|
Aen den T^ifcreten
|
||||||
|
L L j E R.
|
||||||
|
A dat de groote Majefteyt, dés Almachtigen Gods alle wer-
!ken des rtardboodems, tot nut en befte des menfchelijken jlevens gefchapen heeft, io heeft hy ook haar als fijne edel- fte creaturen, felfsnaderfonden val, niet alleen met krache len deugden willen verderen; maar ook beforgt hen mee fverftand te begaven, daarmede fy haar fouden kunnen on- dei houden en bewaren tegen alle ongemacken, van kou en hitte, ftor- menen tempeeften , ja voor alle wilde gedierten, eneyndelykvoor de ty- fannie der moedwillige en boofe menfehen. Waar uyt dan blykt, dat den menfch van alle werken, waar van hy roem en lof hoopt te verkrijgen, het Huys-bouwen wel een van de voornaamften is, aangefien fönder bequame woning geen menfch recht vrolijk kan leven, geföntheyd behouden, &c. fo dat de nuttigheyd van defèlve feer hoog t'achten is i want onder alle wer- ken , die door de menfehen gepra&ifeert werden, is 'er geen te vinden , na het getuygenis der Hoog-geleerden Heyden Socrates (die meer eer en roem toekomt als de Bouw-konft ) want daar niet in de wereld te vinden is, dat de menfehen meer vergenoeging kan geven, als een wel-geordonneert Gebouw, dat fijn verdelingen na proportie heeft, en met alderhande bequamelijkheyd verfien is. En het kan ook niet in twijrfel getrocken worden , dat een be- quaam en wel gebouwd huys, het Vaderland groote eere te wege brengt, en een gantfche Stad vercierd. DenHeerD^w/j-, getuygt, datde Keyfer^#g«/?^deRomeynenfteeds
in gedachten bracht, datfe doch de Stad Romen metfehone huyfen en ge- bouwen wilden opcieren gelijk fy dan vele fchoone Paleyfen en treffelijke Ge- bouwen gemaakt hebben. Gelijk wy dan een weynig hier van fullen verhalen, als van het heerlijk
Paleys , en gulden Huys des Keylers Nero, dat een gantfche mijle weegs groot was, en door de Poorten konde doorgebracht worden het beek Co- loffns, fijnde hondert en tien Roomfche palmen hoog, welk Paleys gebouwd is door den wijtberoemien Bouw meefter Zenodore, gelyk Flinius getuygt, en van wegen de veelvoudige gemacken en Kruys-galdereyen, om hare fchoonheyd en langte Mtliarici genoemt wierden; daar waren ook veel Fon- teynen, Water-backen, Stieren en andere Jageryen in defelve, inlonderheyc enige prachtige Salen, daar ondereene, leer lieerlyk geweeft is, diegantfeh omdraeyde, fo dat de hemels-globen, met haren omloop van fterren, feer wonderlijk daar was in getimmert, dat men het flickeren van de fterren A per-
|
||||||
|
oerfea daar in fien konde, fo dat dit bovengefchreven Huys niet onbilhk
acnoemtwort HetGuldeneHuy. DenHoog-beroemdenBouw~meefter/>w~ cent Scbamotfi, heeft fich beroemt een fteen van 't felve Huys gehad te heb- ben waar op foude geftaan hebben, Aure* Neroms.. Van gelijken dat prach- tige Huys des Groot-machtigen Koninks van Perfien en Meden, onderde .erootu-e Wonderwerken des werelds gerekent , dat van de alderkofte- liikfte Marmer-fteen gebouwt , en met het fijnfte goud ingeleyd was; ia de Heylige Geeft felfs heeft dat Koninklijke Huys, daar aan de Konink Salomo» dertien jaren gebouwt heeft, uyt loutere cedere Bomenhout, en Ko- fteliike aefteenten cierlijk uytgehouwcn, en met zegen daar aan gewerkt, van de gront tot het dak,feer treffelijk en fchoon befehreven;gelijk men in t Boek der Koningen daar van lefen kan. Staat dan te betrachten, dat veel voortreffelijke Gebouwen lijn gemaakt,
en in't licht gebragt, tot oeffening van de Liefhebbers der Bou w-konft ; en ik miines wetens noch noyt gefienheb inonfe Hollandfchetaal, eenige boeken van Kap of Dak-werk; fo is *t, dat ik na myne weynige Krach- ten uyt verfcheyde fo Duytfche als Italiaanfe,Autheuren heb laten in het Koper brengen, verfcheyde treffelyke Kappen en Dak-werken , lo van Kerken, Torens, als voorname Huyfen ; daar by voegende enige leggen- de Kappen, als ook een pertinente Plaat van de Hoeckepers, &c. tot nuttig- bey t van alle Timmerlieden en Liefhebbers van de felve Konft, voornament- liik by de tyds gelegentheyt, terwijl in onfe Landen feer veel treffelijke Ge- bouwen gemaakt werden, hetwelk my ook te meer bewogen heeft, om dat mijn Voorouders, enikfelver, verfcheyde boeken van de Bou w-konft in 't licht gebracht en gedrukt hebbe, fo van d'Architectuur als Perfpeótijf, &c verhoope dat dit Boek niet minder fal aangenaam zijn , als de Boeken van Vment Scbamotfi, Vinjola, Qijargius, Bosboom, Vimkeboom, Mooleboek, looft Vermaars, en andere, voor defen uytgegeven, alfo het Hoog-geroemde Kap-werk geen minder eer toekomt. Ontfangtdan, Konft-lievende Bouw- luyden, en Liefhebbers, dit Boek met genegentheyt, opdatikoverdefe myne arbeyd, tot uwer nut en profijt in het licht gebracht, my mach be- vlijtigen , om hier na iets meerders te laten drucken, tot opweckinge van de Bouw-lievende Timmerlieden, en vorder tot welftant van ons lieve Vader- lant. Verblijvende UE. Dienftwillige Dienaar J. DANCKERTS.
|
|||||
|
B E-
|
|||||
|
BESCHRYVINGE
Over de achtereenvolgende KOPERE
FIGUREN-
|
|||||||||||||||
|
Onft.lievendeHeerenenBouwmeefters, derfelveKonft, UE.
werd hier vertoond een ordentelijke verklaring, van defe navol- gende Figuren;uytbeeldende veelderhande Kappen van Huyfen> Toorens, Kercken, &c. Beginnende met Folio o. en vervolgens totheteynde toe. Folo o.
Zynde de eerfte Figuur, de welke vertoont eene Model volgens de
onderftaande Voetmaat, de welke door 't gantfche Boek, by yder aftekening te vinden is, om alfb een Bouw-heer perfect te kunnen vertoonen alle Kamers en Vertrecken, en hoe yder ftuk werks boven malkander kan opgefet wor- den j is mede te fien, hoe een gebouw hem uitwendig en inwendig vertoont. |
|||||||||||||||
|
Fol
|
|||||||||||||||
|
10 10.
|
|||||||||||||||
|
Vertoont een gront van een fcheluwe Kap of Dak-werk, het welk aan geen
Hoek-winkel reeht is, en aen de eene Hoek langer als aan de andere. |
|||||||||||||||
|
Folio
|
|||||||||||||||
|
11.
|
|||||||||||||||
|
Vertoont een Kap-werck, als folio 10. met alle fijne t'famen-ge voegde
fpanten; gelyk ook mede deKruys jacht-bande tot op de Kilbalk 5 als ook de voorfte Gevel met fyn voorfte onderflag en ftormbanr. Folio !2.
Is eenen fprong met eenen getrocken booge, van een houte Ver wuift,
het welk kan gebruykt worden over een Kerk ofte Saai. Folio 13.
Vertoont een hangent Verwulf van hout, alseenKlaverblat, isfèerbe-
quaam om tot een Kerk tegebruyken. A 2 Folio 14.
|
|||||||||||||||
|
f
Folio 14.
Is een kap met twe gehele ftijlen, waar aan de Kap vaft gewerkt is; het kan
gebruykt worden tot een Kerk, maar als het gebouw meerder als 50* of 60. voet in fyn breete is, dan fal men meerder ftylen nemen. Folio ij.
Vertoont een kap met een hangende ftyl in de midden, 't heeft fyn dragen
op het opperfte bind, met een kruys door de ftyl heen gewerkt; met twe ftutten daar op, en twe op de bovenfte bind, met gaten en penne in malkan- der gewerkt j men kan ook twe Balkjes van 't eene bind op 't ander leggen, om alfo de ftyl te onderftutten, en op yder kruys drie ftutten fetten, en bo- ven in de ftyl het meteen verfetting lopen laten, gelyk men fien kan indene- venftaandeFiguur, getekentmetdeLettel' A. B. C. Folio 16.
Vertoont feer perfeételyk afde grond van een kruys-kap, met fyn kilke-
pers , en opftal. Folio 17.
Is een fcheïuwe'Kruys-kap, tot de boven verhaalde gront, in de welke
feer pertinent alles wat het oog bereyken kan, te fien is > het eene houd het ander nergens bedeckende. Folio iS.
Is de gront van een Dak, dat als een winckelhaak loopt met de Hoek en
Kilkeper en fyn opftal. Folio 10;
Vertoont ons hoe men de Hoeckeperende Kilkeper uyt ter fyde fal wer-
ken , als men de gefchaafde fpanten daar in wil werken. Folio 20.
Wyft aan hoe men een Wolvedak of Koorkap, met fy n liggende Hoek-
kepers te werk ftelt, en de lyn op de grond van 't Dak-werk flaat, tot de fparren haar fcheyding toe,gelyk het ook op de Hoekkeper gefcheyde n word. Folio 21.
Vertoont een gront van een vierkante ItaliaanfeKap, met een kleyne per-
jpe&ivefe grond. Folio zz.
Beeld af een doorfnyding van een vierkante Italiaanfe Kap,ofanders Prieelfc
kap;
|
||||
|
kap j als mede hoe men de booge afdeelt j eerftelyk deelt men de fpafren
der regte linien in elf deelen tot de onderite booge, drie en een half deel tot de middelde vier delen , tot de bovenfte drie en een half deel, fo geeft het Wel de befte Kappe en ook goed fatfoen. Folio 23.
Is een grond Tekening van een hogen Toren, omtrent honderd voeten
hoog; vertoont mede de doorfnyding van de boven-verhaalde grond , gete- kent met de Letter B. Folio 24.
Vertoont de Tooren-kap tot de bovenftaande grond.
Folio 2j.
Wyft aan hoe die Kruys-banden over malkander komen; dogelkMeefter
mag het wei maken na fyn eygen fin, fo het hem beft aanftaat, als hy daar maar op let, dat hy het werk niet verflimmert. Folio z6.
Vertoont de Tooren ofte Kapwerk van het Stadhuys van Maitrïcht. Folio 27.
Vertoont een hangende Kap met de Kerk in perfpe&yf daar onder, ona
allo een Kerk te maken fonde Pylaren. Folio 28.
Vertoont hoe men de regte lengte van de hoek-linien fal uytvinden, van
een Italiaans dak; Voor eerft is het feer noodfakelyk, omdatdefe daken van alle zyden gelyke veel tot malkander toevallen ; Voor eerft moet een Kapbint geftelt werden op de halve breete van het werk naar binnen; en vorders by de driekante figuren, de halve breete van de grond, allo wy oor- delen fulcx genoeg te zyn ; en al is 't dat by fbmmigeover defe hoek-linien groote fwarigheyd word gemaakt, fb ifTe nogtans feer ligt uyt te vinden; want doet niet meer als trekt voor eerft het regte driekant a. b. c. legt hier; voor de halve breete van het werk a b d e. trekt uyt de hoek een over- hoekfe linie op het midden-punt, fteltdaar u paffer, en trekt eenCirkel- ftuk uyt e, valt in g. trekt uyt g, een linie in c. fo fal de linieg. c. fyn de langte van de hoek ofHoeckeper, en uyt defefiguer fal men de andere figuren van daken ligt keren verftaan. Folio 20.
Vertoont een pertinente Hoeckeper met des fêlfs gront, als mede Kan- tyns van de Hoeckeper met fyn Mal. Folio 30.
Vertoont de grond van een driekante Kap nevens fyn opftah
B Folio
|
||||
|
6
Folio 31.
Vertoont een kap van eenToren,op de manier als deTorenvande Tykerk.
Folio 32.
Adate der Daken met Leyen.
Laat de gegeven breete van't gebouw figura 1. buyten't werk zyn A. A.
defe felve breete fal gevoegt worden aan elke zyde, die vergaren lullen aan de top van de Gevel B. en maken een driehoek even hoekig, hebbende de drie zyden even groot. Geftalteder Daken met Teglen of Pannen.
Laat de breete van 't gebouw figura 2. buyten't werk zyn A. A.diemen
moet verdelen in acht gelyke delen, by de puntjes 1. z. 3. 4. 5.6.7. 8. en van de acht delen neemter leven, welk lullen zyn voor elke zyde die t'famen ko- men aan de Top B. Folio 33.
Geftalte of mate 'van de fleylfte Daken met Leyen,
Laat de breete van't gebouw figura 1. buyten't werk A.A.zyn, vange-
lyken verdeelt in acht gelyke delen, de twe zyden die haat vergaderen aan de top B. begrypen elk thien. Adate van de Daken met Leyen, om haar meerder Jïeyfte te geven als de
even^eydige Drie-boek.
Laat van gelyken de gegeven breete van 't gebouw figura 2. buyten 't werk
wefen A. A. verdeelt in acht gelyke delen , de twe zyden die naar den top van de Gevel B. lopen, fullender elk negen hebben. De re flerende Figuren verklaren haar f elven genoeg f aam voor die van
dekpnft zyn, als Folio 34, 35, 36, 37. Folio 38.
Vertoont de aftekening van een Wentel-trap metfyn gronden afdeling van de Trappen. Folio 39.
Vertoont een Wentel.trap met een fungerende Spil, nevensvfyn ronde
leuning en beluyfters, als mede lyn grond en afdeling van de Trappen. Ne> 1. Het Kartierbort tot de 'Trap. NJ. 2. Is de Lree tot de Wentel-trap,
Folio 40.
Vertoont eenfeer bequame Trap van tien treen , en wordgetrocken , ge-
iyk wy de eerde en twede Trap in defe figuur hebben aangewefen. Folio
|
||||
|
7
Folio 41.
Is een Trap met holle en ronde treen, en is in 22. om , en word op ter-
mynen gedeelt, als by exempel, eerft word de voorkant van de eerfte Tree A. dooreen winkel-haak B. rontgetrocken , dan word de voorfte Cirkel A. in 7 \ deel gedeelt, de voorkruys-linie C. in 7 delen ; dan maakt gy wederom een winkel-haak I. en D. en van 2. tot E. en van 3. tot F. en lo voort, en daar die in de Kruys linie M. op tpunt 1, 2, 3,4, 5, 6, 7. fnyden, moet de Pafïer ftaan om de Cirkels te trecken, daar de treden op verdeelt fijn ; defe Treden fijn op de Cirkels , die van Cirkel A. tot op de Kmys-linie C. in ji delen gedeelt, alfo ook achter de Kruys-linie t, fo dat defe Cir- kels de treden evenbreet zyn, de Treden worden met een ftukje datbuygen kan, van 't eene deel tot het ander getrocken j L. Bordes N de voetmaat rot defe en de twe volgende Trappen. Folio 4z.
Vertoont mede een Trap met holle en ronde Treen, en is in 20 om, om
dat de 5. Treen metde voorkant niet op het kruys fonden leggen , en niet recht fou zijn, daarom fijn de Treen aan de Spil{ deel om gefteken ; daar na de winkelhaak fchreve van A. in malkander een punt maken, daar moet de paffer ftaan , om d'eerfte Treegetekent A. mede te trecken, en fo vervolgens met de z. ïree B.C. en lo voort. 9. Bordes en 10. de Kjtmer»
Folio. 43.
Is een Trap in 22. om, en defe treden worden op de rechte linie F. ge- trocken door winkelhaak-fchreve, gelijk men in defe riguur fien kan. 11. Bordes. 12. Ve Kamer.
Folio 44.
Figura t . Is enen Houten-Brug met baren voet-maat. A C. en D B. is de arm van de Brug, enmoetideri4of 16 voet lang
wefea, een voetbreed, en 8 of 9 duym dik. A B. Sijn de armen op eenen balk, welke Balk moet 12 voet lang fijn ,
8 a 9. duym dik en 1 voet breet. E en F. is het Akfel het welk rond is in fyn diameter 14 of iy. duymen
en moet in de armen AC en B D ingewerkt werden, by Een F met ftar- ke yfere Ringen. Op de balken van de brug G en D. fal een yfere Kap getekent, en D G.
opgeilagen werden, in welke de nagels E en F. gaan moeten, daarmede nu defe brug fyn gewicht heeft, fo moeten vier balken daar van twe ïC L en Hl getekent zijn5 en achter dieackfelgevoegtwerden; harelangteis Bi 6 of
|
||||
|
8
6 of 7 voet; en aan het ent by I L moeten fy wat dicker fyn, achter word
een kas van fterke planken gemaakt om ftenen in te leggen van vier voet breet, om de Brug in fyn gewicht te houden,op dat fy licht kan opgetrocken worden. P en R fyn i ftylen ider 14 of ij voet lang, onderin den letter G vaft ingemaakt, boven by Q en R fyn 2 rollen door welke de touwen of kettin- ge doorgaan tot aan de Brug by M N gelyk in de figuur te fien is. Folio 4j.
Figura 2. Is een Poort met fijn OghaaUbrug.
A en B fyn de armen onder de overgang.
C is de Brug.
D E de twe ftylen.
E I de boven ftylen.
G de boven balk van de ophaal-brug.
H 't dak van de Poort.
K L de bak daar men loot of fteenen in ley t.
Folio 46.
Figura 3. Is een Valpoort gelykindefe figuur tejienis.
AB en CD lyn twe ftarke ftylen ij of 16 voet lang, een voet dik en breefc.
G en C fyn twe gaten met yfer beflagen.
E F de ronde boom die hem in de twe gaten beweegt.
HM en IN is de balk , die door de ronde boom heen gaat, maar achter
eens fo dik als voor, gelyk HBenIE aanwyft.
S fyn balken kruysweegs over malkander gemaakt. OP de dwars-balk voor aan gemaakt. 'M en N is de Ketting boven vaft gemaakt by M N. Q en R is de haak daar de ketting doorgaat als fy opgetrocken of nedergela- ten word.
Folio 47.
Figura 4. Is een oplichter om het Gefchut te lichten als de Raderen moeten
vernieuwt worden.
Figura j. Is een %o\ die alle andere overtreft van wegens haren bequaamheydy
en kan op wagens f eer licht overal gebracht worden. Folio 48.
Is de Oude Luterfe-Kerk van binnen in per/peaicf. |
|||||
|
E . Y N D E,
|
|||||