc aliorum facramento-rum

PRÄGENS. PAPIST. »«» ^mfunt caftigandi,amp; iuxta cenfuraEc-clefiæcorrigendi.

SEX TVS. Crcdimus amp;nbsp;tenemus, ’ÏUÓd decem præceptadominica, amp;cæ-tera punftaEuangelica funt à cunftis fi-delibus fub obtentu falutis ætcrnæ ob-feruanda. In fenlu ució, qucm Spiritui fanélus flagitat 8c Sanétorum fententia Concors Spiritu fanfto diflerit, 8c expla-hat potifsimùm acccdendo ad matrem ^magiftram dominam noftram Ecclefi-am primitiuam Spiritu fanûo regulata, praxes eins Scexecutiones eorundem præceptorum.

SEPTIMVS. Tenendumeft amp;obfcr-üandum,quódinoccifione reorum non eftlexuetus infinguiisfuisiudiciarijs fc-«Ïuendaamp;alleganda. Nee ipfa occißoa quoquameftin propria caufa aut uindi-ftaexequenda. Necinqucnquamnifiin Cum, qui aliter corrigi nullatenus ualer, liée unquam aliter, nifi magna urgente Heeefsitate, lex nouaoccidcrclicentiat, Seperpoteftateslégitimas fuadet, amp;nbsp;au-ïhorifat, hoc autem ut fiat cum magna compafsione,amp; cum conditionibus fe-a 5 decim

A R T I C V L r decimcharitatis,amp;ipfa régula kgis naturae obferuetur : Quod tibi fieri non ui»» rationabiliter alteri non feceris.

GCTAWS. Crcdcndum cft amp;nbsp;tenen* dum,quod res alienæà quantuncunqu« îuftis de lege communi non folùm funt auarènoninuadendæ, necconcupircciv dæ,necnociuæ tangendæ,amp; plebs fide* lium in bonis fuis non cft opprimenda iuxta documentum PauIizMala non funt facienda, ut eueniant boira.

NONVS. Credimusamp;exfcriptura te* nentes tenemus, quod Sanfti in cœü» Ghriftianis hic fidelibus fuis oratioirb biisamp; charitatiuis auxilijs pro capacité' te fiue eorum difpofitione luffragantuf Quos fideles licenter pollunt poftular’ amp;C exorare pro auxilio amp;nbsp;intercefsioii^» çirca hoc tarnen cultum latriæ foli Deo debitum eis nô impendentes,fed in ino-deramine prout decet,ad Sandos fe habere, ad eofdcm habentes, amp;nbsp;quicqul^^ dcordinati foret refpedus ad Sandos fupra menfuram portulationis hoc abij' ciente*.

Deci'

PRÄGENS. PAPIST. j^{

DEClMVS. Item tcnemus amp;nbsp;ex mul-tis feripturis Sanftorû componentes iii lege Domini fundatis credimus, quod »nimarum à corpore exutarû locus Purgatory poft hanc uitam eft ponendus.

quænon ad plenum hic in uita pro pec-catis fatisfecerunt,pofthanc uitam pur-gatæ faluabuntur. Quodque fideles hîc in uita talibus propter uinculum cha-titatis amp;nbsp;fpiritus poffunt amp;nbsp;debent ic-lünijs amp;nbsp;orationibus, eleemofynis, 8c fanftis operibus piè fuffragari. Circa hoc tarnen femotis amp;nbsp;deteftatis omni auaritia lucris deordinatis Sacerdotuni qualibet fimonia, quae olim Sacerdotc» auari fimoniaci illo honore excrcebât Scexercent.

VNDEClMVS. Itéra tenemusamp;fidffl^ liter obferuare intendimus, quôd ritus ßcordo facrificandi in Miflaamp; Vefperis, ßc circa alia officia diuina in fignis amp;nbsp;ha-hitu confuetis eft legitimus amp;nbsp;dcbitiis, prout circa Miflam eft humerale, alba ftola, manipula, cingulus, amp;nbsp;ornatus niore Ecclehæ fandlæ ordinatus.

Qui ritus abfque notabili necefsî-tatc fimul etîam circumftantia débita amp;nbsp;magna.

»lt;Î4 A R T I C V L t magna,înMifla amp;alijs diuinis ofBcijs,^ fanais inhonoremamp;laudem Dei dilpo' fitis, amp;nbsp;ordinatis à Sacerdotibus Çhrifti non debet omicti,fed inhocfaao teneri £(obferuârû

DVODECIMVS. Itemieiunîainnig’* lijs Sandorum amp;nbsp;alia ieiunia débita i« Ecclefia fanda hue ufque obferuata fob uolumus ea obferuan,amp; (nos fubiedos ad eadem teneri.

TR5DECIMVS. Tenemus quod fe* ftiuitates Sandorum præfertim Domini noftri lefu Chrifti, quæfunt B. uirgini« Mariae,Apoftolorum lefuChriftijMarty-rum fandorum,amp;cæteræantiquæinEcquot; Ecclefia Dei in celebratione ab antiqii” obferuatae modo debito, non folirrn ab opéré feruili corporalis laboris, fed amp;nbsp;â peccatis abftinendo, uelut ebrietatibus amp;nbsp;cæteris dsordinationib. funt feftiuan-dae. Dealijsuerb feftiuitatib. minoribus ex unanimi confenfu,clerus cogregatus fibi iuxtaDeum propofitis quod cóclu' ferit uerbis diminuédo,uelfecus de eil-dem exinftmdu fpiritus conftituendo uolumus contentari.

Item

PRÄGENS. PAPIST.

Irem circa iftos arriculos nunc articu-latos,diuina pro diuinis,Humana pro hu nianishabeantur. Quodfi circa illa, qua» ftint Humana in iftis articulis contingat Ros in pofterü fenfum falubriorem con-cipere, quam nunc percepimus, ilium üolumus declinare,led ampleûi pro la-lute noftra conlcqucnda amp;nbsp;totius popu-li nobis fubieâi. Sic tarnen, quod no pri-Us aliquid immutetur,nifiprius in com-njune omnibus Magiftris fcilicct,amp; Sa* cerdotibus utriufque ciuitatis Pragéfis, ßc eis, qui concordiæ inrerfuerint,amp; in hac parte funt eorum adhærentes, rcfe-tantjamp;pcr cos quidfucritin communi fimul decretumtencant. Aûumfubanno Domini 14,3 î. infra oéla.Circumcilîr onis, amp;c.

ARTICVLI THABORI/ tarum contra Papifias

Pragenfes»

ÄRTICVLI SACERDOTVM THA-borienfium fupra diilif articulii M4-^iftrorum in pluribut contrarij,

02«

ÄRTlt THABOR, CONTRÀ

QVia nuper ex caufa D«o cognîw Magiftriamp;Sacerdoces antiquæ ci-•uitatis Pragenfis quofdam fabri-cärunt articulos nobis Sacerdotib. catnquot; peftrisexercitus.Sacerdotib.Thaborieiv Îîum,ciuitatum amp;nbsp;cSmunitatum eorundem quoque diftantium, amp;c. per terraifl BohemiæacMorauiæ conftitutarum at-que conftitiitorum. Et communitatibus nobis adhærcntibus contrarios feu ad' nerfos, nondum ex fidcfcripturæ.quod ab omnibus fie teneri debeant dedudos» Ipfos ubique in feriptis publicantes in præiudicium concordiæ inter commu-nitarcs firraatæ,amp; noiiarum litium fufei-tationsm. no obftante compromiflb fado,uiris difcretis,eledis ab omnibus co-munitatibus poteftaté amp;nbsp;authoritatem habentibusad prouidendum de aliquo bono medio internos amp;ipfos,fairem in ijs,quæ Humana funt,amp; citra fidem.Hinc cft, quod nos Sacerdoces ancedidi pe*^ jftos inrtigati uolences fufpicionem fini-ftram,amp; cû communicacibus nobis ad-hærencibus aufugere incencionem no-ftram in feripco redigentes decreuimiis publicare,amp;ad parcel diuerfashuius re-gni deftinare.Quianô licet in cafu huius-jnodi

PRÄGENS, papist. »^7 hiodi fub filentio pertranfire. Quätenus popiilus uos amp;nbsp;illos intclligat,amp; deno-bis noftrisque communitatibus non ali« quid erronei fufpicetur. Quamintentio-Uem noftratn, quid uidelicet de Sacra-nienris amp;nbsp;punftis alijs per ipfos tadis, credamus feu teneamus in iftis noftrig fubfcriptis arciculis omnibus amp;nbsp;fingulis ftotificamus.

PRIHVS ARTICVLVS.

Inprimis crcdimusamp;tenemus, ficut antea tenuimiis amp;nbsp;credebamus, quöd panis, quem Chriftus in fua cœna accipi' ens,amp;:c.luisqiie ad manducandum dedit difcipulis,8cin ciiius digna perceptione per minifterium fidelium Sacerdotum, feliquit memoriam fuæ pafsionis, eft in •latura fua uerus panis,qui pronomine Hoc demonftratur in hac propofitionc Sacramentali, hoc eft corpus meum,amp; ^ürn hocuerè facramentaliteramp; realiter ^ftcorpus Chrifti de uirginefumptum amp;nbsp;pro nobis traditum, qui in fibi debitaha-benduseftreuerétia.amp;fideles illü uenc-^aturnó panis fubftantiâ fed dequàtOjUt Præmittirur, eft corpus Chrifti cuius ue-

rum

»68 A R T 1 C V L I

rum corpus in eodcm elle ueracitcr,Sa-cramentaliteramp;fpiritualiter eft creden-dum. Nonautem cum comunibus pro-prietatibus tarn eflentialibus quam accb dcntalibus cônfequentibus ipfum cor-pusjidem in cœlo ad dexteram Dei fe' dens. Ad quod omnis fidelis in mentfi debet attcnderc fufpenfa confideratio-ne circa naturam matarialis fubftanti^ Sacramenti.cum folicitudo fideliumu«' rcadorando,amp; genu fle(ftendo,amp;; cogb rando effe debeat in imitationefaluato' lis noftri, amp;nbsp;deuotione ad eius corpus quod furfumcftjamp;etiam eodem mod” prædiftoin ipfo uenerabili Sacramento» amp;nbsp;proportionabiliter intelligendura de Sacramento calicis.

SECVNDVS. Tenemus,ficut8£antes tenuimus, quod baptifm3,manuum iu’' pofitio, cœna dominica, pœnitentia,o^ dojmatrimoniumamp;infirmorum unft'*’’ quæuecantur communiter Sacrament^» èc ft quaalia (tint in legc,quæ eadem rati' one dici debet Sacramenta.ficut aliquo cxijsreptem,inauthoritate,formagt;feis u quoque Chrifti, In fide ac ritu amp;nbsp;primitiuæEcclefiæ, cuius reftor^

PRÄ GE NS. papist.

Apoftolijfuerunt, amp;funt capacibus mul-^gt;im utiliaacfakibria antidota animaru. ^ontamé fie fimpliciter necefTaria,quin. ’liquandofine fufeeptione taliumin fi-S'io fenfibili fiatfalus.

TERTIVS. EtiamtcnemuSjficutamp;: 3nteafempertenuimus,quôdSacramen ^iim Baptifmatis, obferuatis ijs quæ ex fideferipturæ ad eius requiruntur necef-^tatem, amp;nbsp;circa ipfum fun tutilia. Exemple ApoftoloriuTiamp; primitiuæ Ecclefiæ poteft licite Si uerè,amp;libéré,loco 8c tem pore oportunis exercer!fine exorcifmo, «xiifflatione, laie, fignatione crucis in peaore,amp;in fronte, finelinitione auriu, gt;Urium,pe(äoris,8cfcapularöjfineunfl:i-oneChrifmatis in uertiçeamp; eiufdë cum oleo per Epilcopum 8c aquæ per Saccr-doteSjUt inquiunr,bencdidione,fine tri-immerfione,amp; patrinorum requifitio tte,amp;fine quibufdamalijs circahocSa-framentum ab Ecclefia Romana moder-■^ainftitutisjamp;quandoque nimirum fo-^ennifatis, amp;penfaris.

QVARTVS. Poft hoc tenemus prout ^femper tenuiraus, quod ad mcdelani b anima-

ARTIC. THÄBOR. CONTRA animarum,quæ fpiritualiterin infirmit*' te decideiiint pœnitcreque uoliint pr^ luppofita poenitentia in animo fimplici* ter ncceffaria ad falutem, qua contritu* Domino inrenfibiliterconncctur.amp;cuiï* cxprefsione.quandoque uocali finguU* riccr ßbi fada, iiel cuicunqucindifFeren' ter fidel?à prudcntiorib.requirens coO* filia iuxta informationcm B. lacobi, praxim primitiuæ Ecclefiæ,-adiunfti* quando^ue falubribus remedies,iciuni' ormn, clcmofy narum, orationum, alio' rumque operum bonorum, ad quæom' niatanquamad candemex fide feriptU' ræutiliafeu neceflaria nos hortamur,fi' cut amp;nbsp;continue hortabamur, fufficit,pf® ut quondam fuflFecitfinecôfefsionc aU-riculari tantùmfafta priuato PrefbyteiO iuxta formam amp;nbsp;obligationem innocefl' tij amp;Ecclefiæ Romanæ modernæ^amp;fînlt; forma ufitata abfolutionis amp;nbsp;pœnitend? in numero amp;nbsp;pondéré Scmenfurafecuiv dum uoiuntatem côfeflbrisiniunftion^ quæ humanitus Sc infundabiliter,quoad feripturam funtintroduda.amp;nondcne' cefsitate pœnitentiæ rcquifita.magis fi' moniam amp;nbsp;cleri extollentiam, quàmfa' lucem projnouentia animarum.

Quintus.

PRÄGENS. PAPIST. ni

QVINTVS. Infuperproponcntes amp;nbsp;Côfitentes utilitatcm unftiönisinfirmo-tiitn ad intent!onem 6c finem per Apo-’ ftolos ad memoriam reduâæ ac ri tu eo» tümamp;uircutæfaftæ. De qua B. Marcus ^lacobus faciûr mentioné,fuperægros olei inpartibusdeterminatis impontio-»ie,abhpilcopo quandoqj fimoniaco 8c fimoniacè promoto prius, ut inquiunt, benedift'i, Ôcfæpeufq; ad corruptioncm amp;Cfœ:orem retenti cumrccitatione lita— fiiæ,orationurrîj amp;alia iuxta forma Ro-Hianæmodernæ ufitatamEcclefiæ ordi-iiatione, carentesq; de hac feriptura ex-prefla legis ac fententiafanftorum fe in-cuitabiliter fundanrium in eadem,non audemus illam pro fidei articulo prafti-' Care,6c confiteri, tanquâ Sacramentum, itrfic à Chrifto uel eins Apoftolis inftitu» lumrcputantesipfumutficnon à Chri-ftonccabeius Aportoiis,fcd ab Humana iiiftitutionc procefsifle. Cùm fi talis corporalis unâio foret SacramentûjUt modo fingiiur, Chriftus 6c cæteri Apoftoli «ius promulgations amp;exccutionem de-l^itamnon tacerent.

S E X T V S, Cæterum quamuis cre-dimus 8c ex. fide feripturæ tenemus, ficuç b Z nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;6c prius

i-jz ARTiC. THABOR.. CONTRA amp;prius tenuiinusamp;credcbamus ,quód S.'indi cceleftis patrire ad fideles hïc iiiaii' rcs,afFeéliim bonumhabeantjScipfisfuf-fragancur,qui ipforum fuffragiorum paf' ticipium àbco optarc debeiiE. Quod nos optainuSjfciipturamtamé legis'eX' piefiTam nefcimusjiios fub æterna darn' nacione obÜgantem ad tenendum pro fidei articulo, qnöd Sandi in coeIcftibuJ àfidelibushîcuiantibus pro dido fulTra' gio, amp;inceicelsione debeant ncceflario inuocari. Quodtamenli neceflarió fieri debear,Chriilus amp;nbsp;cæreri Apoftoli huins promulgationein amp;nbsp;executioncni debi' tam nontacerent.

SEPTIM VS. Amplius,quamuis tenî' amus amp;nbsp;ex fcriptura legis credimus,ü' cut erantè tenuimus amp;nbsp;credebains’jquód animæfaluandorû in illo magno ScloU' go tempore, ab initio uidelicet mundi ufquead ipfius cdnfummationem,funf fecundum fcripturas amp;nbsp;Dei ordination^ ab omnibus fuisinquinamentis finalit^*^ cxpurgandæ.Scriptura tarnen legis ma* nifefta ignoramus,nos fub æterna dam* natione obligantem ad tenendum fidei articulo,quod locus Purgatory ani-marumà corpore exutarû port hanc xH' tam

PRÄGENS. PAPIST. î7î tarn fit ponendus tempore legis gratiæ Chrifti afcenfu,In quo poftmodumpœ-nas corporales fenfibiles fuftinétes pur-gatæ faluarentur, amp;nbsp;quod fideles hic in tiia talibus dcbeant ieiunijs,eleemofy-nisjorationibus.ac alijs pijs operib.luf. fiagari.Quod tarnenfi effet neceffario fieri deberet, Chriftus amp;cæteri Apolloli fiuius promulgationem amp;nbsp;cxecutioncm debitam non tacerent.

OCT A WS. Cumliocetiaminmiffan-doobferuantes Sc promouentes ea,quæ deeiusfunt fubftantiaamp;necefsitate, fe-«juentes circa hoc ritumBeati Dionyfi/, in quantum promouet deuotionem po-püli in cantumoderato in uulgari,in le-ftione facrarum feripturarum in ædifica-toriaprædicatione.amp;indignorum etiam à uifionc Sacramenti pro poffe cxcluho-in alijs, quæ fccundfi lege Euange-licamad bonfi fuffragancur, tenemus di confitemur.quod ritus miflandi in fignis Omnibus amp;nbsp;ueftibus conCuetis, putain ilbahumerali, manipula, cinûorio amp;nbsp;ca-fiula,quæ Ecclefia Romana moderna in-ffituit Sc comunitcr obferuet. Etquidam ^agiftri Pragenfes apcccato excufant Sc b 3 exercent

Ï7 ARTIC. THABOR. CONTRA cxercentnoftro uidcre pro hac nice nu*' libi cxprelTum fundamentum fcriptui3î habet. Quod fi fie fuerit ritus Apofto^*' eus,non eft nee Apoftolorum fanSoruf’J difcipulorS nec uniuerfalis Ecclefiæ.ft“ eft ritus modernæ Ecclefiæ Romand* niultis Pontificibus Romanis longe po(‘ Apoftolos ab imitatione Euangelij Chr^' fti notabiliter declinantibus fabricatu^» onerofè introduftus, quem ex cauü* îdoneis omifimus,in hoc,utfperamus» cæterisparibus nonpeccantes.

NON VS. Item cum diligentiapromO' uentes omnia iciunia à lege Domini mendata, amp;nbsp;à fidelibus tam in lege uetf' ri, quam noua meritoriè obferuand^’ îeiunia uigiliarumSandis limitata,ido' latriam fapientia amp;nbsp;in lege Domini fundata.Jac aliâs undecunque de ordi' nata cum cibis fpiritualibus,rarioribu®» pretiofioribus aut lautioribus, ratio*\® quorum pauperesplus fpoliantur, dii’*' tes autem ingurgitantur non promO' Uemus, fed quomodolibet deteftamof» optantes ut totus populus Domino co' piacenterac Tandis primitiuis confornU' ter ieiunarer.

Deci-

PRÄGENS. PAPIST. î7î

DECIMVS. Item cùm Apoftoli fine ^uibufdam feftiuitatibus modo confue-Hs Sanâoriim Scafitatis plus nobis dile-^erunt Dominum noftrum lefumChri-ftum.amp;utreputamus, necfcriptura, nec Apoftoli has docebant.uidetur nobis ca-tholicum tot Sanûorum nouitatcs efle tcmerarium, amp;nbsp;prodcfle Ecclefiæ, quod îeffantibus iftis omnibus feftiuitatibus Samftorum foliim Chrifti feftiuitas ob» leruetur.Quia fie Chrifti memoria recen-liiis haberetur, amp;nbsp;plebis deuotio,non fic gt;n membra Chrifti indebitè fpargcretur, ciim no ualeatfolennifatiojuel feftiuitas ialis,nifi de quanto ad magnificandum Chriftûpræparatjamp;honorem fuum incitât, amp;nbsp;ad amorem fuum prouocat amp;nbsp;ac-tendit.

VNDECIMVS. Itemcredendum eft îcfideliter tenendû.quod praeceptado-tninica,imó5clexintegraChriftiana,quig *^aggregatum ex omnibus ueiitatibus fsripturæfacræ.fuccedens pro fuo tempore,quarum aliqua eft temporali s, mähen« jp fua periodo. Aliqua manens per-petuo, amp;nbsp;fi aliqua ftans in æcernitats cn t)eo,quam Chriftus no uenit folnere,fed lt;dimpleie,ô(qu» tamfirmæ exiftit ueri-

I» 4. tatis,

37^ ARTIC. THABOR. CONTRA tads,quod nullum Iota aut apex ipfius fallere potcft,funt àcunûis fidelibus fub obtentu falutisæternse obferuada fecu»' dum uniufcuiufque conditionem atqu» ftatum.

DVODECIMVS. Item tenendum efl, Sc firmiter obicruandu, quod nec in coV' demnatione reoru,nec in occifione uetus uthuiufmodi, in fingulis fuis indb darijs eft exequenda,nequeleges hum^' næjÉuangelio contrariæ.fequendæ fun-amp;allegandæ,necipfa occifio unquamin aliqua caufaalicuiinfligenda,nifi fi amp;iu' | ftum urgentenecefsitatelex noua occi' 1 dereuel codemnarelicuerat. Et Ecclefi^^ i primitiuæ praxis declarat amp;nbsp;oftendit.it^ tamen,quod circa prædifta, i6. conditiô-nes charitatis obferuentur, amp;nbsp;ipfa legi® naturæ régula: Quod tibi non ui s, ratio' nabiliter al terine feceris,

T R E D E CIM V S. I te m firm i ter t en e»; dum eft, quod de lege co ni uni res alicoi non folùm non funt auarè inuadenda-’, fed nec tangendæ nociuè amp;nbsp;côcupifccfi' dæ,nec plebs fideliû amp;innocentum quO modolibet opprimenda.Saluo tarnen fa' no fenfu feripturarû infra annotataru^ aliaiitrn

PAPISTAS PRAGENSES. Î77 aliarum ipfis fimilium.Nemo militât prp prijs ftipendijs unquam. Omnia ijeftra fuut, lufti tulerunt fpolia iniquorumj cuftoditur iufto fubftantia péccatons, bauid cum ijs,qui cum eo erant,comedit de panibns,quos non licebat comcdere, hifi folis Sacerdotibus, cum iniuftuni hon poteft eflc, quod iuftitiafieri iufsit,

VLTIMO. Proteftamur omnibus 8c fingulis,quodperiftudfcriptum nonin-tendimus derogate alicui fcripturæ fa-cræ,necaliquam perfonam confundere I in fententia fundata ueraciter in eadem, fedrefpicientes multorum fidelium pro ijspundis uexationemamp;horrendamhç teticationem, multarumq; traditionum humanarumicgem Chrifti impendenti-hm, reftringentium ac on^rantium, ni-ihiam magnificationem èc apprctiatio-hem præfentibus optamus,uthuiufme-dipericulaacunftis fidelibus declinen-türjamp;quicquidhumanumeftprohuiuf-hiodi habeatur, amp;nbsp;quod diuinum eft^fir-•hirer teneatur, ne Chriftus cum fuis A-poftolis inlegisfuætraditione,8r eiuf-•^etnobferuatione tanqvaminfufficiens ïeputetur, optamufi^; efle difcipuli uni-b nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«sma-

gt;7» ft R T I C V L I

US Magiftri Domini noftri lefu Chriftî, amp;nbsp;legi ipfius in fingulis obedire, amp;nbsp;fi pef quempiam fine per concilium generale, fiueparticulare, fine perfandos doflo* res, fiue perauditorcs à communirati-bus deputatos, amp;nbsp;perfonas ab eiidem fuerimus, eadem lege.quód iniftono-ftro fcripto uel quocunq; alio exccfleri-mus.contrafidem aut contra bonos mo* res feu ritus legitimos amp;nbsp;uniuerfalcs fan flæmatris Catholicæ amp;nbsp;ApoftolicæEo clefiæ,q,ios rccepit à Domino parati (U' mus obedire ucritati,amp; permanere cum ilia, fcientes, qubdueritasfuperomni* uincit. Hocidem optantes omnibusgC' neraliterChriftifidelibus amp;nbsp;cuilibetfin' gulariterac fimilicerfacianc cum cfieân*

ÄRTICVLI PRÄGEN* fis Synodi,

INCIPIVNT ARTICVLI SYNOPl feneralis CM regni BoheniM, cekbraU itttnoDontini 1414. infefloS^ l4cobi Apo nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;inclytt

tiuitatc Prdgenß,

fnpö'

PRAGENSIS SYNODE J7p INprimis pio Sifideli cordecrcdimus, 8c integra menre credendum amp;nbsp;afle-uerandumafFirmamuSjomneuerbuni fcripturæfacrçnouiamp;ueterisTeftamen-tieffefimpliciterôcinuiolabiliteradfcn-fum,qucm Spiritus fanâus efflagitat,uc-rum.fanâumSc CathoIiciim,Ôcabuni-ücrfisChriftifidelibusuenerandum amp;nbsp;te hsndumjtoto corde affeueramus,amp;mc-nioramiis.

Item fymbolum Apoftoloriim magni concilij Nicæni, fymbolum Arhanafij, u-ha cum omnibus alijs lymbolis Catho-licis in Ecclefia priuatiua tentis 8cpro-tnvlgatis fidelirer ex integto credimu«, ab omnibus affeueramusjomniaq; de ere ta ftatuta fanftajtationabilia 8c,CathoJi-ca, Apoftolorum óc Ecçlefiæ primitiuæ, quam pro matre Sc magiftra fidci Catho-licæ honoramus,8c à qua difcederc nefas putamus tenenda Sv obferuanda decer-nimus, 6cmandamus,itautquódApO' ftolidocucrunt, 8c ipfa feiuauitantiqui-tas,nofq;feruemus Scenftodiamu».

DE QVATVOR ARTICVLIS.

Communio diuinifsinæ Eucharifti» üib utrai^-, fpccie panis 8c uini utilis mul-tumScfaluticxfcdiens toticredentium pop«:

is* A R. T I c V L I populo eftneccffaria, amp;nbsp;à Domino pr«* ccpM faluatore, ficqj communicantes, mod fide fcripturæ ac Spiiitu Dornin*, etiamfi prçlati diffentianr.Iicitèfacianr« Nee ideö prophani dicendi funt.nec uC' lut hæretici puniendi, fub prædida quo* que duplici fpecie omnes fideles amp;nbsp;coP defidclifsimè credant, amp;ore fincerilsi' mèeonfitcanturtotum dominum Icfun’ Chriftum, uerum Deum amp;nbsp;hominein, curnfuo proprio corpore ßefanguinenS' turali,quod fumpfitde MariauirgincA quo ledetad dexteram patrisjiiobifcuiu «ffe fuapræfentia realijQui in eodem fa-cramento honor, cuItu, genuflexione,ä' dorationc, luminumaccenfionc, Scalia-rum uencrationum exhibitione, debet exhiberi, ficq;ab omnibus tenendiimfi' deliter J Sacerdotes Domini populo an-nuncient,amp; credendum eandem eildeni quofacrofanflç Eucharilliæ communi-onemdiuinifsimam fub utraq; fpecic pa nis amp;uini,quoticfcunq; Spiritus Domi-fuggefleritjfiue femel tantum cotidie, fiue certis dieruminteruallis, uniuerlis Chrifti fidelibus tamfanis quam çgris, tarn adultis quam infantibus omni inge-nio amp;nbsp;pietatis confilio cficflualiter exe-quen-

PRAGENSIS SYNOD!. jS» «juendam promoueant, ôcuelutomen gratiarum ardenrifsimè populo recom^ nieudent. Et circa miniftermm aliorum lacramentorum, facramentum Eucharp ftiæ fub præmiflaforma,uelut uirtus Sc confirmatio.eorundem non deferatur, fedconcurratSc miniAretur, quiatefte öionyfio ,nullum facramentum ritèce-I lebratur,in quo facra communio nonlu-ïTiitur.

Item, ut omnia pcccata njortalia, amp;nbsp;1 præfertim publica, pereos, quorum in-I iercft,rationabilitcrSc fecundumlcgem bei cohibeantur, corripiantur amp;nbsp;elimi-ftentur.

Item, uerbum Dei à facerdotibus Do-fnini ScLeuitis idoneis licite Sc fidélités prçdicetur,

Itcm,non licet Cleri tempore legis gra tiæ,friper bonis temporalibus fçcula rites dominari,

Item, credimus Sc tenemua, quod fe-Ptemfacramenra, uidelicetBaptifmus, ':onfirmatio,pœnitcntia,facrofanéla Eu-’^hariAia,ordo,matrimonium,unlt;3:io,fa-’■tafunt ex fide Catholica falubria anti-’^ocaanimarum ab omnibus promouen-daSc

3«» -Ä R T I C V L I

daamp; tenenda, ip fumqjfacramcntumbâ-' ptifmatis more Eccleiîç, cum exorcifmo amp;patrinis,cum chri(mate,Sccum oleo fa cris ac cum trina immerfione in aqua be-nedida,acalijs ritib. confuetisabEccle-ba ell exercendum, dum ad ifta adeft con gruaopportunitas lociamp;T téporis,amp;pcP lonarum.Sacramentum uero extremç un ftionis,pofcentibus çgris Scinfirmisiu-xaa ri turn Sc forrrnm Ecclefiæ fanQæeft niininiftrajidum amp;nbsp;praftifandum.Etnos hortamuromnes,amp;depoftuolumusad-horrari, ut qui in grauem infirmiratem in cidcrint, illud facramentum non omit-tant, aut quouis modo contemnât, quia contemptores üHusaut aliorum fando-rumfunt caftigändi, amp;nbsp;iuxta cenfuram Ecclefiafticam corrigendi,

Item, tenemus Sc obleruare intendi-DIUS, quod ritus acordo facrificandiin Mifla Sc uefperis,ac circa alia officia diui-iia,in habitu ali jsq; ab Ecclefia confuetis cft legitimus amp;nbsp;dcbitus,pro ut circa Milquot; l'am c ft hum craie, albaftola, manupula» cinguliis, Sc ornatus moreEçclcfiæ fanais; ordinatus, Qiii ritus abfqjnotabih neccfsitate ßfeircumftantia débita,amp; m» gna quo jnMiflaamp;alijsdiuinisofficijs à landis

PRAGEMSïS SYNOnr. s9i ftnöisin honorem 5c laudera difpofi-tis amp;nbsp;ordinatis à Sacerdotibus Chriftï, Jion debcnt omitti, fed infaâo teneriSc obferuari,

Item,ieiun!a in uigilijs Sanâorum ip-CDcofaiienda 6caliaieiunia débita in Êcclcfia fanda hue usq; legitime obfcr-Uata, ipfi uolumus obfcruare 8cnobis lübiedos ad obfcruandum tenere.

ItemjClericus profefsionem fuam et-iam habitu öctonfura accommunipopulo dilFerenti, geftu 6c inceftu probet, üt necueftimentis neccalciamentis dc-corem, fedrcligionem quærat.

Item,quod nullusfacerdotumChri-fti,pro feptem facramentis autpro mini fterio alicuiu» corundem,imi) nee iuxt* »ninifterium alicuius facramenti, aut a» lia quæcunq-, fpiritualibus annexa,peen niam aliquam aut dona recipiaf,aut ex--Igat, necfubobtentu religioniscuiufqi Pro orationibus accipereaudcar.

Item, tenendu eft,quod locus purgâ» torij animarü à corpore exutarum nó ad plenum hic in uia perfatisfadionépur-8atarum,poft hanc eftponendusjquod-^üefideles hicinuia talibus propteruiq tiilum charitatia , èc Spiritus poflunc 6cd«.

î84 A R T I C V L î ikdebentieiunijs Scorationibus, eleff' mofynis Scfanâis oblationibus pièfuf' fragarr, fematis omnibus auarisquçft*' bus, amp;qu£ftuofis lucris amp;padis Sccom^ mcrcationibus prohibitis à lege diuin^ ßc Patrum fanélorum inftitutis, quasfo-Jentfacerefacerdotesfimoniaciamp;auari-

Item, quod omnes Chriftifaccrdotes totam legem Domini fcriptam exintSquot; gro, autlrnullatenus polTuntad minus legem nouam habeant amp;nbsp;difcant, amp;in ad normam amp;uitam Enangelicamamp;A' poftoIicam,nGcnon inalijs ftudiofe pro; moucant uerbum Domini iugitcrpræd* cando SCconftanterpromulgando.

Itcm,placuit amp;nbsp;placet omnibus amp;nbsp;{iuquot; gulisjnelegatiaudeantampliusdecirnas Ecclefijs deputatas,pro fe aut fuis ufibuS quouis modo reeipere,pro utijs tempO' ribus irrationabiliter ufurpant.

Item,circa ritus Eccicfiafticos ilia qiu^ funtexcertis caulis omifla incommuiU' ratibus, quod hæc'habeantur amp;nbsp;teneau-turijs temporibus proomifsis, nifjma' pis rationabilis amp;nbsp;u tills caufa interuenc; lit,pro ij sin generali fynodo exunaniU** confenlu refumendis.

Item, placuit omnibus, quod in pro' xiu''*

PRÄGENS, papist. r»î kirn« generali congregatione, fxculari« Um petantur domini Barones, amp;nbsp;omne« commnnitates regni de confenfu dando )d translationem dedkaxionum £cc]egt; Carum huius regni adunum ccrtumdie dominicum, quodipfo die omnium fiac fimul celebratio uniformis.

Item, cantuamp; orationibus, qusfiunc Clara uocefecundum fcripturasinEccle-Ca,facerdotes Sc fcolares non lafciuiant 4iit laudem hominum uanam,fedlaud« öci amp;nbsp;deuoçionem populi curent prouo» Care.

Item,Sacerdoces Epiftolamamp; Euan.« gelium in uulgari pronunciant, uterus ue (6 difcantus cum fraäura uocis prohae Uicccertisex caulisintarmittant,nifiho-UitnüpoRea rationabilis caufa ex unani« *ni confenfu refumendu affuerit, fymbo-lümq; legaturaut canteturtépoteopot-tüno.

Itc,tenemus,q,Sanäiin cœlis chriftia-’ Uig hic lidelibus fuis orationibus, Sc cari« ^atiuis auxilijs pro capacitate lîue eorum ^ifpofitione fulFragantur. Quorumfide-'®s pofiunt licite futfragiapoftulare iuxu '^oftorü fententias, circa hoc tarnen cul-^Um latriæ loli Deo debicum^ cis non imgt; c pendengt;

«Si; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.*P 2 1 -WBfTTii’VLl nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'

•jiéJentrs, fediitipodcramine^ot^ecH «dianftos-fefaabere« ad eofd^em haben-tesiamp; quicquid deordinati foret relp«' âiJS,aclanâ:osScamp;jpramenfurampoftn* lanoiiishocabijcicntcs.

3 Qirca tamcn omnia Sc fingulafupcriu* concluia diuina projdiuinis.humanapro }iumanishabcàncuramp; ipfàin fuamenfu-ra’8c pondéré tcncantur,amp;cuftodianturgt; fie ut ea quæ Cuat Cæfaris, Cæfari,amp; quse ïnnt Dei J Dco; reddantiir,unum tamçn jïro relique non capiatur, ncipunura alte* ri adæquetur. Nam de necefsitate falu* ris prîus ÔC ahtc omnia ca faccre oportet amp;nbsp;adimplere, quæ funt inuenta à Deogt; quam ea,quæ ab hominibus, quia fcripti* ■eftPrimum quæritcregnum Dei amp;c. etia cummaiori conftantia Sc nomine obedi' re. Sc cum maiori foiertia debet faccre ei» qiiç CuntàDco pçtccpta,uel quç uiciniu« à Deo émanât,quàm ea,quæ funtinandî' taamp;ftatuta abhominib. d'fto ApoftolO' TÛatteftantetmagis oportet obedireD^® quâhominibus. Ipfa tarnen præceptaho' minû doârinç uel ftatutç rationabiüa 0° funt contemnéda,pro ut Dominus lefu* determinauit dices: Hæc opórtuitfaccrlt; amp;nbsp;ilia no omittcrc,fcilicetftatutaamp;adi«»

uentione»

Präsens, papist.^ , »t, 'ientiones rationabiles fupérioru, ita ut ïransgrcflbrcs diuinorü aröiusamp; diftri-ftiiis puniantur.quammandatörumho*

i i'iinumtranfgrcltores.

I Responsio sacerdotvm

' nbsp;nbsp;Thabohenfium ad Articulesfyno-

di Prag® cclebratæ.

, Efpondentcs articulis fynodi derï Iregni Bohcmiæ cclebratæ anno do-^^mini 1434» infcfto S.IacobiApo*

i ftoliin ciuitatePragenfi,notantes ipfos Î ïonfiftere in quadruplici differentia circa cliques non facimus difficultatem, uerü ’pfis confentimus, circa alios ^utnulli fit ‘nfuturum offendiculum, ubi aliquis pof fitcaperc occafioncmerrorisnos decla-•^amiis aliquibus,nififub conditionein Poftcrum exprimendanó confentimus^ ^irca alios ucro, quodfibi uoluntficriab 'lijsjOptamus utcirca fimileius abipfis ^dinquamur.

, Quibus articulis diftæ fynodi confcn* ^ïnius. Circa primum articulumnonfalt;* ’■'mus difficultatem nee circa fccundum.

*®rrogaturEcclefiiin Chrifto,cuius crant ^podoli amp;nbsp;illc grad us apoftolorum de-'^itïiinata omnia dccrcta, ftatuta, fanöa c gt;nbsp;latio«

j88 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;A R T I C V LI

rationabilia,amp; catholica,quçilli praemît* tuntur,amp;illud quod in fine eiufdcm arti-culiponitur,fificinrelligatur,itautquod Apoftoli docueruntfcilicet adfemper fe* , uandum in futuro, Sc ipCa feruauit anti- ■ quitasamp;Chriftißc Apoftolorum dôârP na,nosq; fcruemus Sc cuftodiamus,amp; du moddetiampcrhocnoncondemncntut Græci cxeo, quodnon tenenc exprelTe infcriptura contincri fpiritum fanftum* filio procedere,ciimin rationali magnfl fcribitnr, quod in Nicæno Sc Conftanti- j nopolitano concilijs nonlegunturuerba ifta,Fil!oq;,amp;apud Graecos infineiftiu« fymbolifub anathematediciturprohibe'' ri. Ne quis de fide triniratis aliud doce» re auc prædicare.quâ ibi continetur,prae-fumat, fed amp;nbsp;Calcedonenfes cönciliiin* apud eos celebratum anathematifari pt? cepiteoSj qui alteram fideaufieflcnt cO' pon ere, pro ferre, do cere, uel aliud fyn»* bolurradere.quam præmilTum, necdi^ ficultatem facimus circa titulos quatuot aiticuloru, pro quibus regnum fe opp®' fuit,dummodó tcneanturin fenfibus de-fenfatis Sc deduftis fufFicienter Sc clarc in concilio Bafilienfi, nec circa undcc»-mum, qui eft de non exaótione pecuni«»

PRÄGENS. PAPIST. j8j «Ut reccptionc pro Sacramentis,aut pro Uiinifterio alicuius corundem uel quo-i tUmcunq-,aliorumfpiritualibus annexo* tumjUec circa tredecimum qui eftde hoc ütfacerdotes fcriptum legem habeant amp;nbsp;ipfam folicitelcgant amp;nbsp;dilcant,Nec circa quartumdecimu qui eft de non rcceptio» Uedecimarum perlaicos,pro ufibuseo-ïundem, nec circa «5. qui eft dcleâione tpiftolae amp;nbsp;Euangeli j in uulgari amp;nbsp;non in difcantucum fraftura uocis amp;nbsp;deleöio-Ue,auccantatione fymboli,dummodö fiat à tota Ecclefia in uulgari, n e c circa ulti-Uium.qui eftde notabili dilFerantia ha-béda inter humanaamp;diuina exceptaap' plicationeillius fctipturç, quç in fine pro continuationc præceptorum humanorû *nneaitur,uideiicethocoportuitfaeere, putaDci uerba amp;præcepta,amp;illanon o-tuittere, fcilicet ftatuta amp;nbsp;adinuentiones rationabilea fupetiorum. Illa enim fcri-pturanobencuideturhuicpropofitod«-feruire cùm Chriftus hoc, ficut legalem ubferuationé inducens dicit, tefteChri-foftomo, qui de opcre perfeâo Omel. 7^. fupcr illo uerbo: Hoc oportuitfacere Sc dlanöomittcre, dicit,ncq;ficutlegalem ®bferuationeminducens dicit,abfit,Hoc c 5 enim

t99 'A R T I C V L I .

enim demonftratiiium anteanc^;in Pi' ropßdeamp; calice illius mundi, qui intua funtjCalicis 8C paropfidis, ut efficiatur,amp; lt;juod extra elt mundum ad ueterem nou ducitmicrologiam,ideft, paruorumcU* ra, fedimó contrarium uuiuerfum facit-Xurantauté eafuperflua efl'e. Non enim’ dixit,amp;quodextraeft mandato, led 5ntusamp; omninó illudfequitur. Hocau-téneque de calice amp;nbsp;paroplïde dixit, fed ■deanima amp;nbsp;corpore difputat. H^cille.

,CIRCA Q.VOS ARTICVLOS DI' âælynodi nos declai amus.

■,^lrcaueróaliquosaiticuïos prediâç declaramijs, quia circ» ^-''doärina-nueritat’s cachojuæ.uer' tis fic ordinate concepds incedendum «ft,quodnulli fitin futurum offendiculö» linde aliqui« pofsit habere occalioneiu erroris, ideo, quia circa tertiu articulum» ubi dicitur, fub duplici fpecie panisfeili ' cetamp;uini polfet efreofFendiculum,quia exillo poHetfumi occafio credendi dc' litionem in facramento altaris fubRantif panic amp;nbsp;uini amp;c remanlntiam foreibi tau tümmodä accidennum,£c (imiliterex ih lo ubi

i PRÄGEN^ PÄpfs'^. . , _ Ibulrl’in pofterioribu« fâbdiàiP, oitirte^ fideléJSfctorde fidclifsirnTcïcdà'i!, amp;nbsp;ór^ fificerifsimé conficeantur‘totuHi doming 'n îefu rrt Chriftu m irerö C^éum amp;nbsp;Kb'^ irintfnrcurh fùo proprio cófdó/è ôc'faiv quirle naturalirêf nobifèurn«fïêïïia.pr^^

I lcntidr;ali,pölTct fli'nij ói^Eó cFecîeiiifî, Chrilhimlefiiméire ip faci^'itfeniö^Wrisquot; fielt; undû omne's proprietatRS Fiu cofpö-ris tarn elTentialei.x^açcîdôtÀfej^^torf-lequentes idem ipnjmb'órpusin Ctfe^iln dextera Dei Icdens, aut ad fenfum Ïèhó-, lafticorumdoûonimponentium corpüa Chrifti ficcflehtfaci'ârhénto , q,ille mo-'^ dus præfupponererd'êErronem fubftan-tiæpanis amp;nbsp;contieirfioTitm fubftantialenl ipßus in corpus Chrîfïi, quód fna^ftri Hqui cum SaccrdotibuB indidla jynodd^ «ongregati,ottimemu8,intendant. Id-circb dicimu.i»quodTecandum fcripcüra^ Eier« fententiam,fanaorum documenta doftorum catholicè eft credendu amp;orc fincerifsimè confitendum, totum lefunt ®iuslt;^;uerum corpiis-amp; fanguinem in fa-^amento altaris effe ireracirer, facramé« Aliter, acfpiritualiteruerrpanis acuinî ^•nianentc fubftancia , non autem cüm ^ninibus proprictatibus ram cffentiali-

i 4 but

R..T I C V L 1 bus quàm accidentalibus confequenti« bus,idem ipfum corpus in cœle in dext«' xa Dei fedens, ncc ad fenfum ponentiu corpus Chrifti fic cflcin Sacramento,(ÿ ille modus prsefupponeret deßtioncm fubftantiæ panis amp;nbsp;conuerlionem fublt;* Aantialem ipHus in corpus Chrifti, ad qu^ pmnis ndclis in mente dsbet atteti'* cerefufpenfa confideratione circa natu« rani materialium fubftantiaru facramcn« ti,cùm folicitudo fidelium uere adoran^ do,genu flcâendoamp;cogitando efledc-beatin imitatione faluatoris noftri,amp;de-uotione ad eius corpus, quod furfum eft, quodetia modoprçdifto, eft in ip io uc-nerabili Sacramento,iimilitercircaarti« culum feptimuffl,^ui eft de feptem iacra« inentis, quia circa dla duo aduertuntun Vnum inftitutio Chrifti, in quantum ui* qelicet à Chrifto in fua puhtate Sc fubfta-* tiafuntinftituta amp;c per Apoftolos praAi« fata. Aliud ucro fenfus impertinentes Si. impertinenter cireaillaintroduâi,'amp;igt;c poftet efleoifendiculum', ideoqjpro ill* materia circumftantionanda dicimus, 4 de ijs fic catholicc eft tenendum, quhd Baptifmus, manuum impofitio, pœnire-Va,ordo, cœna dominica,m4trimoniuni»

PRÄGENS. PAPIST. w» infirmorum onûio,quæ uocanturcó-•nuniterSacramentajamp;j fi qua alia (untin lege, quæ cadem rations debent dici Sa-Cramenta, ficutajiquod ex his teptem in authorirate fenfuq; Chrifti, fide acritu Ptimitiuæ Ecclefiæ, cuius reftores crane Apoftoli, fueruntamp; funt capacibus mul-tum utilia, non tarnen fie fimplicitcinc-ceflaria, quin aliquando fine fufeeptione talium in figno fenfibili fiat falus. Simili» ter circa articulum nonum, qai eft de ie-iunijs, ne ex multiplicitate ieiuniorum in populo cl^nftiano, exinftitutionc di-uerforum hue ufq; obferuatorum,populus grauetur, utultralibcrtatc legis one-retur autidolatriam incurrat, circumftâ-tionandafunt. Dicimuscrghjquodieiu-niaà lege Domini commendatatam ex lege uctcri, quam noua meritoric obfer-uandaipfi uolumusobferuarc, amp;nbsp;nobis fubditos ad obfsruandum tcnere.optan-tes uttotus populus Chriftianus.nédum ca,fed amp;nbsp;alia ab Ecclefia rationabiliter Sc diuinitus induda, Domino complacen» ter ac Tandis de primitiuis confonnitet non obferuantiæ fuperftitiouc,feduirtu-tcconrincntiaeiciunare, libertatctamcn 4c lege utentibus fempcr falua.

c $ Quibus

994 A R T I C V L ! nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;- - =

QVIBVS ARTICVUS DICTAE iynodi non con'enttmus,niß habita eorumucra ex lege bacioQC.

ALiquibus autem articulis diÄae !*ƒ» nodi non confentimus, nifi ex fcri-ptura facra exprelTa, amp;nbsp;fententîji dodorumfein eademueracrrer fundan« tium, fciuerunt nobis oftendereamp; pro' bare, q, fub æterna damnation« 'um-js obligati illo« pro fidei aTticuKs renere SC p ro m o u e re, q u 0 r u m du o d eei m 1 e : n n a-mero de loco purgatorij prithanlt; animarum à corpore exurin urn amp;nbsp;alu irt-darû, Alius decimuscdauus innuméro de inuocatione Sandorum in cœlis pre* fuffra gij s eorundé 5c i n rere efai 0n e, ah' us verb ledccimus, qui eftinndmero dedC' dicationib.EccIenarum celebra'ndis , cu nonutdeamus quodexaliquapropofiti* ne facræ feripturæ féquatur iiieuhabili' cet purgatorium pofthanc uiramanhna« lt;u,quodcommunitcr promouetur efTe, quod fandiin cœlis auiantibus pro fuf-fragio 8c inrercefsione deberent necefla* rio inuocaii,uel quod temporclegis gra*-ti« p®ft promulgationem Euangelij ad dedtc**

PRÄGENS. PAPIST. J??, «cdicationes modó ufitatas Bafilîcarum oEferuandaSjobligenturjnecipfumdatû ®ft primarium fignificatutn alicuius parais l'acræ fcripturæ, ideo non uideturno-. ad prædifta fimpliciter fineprobatio-•le débita confentire. ’

CIRGA CtVOS ARTieVLOS diftæ fyno di circa fi mile iiis ab i pfis optamusrslinqui, quodipfis fieri abalijs elegerant»

Circa alios uerboptamus abîpGs circa ius fimile relinqui quodipfi fibi ab alijs fieri clegerunt iuxta régula (aluatoris dicentis: C^odcunq^uultis uc faciant uobis homines,amp; nos facite illis, cû ergô pro parte fua decretierunt, quod circa ritusEcclefîafticos ilia quæfuntex Sertis caufis omifla in communitatibus lt;)uodhaschabeanturamp; teneanturijs tê-Poribuiproomifsisjiiifimagisrationalis ^utilis caufainterueniat,pro ijsin gene-^*li fynodo ex unanimi confenfu refumé '^is. Optamus circa idem ius relinqui, uc Huos ritus Ecclefiafticos ex certis caufis ^(nifimus. In miffa circa facramentum ^•ptifmatls amp;nbsp;extremam unâionem cü tonfura

A R T T C V L I tonfuräamp;caeteris obferuatis ijsqns ad præmifTajde fub(lantuamp; nceefsitate rt' quiruntur, incommunitatib.noftris ha-beantur amp;tencantur i/s tcmporibiis pr® omifsis, nifimagis rationabilis amp;nbsp;utili* caufainterueniretpro ijsingenera« li fynodo ex animi confenfu refumendia.

Hervm et verborvm in ^ValdenGum Apologiam obferuanc^ rum Index, prior numerus capita, poHerioi folia de-ügnat.

ABßi/tereitjuihut dbiioiligiturieiun^iss} c.46. ï8x.f.

Abfiinerei quibu! cibisnon obligntur ieiii-nans.

Addere uel nt'muere non licet legi. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;c.j4. ƒ.

Ad ni«f «f 10»« humanus, quere ubi bumana.

Aditurncœlipncbcrequomodo fanélis attribuitugJ

Adiutornofter Chri/l.eR. c.to.f.8^.^o.c.4.f.f,tlt;7/f.'

Adoratio quomodo fandis attribuitur.

Adcrari quomodo uolunt Sandi. c.to. f. 76, Aduerfarius cM[ie arguitur proprio titulo. }é.cap. foL 180.

Aduirfarius caufte infcius uerberum diligit ßdio-nes. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i^.cap.foLzit,

Aduerfarius caufe quomodo ipß Achitopbel com^

paratur. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;S4.,cap.pertotum.

Aduerfarius proprium laborem cupitimponerea-lijs. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;$4..cap.pertotum.

Aduerfarius hominis, quomodo dicitur lex Dei. li).cap.

Aduerfariorum errerff circa fandorum inuocatio.