Dit boek hoort bij de Coilectie Van Bucheii

Huybert van Buchell (1513-1599)

K

Meer informatie over de collectie is beschikbaar op:

http://repertorium.librarv.uu.nl/node/2732

Wegens onderzoek aan deze collectie is bij deze boeken ook de volledige buitenkant gescand. De hierna volgende scans zijn in volgorde waarop ze getoond worden:

• • de rug van het boek

• • de kopsnede

• • de frontsnede

• • de staartsnede

• • het achterplat

This book is part of the Van Bucheii Collection

Huybert van Buchell (1513-1599)

More information on this collection is available at: http://repertorium.librarv.uu.nl/node/2732

Due to research concerning this collection the outside of these books has been scanned In full. The following scans are, in order of appearance:

• • the spine

• • the head edge

• • the fore edge

• • the bottom edge

• • the back board

MA£ RELIGIO Nis

Epitome;

EX INSr IT m ON Ë tó^ hann^ Caluini excerpta, author^ metho2o amp;nbsp;'Verbis re

tentis.

Cum Præfatione Galpari^ Oleuîani, ad Theodorüm Bczam, in qua editionis ConfiliUiii expönitur.

Herborns, __

Excüdebat Chriftophorus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1

M. O. L X X X vT~~r‘

PRAEFATIO

ADTHEODORVM

BEZAM, ECCLESIAE

Geneuenfis miniftrum.

FMfumminoßriSAcer-dot(jr Regis conflit o çf’ benefUcito, fiater oh-fertiAnde, in ßAtionem çf lAhores eximÿ noflri in Chrßo parenté, Iohannis Caluini, in cœlum euocati,fucceße-YÜ: r eile me facturum arbitrât usfum-,fi confit^ mei rationes, qutbus ad hoc,quod 'Vides, in tantiviritam excellente opéré co-nandum per mot us fum,tibiexponerem:amp; eadem opéra Eccleßie Cbrißißib honeßißi-mo tuo apud omnes pios nomine commen-darem. Etfiautem id hucusq^nondtflule-ram: quia tameincertusßim, an liters me a tihifuerint redditA,quodpriuatimfeci,pu-blice etiam facere volui,quo tacito tuo,vt ßero, ajfenßt, fludium hoc meumßudioß luuentutifitgratius. s^ccipe autem rem ipfam ßmpliciter,vt fi habet.

Cumablllufirißimo Principi ' ■ ■ .. -„h

P R Æ F A T I o

lo writ At is tefle, Friderico 111 ; Pa'itiho FleFiore, fer illufirem Comitemj ’'tit£att-nurn abErpach, anno Eomini qitjnqtia/ie-fimo nono faucis menfibns pofl rm um à \;o~ bis Geneua difieffiim, e wnculis Euangely Heydelbergam adfiholam Dornum Sapien-tité cónjlttuendam 'vocarer,nil potins mihi erat, (juam vt fummam Chrifiian^doclri-nii wuentus haberet, in qua nil ejjèthiul-cum aut a writ ate dijfonans-. fed in qua o-mnia ejfent interfe aptaamp;filideconflru-Fla:tum exorfns fum hanctelam quam'vides. Cuiusreicttarepoffem teflem, eximi-um chrißi fcruum Gulielmum Farellum, qui cum pramp;leciioni mea interfuifetycx quo fonte mea haufla efent,pro fiio candore ab habita leitione expofuit-.nempeexlnflitu-tione Caluini, quamputo(inquit)teme-moriter tenere: quodfacilius mihi efèt opta re, quam fait o probare. Sed it a illeprofia concept a opinione. Et fane fi Ucuifèt turn facere quodiamfaitumefiynon dubttarim de eximio fiuctu, quem tanto tempore labor hicfiudiofa iuuentuti attuliffet. \^t 'vt i» rébus omnibus quadant efi maturit as,

quot;vix

Ad th. b e 2 a m.

vix 'vltrafefqmannu-parn'm in 'Domo fienti£,fartim \_yicademM reliDti^ts^addo-cendum Euangehum negotu EcclefiA njocornta. ahruptaesi ilia, tela:ç^ cogitabam fore, 'vtalijnon minus contmodamfortejc-querentur rationem. tJVLultis foil annd EleElorefanEltfimo ex hac vita euocato, in exilio plus otq naElus, ad telam intermiß fam rcdigprsfirtim cum GenerofiDomtni GeorgijComitdydf itfeßeinij,illufiris Co-mitis Ludouici filij, Philippi Baronis inneburgici, adeoq^ proprqflq inßitu-tio idrequirerevideretur:cpia Detbenedi-Eitone nbsp;ßcceßu,tu optime prtdem,cum a-

pud tefint,iudtcare potuißi. Tandern conßi tuta ab illußri Domino, Domino Johanne Comitein Jdaßßau Cattimelibocorum,ma-^'^ gno(umptu nbsp;munificentia,fcholaHerbor-

nenß, nailus mediocrem illußrium ComD tum ßj^aliorum honeßtßimorum adolefien-tum cœtum,eandem telam voluipertexe-^e,çir-praleEtionibus ettaillußrare, in hunc certe fine,vt ßnguUs trimeßribus Itbrum vnüpoßem ßmmatim interprctari: atq^ ita quotannis rehgionü Chrißiana ßim^

P R Æ F A T I o

wam ahfiluerç_j. At^oftar 'im alios hoci-witari exemplum. Hlt;ec cert'e propria fuit caufi-.ad quam accefit çf altéra, (luod cupio •mimflris Euangelij per Germaniam hoc la-bore meo aliçjuidaf erre ad filidè docedum Chrifum adiumenti. Sic emm fatuo: Si quod fcriptum inde ab Apofiolorum feculo adnosperuènit (fiuod qutdem mihi cogno-fcerelicuerit) fummam ojniuerfi. religionis orthodoxe iuxta norma doEtrina. Prophe-tiCiS cis' Apoßolicx finde dextre comple-ElenSyCerteInflitutio Caluintef. Etnejra-tres per Germaniam temere hoc a me diet arbitrentur, cupio tum ex hac epitome,nie-lut ex 'vngue de leone fieri indicium (fi cui prolixum tllud opus euolueregraueÇitJ tum e propriæ confiientia tefiimonio, 'vbi filtern epitomen hanc per legere, çfi ad re-gulam verbi Del exigeregrauati non fue-gt; rint:

Pofiremo fie cogitaham: Etfi tenuior fis quam vt tefiimonio tuo quicquamadtanti viri dignitatem, quem admirabitur pofieritas, pofiit accederediceat tarnen tibi in tantq maledicentium titrba atque vo-(ife^

Ad th. b e z a m.

eiferMtium,Chaîne, Caine (idquedPrôphe- î-Rcg, ttx. ~Domini àfuerù contigit: huic antem Caluino etiam a fenibw frincifihui njirü) modefla qHadam çf in animos (vt Jpero) -penetrante ohiurgatione inconfi-deratas hets voces nonnihilinterpellare-.an-tequamaDomino fui excitentur tyrannie qui vrforum illorum infiargraue ipfis indicant filentium. Si forte ijsinrnentemdet Dominus-, vt cauf am nonhominû,fedDei cognofeant, conuitium diuinsi veritati faeere definant : at que attoniti ver it at is fulgore, cum Dei çelebratione earn ampleitantur. Hac equidem etiam vndex caufis eft, qu£ ad excerpendam hanc epit omen me permouit, nbsp;quidem retentis author is ver-

bû ac methodo, inib etiam annotatis capi-tibus feitionibusftiis numeris: vt non tantum me am ft dem a fufticione libera-rem,fed etiam diligentlori inquifttioni praberem occaftonem. Cogitabam enim, multos, imo plerojque ejf, qui ignorantes id facerent, çf aut prolixitate libri, aut difficult ate deterritos, non legifft quie. igt;t vociferantwm turba vna condenmant^

)( 4-

Præfatio

Condtu^ igitur ßim, nbsp;nbsp;hretiitAte fa.cili-’

tAte eorum faßtdio meden: retenta authors methodo, qua nulla etccogitari queat fa-cilior-, omißes duer}) qs, qua auidumledlo-rem amp;nbsp;fefiinantem ad met am, remorart fojjènt-, qualia(tint ea, quapotiiis addeflru endos hare (es pertinent, quam adadtßcan-dumßeu conßituendumpurum Dei cultum, alen dos conßctentios inßem vita ater^-ria. ^uanquam enim ^tllavßm eximi-um habent, nec ah authoreßcriptaßnt temer e: praß at tarnen conßcienttos mprimis vera dodirina muniri, quam impugnandd falßs occupari:ß((ecteturmettnßttutira-tio. In quam (ententtammeminime legere optimi amp;nbsp;ßanclißimi vin Philippi CMe-lanchthorns memorahile didtum m Bpißola ad Senatum Vene tum. .^p^em poßquam admonui(ßet ofßeij aduerjiis tmpunßimum monßrum Seruetum, eorumrq^ animos mu-nimjßet invera deaterna^lilij^Sptri-tusßinch deitute ßententia, excußationem ßihnectit,quodnoßatim omnia iUius mon-ßri contorfamendacia reßellat-.Sicut enim quondam ßnquit, Bex Coßrenßs notabat

igno-

-Ad t h. b b z a m. ignominia, non eum tjtà gladinw/edqui clyfeum Ahieceraty quia prior e/ji curAno-ßri tuendi debets quom hoßes feriendi: it A tn his contentionthus prior eß'e cur a de-bet noßras mentet recteconfirmAndiypoße~ rtor refutAndi AdiierfArij. .^UAmobremç^ UIa potior meA fuit ctirA in hAC epitome: prafirtim cum in eumßnem nonßtßcripta, fvt ab ipßus Authoris pleno Opéré quequAm Auocemßedpotius hAC « nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;•velutprace-

ptogiißuad illitis leSlioneminuitem ßmul ißAlliciam.

HAbes, obßertiAnde in Chrißo fiAter, hiiius editionis conßilitim: quodiniteiglo-riAm (ß ßatrum adißcAtionem redt a ße-dtAt, it A ttbi non improbatum tri confido: prsßrtim ciim ca libertAte nitAtHr,quAm Chrtßfis pArAuit nobts fio finguine, 'uto-mniaßnt noßrA,fiue Paulusyfiue Cephas ß-ue Apollos:ßueprafintiaßuefuturA,omntA, inquAmynoßraßnt-.nosAutem Chrißi. Cu-tusprotectionite(ß EccleßAm totopedtore commendoßauiente Anttchrißo, ficun-dum T)Antelis 'VAtictniiim tAbernacula / ƒ

P R Æ F. AD TH. B E Z.

paUty fui inter lacutfeu mari a ad inch-tum montem finHitatis collocante-,ç^ ten-dent e adfnemfeu fummitatem eitis. Herborn a TJ CM-artij, t^nnoDomini i

Obfiruantifimui

Gafpar Oleuianus.

CHRISTIAJ^TM L E-clorcm de Iftßitutionts Chrißian^ Reli^tond dtßofitione.

authoris in Inftitutio-duplexeft.-prior,cogni-tio Deij lt;|ua ad beatam ini-mortalitatem perueniatur; amp;nbsp;noftri, ad priorem il-lam dcftinata. Ad hnnc fcopum vtnosde-ducatjhac forma vtitur.'nempe proponit fi-bi prorfus methodum Symboli Apoftoli-ci,vtpoce omnibus Chrifhianis familiarifii-mam. Prout enjm Symbolu quatuorcon-ftatpartibus. quarum prima cftdeDeoPâtre, fecunda de Filiojtcrtia de Spiritulan-éto,quartade Eccleßa; itaamp;authoromnC fuam Inftitutionem, vt vtrunque fcopum priuspofitum alfequatur,partitürinlibros quatuor; quorum primus primæ fymboli parti,fecundusfecûdæ,tcrtiustcrtia:,quar-tus quartæ, refpondeat. Qux)d lîgillatim nunc eft explicandum.

Primus articulus lÿmboli Apoftolici elf I. de Deo Pâtre, creatione, conferuatione, amp;nbsp;rerum omnium gubernationc, quæ inejus omnipotentia inclufa funt. Sic primus liber elide cognitioneDei,quatenus eft cre-. «or, conferuator amp;nbsp;gubernator rerum o-.

D I s P o s I T I o mnium amp;ßngularum. Docetquæfitverr Creatoris noritia.amp;in quem finem tendar, cap. I. amp;nbsp;a.

Hanc non infcholadifci,fed quemlibei ab vrero eius fibi elTe magiftrum, cap. 5. Tantam vero elfe hominis prauitatem,vt eam notitiam partim infcitia,partim mali-tiafufFocet amp;nbsp;corrumpat; vt per eamnec Dcum, vrparcrat,glorificet,nec ad beati-tudincm eins dudii perueniat,cap,4.

Et quamuis interior illanotitiafubleue-nir caula adiuuante, obieâo nimirnm cre-aturarum fpeculo, in quo Dei virtutes con-templari liceat, ne fie quidem hominem proncere. ItaqueDeum qUibus familiari-us vult innotelcere in falutem,lcripturam verbi fui proponere; vbi de Scripturalàcra.-inhacfepatçfeciflejquodnon folus Pater, fed vnà cum Pâtre, Filius amp;nbsp;Spiritus fan-dlusjfit ille Creator cœli amp;nbsp;terræ.quem nec exinfita natural! notitiaob noftrampraui-tatem,nec ex obieâopulcherrimomundi Ipeculo ita cognolcere potuimus,vt à no-bis glorificaretur. Hac occafione tradlat patefaôhionem Dei infcriptura.-vbidevnii. caDei elfentia amp;nbsp;trib us perfonis.

Ne vero homo Ipontaneæ fuæ cæcitatis culpam in Deum conférât, docet qualts homo fit initio creatus, vbi de Imagine

Dei»

I N s T I T V T I o N IS.

Deij de Libero arbitrio amp;nbsp;prima naturæ in-tegritate didericur-Creationcitaexpedita, adconferuationem amp;nbsp;gubernarionem return omnium defcendit tribus poltremis capitibus,vbi tradhaturplenifiimc locus de Dei Prouidentia.

Quiaautem homo crcationis iure exci- jj, dit per pcccatum^adChriftum eft venien-dum. IdeoinSymbolofequitur,Ef inlefum Chriflum, Ftlium eius vntgenitum, ^c.

Ita amp;nbsp;author nofter in fecundo Inilituti-onis libro traólat de cognitioneDei, qua-tenus eflRedemptor in Chrifto.’ ducitque hominem ad Chriftum Mediatoré, often-fo hominisLaplu.Vbidocet de Peccato O-rigmali.-nec quicquam in ipfo efle virium, quibus à peccato amp;nbsp;maledidhicne incum-bente fepoffitexpedite.-quinpôtiùs nilni-fî damnabile ex ipfo prodire, antequam re-concilietur amp;nbsp;tenoueturj hæcvfque ad caput fextum.ideo homini in femetipfo mo dis omnibus perdito, nec idoneû îufcipi-cndæ vel cogitationi bonæ,quafibi medea-turaut Deo gratafaciat,exrrafeqUærédam efle redemptionemin Chrifto. Inhunc fi-nemLegeni datam, non quæ cultores fuos in fe retineret, fedad Chriftum manudu.;,^’ tet (quaoccafioneLegis moralisexpofirio interferitur) Hune fub Lege lùdæisytfàïu-ris

D î s P o s I T I o

tisauthorem fui Ile cognitum,plcniLiSverô ïùb Euangelio, in quo mundo fuitexhibi-tus ; bine fluic doctrina de fimilitudine amp;nbsp;differentia vtriufq; Teftanlenti, veteris amp;nbsp;noui. Legis amp;nbsp;Euangelii. Hæc vfqiie ad cap. ta. Inde docecurjadproducendum plen:^ falutis efFcôlum, oportuilfe æternumDei Filium fieri hominem, afEimpfilfe etiamre ipfà veram naruram humanam.- itemquo-modo duæ hæ naturæ vnam efiiciaiit per-fonam, demonftratur. Deftinatum adple-nam lalutem merito ipfiusamp;efficacia,eitê officium Chriili facerdotale,regiü amp;pro-pheticum;Deinde quomodo officio fuofit perfunótuSjfeureiplaRedêptoris partes im pleuerit; vbi articuli de Chrifti morte, re-lurreölione, afeenfu in cœlum expoiiun-tur. Poflremo euincit,reótc Sc propriedi-ci, Chriftum nobis ellèpromeritum grati-am Dei amp;nbsp;falutem.

Quandiu Chriftus ànobisfèparatuseft, nihil nobis prodeft. Quamobrem ei infer! nosoportet, vt palmitesviti.Ideopoftdo-élrinam de Chrifto,in tertiaSymboliparte fequitur, Credo in spiritum fanlttim: vtpote qui eft vinculum vnionis internos amp;nbsp;Chriftum . Ira amp;nbsp;author nofter libro tertio de Spiritu fandto traftat, qui nos Chrifto vnit; amp;per confequens,DeFide, qua Chriftura

Institvtionis.

aifipleótimur cum duplici beneficie, ncm-pe graruitaiuftitia, quam nobis imputât,amp; regeneratione, quam in nobis inchoat, do-' nando nobis refipifcentiam.Et vt oftendat, nos neutiquam de eiufinodi fide gloriari, quænon coniunólum habeatftudiumrefi-pilcentiæ; priùs quàm ad plenam rraétati-onem iuftincationis defeendat, de refipi-fcêtia eius continua meditatione,quam Chriftusfideapprehéfiis Spiritufuo in no-bis generatjfusè dilferit 3.4.5.6.7.8.9.10. capitibus.Vndecimo demû capite primum amp;præcipuum Chrifti per Spiritû fandlum nobis coniunóti,beneficiüpertraótat,neni peluftificationem, vfq; adcap.io.quodeft de Oratione,quæ velut manus cft, quære ipfa bona ilia frueda accipit, quæ fides apud Deum fibi exverbo promiffionis nouit elle repofita. Quia autem non omnes homines per Spiritum Gndum,qui fidem in nobis créât amp;nbsp;côferuat, Chrifto omnis falutis author! vniuntur,agit cap.21.de eleôtioneDei æterna.’ quafadum eft,vt nos, in quibus nil boni præuiderat quod ipfeno gratis daret, Chrilto donârit, amp;per vocationemEuan-gelii efficacem ipfivniuerit,vfqjadcap. 25. f Vbi de plena regeneratione amp;nbsp;felicitatis fruitione, vltimalcilicet refurreftione agi-tur,quô attollédi finit ociili,quum inchoa-.

D I s P o 5 I T I o

ta duntaxat in hoc mundo lit piorum félicitas, li fruitionem Ipeóles.

II II. nbsp;nbsp;Qupniamautem Spiritus fanótus non o-

mnes homines Chrifto inferit feu lide do-nat; amp;quos eadonat, non line mediis ordi-naricdonatjveriimvtitur ad earn rempræ-dicatione Euangelii èc Sacramétorum vlii, cum totius dilciplinç adminiftratióne j ideo in Symbolo fequiturjCredff fan£iam Ecclefiam vniuerßilein, quam nempe ex gratuifæ ele-ófionis fonte,in motte æternaiacentê, gratis fibi in Chrifto reconciliauit, amp;nbsp;Spiritü lanóto donatiit; vt Chrifto inlita, commu-rtiönem cu ipfo vclur capire habeat; vnde perpétua fluitpeccatorûremilïîo, amp;nbsp;plena ad viram ærernam inftauratio. Sic author nofterlibro quarto de Ecclelia traCtatvfq; adcap.ï4. Inde de mediis, quibus Spiritus fanótus adefficaciter è morte Ipiritualivo-Candiim amp;conferuâdum Ecclelîamvtitur, verbo amp;nbsp;Sacramentis, Bâptifmofcilicetamp; facra Cœna/quæ velut fceptrum funt Régis Chrifti,quo regnum fuum Ipirituale in Eccleliavirtute fui Spiritus inchoat, indies promouet,acpofthancvitanifine illis me-diisperficit,ad 20 vfque cap.traôtat.

Et quia Politiæ funt hofpitiaEccIeliæirt hac vita, (licet politica gubernatio àlpiri-tttali regn o Ghrifti fit diftinóta) de ea,quan -tunt

Dispos. Instït.

tum fit Dei beneficium, quod Ecclefiagra-to animo agno/cere debet,nos inftituit,do n ec ex hoe holpitio in cosleftem hæredita-tem euocemur, vbi Deus erit omnia in omnibus. Hæc Inftitutionis eft dilpo-fitio. Infumma,homo initio quidem cre-atus redtus, poftea non dimidia ex parte fed totus perditus, extra fe totam falutemin Chrifto reperitjeui vnitusperSpirirü fan-dum nobis gratis donatum,citravllumfu-turorum operum intuitum, duplex beneficium in eo percipit,plenam imputationem iufticiæ, quænos comiraturin fepulchrum vfque,amp; initiumfandificationis,quam indies äuget, donee tandem in die regenera-tionis feu carnis refurredione perfi-ciat, vtin æternavita amp;hæredi-tate cœlefti pro tanta mi-

( nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fehcordia cele-

bretur.

QVAE Q^VATVOR LIBRIS

HVIVS INSTITVTIO-nis eontinentur.'

L I B . I.

De cognitione Dei Crcatoris.

Capita X V11 r,

t D£lt; uotitiam n^ßri res eßecÖiunilas,^ modo inter /e cohifreatit.

2 Quid fit Deum co^noßerc} ez ‘tuem inßne ten-‘ diit eins cognitio.

Deinotitiom honiiniim mentibusnaturalitereß fe inditam.

•4 Eandem notittam j^artiin infcitiaßartim mali~ tiii'veltuffocafi 'vel corrumpt.

} Dei notitiam m mundi fabrica etf eontinua eius ^ubernatione luccre.

• 6 Vtad Deum Creatorem cjuis [lerueniatyOfus eße Scri/ttura duce zstquot; magißra.

• 7 Quo tefiintonio Scri^tura ojrorteat fianciri,nengt;~ lgt;eSßtritus: 'vt (erta lonftet eius atithoritas: at^jimbium eße comptentumßdem eius pen-dereab Ecclefiæ iudicio'bquot;' '

S ProbdtioKes, cjuatenus fert humana ratioßatis firmM Juppetere adfiabilienda Scripturlt;t fide.

fi Ömtfiapietatis principia euereerefa»aticos,c]ui poßhabita Scripturaadreuelationes trajuotat.

Jo Scripturam, 'vtomnemßtperftirionecorrigaf, 'verum Deum exclußuè opponere diis omni-bt'.s Gentium.

U Deotrihucre 'vifibilemßormamneßtseße,acge nerahterdeficcred -veto Deo ciuicun^ idola ßbi eriguttt.

t;: Deum abidolisdißerni^'vt ßlusinfolidumco-latur,

In D E X CAP.

V î^nicam Dei ejjentiam ab tjgt;fa creaftone traf(i in Scrifitiiris, lt;jttee tres in JeperJon.ts contmet^

*4 Intpfaetiam tnundi esf rerii omnium ereatia^ ne Scripturam certis nutts dtßernere 've-rumDeumßfiSittis. ’

V Qualts botno fit créants.'vbiJe anisnte facultas tibustdeimagine Dei,ltberoarburio,eit' pri-

•. ma natur te iniegritate dtjjeriiur

Deumjita 'virtutesntindum 4} fectinJiium feuere ac ttteriseit-ßngttlas eitts partesJua pr»-r uidesttia retcre, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;..

Quorlum in cjuem fcopum referenda ßthtec doiiriuaittnobis conßeteius 'viilitai.

iS Deum ita impiorum opera uti^ey animosflé-tleread exet^uendafua iudiciaj-ntpitriis ipfi ab omni labe maneat.

1 I B. I t. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;''

Dc cognitione Dei Rcdcmptoris in Chriflo,qua: Patribus fub Lcgepri^ ■ in Lim, deinde amp;nbsp;nobis in Euangelio patefaüa efi. Capita x v 11.

1 ^dic lapßi Cf defeilione totum bttmanumgenus maledtflioni fuijje addiblü,(:^aprimao rigine degenerajje 'xibi depetcalo ortginali.

» Hommern arbitrij ItheitatenuncejJcjfoHatumi Cfmilera: feruituti addiUum.

Ex corrupta hominis natura nihilnift damnabile prodirci

4 Quomnda operetur Deus in cordibus hominum. f Obicilionum refutatio-,quieprodefcnftonelibefi arbitrij afferrefolent.

)()( nbsp;3.

Index

g Jiotnitti perJito quarenJam- in Chriflo redent--ptioitem ejje.

Legentdatam, non qitafiopulum iieterem in J'e retineretjjed qiix foueret Ipem/aluttf in Chrifto 'vfy ad eitu adnentum.

S Legtf morale explicatio.

$ Chriftum^quanttitfub nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ludteü cognitmfue-

nt, tarnen Euangelio demii exhibits fuijji, IO DeßmilitudinexieterS noui Teflamenti, It De differentia'vniu^ Teflamenti ab altero.

12 Chrtfium,'vt Mediators officium fgt;rteßaret,o-portuifjê fieri hominem,

IJ Chriflum 'ueram humanie carnSfkbflantiant induijfë.

\gt;t- S^omodo dua naturie Mediators efficiant ferfinam,

1Ç Vt fciamus,qaorfum mifftK fuerit Chriflmd. Patre,c7- quid nobs attttlerit, triafotißi-mùmjfeilanda in eo eße,mttntn Prophetic cum, Éegnum, Sacerdotium.

JÄ ffupmodo PedembtorufartesimfleueritChri-V nbsp;nbsp;nbsp;fttn,'vtnohis fdlutéacquireret, 'vbt de morte

esf refurrePione eitu agitur,e2‘in coilu afießu.

lt;7 PeSèesT'f’rofrièdici Chriflum nobS ffomeri-tum eße gratiam Dei cf falutem,

LIE. III.

De modo percipiendæ Chriftigratiæ,amp; qui inde fruàus nobis proueniantjôc .quiefFedus confequâtur. Cap.xxv.

i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;de ebriflo diilafltnt,nobSflrodefle,arcana

oferatione Sfiritits,

J

C A P I T V M.

2 Depde.'vhtc^ depnitio eiinponitur,^^ ex^lt“ canturqua habet profiria.

d Pidenosregenerari. 'vbi depænitentia.

•h ßudm brocul ahßt ab Euangelijlgt;uritateqHic-'^ ^,^^fl,^,y quid de pænttenüa garriunt Jo^hißa in nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1 '

Jcholtf, 'vbi de cottfeßione fathfaiiione ' agitur.

g Deß(f!pletnentff,qute ad ßtisfaHiones adijci-u»t, nempe indulgentiù, purgatorio,

• 6 De'vita hominù Chrifliani:acf)rtmùm,quibtu argumentas ad earn nos hortetur Scrifitura.

Summa'uitx Qhriflianse, 'vbi de abnegatione noßri.

• 8 De crucif tolerantia,qutepars eflabnegatiants. De meditationefuturie 'vitte,

JO Iduomodo 'vtendum^rtefènti 'vitaeitss^ adiu-mentù.

it Deiußipcationefidei, ac primbdeißfanominM etquot; rei definitione.

• 12 Ff feriè rtobis perfuadeaturgratuita iuflißca^ tio,ad Dei tribunaltoüendas eße mentes, tg Duoeße ingratuita iußificatione objeruanda, initium iußificationis (iT' continu! fro-

operum meritû iailantur, tam Des laude in conferenda iußitia, qudm falutû cer-titudinem euertere.

16 î^efutatio calumniarum,quibui banc doHri-namodiograuare conantur Papißte.

17 Promißtonum Legis ziT- Euangelij conciliatio,

1^ Ex mercedemalè coUigi operum iußitiam.

19 De libertate Chrißiana.

Deoratione,quse prxcipuum eßßdei exertiti-nmitir- qua Dei beneßda quotidiepercipimuf, )()( '3

Index

2( De eleSHotte ittergt;ia,qna Dem ttlios aJJalutertt} alios aainteritum priecleßtnauit.

22 Conßrmiuio huiti^ do^rinee ex Scrip tune te^ flimoniii,

’* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' 2] liefutatio calumniarmni^uihm hiec doHritid

IfîT“ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Temper inique grauata fait.

iq. ÈleBionem fanciri Dei 'vocatiotteireprohos au-temßbs accerfereiußiliCM deßtnati ßuntf intentum.

2p De reßtrreSitone 'vltimct^, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,

LEB. I I I I.

beexternismediisvel adminiculis,qui-bus Deus in Chrifti focietatem nos inuitat, amp;inea retinct.Capita xx.

( De 'vera Eccleßa,cttm qua nobü colenda eß 'uni-tMiquia ptorum omnium snater eß.

i Coniparatio ßalfie Eccleßte cwn 'vera___

• 3 De Rccleßte doßoribm e^ mmißris-, eorttm ele-‘ nione (ÿ- officio.

• 4 Deflatii 'veteru EccleßitiCT- rationegitbernaitdi qua in 'ijfufuit ante Papatum.

S lAntiquitm regiminù formant omninopeffun-datamfußetprannidePapatm, , Deprimatt: Pomane fedis,

• 2 De exordia ntirementis Ppnianl Papatus, donee fe in banc altitudincm extuHt, quia U'Ecclefia libertés oppreßa, eyomms sno-deratio euerfa fuit.

i De poteßateEielefiie,quo ad fidei dogmata:ejf quam effrani licentiaad'ziitianddomitesri doHrin.e puritatem traclafuitin Papatti,

9 De ConcihisiCorum^aulhoritate.

)o Depoteßate in Legibm ferendisf in quaße-uißß

C A P I T V M.

wß'tmam t^rnnmism m animM carni-exercuit Paf^a cumßas.

ll De Eccle/ia iurisciitlione, abufu, quaHs cernitur inPapatu.

gt;2 De Ecclefiie difi ifgt;ltrM,cuiui firiectpuus 'vfics in cenßuris óquot; excommunicatione.

De 'votis, quorum temeraria nuncupatione quijqueße tnißere im^ticuie.

DeSacramentis.

if DeBafxißmo.

16 Pa^obapt 'ßnum cum Chrißi inflitutione ZT“ ßgnt natura optime congruere.

J7 DefacraChrifliCœna,z^ quid nobis conférât, l8 DeMißa Papali, quoßacrilegto non tnoeièpro-fanatafuit Cæna Chrißi, ßd in nihtlutn redaila,

Ip De quinque falsè nominate Sacramentis.'vbi Sacramenta non eße quinque reliqua, qua pro Sacrametis hailenus 'vuIgo habitafunt, declaratur:tum quaHa fint oflenditur,

20 De politica adminijlratione.

instit'vtionis

CHRISTIAN AE RE-

L I G I o N I S

Liber primus.

Pf cognitionz^ Dei Creator^.

Öei notitiam Sc noftri res efle coniunftas, SC quomodointerïècohæreant. capvt ï.

fapientia noflr£ fumma confiât,Deicogni~ Clt;eterum,cummul~ ^^^^^crfevinculit connexAfint ,v-tra tarnen alterampracedat, amp;nbsp;ex fepariat,non facile eil difcernere. Vnusquùque e-nim fuiagnitione non tantiim infiigatur dd qua~ rendum Deum, fed etiam ad reperiendum quafi manu ducituY.

^tlffiim, hominem in pur amfui notitiam nun-quam peruenire confiât, ntfi priùs Dei fadem fit contemplatif,atque ex Uhus intuitu ad feipfum in-Jpiciendum defeendat.

j nbsp;nbsp;Videmus enim, vt Abraham melius fe terram amp;nbsp;Gen.

puluerem agnofcat,ex quo proptus ad confiiicien-dam Dominigloriam accefiit. Vtcunque tarnen ïseinofiriq^notitiamutuointer fe nexu fint coUi-gat a, or do relie docendi pofiulat ,vt de iUapriore difieramus loco,turn ad hanc trallandam pofiea defeendamus.

Quid

CAP. II. 2 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I N S T I T V T. t I B. I.

Quid fitDeumcognofcere, amp;nbsp;inqueiti finetn tendateiuscognitio. cap. i i.

T Ani veroDet notitiam intelligo, qua non niodo t conâpimus altquemejJeDeum,fed etiam tene~ mus,quodvtUee^tm ems^loriam, quod^^expedit. Neque enim Deum,proprte loquendo,cognofit dice-mus, vbi nulla e^{ religio,ncc pietac. QMniamau-tem Dominus priritùm ßmpUciter creator tam in mundi opificio, quàm in generali Scriptura doclri-na,deinde in Chrtfli facte redemptor apparet : bine duplex emergit eius cognttio : quarum nunc prior tract anda e^, altera deinde fiioordine fequetur. Non autemfimpliciter tenere fiifficiet,Deum ejfe filum,quem ab omnibus oporteat coU c^ adorari: nifietiamperfuafifimusßontem omnium bonorun/ ejfe, ne quid alibi quam in ipfi quararntts. Quia nufquamvelfapientia aclucis,vel luüitia, velpote-tu,vel re£tttudinis,velfineer a veritatis gutta repe-rietur, qua non ab ipfo fluat, dy cuius ipfe non fit caujfa: vt hac fictlicet omnia ab ipfio expedtare amp;nbsp;peteredificamus,ei^cumgratiarum aäione accepta referre. Nam hievtrtutum Dei fienfius nobis tdoneus ell pietatis magifler,ex qua religio nafici-tur.Fietatem voco coniunclacum amore Dei reue-rentia, quam beneficiorum etus notitia conciliât.

Itaque tnterell noflra potiits,qualis fit Deus, 2 amp;nbsp;quid eius natura conueniat ,ficire,quam in hac ' quafiione infiifiere, quid fit Deus. Duc enimvalere debet eins notitia,primum yt ad timorem amp;nbsp;te

ueren-

DëCOCNIT. DEI CREAT 0 R I S, JCAP.U. ^'^'fentiamnosinflituat: detndeverb,vtea duce ^‘tgtflraomnebonumab tüopetere amp;nbsp;illi acceptti f^rre dtfcamus. OMmodo enim mentem tuant fubire queat Dei cogttatio,quinfimul extemplb co^ ^ites, te, cum figment U illtus fis, eiufide imperia ejje *pfo creationisiure addibtum amp;nbsp;mancipatum?vi~ a tua till deberii’quicq.d inflittiis, quicquidagis, ad. tÜum refierri apartere? Viuendt itaque lex nabis ejfe debet etus valuntas.Rurfum dfbanarÜ amniumfan-tem ejfie amp;nbsp;origine agnafcesivnde amp;nbsp;defiderium iüi adharendt, amp;nbsp;fiducia inipfum naficeretur,finan fiuamentemhominisprauitasàretla inueftigatio-ne abduceret. Nam initia pia mens Deum non quemlibetfibifomniat,fedvnicum amp;nbsp;verum dun^. taxat intuetur: neque iüiquodcunque vifumfiuerit affingit,fiedtalem habere contenta eü,qualem fe manifefiat ipfe,fiumma^ diligentiafiemper catiet, ne vitra voluntatem eius egrejjdperperam vagetur. Ita cognitum,quiacunclamoderartintelligit, tu~ tarentfibi ejfie confidit acproteblorem, quia bonoru omnium intelligit ejfie autorem: fi quidpremit,fi quiddeell, moxjè,recipitin eiusprafidiÜ, opemab eo expebtans: quia bonum c? mifiericordem ejfie per~ r'c fiuafia eü, in eum certa fiducia recumbit,nec dubi~ tat malisfiuis omnibusfiemper in eius dementia pa^ ratumfiore remedium: quia dominum ac patreni agnoficit, eum qtioque dignum ftatuit ejfie,cuius im~ perium in omnibtu intueri, maiefiatem fiujpicere, gloriam promouendam curare, mandatis objèqui

4 2 debeat:

C A P.IL 4 I N S T 1 T VT. LIB. t.

debeat, qutaiußumejje 'tudicemvidet, ei tu tribunal femper in tonßeäufibi proponit. iieqtie tarnen itidicij eins fenfii it a terretur, vt fitbducerefe veltt : qutn illum non mtnut ample£titur malorum vltorem^quani ergapios beneficum, quand» ad eins glortam ^on minus pertinere intelligit, impijsó’ feeleratis apud eum repofit am effe pœnam, quam iuftis vita aterna mercedem. Fraterea,non fola vindt^a formidine fe coercet à peccando,fed quia Deum loco patris amatefi-reueretur, et tarnfi nulli ejfient mferi,folam tarneneituoffenfionemhorret. En quid fit puragermana^reltgio ,nempe fides tumferio Dei timoré coniuntta : vt timor volun-tariam r euer enttarn in fe contineat, amp;fecum tra-hatlegitimumcultum,qualis in lege prafcribitur.

Dei notitiam hominum mentibus natura-liter efleinditam. CAP, iir.

E quis adignorantiapratextum confugeret, / quandamjut numinis intelltgenttam vntuer-fis Deus ipfe indidit. Sane ficubi Dei ignoranfta qu£ratur,nufquam magis extarepojje eiiu exemplum vertfimtle eil,quam inter obtufiores amp;abhu-manitatis cultti remotiores. At qui nulla e^l etiam (vtEthniciuilleait )tambarbaranatio,nullagens n3tui°Deo~ tarn efferata, cui non infideathac perfuafio,Deum rum. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Qlün amp;nbsp;tdololatria,huitu coceptionis amplum

e^documentum. Quàmenimnonlibenterfedeq-ciat homo,vt altos profe creoturasfußmatfcimus.

Erotn-

DÈ COGNIT. DEI CREATORIS. $ C AP. UI. linde cum lignumpottus amp;nbsp;lapidem colere ma~ , quant yt nullumputetur habere Heum:conflaty ^^hementißimam iflam eße de numine impreßio-^cni,quie.adeb ex hominii mente obliterarineque~ lt;tt, vtfactliusßtnaturaaffeilum fiangi : quemad-ttiodum certe fiangitur, dum homo ex ilia natura~ Il inflatione ad infima qua^, ßonte fiefe demittit, quo Deum retiereatur.

2 Vnde^ tolligimM,noneßedoclrinam,quainfcho-^ lisprimum dificenda fit,fed cuiusfibi quisque ab vte^ ro magtfier e^l, nbsp;nbsp;cuius neminem obliuifici natura

ipfa patitur.Porrb fi ea conditione nati junt omnes acviuunt,vtDeum cognoficant: Dei autem noti-tia, nifihuc vsq^procejfierit ,fluxa eüac euanidate-os omnes a creationisfiua lege degenerate palam efi, qui nonadhuncficopum vntuerfias fiua vita cogita-tiones acliones^defiinant.

Eandera notitiam partim infcitia,partim ma-litia velfufFocarivelcorrumpi. cap. iiii.

I Ç Jcut autem omnibus inditum effe religionis men experientia te^atur: ita vix centefitmus quisq^ reperitur, qui concept urn in cordefiuofoueat, nullus autem,in quo matureficat: tantum abe^ivt fruclus appareatfiio tempore. Porrb fiue alij eua-neficantinfiuisfiuperfiittontbus,fiue alijdata opera mailt lose a Deo defcificant, omnes tarnen degene~ rant a ver a eius notitia : ita fitvt nulla in mundo relia maneat pietas, Q^d autem errore aliquot

As in

. iifl. 6 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i f5 S T I T V T. L I B. I.

infuperflitioncm labi dixi, non it a actipio, quaß fuaeosfimpltcitas à crimine lib tret; quia C£citas qua laborant ,femperfere e^r fuperba vanitate amp;nbsp;contumaeia implicita e^i. 'l^on enim apprehen-dunt qualemfeoffert, fed qualem profuatemeri-tätefabricattfuntatnagmantur. Ouicquidpofiea in cultum aut obfequium Dei moltantur,impen~ firn Uli ferre nequeunt:quia non ipfum, fed (ordis fui figmentum potius nbsp;nbsp;fomnium pro ipfo

Rom I - nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;prauitatem dtferte notât Paulus,

' ~ infatuates effedicens, [ràzw fapientes effe appe-terent.

Sic inane illud patrocinium,quodfuperfiitioni j fua pratexere multi folent,euertitur: put ant e~ nim fludàum qualecunque religionis, quamlibet prapoflerum,fatis effe: fed non animaduertunt, ve~ ram rehgionem ad Dei nutum,ceu adperpetuam regulam, debere conforma, i : Deum verb ipfum femper'fui fimilem manere : non ffebtrum effe, quod pro vniuscuiusque libidine transformetur. itfanevidereebl, quam mendacibusfucis Deoillu-dat fuperfiitio, dum gratificari tentât, i^lam ea ferefola,quafibi cura non effe teflatus eUjarripi-^ ens,quapriefcribit acflbiplaceredocet, aut con-temptim habet, aut etiam non diflimulanter re^ qcit.

Sua ergo deliria colunt amp;nbsp;adorant, quicunque cultus Deo commentitios erigunt. Quare Apoflo-lusvngam illam erraticam de numine opinio~ nem)

De cognit. DEI CREATORlS, 7 CAP.IIII. nem^DeieJJetffioranttampronunctat. Quum De- Gal. 4. t. s. urn f inquit ) nefiiretis, feruiebatii ijs qui natura. dq non erant. Nec multum intereU, hacfaltem tn parte, Deumne vnum, an plures concïpïas .-quiafemper averoDcod'tfcedù amp;nbsp;deficit: quo re-licio,nihil tibi reftat nifi execrabile idolum. Su-pere^ ergo vt cum LaÛantio conftituamus, Nullam efife légitimant religionem, nifii cum veritate coniunilam.

4 nbsp;nbsp;Accedit amp;fiecundum peccatum, quod neque Dei

rationem vnquam habent nifiinuiti: nec ad ipfum appropinquant donee renitentes pertrahantur,nec turn quoque voluntario inibuuntur timoré qui ex diuina mai eflat is r euer ent ta fluatyfidtantiim fier-uiliamp; coaclo, quem tUis Dei iudicium extorquet: quod quia efifugere nequeunt, exhortent, ttaque nevbtque videantur eumcontemnere, cuius maie-flaseos vrget, qualtcunquereligionisfifecie defun-guntur : interim tarnen non definunt omni vit iorum genere fepoUuere. Ita hoc perflexuofibs circui-tU5 confie qut volunt hjpocrita, vt Deo quem fiugiunt propinqut appareant. Vbi enim perpetuus obe-dtentia tenor in tota vita efife debuerat, tn cun-(iis fere operibus ei rebellantes, pauculis tantum fiàcrificqs eum placate fludent: vbi faniti-moniavit£amp; cordis int egrit ate tilt feruiendume-tat,frtuolas nugas comminifcuntur (if nihili ob-feruatiunculas,qutbus eumfibi concilient.Imb ma- 1 iorilicentia infactbus fuis torpent, quia confidunt

.4 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;A

CAP.V. s nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Institvt. lib. I,

exputionum ludicris fepoffe erga ilium defungi:de. inde, vbi in ilium defixa fidueia ejje debuerat, in fe velcreaturis fubfidunt,eopollhabite. Manet tarnen fernen illud,ejuod reuelli a radice nullo modopoteit, altquam ejfe diuinitatem :fed ipfum adeb corrupt u, Vtnonnifipefimos ex fefrublusproducat.

Dei notitiam in mundi Fabrica amp;nbsp;continua eius gubernatione lucere. cap. v.

A Dh£C,quiavltimiu beata vita f nit inDeico- i •^^gnitione pofitus ell,ne cut pracltifus effet ad felicitatemaditus, non folum hominum mentibus indiditilludquoddiximiis religionù fernen, fed it a fepatefecit in toto mundi opificio,ac fe quotidiepalam offert,v taper ire oculos nequeant, quin affic ere eu cogantur. Effentia quidem eius incomprehenfi-bilis ell: veriim fingulù operibus fuit cert as gloria fua notas infculpfit, (ly quidem adeb dar as amp;nbsp;infi- nbsp;nbsp;nbsp;'

Pfalm. 104. pf fublata fit quamlibet rudibus érfiupidis nbsp;nbsp;nbsp;h

ignorantia excufatio. Quare eleganter autor E-Hebr. n. v, 3 ptfloU ad Hebraosfecula nuncupat inuifibilium rerum ffedaculaiqubdnobu viceffeculifit tarn con-cinnamundipofitio, in quo inuifibilem alioquiDe-um contemplari liceat.

Mirificam eiusfapientiam qua tefi:entur,innu- z mera funtttim in coelo,tumin terris documenta. Cum enim neplebeq quidem cff rudifiimi, qui folo oculorumadmintculoinftrudt funt, ignorareque-diutna artu exceUentiam,vitro fe in ifta innu-meray

De cognit. DEI CREATORIS. 9 CAP. V. ftierabili, tarnen adeb di^lindla dijpofita coele-flis mtlitin varietate exerentem : conHat,neminem effecuinon abundefapienttam fiiam Dominus pa-tefaciat. Similiter omnium confeßione prafe fert genus humanum tarn ingeniofam compofitionem, vt ob earn meritb admitabtlis optfex iudicetur.

3 jlc proinde quidam ex philofiphis oUm hominem nonimmerit'o vocarunt, quiara-rum ft potenti£,bonitatis amp;nbsp;fapientuDei feci-niengt;fatis^miraculoruminfe contineat occupan-dis nofiris mentibus, modb ne attendere pigeat. Si Verb,vtDeumapprehendamus, extra nos egredio-pus non ell, quam veniam merebitur eius ficordia, quivt Deum inueniat, infe defienderegrauabitur? iademetiamratioell,curDauidexclamet,'Exore rfal.i. v.«-infantium ijr lallentium perfecißi rpbur tuum. fi-quidem non tantum in genere humano darum o-perumDei Jpeculum extare pronunciat, fed infantibus, dum a matrum vberibuspendent, fatis difer-tas effe UngUAS adpradicandam eiusgloriam,vt minime opus fit alijs rhetoribus.

Hie autem detegitur foeda hominum ingratitu-do, qui dum in fe continent officinam tnnumeris Dei operibus nobilem,amp;fitnul tabernam inaftima-bili opum copiât eferta, cum erumpere debet ent in eius laudes, tanto maiorefaftu contra inflantur amp;nbsp;turgent.quam mitis modisinipfis opereturDeus, fentiunt, quantum etiam donorum varietatem fx eius liberalitate poßideant, vfu ipfo docetitur.

A s Hue

0

f CAP, V. 10 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I N S T I T V T. L I B. I,

Bac diuinitatisfigna effejCoguntur fiire velint no-lint: intus tarnen fupprimunt.

Tatendum fanee^i,infingulis operibusBehpra^ lo fertim autein ipforum vniuerfitate,nonfecus ac in nbsp;nbsp;nbsp;।

tabulis deptil'as effeDei virtutes, qutbHsineiusa~ gnitionem,^ ab ipfa in veramplenam^ felicita-tem inuitatur atqtiealliciturvntuerfum hominum genus.

I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Atqui quantacunijj claritateamp;feamp; immorta- n

i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lefuunïregntimBominusinoperumfuorum Jpecu-

lo reprafentet: qui tarnen e^i naßerflupor,ad tam nbsp;nbsp;nbsp;;

perßicuas teflificationesfemper hebefiimus, vtßne profeciu effiuant. Nam quantum ad mundi fabricant (if pulcherrimampofitionem attinet, quotus-quisq^e}lnoßrum,quicum oculosvelin cœltim attaint, vel per regiones terra varias circumfert,men te ad Créâtoris memoriam référât, ac non magis, praterito autore,in operu aßelludeßdeat? Quantum verb attinet ad ea,qu£prater naturalis decur-fusordtnem quotidte eueniunt, quotusquisq^ non magis reput at, caca potiusfortuna temeritate ro-

! nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tari amp;nbsp;valutari hommes, quàm Deiprouidentia

gubernari? Qupd fi quando tfiarum rerum du^u ac dtreihone ad Det confiderationem adigtmur (quod omnibus euenire necefidriutn eU ) tarnen r-bi temere diuinitatis alicuius fenfiim concepimt^, extemplb ad carnis nofira deliria vel praua corn- , mentadelabimur, acpuramBeiveritatem nofira forrumpimus yanitate. Jn (o quidem dtßtmtles.

O

De cocnit. DEI CREATORIS. 11'CaP.V, quod quif^fibipriuat 'nnaliquid pccuharu erroris accerfit : tn hoc tarnen fimthmt, qubdadvnü onines

f ab vno vero Deo adprodtgiofa nugameta deficimiis. Qw morbo non plebeta modo gÿ’ obttifa ingénia ,fed praclartßima amp;nbsp;fingulari alioqui acumine pra^ dita implicantur. Quant prolixe fuam in hac parte Jloliditatein prodidit tot a philofophorum natio? (

' ß lam tenendum quoque e^l,qu-cunque puram religionem adulterant ( vt omnibus aceidere ne-cejfe eli opinioni fits: deditü } difceßionem faecre ab vno Dca. Aliud quidem fibi in animo eße ia~ ilabunt, ßed quid intendant amp;nbsp;quid fibi perfiua-deantgt;nonmultum adrem facit : quando Spiritus r-pb 2.v. n. fanclus pronunctat omnes eße apoftatas, qui pro * » mentis fiua caligine damonia fupponunt in Dei locum. Ideóque Scriptura vt vero (Q vnico Deo locum faciat, quicquiddiuinitatis olim celebra-tumfuit inter gentes, falfitatiscß mendacij damnat: nec vllum numen relinquit, nifiinsion, Habacnc a. vbi peculiaris vigebat Dei cognitio. Certe inter ''as. ;o. gentiles Cbrifit atate proxtm'e ad veram pieta-tem accédere vift fiunt Samarita: audiuimus ta- loh. .v,«, men ex ore C H Rï S T l, eos neßciuiße quid colerent: Vnde ßequitur, vano errore fuiße de-lufos.

I Denique, etiamfi non omnes laborauerint craßis vitqs, aut in apertas idololatrias prolapfi

CAP. V. Jt Institvt. lib. I.

tarnen pura amp;nbsp;probata fuit religio, qua. tantum in communi fenfufundata effet. Atque vt nihildeteriusaccedat, hoc tarnen vitium non leue , , eli, fortuite adorare Deum incomitum, cuitts ta-

’ menreifiuntchrtfiiore,quicunqjexLegeedofHno /tint, quern Deum colere oporteat.

irgofiuflra in mundi optficio collucent tot ac- '3 cenfe. lampades ad lüuflrandam autoris gloriam: qua fie nos vndiqj irradiant, vt tarnen tn re flam viamperfe nequaquampoßintperducere. ‘Etfcm-tiüas certequafdam excitant, fed qua ante prafo-Hcb n V 3 f‘tntur,quamplenioreeffundantfulgorem. Qt^m-'' obrem Apojlolus eo ipfo loco ,vbi fecula fimulachra vocatrerum tnuifibilium: fubiungit, per /idem in-teUigieffeverboDei aptata: ita fignificansftnuifi-bilem diuinitatem reprafentari quidem tahbus/pe-flaculis ,fcdad lUam per/piciendam none/fe nobis oculos,nifi interiore Dei reuelatione per /idem il-luminentur.

Quanquam atitem naturalifacultate deficimur, 14-quo minus adpuram vsq,^ nbsp;liquidam Dei cognttio-

nem confeendere liceat : quia tarnen hebetudinis Vitiummtra nos ell,pracifa ell omnis tergiuerfa-tio. Neque enim ignorantiamfic pratexere licet, quinfemper étignauia amp;nbsp;tngratitudinis vel con-feientia ipfa nos conuincat. Sedenim, vtcunq^ vitio hominum imputandum fit,quodfernen notitia Dei, exmirabili natura artificto menttbus fuis injper-fum,mox corrumpunt,ne adfrugem bonam amp;fin-

eeram

De co G NI T. DEI CREATORIS. I5 CAP. Vf. (cramperuenut ; verißimum tarnen eü,nudii ifla amp;fimplictteflificatione, quaDeigloriad creatu^ rii magnifiée redditur, nequaquam nos fuffieien-tererudird

Vt ad Deum creatorem quisperueniat, opuS efleScriptiiradiice dcmaginra. c a p. vi.

/ R G O quanqttam hominum ingratitudinem fatisfiuperq^omnipatrocinioßoliat fulgor tile, qui in ccelo in terra omnium oculis ingeritur: aliud tarnen amp;nbsp;melius adminiculum accedere ne-cejfie eil, quod nos probe ad ipfum mundi creatorem dirigat. Itaq^ non fiufira verbi fui lumen addidit, qubinnotefceretinfalutem. at que hac prarogati-ua dignatus eil, quos voluit propiits amp;nbsp;magisfami-liariter ad fie colltgere. nbsp;nbsp;Hoc tgitur fingulare do

num ell, vbi ad erudiendam ecclefiam non mutis OS quoque fia-

crofianclum refierat: neque tantum promulgat,ejfie c olendum aliquem Deum,fied etimfie ejfiefiimul pro-nunciat, qui colendusfit: nec eleiios docet modo in Heumrejpicere ,fiedfie quoque exhiber,in quem résidant. Hunc ordinem ab initio erga ecclefiam fiuamtenuit,vtprater communia ilia documenta Verbum quoque adhiberet,qua redior ed (jr certior ad ipfium dignoficendum nota. Necdubium ed, quin Adam,Noë,Abraham amp;reliquipatres hoc ad-miniculo penetrauerint ad fiamiltarem notitiam, quaillosab incredulis quodam modo dificreuit. No-dum

A P, VJ, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;J g J y nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;J J,quot;

düm loquor de propria fidei doclrina, quafuerunt illuminati inj^ematernavita. Namvt tranfirent amorte in vitam. Deunt non modo creatorem a-gnofiere neceffefuit, fed redemptorem quoque, vt certe vtrunque adeptt funtex verbo.

Sineautemper oracula amp;vifiones patribusin^2 notutt Deiu, fine hominum opera amp;nbsp;miniflerio ‘Itiod deinde per manus pofterii trader rent : tndubium tarnen est, infiulptam fuijfe eo-rucordibusfirmam doclrina certitudinem,vtper^ fùafi effent atque inteUigerent,a Deo profeliuni ef~ fe quod didtcerat. Tandem,vt dollrina veritas fu-perfies maneret in mundo, eadem oracula qua de-pofuerat apudpatres, quaß publtcis tabults confi-gnata effe voluit. Hoc conßlio Lexpromulgatafu-it, cut pofiea interprétés additi funt Propheta. Et-ß nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;multiplex fuit Legis vfus,iterum tarnen re-

peto, prater dollrinamfidei pœnitentia proprium , qua Clrriflum Médiat orem proponit, Scrtptu-ramvnicum amp;nbsp;verum Deum, quatenus mundum creauitcirgubernat,certis notis cfr infignibits or-nare,nemifieaturcumfalfa deorum turba. 'Ergo quamuis hominem feriboculos intendere conueni-atadconfideranda Dei opera: aures tarnen praci-ptie artigere conuenit ad verbum, vt melius proficiat.

Sic igitur habendum ell, vt nobis affulgeat ve-ra religio, exordium d cœlefli dolirtnafieri debere, neque quenquam vel minimum guflum recta fa-naq^

De cognit. DEI CREATORIS. yCAp. vi, do£lnnlt;e percipere, nifi qui Scripture flient difcipulus ; vnde etiam emergit ver^ intelligenties ptincipiunijvbi reuerenter ampleStimur, quod de fiillic teflari Deus voluit. ISleque enim perfelitt filumvelnumeris fuis complet a fides,fed omnis re-ila Dei cognttio ab obedientia nafeitur. Etfane hac in partefingulari preuidentia confiiluit mortaltbus Deus in omnes atates.

ÿ nbsp;nbsp;nbsp;Cum itaque palam fit, Deum erga eos omnes,

quos vnquam erudire cumfiullu voluit ,fubfidium verbi adlnbuijfe, quod efiigiem fuam in pulcherri-ma mundi forma imprejfam parum ejfe efificacem prouideret: hacreäaviacontendere expedit,fiad finceram Det contemplationem ferib adjpiramus. Adverbum,tnquam,eÊl ventendum,vbi probe amp;nbsp;ad Viuum nobis a fuis operibus defcribttur Deus, dum opera ipftnon ex iudieijnoftri prauitate, fed esterna veritatis régula afltmantur. Itaquefapius Da-uid fuperflttiones e mundo tollendas docens, quo pfai.jj.jst puravtgeat reltgto,Deum regnantem inducitire-gnandinomtnefigriificansdocirtnam,qua fibi legi-timum principatum ajferitiquia nunquam euelli queuntex homtnurn cordibus errores, doneeplan-tatafuerit ver a Dei cognttto.

Proinde idem Propbeta, vbi commemorauitgio- p. 19 w »-riaDei à coelis enarrari,deinde ad verbi rnentionem defceditiLex,inquit, Domini Immaculata, conuer-tes animasiteftimoniu Domini fidele,fapientiapra-fias paruulis, e^c.Ptfi .n. alios quoq^Legisvfuscopre

c A P. VII. lö nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I N 5 T I T VT. LIB. I.

hendit: fignificat tarnen in genere, cum frufird Deus omnes populos adfe inuitet coeli terra^ intuitu, hanc ejje peculiarem filiorum Dei fiholam.

QuoteftimonioScripturam oporteatfanciri, nemps Spiritus, vt certaconftet eius auto-ritas.-atqueimpiiiin efle comraentum jfi-dem eius pendcreab Ecclefix iudicio.

C A P V T VIL

Ç CriptUïA non alio iureplenam apudfideles au- i toritatem obttnent,quam vbi fiatuunt è ceelo fluxifile,acfiviuaipfieDeivoces lUic exaudirentur.

' Inualuit autem apud plerosq^ perniciofißimiis er-i ror,ficriptura tantum inefie momenti, quantum illi 'Ecclefiafiuffragijsconceditur: acfiverb at erna in-uiolabilis^ Det veritas hominum arbitrio nitere-tur. At qui fiitaeü,quidmifieris conficientijs fiet, /olidam vita aterna fecuritatem quarentibus, fi quacunq^extantdeea promifiiones,fiolo hominum iudtcio fulta confiftant?

Sedeiusmodirabula, velvno Apoftoliverbo pul- 2 KpheC 2. chr'erefelluntur. Ecclefitam tile teflatur Propheta-■»■»o. rumeipApoflolorumfundamentofuflineri, Si fundamentum e^l EcclefiaPropheticaeß Apoflolicado étrina: fuam huic certitudinem ante confiare 0-portet,quamHlaextare incipiat. VanißimumeÜ igitur commentum, Scriptura iudicandapotefta-tem effe penes Ecclefiam,vt ab buius nutu tUius cer-titudopendereintelligatur^ Q^re dum illam re-. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cipit

De cognit. DEI CREAfORIS. 17 CAr.VlJ, cipit,acfuffragio fuoobfignM,non cxdubiaaut a-lioqut controuerfa authenticam reddit-: fed quia veritatemejfeagnofcttDei fui, fro fietatis ojficio nihilcunétando veneratur. Ouod autem rogant, VndeferfuadebtmurdDeofluxiffe, nifi ad^cclefia decretuin confugianius?ferinde eli,acfiquu roget, vnde difcemus luce di fernere a tenebrislNon enim obfiurioreveritatitfuafenfum vitro firiftura fra fefert, quant coloris fui res albs: ac nigra.

• 3 Scio equidemvulgocitariAuguftintJententiam,-Locai eft vbifiEuangeliocrediturum ncgat, nifi Ecclefiai- contra epi. ffiim moueret autoritas. Atqui ex verbis eius colit- damèntaié' gerefromftumc^, nonhancfanlloviro fuifie me- cap s-ï'em, vtfidem quant Scrifturis habemus,à nutu ar-bitri live Ecclefiafuf endetet,fid tantum vt indiea-^et eos,qui nondum Deifiritufunt illuminati,r.c-tlefia reuerentia ad docthtatem induci,vt chrifti fideni ex Euangelio dtfeere fuflineant: atque it a hoc modo Ecclefiaautotitatemifagogenefi'e,qua ad fidem Euangelq ftafaramur.

• 4 Summa Serif tar a ftobatio fafiim à Dei loque-

tisferfionajumitur. Prof beta enim amp;nbsp;Afoflolifit-ttum Dei nomen froferunt ,quo ad obfiqutum co-gatur totus mundus. Nunc vtdendum, quomoda biiuidaveritatefateat, nontemer'e ab qs froferri Det nomen. Petenda ell autem hac ferfuafio ab ar. canoteflimonio Sfiritus.Namficuti Deus folusde fe tdoneus ell tefits in fuo firmone : ita etiam non antefidem referietfirmo tn hominum cotdibus.

1 N s T I T V T. L I fe. t.

quant interiore teßimonio Spiritus obßgnetur. At^ £fi j9.».2i tofff‘^xioaptißtme abEfiiia ponitur tn his

verbiSySpirßusmeusqtüinteeß,(ir verba^uapo- ; fui inoreJiM^ fenunis tui,in perpetuum non de- î ßcient._

ProbationeSjquatenus ferthumana ratio,fatis lirmas fiippetere ad ftabiliendam Scripturx fidem. c A P. VIII. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i

Irum quantum confirmationis ex eo accedat, i : *dtim tnterioreßudtoreputamus,quam ordi-^ i amp;nbsp;dtßoßta iüic appareat diuinafiipientia dtf- ‘ penfatio,quàm ceeleßis vbiq^ amp;nbsp;nihil terrenum redolent doctrtna, quam pulchra partium omnium

interfe confenfio,amp; eitumodtreliqua, quead con^ ctliandumfirtptif maieflate conueniunt. Tu veto folidius adhuc confirmantur corda noftra, du cogi-tatmis rerum magu dtgnttate, quam verborumgra tiaineiusadmirationemnosrapi.Nonergo abfque ’ i.Got.î.v.4 rationeApoßolus neivtrtute,nonhumana fapten-tia,fundatam effe fidem Corinthioru arguit ,qubd fun inter eos prindicatio non perfuafirß humanæ] fapïentiit verbis, fed ofienfioneßiritus amp;potentt£ I tommendabtlis fuijfet. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;[

lamverbtotactarn inßgniiimiracula,quA re-A fert}gt;lofes,totidemfiint Legis à Mofe latsiproditieqj I E)cod.3 . doblrintefanctiones. t^amqubd in ipfiLegis pro-\ y.io nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;mulgationefacies eius tanquam folaribus radqs |

'i.ioao.r is fulgebatiqubdvndiq^ micabMtfulgetra,tonitrua. quot;

Cr fiagores toto aère exaudiebantur, tuba etiam null« 1

ÖE COGNIT. DEI CREATORIS. »ÿGAP.VUl. nuUohumanooreinßata clatigebat : quod horren-doCore,Dathanamp;Abiron,totiHs^inipi£fuâtonis v.i^. txitiotammirtficevindicatafuitMoßs autoritas: N“™-^uodlapif vir^n percußus ßumen protinus eiecit: nuiu u.v., quodManècaloadeiusdepreeationem depluit: óquot; ita qutdem, vt quotidie depluens adpopulum alen-dumfufficeret: fi quu plus iufla menfiira repoßtum haberet,ex ipßt putredtne dtfieret, incredulitatem ßiamdiuinitu5puniri:n0nne hincDeus ipfum cec-ittus commendabat tanqua indubium Prophetam?

■ 7 Adhaequbdtribui ludainperfinaPatriarchala-{obaßignatprincipatÜ,quünegetßgt;tritu Prophe- v.it» ticofaélumprafirtim fi rcmtpfaniyt euentu com-probata fuir,cogitartoni noflra fubijcimu5?Exquo firiptum hoe memoria prodidit M.ofes, pratereunt ^nniquadrin^enti qutbus nulla eli in tribu luda feeptrimentio. PollSauleminauguratumvidetur i.sim.n regtapeteßastntribu Beniamin refiidere. CÙmà Samuele vngitur Dauid,quanam etus transferen-daratio apparet ? quis regem Jperaßit ex plebe- i.Sam.i« ia hominis pecuarij domo extturum ? ^quum il- *•’*

’ nbsp;nbsp;nbsp;heßeptem eßentfratres, quis minima natu honore

deßinaßet ? qua deinde rationeadßem regntperue

■ ntt?quu humanaarte vel induflrta vel prudentia t nbsp;nbsp;nbsp;gubernatam futffe vnblionem dicat, an non potius

vatiemi] ccelefiis complementum eße^Similiter qua de gentibus infœdus Dei cooptandis, obßctire lie'et, pradiciticumpoEt duo fiere annorum mtUia euene-'■ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rint,an non diuino afflatu ipfitm locutum eße pala

' fiaciuntt' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;B 2

CAP.VIII.1» ISSTITVt. m. I.

In rel'tquis autem Prophetis multo etiamnum^ clarius td cernitur. paucd tantum exempla deli' Efa.4s.v.i. gam.P.fatasCyrumnominaï per quem fiibtgendiC' rant ChaldM,amp; populus in libertatem afferendus. Plapfifuntanm plus centum, ex quo ita vaticina-tus esl Propheta, prtusquam nafceretur Cyrus.P^.ur-lerem. ïj, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;leremios priùs aliquante quam popiiltü .

abduceretur,annis feptuaginta finiret tempus ca-ptiuitatis, reditumque amp;nbsp;libertatem indiceret.) nónne à Spiritu Dei gubernari eins Itngttam opoi-tuiti'Qmd Danielian non vsque ad annumferefex- i centejtmum derebttsfuturis prophetias ita conti-xit, ac fi hifloriam de rebus geftis ac paßim notis * firiberet ?

Porrbfiad nouum Peflamentum venitur,quagt;igt; foUdisfulturisnititureiusveritas? Certequicun^ exprophanis hominibus ingenuipudorisguttapra-dti erunt,lecto primo cap.Luca pudefient.Iohannd autem efublimt tonans, quos non cogit in obfequi-um fidei,eorumperuicaciam quolibetfulmineva-hdiüs profiernit. Padem Pauli Petri ratio elh , in quorum firiptis quamitis matorpars cacutiat' . ipja tarnen coeleflis maieftas deuinllosßbi omnes Ù quafi conflrtäios tenet.

Adde, quod aha quoqueßunt optima rational cur pondéré ßuo non careatEccleßa conßenßus.

lam quanta ßecuritate nos ei dolirina nomlgt; dare par eli, quam totßanblorum virorum fanguiU fancitam (ß tefiißcatain videinus l Altaßunt nb pai'

De COCNIT. DEt CREATORIS. 21 CAP. JX.

fMca nec tnualida rationes, quibus fua Scriptu-

I rlt;e dignitas ac mai eft as offeratur pqs peiloribtisfted qua non ftatis per fte valeant ad firntam illi fidem comparandam,donee eins reuerentiamcoeleftis Pa-ter, fuo tllic numine patefablo, omni controuerfia eximat. Quart tu verèdemüadfaluificaDei cognt-tionem Scriptura fatisfaciet, vbi interiori Spirittts fftnebiperftuajionefudatafueriteitts eertitudo. verb ad earn confirmandahumana extant tefttmo~ nta,fic inania non erunt,ftt pracipuum tUud (irfum mum,velutfecundaria noftra tmbectllitatis admi-niculd,ftubfequantur.

t' ......

ß Omnn pietatis principia euertere fanaticos, qui pofthabita Scriptura ad reuelationem transuolant. cap. ix.

li ’ Vy Orro qui repudiata Scriptura, neftcioquam ad

■* Heum penetrandi viam imaginantur, non ta errore teneri quam rabte exagitari putandt ftunt. Paulus in tertium vsq^ ceelum raptus, non deftitit ■ • tarnen proficere in dobtrina Legist Prophetarum, ftcut Timotheum ftmgularis praftantia do£to~ remhortatur,vt leblioni attendat. Ac memoratu T'm-i' dignum ebi elogium illud,quoScripturam ornat: Vtilem effe addocendum,moncndum,arguendum, qubperfeéhreddanturfterui Dei. Deinde amp;nbsp;hoc mihirejponderi abipftsvelim,an alium haufterint

fit ffititum ab eo quern dtfeipulis fuis Dominus pro-mittebat. Qt^lem autemfore promittendo de-

1 N S T I T V T. L 1 B. I.

I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ïiunciabiïnt? ueiitpe qui non a feipfo loqueretur, ;

ƒ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fid fu^^ereret eorum animis infliüaret, qu£

ipfe per verbum tradidijjet. Non ergo promtß't , nobis Spiritus ojficium est, nouas amp;nbsp;inauditas I reuelationes confingere,fed illam ipfam quaper Eu-I angelttim commendatur, doltrinam mentibus no-firis obfignare.

Vndcfacile inteütgimus,Scripturie. amp;nbsp;lectioni

; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;amp;aHfcultationiefefludtoseincumbedum,fiquem

! nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;àspirituDeifructumperciperelibeat(ficutetiam

I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;laudat Petrus corumfludium,qui attend funt ad \

quot; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Propheticam doctrinam) contra verb, fi quis fiiiri- i

'lt;, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tus, praterita verbi E)ei fapientia, aitam dobtrinam

nobisingerit,eum meritbvanitatisacmcndacij fu- ' jpeélum effi debere. Nam ne fub titulofito Satané jpiritiis obrepat, in fua imagine qua Scripturis im-prefit, vult à nobis recognofci. Scripturarum autor eEl,varius dtfimilis^ ejfe non poteîl.Qualem igitur fe tlitcfemelprodidit, talis perpetub maneat opor- '

• 3 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tet.Hoc contumeliofum tUi non e^, nifi forte bono- .

I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rificuni ducamus à feipfo defcifcere amp;nbsp;degenerate. I

! nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Oupdverb ht er a occidenti nos incubare cauil- gt;

lantur ,incopoinasluuntcontemptaScrtpturlt;tfa-t nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ox» î-V.« nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;confiât,Paulum iüic aduerfus pfeudoapo-

■ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fiolos contendere, qui quidem Legem citra Chrtfii :

• 1 commcndantes a noui Pefiamenti beneficio popu-1

• 4 ! nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lum auocabant, quo pacifcitur Dominus, fe Legetti i

* I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fuam in fidehum vifcera infculpturum amp;nbsp;cordi-

' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bus infcripthrun}. Emortua edi tgttur lit er a amp;fult;n

le^o-

De cognit- DEI CREATORIS ZJCAP. X. lectures ne cat Lex Domini, vbi amp;nbsp;à Chnfti gratta diuellitur, intabto corde, aurtbtis tatum infonat.

VertintfiperSpiritani efficaciter cordtbtts imprinit, tur,fichrißumexhtbet:verbumesivttie, conuer,^^^^-tens animas, fapientiampraftansparaulis. Omn ettam eodem loco pradtcattonem fiiam Apofiolus mintflertum Spiritus vocat : mmirum ßgntficans, it a fila quam in Scripturùexprefiit,veritatiinha-rereSpiritumfianctum,vtvim turn demum fiuam proférât atque exerat, vbi fiia confiât verbo reue-rentia. In htinc modtim chrifiiis dtfiipulis duobus^'^’^fi^‘'''^^ fienfium aperiebat, non vt abtellis Scripturis perfie fdperent,fed vtficripturast ntelligerent.

Scriptiiram vt omnem fuperftitionem corri-gatjveriim Deum exclufiuè opponere dijs omnibus gentium, cap. x.

* quot;X Amoperapretium ell expendere, ecquid fie ta-

■* lem Dominus tn Scriptura reprafientet, qualem in operibus fuis delineari,prius rifium ell- îiondum attingopeculiarefadus, quo genus Abraha à reli~ quis gentibiis difitnxit. Paßtm verb celebratur fy paterna eins bonttas,amp;voluntas adbeneficentiam procHuis,(^ exçmpla tradunturfeueritatis,qua ifi,. ßum fcelerum vltorem eße oßendunt, prafer, tim vbi tolerantia fila contra obfiinatos nthil proficit.

2 lAofesvideturvoluiffe breuiter comprehendere, quicquid de ipfi intelltgi ab homintbus fits effet.

B 4

CAP.X. 14 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I N s T t T V T. L I B. I.

Iehi)ua,inqt)it,Iehotia,Dctis mifirtcors (^clenieni, EKod.jf. fattens,^ mKltamiferattonis,acverax,quicu^o-dis mi/ericordtam in miUia, qui auf er s iniquitatem ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;amp;nbsp;feeler a, apud quem innocens non erit tnnocens,

, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;qui reddis tniquttatem patrum fi lijs ac nepotibtis :

vbianimaduertamuf,eius£ternitatem kiu àe/risolasf map^mficotllo nomine bisrepetitopradieari: deinde commemorari eittsvirtutes,quibtis nobis deferibi-tur,nonquisfitapudfe,fed qualis erga nos, vt ifla eitis agnitio viuo magis fenfît quàm vacua amp;nbsp;me-teoricafiieculatione confier. Virtutesporrb eafdem hicenumerariaudimus, quas notauimusincœlo ô-terra r élue er e : clementiam, boniratem, mifericor-dtam, iufiitiam, iudicium, veritarem. ISlam virtus eir potentia fub titulo Elohim continerur.Porrb non inaliumfcopumdefiinaturquain Scripturis nobis proponitur Dei notitia, quàm qua in creaturis im-prefia nitet: nempe adDet timorem primum, deinde ad fiduciant nos inuitat, quofcilicettirperfebla vita innocentia,lt;it non fimulata obedientia colere rduin dtfiamus, turn ab eins bomt ate tot i depen-dere.

Sed hîc fummam generalis doclrina coUigere i I propofitum ePl: ac primo quidem obferuent lebio-res,Scrtpturam,vt ad verum Deum nos dirtgat, di-ferte excludere ac reijeereDeos omnes gentium, quiafecttlisfere omnibus paßim adulteratafuit re-Hib».2.v 20 tatione lïabacuc,vbi idola omnia dam-• nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' nauit,Tgt;eumintemplofuoquarereiubet,ne alium

admit-

De COGNIT. DEI CREATOR! S. JÇ CAP. XI, admitter ent fideles,quant qui fie verbo fuo patefie-ferat.

Deotribuere vifibilem formam nefas efle, ac generaliterdeficereàveroDeojquicuncp i-dola fibi erigunt. c a p. x i.

/ X r T,rum,vtfcripturapopulariter loqutfilet, vbi ' verum Detim à falfis difiernere vult ,idolù pracipue euraop^onit : non quod probet, qua fubti-li 'us amp;nbsp;elegantiusà Philofiphis traduntur,fid quo meltùs detegatmundiflultit tant,itno ament iam in quarendo Deo, quandiu fiiù quisq,^ fieculationibus adharet. Exclufiuaigiturdefintttotn ntbilum re- . digit,quicquid diuimtatispropria opinionefibi fabricant hommes : quia Deus ipfifilus est de fi ido-neus tefiis. Interea ciim hic brutus ftupor totum orbem occupauerit, vt vifibiles Deifiguras appete-rent,tenendum nobis ell hocprinciptum, tmpio me-dacio corrumpiDei gloriam, quoties ei forma vlla uffingitur. Itaq^Deus in Legepofiquamfibi vni af-feruit deitatis gloriam, vbt docere vult, quem cul-tumprobet vel repudtet, mox adtungit, pjonfacies nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4

rr/»!fculptile neq^fimilitudinem vllam : qutbus verbis licentiam noflram cdércet, ne ipfiim vlla vifibi-li effigie reprafentare tentemus.

id colltgerepromptum eil ex rationibus,quas prohibitioni aditingit. Primum apud Mofen, M.e-mentoquodlehoualocutus tibi fit invalle Horeb : vocem audifli, corpus non vidißi. Obfirua ergo tei-pfum,neforte deceptusfacias vdam fimilitudinem

ß s

C A P, X f. îÿ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I t; S T ï T V T. L [ B . t.

Ô-c.VidemuSyVt aperte vocemfuam opponat Deus 'E.ti.^o.y,.xiOtnntbusfiguris,vtfiirtmus,aDeo defcifcere qu!~ Item 41.V. ctinquevißbiles eiusformas appetunt. ExPropbe-Efa^.4s.vg tisfufficietvnusEfaiaSyqui in bac demonflratione ï^a.4s.v.j plurimus e^l,vt doceat,indecoraamp; abfurda ficlto-nefœdariDeimaieftate, dum incorporeus materta corporea, mùfib 'tlis vifibil'ifimulachro ,fpiritus re inanimataàmmefus exigui ltgnt,lapidisvel aurifia ftoafiimtlatur. vndeconfiât, quicquidfiatuaram er’tgttur,velimaginum pingitur ad Deumfiguran, dum,fimpliciter ei difilicere,ceu quadam maiefia-^ tufiiadedecora.

Scioquidemillud effe vulgb plus qtiàm tritum, p Eibros idtotarum ejfe imagines. Longe aliterpro-v.3 nunciatSpiritus Dei. Kam cum leremias lignum ’ •*•''■'8 doStrinameJfevanitatispronunciat: Cum IIaba~ cue docet confiatile eJfe doä:orem mendaeij: certe bine generalis colltgenda ell dollrina, futile efie adeoque mendax, quicquid de Deo ex imagini~ bus bomines didicerint. Opponunt enim veto Deo fimulacbra tanquam res contrarias, amp;nbsp;qua nun., quamfimul conuenire pofimt.

Augufiinus fecure pronunciat, Kefas eJfe non 6 tnodbadorarefimulacbra,fed Deo coUocare, Ke~ que tarnen aliud dicit, quam quod multis ante annis in Concilio Elibertino decretumfuerat,cu~ ius bocells6.caput:Placuitintemplis non babe,-ripilturas, ne quod colitur vel adoratur, in parie., tibusptngatur. Sed inprimis memorable eliquifd alibi

De co g nit. DEI CREATORIS. Î7 C A P- X I. ' alibi citât ex Varrone Augufiinus,fiiaquefiibfiri- [j[, jj. ptioneconfirmat, Qui primi Deorum fimulachra uiiateoci tnduxerunt, eosamp; metumdempßjfe,amp; emrem addidijfe.

7 Qt^re ne poßhac effu^igißovtantar,Libres eße idiotarum imagines: quod tam aperte pluribus Scripturateßimonqsrefellitur. L^onhac eliinßi-cris locisdocendifidelis populi ratio. In verbi ßi pradicatione facris myflerijs communem illic । omnibus doclrinam proponi iußit. Neque etiam alia de cauffa, qui praérant Ecclcßis, reßgna^ runtidolis docenclivices, nißquia ipßmutt crant.

Chrißum vera Luangclij pradicatione depingi, amp;nbsp;quodammodo ob octilos noßros crucifigi,teßa.. gjI.,.» i tur Paulus,

Porto de idolorum origine publico fereconfin- 5,^, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1«

fureceptum eil,quod in libroSapientia habetur: primos fcilicet extitijfe eorum autores, qui hune honorem detulerunt mortuis, vt ipforum me-nioriam ßperßitiose colerent, Pt fane fateor, peruerfum hune morem fuiße vetuflißimum : non tarnen concede hune fuiffeprimum malt fontein. idola enim iam fuiße priùs in vfi,quant ifla in confecrandis mortuorum imagtnibus ambitie inualuiß’et f cuius apud profanos feriptores crebrafit nientio) confiât ex Mofe,c'um Pache-^^^ ^'quot;'''^^ lem narrat furatam eßepatris fui idola, non ficus a( de çommuni vitio loquitur. Vnde

CAP,XI. î8 Institvt. lib. r.

colligere licet,hominis ingenitim perpetuam, vt ita loquar,ejje idolorumfnbricam. Uanc effe idolola^ - nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;trite originem, quod homines Deum ßbi adejfe non

credunt,nifi carnaliter exhibentß prtefintem, pro-£iod.}2 V I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;exemplum. ISSefctmits ,dicebitnt,

quid tfii Mofi contigeritßac nobis deos, qui nos procédant. Veum quidem effe nouerant, cuius experti virtutem erant in tot miraculisißd propinquum ßbi eße non confidebant, niß oculis cernercnt cor-poreum vultus einsßmbolum, quodßbi teßimoni-um eßetgubernantis Dei. A praeiinte ergo imagine volcbant cognofiere ,Deum itinerisftbi eße ducem.

Dale figmentum fcquitur protinus adoratio. Qtatm entm Deum fie homines in fiimulachris in-tueri arbitrarentur, ipfiiim quoque ilUc colue-runt.Tandern toti amp;nbsp;animis cfi oculis illicaßxi,ma gis obbruteficere cccperunt, quafi. altquid diuini- quot;nbsp;tatisineßet, obflupeficere amp;nbsp;admtrari.lam confiât, hominesadfimulachrorum cultum non antepro-rumpcre,qHamcrafiiore aliqua opinione fimtim-buti:nonquidem vtdeos exifiiment, fid quiavim altquam diuinitatis illic inhabitare imaginantur. ItaquefiucDeum,flue creaturam tibi in fiimula-chro reprafientes, vbi ad venerationemprofierneris, iamfiuperfiitioneahquafaficinatuses. JJac ratione Dominus nonfiatuas modo erigi ad fie eßigiandum Dtw.'s fialjYcfi^plas,fiedtitulos etiam quoslibet^ lapides rjiT'* confiecrari vetuit, qui in adorationem profiarent.

Dademquoq,ratione inpracepto Legis, alterapars de

De cog nit. DEI CREA TO RJS. ij CAP. Xf. de adoratione fubijcitur. 'Ham fimulatg^ effiifa Cilüeovtßbtlis forma, huic quoque alltgatur illius rirttu. Itafluptdifunt homines, vtDeum afigant vbicunq^afingunr. Acproinde fiert nonpoteil,quin adorent. Neque tntere^i,tdolumnefimfliciterco~ lant an Deum in idolo. Hac femperidololatria ell, cumidolo,qualieunq,colore, exhibenturdiuini honores. Et quia fuperflitiose coll non vult Detts,illi eripitur quicqutd confertur in idola. lx on repu-tantur,inquiunt,pro dijs imagines, nec tarn prorjùs incogitanteserantludai, vtnon nieminijfent Egt;e-umfuijfe, cuius manu eduüi effent ex Aegjpto,an-tequamfabricarentvitulum. QtnnAaroni dtcen-ttjillos effeDeos, à quibus liberati effent e terra AE-gyptijintrepide annuebant, non dubia figmficatio-ne,veile fe retinere Deum ilium liberatorem, modb praeuntem in vitulo confficerent. Nec ita flupidi fuiffeEthnici credendifunt, vt non intclligerent, Deum ahum effe, quam lignum amp;nbsp;lapides. Muta-bant enim pro arbitrio fimulachra, Deos fcmper eofdem ammo rettnebant.

JSieque tarnen ea fuperftitione teneor, vt nudas prorfiis imagines ferendas cenfeam,fed quia fcul-ptura fy ptilura Dei dona funt, purum amp;nbsp;legiti-mum vtriusq^ vfum require. Deum effingi vifibilt J])ecte,nefis effeputamus,quia idvetuit ipfi, ^fierifine aliqua gloria eius deformatione non poteH. Acneinhac opintone nos Jolos effe piitent, omnes fanosfcriptores tdfemper improbafie repertent, qui

CAP. XI. JO I N S T I T V T. L I ß. I,

ineorummonumentisverfatiftierint. Si nefigU-rare quidem Deo corpoream ejjigiemfas est, multo minus ipfam in Deo, Deum tn tpfa colere hcebtt:V.e-ftattgitur,vteafolapinganturac fculpantur,qHo^ rum fint capaces ocuh,Dei maieftas, qua oculo-rum fienfu longe fiupertor en:,ne indecor is Jpectris corrumpatur.

Verum an vllas omnino imagines habere in Chri^ ‘3 flianis templis expédiât, obiter expendamus.Prtn-ctpib ,fi quid nos mouet veterù Ecclefia autorit as, meminerimtis qtiingentis circiter anms,qutbus ma-, gis adhucflorebat religio, lt;fr fincerior dollrina vi~ gebat,Chriftianatempla futjfe communiter ab i-magintbus vacua. Pepudtarunt autem easfiancti patresmagis confilio amp;nbsp;ratione, quant ignoratio^ ne aut negligentia pratermiferunt. Owd etiam Ipift 4j» Augufiinus claris verbis teftatur: Cum his ficdibus locantur ,inquit, honorabili fiiblimitate,vt apre-cantibus atque immolantibiis attcndantur,ipfit fii^ mihtudineanimatorummembrorum atque fenfiu-1 lofcan. j um,quamuis fenfu amp;nbsp;anima careant, aÿiciunt iiu ’•M firmos animos,vtviuereacfiirarevideantur. Hac fanevidetur caujfa effe, cur Iohannes non tantum à fimulachrorum cultu,fedab ipfisquoque ftmulachriscaue-

re nos voluerit.

Deutn

De cognit. DEI CREATORIS.

DeUm ab idolis difcerni,vt folus in folidum colatiir. c A p. X11.

; TX iximtis‘iutcm initio^Deinotitiartinón ejjepo-' fit am in frtgida Ipectilattone, fed ficutn tradhere eitts cttltum. Ac obiter attigimus, quomodo nt} colatur: nunc breuiterrefcto, Qiwties ajferit Script ura vnicum ejfie Deum, non pugnare de nudo nomine,fi’d hoc etidmpracipere,ne ahb transfera-tur quicquidmdiuinitatemcompetit. Tenendum igitar eU,nifiinvno j)co refideat quicquidpropri-

, urn eH diuinitatit, honorefiuo ipfiumfioliari, viola-riq^ eius cultum. Atque htc intentiore cura ani-tnaduertere conuenit .quibus afiutijs ludat fiuper-fiitio. Neque enim ad aiienos Deos fic deficificit, vtvideattir fiummum Deum defierere ,veHn alio-rum ordinem redigere: fed dum fiipremum locum ilU concedit, turbam minorum Deorum circun-dat, inter quos propria eius officia partitur. Jta ( licet difiimulanter dr ca Hide) diuinitatis gloria diffiecatur.

3 nbsp;nbsp;nbsp;Qum etiam in hunc finem inuenta ell latria

dr dulia, quam appellant, diUinctio, quo impu-ne viderentur angelis dr mortuis tranficribi di-uini honores. Quern enim fianliis cultum defe~ runt Tapifta, nihil reip/a differre aD E I cultu, palam ell. Promificue enim dr DEVM amp;nbsp;iUos adorant, nifi quod dum vrgentur, exceptions

CAP.XII, Jt nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;In ST IT VT. LIB. t.

hac tuadunt, Deo fe tUibatum feruaretjuodfuum eît,t]Uia Ititriam illt rehnquant. Atqui de re, non de voce,cumfit qu^flio, quit tllupermtttat tam fiecu-re in re omnium maxima ludere ? yerum,vtomit~ tamushoc,S'gt;sKeia.fieruitus est,Ka7?dia cultus, lam ei ferutre durum effetfiepenumero, quern colere non recufiares : it a iniqua effet dijlributio,fitn£tis afii-gnarequodmaius eH, Deo quod minus esl relin-quere.

6al.4.v. 8. Omifiisargutijsrem expendamus. Paulus,cum j Galatisreducitinmemoriam,qualesfuerintprius~ quant effent Illuminati inDeinotitia,dicit,eos du-lian exhibuiffe qs,qui natura non erant dij. Vtcun-que latriam non nominet, an ideo excufabilis ell eorum fiuperfititio ? Et cum Chrifius Sathana inful-

’** tumrepellit hoc clypeo. Scriptum effe. Dominum Deumtuumadorabis,nonventebat nominatim in qiuftionem latria.Sathan emm non nifi asçy uKucm-atr exigebat. Similiter cum reprehenditur Iohan~ Apoc.is, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;‘tb angelo, quod tn genua coram eo procidiffet,

’•‘°' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nondebemusintelligere,Iohanem tam fuiffe amen-

tern, vt debit urn fill Deo honorent vellet ad ange- ■ lum trans ferre. Sed quia fieri aliter ne quit,quin dtuinum aliquid fapiat cultus qui cum religtone contuncltis efl,'!!^}a-icutJi!v ille angelum nonpotuit, quin ex Dei gloria detraheret. Legimus qutdem, fitp'e adoratos fuiffe homines,fed tile fuit ciuilis honor,vt It a dtcam : religio autem aliam habet ratio-nem,quA,fiimulatqjConiun^a elicuntcultu,diutHi

hono-

De cognît. dei creatoris. 3; cAP.xtr. honoris profanationem fecum trahit: J dem nbsp;nbsp;in

Corneliovidereltcet.^iequeenim tammatèprofe- Aa,,oy,y.

bueret. QMd ergo fe corant Petro proflernit, non facit cert'e hoc animo ,vt eum adoret loco Dei: feuere tarnen Petrus ne hoc faciat prohibet. Cur?ntfi qitianunquam tarn articulate homines inter Dei amp;nbsp;creaturarum cultum difcernunt, quinpromi-fctie transférant ad creaturam, quad erat Dei pro-prium.Proindeßvoltimus vnum Deum habere, me-minerimus,netantillumquidem ex eius gloria de-libandum, quinretineat quod fibiproprium eil.

Vnicam DeiefTentiam ab ipü creatione tradi in Scripturis, quae tres in fe perfonas conti-neat. c a p. x 11 r.

t nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Vodde immenfa amp;ß/irituali Dei effentia tra-

^'-^ditur in Scripturis,non modo ad euertenda vulgideiiria,fcdetiamadrefutandas profana Phi-lofophiaargutiasvaleredebet. Nam certeeius im-menßtas terrere nos debet,ne eum fenßt noflro me-tiri tentemus:ßiritualis verb natura quicquam de eo terrcnumautcarnaleßeculari vetat.Eodemper tinet,quodfapiusdomicilium ßbi in coelo aßignat. Etßenim,vteaincomprehenßbilis, terram quoq^ ipfamimplet:quia tarnen mentes noflras pro fua tarditatefubßdere in terra videt, meritb,vtpigri-iiem nbsp;inertiam excutiat,ßipra mundum nos at-

toüit.

CAP. XIII. J4 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I H S T I T V ï. L I B. I.

Seel alia guoquejpeciali nota, qua propius pof-ßt dignofiiß deßgnat. Nam ita fe pradicat vni~ cumeffe,vt diflinli'ein tribusperfinisconfideran^ dumproponat: quas niß tenemus, nudum amp;nbsp;inane duntaxatüeinomenßne veto Deo in cerebro no^ flrovolitat. Cateriimde voce Perfonapriusviden-Heb.I. v.3 Pilium Dei Apoflolus charablerem hypofla-^ feos Patris nominans, baud dubie aliquam Patri ßibßflentiam aßignat, in qua différât à Pilio. Cut apte conuenit quod mox additur ,effe ßilendorem gloria.Certe exApofloli verbis colligimj-is,propriam effe in Patre hjpoflaßn, qua in Pilio refulgeat. Vrf~ de etiamrurßis facile elicitur Pilq hypoflaßs,quit eum d Patre difiinguat. Padem in Spiritu fanbto ratio : quia amp;nbsp;Deum effe flatimprobabimus, amp;nbsp;tarnen ahum d Patre cenferi neceffe eil. jiaeporrer diflinHio nd eil effentiie,quam nefas eilfacere mul-tiplicem. Prgo fequitur, tres effe in Deo hypofla-fes. idem exprefferunt Latini Perfona voce. Si verbum de verbo transferre libeat fßibßflentia dice-tur. Nec verb foils Latinis in vßt fuit Perfina nomenffedGraeißmiliter doctierunt tria va. in Deo effe.

'lt; Perßnaui igitur vocoßibßflentiam in Deief-• ■ gt;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' fmtia,quaadalios relata, proprietate incommu-

^cabilt diflinguittir_, Subflflentia nomine aliud quiddam intelligi volumusqudm èffentiam. Sie-nimSermo flmpliciter effet Deus ,interea nonha-loh. I. v.i 4i.w aliquidjpprium, perper am dixiffet loannes, ■

De GOGNIT. DEI CREATORIS. Jÿ GAP.XlII. fuijjefemperapudDEVM. Vbi continuopbSlad~ dit,D EV M quoquefuijje ipftim Sermonem, ad vnicam effentiam not reuocat. Sedquia apud lie-um ejfenon potuit, quin refideret in Pâtre: hinc emer^tt ilia fubßftentia, qua etfi indiuiduo nexu (um ejfentia coniunbla eli, nec potelifeparari ,j^e~ ctalem tarnen habet not am, qua ab ipfa différât, lam ex tribus fubßflentijs vnamquamque dico ad alias relatam proprietate dißingui. Relatio hic dtfirte exprimitur,quia vbi ßmplex fit DEl mentio cir Indefinita, non minus ad Eilium Spiritumßanclum pertinet nomen hoc, quam ad Patrem. Simul autem atque Pater cum Eilio confertur ,ßua quemqtte propriétés ab alt er o diß-cernit. Tertio, quicquid ßngulis proprium eil, incommunicabile effe affero:quia in Eilium com-peterevel transferri nonpotell, quicquid adnotam dißcretionis tribuitur Patri.

Priußqtiam tarnen longius progrediar, probanda erit or Filij amp;nbsp;Spiritus fanlti deitas: deinde, vt inter ße différant, videbimus. Certe cimt DE I verbum nobis proponitur in Scriptura, ab-ßurdißimum fuerit, imaginari fluxam amp;nbsp;euani-dam vocem, qua in dérem emtffa prodeat extra ipßum D E V M: cuiußmodi amp;nbsp;oracula Patri-bus édita, amp;nbsp;Prophetia omnes fuerunt : quum perpétua magis Sapientia indicetur apud D E-F M refidens, vnde oracula amp;nbsp;prophetia

C 2

|) CAP. XIII. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I N S T I T V T. L I B. I,

I i.fec.i. V. 11 omnesprodierunt. îJon enim minus (tefle Petro) F ’ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;locuti funt Spiritu Chrifli veter es Prop beta quam

I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Apoflolt,amp;quicunque poftea caleflem doärinam ,

admimflrarunt.Q^dfiSermonisfuit tile Spiritus, CUIUS organa fuerunt Propheta, indubie eolligi- , mus verum fuiffe Deum. ISlec verb obfiurum eil

I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quoddicitSolomon,vbiSapientiaminducità Deo .

t' Ptou. ».V.2Î antefeculagemtam, rerum creationi tft“ cun- j I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Uis Dei opertbus prafidentem. Qm etiam jpeliaf !

I loli nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;diUum illud Chrtfti,Pater meus amp;nbsp;ego vf^ ad hue

I t-s-'/aj ^-(fnoperamur. Multb autem omnium clarißtmb i [ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Iohannes,quumSermonem ilium, qui ab initio De

us apudDeumerat,rerum omniumcaulfam fimul cumDeo Patreftatuit. Prgo,vt omîtes diutnitus ;

I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;profeltareuelationesverbi Dei titulo rite infigni-

untur: tta Verbum illudfubflantiale fummogradu locate couenit oraculorum omnium fcaturiginem, qubdperpetubvnum idemq^ manetapudDeum,gf Deus tpfe ell.

I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ptfiautem M.ediatoris perfonamnondumat-^

I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ttngo,fed dtffero vsque tneum locum, vbi de redem-

I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pttone agetur : quia tarnen inter omnes confiare

Î nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;debet, chrtflum effe tUum Sermonem carne tndu-

' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;turn, hue optime conuenient quacunt^ Deitatem

; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Chrifloaßerunt tefltmonia. Hon obfeure ab I fain

: nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Efis.v.s Chrifiusinductturamp;Deus,ó'fumma potentiaor-

natus,quod vnius Det proprium e}i,Hoc eii, tnqutt, nomen,quo vocabunt eum. Deus fortis,Paterfuturi feculi,cßc.Dubiu no eii^neade ration« Detu fortis nunc

De COONIT. DEI CREATORIÏ^ 57 CAP.XIII.

nue vocetur, tjuapaul'o ante Immanuel, llihilaute dilucidiut leremta loco guan pot ell, Hoefote nome quo vseabttur germe Dauidùtlehoua iuflttia noflra.

gt;0 nine etiam illud Fault, chriflum futjfe po- ” puli ducem in deferto. Innumera teftimonia o- Exod-aj mttto,tnquibu$ tut'oacquiefietfides nofira.

cum dicitur apud Efaiam, Fcce Deus nofter ifie, hic est lehoua ; expelrabimus eum,(^ fieruabit nos : o~ culatispatet monftrariDeum,qui in fialutem po~ f uit denu'o exurgit. Et emphaticademonflrationes bispofiita non alto fitniithoc trahi quaadchrifium. Apertior etiamnum locus Malachu ,vbt renturum v.g Domtnatorem, quituncexpetebatur,ad templum fuumpromittit. Certenonntfivnt fiummoDeo fia~ crumfuit templum, qttod tarnen ProphetaChrtflo vendtcat.Vndefiequttur,eundem efieDeu quifem-per adoratusfutt apud ludaos.

Il îlouum autem Fefiamentum innumeris tefii^ wonqsficatet. Ideodanda ell opera,vtbreuiter fie-Itgamus patica. Inprtmis eli tUud fingulari ani-maduerjione dtgnum,qui)d Apoftoli qua de Deo a~ ternopradtélaerant,in Chrifio vel iam exhibita, vel ohm reprafentanda docent. Nam vbi Efaias Efi.i. v. ’* Dominum exercttutim ludais amp;nbsp;ifiraélitis in petra fiandah amp;nbsp;lapidsm offenfionisfore vaticinatur, id PaulusafferittnChriftoefie impletum. Dominum ergo tllum exercituum, Chriflum ejfie déclarât. Similiter ahbt: Oportet,inquit, nos omnes femel fifli ad tribunal Chrifli.Scriptum eli enim, Mihifleâe- v.» ’

C

I N s T I T V T. L I B. I.

tur omne genu, dsquot; omnù lingua mrabit mihi. ld cuniapudEfaiamdefeD EV S pradicet^CHRI- ■ STVS re ipfi in fe exhibeat: confequitur iüum ipfiim E)eum ejje, cuius gloria traduci altb non po- ’ teEl. Sic Johannesgloriam Eilijfuijfe teflat ur, qua .

Joh II.V.4I Efaiapervifionem reuelata fuit, ciim tarnen Ero- 1 Eu.s.v.i phetaipfeDei maieftatem fibivifamfcribat, lila J Hebt I vao Apoflolus ad Hebraos in Eilt urn confert, ' Sc 6 nonobfcurum esl, ejfeclarißima Dei elogia: Tu in principio,Domine,ftindafli ccelum dr terram ,amp;c. I Jtem,Adorateeumomnesangelieiu5. Quacunq,,in I Pfalmisilliscanuntur ,folu5Chriftus impleuit: ille fuit qui exurgens mifertus eJl Sion:ille,qut omnium gentium amp;nbsp;infularum regnumfibi afferuit. Et cur. » loh.i.v. I dubitajfet Johannes Dei maieftatem ad Chriflum 1 referre, qui prafatus fuerat, Verbum femperfu-jffe D E V M? Quid formidajfet Paultu Chri-, flum in Dei tribunali collocate, qui dixerat eJfe ’ Deum in fecula benedi£lum ? Alibi etiam Deum

TTimotlf nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;manifefiatum eJfe fcrtbit. si Deus eli '

V IS ' in fecula laudandtis, tlle ell igitur, eut foli omneni giortam amp;nbsp;honorem deberi alio loco idem affir-rhii.2.v.s nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;verb id dißimulat : quin palam cia'

I loh 2 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dullurunt

i. Timöt3° raßtnaloco,ßaqualem Deofeprabuiffet,fed vitro fetpfiim exinaniuiße.Johanes,Jpfi eJi, inguit,verus ^^'^°-''-^^Deus,amp;Vitaaterna.

Jat»

De COGNIT. DEI CREATORIS. 3? CAP. XIII.

3.2 nbsp;nbsp;lam fiab operibus eius dtuinitatem cenfemus,

quailliin Scripturis adfcnbuntur, euidentius inde adbuc elucefcct. Ab initio vna cum Patte ha-clenus operari, prouidentia à“ virtute mundum adminißrare,nutuquepropria virtutis omnia mo-derati I'quod tUi dat Apofiolus ) non ell niß Crea-totts.

Netjue felamgubernandi orbis prouinciani cum Fatre participât, fed alia quoque fingula officia qua creatnris cemmunicari nequeant.Clamat Do-mimisper Prophetam,Ego fum,ego fum quideleo

iniquitates tuas propter me. Secundum banc fen-tentiam cum iniuriam irrogari DEO Judai ex-iflimarent, eb quod peccata CHRISTVSre-mittebat, banc poteßatem fibi competere non tantum verbis ajferuit, fed mtraculo etiam com-probauit.Ergo peccatorum remifionis non tantum miniflerMm,fedpoteflatem penes ipfumejfe con-jfiicimus,quant a feadalium tranfituram Dominus negat. Qmd ? tacitas cordium cogitattonesper-contari amp;nbsp;penetrate, an non folius DEI ell? At earn quoque babuit Cbrifitis :vnde coUigitur e-ius diuinitas.

y In miraculis autem quant perffiicue luculen-tequeapparet ? Narrat EuangeUfla, ilium dediffe war.j.vus Apoflolispoteflatemmortuosfiifcitandi,lcprofos cu ix cap-«. randi,eÿciendt damones,amp;c.Illi aute fic minifieri»

CAP.Xni. 40 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I N s T I T V T. L I B. I.

etufmodt defunctifunt, vtfatù oßenderent, virtu-Aamp;OI.Î.V.6 altunde effequdm à Chrifto. In nomine le fil Chrifli,inquit Petrus ,furge (fi amlula. Non

, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;mirum er00, Æ miracula fua obiecerit Chrillitsad

loh.j.vîff nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;J J nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;■ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;, ,

amp;capio.v. reuincenaam ludaorum incredulitatem: vtpote 37-amp;cap.i4 qua virtuteetttsédita,amplißimumdiuinitatiste-^

■* flimonium reddebant. Pr£tereà,fi extra Deum tiuUa ePifialus ,nulla iuflttia, nullavtta: Chriftus auteminfiehac omnia continet. Deus cerfie often-loh I ¥.♦ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;primocreationis exordio,teftePuangelifta,

inipfio vitaerat, ó-ipfte vita iam turn exiftens, er at lux hominum. Proinde talibus documentis fre~ thfidem in ipfio noftram efiftiem reponere audemus.

loh. 14.V.1 Creditis inDeum,inquit,amp;in me crédité. Atque 16 it a Paulus pftaia locos interpretatur ,QuicunqHe Rom 10’ 'v nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nonpudefiet. Item,Prit ex radtce I-

ji.Etcap.is Jdt,qutconfturgetad regendos populos : tn ipfto gen-tesfterabunt. Etquiddeeareplura Scripturate-ftimonia perftequamur, ciim toties occurrat hacfen loh. 6, v,47 tentta, Qßi credit tn me,habet vitam aternam ? lam quaexfidependet inuocatio, tilt etiam com-petit,qua tarnen diuinamaieftatispropria ePl,ß loclî.v, 32 quid altudproprium habet. Dicitenim Propheta, Quicunq^ inuocauerit nomen lehoua ,ftaluus ent. Porrb inuocationis exemplum habemus in Stepha-Aao,7.v,ï9 no,cumdicit,Domineleftuftuftcipeßiritummeum: deinde in vniuerfta Eccleßa,quemadmodum Ana-niasteßattireodemlibro,Domine,inquit,ficis,qua-tahic intuUrit malaftanctis omnibus qui tnuocant nomen

De cognit. DEI CREATORIS. 4gt; CAP,XIII.

nomen tuum. Hue accedtt, quodfalutattones Pau-lKptftoliipr£fix£-,eadem aPilio precantur benefi-eia, qu£ a Patre : quo docemur, non modo tllius tn-tercejiwneadnos peruenircgt;qui£ largitur coeleßi$ Pater,fedpoîenti£co}iin2un!oneFilium ipfitm ejje autorem. Qmeprabtica notitia certior baud dubte filidiorq^ eSt qualibet otiofaJpecu tat tone. I Ilic enim plus animus Deumprafentifimum conjpicit (^ype~ neattreélat, vbtfeviutficari, tlluminari,feruari, iußificari,cf fanctificanfetitit.

14 nbsp;nbsp;Qture ijßlem etta'm 'e fontibus pracipue addei-

tateni Spiritus aßerendam petenda est probatio. Pii quidem minime obfiurum illud teßimonium Moßs increationts hifioria,Spiritum Dei expan-ßumfutjfeßuper abßjbs,yel materiam informem. Nullis etiam cauillis obnoxitim eSt, quod dicitur a-pudEfaiam,Et nunc lehouamißt me, amp;nbsp;Spiritus Efa s.v.i» eiusiquia fiimmumin mittcndis Prophétie imperium cum Spiritu fancto communicat : ex quo relu-cet diuina eius maießas: fed optima,vt dtxi,confir-matio nobis ent ex familtari vfu. Peripfum in Dei participationemvenimus,vteins virtutem fentia-muserga nos viuificam. lußificatio noßra eiuso-piiseSi. AbipfoeSipotentia,fanctificatto, veritas, gratia,^ quicquid boni cogitaripoteSl; quoniam vnus eSî Spiritus, à quo profluit omne donorum genus. Nam digna tnprimis notatu eSl fententia tUaPault: Quamuis diuerfa flnt dona, multi-plexvaria^dtflributio,eundem tarnen ejfe Spirt-

C s

CAP. Xlîl. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ins TITVT. LIB. I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I

turif.quiaipfiim nonmodoprincipiumveloriginetn * fiatuit/edaiara autorem. QMd etiam cLiriiis ex- nbsp;nbsp;I

prtmtturpMitop'o^hiiverbis, Omnia diflrtbuitv- I nus nbsp;nbsp;idem Spiritus prout vult.Hifi emm effet ali-

quidinOeofubfiflens, minime ei darettcr arbitri-um voluntas. Clarißtme ergo Paulus Sptrttum infignit diuinapotentia, sff in Deo hjpofiatic'e re-fidere demonfirat.

Necverb,ciim deipfio Scriptura loquitur, à Dei l! i I Gor s. ^1'p^tt‘itioneabfimet.Paulusenimnoseffe teniplu ! v.if Dei ex eo colligit, quia Spiritus eius habitat in no- , bis. Pt idem Apofiolus nunc tern plum nos Dei effe,

Aaor5V4 Spii^ifii^ßii^^i’todemfiignificatuficribit.Petrus ‘ verb Ananiam reprehendens quod Spiritui fianbio mentitus effet, non hominibus mcntitum effe dice- '

Adores nbsp;nbsp;bat,fiedDeo. AtquevbiPfiaias Dominum exercitu- .

V. 25.26 nbsp;nbsp;nbsp;urn loqiientem inducit, Paulus Spiritum fiinclum

effe docet, qui loquitur.

QujaautemClmfitiaduentuclarius fipatefecit li ' Deus,It a etiam in tribus per fonts familiariiis inno-tuit. ISIeq^enim dubtum ell, quinhac folemni nun-cupatione perfebtam fidei lucem iam effe exhibitam j Matth, 28. t(^arivolueritChriftus,cirmdiceret,Baptizatee-osinnomePatru,^Filii,(ff Spiritus fanbli.fiiqui-demboc perinde valet atq^ baptizariin vnius Dei nomen,qui foltda claritate apparuit in Patre,Pilio,

Spiritu.Vndeplane confiât, in Dei effentia refi-dere tresperfonas,in quibits Deus vnus cognofcitur. Quid ergo fibi vult Chrifitts, ciim in nomine Patris,

De cognit. DEI CREATORIS. 43CAP.XIlf.

amp; Tillj, amp;nbsp;Spiritmßincti baptizari prmptt ,nifi vnafide in Patrem, amp;nbsp;Tilium, dr spiritu funblum credendtim ejfielld verb quid aliud eTl, quam darb tefi:art,Patrem,Tilium,dgt;‘Spiritum vnum effe 'Deum ?

17 Purfiu amp;nbsp;quadam Patris à Verbo, amp;nbsp;Verbi d Spiritu dtfiinclio in Scripturis demonftratur. In qua tarnen excutienda, quantareltgione d^fobrie-tate verfiindtimfit,ipfia myflerij magnitude nos ad-monet. Ac mihi fane vehementer iflud Gregorij Nazianzeni arridet, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;jv roiïocu,

Tfuri nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;n’ lt;;gt;9dva'Tb.7fla.iPgt;igt;\éïV)gt;i^cis

'm îi» tircnt':!’igt;/^cu: lilonpojfium vnum cogitare,quin trium fiulgore mox circunfundar : nectria pojfium difcernere, quin fubitb ad vnum refierar. Veram certe diflinbltonem infinuant Patris, Filq, dr Spiritus vocabula ,fed difiinctionem, non diuifionem. Proprietatem Filio d Patre effe diftindam, often-dunt loci quos tarn citauimus, quia Sermo non fu-ijjet apud DE KAI, »/ƒ alius effet d Patre: ne-quegloriam fuamhabuiffetapud Patrem,nifi. ab nbsp;nbsp;nbsp;s- v. n

eo difiincius. Similiter Pattern d fie diflinguit, cum alium effe dicit, qui teftimonium fibs per-hibet.

Praterea non deficendit Pater in terram ,fied

ù qui d Patre exijt: non mortuus eSl,nec refiirrexit, amp;nbsp;'ƒIƒ. fied qui ab eo miffus finer at. Spiritus fiancli d. Patre difiinctionem Chnfius tnnuit,cum dicit,eu d Patre

CAP.xin.44 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I N s T n y T. t i b. i.

loh.i^.'/.iiprocedere: àfetpfo autem,quotiesaliunivocat, vt cumalium con/èlatorem ab femittendum denun~ ciat.

Enimuerb advim d!flinâ:ionK exprimendam,fi- iS îtiilitudines d rébus humants inutuari nefiio an expédiât.Qua tarnen Scripturis notatam difiindiione animaduertimu5,fubttceri non conuentt. Ea autem eEt, quod Patri principium agendi attribuitur :Ei-Hofapientia,confilium, ipfa^ in rebus amendés di~ jpenfatio:at Spiritui virtus amp;efficaciaaßignatur ailionis. Porto quanquam Patris aternitas, Eilij quoque amp;nbsp;Spiritus at emit as esi, in aternitate autem non eEi quarendum prills ^poflerius: non eEi tarnen inanis aut fuperuacua ordinis obferuatio, dtiprimus recenfetur Pater, deinde ex eo Eilius,pofl ed ex V troque Spiritus. Qmi rat tone d Patre dtin-taxatexifiere diciturEtlius,dPatrefimulamp; Filio Spiritus: multisidquidem locis,fednufquam clari-usqiidm cap. oElauo adPotnanos ,vbifctlicet idem Spiritus, nuncChrifli,nunceius quifufcitauit chri fiumd mortuis ,promifiue vocatur.

Porrb ßmplicißimam Dei vnitatem non impe- tp dit ißadtfiinElio. ' Siquidem in vnaquaqßrjpoflafi tota intelligitur natura, cum hoc, qubdßubeElßua vnicuiquepraprietas. Pater totus in Filio eEl,totus in Patre F thus, quemadmodtim ipße quoque afferit, £?•/«»/?.■ «er vlla effentia differentia ßeiungialterum ab alt er o ßcriptores Eccle-ßaßici concedunt.

Ergo

De COONIT. DEI CREATOR! s. 4; CAP. XIII. quibm caidt entfibrietas ,lt;jr(]ui fidei me-fura contenti erunt, brcutter, (jiiod vttle eSt co^nt-tUydcciptant : nempe cum profitemur nos credere; in vnum Deum,fub Det nomine tntelltgi vnicam (jr fimplicemeSj'cntiam,inqmt comprehendimus tres/ perfonasvelhypoftufestideóque qttoties Deinometi tndefimteponitur, non minus Ftlium dr Spiritum^ quant Patrem defignari. Vbiautem adiungitur Fi-i tius Patri, tunc in medium venitrelatio: atquettr\^ dtflinguimus inter perfinas. Outa verb proprieta-tes in perfinis ordinemfecumferunt, vt in Patreßt prtncipium dl“ origo : qttoties ß.t mentto Patris dr Fili] fimul,vel Spiritus, nomen Dei peculiariter Patri tribititur: hoc modo retinettir vnitas effentia, d“ habetur ratio ordinis, qua tarnen ex Filq dr Spiritus deitate nihil minuit. Ft certe quum ante vtßtm fuertt, Apofiolos ajferere Filium Dei ilium effe,quern Mofis /dProphetateßati ßtnt eße Jeho-uah,ßemper ad vnitatem eßentia venire neceße eß. Proinde nobis ßtcrilegitim deteßabile eSl, Filium VocarialtumDeum à Patre. ïam quad nomen le-hotia indefinite fiumptum in chrifium competat,ex Paull etiamverbispatetjProptered ter rogaui Dominum : quta vbiretulit CHRISTI reßonfium, Sußicittibigratiamea,fitbiicitpaulbpbSl,Vtinha- y.sgt; bit et in me virtue Chrifli. Certum entm eSl,nomen Domini pro lehouah tlltc eßepofitum .• ciim fciamus ex Gracorum conßuetudine Apoflolos paßim nomen XU fix fiubßituere in locum lehouah.

I N ST I T V T, L r B. I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;î

Texere catalogam error um, quibus olim tenta- 2'^ * tafuitfijeißnceritasinhocdoclrinacapite, nimis i longumeffet,plentm^inutiliudio.Apaucis hom'i- nbsp;î

tiibue ebulliertitplures fedhî,qult;epartim lacerarent l Dei effentiam,partim diffinilionem,qu£ inter Per- ; fonas ell, confunderent. Porrb,fi tenemus quod an-te ex Scriptura fatis ofienfim ePi,fimplicem in- j diuiditam effeeffentiam vniusDei, qtu ad Patrem, amp;nbsp;Pilium, nbsp;nbsp;Spiritum pertineat : rurfus Patrem ‘

propriet at e aliqua differre d Filio, amp;nbsp;Piliti d Spiri-tu : non Arrio tantitm amp;nbsp;Sabellio ,fedalijs vetuflis errorum atitboribus claufa ertt ianua.

Quittes deitatùfit metio, minime admitti debet 2} antithefiis inter PtUÜ amp;nbsp;Patrem, quafii huit tantti conuemat nomen vert üei. Fia fane Deus qui pfitia : ' nbsp;nbsp;apparuit,verusamp;vnicus fuit Deus: qiiem tamelo-

chriftÜ. Qui etiam per os P.-fiiiateftatusePlfiefore in lapide offendicult ludais, 't, Vi'dcuseratDeus, quem Paulus Chriftumfuiffepro- , ' ' nunciat.QutimperPfiaiamclamat,Viuoego:m!hi | flecletur omne genu, vnicus Deus est: atqui idem Paulus chriflum interpretatur.

Palfum igitur ell quod haretici fumunt, quotics 2l-, abfalutefitDei mentto in Scriptura, non ni fi Pâtre intelUgi.FlonpotellerïpiChrifloqHodPfdiasdicit, Hic,hicellDeusnofter, expe^tauimus eum :quando bis verbis aduentum Dei Pedemptoris deferibit, qui non modo ab exilio Pabylonico populum reducer et, nbsp;nbsp;î

fed Pcclefiam plene refiitueret omnibus numeris.

Vbi

De Cog nit. DEI creatoris. 47 cap.xin» ybiMofes Deumßcloijnentè hsd!ic!t,Fac!airitisho- Gen.i.v.i« mine ad imaginent nofir a: vident pi/ leciores,quant fiigid'ehoc colloquia induceret Mofis,nifi fubefient in vno Deoplures perfona. Et qiiodpronuntiat Chri fius ipfe,De!im efie fitritum^ad Pattern filum re-firingt confineaneum non eljct,affisernio ipfinon efiètfiirttualü natura.Quodfi PiliofimilitervtPa tri conuemt nomenfi)irituf,fHb indefinito Dei.no-mtne Filium comprehendi colUgo.

Ç2 aif demum totam huius doibrina fiimmamfi-deliter ejfi explicatam cofidofiquidefn modum cu-riofitati itnponantleilores,ne molefias amp;perplexas difiutationes cupiditis quant par accerfiant. In ipDetiammundiamp; rerum omnium crea-' tione,Scripturam certis notis difcernere verum Deum à fiftitijs. cap. xhii.

* T T ifioriam creationis extare voluit Dominus, cuimnixaEcclefia fides non alium Deu qtia-reret,nifit qui propefitus eii à Mofie opifex tnundi amp;nbsp;condttor.lUtcprimitm notatum eil tempus ,vt continua annorumfieriefideles ad primam humanige-neris amp;nbsp;rerum omnium originem peruenirent, vf cognitomundi exordio,clariiis eluceat Dei aterni-tas,nos^tn fiiiadmirationem magisrapiat.

EiufderationiseilquodnarratMofis,nomonieto, fidfix diebus abfilutufuifie Dei opus. Na nbsp;nbsp;hac cir '

cumftantia ab omnibus figment is coUigimur ad v-nicumDeum,quiin fiex dies opus fiuumdigefiit,ne mólefium nobis efiitin eius confideratione occupât i t ’ nbsp;nbsp;ioto vita curfiu. In ipfio aut ordine return diligenter

CAP.xiin. 4S

1 N s T I T V T. L I 0, t

conßderanäus eH: paternus Dei amor erga humd-' num genus, quod non ante creautt Adam, quant mundum omni bonorum copia locupletaßet. qm hreuiter tantiim deltbo,fi quisque attentitts apud fe expendat, conflabit, hlofencertum vnitu DEI creatoru teftem ac prdconemfuiffe. Omittoqua tarn expofui, non de nuda tantiim Dei ejfentia tüic fierifermonem,fedaternam quoqueeiufSapienti^ am Spiritum nobis proponi, ne alium Deunt fomniemus, quam qui in illa exprejja imagine vult agnofci.

Sed antequam de hominis natura pleniits dtjje-1 rereincipiam,aliquidde Angelis infer er e oportet: quia etfiM-ofes vulgi ruditatife accommodant, non aliaDei Opera commémorât in hiftoria créât lonis, nifiquaoculis nofiiris occurruntivbi tarnen ange^ lospojleaDeimintflros indticit,colligere facile li~ cet,eorÜ ejfe conditorem,cuifuam operamc^y officia inipendunt. Nihil ergo vetat, quoniinus diferte explicate de illis tradamus ,qua alibtpaßim docet Scriptura : quiafi Deum ex operibusfuis agnofcere cupimus, minime omittendum eil tarnpraclarum dy nobileffiecimen.

Angelos eße ceelefies Spiritus,quorum miniflerio f -dyobfequio vtitur Deus ad exequenda omnia qua t»n.7.T,io. decreuit,paßim in Scriptura legitur-.vnde dyhoc illis nomen attributum eSi, qubd tUos velut inter-nuncios adbibet Deus ad fehominibusnianifeflar^

dum. *

tgt; E COCMIt. DÉt CRÈATOÜlSd 49 CAP.Xnib duw. Alùetumquibus infi^niuntur afpedatïonei, exßmili ratiónefiimptiefunt.

Qt^dautem adconfitationem nojiram,fidei^ confirmationem facere maxime pot er at, ineodo-(endö plurimum infiflit Scriptura : netnpe ange~ los diuinié erga nos beneficentia dijpenfatores ejj'e (iradminifiros. ldeoßcommemorat,proßiluteno-ßra ipßoi excitbare, fufcipere deßenfionem nofiri, Vias noßras dirigere ,folicitudinem gerere ne qtiid aduerß nobis accidat. Vniuerfalesfisnifententiai qua inprimis ad Chrißum Eceleßa caput,deinde adoniUeSßdelcspertinent : Angelisßuis mandauit de te, Vt cußodiant te in omnibus vijs tuis. In ma-titbus portabunt te,ne forte offendas ad lapidem pedes tuos. Item) Manet angelus Dominiper Circui-tum eorum,qui timent eum,amp;eruis eos. ^ibhs o-flenditDeus,ß;feeorum, quos cußodiendos fufcepit) tutelam angelis ßuis delegare.

S Quantum ad numerum, audimus ex ore chri-ßi multas legioneS, à Daniele multas mjriadas. PlenoS currus vidit Elifai miriißer: ingentem multitadinem declarat,quod dicuntur caßra me-tariin circuitutimentium Deum. Forma vißbtli ßiritus Carere certum eli,e!T tarnen Scriptura pro ingenqnoßn modulo angelos ßubcherubirie^ Se-1. raphin non ßitßra nobis alatos pingit, ne dubite-i mus incredibili Celeritateßemper ad auxtlium no.^ 1 bisßerendum praßentesßore.fimulacres tuleritiac

#■1 CAP.Xnn. JO I M s T I T V T. L I B.' f, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i

! nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ßfulgur è cælo emiffum, quafilet pernicitate, ad

nos volaret.

'Keflat vt fuperftïtioni occurramus. Hinc tanta fihcitudine vrget Paulus in epiflola ad Colofienfis, .

i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Chriflum non modo angelis omnibus efie anteferen- *

Col.t. V.I5 dum, fidipfisquoque bonorum omnium elfi auto- gt;nbsp;rem,ne,eoderehcto,adiÜ!)s conuertetmur,(puinec i. quot;nbsp;I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fibi fußcerepojjuntfidex e3de,quo nos,fonte hau-

E i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rtunt. Certè cum in qsfulgor ditdni numinis refui- t

P nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;geat,nihil ell magis proc hue, quàm in eorum ad- '

mirationemflupore qùodam nos proflerni, dr 0-, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;mnia deinde lüis tribùere, qua non nifi Deo deben-

tunquodetiamlchannesin Apocalypfifateturfibi iiccidiffi,fedfimul addit,fuiffefibt refionfum, Vtdg nefecerts : conferuus tunsfum : Deum afira. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;„

Atquihocpericulum bene caHebimtcs,fi expen-damns,curpereosDeuspotiusqudmperfifineipfi- ‘ turn opera potentiam fuam declararefoleat. Hoc ad , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;filatiiim nofiraimbecillitatis facit,ne quid omni- .i

no,quodanimisnoflrisveHnbonamfiemerigendis, • i*' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;vcl infecuritateconfirmandisvaleat, defideremus. '

llludquidemvnUmfatisfuper^effedeberet,qu'od Dominusajferit, fi noftrum ejfeproteclore.Seddu I' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;totpericulis,totrtoxis,tothofiiugeneribKsni}svide- t

' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;mus circunfideri : qtianofira ellmollities acfragili- $

tas,fieri interdumpoterit, rf trepidatione implea-snur,veldcfieratione concidamtts,nifi pro modulo noflrogratia fuaprafentiam apprehendere nos Do- ■' minus faciat.

lîac

DeCOGNIT. DEt CREATORIS. Jt CAP.XIIIb

Bacrationenontnodo nosfibicar^forepromit^ tit,fedfeinnumeros haberefateU!tss,qH!biis procH-'randamfalutemnoflrammandauertt :!}orumpra-fidia (ir tutela qnandiu fepti fitmtts, quiCquid per:-‘ culi 'tmmineat,»os extra oninem aleam e]Çe pofitos^ Pcrperamtdqmdem anobufierifateor, quödpo^ illain fimplicempromißionem de vmns Dei prote-ilionc, adbuc circunßeblamus vnde nobis veniat attxili'am.Sedqttia Dominns,pro intmenß fiia dementia amp;faeilitate,vult buic noflro vitio ßtbueni-re,non e^curtantumciitsbeneficium negligamtis. i.Rcg. iS.r. Ez«; rei exemplum in puero Eltfiei habemut.

2 Proinde, quicquid de angelorum miniflerio di-citur,ad hunefinem dirigamusytexpugnata omni d!fiidentia,ßes in Deo noji rofcrtitisJiabiliatur. si-quidem hacprafidia idea nobis à Domino funt com-par ata, ne hofiium multitudine terreamur, quaß aduerfiisopent einspraualeret,fed ad illamElifei fententiatn cofugiamus, Plures eße pro nobis quant contra nos.Qmtm igiturprapofierum esl, ab ange- ■ ■ lis nos abduct à Deo,qnt in hoc funt conflituti, vt prafentiorem eins opent nobis tefientur ? Abducunt autem, ft non re£la ad ipftm manu duciint:fi non invno Mediatore chrifio nos retinent,vt ab tpß prorfus pedeamus,in eo reciimbamiis, ad eiimfera-miiryamp;tnipfoacquiefcamus. OMdentm iiivifione tacob defcribitur, barereacpenitus infixu eßeani- G:n ii.r,« mis nofiris debet,angelos ad homines in terra defic-dere,(fi-ab haminib.in ceeliiafcedereperfcalam,cui

D 2

CAP.XIin. $1 IHSTITVT, UB. (.

infidet Dominus exercituum. Quo indicatur ,foiA Chrißiinterceßione fieri,vtanj^olorum nitnifteriit ad nos pcrueniant ,ficut ipfe affirmât : Pofthac Vt- gt;nbsp;loh.i.v.ji nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;apert os, amp;nbsp;angelos defcendentes ad

Diltum hominis.

Qua de diabolis Scriptura tradif, eb ferb ten- ‘l dunt omnia, vtfoliciti fimus ad pratauendas eo-rum infidias (ffimolitiones-.tum ijs armis nos in-tnt.s. V. « jituamus,qHa adpropulfandos tantos hofles fatis Eph.«,v.i 2 firmafint amp;nbsp;valida.Pracipue verb imbccilUtatis àquot; ruditatis noftra nobis confcij, Dei opem inuocemus, hecquicquam tentemus iquando ipfius ePl folitis, cffi confiltum, (jr robur, animos, amp;nbsp;arma fiibmt^ ntftrare.

Qtffiautemadid agendum magis excitemur acU vrgeamur: non vnum,aut alterum,aut paucos ho-ftes,fed magnas effie copias denUnciat Scriptura, qua nobifium bellumgerunt. Et tllud ordinariut» Kar.ss.v. ejje,teftatur chriftus,Qubd fi eieltofiemeldamo-‘ Mauh.12 locum iterum patefacias ,feptem ffiiritus ne-quioresfecum affumit, ac redit tn poffiefiionem vacuum. Ergo ne paucitate contempt a, fimus ad pra-liumremißtores,vel intermißionemaliquam dari nobis int er dum putantes, defidia indulgeamus. Matthraj ° Ofifidautemfingulari numero vnus Satan,velDia-»' i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bolusproponitur,ineo notaturprincipatus tlle ini-

quitatis, quiaduerßatur regno iuflitia.

Hoc quoque adperpetuum cum Diabolo eert a-i men accendere nos debet, qubdaduerfiarius Dei nofier

De CCGNIT. DEI CREATORIS. Çj CAP.XIIII. nojiervbig^d:c:tui'. îsamficordi nobis eü Deïglo- Matth.u ria,vt par est: tot is viribus aduerfits etim enitendum est, ^ui illius cxtincltoneni tnolitur. Si adregnum ChrifliafierendunianitnatiJun2U5,vt oportet: ne~ cefiè e^i nobis irreconciliabile çunieo bellum ejfe, qui in illius ruinant confiirat.

i6 nbsp;nbsp;Atqui quant à Deo conditus fit Diabolus, banc

nialttiam qtiam eins natura tribuitnus, non ex créa tione,fied exdeprauationeejfe ineminerimus.Qfâc-r nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*

quid enim daninabile habet,defebtione amp;nbsp;lapfiu fi-biaccerfiuit,

f7 Quantum verb ad dificordiam cir ptignam atti-net, quant SatanacumDeoejfedicimtiSyfitcaccipe-reoportef, vtfixum intérim tUud maneat, ilium i.Reg,.!» ntfivolenteamp;annuente Deo nihilfacerepojfe. Le,-ginius enim tn hifloria lob,ilium fie fitftere coram Deo ad exciptenda mandata,nccpergere andere ad facinus altquod obeundum, nifi impetratafiaculta-te.Devoluntateiant non loquor, nec etiarn de co-natu ,fieddeejfeclutantùm,Hoc entm àfieipfiofiua^ nequttiahabef,vtcupiditateamp; propofito,Deo ad-uerfietur. iniprobifate exttmulatur adfona-turn earum rerum, quas maxime aduerfiarias ejfe Deo put at. Sedquia Deus ilium potenfiafiua fir lt;tno vinclum confiriituni^tenet, ea modo exequitur, quafibiditiinitus concejfafiuerint ; atque iu Crelt;t-tori fiuo veilt nolit obfiequitur ,quia çogitur mini-

f fteriuniprabere, quocunq^ ille impulerit.

ig l4m vero quia Deui immundos jpiritus, prout

cAp.xnn. $4 Inst iT«T. iiB. I.

libitumeSlJjucilluc tnfleclit,hoc regtmen itatem-ferat,vtfideles pugnando (xerceantyfednun^viu-cat nee opprtmant.Quiintu ad fideles attinet, quia ab eiusmodi hojabus inquietatur,tdeo has exhorta- ;

Eph 4 V fionesaudiunt: Ijolite loeu dareDiabolo.Dtaboltts I i vt,} V. » hoftis vefier vt leo rugiens circuit,qttares que deuo-rct,cui refiftitefortes fidete^flmiles. Omnibus ergo Gfti 7 1 fi’fi^hiei communeellidexercitium. Quiaauteni promifiiofiladeconterendoSatanacapite,adChri-fiuin ór omnia eins membra communiterpertinct, i idea nego vinei vnquam vel opprimi ab eo fideles pof feiqùodtamcnad fingulos adlus nonreflringo.ln . capitequidemnoflrofemperadplenum extitithac i vicloria,quia nihil tn eohabuit princeps huius mu- .1 r/z •• tn nobis autem,qui membra eius fumus,expar- ■ te nuncapparetiperficiettir autem,quucameno^ ? fira exutiySpiritusfanblivirtuteplenierimus.htin ,* kune fine Chrifius moriendo vicit Sat ana,qui habe . ! bat mortis imperiu: amp;nbsp;triumphum de omnibus eins J copijscgit,neiEcclefLanoceat,alioquicentieseapef- ,! futidaretfingulismomentis.'jèiaÇquanoftra eliim-becillit.ts, amp;nbsp;qua illitu funt furiofi vires) quomodo v:l tantillu contra multipliées ifyafiidtios eius iinquot; petHs fi:aremus,nififreti duels vielorialNon ergo in j-,Cor 4.V.4 animas fideliu permittit Deus regnum Sat ana, fed I jiiief. impios duntaxat incredtilos illigubernados tra-dtt,quos infuogrege cenferi non dignatur.

Entered ne pigeat in hocpulcherrtmo theatropiat^ fibleelattpne’in capere ex manifefiis amp;nbsp;obuifs Dei

De cdonit, dej creatoris. CAP.xnn» iperïbm.ESl enim hoc,v!' a.ltbi dixi/mts, etfi nonprx ttptitini,ndtHriz tamecrdineprimunifidei docume--tum, quaquauerfum oculos circtimferamus, omnia qua occiirrutAneminiffe Dei ejje operd:ô‘ftmulque in fine à Deo condita Jint,pia cogitationereputare, Ergovirverafideapprchendamus quoddeDeo[cire r 'efiert, hifioriam creationis mundi operapretiÜ e^ inprimis tenere, qualiter à Mofiebreuiter expofita cit.Ex ea di/cemusjDeu Verbi ac Spiritus/ùipoten^-tia ex nthilo creajfie ralum nbsp;nbsp;terra: bine omnege

nus animalia res^inanimatasproduxijfie, mirabili ferie difiinxifie innumeram reram varietatem ,fti-am vnicuiq^generi natur am indidiffe, aßtgnajfie officia,locaattribuijfiee^fiationes ,amp;cü omnia fint corruptioni obnexia , proutdijfe tarnen vt fingula fiecies ad diem extremum falaa conferuentur.

21 Qugrfumverbtendere,f^quemin /copumre-ferri debeat operumDeiconfidcratto,paucuverbts abfiluipotell. Sane,fi pro dignitate explicate li-'beat,quam inaftimabilis Detfiipientta, potentia, iuflttta, bonitos in mundi compofitione reluceat, nullus orationis jplendor, nuUus ornatus tanta rei magnitudini par erit. Veriim, vtcompendio fiu-deam,tunc fcirmtleâores feverafide apprehendif-fe,quidfit DEVM cceli terra ejfe creatorem, fi illam primitm vniuerfalem regulam fequan-' tur, vf in fuis creaturis DEVS exhi-bet (onjpicuas virtutes, non ingrata. vel in-cogttsmtia,vel tbliuione tranfeant : deinde,fic

T) 4

CAr.xiiib 56 Institvt. l j b. r.

fe applicaredijcant, quo penïtw aßciantur in fuis cordibus.

Audimus ex Mofe, nobis eists hberalitate fubie-^^ tlum quiequid oninmo rerum eSl in toto orbe. Cer-tum eïi.non idea fecijfe, quo nos luderet mum titu-lo donationis. Ergo nihil vnquani nobis defutu-rum eEl quoadfalutisnoftra referet.Denique,quo-ites Eleum nominamus cceh terra creatorem, fisnulin mentem nobis yeniat, eorum omnium qua condidtt dijpenfationem in manu ac poteflateipß.. US ejfe,n0svero ejfe ipfius filios,quos alendos e-ducandos tnfuam fidem cußodtamq, receperit:vt bonorum omnium fummam ab eovno expell emus, ac cert'oßeremus,ilium nunquam paßurum nos re~ bus adfalutem neceßdrijs inßgere, ne aliundeßes noßrapendeat ,vt qutcquid deßderamus, ad eum votanoßra reßiciant : cuiuscunque rei fiuHum percipimus, eius eße beneßcium agnofiamus, fumgratiarum allioneproßteamur : vt tanta bo.. nitatuacbeneficentiafuauitate tdelli,ipfum toto pectore amare colere ßudeamus.

Qiialis homo fit creatus;vbi de animat facub tatibus,de imagine Dei, libero arbitrio, amp;nbsp;prima naturae integritate diflèretur.

C A P. .XV,

IAm de hominis creationedicendu; no modo quia I inter omnia Dei opera nobilißimum amp;nbsp;maxim'e ßeltabile ediiußitie eius ,lt;i^fapientia,lt;^ bonitatis

De COCNIT. DEI CREATORIS. JJCAP.XV.

ficc'mie;fid (]U!a,v[ initio diximtis,nopoteïi liqjdo amp;nbsp;finde cognofict Deus a nobis, niß actedat mut un noftri co^mtio. Etfiautemea duplex eSi, nempe, Vtfieiamusqunles nos prima origine fitnus conditi, amp;qualis nofira condttio ejfi cœperitpo^ Adala-pfium, nunc tarnen integra natura defcriptione fontenti erimus. It fane anteqttam ad miferain ifiam hominis condittoneni, cut nunc addiltus e^i, deficendtmtu, operapretium eïitencre,qualisab in^ ftio condittis fuent. Cauendum cH enini,ne pra, fise tantum naturaliahominis mala demonjlran-do.eavideaniuradnaturaautoremrcferre. Ac primo tenendum esl,cum ex terra amp;nbsp;luto fumptus fuit, iniectum fuijfe fuperbia franum. Quod autern Deus VOS tefiaceum non modb animare dignatus €^t,fid etiam domiciliuni eJfi voluit immortalis fit-ritus,iHrein tanta ficloris fui liberalitate gloriari potuit Adam.

2 nbsp;nbsp;Vorrb homo conßat anima nbsp;nbsp;corpore : atque a-

nima nomine ejfentiam immortalem, creatam ta-1.UC 2?. V.4» men,intelligo,qua nobilioreiuspars e^, Interdum fitritusvocatur. Chrifttis fiiritu fuumPatricom-mendans, Stephanus etiam Chrifto,nihilaltud in- • telligunt,quàmvbifilutaeü a carnis ergaflulo a-nima,Deum ejfe perpetuum eius cufiodem,

} Hutus etiam reiprobatio inde firma colligittir, quod dicitur homo creatus ad imaginent Dei.Quä-uis enim in homine externa refulgeat Dei gloria , propriamtamenimaginis fidem in anima ejfi,du-

D S

CAP. XV. 5$ I N s T I T V T.' L I B. I.

fczawi non e^. Preinde hacvoce not at nr int egrita^s, qua praditusfuit Adam ,cumreélaintelligctiapi)l~ leret,affeclus hab tret compofitos ad rationem ,fen-fus omnes recto ordme temperatos, vereq^ exhnÿt dotiiiu opificts fid excellentiam referret.Ac quam-uif primaria fedesdiuinaimaginisfiierit in mente amp;nbsp;cor de, vel in anima eiusq, potentij s: nulla tame parsfuit.etiam vfqueadcorpus, in qua non fiintil-U aliqua micarent.

Nondum tarnen data effe videtur plena imagi-nisdcfnitto, nifi clariiis patcat qutbus facultatif buspracellathomo,equibusJI)cculum cenferi debCf at gloria Dei. Id verb non aliunde melius ,qitdm ex reparationecorrupUnatura cognofcipotetl. Quin Aditm Vfbi excidit è gradu fuo, hac def ictione à Deo alienattisfit, minime dttbium etl. Quare,etfi dem.us non pr or fits exinanitam aCdeletam in ecfuife Dei imaginem: fic tarnen corruptafuit,vtquicquidfu-perett,horrendafitdeformitas, Ideofrecuperanda falutis nobis initium ell in ea infiauratione, quam confequimurper Chriftum,quietiamhacde caufi-Cot «• V. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fecundus Adam,quia nos in ver am amp;nbsp;fo^

lidam intcgritatem reftitmt. Itaq^ ahbi Paulus no^ ïpb.4' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iinjn hominem renouari docetfecundum imaginent

eins qui ere amt ilium.

, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lamvidendumetl,quidmaximefubhacrenoua.t

tione comprehendat Paulus.Priore loco agnitioneni ponit,alteroautem finceram iuftitiam,(!yfanttitaf tem. Vnde colhgimiis, imaginem Dei initio in luce mentis,

I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;De COCNI T. D EICREATORIS. 59CAP.XV,

fftenti!,m cordit reciitt!.d'me,partitini^j omniunt/a ftitateconjpicua fuiffeDei imagtneK. Quanquar:i cnirn fitteor ejfe ßnecdochicM hquendi formas, nd potesi tarnen hocprincipium conuellhquodin reno-uatione imagmis Dei praapuum est:,inipfitettam mationetenniffefutnmiim gradtira. Eodemperti-naquodalibi tradit, nos reuelata facie gloriamDo minifpecnlantes in eadem iniaginem transforma^ c«'- «• ri.Vtdemus nu.nc,vt Chrifins perfecrtßima fit Dei imago,ad qiiaforniatific infiaiiramar, vtverapie,^

* fate, iufiitia, piiritate, intelligentia iiiiagineni Deigefiemus. Vt ver'o ficiamns, quibtis partibus tonflet,dean:ii!afaciiltatibtts dijferereoperaprcti-uni ePi.

6 Anima definitionem a Philofiophis petere fiiil^ turn effet. Exficriptiira ante docuiniits, effe fiub~ ftantiam incorpoream : nunc addendum esl,quam~ uis proprie loco non coniprebendatur, carport ta... tneninditamillicquafi in domicilio habitare: non tantum vt omnes eins partes animet, nbsp;nbsp;organa red

dat aptaamp;vtilia fiuisadiionibus,fiedetiani vt pri-matum in regenda hominis vita teneat : nec fo~ lum quoad cff.cia terrena vtt£,fied vtadDeumco-lendum fimtil excitet. Hoc pofiremum tametfi in corrupttone liquida non cernitur, eius tarnen reli-quta in ipfits vitijs tmpreffa manent.E'nde entm tan.. tafamacurahomtnibus,nift ex pudoreiVnde an., rem pudor, niji ex bonefli reffeblu S’ cuius prin-ciptum à“ (duffa ePi, quod fe ad calendam i»’

C A P. X V. do nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I N S T I T V T, L r B. F.

JhtMmnatosejje intelltgunt, itiejuo itidufunt reliffoniifernen. Sicutautem abfjue controuerfiit adceeleftis viu rneditationent conditnsfuit homo, it a etHsnotttiam animiifuijfe infiulptatn, cert um eü. Etfin'epidcifuo intedigentiä vfu, carer et ho~ mo,ßfuaeiimlateretfelicttas, cuius perfebtio est, cam Deo comunclum ejfe : vnde amp;pracipua anima aPlioeH,vt tlluc afiret: ac proinde, quo quisque magis ad Deum ac ceder eftudetfofe probat rations eJfe praditum.

l-hüofophi,qtiibiis incognita er at natura corru^'j ptio,qu£ ex defeüionispana prouenit, duos hominis flatus yaldediuerfosperperamconfundunt. Sic ergo habeamus, fubejfe duas humana anima partes, qua qiudemprafenti inflittitoconueniant, in-teUeflum voluntatem. Sit autem officium in-teliecT-us,inter obiebla dtfcernerc,prout vnumquod-queprobandumautimprobandumfuerif.volunta-tis autem, eligere^ fequi quad bonum intelleclus diilauerit: affernart verb acfitgere, quod ille im, probarit, Nullapoteil reperiri igt;; anima potentia, qua non rite ad alterutrum iflorum membrorum referatur. Atque hoc modo fenfum fiib intelleblu co, prehendimus. Rurfumpro appetitus nomine quod i'll nialunt, voluntatis nomen,quod vfitatius eil, vfurpo.

Ergo animam hominis Deus mente inflruxit, ! qua bonum à malo, iuflum ab imuflo difcerneret: ~acquidfequendum vel fugiendum fit,praciinte ra-tionis

De COÛNIT. DEI CREAT o li I s. 6l CAP. XV. ttonùluce viderst. Vnde parte?» bancdiredricem

»yt/jLoviMif dtxernnt Pinlofipht. Iluic adiunxit voluntate, penes qua eH: eleclio.Uis pracLiris dcti-bits excelliiitprbnahogt;ninisc'iiditiû,vt rat!o,mtel-hgent 'ta,prndét!a,itidiciH non modo ad terrcna vita gubernationeßippeterent,fed qntbns tranßende-rentvßqnead Deuinamp;aternani félicitât em. Deinde, vt accederet eleétio, qua appelitiis dirigeret, motusq^ omnes organicos temperarct ,arij,itavo-Itintas rationts moderation! prorßis eßet confenta-nea. In bac integritate bbero arbitriopàllebat homo,quo,ß Vellet, adipißcipojfet aiernam Vitam. Potuil igitur Adam flareßi vellet, quando non nifi propriavoluntatececidit:fldqUia in vtramq^par-, teni flexibilis erat eins voluntas, nec data erat ad perßeuerandum conflantia,ideo tant facile prola-pßus eli. Libéra tarnen fuit eleblio beni nbsp;nbsp;nialiinea

que id modo,fed in mente amp;nbsp;Voluntate fiimma re-äitudo, amp;nbsp;omnes organica partes rife in obfiqui-um compoflta, donee ßeipßum perdendo bona ßtta corrupit, Acceperaf quidempojfe ,fl vellet: fed non habuit Veile quodpoflet: quia hoc Veile fecuta ejfet perfeuerantia. Lxcufabilis taniert non ell,qui tantum accepit, vt flbi flionte accerferet interitum :

nulla verb impoflta fuit Deo neCeflitas,quin nbsp;nbsp;nbsp;'

Kiediam illi voluntatem daret,atq, et-

iam caducam,vt exiUiuslapfu gloria fiia materiam eliceret.

AP.XVI. St nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I N S T I T V T. L I B. 14

Deum fus virtute mundum à fe conditiim uere ac tueri,amp; Ungulas eins partes fua pro-uidentia regere, cap. x v i .

T) Orro Deumfacere momentaneum creaiorem, i ■* qui femel duntaxat opusfuüm abfoîueritfrigi* dum ejfeî ac ieiunum: atque m hocpracipue nos a profanù hominibus di ferre conuenit, vt non ntis inperpetuo mundi jîatu, quàmprima eins ori-gt; Heb nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;frafentia datins. Virtutis nobis iüuceat. Quf

pertinet iüud Apofioli quod ante citauimus ,Non nififide nos intelligere concinnatum ejfefeculuver-^ bo Dei : quia,nifiad prouidentiam eins vfque trans-imus, nondum rite capimtts, quidhoevaleat, Deum effe creatorem : vtcunque amp;nbsp;mente comprehende-re nbsp;nbsp;lingua fat en videamur. nbsp;nbsp;Garnis fenfus, vbi

Deivirtutemfemelinipfa creationefbipropofuit, illic fubfiflit: amp;nbsp;cum longißimeprocédât, nihil aliud quàm in edendo tali opificio,autorisfipicntiam,po-tentiamàAbonitatem(qH£fpontefefeprofcrunt, nolentibus etiam ingerunt)expendit amp;nbsp;confide- ' , nbsp;nbsp;rat : in eo autem confieruando amp;nbsp;moderando gene

ralem quandam aClionem,vnde vis motionis depen-dcat. Demqueadres omnesfiuflincndO'S fiuff.cere putatyigorem dtuinitusab initioinditum. Atverb fides altiuspenetrate debet, nempevtqaem omniu creatorem ejfie didicit ,flatim quoque perpetuum moder at or em amp;nbsp;confieruatorem ejfie colligat: neque idvniuerfiali quadamotione tarn orbis machinant quàm fingulas eins partes agitando, fied fimgulari ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quadam

De COGNIT. DEI CREATORIS. ejCAP.XVf. ^tjuadam promdentia vnumquod/jj comm qua con~ didit, ad minimum vfq^ pajfercm fufiinendo,fotieti-do,curando.Ingenm quidem arcana Dei injjiira^ tione Vegetari omnes mudipartes, nbsp;nbsp;Philofiphi do

cent, amp;nbsp;bumana mentes concipiunt: intereata-‘ men eo vfçp, nonpertingunt,quo euehiturDauid,fi-. cumq.jpios omnes attollit, dices,Omniaadtere^';- pfai. ,04, r. ciiint,vtdes efia Ulis temporefuo:tedante,colliguî;^^'^^■^^■^°' te manum aperiente,fatiantur bonisißmulatqja. ciemauerteris, conjiernantur : vbi reduxeris jpiri~ tum,intereunt,^ in terrain reiiertuntur:fi rurfus immittis jpiritum,ereantHr, renouas faciem terra.

Qiß melius patent hoc diferimen ,fiiendum esl, ' proutdentiam Dei, qualis traditur in Scriptura,for tunaamp;cafibusfortuitisopponi.Si quis in latroncs incidat, velßeras beftias, fi vento repente cx~ ortonaufi-agium faciat inmarifidomusvelarbo... ris ruina obruatur : Ji alius per defirta oberrans inuentat penuria fiua remedtum,xndis iablatus ad portuinperueniatihos omnes tarnproj^ercs quatn aduerfos occurjus, fortuna carnis ratio adjeribet. Qmsquis verb edcclus ell Chrifti ore, caufiam longi... its quaret,acflatuet, qucslibet euentus occult0 Dei conjiltogubernari. Ac de relus quidem mamma-tis fic habendum ell, quamuis naturaliter fingulis itiditaJit fita propriet as,vim tam,en Jiiam non exc^ rere,nifiquatenus praJentiDet manu diriguntur. £untigiturnihilaltud qtidm infirumenta, quilt»

CAP.XVI. lt;4 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I N s T I T V T. I, I B. I.

Deus 'mfiillat quantum vult effieacia, amp;nbsp;pro fuo ar-' bitrio ad hanc velillam actionemfleclit ac conuer-' tit.mhil niagis naturalè eïi,qUdmverhjemt,vert ■ lt;eflatem,£flattautumtium vicißimfaecedere.Atqui j inhacferie tanta perßiatur at taminæqualudi-- ' uerfitas,vtfaaîe apparent,fingulos annos, riienfeS, ' ér dies noua amp;nbsp;jpectali Dei prouidcntia tens-perari.

Et fane omnipotentiam fibivendicat ,aC defer-1 ri à nobis vult Deus,non qualem Sopbiflafingunt, fedvigilejn,elfcacem,operofam. Ideo enim Cenfetut omnipotens, quia fua prouidentia cœlum ter-ram gubernans,ßc omnia moderatur, vt nihilnifi tM.us f.i ^ifi^lt;^onfiUoaccidat, Nam cum in Pftlmo dicitttr facere qtucunq, vult, certa óquot; deltberata notatur . Voluntas.llocitaquefolatioin rebus aduerfis fell' niant fideles, nihil feperpeti nifi Dei ordinationl amp;nbsp;mandata: quia funtfub eius manu. Qui Dei O' mnipotentia iuftam laudetn tribuunt, dupliccni inde percipiiint frulltimiqubd fatis ampla benef' ciendi facultas penes ipfumßt, tn cuiuspojfeßicnt funtcœlu7namp; terra, (it cuius nutum refiiciunto-mnes creatura, vtfe in obfequiam addicant : deiri' de,qubdficure in eius proteilione quie/ccre licet, . Cuius arbitrio omnesfubiacentqua aliunde timeri pofiuntnoxa, cuius imperio non ficus ac frana co'èr-cetur Satan cum omnibus fuis furijs totofiappara-tu ,àcuiusnutupendetquicquidnofiramp; fainti ad' Uerfatur: nec ahter corrigt vel fedari poßunt im-madid

De cocnit. DEI CREATORIS. CAP.XVb tnodici amp;nbsp;fuperflitiofi mettu, quos fubinde experts culorumobieblis concipimus. Superflttiose nos ejje timidos dico,fiquoties minanturcreaturx, vcl ter~ ïorem aliquem in^erant,permde expauefiimus, a.c fiquam exfe vimnocendi haberent acpotefiatem, vel temer e Lederent ac fortuitb, vel aduerfus earum noxMnonfatiseffetinneoauxtli}. Exempligratta, iMe.io,v,*

Propheta, ne a fiellis nbsp;nbsp;fignù cœli metuunt

filij Dei,quemadmodum incredulifolent : non que^ bbetcertètiinorein damnat. Sedâm mundtgu-bernationema Deoad afira transférant infidèles, fuamvelfelicitatemvelmiferiam ab afirorum deer etis amp;nbsp;prafitgijs, nonautem à Deivoluntate,pen-derefingunt:ita fit, vt timor eorum ab vno iüo, quem refficere debebant, adflellas amp;nbsp;cometas abs-trahatur. Abhac igitur infidelitate qui Cauere volet,memoria femperteneat,non erraticam vel po-tentiam,velallionem,velmotionem effe increatu-ris,fedarcano DeiconfiUo fie régi,vtnthil contin-gat, nifiab ipfofciente effvolente decretum.

Principio igitur teneant leblores,prouidentiani Vocari,nonquaDeus è cœlo otiofus Jpeculetur qu£ in mandofiunt,fedquavelutclauumtenens,euen-tus omnes moderatur. Ita non minus ad manus quàm ad oculos pertinet, Nec enim,cumfilio fuo dicebat Abraham, Deus prouidebit,tantum volebat prafciumfuîuri euenttts afferere,fed curam rei in-cognitein eins voluntatem reijcere.,quirebtaper-plexis amp;nbsp;confufis exitum darefolet. Vndefiquitur,

CAP. XVI, e6 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ï N S' T I T V T. t I B. I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I

proaidentiamina^ulocari.NoiJ tam crajj'm eSt st-' j ra?» error,quigubernattanem T)eo attribuant, fed 35 confufam^promifeuain,vt dtxi: nempe qua orbii machinam cum fingulif p,trtibusgenerali motu vol d uatatqueimpeliat, eunuque verb creatura aSlio- *'

net peculiariter non dirigatiatque ita inter Deunt amp;nbsp;hominempartiutitur, vt ide motionem hutcfiti virtute injpiret, qua agerepoßitpro naturafibi tn- ■ dit a ratione: hie autem acliones fuas voluntarn^^ confilio moderetur.Breiiiter, Dei potentia ,fed non deflinatione, mundum,res bmiinum, tpfitf hoini- lt;nbsp;j «« gubernari volunt. nbsp;ISunc itaque fententianiß^

banc,quavulgbfer'e obtinuit,refutarepropofitiun .i eSi,qu£cacammodbnefiio quam ambigua mo-‘'^: tionem quum Deo concédât, quodpraciputtm idi adiinit,vt incamprebenftbiliftpientia quaq^ di-rigat ac dijponat ad fuumfinem: atque it a verb)^, tantum,nonre,Deum facit mundi rcStorem,quii quot;nbsp;moderationem eripit. Verum qutdem eSi ,fingulti ■ rerumfpeciesarcano natura tnftinclu moueri, nt fiaterno Deimandatoparerent,amp;quodfemel tuit Deus,jj)ontefluere: atque hue referripotted quoddicit chrifluc,Se amp;Patrem ab initiovfqittj femperfuijfe in opere. Sedperperam hoc pratext^ tegunt amp;nbsp;obfeurant quidam ßeeialem prouiden^ tiam.Q^re nobis probandum eSi,Deum ficatten-^^ dere adfingulos euentus regendos, (Srfic omnes H- J los preuenire à de finit o eim confilio,vt ntbil fortui' tb continuât. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«

Dr cögnit. dRI crëatöris. «7cap.xvi. 5 In Lege amp;.in Prophetnfipiusprontinciat, qiioti^ tsmeamp;pluuin terram trrigat ,fe gr at tam fitam tcßari:calumobdurefiere inßarferrtßtoimperio, loei i7 vredtne amp;nbsp;alijs Vitijs cmßtmi feget es, grandintbtiS Ö procellis quoties agri fenuntur, {erta amp;nbsp;fjtecia^ lisfu£vmdt^aeßefignum. cirm animalibus Deus iffefamem mtHatur,nónnefatis dedarat, nunc te- loel i ampliori demenf0,prout vißtm eil/e ale^ re canä:a animantia.Puerile eü,vt tarn dixt,hoc ad particulates anatsreßringere, cum fine exceptione loquaturChrißus,nullum expafièrculis nuliiuspre- i» tij cadereinterrainfinePatris voluntate.

Sedquta fcinius humant pracipue generis Caujfit mundumejfecondttü,in ettis gubernatione htc nobis ßcclandtis es7finis. Exclamat Prophetaleremi- lei.io.T.u as,Scio Domine, quia non e^ hominis via eins, neq^ virtvt dirtgat greßus fuos. Dtcant nunc,hominem â Deo moueri fecundum natura fua inclinationem, ipfumautem conuerteremotum qubvifitm fuerit, Atfi id vere diceretur,penes homtnemforet vtarum fuaruarbitrium. Negabutforte.quia nihilfineDei potentta valeat.At ciim Prophetam confiet nonpo-tentiam modbfid eleelionem quoq^ ac defimatio-nemDeo attribuere.nequaquam feexpediiint. Atq^ ham hominum temeritatem eleganter alibi carptt Solomon,quifeopumfibipraßituuntfineDeireße-étu,ac fimanti eins non ducerentur.Hominisi inq.t, e^dißofitiocordis,amp;Domini eRpparatio lingua. Eidtcttlafine infiinia,quodfacerefine Deo infiituut

E 2

C A P. XVI» 68 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1 N S T I T V T. L I B. ( ,

mifiri homines, qui neprofari quidempojfunt, nifi quod ille voluerit.Porro qui) magis exprimeret Scri-ptura, nihilpenitus in mundogeri,ntfiex eius defti-natione:qU£maximèfortuitaVidentur, illi fubia-i«.vgt; cereofiendit. Sortes quis non fortune cacitatiper^ ” nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;mitttttjVerùm Dominus non patitur, qui fibi ven^

dicat eartim iudictum. TSSon fua pot entiafieri docet, Vt (i)- in finü conijciantur lapilli, amp;nbsp;extrahantur: fed quod vnum cafui dart pot er at, à feipfo ejfe tefta-^^tA^s■'r.^ Sic dr Propheta profanos homines obturgat, qui induftria hominurn vel fiortuna adfcribunt, quod alq iacent in for dibus, alt) ad honores emer-gunt: Nequeab Oriente, neque ab Occafu,neque a deferto funt exaltationes, quia Deus iudex e^, bic humiliat,amp; h te eleuat. •

Quin etiani particular es euenttis, teflimonia efe i Ion s t V. 4 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^f^^^^crefingularis Dei prouidentia.Qt^um lO'

namvoluitin marcproijci, ventum turbini exci^ tando emifit. Di cent,hoc fuifie prater communes vfum. Atqui inde colligo, nullum vnquam Ventura oririvelfurgere,nififiecialiDei iujfu. Necverba-Pfal,io4. V. iiterverum ejfct illud: Ventosfacerefuos nuncios, lo^'i 2sgt; nbsp;nbsp;ruiniftrosfuos ignemflammeum,nubesfacereVt

hiculafua, (3- equitarefuper alas venti: nifi drnti-bes dr Ventos circumageret fuo arbitrio ,fingula-remque virtutis fua prafentiam in illis ofiende-ret. Sic Deus fiectali gratia vultferri accept um, pfal-iJ7.T.3 quod alios relinquit in orbitate, altos fobole digna-tur,nam donum eius fiuitus ventris. Idea dicebat lacoir

De COGNtT. DEI CREATORIS, tfpCAP.XVI» iMobvxori, An e^o proDeo film, vt tibi dem libe- ctn-zo.^-» ros? Vtfiemelfiniam,nihilmagis ordinariiim in natura,quam nospaneali. Atquipronunciat Spiritus, nonmodbterraprouentumDei efie donum fiiecia-le,fidnonviuerefi)lo pane homines, quia non ipfit Dout.s.v.* fiaturitO'S eos ve^etat, fed arcana Dei benediitio; Ezcch.4. ficutecosiuerfio minatur,fiefraä^urum pantsfultu- *•*« ram. Sec verb aliterfieria poffet concipi oratio de quotidiano pane, nifii Deus cibum paterna manu nobisfiuggereret. Denique, vbi ab vnaparte audi-

, mus,Oculi Domini fitiper iufios, (ir aures eius ad , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;preceseorum:abalteraautem,Oculus Domini fiu-

per impios, rf perdat e terra memoriam eorum ;

« nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ficiamu5,creaturas omnes fiurfium amp;nbsp;deorfium pra-

l fib adobfiequiumadcfie ,vt eas inquemcunquevult yfium accommodet. Vnde colligitur,nontantumge-

« neralem eius prouidentiam vigere in creaturis, vt ' natura ordinem continuet ,fied in certum amp;nbsp;proprium finem apt ari,admirabili eius confilio,

» g nbsp;nbsp;Et mouere nos quoque illud Augufiini debet : In s. Rettaft.

rt libriscontra Academicos, tnquit,non mihiplacet

tOttes me appellaffefortunam, quamuisnon aliqua ') deamvoluerim hoc nomine intelligi,fiedfortuttum I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rerum euentum in externis vel bonis vcl malts. Vn

de amp;nbsp;tda verba fiint qua nulla religio dicere prohiber, Eorte,forfian ,forfiitan,fortafi'e ,fortuitb : quod tarnen totum ad dtuinam reuocandum eli proui-

I, dentiam.

9 ^niam autem kn^è ittjrrf preuidentia Dei al-

f nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;E J

i

CAP.Xvn.70 I N s r I T V T. L I B. I.

titudinemfubßdit ment if noflïamp; tarditoi, adhibeti^ dae^,qii£eamfubleuiit difiinâtd. Dicamigttur, Vfiuque ordmentur omma Dei confiho amp;nbsp;certa dtß fenjatione ,nobts tarnen effe contingentia. üon e-nïm allant imaginem resiffapra fe ferunt ,aiit in natura fua confiderata, aut fecundum notieiam tia ftram tudtàumqueafttmata. txemplum in Chrifli oßibusfamiliare occurrit. Quum tnduerit corpus noflroßmile,fragiUafuiffeeiusojfanemo fanus ne^ gabit,quatamen fiangifuit impoßibile. Atqueita Deuf reßrmxtt adconfilij fui neceßitatem quod na turahter contingere potuit.

QuorPum amp;nbsp;iti quem fcopum referenda fit hxc doftrina,vtnobisconfteteius vtilius.

CAP. XVI I.

■p Orrbfieri vixpote^,quin feperplexis nodis im * pediant quicunq^ non tenentprobum reüum^ huitu dodtnna vfum.itaqj in quemfinem omnia di^ uinitHs ordinari Scripttiradoceat, bretiiter hß at-

• tingere expedier. Ac primo qdem notandü e^,tain futurum^ inprAteritu tempus confideranda eße prouidentiaDei: deinde,fic modératrice eße rerutn omniu, vtnîic medijs interpofitis operetur, nuc fine medqs,nunc contraomnia media.Pofiremb,huc tedere,vttotumhumanum genus fibi eße cura Deus oflcndat,prAcipueverbin regendaEcclefia fe excu-btas agere. lam hoc addendum ell,quamuis aut paternusDeifauor amp;nbsp;beneficentia, aut iudicq feuer it as,ßpe in totoprouidentiA curfu reluceat: tn-rerduiH tarnen eorum qua accidunt^ occultas eße (außas,

De cognit. deï creatoris. 71 cap.xvii.

xaujjas ,vt obrepat cogttatio, C£Co fortune itnpetu volui rotan ret bumanas, vel ad oblotjuendu fios taro foltcitet. Vtcun^ tanien nos lat eant amp;fngi-antcaujfi, apud Deum effe abfiondnascertb haben dum ell: acproinde cum Dauide exclamandu, Ma-

r n ‘ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;■ i r , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;■ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Pla.4O.V.«.

^nafeciftt,Detis,mirabtlta tiia, amp;nbsp;cogit at tones tuas ßiper nos non licet ordmaretß loqui tenta,praua-let fupra narratronem. Etfi cntm femper in aru-mnis noflrts occwrere debent pcccata,vtpcena ipfa nos ad pœnitentiam filicitet ; videmus tarnen vt Cbriflus arcano P at ris confilio plus iuris affer at, loH.» v.i.

vt qiiemj,prout meritus ell, caßigct. Nam decaco natoait,Nequeb:cpeccaitit,ne^iparentes, fedvtmanifeßeturgloriaDei in ipfi. Sed tenenda modefliaeli,ne£dcatißam reddendam Deum tra-hamus,fidita rciiereatntir occulta dus iudicia ,vt nobis eins voluntas iufltßimaßtrerum omniu cattß-ßt. Qimm ceelum occupant denßa nubes, exoriturq^ Violentatempeflas,quia amp;trifliscaligooculis cbij-atur, amp;tomtru aures percellit, cir ßenßis omnes

' Terror£ebfl.upefiunt,vidcntur nobis omnia confun-di amp;mißceri:eade interimßemp manet incoelo quies amp;fertnitas. Itaflatuendume^ ,dumres in mundo turbtilenta iudtcium nobis eripiunt, Deu ex pura iuflitia ßafientiaßsa luce hos ipfis motus optimb (opoßto ordine teperareac dirigereinrebtu finem.

3 Ergo Deijpuidentiaritee^vtiliternemoexpedet tiifi quifibieüfiblöre ßuo mudiß, opifice negotiu eße reputas,ad metuamp;reuerentiaqua decet humilita-te,ßeßubmiftrit. llincfit,vt ta multi hodie doclrina

CAP.XVII.yi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I N s T I T V T. L I B. I.

banc fuis merfbus impetant, quia non plus DeolU cerevolunt,quant illis dtâatpropria ratio. Verttm nifiadmittant,incomprehenfibiliDetconfilio,qu'tC' quidtn müdoaccidit,gubernari, rejpondeant quor.-funt dicat Scriptura,eius iudicia profundam effe rfai.s6.v.7 abyfum?NamcùmclametM.ofes,voluntateni'Dei Roin.ii.v.j) nonproculinnubibusvelinabjfis quarendam efe, quia familiariter in Lege expofita fit, fequitur, profunda abyfb conferri aliam voluntatem abfcon-ditam, Acverumquidem ePl,inLege amp;nbsp;in Euan-gelto comprehendi myfteria, qua longe emineant fupra fenfus noflrt modum: fed quoniam Deus ad capienda bac nij/fieria, qua verbo patefacere digna^ tusesl,fuorummentesintelligentia f^iritu illuminât: nuüa tant tüicabyjfus,fed via,inquatutbam-bulandum ell,amp;lucerna pedibus regendis.At mun-digubernandiadmirabilis ratio meritb abjjfus vacatur, quia dum nos latet, r euer enter adoranda Lulchre vtrumquepaucis verbis exprefiitlAo-fes,Occulta,inquit, Deo nofiro: qua autem htcfcri-ptafunt, advos amp;fiUos veftrospertinent. Videnius eniniyVt non tantum ad Legem meditandam ftudi-um adijcere ,fed arcanam Dei prouidentiam reue-renterfufiicere iubeat. Lrgo,quum fibiiusmundi regendt.vendicetDeus nobis tncognitum, bac fit fo-brietatisac modefiia. lex, acquiefcere fummo eius imperio,vteiusvoluntas nobis fitvnica iufittiare-gula,amp;iufiißimacaujfarerumomnium. Non ilht quidemabfalutavQluntas, de quagarriuntSophi-

De COGNIT. DEI CREATORIS. 7; CAP.XVII ß^Äiiijito prefanoijjdißid'iofeparantus cius iußiti-amàpotcntia:fedtllamoderatrix rerum omnium proutdentiaßgua mhil nifi reäum manat, quam-uisnobiiabfiondita fint rationes.

3 Ad hancmodefitam quicunque erunt compofiiti, neque inpratcritum tempus de rebus aduerfis con-traDeumfi-ement,ntqtit ficelerumculpam in ipfium regerent. Qupdadfutura pertinetjsumanas deli-bcrattones factie cum Det proutdentia conciliât Solomon : Cor hominu cogitat vtam fiuam, amp;nbsp;Dominus dinget grefius eius: fignificans ,lt;iiternisDci decretis nos minime impediri, quo minus fub eins voluntate amp;profiticiamns nobis, dr omnianojlra difiienfemtis. 'Neque id manifefia caretratione. Namque is qui vitam noftram fuis terminis limt-tauit, eins fimul cur am apud nos depo/uit: eius con-fieruanda rationibusfiibfidijs^ infiruxit.Nunc per- quot;nbsp;fincuum eit,quid fit nofiri officij: ncmpe, fi vitam nobis nofiram tutandam commifit Dominus, vt ea tueamur: fi fubfidia offert, vt qsvtamurifiperi-culapramonfirat, ne temereirruamus:firemedia fuppeditat,ne negligamus. Confultandt cauendiq, artes inffirata homtnibus funt à Domino, quibus . prouidentilt;c eius fubferuiant,inviti£propriiiiconfer-uatione. Q^emadmodum contra negledu dr focor-dia,quaillisiniunxitmala,fibiaccerfunt. Qiafit enim,vt vtr prouidus dum fibt confulit, imminenti-bus etiam fe malis expltcet,ftultus inconfulta teme-ritatepereat,nifi quad dyfiultitia dy prudentla

CAr.xvn.74 I n s t i t v t. l i b. r. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i

diutn^funt dijdenfationu inflrumcnta in vtramtjj j partemfïdeoanteadntonui,proutdentMmDei non fempernudamoccurrere,fedproutadhibitis niedijf '■ earn Deus quodammodo veftit. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;9

lidem prateriti temporis euentus perperam adn fnidamDei protndentiä trahunt. Acvtdequàmin- V fnifa fiteorumargumentatio : Impunitaeffèauto- u ribttsfuisfceleravol:mt,quia nonnifiDei dij^enfa-■ tioJie patrantnr. rgo plus concede fur es c^ hom/ci-^ das,lt;^ altosnialeficosdiuinaejfeprouid'etia infini' '! menta,quibus Dominus ipfc ad exequenda, qua a^ ! pud fie confiituit, indicia vtitttr. Atqui eonttn ' malts vllam inde excufationem deberinego. Totutn J enim in fe malumdeprehendunt,penesipfumnon^ nifilegitimumahtia fua vfum. Sed enimperipfis j operatur.Et vnde^qu'fofœtor in cadauere^quodca^ ! lorefoils tum putrefadtum, tum refer at um fuerit ? : radtjsfolis excttari omnes videntmemo tarnen tiles fœtereideedicit.lta cuminhomtnemalo fubfideat malimaterta amp;nbsp;culpa,quidell,qubd mquinamen-tum ahquod contrahere putetur Deus, fi adfuum arbitrium vtatur eius minifierio?

Verum bas calumnias, velpotiusphreneticoruW deliriafacilèdifiutietpia fanilaq^preuidentiame- ; ditatio, qua nobis dtliatpietatisregula,vtoptimi^ amp;fuauißimus inde fructus nobis protieniat. Er^f Chrtfiianumpe£lus,quum certo certiusperfuafunt fit,omnia Dei dfienfattene euenire,nihil fortuiti ' cdtin^ereiad tllu, velutpracipuam rerum caujfant, fiiulosfemper referet,caufids tarnen inferiores f»* '

De cog nit. DEI CREATORlS. CAP.XVIb

loco intuebitur: Deinde,ßngularem Dei prouiden-tiaadfe conferuandu excubnre non ^dubitabit, qua nihiletienirepajfurafit yqunm quodbono ac fifiuti fibivertat.Quoniam ante cum honiimbiK primum, deindecHreliquùcreaturisHit negotiu eil,vtrobtq., fibi pollicebitur Deiprouidenttatn regnare. Q^antii ad homines attinetfiue boni fint,fiuemali,eoru co-filia,voluntates,conatus,facultates ,fub eins manu ejfie a^noficet, rfflectere quo hbuerit, nbsp;nbsp;quoties li-

buerit côflrin^ere,in eius arbitrio fitu fit.Singidare Dei prouidentiainfialutemficUHu excubare, pluri-rima fiunt amp;nbsp;luculentifiimapromifiiones qua tefie-tur : laltafiuper Dominti curant tua,amp;ipfie te enu- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;**

triet,necpermtttet vnqtiafluciuari lufiu.Quoniam tUtcurafiumus. Qui habitat 'inadititorio Altifiimi, f inproteclioneDei coelicomorabitur. Qm tagitvos, ^aciuï'v' » tangitpupillam oculimei, Ero clypeustuus,murus Gen.is.v-* * aheneus: aduerfiantibus tibiaduerfiabor.Etiamfima ter obliuificaturfiliorum,non tarnen obiiuificar tui,

7 ilis tupromifiisytum exemplis cofirmatus Dei fier-UU5,adti(nget teflimonia,qHa docent ,fiub eiuspote,-fiate effeomnes homines, fitue eoru concihandi fiunt animt,fiiue cohibeda malitta,ne qd noceat.Dominus enim eïi,qut dat nobisgratiam, nonapudeos modo qui nobis bene volunt ,fied etiam tn oculis AEp^yptio-rumihoftiuverbiniprobitate Jranperevarijs modis nouit.Su confiliu Achitophel,^ exitiale Dautdifiu- i-Sam.'? turuerat, ante tempus difitpauit.Sic ùquot; (reaturas^'^^ oes in fiuorum bonum ac fialutem modcrari, ei cura e^l,acDiabolum etiam ipfium,queconj^tcimus nihil^°'‘^

I N 5 T I T V T. L I B. I.

aufumfuiffe tentare aduerfum lob, fine permtjfti eins ac mandato.Hanc notittam neceffartb fequitui tum animipratitudo in projpero rerum fiuccejju, tu in aduerfiitate patientia,tum ettam tnpoflertim incredibilisfecuritas. Qtficqutd ergoprofigt;ere at^ ex animifient entia eueniet,id totum accept um Deo reficret, fine per hominutn mini fl er tum fienfierit e-ins beneficentiam,flue ab inanimatis creaturis ad-itttus fiuerit. Sic enim reputabtt cum animo fiuo, Certe Dominus eü, qui ad me iflorum animos tn-cUnauit,vt fiua erga me benigmtatis injirumenta forent.

Siaduerfi quid contigerit, extemplbmentem hic / quoque extodet in Deum, cuius manus ad patten-tiam placidamq^ antmi modcrationem nobis im-Gen.4t V s ptimendamvaletplurimum. Si lofieph in recogno-ficendafratrumperfidia immoratus effet, nunquam fiaternum potutffet in eos animum recipere. Sed quoniammentemadDominum reflexit, oblttusin-turie ad manfiuetudine clementiam incUnatus e^, vtfiatres etiam vitrofioletur ac dtcat, tsson vos eflis,qui mc vendtdiflis in AEgjptum,fied Dei volun-tatepramiffusfium antevos,vtvitamvobis confier-uem.Vos quidem eogitaflis de me malum ,fied Do-lob I. T, jt minus conuertit illud in bonum. Si lob ad Chal-daos fie conuertiffet, à quibus vexabatur,flattm ac-cenfius effetadvindiäam-.fiedquia opus Domini fit-tnul recognoficit ,fiemet pulcherrima illa fiententia fonfiolatur, Dominus dedit, Dominus abflulit : fit

Momen

De COGNIT. DEI CREATORIS. 77 CAP.XVIT.

nomen Domini benediclum. SicDauiiiconnitijs ac is litpidtbusaSimeiimpetituSyfiin homine defixiffet oculos,ad retahandam iniuriam fuos animaffet: yer'um,quMnortfine Domini motu tUum agere in-telligit,tllospotiti5 mitigat. Sinite eum,inquit,quiit Dominui et pncepit vt maledtcat. QudidJi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ho-

minumopertt eueniantquanospremunt clades amp;nbsp;iniferta,inmemoriaredeatLegisdoclrina, Qmcqdoeut.i» projjteri eü, ex fonte benedictionis Dei fittere: ad-uerja omnta ejfe eitis maledtclionis : ac terreat nos illahorribilisdenunciatio,Si tcmer'e inceditücon-zzint.is, tra me,ego quoq, tentere incedam contra vos.

p icseque tarnen interim ad cau/fas inferiores vir piusconniuebit.Ncque entm,quia minjlrosdtuinit bonitatisarbitrabitur eos,aquibus beneficia affe~ ätisfuerit, idea illos prat eribit ,acft nulla gr atiani fuahumanitatepromeriti ejfent: fed Ulis obfiriélu fe ex animo fentiet,amp; Itbenter fatebttur obliga-tionem,amp;gratiam profacultate re nata ref erre fludebit. Denique,vt res e^l,intelltgetfe Dei volun-täte Ulis ejfe deutnilum ,per quorum manum bene-ficus ejfevoluerit. In futurisverb potflimum, in~ fertorum huiusmodt cauffarum rattonem habebit, A Dominoflbi in manti offerrireputans,quiecunque t commodare Jibt altquidpojfunt creatura,ipfas tan-quam légitima diuinaprouidentia inflrumenta ad vfum applicabit. Ac,quum incerttisfit, quernfint exttuhabitura qua negotia aggredttur (nifi quod in omnibus Domtnumfiio bono profleituru nguit)

CAP.XVn. 78 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I N î T I T V T. M ß. t.

adidßudioajpirabtt quodfibi expedtreducet, qiia-t tumintelligentia inenteq, ajjequi poresi.

men tn captendts conßlqs proprio fcnfu feretur ,fed Dcißtpientiie fecommend,ibit,acperm!ttet,vt eiui dnctu m retlumßcopum dirigattir. Cat er um ndex--ternisfubfidijs itu eiusfiductafiibnitetur, vt,ß ad--ßnt,in qsßecureiicqtt:efiat:ßdsßnt,pe7!ndeac de-ßitutns trepidet-Mentetn tnmi in ßul.i Dei pronide--tiafemper babebit defixam, neq^ d firmo eins intiit' tu,prAfentiHm rerum conßderatione, abdiici pat'te^ ».Sam.io.v. tur. Stnbimusfortes ,tnqHit Ioab,progentenoflrit

amp; vrbibtis Dei noßn. Dominus nutem faciat quoi bonumen: inoculisßüs. Eademeo^nitiotemeritate prana conßdentiaexiitcs adcontinuam Deiin^ uocationem nos impelletitum etiam animos noßros bonaßefulctet,vt qua nos circtimflantpenciilafe^ curé sofort It er deßteere non dubitemus.

llac verb parte fe prodit inaßiniabilis pia mentü felicit asAnmimeraßint qua vit am humanam obß^ dent mala,qua totidem oßentant mortes.

Atvbiluxilladtuina prouidentia femel hominid pio affulßt : tarn non extrema modo, qua ante pre-mebatur,anxtetate e!irformidtne,fed omni cura re-leuatur ac foluitur. Vt enim meritb Fortunam hortet, itafeciire fefe Deo aiidet permittere. Hoc,in., quam,folatiHm edl ,vt intelli^at Pattern cœlefletn ßc omnia fna potentia continere, ßc imperio nti-tuq,fuoregere,ßcßipientia moderari,vt nihilniß ex eins deßtnatione cadat: in eiusporrbßdem fe re-

ceptum,

Oe cocnit. DEI GREATORIS. 79 CAP.XVn. teptum ,angelorum curæ demandatum ,ncijue a-tjU£, neque tgnis.neçi^ ferri nexa poffe attingi, nifi quoad locum tllii date Deomoderatori libuerit. Sic emm camt Pßilmus, Qiwniam ipji libecabit Cede laqueovcnatoris,amp;dpefte noxia.Sub ala fua protegee te,atq.inpenniseittsfiducia habebis,pro fiu-toeritventasetus.Non timebis à pauorenobiurno, necafagittavolanteperdiem,d pefie perambulate ' in cahgine,a noxagrajfdntein meridie. Tieniq,, ne htc diutiits immorer,facile,ßanimaduertas,perjjgt;i cies,cxtremumejje omnium miferiarum preuiden-tii£ ignorationem, fummam beatitudinem in eitu cognitione effeßtam.

De prouidentia Dei fatis dictum foret,niß obfla-rentpauci quidam loci, qui tnnuere videntur contra quam fuprd expoßtum ebi,nonfirmum ac fla-bileDeo conflarecorißhum,fi’dpro rerum tnferio-rumdißioßtionemutabile. Primùm aliquotiesDei il pamtentia commemoratur. Depoenitentia ßc ha- G«»- «• • bendum,non magif tllam in Deum cadere,qudm vel ignorantiam,velcrrorem,vel impotentiam. Acne

Il dubia eßet eius confiantia, tefiimonium iüi reddert ßitquoqjaduerfarij coablißunt. Palad.n.velinuitti inhancvoceprorumpereoportuit,'tsoneßeDcuin-flar hominis vt metiatur,nec quaß hominisfilium la vt muteturiac fiert non poffe,vt non faciat qiiicquid dtxerit ,vtnontmpleat quicquidloctiius fit.

13 Qlü^ fibi vult Pœnitentii, nomen b Nempe quod alia omnet loquendi formule, qua DE FM

CAP.XVII, So nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I N S T I T VT. ï, I B. 1.

htaitanittunobisdefiribuntjta nec aliud debentuf conciperefub pœnitentia vocabula,quàmfail:orum mutationem: quiafoleant hominesfaâ:afua muta-do teflarifibi dijplicere.

ianxi.YM fiera hiftoria,dum'i^iniuituremtjjïmnar-^^ tat quodiampromulgatumfuerat excidium,amp; zech':£vitam,denunciatamortegt;prorogatam: ab-'(ogatafuiße Dei décréta oftendit.Qui, fie fentiunt, in denunciationibus hallucinantur. Ouaetfifim-pliciter affirmant, tacitam in fe nihilominm con-ditionem continere exipfiofine tntelligitur. Cur e-nim ad î^iniaitas lonam Dominus mittebat, qui ruinamvrbispradiceret? Cur perEfiaiain mortem indicabat Ezechia ? Poterat enim amp;nbsp;illos nbsp;nbsp;hune

perdere,fime cladis nuncio. Altudergo ffieélauit, qudm vt mortisfiaaprafiijvenientem illameminm ccrnerentiNimirum non per ditos voluit,fed, ne per-derentur, emendatos. Ouçtndofimilis esl aliorum loeorum ratio, ne ex Ulis inferos quieqtiam fuiffi priori Domini confilio derogatum, quia quod pro-mulgarat,irritumfecerit. Viamenimpotius otet' nafùo ordinationifiernit Dominus, quiim pœnam denunciando ad refipifeentiam monet eos quibtts vultparcere,qudmvoluntate quiequam variet,ac nefermonequidem, nifiqubdfiüabatimnon expri-mit,qu0dintelligere tarnen promptum cEl. Siqiit-eG' lo.'t.tidem illud Efdio manere verum oportet,Dominus exercituum deliberauit, amp;nbsp;qttis potent dàfibliiere ? Manus eins eXtenta, amp;nbsp;quis auertet earn?

Deiim

De co G ntt. DEI CREATORIS, Si CA.XYIH lïeumita impiorum opera vti amp;nbsp;animos fledere ad exequendafiia iudicia,vt purus ipfè aoOmni labe maneat. cap. xviii.

tP X alys locù, vbi Deus Satanam ipfum l^ro~ nines reprobosßioarbitrio flePiereveltrahere

‘^icitur,difficilt0r emergit quæflio. Qupmodo entm per illos agens nullam ex eorum vitio labem con^ trahat, imb in opéré communi ab omni culpaßt inimunis, minifir os autem fiiosiufie damnet,vix (npttßenfuscarnis. Hine repertadifiinclio inter a-gere permtttere. Tergiuerfando itaq^ effugiunt, Dei tantumpermijßu, non etiam noluntate hoc fie~ ri.lpfeverbpalam fiefacere pronuncians, effugium idudrepudiat. Otfidautem nihil officiant homines, mfiarcanoDei nutu,necquicquamdeliberando a-gitent,nifiquodipfeiam apudfe decreuerit, c^ar^ canaßua direPtione confiituat,innumeris Solaris teflimonijsprobatur.QupdantecitaHimus exPfial-mo,Deugt;nquacunquevult facere,ad omnes afiio-neshominum pertinerecertumell. Si Deus bello-rum amp;nbsp;pacis certuseli arbiter, vtillic dicitur,id^ finevlla exceptione,eo inßcio aut quiefi-ete homines caco motu temere fern quis dicere audebit ? Sed in fiecialibus exemplisplus lucis erit. Ex primo capite lob fcimus,Satanamfe cor am Deofifiere ad excipi^ endaiuffia,non miniis quamangelos quijponte obe-diunt: diuerfo quidem id modoamp;fine:fedtarnen ne quid uggredt poßit.nifi valente Deo.Etfi autem nu-

e

CKt .xvni 8i I N S T I T V T. I, I E, Î.

da perniißto deinde fubyci videtiir, vt ßtniluiK ' vmim affligat : quia tarnen verae^l illa fententia, lob.i. « DominKfdedit,rjominmabflulit,fietttD£opla-cuit,itafaCtum eSl: colligimiis, eius frobationif cü' tus Satan amp;feelefli tatrones minifirt fuerünt, De-umfuiffe autorem. Ergo quicquidagitent homines, if el Satan ipfe,Deiis tarnen clauum tenet, vt ad exe-q uendafua ludicia conuertat eorum conatus. Vult Deus perfidiim regem Achab decipi: operamfuaW offert Diabolus ad earn rem-.mittitur ctim certo ma i.B.eg 2Ï.V. dato,vtjiïffiritusmendaxinore omnium Prophe-’■°- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tar urn. St Dei iudicium ell exc£catioamp; amentia

Achab, ntida permißionis figmetum euanefiit : qiiia ridiculum effet, iud^icem tantum permittere,»oU etiamdecernere ,quid fieri veltt,amp; mandate exc- ■

Aa. -v.2» cutionemminiftris. ludaispropofitum ell chrifiit « extinguere : Pilatus amp;nbsp;milites rabiofit eorum libi-il»id.2.v.2ï dinimoremgeruntffatenturtarneninfiolennipre-catione dißctpuli, nihil fieciffe omnes impios, nifi quod mantis amp;nbsp;confilium Dei decreuerant,ficut • tam ante concionatusfiuerat Petrus,definito confit-Ito prafcientiaDeitradittim fuiffe vt interfice- i retur: acfi diceret. Deunt (qttem nihil ab initie j latuit)ßcientem amp;nbsp;volentem ftatuiffe quod ludai i ibid.cap.5 ^^^tutifiunt:ficuti alibi repetit: Deus,qui pronun-v.it nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ciauitper omnesfiuos prophet as,paffurum effe Cbrt

fi:um,ita impleuit.Oiücqutdfieuit'ia exercent Chal-ler.jo. T.28 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;opus Dei effe pronunciat leremias.

rations Nebucadnezatr vocàtur Dei fieruns. ■

Clamai

Ûe ÇOONIT. DEI CREATORIS. Sj CA.XVI11. Clamat paßimDeus,fiioßbile,tublt;tfuit clangorc, t^perio(^iußuexcitart imptos ad bellum.dßyriu tcci.iß.y.is Vocat virgam furoris fui (ir fecurim quant tnana flt;tmouet.Cladem vrbif fanila tentpit ruinant Vocat opus fuum. Dauidnon obflrepensDeofediu-fiumiudtceni agnoßens, exillius tarnen iuffttpro-«entre maledtcla Semet fatetur. Dominus, tnquit, iußtt eum maledicere. Sapius infacra Scriptura oc-currit,quicquid accidatproficifei a Domtno ,ßcut r. Reg.n. t. decern tribuumdefeciionem,interttumfiUorum li^amp;eiufdenigenerispcrntulta.Exbisfatisfuper^^^ liquet,nugart eos tncptire,qui in locumprouide-iia Det ntidam permißtonem fubfiituunt, ac fiin ßecula fedens expellaretfortuites euentus, atque ttaeiusiudiciapenderentab hominum arbttrto.

Quantum adarcanos motusße£tat,quodde cor^ de regispradicat Solomon,fleélt hue vel tlluc,prout nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;’•’

DeovifHîne^,adtotum certe humanum genus ex-tenditur, tantundem^ valet acß dtxiffet, quic-quidanimis concipintus,arcana Dei inßirattone ad fuum finemdirigt. Etcert'emßintusoperaretur in mentibus hominum,non reble diclum eßet, auferre labiuin à veracibus, dr à fentbus prudenttam : au- F.xech. 7, r. ferre cor princtpibus terra,vt errent per deuia. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;y

que hucpertinet quodfapelegitur,homineseßepa-is utdos prouteiusterroreoccupantureoru corda. Sic Dauide caflrts Saulis nemine feiente egreßus eil: qiiiafopor Dei irrueratßiper omnes. Sed mh l cla-riits potell deßderari, quàmvbi totiespronunciat,

CAP.XVIII 84 Institvt. lib. t.

fe excscure homtnum mentes acvertigine pereute^ re,obduratecotda.Hacetiam adpermißionemub tt re^ciunt ,acfi deferendo reprobos ,aSatana ex-cacarifineret :fedquum diferte exprimât Spiritus, iufio Dei iudtcio inftigt cacitatem, nimis fiiuola e^ Exod.j.v.ij illafolutio.DicituriiiduraJfecorPharaonis. Eludüt tnfuifo eatiillo quidam hos loqiiendi formas : quii dum alibi dicitur Pharao ipfe aggrauafe corfiium, indurationis caujfa ponitur eius voluntas. Q^ß verb non optime conueniant hac duo inter fe, licet diiierfis modis,hominem,vbiagitur à Deo,fmilt;l tarnen agere.Adde, qubdanfam talibiis cauillis pra-t.Toi.4.vaic'tditScriptura, Tenebo,inquitDeus, cor illius.Sic lofu II. V.ÎO amp;nbsp;deincolis terra Chanaan dintMofes,prog-,-ejfos fuijfe inpugnam, quia robotajfet Deus eotam corda. Similiter apudPfaiam contragentemfallacem mijfurum fe Aßjrios pronunciat, ac ptacepta dafür urn,vt außer antfiolia, amp;nbsp;diripiant pradam: non quiaimpios amp;nbsp;prafraclos homines docerevelitad jponte parendum,fed quiaflexuriisfit ad exeqtten-dafttaiudicia,perindeacfiiujfa eiusanimis infcul-ptageflarent :vnde apparet ccttadeflinatione Dei fuiffeimpulfos. Pateorquidem, interpofita Sat ana operafapeDeumagere in reprobis: fedvteius im-pulfti Satan ipfe fitaspartes agat nbsp;nbsp;proficiat qtta-

tenus datum esi.spirit ix malus turbat Saulem,fed dicitur eße a Deoept fciamtts furorcm Saulis d iufla Dei vindiclaprodire. Summa hac fit, Cum Dei voluntas dicitur return omnium eße caußa, prouiden-

tiam

De cogntt. Dei creatoris. S$ ca.xvik. tiam einsfiarw. moderatricem in cundtis hominum conftlijs operibus, vtnontMtum vim fuam ex-, erat in elect is, fid etiam reprobos in obfiequiutn co^at.

Quando autem haclenus récitaui fioliim, qnlt;t aperte (p- non ambigue in Scriptura traduntur, videriiit qut coelejlibus oraculisfiniflras ignominia notas mur ere non dubitant,quodnam vfiurpentce-furagenus. QMdoiimpronunciauit Spiritus per os Dauidis, reipfafintient verum ejfe, vt vincat IDeus c'umiudicatur. lam/atis aperteofiendi,Deumvo- * carteorum omnium autorem, qua ifli cenfires vo~ lunt otiofi tantiim eius permijfu contingere. Tefia- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;v.j

turfe create lucem amp;nbsp;tenebras,formare bonum cp^ malum: nihtlmallaccidere quod ipfie nonfecerit, Asnosi.y.g Dicant obficro, volensne an nolens indicia fiia tx-erceat. Atquificuti docet M.ofies,eumquifortutto ficuris lapfu occiditur, diuinitus traditum ejfe in manum percujforis. Ita tota tcclefia dicit apud tucam,Herodem amp;nbsp;Pilatum confiirajfi, vt face-, rent qua Dei manus amp;nbsp;confilium decreuerat fa'ci-enda.EtfanenifiDeovolentecrucifixus effet Chri. ftus,vndenobisredemptio? Neque tarnen idea vel fecumpugnatvel mutatur Dei voluntas: fed quum vna (p-fimplex in ipfofit,nobis multiplex apparet : quia pro mentis nofira imbecillitate quomodo idem diuerfo modo nolitfieri cp- velit,non capimus. Paulus vbi gentium vocationem dixit mj/fierium effe abfionditum,paHlbpeü adiungit,in ea manifcfia-

F 5

CA.XV11I.Stf Institvt. lib. T.

tant ejji troKuTrotKiKov fapientiam T)ei. An ejuiaprf pter hebetudinem [enfin nofiri multiplex apparet Dei[apientiaÇvelmultiforme,vt reddidit vetut interpret) idcofomniandancbè inip/àaliejua varie-ta(,quafi vel confiltum mutet,vel afetpjo dißideat I lmb vbt non capimu5,quomod0 fieri velit Deus,quod facerevetiit,veniat nobis in memoriam nojlra im-, becitlitas,amp;ftmulreputemus,lucemquam hihabi-J.TimOth.« nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;r n ‘ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;■ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;, I

V,« nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tat,nonfiujtravocart inaccej]am,quta caligmeob-

^quot;d^'dL'u nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^^'^ohnic Augufltni [ententia pij omnef

x«û,ca. loi, amp;nbsp;modefitfacile acquiefcent. Interdum bona volu-tate hominem veile aliquid,quod Deus non vultive-lut fi bonusfilius patrem rultviuere,queDeHsvult tnori. Kurfusfiertpof[’e,vt homo idem velit volunta-te mala, quod Deus vult bona : velutfi malusfilins velit moripatrem,velit hoc etiam Deus : nempe tUe vult quod non vult Deus,ifte verb vult quod vult cf Deus.Et tarnen bonavoluntati Dei piet as iUius po-tiusconfinât, qttamuis aliudvolentis, quamhuius idem volentis tmpietas : tantum tntereà quid veile homini,quidDeo eon^ru.tt,tfi- adquemfinem refe-raturcHiusq^voluntas,vtvelapprobetur,vel impro betur. Nam Deus qua bene vult,per malos volunta-»fal. in. ».Î tes malorum homtnum implet.Item, Magna opera Dei exquifita in omnes voluntates eius : vt miro (fi ineffabili modo non fiat prater eius vcluntate quoi etiàfit contra eius vcluntate: quia non fieretft non [inert tmec vtuj^ nolensfinit[ed volens : neofineret bonusfacere male,ni[t omnipotes etiam de malofa-(orepojfet bene. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ilolt;

De cocnit. DEI CREATORlS. S7 CA.XVIIl.

4 Hoc etiam modofoltiittir, im'oJjiontelujuefiit altera obieitio, Si non modo impiorum eperavtitur Heus/edetidconßlia draffectus gubernat ,fielerH omnium ejfe autorë:ac proinde immeritb damnari hominesfi exequuntur quod decrcuit Deus, quia e-iusvoluntati obtempèrent. Perperam enim mifce-turcumpraceptovoluntas,quamlongifiimo ab illo differre inntmeris cxemplts confiât. Hoc quidem t-enendumell, dum per impios per agit Deus, quod occulta fiioiudtcio decreuit, non ejfie excufabiles, quafi obediant eius pracepto, quad dataoperapro fisa libidine violant. ïam que modo ex Deo fitt,amp; occulta eius prouidentia regatur,quodperuerse fa-(iunthomines ,illafir£ documentum eH: eleiho re- i,Reg.iJ.T. gis Jerobod,in qua feuere damnaturpopuli temeri- ’’ tas amp;amentia,qubd ordinem à Deofancitu peruer-terit,ac perfide deficiuerit à familtaDautdis: dy tame fcimus,voluiffevngi,qub Solomonis ingratitudi nem itapuniret. Videmus ergo, vt Deus perfidiam fiolendo, defeclionetarnen alto fine iufie relit : vnde ^leroboapraterfiemfiicravnliioneimpclUturad *’’** regnu. la ante liquida nifi fallor explicui,quoniodo in code opéré tamfiejpdat hominis crimen,quàmre-fulgeatDeiiufittia,ô‘modefiisingenijsfemperhac Augufiini refi)onfiofufficiet,Quum Pater tradiderit tium-Piltü,(!r Chrifius corpus fuü,amp; Hidas Dominu,cur in hac traditioneDeus ePi iufius.eir homo reus,nifi quia in rema quafecerunt, caufa no ePivnaeb qua jeteruntlsi quos autem magis impedtat,quod nunc ।

F 4

CA.XVin. 8S I N S T I T VT. L I B. r.

diciitjus, nuUum eje Dei cum homine confinfum, vbi bic iuflo tUiusimpulfu agit quad fibi non heet : fuccurratquodaltbt admonet ide Augufttnus, Quii De gratia 8c nonadtfiaiudtciacontïemtfcat, vbt agit Deus et~ tîtoca^^xô nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;reddenseis

10cap. o, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;mérita? Et certe in Juda

perfidia nibilo magisfas erit,culpam feeler is Deo adferibere,quiaEiliumfutini^“ tradivoluit ipfe,el?' tradiditin mortem, quam redemptionis laudcni ad Jtidani transferre. Itaque vere alibi idem feriptor admonet,in hoe examine Deum non inquirere,quid potuerint homines velquidfecerint,fedquidvolne-rint, vt tn rationem veniat eonfilitim amp;nbsp;voluntas. Qutbus hoe afperum videtur, quam tolerabilis fit fua morofitas,paultfiercogitent, dum rem claris Scripturateflimonijs tefiatam,quia excedateoru captum, rejpuunt, acvitiovertunt in medium pro., ferri, qua Deus, nifi fciuijfet vtilia ejfe cognitu, nunquam per Erophetas fuos Apoftolos docert

iufiijfet. Nam fapere noftrum nihil aliud eJfe debet, quam manfueta docilitate amplebli, amp;nbsp;quidem fine exceptione, qutcquid in facrisScripturistra-shtum e?l.

INSTI-

institvtionis

CHRIST lANAE RE-

L I G I o N I s

Liber Iccundus.

Dr cogmt tone De! Redempt orü in Chrißot quARatribu^ fùb Lege primum, deinde amp;nbsp;nobii in Eueingeltopa-tefoLia. est.

Adxlapfu amp;defe(ftione totumhumanum genus malediftioni fiiifle addiftuni,amp; àpri-nia origine degenerafle : vbi de peccato originafi. c a p v t i.

® nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;veteri

tcintopere homini conmendatafem-Vertan quo vtiliored frAceptto,eodi[igcn-tiusvidendum eslnobu, ne ipfa pret-poflerevtamur:quodphilofophu quibitsdam vide-tnus accidiffe. lütfinem proponunt,ne dignitatem exceüentiamq^fuamnefiiat: nequealiudipfum in fe conteniplari volunt, quam vnde inanifiducia in~ tumefcat amp;nbsp;fuperbia infletur. Doflriautem cogni-tioprimum in eo fita eh,vt reputantes quid ncbis in creatione datum fit,^ quam benigneJiiam erga nos gratiam continuetDeus,fiiamus quata fit na-

C A P. I. 90 I N ST I T V T. L I B. t I, turlt;e. noflr^ excellentia -.fiquidem integra maueret fimul tarnen cogttemus,nihil nobii ineffe proprium, fidpn’. arib nos teuerequicquidin nos Deus contu-Ht,vtfiemper ah ipfio pendeamus. Desnde, vt nobit cccurrat mifiera poll Ada lapfum nofira conditio, cuiusfienfits,poftrata omni gloria (ir fiducia,nos pu-dore obrutos vere humiliet.

Hoc fane quarendum in excut tendis nobis effe ‘ praficribit Dei veritas: nempe taleni exigit notiti-am,qua nos amp;nbsp;ab omnipropriafacultatis confiden-tiaproculauocetiamp;omnigloriandi materia defli-tutos adfubmißionem adducat.Quam regulam teuere conuenit, fi ad reätam nbsp;nbsp;fdpiendi (ßagendi

metampertingerelibet. Neque me latet, quanto plaufibilior fit tllafiententia qua ad reputanda no-fir a bona pot ius nosinuitat,quam ad tnfiicienda, qua nos pudore obruere debet, mifieram nofir am in- ' epiam vna cum ignominia. Siquidem nihil ell,quod . tnagis appetat humanum ingenium quam blandi-, tips demulceri:atqueideo,vbi dotesfiuas magnifiieri' audit,in hanc partem nimia credulitate prepen-det. Sed cnim quacunque talis ell humana excel- ’ lentia commendatio ,qua hominem infie acquiefice-redoceat,nihilaliudquam fiuauitate ilia fiua deli-tias fiacit, cirficquidem illudit,vtquiafientiuntur, (OSpeßimo exitio pdat. Quprfium.n. pertinet, vana ' omnifiiduciafietos deliberare,inflituere,tetare,mo liri qua putamus adreptinere:amp;defici quidem ac /lefiitui turnfina inteUtgetia, tu ver a virtute inter î pri- .

De cognit. DEI REDEMPT. ?ICAP.

primesconatus:pergeretame fecuredonecin exitiu tomtamus? Atijui no aliter fuccedere ijspoteii, ijut fe aliquid poffe propriavirtute confidunt. Tali bus ergo magijlris,ipui reputandis tantum bonis noflris nos det ment, fit tjuis aufeultet, non in fui cognitic-nem proficiet ,/ed in peßtmam ignorattonem ab. ripietur.

f 3 Ergo ejHum in hoc confentiatDeiveritascum publico omnium mort ahum fenfu,fecundam fapi-entiA partem tn noflri cegnitione repofltam eflc; in ipfa tarnen cognofcendt ratione magnum, ell diflidium. Turn entm homo iudtcio carnis pro. be flhi exploratus videtur, quum amp;nbsp;intelhgen. tia à“ integritate fua confifus, audaciam fumtt, ac/efe mcitat ad vntutis officia: amp;nbsp;indtblovi. t^sbello,adtdquodpulchrum(!^ honeflumelt,toto fludto incumbereconatur. Qutautemfeadamuf. flmdiuini tudicijinjpicit examinât, nihil repe. rttquodanimum ad bonamfiduciam erigat: ac quo penttius fe excufltt.eo magis deqcitur, donee omni fiducia prorflts abdicatus, nihil fbi advitam rede inflttuendam rehnquit. Keque tarnen vult nos obliutfei Deus prima nobilitatis, quam Ada patri _ noftro contulerat, nempe qua nos ad iuflttia boni, tatis^ftudtu meritb cxpergefacere debeat.Sed tan. tÜabellvtanimos nobisfaciat ifla recognitio,rtpo. tiusfubmiflis this ad humilitate proflernat.Qua .n. iUa etl origo I nepea qua excidimus. giyi ille créa-

C A P. I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I N S T I T V T. I I B. t t.

tionû nofifie finis ? à tjuo penitus atierfi. fiimus, P? tntfieris. noflr£fiortispertizfiingemifcamus : ingewii' ficendo adperdiram tUâ dignitatem fiufiiremus. iSIot autem cum dicimnt, nihil in fie oportere hominem ' intueri,quod ipfium animofium reddat, intelligimiu nihil ejj'e penes ipfîm,cunts fiducia debeat fiuperbi-re. Qiurefi ltbet,q!iam homo/ùi notitiam habere ’ debet,itapartiamur,vtprimo loco,qiiem in finem creatusJit,amp;donis non contemnendispraditm, re- ' put et : qua cogitât tone ad diuini cultus vitaq^fiutit-ra meditationem excitetur: deinde fiuasfaculta-tesvel certe fiacultatum inopiam expendat : qua perfigt;ecta,non fiecus atque in nihtlum redabtus in extrema confiufiioneiaceat. Hue tendit prior con-fiideratio,vt qualefit ofiïctumftium agnofiat ; alte- ' ra,quidadipfium prafiiandum valeat. Devtraque proutfier les docendt poficet, d nobis dijfieretur.

Quiaverbnonleuedeliclum,fieddeteflabilefin-ijfie fie élus oportet,quod tam fieuere vltusebiHeus: jpecies ipfiapeccatiinlapfiu Ada confiideranda nobis esfiquahorribilem Deivindiclam accenditin totÜ humanum genus. Prohibitie ab arbore ficientia bo- ■ ni amp;nbsp;mali,obedienti£ examen fiuit, vt parendo A- ; danifieDeiimperio libenter fiubejfie probaret. No-nienverb ipfiumoflendit,pritcepti non aliumfiuilfie j finem,quàm vtfiuafiorte contentusfie iniproba cupi- j ditate altius non efferret.Promifiio autem, qua vi-tam Aternam /Jierare iufius eft, quandiu ederet de J arbore vita : rurfium horrenda mortis denunciatio, i fiimulat ■

De cognit. Dei redempt. 95 capl ßmulacgufiaret dearborefcientta boni ér 'malt, ad fidcm eius exercendam ér prohandam fieilabat. 1 Hzzzf elicere non difficile cSi, quibtu modis in fi prouocanerit Adam iram Dei. Dum ferpentis ca-ptione abducitur per infidebtatem muiter à verbo Det,iam inititim ruina apparet fuiffic inobedienti-am. Q^detiam confirmât Paulus jvniiis hominis inobedientta omnes futffieperditos docens. Simul^°'^-^'''-'» tarnen notandum, defictuiffe primum hominem ab imperto Det, qu 'od non tantum, Satana tllecebris ca~ ptusfuerit, fed,contempta veritate, dejicxcritad nicndacium.Et certè contempt o Dei verbo, cxcuti~ tur omnis eius reuerentia : qtita nee aliter confifiit ettts maiefias tnter nos, nee integer manet eius cultus,nifii dü ab eiuspendemus ore. Proinde infidelit.as radix defeciionisfuit. llincautem emerfiit ambitio érfitperbia, quibus annexa fuit ingratitudo, quad Adam P lus appetendo quam cone effitim erat, tantum Dei liberalitatem qua ditatiis erat, indigne fiircuit. Ouanqii.cm nonfiimplex 'imsttala. fuit,fed cum feedts in Deumprobris coniun£la,dttm Sata-nacaliimnqsfubfcribunt.quibns Deum ér fnenda-c 'lj, ér inutdia,érmalignitaîis tnfimulat. Denique infidelitas ambitioni ianuam aperuit, ambitio veto contumaciafuit mater,vt abteilo Dei metu,ficfe proqcerentqubferebatUbido.Diaboli ergo blaffihe-mffiabreptus Adam,quantum in fie erat, exinant-uit totam Deiglortam.

Pofiquam in Adamo obliteratafuit axlefiis ima-

*'• !• 94 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I N S T I T V T. L 1 B. 11. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;’

^o, non filus fußinait hanc pœnam, vi in locUtfi , ßtpientU, virtutis, fanaitatis, veritatis, lufliti* ; ( qiubus ornamentu vefltttu fiierat ) teterri“ ; mlt;e codèrent pefies, C£citai, impotentia, impuri- i taf,vanitai,iniußitia:fed ijfdem quoque mi[erß implicuttfuampro^eniem ac immerßt. Hicc est reditaria corruptio, quant pcccatum originale ve-teres nuncuparunt,peccatt yoce intelligentes natura antea bona pura^ deprauationem. Et boni viri inhocelaborarunt,(acpra alijs Augußintisaduer-fiu Pelagmm} vt oßenderent,nos non adfiita nequi tiacorrumpi,fed ingenitam vitiofitatem ab vtero '■ matris afferre. Qugd inficiari fiimma inipudentia '■ fftI.ti.T.7 Certènonambiguitm eil quod confit et ur Da-uid,fi in iniquitatibus genitum amp;nbsp;in peccato con-ceptum à matre.Nonarguittllic patris aut matris de hela :fed quo Dei ergafe bonitatem melius com-mendet, proprta peruerfitatis confeßionem ab tpßa genittira repetit.

Ita cert'e habendum ellßuiße Adamum humana natura non progenitorem modo, fed quaß radtcem, atque tdeo in Ulms corruptione merit'o vitiatumfu-Konij.r. 12 ißthominumgenus. Q^dexilhus amp;nbsp;Chrißi com- i parationeplanumfacit Apoßolus : Qmmadmodunt j (inquit) pervnum hominempeccatum intrauit in i vmuerfum mundum, cßperpeccatum mors: qua in omnes hominesperuagata,quando omnespecca-uerunf.itapergrattant chrtßi tußttiacß vda no-i.cor. ij r, tfif reßituta ell.Sic dr inprtore ad Corintbtos, quis.

in ’

DeGOGNIT. DEIRËDEMPT.

w fefiiméiionis fiducia vult pios confirmare,oflen~ ditrecuperari in Chrifiovitam,qtiain Adamper~ ' ditafuerat. Qui nes omnes in Adammortuosejje pronunciat,ta)nfimHl aperte quo^j teflatur,pecca~ tt labe effe implicites. Ne^ enim adeesperueniret damnatie, qui nullatniquitatis culpaattingeren., tur.Erge non aliter interpret art lie et quod dicitur, nosinAdammortuos ejje,quamquodipfe peccande nonfibi tantum cladem ac ruinam adfciuit,fed natur am quoque noßramin fimile pracipitauit exi-tium. Neq^idfuovniusvitio,qubdnthiladnosper-tineat: fed quoniam vniuerfum fuum fernen ea in quam lapfus erat vitiofitate infecit. Neevero aliter Ephe,i,T.» flaret iüud Pauli,natura omnes eße zræ filies, niß iaminipfovteromalediüi eßent. Naturaverbillic notari, non qualù à Deo cendita ell,fedvt in Adam vitiatafutt,facileinteUigitur:quia mtnimeconfen- ioh.j.T.« taneum eßet, Deum fieri mortis aut er cm. Satis et-iamclarepronunciat cceleßis ipfe iudex Chrißus, omnesprauoscirvittofosnafci: vbt docet ,quicquid genitum eli ex carne, carnem eße, ideoque o-mnibiu claufitm eße vita ianuam, donee regeniü fuerint.

r îieque adeiusrei intelligentiam neeeßaria eit anxia dißutatio. Non enim in fubßantia carnis aut anima caußam habet contagiotfid quia à Deo ita fuit ordinatum, vt qua primo homtni dona (ontulerat,tlletamfi{is quamfibthaberet fimulat perderet.

CAF. 1 nbsp;nbsp;96 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1 N S T I T V T. L 1 B. II.

Atque ne hxc de re incerta amp;nbsp;incognita dicta fue- t rmt,peccatum originale defintamns. Videtar ergo peccatnm originale hareditaria natura noftra pra-iiitM c^ corruptioàn omnes anima partes diffu/à: qua priinhmfacit reos iraDei,turn etiam opera in nohis profert, qua Scriptura vocat opera carnis. iîacitaqueduo diflinéle obferHanda:nempe,quod ßc omnibus natura noflra partibus vitiati peruer-siqueàamobtalem duntaxat corriiptionem dam~ nati meritb coniiictiq^coraniDeo tenemur,cuini-hilesl accept um nifi tuflitia ,innocentta,puritas. Keqtieißa estalieni delicti obligatio, ac fi infantes ipfi Ct}quot; immerentes culpam dclitti Ada fuftinere-tem in omnesperuagatam, quod omnes in ipfo pec-( nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;carint,id csl,inuoltittfint originalipeccato, dus

macidisinqiiinati.Atqueideo infantes quoque ipfi dtimfii.inificum damnationem à matris vtero afi fcr!int,nonalieno,fcdfiioipforiimvitio funt obflri-iti. Alterum deinde accedit,qubdhacperuerfitoi nunqii.imtn nobis cejfat,fed noiios afiidue fruit lapant. Quare qui peccatum originale deftnierunt carendam luflitia originalis,quam ineffe nobis 0-portebat,quanqnamidtotuni coinplectuntur quod in re etl, non tarnen fatis fignificanter vint atque Is'ieynav eius expreßerut.Kon enim natura noflra boni tantiim mops vacu.t etl,fed malor um o~ mniumadebfertilisamp;ferax.vtotiofaeffe non pofi-

Qtfi dixerutit eße toncupifcentiam,non nimis alieno

De cognit. Dei reDempt. sgt;7 Caî, gt;• éltenoverbo vfifunt,fi mddbadderetur,qntctjUid tn homme eR, ab intelleétu advoltintatem,ab ani-tua ad carnem vfque, hac concupifientia in-quinatum refertum^ ejje.

9 b^am Paulus de vit to fa natura difgt;utant, non tantum mordmatos qut apparent appetituum motus damnat,fedpracipuè contendit, mente cacita-ti,^ eorpraUltati addiélufn ejfeiatque tertium il-lud ad Pomanos caput nthtl aliud eït quàm originale peecati defiriptio.

to bt^eque hîc obßrepat quij])iam,petuijfe Deum noflra faluti melius projpicere, fi Ado. lapfui oc-curriJfet.Nam obiedio ißa ob ntmis audacem curio-fiitatempqs mentibus abominandaed.DicitEccle- ecc1.7.v.jigt; fiaftes, Hoc fcio, quod feCeritDeut hominem re-dum , ipfi autem quafierunt fibi adinuentionet multos.

Hominem nrbitriJ libertate nunc efle fpolia-tumjiScmiferxferuitutiaddiftum.c ap. ii.

j( F N C propiùs excutiendum refiat,an omni • fioliatifimus ltbertate,amp;fi quaparticulaad hue viget,quousque vis eiusprocedat. Sedqub faci-lius nobis huius quofiionit Veritas eluceat, fiopum obiter prafigam, qub tota fumma deftinanda fit. Hoc autem optima cauendi erroris erit ratio ,fi pe~ ricula confiderentur,qua vtrinque imminent.bi^am vbi omni reditudine abdtcatur homo,ftaîim ex eo defidu occafionem arripit: rurfum vel minutulum

G

c AP.II. 98 I N s T I T V T. L t B. I [, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;!

illi quippinmarrogart nonpotesl, (juin amp;nbsp;Deo prit' nbsp;nbsp;1

riptaturfuus honor, amp;nbsp;ipfi temeraria confidentie [ lebefaéietur. Ad hos ergo fiopulos^ impingainns, ; tenendiishiccurfiiscrit,vtbomo nihil bonipenes fe j reliquufibi efie edoctus, doceatur tarnen adbonunt quo VMUus ell,ad Itbertatem qua priuatus esl, ad-]pirare,c^ acrius ab ignauiaexcitetur,quMnfifum ma virtutefinger etur ejfie inflruitus.

Nunc confideremus, cumpaulb ante dixerimtis, 1 i in mentet corde fit as efie anima facultates, quid pars vtraq^polleat. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.

Hacphilofophorum omnium fient entia fiumma j elljiumani intelleclus rationem recla gubernatio- i «z fiufficere: voluntatem iili fiubiacemem à (enfin i quidéad malafiolicitari: fied, vt Itberam eleclionem ; babet,impediri nequaquampoffe, quin rationedu- / i fwzper omnta fiequatur. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1

Interficriptores Ecclefiaflicos tametfi nemo ex- 4 ' titit, qui non agnoficeretamp; fianitatemrationisin j “ hominegrauiterex peccatovulncratam,amp;volun- J tatemprauis cupiditatibusvalde impUcatam ejfie: 4 multi tarnen eorum longe plus aquo phtlofiophis ac- f cejfierunt. Verbum hoe Chryfioftomopaßim familia- | re ell,Afferamus quodefl noflru, reliqua DeusJiip- I plebit.Cuiconfientaneumell quodaitüieronjmus, 5 contra Pe- ^oftrumeH: incipere, Dei autem perficere: noflru Î lag. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ojfierrequodpojfiumiisjlliitsimplere quad nonpojfiu-

»ZZ«. Certe quas retulimus fientetias, ejfie fialjißimas i'J prf«Zo post coßabit. Ouoniam antead vulgus etiam nbsp;nbsp;j

ipfium 5

tpfumomnes hue principte inibuü funt ,prAditum effe hbsro arbttno hominem, nonnnlliauteqtiouf^j id extenddtur nefciunt, nos vim vocisprius excutu ^nus,tuin ex Scriptura fimplicitate exeqtiamur,q.d fudptenaturahomo adbonum aut malum polie at. Liberum arbitrtwnquid effet, pauci défini er unt, Auguft.docet, facultatem efferatiotns ids' volÜtatis, qua bonu eligitur,gratia aßtflete:malu,ea dejifiete.

Obtinuit autem infebolis diflinPlio, qua triplice libertatenumerat :à necefiitate prima, fecundam àpeccato,tertiam à miferiaiqtiarumprima fiebo^ tnintnaturaliterinhareat,vtnequeat vllo modo e^ ripi : dua altera perpeccatum Jlnt amiffa. Hanc difiincltonem egolibenterrecipio, nifiqubdtlUcne-quot; ceffitas cum coaclioneperperam confunditur.

6 Sednondumifiudliquet,sttnein totum priuatus bene agendi facultate, an habeatadhuc nonnulla fed pt^Udamp;infirmamiqua per fequide nihilpoff fit,opitulanteverbgratia fiuas ipfitquoi^ partes a~ gat.îddumvult expediteMagifter fententiartim, dupltcemgratiamneceffariameffenobis docet, qui) teddamur ad bonum optu idonei.Alteram vocat O-perantem,quafitvtejfieaciter velimus bonuiCoo.. perantem alteram, qua bonam voluut at em fie-, quitur adtuuando. In qua partitione hoe mi-., hl diff licet, quod dum gratia Dei tribuit efficacem bom appetitum , inmat hominem iam fiuapte na-. tura bonum quodammodo,licet inefficaciter,appe-. tere,fitcut Bernhardus bonam quidem voluntatem

CAP. Ib loO Institvt. lib. 11.

opus Dei ej/è a]Jerens,homini tarnen hoc concediD vtmotti proprio bonam citifinodi voliintatem appe^ t.it. Sed iftud ab Augtiflini mente procul abeH, A quo tarnen fumpfijjepartitionemvideri vult Lom-bardiis. In fecundo membro ambiguitac meoffen-dit, qua peruerfamgenuit interpretationem. ideo etiim putarunt nos fecunda Det gratia Cooperari, qubdnoftri iurisfitprintamgratiam obedienterfie-quendo confirtnare. llacduo not are obiter Ubuit,vt videos iam quantum à fanioribus Scholaflicis dif-fienttam. Vtcunque ex hac tarnen partittone intel~ Lib. i. feii^ Ugimusfiua rationeliberum dedertntarbitriumbo tct.diftinift. pronunciat enim tandemUmbardus, non li-if

beri arbitrij ideo nos ejje, quod ad bonum amp;nbsp;maluw velagendu velcogitandum peraque polleamustfied duntaxat,qubd coaciione fiolutifiumus. Q^a hber-tos non impeditur,etiamfi prauijimus amp;nbsp;fierut peC-cati,amp; nihil quam peccare pofitmus.

Liberi ergo arbitrijhoc modo dieetur homo, notl quia liber am habeatboniaque ocmalielebtionem: fed quia male voluntate agit,non coacltone.Optinie id qutdem, fed quorfium attinebat rem tantulard adeb fuperbo tit ulo infignire ?

Qtfidfinos Patrum autorisas mouet,illi quidem afiidu 'einore ha bent vocabulum, fed fimul dcclo' rant,quantifaciant Ultusvfum. Inprimis Augufii-ntis, qui non dubitat feruum appeUare.Alicubi ait, hominemliberoarbitriomalevfitm,amp;fe, amp;arbitrium fuum p erdtdijfe. Item, Liberum no fore, quoi nonDeigratialiberauerit. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Quti

De GOGNIT. DEI REDEMPT. 101 C A P. 11.

ƒ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fibi etiam vulttllud Cyprtani,toties ab Au-

^ufitno celcbratum, Denullogloriandum: quia ni-htlnofirumeü,nifivthomoprorfusapud fe exina-nttus,aDeototHspenderedifiat? Nunc ad cem veruatù explicattonem in confideranda hominis natura venio.

/O Qupd tarnen initio huius capitis prafatus fum, cogorrurfuwbîc repetere, Vtquisque maximefua calamitatis,tnopia, nuditatis, ignominia confiten-tia deiebius esl dr conflernatus,ita optime in fui co-gnitioneprofecijfe. Non enim periciilum edi,ne fibi nimium adiinat homo, dttmmodo recuperandum in Deo difcat,quodfibi deedi. Atfibi ne tantillum qui-dem fumere vitra ius fuum potest, quin dr inani confidentia fe per dat, amp;nbsp;diuinum honorem ad fè traducens tmmanis facrtlegij reus fiat. Dulce qui-dem eii,tantum habere propria virtutis, vt in tei-pfi acquiefcas : fed ne ad inanem iflam fiduciam il-lebtemur,deterreant nos tot grauesfient cntia, qui-busfieuereproflernimuriqualesfiunt, Malediblum ejfie,qui confidit in homine,drponit carnem brachi. umfiuum. ltem,lpfiumejfiequi dat lajfio vires, dr virtute defieblo robur äuget : qui facit vtfatigentur drlaborent adoleficentes ,iuuenes impingant : qui auteminipfiovno fierant, roborentur. Q^aomnes ebfigt;ebiant,vt ne quantulacunque fiortitudinisno-fira opinione nitamur,fi Deum volumus habere propitium, qui fiuperbis refitftit,humilibus autem datgratiam. Tum inmemoriamrurfiumveniant

G 3

lot Institvt. lib. II.

ißic promtßtones ,Effundam aquam fupcr /ttien^ tein,lt;^ fiumtnafuper aridam.ïtein,Omncs fitietes veniteadaquai.QU£tcftar.t:ur,adpercipiendai Dei , henediiiiones vullos adnntth nifi patipertatii fu£ fenfa tabefientes.

SetKper mihißtne illud Chrjfifiomi plaçait, Fun-damenttim noßra Fhilßaphia effi humilitate: ma-gis etianinam illud Augußini, Qwmadmodum,inquit, rhetor ille rogatiu, quidprimum eßet in elo-quenti£pr£eeptis,reßondtt,pronunciat:onet;i:quii fecundum,proiii;Hciationem : quid tertmm.prcnu-ciatiotieindtafimc interroges de religionis Chrißia tupraçeptis, primo,fecundb, nbsp;nbsp;tertio, dr femper

reßondere liber et, bumilitatem. Forrb bumiiitate non intelltgit,vbi homo aliquant £ virtutisßbi con-fiius dfuperbiafa^uqj abßinet: fed vbi talem fe verb fentit, qui nullum habe at nifi inhumilitate refugium, quemadmodum alibi declarat.F}emo,in-quttfe palpet: defuo Satanas e^liid vnde beatiis eil, à Deo tantü habet.Quid enim de tuo habet nifi pec-catumlToUe tibipeccatum,quodtuum ellmam in- ’ ßitia Dei elUtem, Quid tantum de natura pefiibi-litatepr£fumitur?Vulnerata,fiauciata,vexata,per dita eil : vera confefiione, non falfii defenfione optu habet.Item,Qtpando quifi].,cognofeit, qubd infeipfo nihileß,amp;adiutorium defe nuUum habet: arma in ipfo confiablafunt,bellafedatafunt, Necefiè autetn elt,vt conterantur omnia impietatls arma,confiin-gatur,comb!irantur:remaneasinermis,nuüuinha-beaamp;

De cognit. DEI REDE MP T. lOj CAP. ïft ' bcMtnîe adiiitonum. Otuntomagisinteinfirmuf es,taniomagùte fufiitnt Dominus. Ne^verbexi-go,vt homo non conmctus vitro cédât: amp;ßquas fa~ cuit at es habet,ab ij s animum auertat, quo m ver a humilitatemfubigatur:fed vtfepoßto ttiKavnas ifiKweizla; morbo ( quo excacattssaquoalîius de fi fintit)in veraci Scnptura fieculofitpfiim probb re^ cognefiat.

Aci'daquidequot;invulgarisfeKtentia,quamfiimpfi.r runt ex Augufltno, tnihiplacet,naturalia dona fuif fe corrupta in bomineperpeccatu ,fiipernaturaUb, autem exmanitum fuijfi. ïn hisfunt fides, amor Dei, carit:^ erga proximos, fianPtitatis nbsp;nbsp;nbsp;iufiiti^

fludium. Hac omnia cùm nobù reflituat Chrifius, aduentitia cenfienturprater naturam: ideo^ fuiffe abolita colUgimus.Uurfium ,fianitas mentis cerdis rellitsidofimulfuerunt ablata :atque hac ell naturalium donorum corruptio. Quum ergo ra., tio, qua difiernit homo inter bonum amp;nbsp;malum, quamtelligit t^iudicat,naturale donum fit, non potitit intotum deleri;fid partim debilitata, par-tim vitiata fuit, vt deformes ruina appaream. Dae quidem plena e^ definitio, fid qua pluribus explicanda eli. Ergo vt fecundum primam il-iam diflmblionem, qua hominis animam in in~ tellePium amp;nbsp;voluntatem partiti fumus, oratio-nis or do procedttt, ytm intelleblus priore loco ex, futiumtu.

CAP.**' tO4 I N s T I T V T. L I B. I I.

Vtmelius perjpictamns, quoufqueprogradibustS j fuiifacultatis in vnaqua^ re inteUedus procedat, difiinStionem nobiipropenere operapretiunte^. Sit ergo hac difitndlto, cjfe altam qutdem rerum terre-nartim intelligentiam, aliam verb calefltum. Kes tcrrenasvoco,qua ad Deum regnum^eius,ad ve-r rart(i iufiitiam,adfutura,vita beatitudinem non per tingunt,fed cum vita prafenti rattonem relation nem^ habent, quodammodo intra eins fines con^ tinentur. Kes calefies,pttram Dei notitiam ,vera iufittiierationem, acregnicœlefiùmyfieriaAnprio re generefiuntpoittia,œconomia, artes omnes ntc~ chanicadificiplina^ liberales. Infiecundo ,Deiac dt~ uina voluntatis cognitio, vita ficundum earn for-manda regula.Depriori autem fiicfiatendum, Quo-ntam homo animale^ natura foetale,naturalt quo.-que infiinctu adfiouendam conferuandamq, earn focietatem propendet : ideo^ ciuilis cuiusdam amp;nbsp;honefiatu ordinis vniuerfales impreßiones in-eße omnium hominum animis confiicimus.

Sequuntur artes tum liber ales,tum manuaria, quibus difeendis quia ineH^ omnibus nobis quadam aptitude, in eis etiam apparet vis humant acuminis. sic tarnen vniuerfale eü bonum, vtineopro fe quis-qtiepeculiarem Deigratiam agnofeere debeat, iiacfiimma fit, in vniuerfo genere humanoper-ij fitici natura nofir a propriam eße rattonem,qua nos abrutisanimahbusdificernat fictif ip fa fenfu diße-runt a rebus inanimatis.

^^nlt;

Deco gm it, dei redem pt, lof c / p. n-ig Nunc expanendum, quid cernât humanaratio

vbi ad regnum Det venitur Jpirtttialetn tllapet\. Jpicientiam: qtM tribuspotißinium rebus ccnßat, Deum nojfe,paternum erga nos eins fauorem, in quo pilus noflra confiftit: cß formandafecundum Legis regulam vita rationem. Cum in prim is duo-busytum verb in fecundoproprte,quifunt hominum ingeniofißimidalpis funt caciores.

tÿ nbsp;nbsp;Hoc pulcherrtme docet Iohannes, quum firibit,

in Deo ab initiofuiße vit am, amp;nbsp;earn vit am qua eßet luxhominum: lucem banc in tenebris lticere,lt;ii à tenebris non comprehendi.Qßum enim Spiritus homines appellat tenebras, eos fimulßioltat omni ßi-ritualis intelligentia facultate, Quare fideles, qui Chriflumamplectuntur, non ex fianguinibusneque ex voluntate carnis atitviri ,ßed ex Deo natos ajfe-rit, Quafi diceret,non eße tam ßublimis fàpientia capaccm carnem,vt Deum, eß quod Dei eli, ßußci-piat,nifi Dei Spiritu illuminetur. Otpemadmodum teftatuseslcbrifius, hancßecialem eßePatris re-Matt. i#.». uelationem,qubdaPetro agnoßcerettir.

io Siperßuaßum nobis foret (quod extra contro-uerfiam eße debet) natura neftra deeße quicquid ceelefiis Pater electisfais per Spiritum regeneratio-nis confert, htc nulla eßethafitandi materia. Sic e-ramloquiturpopulus fidelisapudProphetam, Quo-niam apud te ell fions vita, crin luminetuovidebi-tnuslumen.ïdem teflatur Apoßolus,cttmait, Ne- '• nbsp;nbsp;nbsp;■*

ntinempoßedicere Dominum lefiumnifiin Spiritu

G S

CAP. II- ’05 Ihstitvt. llB. II.

faucio. Hoc quoque fua voce dtlucid'e confirmauit jo!i.is.v.lt; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cumd:ceret,Neminemven!readfipoJfe,

ntfi cui datum a Pairefiioforet. Prgo tioveniunt ad eum,nifiquidPatreaudiueruntedoéti funt.

Peflattertiiim tUiid membrum de cognofcen-daviu probe infiituenda régula, qu 'amvere opc-rum iuflicht notttiam nuncupamus , vbi videtur mens humana ejfe aliquanto quam in fuperioribus aciitior. Siquidem teftatur Apoftohis,Gentes,qua R«m.i.T.i d‘tgem non habent,dum Legis operafactunt,fibipro lege ejfe,ac oftendere opus Legis fcriptum in cor dibits fuis, teftimonium Ulis reÙente confcicntia, amp;nbsp;cogitattonibus inter feaccttfantibus aut excufanti-buscorain iudicio Dei. Lt nihil esi vulgatius quant lege natur alt (de qua illic Apoflolus loquttur)homi-nem fufficienter ad reclam vita normam inflitui. Lios verb expendamus ,quorfum tndttabominibus hac Legis notitia fuerit, turn protinus apparebit, quoufque illosad rationis veritatisque fcopum de-ducat.Finis legisnaturalis elt,vtreddaturhomoin- ■ exctifabilis.Lîec male hoc modo definietur, Qtpod fit confcientia agnttio, inter iuftum nbsp;nbsp;iniufiumfufii-

ctenterdifcernetis,adtollenduhominib. ignorantia ptextu,dufuo ipforu teftimonio redarguitfur.Ea ell hominis erga feipsu indulgetia,vt in maltsppetradis libeter mentea peccatifenfu,quoad ltcet,femp auer taf.fied cu fubterfugtespeccator imprefitifibi boni et malt iudtciii, illuctdetideretrahatur, nec corduere itapmtttatur,q.n cogatur,velit,nolit, aliquadoape rtre oçulosfals'o di(ttur,ipsu ignoratiafola peccare.

De cognit. DEI REDEMPT. IO7CAP.Il.

z3 Vertus Themtßius, qui intelie^tu in definttiom r-niiierfah feu ret efintia rartßtmefallt docet: hallu~ cinationeejfe quùvltraprogredittir,nempe cum ad, hj'potbeßn defiedit.Homicidiüeße maltißi}igcne~ requ£ratur,nemo erit qui noaffirmet. Qßiaut con ßirat in morte inimici,tanquant de re bonadelibe-rat.Haceü ignorantia,dum bomo,vbi ad hjpotheßn Ventil e^l,e:tts reguU obliuifiittir quam in thefi nu-per conßittierat. Quanquam ne ifiud q,dem eßper,. petutim:fic enim inter dum flagttij turpitude con,, fetentiam vrget ,vtnon ßbi imponensßbfalfa bont imagine,fedfeiens amp;nbsp;volens in malum ruat.

24 Forrb ciim ludicitivniuerfale audis in boni amp;nbsp;malt difcriintne,ne fanu vbiq^ amp;nbsp;integru eße putes.Nam ft rationenoßravolumusadDeiLegeexigere, qtu pfecta est iuflitia exemplar, coperiemus qua multis partib. cacutiat. Cert'e q in prima tabulapracipua funt, minime aße^tunqualia sut defiducia in Deu, de virtutis iußitia laude Uli tribueda,de nominis eiusinuocatione,deveroSabbatifmo. QtMvn^ani~ ma, naturalt fenfufieta,fubodorata esl in bis amp;ß-miltb. pofitu eße legitimÜ Dei ctiltü ? Nam cu voliit dgt;ßni homines Deu colere, etiafi centies reuocetur abinanibfuis nugis,femp tarnen illuc relabuntur. Negat q.demplacereDeofacrificia, niß accedat me tisfinceritas : quo teßanturaliquidfeconciperede

_ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ßirituali Dei cultu,que tarnen falßscdmentis ßa-,

r ttmpertiertunt. Namquiequidde eo'Lexprafiri-'

UtfVerumeßenunquamillisperfuadert poterit.In

CAP. II. ,oS nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I M S T I T V T. L I B, II. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j

fecundu titbuU pr^ceptu altquanto plus habet irt' , telltgentilt;t,quo fcil'icet ad ciutlis inter homines fi- nbsp;nbsp;|

cietatis confiruationempropius accedunt. Qtutn- • quant hic deliquium mt er dum pati deprchendi-tur. omnino autem tn vniuerfa Lcgis obferuatione i perjpicienttam noflram fugtt concupiflentia ani-maduerflio. Non enim adduct fle fufltnet antmalif ■ homo, vt cupidttatum fluarunt morbos recognoflcat. nbsp;nbsp;J

QMreeorumreptidtandae^l optnio,qui conflul-tarn malitiam amp;nbsp;prauitatem tn omnibus peccatts nbsp;i

intercederetradunt. Nimiii enim experimur,quo~ i ties labamur cum bona noflra intenttone. lot ob- Î ruitur hallticinationumforr.iis noflra ratio,vt plu- ; rimum à cert a direcltone abflt. Otgàm verb nihil Jit nbsp;nbsp;i

i.Coi.». v.5 (gram Domino in c unit is vita parttbus, Paulus o- 5 flendit,dum negat nos tdoneos qut cogitemus ex no-

bis qHippiatn,tltnquam ex nobis. Non de voluntate j loquitur aut affeltu : fid hoc quoque adimit nobis, j ne put emus tn mentent ventre nobis pojfle, quomodo

rite quippiam agendum fit. Nobis durum td nimit videtur-.SpiritutautemJanclo aqutfltmtim, qui no-

uit omnes cogitationesJapientuni vanas ejfi. amp;nbsp;qui dare pronunciat, Omne figmentum cordis htima-Gen.«.T.3amp; nitantumniodomalum. Huius imbecillitatis con-i fcitisfibierat Dauid,quumpetebat Jibidariintel-lectumadniandataDomini recle difienda. Neque ;

''' id flemelfacit,fledinvHo Pjalmodecies fere repetit tandem precationem. Qm repetittone fubtndicat, quanta adpetendum necejiitatevrgeatur. Pt quod tüe

De cocnit. DEC REDEMPT. ’05CaP.II. illeßbtvnipetif, Paulus comm untrer Pcclefiis pre~ Clin folet: Non ceffamtisanquit, or are pro vobis nbsp;nbsp;nbsp;Ph ii i. v

poflulare, vr tmpleamini agnittone Det in omnipru dentiacir inrelltgenriaßintuali ,vt ambuletis di. gne Deo,amp;c. QMtiesautem earn rem Dei benefiet, um facit: memtnerimus eum ßmul tefiari,non ejfe in hominis facultatepoßtam. Nequevnotantim die illumtnari mentes noflras docet Senptura^vt deinde per ßvideant: quiaad contmuos progrejfus amp;nbsp;incremetapertinet quod nuper adduxt ex Paulo. Pt hoedifertè exprimitDauidhisverbis,Infotocor de meo exquifiut te,ne errare me facias d mandat is tuis. Na cum regenitus effet,adeóque non vulgari. terprofecijfetin verapietate ,fatetur tarnen aßi. duadirectionefe opus habere in ßngula momenta, ne dfcicntia,qua pradttus ePl,declinet.

Pxaminanda nunevoluntas, Principib,nequid ad humana voluntatis reclitudinem pertinere vi~ deatur, qtiod d Philofophis traditum ePl,Omnia na.

' turali infiinllu bonum appetere : obferuemus, Itbe. riarbitrijVimnon confiderandam tn eiusmodiap. petitu, qui magis ab effentia inclinât tone qudm mentis deltberattone profictfcittir. Nam dr Schola. flicifatentur, nullam ejfe liberi arbitrif ailtonem, nifidum ratio fevertit ad oppofita. Nihil ergo hoc adarbttry libertatem,an homofenfu naturaad bonum appetendumferatunfed hoc requirttur, vt bo-t nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;num recla rattone difudicet, cognitum eligat, ele-

âumperfequatur. Adiiertendus ell duplex paralo-

It C A P.II, no I N S T I T V T. L I B. I Ij ’I' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;-r ~ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4

J nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gtfiluis. 'i^am (ii- appstitus hic, nonproprius vohtii-

it. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tatismotns,fidnaturalis'mcimatiQ:amp;bomanino)i

nrtutiiaut iuflitia appellatnr ,fed conditionu :vf ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fiilicet homo bene babeat.Deni^j,vt maxime appe--

tat homo affeqai quodbonum e^t, non tamenfiqui-, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tur:ficutt nemo esl,cui non grata fit at erna beati-

t udo,adqua tamen nemo, nififiiritusimpul(ht ad“ I fiirat, Qtuindo igitur nihila,d probandam arbitrij t M nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;libertatem facit naturale hominibtis bene habendi

la nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;defidenum: in alijs confitderemus, sttne penitm ita

p nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;omni exparte corrupta voluntat, vt nihil ntfi ma“ ,

t ’’ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lum generet : an particulam aliquam tlhefiam reti- '

neat,vndenafiantur bona defideria.

QtâprimaDeigratiatrib!iunt,vtefiîcaciterve“ 2I limiu, è conuerfo innuere videntur, ineffe faculta“ tern anima vitro ad bonum adfigt;irandi, fid imbecil“ lioremquam qua infiolidumeffebiurn emergereaut conatumexcitarepofiit.HancopinionemScholafii“

I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ci communiteramplexifiunt ,quandofiolent homi“ ,

tnem in puris, vtloquuntur, naturalibtis reputare, ^’^‘^^^^^deficribit ApoflolushisverbisiNonquodvO“ ' m nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lo bonum,hocfacio :fid quod nolo malum, hoc ago.

It nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Veile adiacet mihi,perficere autem non inuenio.Sed

|gt;- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;perperam hoc modo inuertitur tota,quam tllic exC“

I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quiturPaulus,difiutatio. nbsp;nbsp;Tract at enim de lubla

I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Chriftiana,quam fideles in conflibhicarnii amp;nbsp;fi)i“

I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;hf «5 infieperpetub fentiunt. Vorrofiiritus non à na

I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Z«r4 eti,fed a regeneratione. Loqui autem Apoftolu

I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dt regencratif, inde confiât,quod, vbi dixerat, tn fie

I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bonutn

De cognit. DEI REDEMPT. »» CAP, 11.

bonum nullum habitare, fubneclit expofitionem, guoUnrelllgat de carne fua. Étverbfiillud recipi-}nns,hominesfine gratia habere quamhbct ptfillos, siliqiios tarnen ab bonum motus :qutd refiondebi-tnus Apoflolo, neganti vel ad cogitandumaliquid ' nbsp;nbsp;nbsp;’’

tios efie idoneos? QuidDomino per Mafienpronunci- Gen.s, v. 21 Omne figmentum cordis humant tantum-

modo malum ejfie? iUec verb aliter coflaret illud p},;[. Pauli, D E V M. efie, qui veile in nobis opera-tur,fiqua voluntas pracederet Spiritusgratiam. Eaceffatigiturquicquiddepraparatione multi nu-gatifiunt : quia etfi tnterdumpetuntfideles corfiibi fiormariadLegisDeiobfiequium (fitcutDauid pluri~ bus locisJ notandum tarnen ell, hoc quoqueprecan-dtdefitderiumaDeoeJfie,quodexeius verbis coUige-relicet. Nam cumoptet in ficormundumcreari, certe creationis initiumfibi non arrogat.

Excorrupta hominis natura nihil nifi damna bile prodire. cap. III.

Ç Ed melius homo vtraque anima parte cognofici nonpotell, quant fit cumfiuis elogijs in medium prodeat, qutbus a Scriptura infitgnitur. sito-tus depingitur his C H El S T 1 verbis. Quod natum ell ex carne, caro ell vt euincere promptum ell ) valde mtfierum ejfie animal conutncitur. AjfeHus enim carnis, tefie Apofio-lo, mors ell, quandoquidem inimicitia ell ad-tierfius D E V M, eoque Eegi Egt;El ncc fiubdt..

tur,nccfubdipote^. At carnis vocabiilum ad fen-fualempertinet tantum,nonadfuperiorem antmt partem. Id verb ex verhit amp;nbsp;Chrtflt amp;nbsp;Apofiolf abunderefellitur. Nihil habemut Spiritui,nifiper regenerationem.Ell igiturcaroquicquid habemuf a natura. Eaulut, defcripto veteri homine tquein Ep,i,4-v.25 dixeratcorruptum ejje concupifientqs erroris,iu^

bet nos renouari jpiritu mentis noflra. It a deregno Ki'a «0 V. Î vaticinatus erat Efaias, qtium Dominum

Eccleßafiufore in lucem fempiternam promitte-

ret : quum interim tenebra obtegerent terram, amp;nbsp;caligo populos.cum in fila Eccleßa exorituram Dei lucem tcfleturiextra Ecclefiam certe non nifi tene-bras lircacitatem relinquit.Magnum ell quod fieri-bitDauid, Si cum vanttate appendatur ,ipfiafore Vaniorem. Grant telo confioditur etus ingeniumf quum omnes,qiu mde prodeunt cogitattones, vt fiulta,firiuol£,infian£,peraerfiairridentur.

Nihilo leuior ell Cordis condemnatio, cumfiau-dulentum dicitnrpra omni re amp;nbsp;peraerfium. Sed quia breuitattfludeo,contentus ero vno tantum loco, qui tarnen lucidißimi fieculiinflar futurus fiit, in quo totam natura noflra imaginem intueamur. Apofiolus enim, dum humanigeneris arrogantiam vult del]cere, his teflimonqs agit, QUod non ell iu-flus quisquam, non ell inteUigens aut requirent Deunt, omnes dcclinauerunt,fimul inutilesfiaeli fiunt: non ell quifiaciat bonum,ne vnus quidem : fe-pulchrum patens eliguttur eorum,Unguis fiuis do-

Oe cûgnit. Oei rédempt. «3 cap.uj hseagunt.venenum ajpidumfub labijs eorum. Quigt; r«»2 es iiialedibiioneplénum amp;nbsp;amaritudine, qùo-^ rum veloceipedci ad effaridendum fanguinem, tn quorumvijscontritio amp;nbsp;infehcitas: quibtss pra 0-(ulis noti ell timor Dei.Hisfuîminibus non tn certes homines, fed in vttiuerfam filiorumAdanî tiatione tnuehitur.Maneat ergo hoc,no praua duntaxat con fuetudinis vitio taies ejfe homines,quales h'ic defcri-btintur, fed natura quoqueprauitate. Q^ndo non aliter fare potell Apôfioli argumentatio ,îdullam tjfe homini faltitem, nift a Domini mifericordiat quia in fe perditus ell amp;nbsp;deploratus.

3 nbsp;nbsp;Eadem ferè quapriùsfoluta e^ quaftio,ex inte-i

gro nobisfur git.Omnibus enimfeculis extiterunt a~ liqui,quinatui^aduceadvittutem totavita inten.‘ tiejfent.Exemplaigitur ifta montre nos videntur, tie hominis naturam in totum vitiofam pute-mus. Sed htc fuccurrere nobis debet, inter illam natura corruptionem eße nonnuUam gratiaD E I locum , non qua illam purgat i fed intus cohi~ beat. Namfifingulorum animos laxis habenis Do~ minus in libidines quaslibet exultare perntitteret, nemo baud dubi'e ejjeti qui nonreipfafidemfate.^ ret,Veriftme infi Competere omnia malA, quibtis v^ niuerftm naturam damnat Faultü. In electisfud nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j

morbos ißos curat Dominus eo,quem nioxexpo- n.i4,nä«!» nemus, modo tu alqs inieHo frano duntaxat cdercet, tantu ne ebuUiant, quatenus expediteprO“ nidet ad conferuandam rerum vniuerfitatenh

H

Nondum tarnen folutus e^ fcrupulus. Aut enim Camillum parem Catilina factamus conuenit : aut in Camillo habebimus exemplum, natHram,fi fiu-dio excolatur,bonitate nonprorfusvacare. Haccer-tißimae^ tirfactlima hums guaflionis folutto-.non ejfe iftas communes naturadotesßdfieciales Dei gratlas,guas varie (ir ad certum modum profanis alioguihominibusdijjienfat. Sed guia vt praflan^ tißimus gui/gue fuit, eumfemper impulitfuaam-bitio (gua labe fcedantur omnes virtutes, vt coram DEO gratiam omnem amittant J pro nihi-lo ducendum eft, guicguid laude dtgnum appa-ret tn hominibus profanis. Adde, guod pracipua pars reélitudinis deficit, vbi nullum e^ illuftranda DEÏgloria ftudium, guo vacui funt omnesguos Spiritu fuo nonregenuit. Necverbfruftradicitur apudEfaiam, Super CHRISTVSi reguiefcert Spiritumtimoris DEI, guifapientia initiume^. Quantum ad virtutes, gua inaniftecie nos decipi-unt, inforoguidem politico amp;nbsp;in communi homi-num fama habebunt laudem : apud coelefte verb tribunal nullius eruntprecij ad iuftitiam prome-rendam.

Qtu igitur peccati feruitutevinEla detineturp voluntas, ad bonum commouerefenon\poteli, ne-dtim applicare. Eiusmodi enim motus, conuerfio-. nis adDeum principium ell, gua Deigratia tota in Scripturis tribuitur. QMmadmodumprecatur le-remias, Conuerte meDomine,^ conuertar.Manet nihtft-

De cognit. DEI REDEMPT. 11$ CAP. III.

nibilominniVoluntM,qult;i propenfißima affeilione adpeccandum propendeat amp;feflmet :fiquidem non volnntateprtuatus eRhomo, quum in banc ne-ceßitiitem fe addixit,fedVoluntatisfanitate,Porrb, quodhbertateabdtcatam voluntatem dtco neceßi-täte in malum vel trabi velducr.mirum eslficui vi deatur aßera locutio ,quiamp;nec abfonum habet quip piam,nec à fanä:orum vfii aliéna e^i. Offendit ante eos,qut inter neceßitatem amp;nbsp;coactionem difiin-guereneßciunt.Atfiquiseos interroger. AnnoDeut neceffarib bonus jit,annonDiaboltts hecejjarib ma-lus:quidrefigt;ondeant.'‘Sic enint connexaeH Dei bonitos cum dtuinitate,vt non magis necejfiarium fit ipßumeßeDeum,quam bonum. Diabolus autemper lapfimfic à bont commtinione alienatus eft,vt nihil quant male agerepofiit. Si liber am Dei voluntatem in bene agendo non impedit, quod neceffe ell ilium beneagere:fiDiabolus,qui non nifi male agerepo-tell ,voluntate tarnen pec cat: quit hominem idea minus voluntarie peccare dieet,qubd fit peccandi necefiitati obnoxius?

6 nbsp;nbsp;CumDomtnus in ope ferenda, quodnobis deeli,

largiatur, vbt conftiterit quale fit in nobis illtus opus, quo fit e conuerfo nofir a penuria, flatim elucefeet. Cum dieit Apoflolus Philippenfibus, fe confidere, quod qui coepit inipfis opus bonum,per-feclurusjitvfque in diem Ï E S V C DPI S T 1: non dubtum,quinper boni operisprincipium ipfim conuerfionis ortginem, qua ell tn voluntate, de-

cji

CAP.IIi. ,)g I N S T I T V T. L r B. I r.

ftgnef. Bonum itaque opusinchoat in nobis Den^gt; iuftitiin amp;amortm, amp;defideriwn, amp;ßudiumt» cordibus noflrù excitando : vel(vtmagis proprie lo‘ qttamur) Cordu noflrafleSlendo, fortnando, diri-gendo in iuflttiam: perficit autem,ad perfeueranti-am nos confirmando.^i^equùaDominobonumin^ choaritergiuerfetur, quod voluntas,perfe infirmé Ezech stdtuuetur: alibi déclarât Spiritus,quid valeatvo-c ss.v. hijjras fibirelicla. Dabo ,inquit, Vobis cor nouuW' ßirituni noUUmponam in medio veflri: amp;nbsp;auferain cor lapideum de Carne Veßra, à' dabo vobis cor cat-neum: Spiritummeum ponam in medio veßri, ^faciam vtin praceptis mess ambuletis.Sihacß^ mihtudtne oßendere voluit,mhilvnquam boni eXquot; preßiim iri à corde noßro,nißpenitus aliudfiat, nt inter ipfiim ^nospartiamur,quod fibi vni vendis

1 Cotinth.j nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;adcogitandum quidem idoneifumus,

'i.s nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eodem Apoßolo teße. Itaque alibi tradit, non modo

Philip.i.V. opitulariinfirmavoluntati,velprauamcorriger e, fed operari in nobis veile. Vnde facile colltgi-turquoddtxi,quicquid boni ell in voluntate, ejfe vniusgratia opus. Qm fenfù alibi dicit, fideles eX I Corinth, j ^coeßeinchrißo: vbi aperte nouamcreationent, y.j» quaaboleturquodcommunis natura ell,commen-dat. Subaudiendaenim eil inter Adam nbsp;nbsp;Chrißu

antithefis,qua alibi clarius explicat, vbidocet nos Eph. X. V. IO eßeDei falluram, creates in chrißo ad bona opera, quapraparauitvtin illis ambulemus. Bac enim ra-tione probare vult, gr at uit a effe nofiram falutem,

quia

De COONIT. DEI RED BMPT. «7 CA P, III.

^uta initium omnù bont fit à fee unda creattone, quam in chrifto confiqutmur. At qui ß qua ejfiet vel minima ex nobis facultas, aliqua etiam ejfiet me-ritiportio. Verum vt nos prorjùs exinaniat, nihil promeritos ejfie ratiocinatur,qHia m Chrifio condi~ ti fiumus ad bona opera, quapraparauit 'Deus : qui-^ bus verbis iter um fiignificat, omnes bonorum ope-rum partes à primo motu,Dei ejfie proprias.

S Certe boni exordium non aliunde quam àfiolo Deo ejfie,fiacili ejr cert a ratione liquet ; neque enim voluntas reperietur ad bonum propenjâ,niji in elect is.Atqui eleitionis caufa extra homines quarenda esl. Vnde conjicitur, reSlamvoluntatem nonejfie hominiàfieipjo,jèdexcodem beneplacito,quo ante mundicreationemeleili fiumus, jïuere. Accedital-teranonabfimilis ratio:nam cùm bene volendiiir agendiprincipium fit ex fide, videndum elî,vndefit ipfia fides, cîtm verogratuitum ejfie Dei donum c tarnet tota Scriptura ,fiequitur, ex niera gratta ejfie, vbi veile bonum incipimus, qui ad malum toto animo fiumus natur aliter propenfi. Dicit Dominus a-pudleremiam: Timorem nominis met dabo tn çor îet.51. v. j» eoraw, vt non recedant à me.

ç Inclinetcor noftrumadfieDominHs,dicebatSolo- ,.Reg.8.v.s« mon,vtfieruemusmandatafiua. Ideme^inPfialmo pfa.us.v.}« habetur. Inclina cor meum ad tejlimonia tua : fiem-per notanda eli antithejîs inter peruerjùm cordis motum,quofertur ad contumaciam, nbsp;nbsp;correebio-

•nemhanc,qua in obfiequium cogitur. Dauidautem

U J

I N S T I T V T. L I B. 1 I.

fe d’treUrice gratia ad tempus orbatum fuiffefenti-pfal. fI. T.ia ftis,T)eum rogat,vt cor mundum tn fe creet,Spiriti rectum innouet in fuis vifceribus. M.irafane amp;nbsp;por-tentofa fuperbia noflra libtdo. Nihilfeueriiis Dominus extgit,quamvt religiofißme fuum fabbatum obferueniHs, quiefcendofctlicet ab operibus noflris'-.4 nobis verb nihil magis agre impetratur, quant vi operibus noflris valere lußis, Det operibus lufluin loh.ij.v.i lot urn cedamus : Satis luculentum tefltniontuitt reddiditgratijsfuis Chriflus, Ego futn vitis, inquit, VOSpalmites: Eater meus agricola eSl. Sicut palmes non potesl fiubium ferre a feipfo :flc nec vos, ntfi manferitis in me: quia fine me nihilpoteflis fa-cere. Non ambigtta eslifla eonclufio, Sine me nihil poteflisfacereiquippe nos adnihilumredigendoo-mnemvelexigua facultatula opintonem excludit-QMreApoflolus tot am tilt fummam tranfcribit in ïhil.a.v, 1} loco iamcitato.Deus eü,tnqHtt, qui in vobis opera' tur amp;nbsp;veile cf perficere. Prior pars operis bom esl voluntas:altera validus tn exeqtiendo conatus: vtri-usque autor esl Deus.Ergo Domtnofurripimus,fi qd nobis arrogant us,aut in voluntate,autin effeblu. St dicer etur Deus opem ferre infirma voluntati, nobis nonnihil relinquereturifedcumdiciturefiicere ra-luntatem,iam extra nos quicquid tnea bonum e^ locatur.Pórrb quoniam carnis noflrapondéré bona etiamnum voluntas obruitur, ne emergat : fubiun-xit, eluctandis eins pugna difficultatibus, cona-

tus

De cognit., dei redempt, uj cap.iii. tûs conftanttam ad effeäum v/que adminiftrart. Siquidemnec aliter confiâte pefièt, quod alibi dô~ cet,vnicumej]e D E V M, qui efficit omnia ino- i.coiint.u mnibus,vbitotumfiiritualisvita curfum çompre-hendit.

gt;0 Ac voluntatem mouet,non vt nofirapofiea fit eleätonii, inottoni aut obtemperare , aut refra-' gart :fid tUam efficaciter afficiendo. lüudergo to-^ ties à Chryfofiomo repetitum répudiâtt nec^e eil. Quem trahit, voientem trahit : quo infinuat, Dominum porreita tantum manu expeUare, ait fuo auxilio luuari nobis adlubefiat. Eion enim docet Apofiolus, offerti nobis bona voluntatisgra~ tiam , fi acceptemiis, fed ipfum veile in nobis efi ficere. Quod non aliud eil, nifi Dominum fuo Spiritu cor nofirum dtrigere, flellere, modetari, amp;nbsp;ineo tanquamin poffeßione fua regnare, Hec verb per Ezechielem promittit, fe daturum ele^ élis Spiritum nouum, hoc tantum fine, vt in pra.^ Ezech.ir.v. ceptis fuis ambulate poßint fedvt re ipft ambu-lent. Eieqtie fecus accipi fententia CHRIS El potesl, omnis qui audiuit à Patte meo, venit ’oh.«, y|.^s ud me, quam vt efficacem à feipfa D E I gratis

am doceat: quemadmodum Augufiinus conten- pndcftin»-Qlpt gratia non quoslibet promifcue digna- a”quot;

tut Dominus, quemadmodum vulgb iailatur il-, /«lt;/ C nifi fallor ) Occamicum, earn nemini de-, tttgari facienti quod in fe eil. Docendi quidem

tt d-

CAP.III, UO lu ST FT VT. UB. U, funt homines, expofit am ejje Deibenignitatemo* mntbusfine except:one,qui earn quarunt: fed quum qdemumquarere indptant ,qutbuscaleftis graM adfiirauit, nechac faltemportiuncula de eins laude decerpenda erat. Et citra controuerfiam elicitur v.9 egt;çlohanniiverbis,ficefficacitergubernari diuini-tuspiorum cordagt;vtinfiexibili affeclufequantur. QHî cxDeogcnitusesl, inquit, non poted peccare, qutaCemen Dei in ipfo man et. Nam medium,quem Soph!jl,eimaginantürmotum,cutobfequivelquem repeller e bberumfit,aperte excludt videmus,vbi af-feritur efiicax ad perfeuerandum conflantia.

Deperfeuerantianihilomagis dubiutnfuturum it erat,quin habenda effet progratuito Dei dono, nifi intialuiffttpeßimus error,pro hominum merito hac difiienfart,prout fe vnusquisque non ingratum prima gratia prabuerit. Sed enim quontam inde nat us en,qubdputabant in manu noftra effe refiuere vel accipere oblatam Deigratiam, hac opinione explo-fa, tUequoque ffonte fua corruit. Qiunquam htc btfariam erratur: nam praterquam quad noflram erga prtmam grattam,gratitudinem legitimumq^ vfum pofiertqrtbus remunerart docent ,addHtit et-lam,non tarn folamgratta m in nobis operari,fedeffe tantum nobis cooperatrice. Depriorefit habendi e^, expebtandäeffefidelibushancDei benedibtionc, quo melius vfifuermt fuperiorib.gratijs, vt eo ma-, toribtis pollhac adaugeatur : fed ilium quoq^ vfum à Dpmino effe,lt;^ hanc remunerationeagratuita eius bene-

De cognit. DEI REDEMPT. ,?t CAP.IÎV fgt;eneuo!entiaprouemre. Denique Scripturam non partiri inter Deum nbsp;nbsp;nos,acfi ex proprio vtrivsq^

fnotu ejjet mutua concurrentia: fed gratia mul-tiplicationem notare. Quod Paulus nominatini ex-preßtt. îiiam quÜ dixiJfet,Deü effe, qui efficitin no~ igt;is amp;nbsp;vede ^perficere, continuo Jubdtdit, vtrum^ ^tte facer e probonavoluntatethacdiblionegratui-tabenignitate indicans. Ad idautem quoddicere filent, poliquam prima gratia locum dedimus, iam conatus noflros fubfiquenti gratia cooper ar i, re-J}gt;ondeo,fi intelltgant nos propenfis ejfi ad fequen-damgratia alltonem, nihtlréclama. Psi enim cer-tißtmum, vbigratta Dei régnât,talem effe obfique-di promptitudinem.Vnde idtamen,nifi quçdSpiri-tusDet vbiq^fibi confcntiens,quamprincipiogene-rauit obedientia affeblionem, adpeifiuerandi con-ftantiam fouet confirmât l Atfihominem à fei-pfi fumere valunt yndegratia Dei coüaboret, pefli-•lentißtme halluçinantur.

Atq^ hucfalsb perinfeitiam torqueturilludApo-fiait, Plus omnibtis ijs laboraui, non ego fedgratia Dei mecum, 'tUamfi adverbum reddas,nodicitgra-tiam fibifuiffecooperatricem:fedgratiam,qua fibi aderat,omntum fuiffe effeblricem.

OyomodoDeus opereturin cordibus homi*

num. CAP. 1111.

pj Otninem peccatiiugoitacaptittumteneri,ne -*■ adbonum aut vota adffirare autfiudio contendere fuapte natura queat, Jûfficienter proba''

H S

CAP,nn.t2s I N s T r T VT. LI B. ir.

tum esi. Pr^terea difl'tnilio inter coaétionem à“ neceßitdtem pofita fuit ,vnde Itqueret, eum,dut» neceffarib peccat, nihtlo tarnen minus voluntarie peccare. Sedquoniam,dHminferuitutemDiabolo addicitur, tllius arbitrio videtur magis agi quant ; fito: quale fit actionis vtriusque genus, expedien-dum refiat : turn fioluenda quafito, an aliquid tn malts opertbus Deo fittribuendum,in qutbus non-nullam eins autonom intercedere Scriptura tnfi-nuat. Imperio DiaboU quod animalis hominis voluntas dicitur fiubiacere,vt inde agitetur, non fit- ‘ gnificat tpfiam reluclantem ac reflttantem ad ob-fiequiaadtgt ( quemadmodum inuita mancipia ob-ire iufianoflra dominij iure cogtmus)fied Satana prafligijs faficinatam, illi fead omnem duilum ob-fiequentem necefidrtöprabere.

TiiJam quos Spiritus fui regimine non digna-tur Dominus, eos ad Satana altionem iufto iudi-i.cor V ablegat. QMre Apoftolus Deum huius feculi excacajjementes infideltbus ait,ne cernant lumen ■ Puangelij. Et alto loco, Ipfitm operari infilips con-Ephcf.z.v.z tumacia. Excacatio imptorum, ù“ quacunqueinde fiequuntur flagitia, opera Satana nuncupan-tur : quorum tarnen caujja extra humanam vo-luntatem quarenda non ell, ex qua radix malt fitirgit, tn quafiundamentum regnt Satana (hoc ell peccatum ) refitdet.

Longe elialta ratio diuina intalibus allionis. i

De co g'n it. DEI RE DE MPT. 113 CAP. Uli.

2^ Vf ccrtMs nobis pateat, exemplo fit calami-tm à Chalcbtis fiancio lob tllata. Chaldæi inter-emptis eitu pafiortbtis gregem hofliliter depradan-tur. lam tor um improbtim facinus palam ext at; ne^ tn eo opere ce fiat Satan, a quo tot urn id pro-uemre narrat hfioria. Ipfie autem lob Domini opus in eo recognoficit, quern dtat Jibi abftultfic qua erepta erant per cbaldaos. QMmodo idem opus ad D E V M, ad Satanam, ad hominem autorem referamus, quin vel Satanam excufemus DEI confiortio,velD E 7 M mali autorempra-dicemus? Facile, fi fiinem agendiprimurh infii-ciamus, detnde modum. Domini confilium ell, fierui fut pattentiam calamitate exercere ; Satan mohtur eum ad defierationem adigere : Chaldai ex re aliéna prater ius amp;nbsp;fas lucrum quarere aff'eclant. Fanta in confilijs diuerfitas opus iam valde difiinguit.

In modo non minus esl difcriminis. Satana tiffligendum feruum fuum Dominus permit tit: Çhaldàos, quos ad id exequendum mintflros de-Itgit, illi permittit ac tradit impellendos ; Satan alioqui prauos chaldaorum animos venena-tis fuis aculeis adperpetrandum id flagitium in-fiigat: illi ad iniuflitiam furiose ruunt, omnia-que membra feelere obfiringunt ac contaminant. Propri'e ergo agere dicitur Satan in

reprobù,inquibusrégnant fuHm,hoc ellneqaitbi, exercet.Dtctturamp;Deusfuomodo agere,quod SA' taniffe(tnflrumentumquumßttraeius)pro etus nutuac imperio hue att^ iduc fe infleétit ad exe-quenda iufla eius iudtcta. Varietas ergo in fine àquot; modofactt.vtillic tnctilpata Dei iuflitia retuceat, Satana hominüqj nequitia çum fuo opprobrio fe prodat,

Veteres religiofius interdum fimplicem quoque} veritatis confefiionem in hac parte reformidant: Augustinus tarnen libro contra lultanum quinto, longa oratione contendit, non permtßionis tantum autpatientia diuina ejfe peccata, fed etiampoten-EX0.4.V.10 tia,vtficpriorapeccatapuniantur.Sapißime exca^ caredicttur Deus amp;nbsp;indurarereprobos, eorum corda vertere,incltnare, tmpellere.ld qualefit,nequa-quam explicatur,fi confugitur adprafcientiam aut permißionem. Nos ergo duplici ratione reßonde-mus id fieri. Siquidem fiiblato eins lumine, mhil ; quam caltgo amp;nbsp;cacitasfupereltiablato eius Spiritu, corda nofira in lapides obdurefçunt : ceßante eius dire£hone,in obliquitatem contorquentur. Secun-da ratio, quod ad exequenda fua iudiciaper mini-flrum irafua Satanam,amp; confilia eorum defiinat quo vifum ell,amp;voluntates excitât,amp;conatus firmat. Sic vbi récitât M.oßs, Sehom regem tranfi-Deut.i. v.jo tum non dedißepopulo, quiainduraueratDeusßiri tum eius amp;nbsp;eor obfirmauerat,fineconfilij mox fub-tttngit, vt dar et eum in manus noßras, inquit.

Secundum

De COGNLT. DEI REDEMPT. tif CAPJUI.

4 Secundum priorem rationem iftud videtur di- v.j.ezk.7. v, üum: Aufirt labium à veracibusjamp;rationemtol-

ht afeniortbas; Aufert cor ab ijs,quiprdifunt popu- pra,,o7v^4o lo terra, errare eoifactt per inuia. Item, Qiure de-^^^-^i''gt;-mentafli nos Domine, indurafti cor noflritm, ne ti-meamus te? Q^ndoquidem indicantpotiusquales 7 -v j Deus homines faciat defer endo, quam qualiter opus in ipfisfuumperagat. Atfuntalia tefiimonia, qua vltràprocedunt : qualia fiint de Pharaonic indura-tione,Indurabo Cor pharaonic ,nevos audiat,aC di- Exod.icTu mittatpopiilum. Pofiea dicit,feaggrauajfe cor illi-us roborajfe. An indurauit non emoUiendo ? Id quidem verum ed,fedplus aliquidfecit, quod obßi-natione peCtuc eiuc obfirmandum Satana manda-uit: vnde prius dixerat, Penebo cor lUiuc. Adhac, quoties in popuU transgreßiones vindicare.illi pla-cuit,quomodo opusfuum in reprobis adimpleuit?ita nimirum,vtvideos efficaciam agendipenes ipfum fuife,illos miniflerium duntaxat prabuiffe.Sed pro

cipueturndeclarauit, qudm nonßt otiofusinillic, Efa.io.v.ij dum Sennacherib feCurim vocat, qua ad feCandum manu fuaamp; deßinata fuit amp;impa£la.

} nbsp;Porrb Satana minißerium intercederead repro-

bos inßigandos, quoties hue atque lUuc Dominus prouidentia ßta eos deßinat, vel vno ex loco fatic conßiterit, Dicitur enim fapiiu in Samuele, quod ,4,^, Saulemaut raptaUerit aut dimiferit Spiritus Do-14. amp;nbsp;u, t»-mini malus, amp;nbsp;Spiritus malus à Domino. ’■

6 nbsp;nbsp;nbsp;In aélionibuc autem, qua neciußa per fe, net

CAP.nn.u5 Imst I T VT. 11, b. ti.

vitioßfunt, ad corpoream magis quàmJliiritaa-Lib.2.cap.2 lemvttam]pe£tant,quam libertatem obtmeat ho^ fca. u. nbsp;nbsp;nbsp;mo, etfifupra attiganus, nondum tarnen expltca-

tume^i. Ego,etfi eos,qut nuüas efiejibi ad tufli-tiam v 'ires tenent,quodinpnmKadfialutemcognt‘ • tunecejjdrium eU,teuere fateor, non tarnen puto hanc quoque partem negligendam ,vt nouertmiu fi/ectalu ejjegratta Domtnt, quoties in mentem venir eltgere quode renoftra e^. Atqtie hue fie pro-■ tendit diutna prouidentu vü, non modo vt rerum euenttis fiuccedant, quemadmodum expedite pro-fiexerit,fied vt voluntates quoque hominum eodem tendant.Equidem fifienfiunofiro reputamus rerum ' externarum adminifirationem, nthil dubitabimus eatenusfiubhumano arbttrtofiitae effe : verumJi au-restottefitmonijs prabemus, qua Dominum in hu quoque regere animos hominum clamant, arbitrt-um tpfiumJpeciali Dei motioni fittbijeere nos cogent.

AEgjptiorumvoluntates ïfra'élitis cdciliauit, Exod pretiôfifitma quaque vafia illis commodato da-rent l îdunquam eb animum ipfit fiuapteJponte in-duxijfient. Ergo eorum animi Domino magis /libérant, quant àfieipfis regebantur. Necfitn'e lacob mfiperjùafius ejfiet, DE Vlil, prout vifium ell ho-Gîn.4jv.]4 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;diuerfios affeéhis,dixifiet defi-

lio lofiph ( quem profanum e/fie quempiam AE-gjptium putabant) Det vobis Deus inuenire mifie-ricordiam (Qram hoc viro. Sieuttô' totaEcclefia

tn

De COGNIT. DBl REDEMPT. ti? CÀPjm, in Pfalnio fatet tr, quum eiw nii/èrerivoluit Deus, manfuefada ad clementiam ab ipfa fuijje crudeli- ‘ts umgenttum corda.

y. ixcipiet quijpiam ejfehacßngularia exempla, ad quorum régulant exigt nequaquam vniuerfa de.^ l^anti Fgovero dico ,fuffictenter ÿsprobariquod contendo ,DEVM, quoties viam facere vult fila proutdentia, etiam tn rebus externis hörnt-'num voluntates fleclere verfiare, nec tta efie Itbiram ipforum eleilionem, quin eins libertati Del arbitrtum dominetur. Velis nolis,animum tu-um amotione Deipotiùs,quàm ab elecltonis tua. libertatependere,h£C quotidiana experientia reput are coget, quod te in rebus minimeperplexis iu-dicium mens fiepe deficit: in rebus factu non arduü animus flaccefiit : rurfum, in rebus obfiu-rifitmis expeditum ftatim offertur confilium: in magnis dy periculofis, animus omni dtfficulta-te fiiperior fuppettt. Q^m Solomon fcribit, Domtnum cor régis, quafi rtuos aquarum, in manu fiia tenere, amp;nbsp;tnclinare quocunque vo-luerit: fiub vna profeilo fiiecie totum genus com-prebendit.

i Hicmeminerint lector es ,ab euentu rerum non ‘tftimandam humant arbitrq facultatem. Pul-chrefibividenturhumanam voluntatem couincere feruitutis, quod ne fiimmis qtiide monarchis omnia ex fient ent ta fltiant. Atqui fiacultas tfiia de qua lo-

Cap. V. liS I nStiïvt. tis. it.

qutmur intra homme conßderanda , non ab ex* francofiicceffumetienda. Siquidem in liberi arbi-trij dijputationc non hot quaritur, an homini qua-fun^j ammo délibérant, perficere c^exequtper externa tmpedtmentaliccat : Jed aninre qualibetit-beram habcat cß iudicq eleblionemc^ Voluntatit affedtionem^

O Weftion um refutatiojquç pro defen fione li-* beriarbitrij atferrifolent. cap, v,

Ç^Ongerunt primo aduerfarq abfurda nonnuI-‘ la, poflea Scriptura tefttmonqs cum humarii etrbitrij feruitute Congrediuntur. Vtrasque machinas or dine retundcmut. Si pecCatum, aiunt, neceßitatis ell, iamdefinit ejjc peCcatum: fi volant arium elli ergo vitari potesl. JSSego pecca* turn ideo minus debere imputari, quod neceffartum ellinegorurfumconfiequi quod inferunt, euitabile ejfi;,quia voluntariumjit.ûocfupra clarke eXpUcui, in Diabolo ipfi) exemplum propofiuii Wdcpateret non minus Voluntatie peccarc, qui neCeJJdribpet-cat; jicuti rurfium in eledtis angelis cum voluntas indeclmabilis fitabono , non definit tarnen voluntas ejje.

Subijciunt ,nifi ex libera arbitrij eledlione tuW^ virtutes,tum vitia procedunt,non ejfie Confientaneu, vt hominivelpœna infiigatur,velpramium repen-datur.De poenis reJj)ondeo,iUas iure nobis trrogart,i quibus peccati culpa emanat.Quid entm refert, hbe rone iudicio anferuili, modb voluntaria cupiditate pecce-

D E Co G Nrt. b EI Redempt. 129 cAP.V. peccetur? Qthtntumadiußittapramia, magnuve* rbabfurdttasß fateamur i tüa ex Dei benignitate petiiis qudm proprijs meritd dependere. Quaties hoe apudAugufiinum recurrit, nan mérita noßra Deum coronareßed fiia dona,cur ergo,te(le Apoßo-lo,coronantHr fideles f quia Domini mißericordia, iionfuaindußria, ejs- elecii ßmt, dr Vocati, amp;iu~ fltficati.

4 Inflarltpraterea, Trüßra exhortationes ßißipi, nifii fit penes peccatorem purere, At Augußtnusli-bro de Spirittt ^LiteraiDeiimLegisfuaprucepta non humanis viribus metiri docet : veriim vbi iußit quodrellum est,gratis dare implendi facultatent finis electis.

5 nbsp;nbsp;Qttorfium ergo cxhortatiotiesineriipe fiab impijs

obflittato cordeßernuntur, in teßimonsum Ulis fiu~ turafiunt ,vbi ad Domini tribunal ventumfiaerit: qutnetiain iain nunc,vct:nt, nohnt,earum virtute proflernuntur. Practpita aütem Vtilitas ergafiide,* les coitfideranda etl,in quibus Vt omnia per Spiritu fitltim agitDomiiius.itaVerbißü inßrUmentum non ptermittitiEtilludipßim nofiine effiCaciaVfitirpat. Stctergoquodverumetl, totam piorum Virtutem in Dei gratia Jit am ejfie j fiecundum illud Prophetst

(I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dtciu!n,Dabo Ulis cor no:ium,vt in Ulis ambulent.Si

ad recipiendam hanc ipfiam gratiam,quafit vt hbr-tatienipareatur ,per hortationemVultnos prapa-i^ari,qutdhabetquod in ea «conomia mordeas vel fiugillesl

CAP. V. »ja I fl 5 T I T V T. tl B. IT.

în congerendts Scriptur.t tefiimonijs valde fttttf laborioß. Otdaauttm tnpaucißimos fiopos cdeunt loci omncs^vbi mCUis clijjes tlidnbuti fucrint, co-plunbus Viiarelponfione fatisfiet.PrMtpuum robut locMt in prnceptis : qiu putant facultatibus nO' firii fic attemperutu ejfe, vr qu equid ab illis e^iß probat um fit, hispraflaripofi'cnecijj'ari« confiequn-tur. Porrb omnia fiere qus. accumulant praceptn, in tres firecies dtftinguere licet. Alta primant nd ' Jdeum conuerfionem exigunt: alia fimpheiter dl Legis obfieruatione loquuntur :atia perfieuerarein receptaDeigratiaiubent. De omnibus in gcrteri diffiramus, tum defiendemus ad fiormas ipfias. HO' minum fiacultatesad diutna Legispracepta exten^ deredrudtßimaLegisignoranttapradijt. Nam qui pro ingenti ptaculo ducunt ,fii dtcatur,Legis obfiet' Uationem ejfie impoßibilem,valtdtßimo ficilicet ar^ gumentoinfifluntfifrufira alias datam ejfie Legent. ,Perinde enim loquuntur, ae Ji nufiquam Paulus dl Rom.?.v îo Lege locutuseJfiet.Qmd enim, quafio, iftajibi volut, Jbui.cap.y Legemproptertransgreßionespoßtam eße, Perle^, Gal j. V 19 ejfie cognitienem peccati, Legempeccatum efi-ficereySubingrelJam ejfie, vt abundaret delidtumian

i.Tiinoth. i , nbsp;nbsp;nbsp;„ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;r n

aanojtra{vireslimitandamfiuiße,nejrujtradare-tur? Ofiinpotiuslongefiupra nospojitam, quoim-potenttamnoflramconuinceret.

Pquidem Scriptura quum multipitcem Legis t-1 fiim diltgenter ac perjfiicue nobis explicet, ex tlht

tnttr-

DeCOGNIT, DEI REDEMPT. tj» C A P. V.

I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Kt erpre taf lotie, quid Lex in homing valeatiCoßde^

rareconuenit. Q^ntHmprdtfintis cuulferefert,

' fimuUc quid agendum fit nobis prafiripfit, obedi-endivirtiitemà Dei bonitate ejfie docet: ïdeo^ ad preces inuitat, quibus earn nobis dan poflulemus. Sifolumextaret imperium, nulla promifiio, fen-tanda efient vires, an ad rejpondendum imperia fiifficerent: fed quumfiimul promifiiones conne~ ilaHtur,q;i£ in diuinagratia auxilio non modb fitb-fidiuni, fid tot am virtutem nobis ejfie Jit am cla^ mant, ilia fiat isfiuperq^ teftantur, nos pr or Jits me-,. /loi nedum impares objeruanda Legi eJfi.Quare,ne amplitisifiaviriumnoflrarum cum Legispraceptis

, proportio vrgeatur: magis ex promifiior.ibtts repu~ j nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fMdum,qHam fimHS ipji a nobis imparati.

i f idrecenfiendtstribus pr£ceptorumfiormis,quas

* fiuperitisattigimus,clarius cernetur. ïubetjàpius , ‘ Dominus tum in Lege, turn in Prophet is ,vt ad fi

i conuertamur. At fiuccinit ex .iduerfio Propheta, to!i\i-r,f , Conuerte me Domine ,eficonuertar:poslquam e- ler.jr. v. n. ‘ ntm conuertifii me, egipoenitentiam,lt;fi-c. Cordis

nouitate paJLim rcqutrit: fidalibi a fie dart tefita- ict.si.v. n tur. Quodautempromittft DETS, vtAuguJli-nm att, nonfiacimiss ipJi per arbitrium vel natu-ram, fid fiacit ipfis per gratiam. Pant nunc,qui ex praceptis colligunt,ecquidhomo valearad obediet:-. tiam,vtDcigratiampérimant,per quant pracepta adtmplentur.

1 2

_ r. ’P nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ï H s T I T V T. L I B. I I,

C A quot;• nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;..

Secundi generis prMpta ß;nplictart(nt,tjuihi( 'Deumcolere,ciufvoluntat:iferuire di'adh.trere, e-tui placita obfertiare,etiK docinnam fiqui iubemur. Sed innumen fiint l3ci,qui teftificentur tdiut efft donuni,quicguid ittflitM,fanSl!tafii,pietatis, purt-tatis haben pot eit. Ex tertio ^emre erat ilia qua d Lucareßertur,Paull crBarnaba exliortatio adfi' deles,vt in i^ratiaDei permanercnt. Sed vnde ilia conflantiavirtuspetenda fit, alio loco idem Paulin tradit : Qiwd fupereil, iiiquit, fi-atres,fitis fortes perDommum.

Cauillantur hac omnia teftimonia afitttiores: quia nihil tmpediat, quo miniis ipfi conf eramus no-fir as vires. Afferuntetiam locos ex Prophétie ,vbf conuerfionis noftra effettus inter Dcum (ir nos vt-detur dtmidiari) Conuertimmi ad me, amp;nbsp;con-ier.ji-lt;-3i uertaradvos.Scdnulliscauiliis dtluipatesltUudle-femia, irritumfuijfepatlum Eieipercujfum cum ve teripopulo,quia literale tantum erat: nan aliter autem fanciri,quam vbt accedit Spiritus,qui ad ob-ediendum cordaforrrtat. Keque eoruni erróri ad-flipulatur fiententia tUa.SiqutdemtllicHetconuer-fitonotatur,nottquacorn.0ftrum ad refitpificentians renouat,fiedqHafie benetiolum acpropitiumrerutn profientate teflatur : qUcmadmodiim rebus aduer-fis offenfionem interdum indtcat. PCrperam igitur detorquetur locus,dum e'o trahitur,vt opus conuer-fidnisvideatur inter Deum amp;nbsp;homines parttri.

Secundus argumentorum ordo fiuperiori finiti-mus

De COSNfT. DEI REDEMPT. JJJCAP.V. niHseii. Allègentpromtßione!,quibti5 Dominus cÜ voluntate noflra paçifiitur: quales funt,Qult;s.rite Amos 1,14. bonitate;n,amp;non malitinm^gyviuetis. St votueri- let^. v. 1 lis(jrMidtentis, bona terra comsdetis: quadfino-lueritis,gladtus deuorabitvos: quia os Domina locu~ tum eü.împortune (ß per ludibrinm^qua Dominus in promißtonibtis offert beneficia, volantati noftra delegan putant, nifi, noflrumfit illa velftabilire, veiirritafiacere. Etßne rem ifiamfacundis queri~ monqs amplificare promptum edl: nos à Domino il~ ludi,fiivoliintasipfiaiuris noftrincn eEl. PJegoDe-um illudere nobis, dum nos ad beneficia ßua deme-rendainuitat,quos nouit effe prorfus impotentes. Siquidemquum fidelibitsiuxta (ir impijs offeran~ tur promßioncÄßuum apudvtrosque vßum habet. Quemadmodtim praceptis impiorum conficientias pungit Deus,nefiuauiter nimium in peccatis dehei-entur, nulla itidiciorum fiuorum memoria: ita in promtßiombus qtiodammodo eos atteflatur, quam indigni fimt /ua benignitate. Quis enim aquißt-mum conuementißimum effe neget, Dominum qs benefacere à quibus colitur : maiefiatis autem fiua contemptores pro fiia fieueritate vlcifici ? Ette ergo lt;ir ordme agit Deus, dum impyspeccafi com-pedibus deumclis haue legem in promißionibus dielt , tum demum ßua ben(ficiapercepturos,fiapra. uitate difi:efferint,velob hoc fiolum, vt intelligant, fie ab ijs meritb excludi,quaverisDei lultoribtis de-jientur. Eurfium,quia modis omnibus ad tmploran-

«AP.V. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;InJTITVT. lU. II.

dam fiiam grattant fidelct extimnlare findet, ne^ quacjnam ent abfionttmfi qtiod tdii tmtlto cum fill' till agere praceptù erga eos ofiendtmui, id qaoqtte promifi^ionibtts tentet.

Habet tertia clafiis multam cum iliis afiinita- quot;nbsp;tern. Locos enimproductint, quibtts ingrato populo Heus cxprobrat,peretim duntaxatfletiffie ;quomi~ niisabindulgentM fiua omne genus bonorum rece-perit. Cuius generis fiuntifii,Quiavocauivcs, (ir let.j.v.is refiondifiis,fiactam huic domui fient ficct Silo.

Item, haegens non audiuitvocem Domini Dei fui, nec recepit dificiplinam, ideoprotecLa ell à Domino. Ltcm, Qui.s indurafiis cor vefirum, gy noluiftis obe^ dire Domino,h.cc omnia mah euenerunt vebis. Lru-flra,inquii’.nt,malanobis exprobrantur,qua efifiu^ gere nonfiuit nofirapoteflatis. Sedomiffio necefitta^ tisobtentu,refipondeant,pofitntne inficiari, caufib fam contumacia prauamfuam voluntatem fiuijfie ? Si mahfiontem intra fe reperiunt ,qH!d vefiigandis extraneis canfiis tnhiant,ne fibtfiuifie exitq autO' resvideantur ? Paitcis his folutionibus expedite te facilimepofiis ab immetfa tefiimoniorum congerie, quant ad ertgenduni Itberi arbitrij fimulachrutn hofiesgratia Dei firuere folent,tani ex praceptis, ■ quant ex obtefiatiombus aduerjiis Legis transgref-tüifs r.s fores. In Pfalmo hortaturPropbeta jiia atatis homines, neobdurent corda fiiia: nenipe quia omnis (ontuniacia culpa in bomtnum prauitate baret:

De C o cnit. DEI R ï D E M PT. IJÇ CAP. V.

fed ftulte 'tnde coüigitur, cor in vtramque partem efe flextbtle, cuimpraparatio à Deo ell. Dictt Propbeta,Incltnaui cor meum ad obferuanda prace-pta tua : nempequia libcnter h. lari animt pro-penßone DP. O fe addixerat. neqae tarnen fe in-clinationii aiitorem ejfe tadbat, quatn in codem Pfalmo fatetur Dei ejfe donttm. Itaque tenenda Pattli admonitto, dum fideles iubet opcrari fidu. tem fuam cum timoré amp;nbsp;tremore,quia Deus ell quioperaturamp;velle e^ perficere. A^endiqutdem partes iUis aßignat,ne indulgeant carnü torpori: fed metum amp;nbsp;fohcttudmetn praciptens ,Jic eos humiliât, vt nifminerint hoe ipifium quod a^ere iu ben-tur,proprium effe Dei opus, quo diferte exprtmit, paßiue (vt ita loquar) agere fideles, quatenus è fiiggeriturfacultas ,vt nihtlfibi prorfits arro

gent. Vnde (ir Patremrogat C H RI S T P S,vt lolgt;. 17.7,0 «w à malo feruet: eß“ fcimus pios, dum aduerfus Satanam militant, non alips quam Dei armis vi-ilortamconfequi. Deniquequdm nihil fint omnes humana vires in cert amine fpirituah, breuiteros-îenüt Iohannes, quum tracht, non poffe peccare , loh j y , qui ex D E Ogeniti funt, quiafernen DEIin idis manet. Acrationemalibireddit, fit Victoria qua vindt mundum.

12 Citatur tarnen de Lege Mofis teftimonium, ^uodfilutfoni noflravaldeaduerfari videtur.Nam

1 *

C AP, V, ’3lt;î nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I N s T I T V T. L 1 B. II.

iîlepopulumpoüLcgempromulgatiim hune inmo^ Deu 9 y,H nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;contsflatur, Mandatum hoc,tjuodpracipia

t'.bi hodie,non efi Qccultum, nsque precul pof.tum, in çælo ßtum ,fed tuata te eà in ore tuo cß in corde tuo,vtfadas illud. lUc certe ß de nudis pr^e-ceptis dida intelliganturfateor ad çaufam praßen-' tem habere non partim momenti, Verùm omncni ),ot(3.io. i.i jjohisdubttationem eximit Apofloltis, non ambigit-i ns interpretyqtii de iuangeli) doctrina Maßen hie lo-cutum effe affirmât, 'Mamß defoliepraeeptis loque-baturMaßes, vanißimaconfidcntiapopulum inßa-bat. Qui,denim almdquamßepraeipitaffentyßLegte obferuattonemaggreßi forent fuis v tribus, tan-quamßbi non diffieilem, Proinde mbd ecrtins cLl, quamMtofen hisverbis miferieordia fadus cómpre-hendtffieyquod vn 'a eum Legis exacdone promtilga-8 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Nam ^paue 'is ante verfibus doeueratyCir-

CumcidiDdmanu apartere ear da noflra ,vt ipßum diligamus. Lrgo hane, de qua mox Io quit ur, facilitât em non in hominis virtute fedmopeae praßdio Spiritus ßancti poßdt, qui opusfuum potenter in no-fira infirmitate per agit, Ouanquam nee de praee-ptisßmpUeiter intelltgendus ell locus, fed magis de promißionibus Luangcltcis, qua ade'o comparanda iuftteta. faetiltatem in nobis non fiabiliunt,vt earn prorfus euertant, ld reputans Paulus, nonfub duro, illa,ardua,amp;impoßibili conditione faliitem inEu-angelioproponiqua nobifctim Lexag t(nempe VC ipjdm ij demum affiequantur, qui mandata omnia, impie-!

De COCNIT. DEI REDE MP T, I37 CAP.VI.

tier int ) fidfacilt, expedite, amp;nbsp;expofitiac-(tffushocteflanonio confirmât, ergo hoc te-ftmonium adrcndiCtUidam humano aibario li-bertatein,

Homini perdito lt;]iixrendam in CHrifto re-deniptionein elie. c a p, y i.

t ÎZ) Otïcjuam cxcidimfis à vit,i in mortem, inutilit tjjet tota liiit Dei créâtoris,de qua differuimus, co^nitio,nififitcccderetetiamfidcf, Deum in Cfiri., fto Patrem nobisproponens.Etfit enigt;n maltis adbuc inodispiiternum ergtt nosfauorem extare vult Deus, ex mundi tarnen conjpectu pattern colligere non bcet,vbi' nos intus vrgetconfiientia, ofienditfiiu-ftaminpeccatoabdicationiscauffam effe ne pro fi-lijs nes cenfieat Deus vel reputet. Accedtt amp;fiocordia amp;nbsp;ngratstudo : quta nee mentes nofira vtfitint cx-, (acats,quid verum fit, cernunt:(l^ vt praut fiunt onmes fin/its noftri, Deum maligne fiuagloriafiati-, daintfs. Itaqueveniendum adtUudPaulf, Quoniam in fiapientiaDei noncognouitmundiisperfitpienti-' AmDeum, placuit Deo per fiult'.tiampradicatio-nufiduos facere credentes. C.erf'eposl lapfiumprimi hominù nulla adfialutem valuit Dei cognitio absq^ quot;nbsp;Mediatore ; quia non defiua tantum afate loquitur Chtifitisfied omniaficula comprehendit, ctimdu tt hanc effev’tami!eternam,cognofiere Patremverum vnum Deum,amp; quem ille m fit lefium Chrifttim, Vnde etiam affirmât Paulus,Gentes omnes abfique

I }

CA P.VI. tjS I N S T I T V T. I. I B. It.

Tgt;cofuiffc,(^ßievitit orbatos.la,cum doceatlohäfi-I0I1.1.V.4 nesvttam ab imtto fuijfe inChrißo, ér ab eaexci' diffe totunt niundum, adfontcm tllum redire ne-cc/fe e^: at que idea Chr!flus,quatenus e^l propi'^ ïiator,fevttam ejfe ajjerit. It farie non adaltoS quant ad Deifilia pertinet calorum hareditas. Fi-horum autem loco cenferi minime confen^^neun* eFl, qutnon inßti funt incorpus vnigenittfilij. It loh.i.v. 11 cLmteßaturlohdncSiQmcredunttneius nomen,

Dei filtos fieri,

Aeproinde veteri populo nunquam fie Deus os-1 tendit propitium , nee ßem gratta vnquamfiecif abfique Mediatore. Omit to fiacrificiaLegis,quibus palam éx aperte edoHi fiuerunt fi de les,non alibi quamin expiattone ,qu£afiolo Chrtßo per alla eFl, quarendam fialutemeffe. Hoc tantum dico,beatum érfiel’.cent Ecclefia fiatum fiemper in Chrtfii per-fionafiuijfiefiundatum.tiametfii Deus tot am Abra-ha fiobolemin fioedere fiuo complexus eFl ,prudenter «al.î.v.« tarnen ratiocinatur PaulHs,chrtßumproprte efie fienien tllud, in quo bencdicenda étant omnesgen-tes :quandoficinius,nonomnes,qui fiecundum car-nem ex eo genitifiunt, reputatos fiuijfie in fientine. Prima itaque elellipopult adoptio dgratia Medta-toris pendebat ,quod vulgb pijs omnibusfiuijfie no-».«ani.» V- tumfiatisapparet. 'i^am antequam rex tn populo »* (leatus eßet, iam Hanna Saniuelis mater,de pio-

ruia

Dr. COCNIT. DEI REDEM'PT. JJP CAP. VI..

runtfeHciutc differens, tnfuo canticoßc loquitur: robur Kegt fuo Deus,lt;^exaltabit cornu Meß fi'^fui. Qffibtisvcrbis 'tv.teliigit,ï)etim cccleßxßuji

f benediüurum. Cui etinm reffondct oraculum, quod paulb pb^ ßibijcitur Ambhlabit ßacerdos, quem conßituam, cor am CURl ST o meo. IS ec verb dubium eb!,quin caleflisPaterm Dauideeius^ quepofierù conßnci volueritviuamChrtfli imaffi-uem. ideo pios ad DEI timorenibortari voient, iubetoßculariPilttim icuißcilicethacEuan^elijßen- pfal.i.v. ii tentiareffondet,Qfftnon bonoratFtl!um,non ho-

} norat Patrem. Itaque liebt decent tributnn dc-fellione collapßtmfuerit rc^num, foedus tarnen, quodpepigerat DEES inDauide,ßr einsßucceffo-ribtts,flare oportuit, ßcut amp;nbsp;per Prophetas loci:-tusebt, ISonfiindani prorßus regnum propter Da- \ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'

uid ßeruum nieum,lt;ff propter Eierußalem quam elegi. lamchmres ad int er it um vergerent, rur-ßis d’btum fluit, ISoluit DEES dißtergerelcbuda propter Dauid ßeruumßuum, quia locutus erat, vtdaret ei lucernam (irfilß eius in perpetuum. Eue reditßmma,prateritis omnibus al!js,Daui~ dem vnumfltiiffe eleblum, in quo beneplacitum Dei reflideret.ElegttßeruufluumDauid,vtpaßceretlacob rCal,?« populumßuum, hareditatemßuam ifiael.Denique ßcEcclefltam ßuamßeruare voluit Deus, vteiusin-columitas (ff fldlus à capite illo penderet. Quad pfai.i'«. r, exPflalmo colligitur, Serua lebouah, benedictuf

CAP. VI, 140 lnSTITVT. LIB. II.

qui venitin nomme lebouie. Vbifatù conßut, reuo^ cari ad Chrißtimfideles, vtfe Dei manu faluos forejferent. Hine iam fat is liquet, fanbiis Patrtbuf fub Lege cbnßum femperfutjfc obiebtum, ad queM fidein fuam dirigeront.

Porfo vbi rebusaffliblis folatiumpromittttur, l maxime vbi deferibitur Ec(le/ia libtratio, fiducist amp;ßet ve.villu’n in Chrißo ipfóprafigitur, Pgreffus Hab J V U nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;jalutem popuh fut cum Méfia fuo, in-

quitUabacuc. Ptquotiesde inßauratione Ecclef^ mentiofit apud Prepbetiis,populum reuoçatadpn mfianem Dauidi fabtam de rcgni perpetuitate, Quo pert inet infgneillud reßonfum pftia. Qipuin eniin vtderet ab incredulo rege Aebas repudiari quod de foluenda obfidione Hierofolynta prafen-’ tifalute tefiatus fuerat, quafi ex abrupto tranfit

Ifa. 7.V.1 adMeftam, ïccevtrgo çoncipiet acpariet filiqm: obliquefignificâs, quamuis rex populus fùa pra-uttate reijcerent oblatam fibi promifionem, aefi data opera incurnberent adlabefaçlandam Det fi-dem, non fore tarnen irrittim fcedus, qutnfuo tempore veniret redemptor.Denique Propbetis omnibus cura fuit, vt Detim placabilem ofienderent ,fem-

Efa. SS- Y.3 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;medium proferre tlltid Dauidis rcgnuni,vnde

pendebat amp;nbsp;redemptio amp;nbsp;aterna faills. Sic pftias, Statuam vobifeum fcedus,nnfericordias Dauidis fideles, ecceteftemdedieunipopulis. Hempe quia in rebus perditis non aliter ßerare poterant fideles gt;nbsp;nifi teße illo interpofito,Deunifibifore exorabilem,

Eodent

t)E coonit. Dei redempt. »41 cap.vi. todem gt;nodo lereniioi, vt dejperatos erigat, Ecce, ini]uit,d!eiven!unr,iju!bus fltfatabo D'^auidiger-men tuft urn, amp;nbsp;tune ftruabitur luda, amp;nbsp;ïfrael tu-tohabitabit. Ei.eth'2elautem,Suftttaboftipereucs y“'*’’’* tneaspaftorem vnum, nempeDauidemferttum nie-um. E^go Ichouah illts in Deunt ero, amp;nbsp;firuut meus Dauid inpaft orcin :amp;pcrcutiam cum ijsfodus pacis. Dein aiibt,poftqtiam de incredibili renouât tone differuit, Seruüs,mquit, meitsDiuideritrex eorÜ, tneckir-v. Creritpaftorvnus/s{peromnes,amp;faxitispacis ater^ numpercutiatn cum ipftts. Patica ex multis deitbo, qtita Icctores tantum volo adinonitos,ftgt;em omnium piorumnonahbt vnquamftüft'erepofitani quam in Chrifto^ Siicctnunt ctiam alijOmnes Prepbeta.

taqueZacharias,ftcuteius fecuiumChrifti mani- zjch.s.v«* feftationi pröpius er-at,apertius exclatnar, l^tare filtaSion,iub!laftilta leruftalcm,Pcce Rextutisve-nit tibi iuftus amp;nbsp;fteruator.

4 Dis vaticinijS itaiinbui Voluit Deus ludaos, vt liberationis petenda cauftd recld cculos ad chri-ftumconucrtcrent.Necvcrb:q:!ainuis tuipiterde-generaftint.potuittanien abolcri nietnoriageneralis illiusprincipij, Deuniper rnanum cbriftt ,ftcuti Dauidipollicitusfttierat,forePcclefia libérâtorem : atque demuni hcc modo firmuni fore gratuitum feei'us,qtioDeuseleblosfiiosadoptauerat. Dinefa-üiim eil,vt in orepuerorum perfoilaret canticum illud,quuni cbriftus Dterofoljimam,paulo ante mor tem,ingrej]us ePit Doftanna filio Dauid.Dae ratione

c A P. VI. 14s I N ST I T V T. L I B. t I.

Cbriflus ipfe difcipulos, vt difttn^ie amp;nbsp;perfecte ere-Mat lî nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Deo,iahet tn fe credere : Crédita in Deum, amp;

' in me crédité, inquit. Etfi enimproprteloquenic

à Chrißo fides adPatrem confcendit, fignificat ta- ' men,eam,etianifiDeo innititar ,paulatim euanc^ fiere,ntfi intercédât tpfe medias, qui eain folidafir-mit ate ret meat: alicquialtior qaoqueetlDeinia-ieflas,quanivtad earn pénétrent mortales,qui tan-quam vermicult fuper terram reptant. ^qre tl-Itidvuliareditlumficadinttto,DeHmefiefidet eb-iehtum, vt tarnen correttione opus habeat: quia non I C0I.1.T.1J fiuflravocatur Chrifiusinutfibilis Det imago: fed I hocelogio monemur, nifi occurrat nobisDE PSin j C EI RIS T O, non pojfe in faint cm nobis innate fee- j i.ioh.2.v.3a re.OmninofemperverufuttillHdIoannis,QHi non \

habet Eilium, neque Patrem habet. Nam etfiglo-rtati funt multi ,fummum numen, coeltque amp;nbsp;If terra opificem fe colere: quia tarnen nullus illis e-rat Mediator, fieri non potuit, vt Dei miferic'or-diam vere gufiarent, at que it a perfuafiejfent,fi.bi patrem ejfe.

Legem fiiifle d.itam, non quæ popiilum veterem in fe retineret, (ed quæ foueret fpeni , falutis in ChriftO) vfquc ad eius aduentum.

C A P. VII.

XcontinHailla,quamrctuUmus,feriecolligeret I licet,legem nontdeo poll mortem Abraha quadrin^

Du COONIT, DEI REDE MP T, »4J CAP.VIT.

ijnadrtngentK circiter annif fuijji fuperadditam, vt eleélum populum d Chriflo abduceret : imb rf fujpenfis Tuner et ammos vfque ad eitisaduentum, accenderet etiam eins dcfiderjum,amp; tn expeäatio^ neconfirmaret, ne longiere moradeficerent. Legit nomine non foliim decem pracepta intelligo ,fedfor tnamreligionisper manumMofis à Deo tradttam. Llequeentm datweilM.ofes legitlator, qui henedi-äionemgeneri J braha proniijfam aboleret : imb vi~ demus,vt paßim reuocet in memoriam ludais gra~ tuitum tÙudfœdus, cum patribus eorutn percuß. film, euiut haredes eranc : ac ß ad tllud renouan-diimniijfusforet. Idclartßtmeexcicremonqs pate~

‘ faäii fuit. Ouare non abs re Gr in cccione Stephani nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;v. 4»

amp;inLpiflolaadilebraos,expenditur locus ille,vbi Exoi. if, Deus l^lofen iubctquacunqj ad tabernaculum per- v. tmentfortnare fccunduni exemplar quod oflenfum iUifuerat in monte. L^ißenimßirituale aliquidfu-iffetpropoßtum, qub tenderent,non ficus in Ulis o-peram lufißent ludai at.p^ Gentes inßis nugis. Prc-fanthomines non abfque fafltdio audire fußinent tarn multipliées ritus. Plempe quia ad finem non attenduntfi quo ß legales figura fiparentur, vani-tatis danari neceffe eSl.Atqui oßendit typus ille,Dett non tdeo mandaffefacrtficia, vtcidtores fuos occupa ret mterrenis exercttijsßed potii(s,vt altiiis trige-reteorumentes. Quodetiam exetus natura liquidb fonflare poteSi: quia, vr Jptntualis eH, non alit

SAP.VtJ. lt;4 I N 3 T I T V t. t I B. It,

^uamIpirituah cultu obleilatur. Teftantur hoc toi Prophotarum fententia, quibus Ittdaos focordia ar^ giiunt,qubdputcnt vllius ejfe apud Dcum momenti quauu facrificU. Anqaiii Legiquicquaniderogare confiliumfit ? Minime: fed ( vt erantveriiUiiuin^ terpretes ) hoc modo nd fcopum oculoi dtrtgi volue'‘ runt,a quo vulgus err abat, lam ex gratia ludteis ob-lata cert'o coUigitur,Legem chrifto nonfuiffevacii' am : hunc enim adoptionif fiiiem UlispropofuitMo^ Èxod.is.v.s fes,vt effent D EO iti regnum facerdot ale: quoi affe qui Hon po ter ant, tiiß mai or amp;nbsp;praflantior, quam ex fmguine pecudum, reconciltatio mter-‘, cederet.

Atq. h e obiter notandum eli,regnum,quod tan-‘ dem ereclumfuit in familia Oauidis,effe Legis par~ tem,lt;ircontinsrt fub Mofs mmifierio :vn(lefequi-‘ tur,tam tn toto genere Lei!it:Co,quaminpoßeris ' Oauidis, Chrtfium oculis veteris populi q:iafi tn dtt* pliciffeculo fiiiffe ebieCtum : Oma, vt nitper ditCij non aliter coramDco effe poterantVel reges vl fa^ terdotes,qui dsquot; firut erant pecCati ac mottis,amp;fun G»i j V Z4 i^orruptionepolluti, Hine vertftmtim effe patet tb ludPauli, ludaosquafi fub padagogi cuflodia fuif fe retentos, donee veniret fimen, in euiusgrattant data erat promtßio. Ougniodo autem Csremontf fuerint ad chriflum manuducti, anti dictum esl, edr ex pluribus Prophetarum teflimonf melius in^ telltgere licet. Nam etfinouis quotidiefaCrifieijs ad Deum placandum accedere tpfos oportuit,vnico ta-‘ med

De cognit. dei rbdempt. Hjcap.vij, tnen facrificio fielera omnia expiatum iri pro-mittit Efaias : cul concinit Daniel. Sacerdotes ex

tribu Leut deßgnati fanStuarium ingredtebantur : atdevnicoJacerdotefemel dtélumfuit,iureiurando diuinitus e lelt urn eße, qui fete er dos ejfetm perpetu^ üm fecundum ordinem Melehtfedel^ Qßod verb tld decern pracepta fe!ellat,tened.t fimtliter est Pauli admonitio, chnftumeJfefinemLegis,in falutem Omni credeitti .■ c? altera, chrifeum ejfe feiritumi qitiltteramperfe mortiferamviuificat. Ltamprio-requidem fegnificat, fruflra iufiitiam doceri pra-ceptis,donec eam chrifius cfegratuita impiitatio-ne(fefeirituregcnerationisconférât. Quare meri-tû chrifeum vocat complementum Legis vel finem, quia nihil prodeffet,quid exigat a nobis Dciis,fcire, nifefubiH^ô (fe onereintclerabili laborantibus eir opprefeis Chrtfeus fuccurreret. Alibi Legem propter trasgreßiones pofet am effe docet: nempe vt homi- ” nes damn.itionis fua conuiltos humiliaret. Porro quia hac ad Chrtfeum quarendum vera amp;nbsp;vnica eit praparatio, quacunquediuerfesverbis tradit,probe interfe confentiunt. Sedquia dtjceptatio illifuit cum peruerfes doeloribiis,qui Legis open bits tufiiti-am nos merenfingebant,vt eorum errorem refuta-ret,coaltus eliinterdumnudam Legem pracisèac-cipere: qua tarnen gratuitaadoptionis foedere alio-qui vcfeita eli,

j QuomodoautemaLegemorali edolti magis in-excufebilesreddamur,ytnos ad ventant expeten-

CAP. VII. «45 I N s T I T V T. I. I B, It.

(lamreattis fôlicttetjbreuiter cognofiere oper^pTC-tium e^.Si Virum elt, perfeclionem luflitiin. in Legt nos edocerinßud etiam confequitur,abfolutam sii^ obferuationempetfeLbam ejfe coram Deo iufiitiatn: Dcuc. n. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fitlicet homo luflns apudcœlefle tribunalcen-

1.1» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;featurac reputetur.Quare M.ofes,lege promulgatu,

non dubitat contefian ccelum amp;nbsp;terra,quodpropo-fuiffct ifiaélivitamci)'mortem, bonum els'maluni’ Necrefragari licet, quin ittjiam Legis obediential tnaneat at erna falutis remuneratio, quemadmodti rf Dominopromijja eli. Rurfiim tarnen operapreti-um esi recognofiere, ecquid earn obedientiampra-ßcmus,cuius merito concipienda ßt tUius remunerations fiducia. QtMntulum enim en:,videre in Legis obßeruanttapoßtumvita at erna pr£mium,nifi praterea conßet,an ea via peruenire ad vit am ater-nam nobis liecat ? Hac verb in parte Legis imbeeiüi-tas fe profert : nam quia in nudo noßrum ilia Legis obßruantia deprehenditur, à vita promißionibtts exclufi,in folam maledictionem recidtmus. Dice non quid fiat modo, fed quid necejfarium fit :citni longe fupra humanä facultatem fit Legis doctrina.

Itaque fi Legem duntaxat intuemitr, nihilali-4 udpoßiimus quam animum deßondere, ctim ex ea damnemur emnes, ac maledicamur : a beatititdi-ne, quam fuis cultoribus proponit, procul arcea-mur. Ergbne, inqtties, itanos ludificatur Dominus? Reßondeo: etiamfi promißiones Legis, quatenus condittonales funt,àperfecta Legis obedientia de-pendeant,

De cognit. DEI REDEMPT. I47CAP.VII-pendeant, quam nullibi reperire csl: non tarnen fiuflradatasejfe. Vbienimdtdicimus, mitas nobis fore amp;nbsp;inefficaces, nifigratuita fua bonitate, citra intuitum operum,nos Deus amplexetur,atque adeb illambonitateni nobis per Etiangehum exhibitam, fide fimiis amplexati : ne ipßs quidem deeEi fua ef-ficacia,etiam cum annexaconditione:ficenimtu omnia nobis gratuito confert ,vt hoc quoque ad cu-mulum fua beneficentia adiiingat, quod femiple-nam noflram obedientiam non rejfiuens, à' quod deedcomplemento, remittens ,perindeatquedno-bis impleta conditione, legalium promiflionumfru-

. ' Hum percipere nos facit.

s' Quod auteniimpoßibilemLegisobferuationem

I- diximusyideEipaucis verbis explicandum flmulamp; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;•

confirmandum-.foletentmvulgo abfurdiflimafen-tentia videri. Impoflibtle appelio, quod necfuit vn~ quam,lt;ir, ne in poflerum flt,Dei ordinatione ac decretoimpeditur. Si abvltima memoriarepeta-tnus,neminem fanElorum extitiffe dico, qui corpore mortis circundatus ad cum dilectionis fcopiim per^ tigeritytextoto corde,extota mente, ex totaa-^

E nbsp;nbsp;nima, ex tot a patentia Deum amaret : neminem

rurfilm, qui non concupifientia laborarit. Dico item,neminem poflhacfuturum,qui ad vera perfe~ Hionis metam peruenturus fit, nifi corporis mole folutus.

Inhancremprimtimfiippetunt aperta Scriptura

K 2

C A P.Vl I. (48 I N ST I TVT. LtB. I [.

rReg.s.v. tefiimonia. Non esl homo iufltis fuper terram, qdi

vfal.HS-v. a tionpeccet,dtcebat Solomon.Dauidautem,Non tii'

ftificabitur in ccn/pellu tuo omnis viuens.lob pltiri-mis locis idem affirmât. Clarißimc omnium PaH' lus, Quod caro concupifcit aduerfits ffiiritum, à ffiiritusaduerßuscarnem. Plee alia ratione probat, Omnes, qui fub Lege fiunt, malediclioni fubieclos, nifiquia firipturnfit, Maledictos omnes,qui noti permanßerint tn omnibus eins mandatis: innueas fcilicet, imb pro confieffio affiumens, neminem pet- ' manere poffie, Qmequid autem Scripturispradi' clum eSi, idproperpetuoadeoq.pro neceffiario habt-ri docet. Valtdßima etiam rat tone id c entendit Mi‘

guflinus, nunquam tn hac carne redderenos quciH debemHs,legittmum Deo amorem. Amor,inquit, line Sc life titiamita]equitur,vtDcum amarc nemoperfed't poßit, qui non cognitam prius ad plenum habuerit

eiui bonitatem.Nos dum inmunda peregrinamitfgt; cernimui per jpeculum amp;nbsp;in mnigmate ; fiquitit’ ergodmpcrfe^um ejje noflrum amorenti Sit erggt; extra controuerfiam, impoßibile ejfe inhac carnt Legii itnplementum ,fi natura noflra inipotentia^ intuemur, qtiemadmodum (s- ex Paulo alibi adhui ofiendetur.

Sed quo tot a res melius pate fiat, officium vsû)^' I que Legis, quam moralem vacant ,fuccincio or dim recolligamus. Porrd tribus iftispartibus contmetul' Prima esl,vt dum iufiitiam Det ofiendit, id ell,qiii folaDeo accepta edl,fua vnumquemque iniufiicii

' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;adme‘

De cognit. DEI REDEMPT. I49CAr.VII. édmoneat, certioremfaciat, conuincat deniqucac (ondemnet. Sic enim opus eH,C£Cum ebrium a~ morefiiihaminem,ad notitiamfimul amp;nbsp;confeßto-nemßtietum itnbec!ll!ratis,tu)n impuriMss adi^i. JSequeenimßm catß.t dicit Apoflolus,fe concu-pifcentiam ignorttffe,nifi Lexdiceref,Non concu-pifies-.quianßpert'damretegatiirex latebris fuis, ecculttusmtferum hominem perdit, quam id exi~ tiale etus teliim fintiatur.

7 îtaLexinjlareü ßeculi cuiufdam, in quo no-flram impotentiam, turn ex hac iniquitatem ,po-firemb ex vtraque nialedictsonem contemplamur. Q^em enun ad fequendam iufiitiam deflituit fa-cult as,hie in Intopeccatorum hareat defixus necef-feeSl. Peccatum continuo malediclio fequitur. l-de'oquomaioris transgreßionis deprehenfis conut-(t OS que Lex tenet, eograuiores fimul iudicq reos a. git. Huepertinet Apofioli dictum, quodperfegem eLl cognitio peccatt. Primum enim eius officium ta- Rom a.v.îà turn notât,cuius experimentum e^: tnpeccatoribus tiondum regeneratis.

S OMd autem omnium noftrum iniquitas amp;nbsp;da-mnatio Legis teftimonio confi.gnatur, non tdeofir, vt deffionfis animis tn pracipitium corruamus-.in hune certe modum illinc exanimantur reprobi :fed vbanimi obfiinationem. Apudfilios DEI alium efie eruditionis finem conuenit. Nos quidemiudi-cio Legis damnatos teftatur Apofiolus,qub omne os Dbflruatur, (it obnoxius reddatur omnis mundus

K i

CAP.VII.i$o nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Inst I TVT. lib. ii.

Rom.ii.T. Deo: idem tarnen alibi docetjDeum omnes Jtdifi-credulitate conclußffe, növt pcrdat aut omnes férir e finat, fed vt omnium infer eat ur, nempe vt e-^ijfufuavirtutis flolida opinione, fola Dei manti flare fe amp;nbsp;confiflere intelligant, vtnudi amp;vacv.i ad eius mifericordiam confugiant, in hancfe tod reclinent, in hanc penitusfe abdant, hanc vnant pro iuflitia amp;nbsp;meritù arripiant, qua omnibus in Chriflo expoflta ell,quicunq, earn verafide ef ex-petunt expédiant. Deus enim in Legis praceptis non nifi perfeela iuflitia, qua nos omnes deflittft fumus,remunerator : contra autem feuerns fcele-rum iudex apparet. In chriflo autem facies eins gratia amp;lenitatis plena ergamiferos etiam ac indignas peccatores relucet.

rfti.iis, AuguflinustAd hoc data esl Lex, vt de magno par uulumfaceref.vttead iuftitiam vires de tuo non habere monflraret ,acfic inops,indignus ac egemis adgratiam confugeres. Lofted fermonem ad Detitn

Concione nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Itafac Domine, itafac mifericors Domine;

imperaquod non poftit impleri: imb impera,quoil non nift pergratiam tuam poftit impleri-.vt quuW homines id implere per fuas vires nequiuerint, o-mne os obftruatiir, amp;nbsp;nemo ftibi magnus videatur : fint omnesparuuli, eft reus fiat omnis mundus coram Deo. Lleq^ tame in reprobis quoq^ ipfisprimutn hoc Legis officium ceftdt.Quanquam enim cumfilijS Dei non renouentur ; pertinet tarnen ad manife-ftandam ditiini iudicijaquitatcm,vt Legislt;ftcon-fcien-

tjuid merit 'i ßnt.

K Secundum Legit officium efl, vt,qui nulla iufli Teäi^cura,nißt coacli, tanguntur, dum audiunt diras in eas ßanüiones, cdérceantur ßaltem pccna-ruformidtne.Alys quidem obfiurius ,ali)s clarius, omnibus tarnen nondû regeneratis hic finfus incLi, vt novoluntariaßubmtßione,ßed inuiti ac reflitates tantiimtimorisvioletia ad Legis fludia trahantur. Sedtamenhaccoaäaexpreffiaq^ luflitia neceffaria esi publica hominü communitatt,cuius hic traquiU litati conßulitur, dum cauetur,ne omnia permifie-antur tumultu : quodfier et,fl omnia omnib.liceret. Quin etiafilijs Dei rtoeLi inutile hac padagogia ex~ erceri, quantijper ante vocatione, Spiritußaniiifi,. cationis deflituti, inflpientiacarnis laflciuiut. Dum enimdiuinavltionisterrorevelab externapetulan tia retrahuntur,vtcunqj nondu ammo domiti parti in pr£flentiapromoueant,aHqua tarnen ex parte ferenda luflitia iugo affiuefiut: ne, quuvocatifuerint, ftnt addifciphnaceu ad rem incognita rudespror-fus ac nouitij. Boc officiu videtur Apoflolusproprie ‘*^^^giffie,quÜ tracUt, Legem noneffetuflo pofita, fid iniuftis immorigeris, impfi cfi peccatoribfcele-ratis profanis, parricidis,homicidis,fornicarijs, amp;c. Indicat enim, effie exultantibHs,^fimili modo alioquinvagaturiscarnisItbidinibtis retinaculum, u Ad vtrumq, verb accommodari poteii, quod alibi dicit,Legem fuijfe ludais padagogum ad Cbtiflum j

ÇAP.VII. lp . I N S r I T V T. L I B. II,

fiqutdcm duo funt ho/ninumgenera, quos ad Chrl flum fuapadagogta manu duct. Alq(dcquibusprimo loco diximus) quia propria aut virtutis, au t iti- .. ftitia fidiiàa nimis pleni funt, recipienda Chrifli gratia non funt tdonet,ntfiprius ßnt exinaniti.Ergo eos mi/eria fua agnitione Lex ad humilitatcni jubigit,qubitapraparentur ad expetcndum ,quod fibianteadeef'e non putabant. Alij opus habent frano, quo retineantur, ne ita laxentf ana cartiis fua lafcsuia ,vtabo}nni iuflitiaftitdio prorfits exci-dant.ltaque quos ad regni fui hareditatem deflina-itit,fi nonftattm régénérât, ad tempus fua yifita-tiomsconferuat perEegis operafub timoré, non iHo quidem eafio amp;nbsp;puro, qualis in eiitsfilqs efe debet, Vtilitamenadhoc, vt ad ver am piet at em profita cap tu eriidiantur. Ctitus ret tot babeinus documenta, vt minime opus fit exemplo. Quicunque enint abqtiandiu in ignorâtione Deiverfati funt,hoc fibi accidiffifatebuntur, vt Legisfrano retinerentur itt qualicunque D E I metu ôquot; obferuantia, donee S pin tu regenerati, ex animo ipfum amare inci-perent.

Tertius vfus,qui amp;praciptiiu ebl,e!y in propri-uni Legis finempropihj^efiat, erga fidèles locum habet,quorumincordibusiam vigctac régnât Dei Spiritus. Nam tametfi digito Dei Legem inferipta amp;nbsp;mfiulptam habent in cordibiis, hoc esi fie affebti funt ^antmati per Spiritus diredltonem,vt ^tem i perareDeo ciiptant: bifariam tarnen adhuc in Legi ' profi-

froßciunt. I'st enim illù optimum orgatium, qtib melius in dies ac certius dtfiant, qualis fit Domini Voluntas,adquam adj^irant : atqne in eins intcUi-gentia confirmentur. Nee fequifpiam noflrum ab bac neceflitate eximat : nemo enim ebflaptcntiaad-bucpenetrauit, vt nonpoflit ex qnotidtana Lcgis c~ ruditione nouosfacereprogrejflus inpuriorcm diui-namp; vuluntatis notitiam. Deinde,quia non flola do~ flrina, fled exhortiitione quoque indigemus,hanc quoque ytilitatcm ex Lege capiet fleruus Dci,vtfic-quenti eins meditatione excitetur ad obflequium, in eoroboretur,ddelinquendi lubrico retrahatur. In hunt enim modum Jdnblosflibi inflate oportet, qui ficunduin Spirit urn quantalibet alaeritate ad Dei iuflitiam c ont endant,c amis tarnen ignautaflempcr onerantur,qub minus légitima promptitudineper-gant. Huiecarni Lex flagrum ell,quoinflar iner-ttstardiq^aflini adopusvrgeatur : imb fliritualihc-mini,qut nondum carnis mole expeditus cH, aflidn-usaculeus ent, qui defltdere ittttm non permittat. Liimiruminhuncvflumrefliiciebat Dauid, cumin-flgnibus lilts cneomqs Legem celebraret,Lex Domini immaculata,conuertens animas : iuflitia Do-minirecla,l£tificantes corda: Praceptum Domini lucidum, illuminans oculos, cfirc. Item,Lucerna pc-dibus meis verbum tuum, amp;nbsp;lumenflemitis meis : ac innumera, qua toto Ulo Pflalmo proflequitur. îdcc verb repugnant ifla Paulinisflcntentijs,quibus oflen flitur,nin quern regenerat is vflcm Lex pr aflet ,fle(l

K4. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I N s T I T V T. L.I B. IT.

5ai^/ hominiperfe conferrequeat. Etc atitem canif Prophtta, quanta cum vtilitate Legu fua leciiont erudiat Dominut eos, quibus intus obfequendt protn ptitudinem inppirat:necfila pracepta arriptt,fii annexa gratis. promißtonem,qusfila facit,vt qtto^ amarumesiducefiat. OfidenimLege minus ama^ bile,fiflagttando tantum (fi minando mctti filid' tit animas fi terrore angat ? Prsfirtim verb ofien-dit Datiid ,fi in Lege Médiat or em apprehendijfe,fi' ne quo nuila eLi cbleblatiovel fuauitas.

Ougd difierncre dum imperiti quidam nefciunt, 'i' duos Legis tabulas valere tubent: quia fiilicet Cbri-fiianis alieniim effe arbitrantur,adhsrere doclrina, qiu mortis adminiflratiónem continet. LaceffatlC' ge ex animis noftrisprofana ifisc opinio. Pulchre e^ mm docuitMofis, Legem, qusapud peccatores ni' hil qudm mortemgenerate potest, infandtis melio' rem prsfiantiorem^ habere debere vfum. Ouodß abfolutiim in ea iuflitis exemplar eminere nein« inficietiir : aut nullam effe nobis recl'e iufle^ viueii' diregnlam oportet, aut ab ea ne fas eLl difeedere: fiquidem nonplures,fidvna ell fi perpétua fiin^ flixibitis viuendt régula. Quamobrem quod iufii hominis vit am in Legis meditatione continuamfi' citDauid,idneadficulumvnu referamusinecabs' terreamur ideoabeiusinftitutione, quod exallioff multi) fandlitate prsfiribit, quaprsflaturi fu»ii^gt; dum Cl} cuferemus carcerem corporis noftri. Non.«-iamrtgidi exadloris vicemerga nosfungitur,fidi«

De COGNIT. DEI EEDEMPT. «S$CAP.VI1. hiic,adquam nos adhortatar^ffeiHenemetadono-flrat, ad qua nobis tota vita contendere non minus vttle e^t, officio nofiro confientaneu : cuius decurfio ffiacio dabit Dominus, vt metam illani , ad quam nunc emtnus nituntur nojirafiudia, teneamus.

14 Nunc ergo quoniam vim exhortationis ergafideles habet Lex,non qua eoru conficientias maledtclio-neliget,fiedquapigritiafiubinde infiando excutiat, 0- iniperfeüionem vellicetiaccurat'e difiinguamtis, ^dtn Legefiitabrogatu,quidfirtnu adbuc maneat. Cu}ntefiaturDomtnus,finoveniffieadLegeabolen- Katt.s.v.17 dam,fiedadimplendâmecprateriturÜ,donee cœlum acterra tranfieant, apiceexLege,quin omniafiiant: nihil de obfieruantia Legis perfiiu aduentum detra-Liu iri fiatis confirmât.Lt meritb: quando in huncfi-nempotiusvenit, vteiustransgreßtonibus medere-tur. M.anet igittir per chrifium inuiolabilis Legis doblrina,qua nos docendo,admonendo, obiurgando, corrigendo adomne opus bonumformet ac coparet.

Qua verb de malediPtione dicuntur d Paulo,non ad mfiitutionem ipfiam pertinerc,fiedfioliim cofirin-gendaconficientiavigorem,confiat. Non enimfio-lumdocetLex,fied iniperiose exigit quodmandat. St non exhibeatur, imb fi qua in parte ac officio cefi fietur,malediLHonisfiulmenfiringtt.LIacratione di- „ citApofiolus,OmnesquifiuntexoperibusLegis,ejfie Deut. 27. execrattoni obnoxios,quia firiptum fitt,Execrabi-lisomnis, qui non complet omnia. Los autem fiub operibus Legù dicit, quiinremtfiionepeccatortim

CAP.VII.J0 IhSTIÏVT. 118. II.

iiiftitiinm non flatuunt,per quant a Legis rigore fil-uimur. Solmergo nos a Legis vinculis oportere do-cet ,nifivolumttsfub tUis mifere perire. Sed quibtts vinculis? Idiusauflera. amp;nbsp;infeflte exa?ltonis, quss exfummo iurendnlremittit, nee transgreßionem Vdam impuniturnßnit. Ab hac,tnqua)n, maledi-dlione vt nos redimeret Chrifius, fadtus esl pro no^ _ bis malediciio.Scriptum eil emm,M.nlediclus omnu Viâ.zi.y.îî pendet in ligno. Interim munet iüud ßemper tnconcujßum, ex Legis autoritäre nihil deeeßiße, quin eadern ßemper veneratione obedtentiaque ipßamßußcipi a nobis conueniat. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;’

Aliacaremomarumratio eSl,qUicnoneffeélu,fid li vßußoloßuerintabrogate. QMd autem illisfinem aduentu ßuo Chrtfius impoßuit, adeb nihil earum fan£titatiderogat,vt eammagis commendet ac il-iuflret. ISlamßcuti veteri populo inaneprabuifßent ßeclaculum, niß mortis ér reßurrectionis chrifli virtus tdic monflrata effet: ita nificeffaffent,dißcer-nerehodienon liceret, quorßum ßuijßent inflitutsi. Ideo Paulus,vt earum obßeruationem non ßuperua-cuam modb,ßed noxiam quoque effeprobet,vmbras Col.x.v.17 ßuiffe docet,quarum nobis extat in chriflo corpus.

Videmus ergo vt in earum abolitione melius reßul-. geat veritas, quamß adhucproculérquafiobten-tovelo Chriflum qui palam apparuit, ßigurarent.

Mat.ij.v .51 Ideo éx chrifli morte velum rempli in duas partes ßciffumcecidit,quiaiam viua expreffa cœlefli-um bonorum imago in lucemprodierat, qua obßcu-ris

i

De cognit. DEI REDEMPT. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;CA?.VII»

ristantumlineamentis inchoatafuerat, ficuti lo-qutturautor epifiol£ad Bebraos. Hoc quidon op.io. v. t xtim maneat, quamuis feruari defierint ritus legales, ipfi tarnen fine melius cognofii, quanta fuerit eorum vtilitas anti Chrifti aduentum, qui vfum tollendo vim ijr effeólumfia morte obfignauit.

Legis moralis explicatio. c a p. viii. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'

' T_1 1C decern Legispracepta cum breui eorum ex-plicationeinfirere no alienum fore arbitrer, quiaamp;indem»l;uspatcbit quod attigi, quern fe-melDeusprafcripfit cultum,adhuc vigere: deinde accedetfecundi capitisconfirmatio, non folum di-dicijfe ex ea ludaos, qiianam effet ver a pictatis ratio, fed horrore iudicij, citm fe obferuationi viderent impares ,fuiffefibaclos ,vt vel inuiti ad Me-diatorem traherentur. Porrb inter explicandam eorum fimmam,qUA in ver a Dei notitia reqtiirun-tur,docuimiis ,nQn poffe ipfimprofia magnitudi-neanobisconetpi, quinftatim occurrat eins maie-ftas,qui!. nos ad eiuscultumadftringat.ln cognitio-ne noflri hocpracipuupofi.imus, vtpropria virtutis opinione vacui, amp;nbsp;propria inftitia fiducia exuti: contra, egefiatis confcientiafiacii amp;nbsp;contufi,foli-dam humilitatem difcamus ac noftri deieftionem.

Vtrumq^ in Lege fia Dominus exequitur,qualt;^ (ertitisteflificari, quodm legenaturali nimis ob-fiurum erat,amp;mentem memoriamfi^ nofiram,ex^ (uffo torp ore,viuid)ùsfcrire voluit.

CAP,vin. 158 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I N ST I T V T. L I B. I I.

isuncpromptum ell inteiligere, ejuid ex Lege di- î fieiidumfit-.nempe T)eum,ficut Creator esltiofler, itaitirelocimPatriiamp; Dominierga nos obtmere: hacratione gloriam,reuercntiam,amore,timorem tllianobisdeberi. Omsietiam nos non ejfe noflri iii-ris, vt quocunque anirnt libido incitarit,fequamtir, fed ab eins nutufiiflienfos, tn eofilo debere conjifle-re quod ei placuerit. Deinde luflitiam ac recli-tudinem tilt cordi ejfe, iniqiiitateni verb abomi-nationiitdeo^ nifi vehmus impia ingratitudine d Condit ore noflro deficere ,iuflitia^i totavita nobis efle necejfarib colendam. Nam turn demum illi exbibemtis, quam decet, reuerentiam, dtim volan-tatem eius noflrapraferimtis.Necpratendere ex-cufationem licet, quod facultas defit,amp; velut ex-hatiflt debitores foluendo nonflmus. Qualescuque enimfimus,manetillefiii fimtlis femper,amicits tu-flttia,tniquitati infenfus. Quicquid d nobis exigat, (quia non pot esl nifi rechim exigere ) ex natura ob-hgatione obfequendt neceßitas nos omnes manet: quod atitem non poflumus,id noflrt vitij esl.

Vbi hucusq^ per Legis doclrinam profecerimiis, 3 turn adnos,eddemdocente,defcendere oportet,vnde tandem duo referamus: Prirnu, iuflittam Legis cum vita noflra comparando,longeabejfe,quin Dei volu-tatt refltondeamus : ideo^indrgnos ejfe, qui locum noflruretineamus interetus creaturas,nedumin-ter ettisfilios cenfeamur. Deinde vires noflras repu- ' tando,adimplendaLegi non imp ar es e as modo ejfcr fed

De cognit. DEI REDEMPT. Vlt;J CAP-Vtlft fedprorftunullM.ïhncneceJf'drtofeqiittur tum pro-prtA virtutu diffidenrM,tu nnimi anxtetas amp;trepi-datio. Vtra^ affeäto humilitatem ac deicctionem gtnerat-.ttafitiVt homo uternx mortis fenfii perter-refaélus, advnamDei m 'tfericordiamfifi couertat: vtfuA noneffe facultatisfont tens exohtere quod Legt debet,in feipfodejperabundns,adopem aliunde pofiendam amp;nbsp;expectandam reJlgt;iret.

Sed enim non content us Dominus luflitiafua re-uerentiam conctltajje : quo etiam etus amorefimul amp;nbsp;miquitatis odio, corda noflra imbueret,promißio nesac minasfubiunxit. Quia.n.magis caligat metis noflra.oculus, quam vt fola bontpulcbritudine affi-ctatur,clementißimus Pater pro fua indulge tia nos ad ipfum amandum lt;ß expetendum tlleclare pra-miorum dulcedine voluit. Denunciat ergo,repoßta virtutib.apudße prAmia,nec operam fiuflraßumptu ru,quipcepttsfuisfuerit obfecutus.Ldicit ex aduer-fo,nontantum effeexecrabtlefibi iniufiitia.fed nec impune tuafuram, ^ipfe contempt aftu maiefiatts vltorfit futurus.Acquo modis omnibus cohortetur, tarn vita prafentis benediänones, quam sternam beatitudinem pollicetur eorum obedientia, qui mandata fua feruauerint : transgreßortbua non mi nus prafimtes calamttatcs, quam aterna mortis fupplicium minatur. Prafentium autem benedi-ctionumacmaledtitionum longus tnLegecatalogus Lcuit.ii.v., recenfetur. Atque in fan^iombus qutdem fumma DEI punt as, qua imquttatem ferre non potelt:

“C AP.vni.lóO nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I N S T I T V T. LI B. II,

inpromißtonibui r^ro prater fummum ergo, iufli-tiam amorem (quem pramto fraudare non fuflt-net) mira quo fj, eiusbenignitoiapprobatur. ISiam cïim eius maieflati cum noflris omnibus fimus oba-' rati,iureoptimaquiequid requiritanobis, tanqui debitumrepofcit: debits auteinfoltitió rémunéra^ tione dtgna non e si.I ure igittir fuo decedtt,quu}!t praniiumproponit noflris obflequqs, qua non vitro eeuindebitaexhibentur. Quidautemipfl nobis per fe afférant,partim diéiume^i, partim clariïisite^ rumfluolocoapparebitiflatis inpraflentia eli,ß te-nemus,quatopere Deoplaceat Legis obferuatio: fan ciiones in maiorem iniuflitia execrationem eflepo-fitas, ne vitiortim délitijs dclibutns peccator, tudi-ciumLegislatoris flbiparatüm obliuifcatur.

Lorrb qiibdDominus perfecta iufiitia regulanl ; traditurus, omncs eins partes advoluntatemfuam reuocatiit,in eo indicatur,nihil effe illi acccptius obe dientiai Oupd eo dtUgsntius obferuandum eLl, quo proclitiior est humana mentis lafiitiia ad varias i^ dentidem excogitandos cultus,quibus tüum deme-reatur. QmdaliudMofes quam eitismodt libidinew cahiberefluduit,CHm poLi Legis promulgationemfic )lt;u I2.V. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Obferuaamp; audi omniaqut

ü pracipio tibi: hoc tantum facito , non addas, neC rainuas.

Verum vbi Lex Domini exphcata nobis fuerit, tumaptiusdemum eßmaiore cum fiul.lti,quodde offcio vfuj^anfedifferui,confirmabitur.Anfo

vcro

Dê co G NIT. DBI REDE MPT. ««tCAP.VIII.

rerû gnam ad excutiendaßngula capita in^redi--7nur, qu£ ad vniucrfalem eius notitiam faciunt, inodopractpere operapretiutn e^. Initio conflitu^ tunt fit,non ad externam honeftatemmodofidad interiorent fiiritualetnqj iuflttiamhominis vitatn in Lege conformari. Liant cumfitfiiritualti Legis^ lator, anima non miniit quàm Corpori loquitur.At ‘Vidgtts hominttm etiam dum Legii contemptum fortiterdifitntulat,ociilos,pedes,mann5,amp; omnes Corporis partes in altquam Legis obfieruattonem cd~ ponit, cor ab omni obedicntia aiiernfitmum interim retmet, ac fie defuncliim putat, fi probe homines (elauerit, qiiodgerit in confiteß^u Dei.Vndequafi, taincra!jitsftupor,nifiqubd ontifib Legislatore iu~ ftitiam fiiio magis ingenio accommodant ? His for-titerreclamatLaultss, affirmant Legem efie ffiiri-tuaient.

i nbsp;nbsp;nbsp;Hac nobisficandafit obfieruatio, plus incffie fiente

pertnpraceptis ac interdtitis, quàm verbis expri-matur. Hune alitent modum inter pretationis opti~ ntum fore cenfeo ,fi in vnoquoquepracepto expett-datur, cur datum nobis fiterit. Exempli gratia , omne pracept um aut imperatiuum eïl,autpro-hibitortum. Vtriusque generis veritas fiatim oc~ currit,fifinent intuemur :vt pracepti quinti finit rit',honorem effie qs reddendum, quibus eum attri.. butt Deus.ïlac igitur pracepti fiumnta, reblum effe, Deo^jplacere, vt eos honor emus,quibus aliquid ex.-(e^entialargitus e^l: contemptum amp;nbsp;contumaci.-

L

fiXP.VIII.ttfi Jusïl T V T. LI B, I r.

‘ am aduerfus eos,abominationi ejji. sic in fin^nlis pr^ceptis injptciendum, qua de re agatur: deinde quarendus finis,donecreperiamus, quidproprièillic teftetur fibiplacere Legislator, vel diffilicere: démuni ab eo ipfo ad contrarium ducenda ratio-cmatio.

Coïitrariam atitem vitio virtutem,fere inter-f pretanturvitij ipfitts abflinentiaminos earn vitra procedere dtcimus, ad officia fiilicetfabia^ contraria. Ifaque 'tn hocpracepto, Non occtdes, fenffis bomtnum communis nihil aliud confiderabit,quain ab omni maleficio ac nialefaciendt tibidine abfli-nendum effie. Lgopraterea contineri dico,vtproxi-mivitam quibtis poffitimus fubfidqs, adiuuemus. Quia enimvitam eius char am nobis effievultacpre-fiofam, fimul poflulat qua ad iïlius conferuatio-nem Conferri poffiunt officia charitatis. Atque ita Videre eH, vt femper nobis finis pracepti refieret quicquidillic faccreautiubemur aut vetamur.

Cur autem Deus ita velut dimidqs praceptis per finccdochas fi.gnifiicarit magis quid vellet, quant exprefierit,quumalt£ quoque rationes reddi joleant, hacmihiin primis placet. Quia peccato-fum fiaditatem f nifi vbi palpabilis ell ) diluere, amp;nbsp;ffieciofis pratextibiis tnduere femper caro mo-titur,quoderatin vnaqtioque transgreßionisgene-re deterrimum amp;nbsp;fccleftißimum, exemplaris lo'-Co propofuit, cuius ad audttum fenfiis quoqueex-..borre^

De COÇNIT. DEI REDEMPT. jdJCAP.VHf« homfieret, quo maiorem peccati 'cuiwUbet'dt-teflittionem animis noflris imprimer et. Hoc nobii impomtfipiusin teßimandu vitß:qubdß tebiio-ra ßtnt,eleuamtis.HAS pretßigtM Dominus tit,qu!imnos affuefacitvniuerfim vitiorum mul~ titudinem adhac capita referre, qua optime quantum ßt in vnoquoque genere abominationis ,re-prafintant.

Tertio loco conßderandum,quidßbiveUtdi-uinaLegismdu.vtabulaspartitio. înduaspartes, quibtis tota continetur ittßttia, Legem ßiam fic dtuißt Deus, vt prior em religionis officß, qtu pecu-liariter ad nttmints ßiictütum pertinent, alterant offieß charitatis, qua in homines reßieiunt, aßi-gnauerit. Primumfaneiullitiiiifundamentumell: Dei cultus,quo euer fa, reliqua omnia iußitia ment bra, velut diuulß collapßq^ adificij partes, lacera, ac dtßipata funt. Qtgalis enim iußitia ejfe dices, quod homines non vexas fart is ac rapinis ,ß per-fee-leratum facrilegtum interim Det maießatem fua gloriafaolias.^ Trußra igitur ßnereligione vendi-taturiußitia. Neque modb pracipua ell ipßits pars, fed anima quoque, qua tota ipfa ßirat eßvegeta-tunneque enim citra Dei timorem inter fe homines aquitatem (fa dileltionem feruant. Princi-pium ergo (fa fandamentum iußitia vocaniusDei cultit :qubd eo fublato, quicquid interfe aquitatis, (ontinentia, teperantta homines exercet, inane est

CAJ’. VIH. t(J4 InSTITVT. LÏB. II, acJriuolumcoramDeo. Dicimusfontem tum :quia ex eo difcunt honjines teinperanter ac ßne maleficio interfe viaere ,fi Dettm venerantur tanquam reili iniqui iudicem. Proinde priort tabula ad piet at em nbsp;nbsp;nbsp;propria religionis officia,

quibusmaiefioi fua colenda es},nos inftituit : altera prafiribit, quomodo propter fui tiominu timo-rem nos in hominum focietate gerere debeamus. ratione Dominus nofler Legem fummatim tn duo capita collegit.

Verum, quanquam vniuerfa Lex duobus capiti-bus contenta ell, Deus tarnen nofler,quoornnern excufationis pratextum tollerer, voluit fußus cffi explicatius decem praceptis enarrare,tum qua-cunque ad honorem, timorem, amorem fai ffiectär, tum qua ad charitatem pertinent, quam propter feipfum nobis erga homines mandat. Qtfißc parti-untur, vt tria pracepta dent prima tabula, reliqua ßptemin fecundam reqciant,praceptum de ima-ginibus numero expungunt : velcerte fab primo occultant : quum mandati loco baud dubièà Domino diflinHepoßtumßt : decimumverb, de non concu-pifcendisproximi rebus,inepte in duo concer-punt.Accedit,quad tails partiendi ratio punorifcculo incognita fuit.

Db Cognit. dei redempt. K/cap.viii.

PRAECEPTVM PrIMVM.

IJ Ego fum lehouah, Deus tuus,qui e-duxi tede terra AEgypri,de domo ferui-tutis: Nonhabebis deos alienos coram tacie mea.

Plt;trfé»2He mandati primi facial priorem fen. tentia, an feparatim legos,nuht in medio efi, modb ne vice proœmij cuiufdam ejjein tot am Legem mihi

Il Heges. Primiim in legibus ferendis curandum e^l., necontemptu mox abragentur. Prouidet ergo in priniis Deus,ne Legisquam laturus eLl,maiefias aliquandoincontemptum veniat: ad quam fanci-endam triplici argumenta vtitur. Poteflatem ac ins imperi] fibi vendit at,quo elect um populum con-firingat parendi neceßitate: Promijsionem gratia proponit,quo eundemalliciat ad fanliitatis fludi-umiPeneficium commémorât, quo Ludaos arguat ingratitudinis, niß benignitati fua rejpondeant. Sub nomine lehouah imperium amp;nbsp;légitima domi~ natio defignatur.Quodfiabipfo funt omnia, in ipfo confifiunt ,aquum eü vt in ipfumreferantur, quemadmodumaitPaulus. Abund'e itaque hoc /bio v.i». verba fubdiuina maieftatis iugum redigimur, quia portentofumfueritabeiusditione yelle nosfubmo-uere, extra quern eße non poßumus.

14 Poflquam fe euni e/ße oflendit, qui ius habeat praciptendi,cui obedientia debeatur,ne fi lanecef-

^3

eAP.vin.i05 Institvt. iiB. II.

fit ate videatur trahere, diilcedine qiicqtie ills-ilatyDeum fe ecclefia pronunciando. SubeH: enittt locuttonirelatiomtitua,qu£ in fromißione conti-r.etur, Era illd in Dcum, ipfierunt mihi in popit-Alait.i2,v, lum.Vnde Abrah£,}faacamp; lacob immortalitateni, ex eo chriflitt confirmât, quod Dommus fi eorum Dcum teflatwfit. Quarepcrinde cfl,acfiita loque-retur,EgovGsmihid€lc^iinpopulum,ct{i non mo-, dbinprafenti vita bene facer cm ,fcd vitaquoquefu tura bcatitudmem largirer. Porrb ex his duobus il.^ Malai V« ht,qu£ eEi apud Prophetam, obteftatio ducititr, Filius honorât patron, amp;nbsp;feriius dominum. Si c^o Dorn inns,vbi timor ? Si ego Pater, vbi amor ?

■ Sequitur commemoratio bcneficf qua co vali- d dioreffe debet ad nos commoucndos, quo magisde-. tcflabile,etiam inter homines,ingratitudinisflafi-tiumlP.ecentis quidem beneficij turn ifraëlcm ad-monebat, fed quod ob mirtficam magnitudinem in aternum memorabtle, apud .pofleritatcm quoqite valerct. Adb.cc conuenienttßimum eEi prafoiti caufa: innutt enim Dominus, cos è mifera fcruitu-te ideo libcraios,vt fe libcrtatis autorem,obedientia tßobfequendi promptitudme colant. O^madmo-dum ergo, quum dißipatos oltm I frac lit as ad cultU nominis fat recolltgere vellet,eos ab intolerabili,quA premebantur, dominâtione Pharaonis eripuit : ita quibtisfe hodieDeum effeprofitctur,eos omnes tain abexitialiDiabolipoteflateafferit,qua ilia corpo-rali adumbrata fuit. Qipamobre nemo esl,cuiusa-ntmus inflammart non debeat ad aufcultadam Le-

De cocnit. DEI REDEMPT. ÇAP.VIH-

^(m,quam àfummo Re^e profectam audtt:a quo vt fiitimoriginemducunt omnia, itaaquum

fiiü vicißim in ipfiim deflment ac dtngant.iSie-Wo,mquam,eS:,qui non rapi debeat ad amplexan-dumLegislatorem , cuius mirabih virtute ac mifi-ticordtae fauctbm mortd feliberatum nouit.

tb Rundataamp;flabilttaLegüfua autoritäre,prace~ ptumprimum edit,Nehabeamus Deos aliénas cora faciefua-FinispraeeptielktJuodDoniinus in populo fiiofilusvHlteminere,amp;iurefi!opotiriin foltdu.ld Vtfiatampietateacfiiperflitionem qtialibet, quadt gnttatisfuaglorta vel minuitur vel obfcuratur , a nobls abeffe tubet : atq^ eadê ratione vero pietatisflfi dio colife à nobü atqpadoraripracipit.Et verbortim ßmplicitas idfer'efbnatßquide habere DeÜ nonpoß fumus,quinfimuledpledtamur qua fiintei propria: quad ergovetat habere aliénas deos,eo fignificat, ne epfibi prepriu e^,alib transferamus.Etfi autetn qua Deo debetnus,innumera funt,ad quatuor tarne capi ta nb inepte referutur: Adoratione, cut aecedit tan-qud appendix,Jfirituale confiientia obfequiïuFidu {iam,Inuocatione, Gratiarum aclion'e.Adoratione voco veneratione ac cultu,quem ilU reddit qdibet no ßrüm,vbifi eins magnitudini fubmifit.Quar£ noti immertt'o eius partem fado, q, noflras confcientias eins Legi fubqdmus.Fiducia,eFl ex virtfitÜeiusre-fognitione acquiefeendi in eo fecuritas, cum in eo fdpientiam,iußitiam, potentiam, veritatem, boni-tatci^ omnem reponentes,ßola eius comunicatione

CAP.Vin. »lt;S8 I N s T I T V T. L r B. I I.

KOS betttos exißimamus. inuocattoßt mentis no-flra,ciiiotiesvrgetvlldneceßitlt;is, in eins fidematq^ Opern receptus, Gratinrum ddlio,e^lgratttudo, latts bonorum omnium lUi tribuitur. Horum vt nihil patiturHominus alio deriuari-.ita ßbi inßolidtirn exhiberi mandat. Netjue enim ßatis fuerit abalie-tioabflinereDeo.nifiinhocipßo tc contineas. Pru-cedatenim oportet vera reltgio, qtia in Hcumvi-uentem animi referantur,cuius cognitione imbiiti, adßußiciendam, timendam,colendam ipßusma-ieflatem, adamplexandam bonorum eitiscommu-nicationem, adopem vbique requirendam, ad re-cognoßendam laudisq^ confcßione celebrandam o-perum magnificentiam, in omnibus vita aélioni-bus tanquam advnicum ßcopum admirent: tum ca-ueatur prauaßuperflitio, qua animi d veroDEO hue atque illuc, ceu in vartos diducuntur deos. Farticula quaßequitur, Coram facie mea, indigni-tatem auget: quod Heus ad zxlotypiam prouoca-tur, quoties figmenta noßra fubflituimus tn eitts locum. Cum ergo prafentifua virtute (^gratia te-fiatumfaceret Detis,fepopulum, quern elegerat, reßicere, quo magis a fcelere defeblionis deterreat, nonpoffenouos Heos adfcifciadmonetyquin teflis fit acßeäatorßacrilegij.Purafit ergo confcien-tia vel ab occultißimis apoflafia cogitationibia.

Praequot;

De cognit. DEI R EDE MP T. U? CAP.VUb

PRAECEPTVM SeCVNDVM.

t7 Non facies tibi fculptilc, ncqiicïimi-litudinem vllamcoruni quæincœlo ftjntfurfnm, vel in terra dcorfuin,vel in aquisquæfub terra funt. Non adorabis ncque coles.

Q^cmadinodum proximo mandata Dttim fev-^ JJUtn ejfe pronunciauit, prater quem nuUi aly dij co^itandi aut habendi ßnt:ita qualifßt, ^quo cnltKsgenere honorandfts,apertius etiamnum edi~ cit,nequidßbi carnale affiniere audeamtis. Finis er^o pracepti ed,qnodßuperflitioßs ritibiis legtti-mumflit cult urn non vult profanari. ()uare in fum~ ma nos à carnabbus obferuatiunculis in totum abs~ trahit:acproindeadlep;itimum ßii cult um, hoc esl ßiritualem amp;nbsp;à ße inßituttimßormat. Qu^dau-tem ell in hac transgreßione craßißtmum vit tum, notât, idololatriam externam. Acduaqtiidemßunt mandati partes : prior, neDeum qui incomprehen-ßbtlis ell,vllaßecie repraßentare audeamus. Secun-da vetat, ne imagines vllas adoremus, reltgtonis caußa.

Qua additurßandio, nonparum adexcutien~ damßoiordiam valere debet. Minatur,

Se lehouam eflc,Dcum noftrnm, De uni fortem , ænmlatorcnijqni vilitet t 5

iniquitatem patruiii in filios, in tertiam amp;quartam generationcm, in ijs qui o-lt;Jcrunt nomen fuum : faciatautem ini-fcricordiam in miHiaijsquidiligunt fc, ac præccpta fua feruant.

Uoeveroperinde , ac ß dicer et ,fe feluin effe 'm quo barere debeaujus. Eo vt nos inducat,potentf amfuampradicatyquafeimpunecontemni vel ele-uari non patiatitr.Eiemde emulator cm[e vocat,qui .(onfa.rtemferre nequeat. Eertt'o, vindicem fi futurum ajferit fua maiefiatis (fi gloria, fi qui earn ai creaturas aut fiulptilia tras fer at: neq^ td breut aut fimplictvindiblafidqin filios, nepotes (fi^pnepotes fijgt;tendtit,q.fciliceEpaternie. impietatis imitatores erut.Qupmadmodtiperpetuam quoq^ in longampo-fleruateijs mificricordiam fj'benignitatcfiuam ex-hibet,quifi diltguntac Legemfiuam euflodiunt.

lncdminationevidendumeLi,quidfibivelit,cuW fie vifitaturu dicit iniquitatempatrïi tnfilios,in ter tiam fiy quartagenerationem. TSSapraterquaquoi à iuftitta diuina aquitate alienuni esi, pœnam aite-fii dehçii ab infante expetere, Deus ipfie quoq, fi non Ezech. I« comifiurumafiirmat,vt films porter iniquitatepa-

tris. Atqui fiententia tarnen bac non femel repeti' tur,depûcnisauitoruficeleruminfuturasgeneratio-nesprorogandis: fie enimfiapius alloquitur eum filo-fies, Iebouab,Iebouab,qui reddis iniquitatepatrurn filijStintertiam amp;nbsp;qiiartamgcnerationem. Sicigi' tur

IJ F. COGNIT. DEI REPEMPT. J/ICAF.VIH. turaccipicndum csi, qHoJiußa Do^itiiii malediclio «0« mod'o in caput tmpij,fid m totamquoqtie fa-jnilatn mcumbat. Vbiincubait, quidexpeciaripc-te^t,nifivt pater ,fiirita Det deflttutus ,flagttiofiC-fimeviuat^filiiis obpatrà nequitiamfimiltter à Do nuno dere!iclH5,eandemtxitq fiqaaturviam? Nepos demum (ir pronepcs, hominum deteflabilium (xecrabile fernen,précipites po^i eos ruant?

ao Primitm videamus,an talis vindtbta diuinam iu-flitiam dedeceat.Si vniuerfa boininü natura e?l da-ninabilis : quos Dominus gratia fué comunicatione tio dignat:{r,tjsparatÜfcimus efie 'tnterttumihilomi nus^pria iniquitate, non inique Dei odio, intercut. .3 citm ergo hac impijs amp;nbsp;flagitiofis irrogatur ob feeler a punit io, VI Dei gratia in multas getter at iones domus eovum priuentur : quit ob iußißimam hatte VittduT-aDeo criminationem intendat? At Dominus çontràpronuntiat,poenapcccati paterni infiliutn nontranfttura.Obfiruaquidtllicagatur.jfra'eltta, quit diue^aßidue multis calamitatib.vexarentur, y.io prouerbium iaclare cceperant,patresfuos comedißi vuam acet bam, vnde dentes filiorum obßupefieret: quoßgmficabat, admißdfuißi à parenttbus pecca-ta, quorÜpœnas ipß,iußi alioqui nbsp;nbsp;immer ent es,pe

derent. lis denutuiat Propheta non ita ejfe: quia ob ■propria flagitiapleiiantur: neque Dei iußitia couc r.!re,vtftliiu iufius obfieleßi patris neq.tiafuppliciu luat:q^ ne^jinprafintifancltone habetur. Naftvi-ßtatio, de qua nunefermo eß, adtmpletur, cum ab

ÖAf.VIII.171 In STI T VT. II B. If.

impiorufamilM gratiam aufert Dominus; et ip^t quod excicsii e^dereliäi abipfo ,fil^ parentu vc-fitgijs inßflunt, maledibiiones ob paterna fielen Jufiinent. Qtfidverb cir tempor ar fi mfirijs fub-quntur amp;nbsp;aterno demumexttio, it a iufioDet iu^ dtcio^non ob aliéna peccatafidobimquitatempre-priam puniuntur.

Altera exparte offerttirpromißio de propagan-^^ da in millegenerationes Dei mifiericordia, qua etii frequenter inScripturis occurrit, amp;nbsp;tn fiolenniEc-Gen.iy.v.; clefiafoedere tnfieritur, Ero Deus tuus, (fi femtnii tuipolite. Q^drefiiciens Solomon, firibit.filios Itoa.io.f.-! tttftorumpostmortem corumbeatosfore: non tantum fianéta educationisratione (qua (fi ip/à cert'e momentum non minimum habet)fid ob Hlam tn ftxdere promtfrdm bened:clionem,qubd Dei gratis in famtlqs piorum at erna rcßdeat.Eximia h;nc fi-delibus confiolatio, ingens impijs terror : namfipod mortem quoque memoria tum iuftitia, tum iniqiti-tatis tantum apud Deum valet,vt malediéiio huius, (fiillius benediedio inpofleritatemredundct,multb magis tn ipfis atitorum capitibus refidebit. Cateru nihil obflat, impioru fioboles interdum ad bonam frugemfie recipit,^deliumfiboles dégénérât; quis nonperpetuam htç regulafigerevoluit Legislator, q fuaeleclioniderogaret. Igâad confiolationc iufli, ac terrorspeccatoris,fiuffiçit,non eße vanam ipjdm aut inefficacem fitnâtonem, tametßi non fcmper lifum habest, Obiter etiam mifiericordia fiua am-plitu-

De COCNIT, DEI MEDEMPT, 17] CAP.yin. plitudineni nobis comendat, quam in millegenera-tiones extendit, cùm quatuor duntaxatgener'atio-nesaßigndrit vindiéla.

Vraeczptvia Tertivm.

Non vfurpabis nomen lehouæ Dei tui invanmn.

Finis pracepti eFl, Qidgt;d nominisfui maieftatem ^'ult nobis ejfe faerofanctam. Summa tgttur e-rtt,ne ipfam contempt im é- irr euer enter habende profanemiis. Cui interdiblo coharet exordinepra^ (eptum,vteamreligiofa venerationeprofequt no-bis fiudto (^cura fit. Itaque fie animis ^hnguis (omparatosefienosdocet.vtmhilde ipfoDeo eius^ myfterijsaut cogitemus aut loquamur nifi reuer enter multa cumfobrietate : vt tn afitmandis eine / opertbusntlnifi ergatpfum honorificum fapiamus. Uac, inquam, tria obferuare non ofatanter conue-nit, Ft quicquid mens de tpfo concipit ,qiiicquid lingua profatur, ipfius excellentiam refipiat, drfa-cra nominis eius fublimitati refiiondsat : deniq^ ait extollendam eius magnificentiam aptum fit. San-(lo eius verbo cß adorandis mjfierÿs ne temerèpra-poftereq^abutamurveladambitione, vel adauari-tiâ,vcladludtcranofira: fed pi out imprefidm gc-runt nominis eius dignitatem, fuu inter nos honore

pretium femper habeant.Pofiremb.eiUs operibtg

IL 174 I N S T I T V T. L r B. I I.

K(? obloquMHur aut deîreclemus, que-àiadmodum liU contumeltosefokntobflrepere mifirt homines! fidqiiicquid ab ipfo memoramiti factum,cum ftft-entia, tuflitia, bonitatii elogif pradicemus. id e^ nomen Det fanctifcare: vbt fectisfit, vano prauo^f abufu polluttur: quia rapitur extra legitimum r-fam, eut foliconjècratumerat: atque vtmhil ah-tid, fiia tarnen digmtate exntum, contemptibilî paulatim redditur. OMd fi in bac temer aria r-fiurpandi importune diutni nominis facilitate tantum eti malt: multb plus inco,fi in nefarios vfid conferatur, vt qui tpfiim necromantie fuperfti-t:onibus,diris deuotionibus, tUicitis exorcifints,a-Iqsqfimpqsincantationibusferuire faciunt. hira-mentum autem in mandato potifiimlim affumitur, in quo peruerfus diitini nominis abufus maxime ett ! deteflabilis: quo inde melius abflerreamur ab omni î in vniuerfiam eins profanatione. Hic autem de cul- ,i tu Deiprecipi, nbsp;nbsp;retierentia nominis eius, non au- gt;

tern de aquitate quainter homines colenda etl,inde pat et, quod deinde in fecunda tabula periuriuni amp;nbsp;falfum teflimontum damnabit,quo leditur hti-tnanafbeietas. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;t

Primo loco habendum edt, quid fit iuramett-^l\ ttim.PslautemDeiatteflatio adveritatemfermo- } nis noflri confirmandam. 0^ enim manifefla in lt;nbsp;Deumprobra continent execrationes,indigna fiint i ç/iiC inter luramenta cenfeantur. Paufmodi atté- ' flationem, vbi rifeperagitKr,fleciem ejfe cultus * diuini, i

De cognit. DEI REDE K P T. l/^CAP.VIHr diuinhofienditur multis locis Scrip fura: vt ciun E~ /àiM depropagadoChrifliregno loquitur, Oÿicu^ be)iedtcetfibt,in Deo ftdcltÜ benedtcet:amp;q.iurabit rn')perra,turabit tn Deo vero.Et leremiru,Si\erudTii, iiiquit, decuertntpopuUi iuriire in nomine meo ,ß-ctit doeuerunt iurare per Baal, adtficabuntur in medio domus melt;e. Et mérita nomen Domini in te~ fltmontum inuoeando,noflram in ipfitm religionem dicimur teflari. Sic emm ipflum, aternam ejje amp;nbsp;nnmutabilem veritatemconfitemur: quern appel~ hmins non modb tanquampra alqs idoneum verita~ tu teflem, fed etiam ceu eius ajfertorem vnicum, qui abfcondita m luceprof erre queat: deinde vt cor~‘ ditim cogmtorem. Vbt enim def ent hominum te-flimonia, ad Deum teflem refugimus : ac preifer-ttm vbi aflerendum ell,quod tn confeientia latet.

2^ lam vbt intelligimus, Sacramentu noflris Dominum inejfevelle nominis fut cultum, eo matoradhi-bendadtligentia,neprocultuvelcontumeliam,vet contemptum,velvilttatem contineant. Contume-bta ell non leuis ,fi per ipfum peieratur: vnde c^ profanattoappellatur tnLege. Quid enim reflat Domino, vbt fua veritate fueritfloliatusl Ot^are }oftia,dum Acbanadconfeflione vert adigere vult, iofu,7,v.ij Etli mi, ait, dagloriam Domina Jfiael.

2^ ■ Vtlee^ vulgare redditur Dei nomen, cum verii quidem ,fedfuperuacuis turamentisadbibetur: fl-

C A P.VIIÎ. lytf nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I M s T I TV T. LIB, II.

lt;iuideinacc!piturhic qiloqtieittViinunt. OUitreticif f.itis filent a peritirio abflinere, nifimul mcniine-nmtis, iiifiurdndu non libtdtnis, aut vol!ipt.itts,fei . neceßitatts caujfapermiffum amp;nbsp;tnfin uturn : ideoq, extra licitû illntsvfitmegredi,qui rébus no neceJfA^ rijsaccoinmodat. Porro non alia pratendi necefip tacpotcsl, quant vbi vel reliogimA'clcharitatief ferutendum. Qua in re nimü heentiese hodie delnP quttur,eóque tntolerabilius ,qubd ajlfuetudineipfo pro delict o impiitari desijt, quod certeapudDci tri' biinalnonparuo afiimatur.Pafiimenim promifiue temeratur Piet nomen in nugaabus coUoquifi. PeC-cattir ely alia in parte, quod in Dei locum fancios etusferuos tn ttirament is fubfiituimus, mantfefti impietate : quiafic diuinitatisgloriam ad eos tra-ductmus.Neque enim abs re efl, quodfiectalt mandala pracepit Domtnus turare per nomen fuiiW-rgt;eM.6. v.ij nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;interdicloprohibuit, ne per aliènes deos iti-

rantes audiamur. Pt Apoftolus idem liquide tefta-tur,qttum fir tbit, homines tn iuramentis fuperio-

Hcbi.è.v.u ‘^ppedare:Deum,quiafiuagloriamaiorem noH habebat,perfieipfum turafie. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;:

llac iurtsiurandt moderatione Anabaptifianond^ contentt, omniafi.neexcepttoneexecranttir : quo-uitvs-v. 34 mam Chrifli generale fit interdiclum, Pgodicovf-bis,neiuretisomnino:fit atitefiermo vefier,eft,ef, non,non:quodvltraefl,d maloefi. Sed hoe modo inconfiderafe in Chrifittm impingunt, dtirn tüum faeiunt Patri aduerfarium, qui ad décréta eins abro-

h-

De cognit. DEI REDEMPT. i77CAr.vni.

^hrogada in terra defcederit.Oculcs intendamus in ChriflifcopÜ.ïüi non ell inflitutu,Legem aut laxa-re,autreflringere ,fed ad ver am genuinam in-telligentiam reducere,qua falßs S cribarum ac Pha rifaorumcommentis valde deprauatafuerat. idfi tenemus, nonputabimus chnflum damna/fe in to-tumiuramenta,fed ea tantum qua Legis régulant transgrediuntur. Qua autem tn Lege commen-dtiMurluramenta,faluaamp; libera relinquit. Vi-denturßbivalidtuspugnare,quum mordicus arri-piunt particulam Omnino: qua tarnen non adiu-randi verbum refertur,fed fubieStas facramento-rumformulas.Nam amp;ßla erat erroris portio,qubd dumper coelum amp;nbsp;terram deierabant, Dei nomen fe non putabant attingere. Qu^muis autem non ex-primatur nomen Dei, homines tarnen obliquisfor-tnisperipfumiurant, qiiemadniodum ß per lumen Vitale, per panem quo vefcuntur ,per baptifmum ßium, aut alia diuina ergafe hberalitatis pignora qualibet iurant, quia nomen Dei infculptum ell

I ßnguliseius beneficijs.

27 Nonnulli folaab hocinterdiHo publicaiuramen-ta eximi arbitrantur-.qualiafunt,qua deferete exi-gentequemagiflratuprafiamus.Verum priuata iu-ramenta,quafobrte, fanlie, reuerenter neceßdrijs rebus adhibentur, damnare,nimis periculofumfue-rit,quaipfaratione amp;nbsp;exemplis fulciuntur. ilam fi priuatisin regrauió'feria, Deum inter fe iudi-(tm appellate licet, multb magis teflem. Neque de-■..... nbsp;~ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;M

C A P.VlIT. »78 I N S T I I V T. L I Ü. I J.

Gen jt.v.sj flint plurtma exenifla. lacob dfLahanpriu/ttii' i tant,qui miituo iuramento interfefœdusflanciunt-j.Reg Priuatus erat Abdias, vir tufitu nbsp;nbsp;timens Dei ,qiti ]

^■1» iuramento affeuerat quod Elia vult perfuadere- , l^iullamitaquemelioremregulam habeo,nifivtin- ( ramentaflc moderemur,ne temerariafint, fed in-fianecefiitati ferutant ,vbifcilicetvel Domini gloria vindicanda,vel promouenda fiatris adificatio, quo Legis mandatum fic^at.

1’raeceptvm Qjz'artvm.

Rccordarevtdictp (abbathi Ces.’Sex diebus operaberis, amp;nbsp;facies o-naniaoperatua; feptimoautem diefab- -bathum lehouæ Dei tui eft. Non facies vllumopus ineo,amp;c.

Finispracepti esî ,vtproprijs affe^libus (3- ope-ribtis emortui, regnum Dei meditemur ,atque ai , earn meditationem inflitutis ab ipfo rationibus ex- I ' erceamur. Difiiicienda autem tres caufa qutbns ■■ confiât hoc martdatum./.Voluit enim cœleftis Le- * gislator fub dtei feptimi quietepopulo ijrael fiiri- ! tualem requiem figurare, qua d proprijs operibtit 1 feriari debent fideles, vtDeum infe operari finant. f. Deinde flat um diem ejfe voluit, quo ad Legem * uudiendam nbsp;nbsp;car emonias per agendas tonueniref

vel

De cognit. DEI RBDEMPT. J79 CAP.VHI. fel falttm quem operum fuorum mcditationipecu-Itariter dar et, vt hac recordatione ad ptetatem ex-ftcerentur.^^Tertto, feruis, ijs qui fiib aiio~ degerent iinperio, quietis diem tndulgendum tenfutt, quo aliquant haberent d labors renitfi ßonem.

Praeceptvm Qvintvm.

SS tt

Honora patrem ruum amp;nbsp;matrem, vt fislongximsfuperterram,quam Ie-houa Deustuus datums eft tibi.

TÎniseli : Qt^oniam Domino Deo fua dijpoßtionii tonferuatio cordi eli, ordinatos ab ipfi eminentia ' S’^adus, oportere nobis ej]e inuiolabiles. Sum-* i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gt;»lt;lt; igttur erit, rr quos nobisprafecit Dominus,eos

fujjnciamus, eósque dsquot; honore dr obedientia dr gratitudine profequamur. Vnde fequitUr inter-, dillum, ne quid eorum dignitati vclcontemptu, ( ' velcontumacia,vetingratitudinederogemus.

37 SubneHiturpromißio comjnendationisvite,qu£ tnagis admoneat,quàm grata Deo fit qua nobis ht£ impcraturfubmtfito.

( 3! Sedifiud etiam obiter artnotandu,qubdillisobe-gt; , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dire nori nifiin Domino iubemur.Indignumenimdr

j nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;abfionum ell,vtaddeprimendamDeicelfitudinem

C AP.YIII. »80 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I N S T I T V T. t I B. 11.

torumeminentiapoUeat, quavtab illapendet,if^ , in iUam deducere not debet,

pRAECEPTVM SeXTVM.

Non occfdcs.

Piniepracepti eÜ •• OMniam homtnumgenus nitatequadam Dominus deuinxit, incolumitateX^ omnium vnicuique debere ejje commendatam. i’* yitmma ergo,violentia omnis iniuria, ac omni»^ ^uxuis noxa, qua proximi corpus ladatur, nobis in' ter dielt ur. Ac proinde iubemur,fi quid in opera ni' fir a ad tuendam proximorum vit am fubfidq eïi deliter impendere ; qua ad eorum tranquillitatengt;, faciunt, procurare : depellendis noxis excubare •/ quo in difirimine fitnt, prabere manumauxdin', rem.SiDeumLegislatoremfie loquirecordarisfi tnul cogita vede perhanc regulam anima tuatnf derari.

Duplicem autem aquitatem Scriptura notai'* qua nititurhoc praceptum : quia amp;nbsp;imago Dei homojó'caronofira, Qtfidfi tantopere de corptH’* : incolumitate laboratur : hinc coUigamus,quantum | fiudijc!}' opera faluti anima debeatur,qua in im‘ menfium coram Domino pracellit.

Praeceptvm Septimvm.

Non moechaberis.

Piniseiiu, Qmapudicitiam amp;puritatemDemlt; gt;nbsp;atnah

De COÖNIT. DBl RCDEMPT. ’SlCAP,VIII. amat, faceffere à nobis omnem immunditiem opor-tere. Summa igfturerit,vt ne gua Jpurcitia, au^ Itbidinofa intempérie carnis inguinemur. Cuire-Jjiondet affirmattuum prieceptum,vt cafle nbsp;nbsp;conti~

nenteromnesvita noftra partes moderemur. Scor-t ationem autem nominatim vetat, vt illtusfœdtta' te in Itbidtnis cuiusuis abominationem nos adducat-

Pudiettiam autem definit Paulus, coniunblam *• Cor. fumcaflitatecorporis, animipuritatem. Calebs'' tfitlter,inguit,cogitât gua Dominifitnt,(!}‘ gueme^ dofianäa fit corpore amp;fiiritu.

PRAECEPTVM OCTAVVM»

Non furtum facies.

Pinis ; Q^niam abominationi eSî Pgt;eo iniufli* tia, vt reddatur vnicuigue guodfùum e^l. Summa igitur ell, nos vetari rebus alienis inhiare, ac proin-de iuberi fuis vnicuigue obferuandis bonis fidelem o^ per am impendere. Sic enim cogitandum eil, vnicuigue eueniffe guodpoßidet,nonfortuitaforte,fed. ex difiributione fummi omnium rerum Domini : no pojfeigiturprauerti malisartibusfacultates cuiufi pia,guinfiaus diuina dtfienfationifiat.Sed ne inge» neribus recenfendis infiftamus,artes omnes, guibut proximorumpoffeßionesamp; pecuniaadnos deriua-tur, vbiafinceritate dileblionis adfallendi autguo-uismodo nocendi cupiditatem obliguant,profurtis ftouerimus ejfe habendas.

Üteergo fic parebimus mandatofinoßrafortt

Ui

CAP.Vni.jSt lNSTITVT.LlB.lt.

contenti, nullum nifihoncflum le^itimutn lU‘ crumfacerefludeamus:fi non appetamus cum tn-iurta ditefiere,necfortunii dimereproximum mo- | iiiimur,quo res nobis accrefiat : fi non crudeles opef amp;nbsp;ex altorum fanguine exprejjM cumulare cott-tendamus : fi non intemperanter vndecunque per fasamp; nefas corradanius, quo velexpleaturnofirii auaritia, vel prodigentia fiutisfiat. Verumecon' nerfio fiit nobis perpetuus h/c fiopus, omnes^quoni Heet ,confiiUoatque opefidcliter in retinendis fiui^ iuuare : qubdfi cum perfidis acfaüacibus negotiunr . fuerit, ex nofiro potitu altqutd cedere parutifiinius, quum vt contendamus cum idis. ISieque id modo: fiedquosrerum dtfficultateviderimus premi,eorutn necefittutibus(ommunicemus,ac noftra copiafiub^ leuemus eorum tnopiam. Pofiremb,refi)tciatvnttS' quisque.quatenus ex officio alfi fit obligatus, ac, quod debet,bonafideperfioluat. nbsp;nbsp;Ad hac, referent

da femper mens ad Legislatorem, vtanimis peritt' deac mantbus regulam hanc nouerimus confiitui: quo aliorum coinmodts vtilitatibui eff tuendd amp;nbsp;promouendis fiudeant.

Vv.xv.cs.’pv'jui. Nonvm.

Non erisaduerfus proximum tuum ■ teftis mendax. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;‘

Tinis eius : Qt^niam mendacium Deus(qui vert' td

De cognit. DEI redempt. ISJ CAP.Vin.quot; tM eSi) execratur, veritatemfine fuco e/fe inter not (olendam. Summa igitur erit, ne velcalumnijsfal-fis^criminationibusviolemusalicuius nomen, vel mendacio in Cuis fortunis vrauemus: denique ne

! , J nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;■ I ! r • nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gt;».r.

tnaledicentia amp;nbsp;procacttatis Itbtdme quemptam Udanius. Cut interdiClo coharet imperium,vt vni-. cuiq,fidelem operam,quoadltcet,in ajferenda veri^ tatecommodemus ad tuendam amp;nbsp;nominis amp;nbsp;re~ rumfuarum integritatem.

Et tarnen mirurn e^, quam fupina fecuritate pafiim tn hacrepeccetur,vt rarifiimtreperiantur qui non hoc mor bo notabiliter labor ent : adeb vene-nataquadam dulcedine obletlamurtnalienis malit tummquirendis,tum detegendis. Necputemut idoneam ejfe excufattonemfifitpenumero non men^ timur. Eiamqutprohibet mendaciofiatris nomen deturpariyult etiam illibatum conferuari,quantu perventatem heet. Siquidemvtcunque illiaduer-fiismendacium tantum caueat: eo ipfo tarnen in~ nuit,fibi effe commendatum. At qui id nobisfuffice-re debet ad fam am proximo faluam cuftodiendam, Deo earn cura effe. Quare damnatur proculdubip in vntuerfum maledicentia. Own hiic quoque w-tenditur marffiatum iftud, ne fcurrilem vrbani-tatem affeäemus, Cramaris lœdorijs intinCtam, quibus altorum vitia, fitb imagine lufus, mor da-citer perftrmgantur. Nunc fi ad Legislatorem conuertamus oculos, quern conuenit non mi-rnu auribuf atque animo, quam lingua, pro

Id 4

*AP.Vin;»S4 I N s T I T V T. L I B It.

filo iure dominan : fuccurret certe audiendarum obtreitationum auiditatem, importunam adß-niflra tudtciapropenßonem, nibilominus interdict. V-idiculum enim e^i,ßquK putetDeumodijfenia^ ledicentia in [ingua tnorbtim : malignitatii in ani~ ino,non improbare. Quareßverus e^t timor atquc amor Dei in nobii,demus operam, quoad licet amp;nbsp;ex^ pedit,^ quantum fort charitac, ne malediétù amp;nbsp;amarii faltbusvel linguam velaures prabeamus : ne cbliquù ßtß)icionibus fernere mentem permitta-mus : fed aqui erga omnium dilla fabia interpre-tet, tum iudicio,tumauribtu, turn lingua ,faluunt iüisfuum honorem candide feruemus.

Praeceptvm Decimvm.

Non concupifces doraum proximi tui,amp;c. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i

Finifell: ■ Qupniam totam animam dilebtio-nii affeblupoßideri vult DEV S,omnem aduer- , fam charttati Cupiditatem exanimü excutien- i dam. Summa tgitur erit, ne qua cogitatio nobii , irrepat, qua noxta amp;nbsp;in alterius detrimentutn vergente concupifcentia, animos noßros commo-neat. Cui reßtondef ex aduerfo praceptum, vt quicquid concipimus, defideramus, volumus, medi-tamur,idcumproximorum bono ôquot; commoditate fit coniunclum.Sedhic difficult as nobis occurrit.Si gt;nbsp;tnim vere à nobis dtbtum tbi,fubfurti vocabulo fal-

Undi i

De cognit. DEI REDEMPT. iS} CAP.VIII. leniii confihum cohiberi :fitperuacuumfuijje videri queat^vtnobù poßea feorfumalienorum bonorum ooncupifientia tmerdiceretur. Sed nodum iflum expedier diftinltio inter confilium amp;nbsp;concupificen-. turn. Confihum enim, ell dehberutavoluntuth cd~ fienfito,vbtanimumlibidofiubiugauit. CupiditMci-tru talem (Irdehberationem amp;nbsp;afienftonem ejfiepo-te5l,quumanimusvanisperuerfiis^ obteiliipiingi. turmodoefi titillatur.

}o , Neque verbJine caujja tuntam reclitudinem ex~ i^it. Nam quit aquum ejje neget,omnes animapo~ tentias charitate occuparilfit qua autem a charita~. thficopo aberret, quis morbojdm ejfetnficieturl ob-qciet autem quijjiam, non tarnen confientaneum ejfi, vtphantajia, qua temerevolutanturin mente, amp;nbsp;tandem euaneficunt,pro concupificcntiis,quarum fiedes in corde eli,damnentur. ReJ])ondeo,hîc qua~ fiionem ejfe de etus generis phantasijs, qua dum me-tibusobuerfiantur ,Jimul animum cupiditate mordent acjeriunt. M^irabilem ergo dileâionis ardorem Deus mandat, quern ne minimis quidem concupi-ficentia tricis vult impediri.Animum mirifice com-pofiitum requirit, quern ne leuibus quidem aculeis commoueri contra dilellionis legem patitur. I-nfie-cunda Legis tabula, in quafiatü admonemur,quii hominibus debeamuspropterDeum, d cuius'eonfi. derationependet tota charitatis ratio. Q^re fiu. fira inculcaueris quacunque in hac tabuht docen^

.CAP.Vin. «85 In ST I T VT. L f B. T I.

tur officia,nifidoä:rma tua Dei timoré nbsp;nbsp;reuereii-

tta,tanquamfundamento,fiibnitatur.

OMrfumver'o ffiebtetLexvniuerfa,non eritnuc diffiictle tudtcmm ,nemfgt;ein iuftitia complemetum : Vthominifvitam ad diuina punt atu exemplar for-inet. Itaenim fiium ingenium Deus tllic dehnea-uit, vtfi qais facits, quit quid tdic pr£C!pitur,repra-fentet ,imagmem Detquodammodo tn vita ßt cx-preffurus. 11uc itaque reffiicit Legis doclritia,vt hominem vita fanblitatectimDeofuo coniungat, quemadmodum alibi Mofes loquitur, coharerefa-Tievi^s.v.!. ciat.Porrb eiusfanblitatisperfebiio in duobus capi-tt ca. II.V J3 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ßta ell, Vtdiligamus Dominum Deum ex to

to corde, tot a anima fs- tot is viribus, fyproximuin ßcut nos ipfos. Acprtmum quidem ell, vt Dei dile-ctione anima noflra omni ex parte impleatur.Lx ea protinus vitro fluet proximi dileäio. Quod oflendit ‘ Apoßolus,dum fcribit ,finempracepti efle charita-tem exconfiientiapu.ra,(lyfide nonflmulata.Vides tanquam in capite collocari confcientiam nbsp;nbsp;fident

nonfimulatam,hoc ell, vno ver bo,ver am piet atem: inde charitatem deduci.

Eni muer 0 in commemoranda Legis fumma in- P terdumchriflus amp;Apoßolipriorem tabulampra-termittunt.

Ergoneplurisell ad iuflitia fummam cum ho-minibuf innocenter viuere,quampietate Deum bo-noraref

De cognit. DEI redem.pt. 1S7 CAP.vin.

tiorare? Minime; Sedguianontemerequis cbari-tatem per omnia cuflodit, nifiDcumferiotimeat: inde quoquepietatù approbatio fiimitur. Hue ac-cedit, quod Dominue,cum probe nouerit nihil be-neficentiaànobùperuenire ad feipfum pojJe(qHod amp;nbsp;per Prophetam teflatur) nonßbiofficianoflra Pfalis.v.t depofiit, fid er^a proximum bonif operibus noj exercer.

S4 Hicergohareamtis, turn optime ad DElvo-liintatem Legtsque praficrtptum compofitam fore Vitamnoflram ,quum fratrtbu! omni ex partefru-iluofifiima fucrit. In tota verb LegefiUabavna non legittir, qua regulam bomini de flatuat, qua carnu fua commodofaHurus aut omtjfurusfit. Et fine quando ita nati funt homines, vt inamo~ rem fut plus iufto toti pront ferantur, quan-tumuis à veritate exctdant, eum fimper retineant : nulla fuit opus Lege, qua amorem ilium fion. te fua immodicum magis tnflammaret. Quo plane perfiicuum eH, non noflri ipfortim amorem, fid Heids’ proximi obfiruationem mandatorum ejfe: cpttme'que ac fandUßime eum viuere,qui, quant mntmum fieri poteli, fibi viuit ac ftudet: neminem verb eo peius nec iniquius viuere, qui fibi duntaxat viuit ac ftudet. Vnde Apofto- , „ „ „, lus afiertt, Qharitatem non quarcre qua fua funt.

CAP.Vin. lS8 I M s T I T V T. 11 B. I r.

LiK.ilt;gt;.v 15 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;proximi vocabulo cum Chrißus in fi- ff

raboli Samaïitani demoßrarit alienißr/^uqueiti-que contineri,nonefi quad dilectionis fraceftum adnoßras neceßitudines limitemtu. ISlonne^o, vt quifque esl nobis contunSißimus, it a offices noßrif effefamiliartùsadiuuandum. Seddico, vniuerjùnt bominumgenus, nulla exceptione, vno charitatU affeâu effe amplexandum: nullum htc effe difcrime iarbari aut Graci, dtgni velindigni,amici vet ini-mici: quoniam in D £ O,noninfiipßsconßderan-di funt. A quo intuitu cum defleüimus,non miruitt efiß mult is erroribusimphcemur. Q^are fiveram iiltgendt lineam teuere Itbet,non in hominem pri-mum conuertendi funt oculi, cuius aßeflus odium fepius, quam amorem exprimeret: fid in Deam, quiamorem, quem fibi deferimus,ad vniuerfis ho-mines diffundi iubetivtfit hoc perpetuum funda-mentum, Q^lifiunque fit homo, diligendum tarnen effe,quia diligitur Deus. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,

Paßim occurrunt mandata,qua inimicorum di-lebtionemànobisfiuerißimeexigant. Qtuleenim

Vtaxcis.v. ^ftißud, qubdefurientem iubemur inimicumpa- . Il fiere? eius boues amp;aßnos errantes inviamdirige-Kxou4. V. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;onerifuccumbentes fubleuare ? Bellut'sne iu |

eiusgratiam benefaciemus, nuUa in ipfum beneuo-lentia? Quid? annon aternum eil verbum Domini : j Jdihi vindiHam, nbsp;nbsp;ego rependam ? quodalibi quo*

Deut J».V. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;explicatiushabetur,Non quaras vltionem, neqj

unat.y. ig mentor erif iniuria timum tuorum.

liufdtrn

De cognit. DEI REDEMPT. iS? CAP. VIH» ïtuflem rat ionis,quod peccatum veniale »5-cufarunt cum occult am imp'ietatem, qua frima, tabulaaduerfatur, tùm direilamvlttmimandati frauaricationem. Sic enim definiunt,ejfecupidtta~. temfine deliberato ajfienfiu, qua non dtu cordi mfi~ deat.Egoautemne fubire quidempofie dico,nifiob defie^um eorum,qua in Lege requiruntur. Veta,-mur aliénas habere Deos. Quum mens diffi-dentia machinisperculfia,alib circumjpeüat, quum fiubita cupidine alib transferenda fita beatitudi-nis incefiitur: vnde ifti quiltbet euanidi motus, nifi quia eil aliquid in anima vacuum ad recipiendas eiufimodi tentationes ? M.andatum vltinmn pro~ prie hue pertinere demonflratum ell. Legis vero transgrefiioni malediHio D E I fiemper incumbit. Noneliigiturqubdvelleuifiimas cupiditates iudi~ (iomortiseximamus. Quidenim Scriptural certè dum Paulusfiipendium peccati mortem vocat ,fibi putidam hanc diftindlionem incognitam fuifie os-tendit. Quumplus iuflo procliues adhypocrifim fi. mus.fomentum hoc addi minime oportuit,quod torpidas conficientias mulceret.

jp nbsp;nbsp;QMd ji delirare per feuerant, illis valereiufiis,

habeantfilq Dei, omne peccatum mortale efi^quia eli aduerfiu Dei voluntatem rebellio, qua eius iram necejfaribprouocat : quia ell Legisprauaricatio, in quam edict urne II fineexceptione DEI iudicium: Saélorum deliSta ventalia ejfe, non ex fuapte natu-tafed quia ex Dei mifericordia venia confequutur.

C A P. IX. «50 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I N S T I T V T. L I B. I t.

Chriftum, quamuis fub Lege îudæiscognituS fuerit, tarnen Euangelio demum exhibitum fuifle. CAP. IX.

QVia nonfi’uflra Deus iam olim per expiatio-1 nés amp;nbsp;facrificiavoluitfe Patrem teflari, ncc fiuflra populum eleciumßbi eonfeerauit ; iam tune hauddubie in eadêimaginecogrtituseU,inquanuC pleno fulgore nobis apparet. ideo Malachiaspolt^ ludaos adLegéMofis iußit attendere,amp; in eins fin dio perfeuerare (quia po^ eius mortem futura ernt aligna muneris prophetici interruptio)mox denun-ioh.*^v^4V eiatoriturueß'e folem iufiitia.ldeo Chrifi:us,qui fie teflimonium à Mofie habere ajfierit, gratia tarnen menfiuram, qua ludaosfiuperamus, extollit. Ixain lVc.io. v, 23 dificipulos alloquens ,Beati, inquit, oculi, qui vident quavosvidetis, amp;nbsp;beataaures, qua audiunt qua vos audit is. Multi enim Peges amp;nbsp;Propheta hoc optarunt,nec adeptifiunt. llac non parua ell re-uelationis Puangelica commendatio, qubdfianclis Fatribtts, qui rara pietate excelluerunt, nos Deus pratuht.

Porto Puangelium accipio pro clara myfter^i Chrtfti manifieftatione. Fateor cette, quatenus Puangelium vocatur à Paulo doctrina fidet, eiits i.Timot.t- cenfieti, quacunque paßim in Lege occur-¥.« runt promißiones degratuita peccatortim remifi-fitone,quibus Deus fiibireconciliathommes. Pidem

enint

De cognit. DEI REDEMPT. lîICAP.IX. tnïm terr or thus tile opponit ,quibu$ angitur nbsp;nbsp;ve-

xatur confctentia ,fi ex operibiu petenda fit fialus.

Vnde fiequitur, vocem Euangelij large fiumendo, fib ea comprehendi,qu£, olim tefiimoniaDcus mi~ fiencordu fine paternique fauoris Patribue dedit. Verum per exeedentiamaptaridico ad promutga-tionem exhibita in Cbrifto gratia. Idquenon fttod'o communi vfiu receptum edl, fid d chrifii amp;nbsp;Apoflolorum autoritäre pendet. Vnde proprium hoc HU tribuitur, ipfium pradicajfie Puangelium regni.

3 Cauendum tarnen e^ à dtabolica imaginatio-tte Serueti, qui dum magnitudinem gratia Chrifii extollere vult, vel fialtem fie veile fingit, pro~ uiifiiones in totum abolet, quafifinem fiimul cum Lege acceperint. Obtendit,fide Puangelq nobis af-ferri promifitonum omnium complementum. Qua~ fii verb nuüa Jit inter Chriftum amp;nbsp;nos difiinbtio. Admonui quidem nuper,Chrifium nihil reliquum fecijfi extotafialutis noflra fiumma, fied ex eoperper am infiertur, beneficijs ab ipfio partis nos iam plene pot tri : ac fifalfium idud Pauli ejfiet,fialu-tenoflraminjjeejfie ahficonditam. Pateorquidem, nos, tn Chrijrum crcdendo,fimul tranfitre à morte in ritam: fied tenendum intere.i ell tdttd Iohannis, Quamuisficiamtis nos ejjefilios Dei,nondu tame apparuifie, donee jimiles ei erimus : dû ficilicet eutn videbtmus, qualis efl.gtmuis ergo pfientefiiritualiu

CAP. Vin. 15» I N s T I T V T. L I B. 11.

bonorum plenitud'memnobùin V^ngelio chrißul offer at, fiuitto tarnen fitb ctiflodiaffei femperla^ tet,donee corrupttbtli carne exuti,transfiguremui i.Timot.4. in eiui,qui nospracedit,gloriam. Intereainpn-». Timor. I. mißiones recumbere nos iubet Spiritus fan^w. NeC verbaliterChriflofiuimur,nifiquatenuseumant-pleélimurpromifftonibusfuisveflitum. Tantumin natura promißtonum vel quahtate notandum ed ! dtfrimen : quia Euangelium digito monflrat, quoi ! Lexfub typis adiimbrauit.

Hine etiam conuincitur eorum error, qui Legeili I nunquam aliter Euangelto conferunt, qudm ope-rum mérita gratuit a imputationi iuflttia. Edi qui-dcmh£C antithefls minime repudianda, quia frpe Paulusfub Legis nomine regulam iufle viuendi in-telligtt,qua Deus à nobis exigit quod ftium edl, nullam vitaffemfaciens, nifi omni ex parte obfiqus-mur, ac vieißim maledtcitone addita,fi vel mint-mum defledtmus: nempe vbi diffutat, gratis not placer e Deo, amp;nbsp;per veniam iuflos confer i,quia nuf-quaminuenitur Legis obferuatio, cuimerces pro- j miffa edl. Apte igitur Paulus iuflitiam Legis tir EU- : angelijfacit interfecontrarias. Sednonitafuceeß- • fit EuangeliumtotiLegi,vt diuerfamrationem fl-lutis adferret: quin potius fanciret ratum^efe prob ar et quicquid ilia promiferat, amp;nbsp;corpus vmbrii adiungeret. Neque enim Chrtflus, vbi dicit LegetH

Prophet as fuiffevfque adloannem. Patres male-diHiont addtcit,quam effugcre non poffunt firut

De Cognit. dei redempt. lt;9; cAP.I^* rudimentu tantum imbutosfuijfefi^nifi~

tat, vt longefubßflerent infia Euangeltca doàrinx altitudinein.Vndecolligimu5,vbide totaLege agi-tut, Euangelium rejpeä:tl dilucida manifefiationis ianttimmodoab ea differre: caterum pröpterinte~ flimabilem gratta affluenttam, qua nobis fuit in Chrißo expofit a, non abs re et us aduentu dicitur e-rebtumfuifie in terris ccelefte regnum Dei.

} nbsp;nbsp;lam inter Legem amp;nbsp;Euangelium interpofitut

fuit Joannes, qui medium obtinuit munus amp;nbsp;vtrique afiine. Etfi enim Chriflum vocans agnum Dei amp;nbsp;vibtimafn expiandispeccatis,fummam E.uange-Iqprotulit .• ^uia tarnen incomparabilem idam virtue ent amp;gloriarn, qua demuni enituit in refurre-^ione,nonexplicuit:Chrtfius Apofiolisparent efie negat. Elet tarnen hoc obfiat quit minus ntimere-tur inter Euangelij pracoties ,ficuti eodem vfus ell Eaptifmo, qui poftea traditus futt Apoftolts. Sed quod exorfus eEt, nan nifi Chriflo in cœlefiem glori-amrecepto, liberiore progrefiiiper Apoflolos com-pletumeït.

De fimiiitudine houiamp; veteris Tefta-menti, c a p. x.

i y urn Patres eiufdem nobifcum bar edit at is fiierint confortes, (ix eiufdem Mediatorisgratia conlmunem falutem fiteraUerint, quatenusin focietate hac diuerfa fuerit eorum conditio,porr^ Mendumetl.

jW

G A P,X. »5gt;4 I N S T I T V T. L I B. Xi.

Patrum omniumfadiis adeofubflantia amp;nbsp;re iffA -tiihilanoßro differt,vt vnumprorfiu at que ident fit: admtniflrattotamen variât. In tribus auteni maxime capitibus infiifîendum ell. Primum,vtte-neamus, non Carnalem opulentiam ac felicitatem metamfttijfeludais propofitam ,ad quam démuni adfiirarent, fed in fiiem immortalitatis fuijfie coop tat os: at que hums adoptionis fidem idisfuijfi turn oraculis, turn Lege, tum Propbntqs certi fablam. '

Pteinde, fœdus quo conciliati Domino fiuerunt, nuüiseorum meritis,fedfila Dei vocantis mifieri' cordia ,fuijjefiuffultum.Pertium, amp;nbsp;habuijje tpfot amp;nbsp;cognouiffe Médiat or em chriflum ,pèrquem amp;nbsp;DE O coniungerentur, ó'promifiionum eiuscompotes forent.

In primo explicando(quia ad caufamprefientem q maxime pertinet, amp;nbsp;de ipfioplus controuerfia nobis facitint ) intentiorem ponemtis operam. Sane de omnibus dubitationem eximit Apoftolus quum ait» DeumPattern EuangeUu,,quodde Piliofuofëcun-TLom I. v.ï nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tempus deflinatupromulgauit,longe ante pet

Prophet asm Scripturis fanbtis promifijfe. ltem,fi-deiiuftitiam, quaperEuangeltum ipfum docetur, tefiimomum habere à Lege (fi Prophetis. Euangc'^ m. 3,v.2i fiquidem hominum corda non inprafentis vita l£titiadetinet,fedadfiemimmortalitatis cue-sicenimalibi definit,pofieaquam Euange- , lu-

De COCNlT. DEI REDEMPT. IsÇ C À P. X. ßo credtdißis, obß^nati eßis Spiritu promißionu fanéto,qUi arrhabo hmditatis noßr£ in redsm-ptionem acquißtx poßeßionis. Item, Vocauit nos per Euangelium in participationem gloria Domini noßri le/ii Chrtßt. clarißime ergo demonßrat A-poßolus, adfutaram vitam pracipue ßeä:aße Te~ fianientum vettts,qt{um fiib eo dicit promtßiones E-^ «angelij conttneri.

“f- nbsp;nbsp;nbsp;Eadem rationeßequitur à'gratuita Dei miße-

ricordta conßiriße, cJ' Chrtßi interceßione ftüße confirmatum. HabemusinßgnemDominißenten- loh.s.r.j® tiam, Abrahiimexultauitvt videret diem meum:

vidit gauißus e^. Quare beata Virgo ll^harias inßuis canticis retielatam tn chriflo ßa-lutem, exhibitionem eße dicnnt promißioniim, quas Abraham amp;nbsp;Patriarchis olim fecerat Dominus. Si chrißum ßutim exhibendo, iurißurandi fui veteris fidcm ßoluit Dominus, dies nonpotedl qutn eius finis in CHRIST Oamp; vita at ernaßem-perfuerit.

ƒ Qmn Apoßolus non foederis tantl.m gratia pares nobis facit Ijra'élitas ,ßd etiani Sacramentorum fignificatione.

7 nbsp;nbsp;nbsp;Quod fl teßimonia ex Lege ó“ Frophetis fi- i.cot.i».v,j

bi recitari mahnt lehiores , e.x quibtis perßici- “ iW, ßirituale fcedusfuißePatribus etiam tomune,

Ei 2

C A P,X, I9rf nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;InSTITVT. I I b, II.

ßcuti ex chriflo amp;nbsp;Apoflolii audimus :huic quoqite votoobfequar ,atque ah ca demonflratione mcipi-am,qu£ apuddociles amp;fanosplurimum valcbit : ac proconfejfo fumo,eamcumverbo Det coniunélam ijfeefficaciasn vita, vtquofiunqueDeiis participa-tione eius dignatur, eorum animas vtuificet. Vala-

T.ÎJ ƒ/• femper idudPetri:Senten efeincorruptibi-lequodinaternum manet, ficuti etiam ex verbis Efa. o. nbsp;nbsp;nbsp;Pfaia colligit. lam cum hoefacro vinculo Deus ohm

fibtdeuinxeritludaos,non dubiumedl,quineos fe-gregauerit in ßem aterna vita. Huiufmodi verbi tlluininatione quum adha/èrint Deo Adam, Abel, Noe,Seth,Abrahamamp;rehqutPatres,dtco minimi dubium ejfe quin illis in regnum Dei immortalefue rtt ingrejfus. Er at enimfoltda Dei participatio, qua extra vita aterna bonum ejfe non poteEl.

Si tarnen illud nonnihilimphcitumvidetur, a- l ge adipfamfoederisformulam tranfeamus.Sicfern-perpepigitcumfiruisfuisDominus,ErovobisinDe-urn, nbsp;nbsp;vos eritis mihi tnpopulum.Outbus verbis amp;

vitam,(i/‘ falutem, amp;nbsp;omnem fummam beatitudi-nis comprehendi Propheta quoque exponere foliti funt. NonenimfinecauftDauidfapttKpronunci-PfaÏ.n. VII sit beatumpopulum, cuius Dominus ell Deus : bea--tamgentem,quam in hareditatemfibi elegit. ISec terrena quidem felicitatis gratta, fedquoniam a morte en pit, perpétua conferuat ,aternaq.^ miferi-cordiaprofeqtutur quos in populum ajfumpfit. Que~ Hab.t, v.ii admodum eltapudalios Propbetas: Eu Deus nofier, non

De cocnit. DEI redempt. is7 cap. x.

non moricmur. Hac enim condittone Detu naßer Efa ». v. « esi,vtin medio noflri habitet,quemadmodumper Mofin teflabatur.obtineriatitem talis eiusprafen-tia non potest, vt nonfimulvita poßideatur. Atque Vtnihilvltrd exprimeretur,fatis claram habebant

vitAßnritualispromißionem in Ijis verbis, Sum De- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;y

usvefier. Non enim folis vtiquc carport bus Deum fe fore denunciabat, fed animis prAcipue : anima autem nifiper lußitiam Deo coniunblA,ab ipfo alie-na in morte manent. Adfitrurfumilla coniuncito: perpetuam falutem fecum ducet.

9 Accediteo, qubdnonmodbfeUlis Deum eße te-flabatur,fed fé quoque femper fore promittebat, qubjjies eorum prafentibus bonis non contenta, in aternitatemprotenderetur. lam verb (quapars e-rat feciinda promiftonis) tpfos de Dei benedibtione extraterrenavita limites erga fe proroganda,cla-rtds etiamnttmconfirmabat, Ero Deus feminis ye,-ßripotlvos. Nam fl faam erga mortuos beneuo-lentiam declaraturus erat benefaciendo pofleris:er~ ga ipfos multb minus defuturus erat eius fauor.

Praclaro igitur documenta magmtudincm atque aßuentiamfaa bonitatfs, quam podl mortemfèn-fari eßent, volebat Ulis Dominus cbmendare,quu}n talem defcribebat,qUA in totamfamiltam exubera~ ret.Buiusverbpromifionis veritatem turn abfigna~ uit Dominus, tér quafi complementum protulit, quum Deumfe Abraham,ïfaac cr lacab longe poSl tarum mortem appellaret.

CAP. X. 12? Institvt. lib. II.

lam (tjaipracipuus esi cardo inhac controue^'' fia) dijpiciamtis, an non ipfiquoque fidelesfic m-fiicntifuerint à Domino, vt meliorem alibi vitaW fibi ejfiefentirent,ac, neglecla terrena, illam medi' tarentur. Primtimquadiuinitusiniunblaillisfind viuendi conditio, aßtduum iUisfuit exsrcitium,qiPgt; admonerentttr ,fe omnium efie miferrimos Jim bac

4 V ! vitafelices effent. Adam velfiola rccordatio^ neperditafelicitaiis infelicißimus, anxijs labori' bus egeflatem fiiamagre fiuflentat. Abelinipßo X' tails flore crudeliter trucidatus , exemplum cH Gtn.s.v.iz bumanacalamitatis. Koë bonam atatisparteW (diimtotusorbisßccur''edcltciatur) cum magnafii' tigatione in area extruenda deter it. Qffod mortem effugit,idfit maioribus eius moleflqs, quamfi centum mortes obetinda effent.

Cen. 11, v,4 Abraham quidem vnus inftar decern mjriadum ti nobis effe debet, flflieclatur eiiu fides,qua nobis inoptimamcredendi regulam proponitur: in cuius etiamgenere, vt filqDei fimus,cenßeri nos oportet. lam quod ad vita expérimenta attinet: vbipri-tnum vocattis Dei imperio, apatria, parentibus, a-micisauellitur,inquibus pracipuam vita dulcedt-nem effe putant, flimtilac terram ingreffus e^,in qua iubetur habitare, flame inde exigitur. Vbi intertamhabitaculi flui rcuerflusePt, inde rurfluin flame expeUitur. Omilis e^l flelicitas earn terram incolere, vbi toties efluriendum, imb verb

tnedii

De COGNIT. DEI RE DEMPT. ipp'CAP. %• incdia peretindum, nifi aufugias ? Dum hucatr-qw lUitc multos annos tncertiis vagatur, aßiduis feruorum rixis compellitur nepotem, quern filip locohabebat, afedunittere. Paulo poll capti-uum ab hofiibtis abripi audit. Qupcunque pergat, vicinos reperit immanis barbaria, qut ne ex ef-foßü quidem magno labore puteis aquam btbere finant. lam vbi ad effoetam ßeneHutem vent um ell, orbit ate mulllatum fe vtdet, donee prater ßem Ifraa'élem naneißeitur.

Piaßeitur demum ißaac, fed ea mer cede,vt ex. turbetur primogenitus, ac pro dereliUo pene ho-fiiliterproqciatur. Vii folus reliclus ell 1/aac, in quo acquiefcat d,efeßd boni viri fenellus, paulb poll mallare ipfum iubetur. Quid calamitofius

Il excogitet humana mens, qudm patrem fieri fi-Iq carntficem? Sic deniquetotovita curricuio ia-llatus ae rexatusfuit, vt fi quisvelut in tabula exemplar calamitofa vita deptngere velit, nihil reperiat magis appofitum. Neque obqciat quifiiam, eum non fiufii prorfiis infeliiem, quod a tot tantisque tempeflatibus profiere tandem emerferit. Non enim beatam vitam ducere tdum dicemus, qui per infinitas dtfficultates ad longum Jpacium laborios} eluüetur, fed, qui, finemalorum fenfu, prafentibus bonispla. fide fruatur,

N 4

CAP. X, 20p I N S T I T V T. X I n. II, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;;

lßiac,qui minoribus malifafftbfatur,vixtatnev‘^ i minimum fttauttatis guflum percipit.'Eas ipfe quo- | que vexattones experitur, qua beatum ejfe homi- [ nem in terra non finant. At verb lacob nihil quant ! extrema tnfelicit nt u infigne e^l exemplar,

Si fanPli ifli Patres f quodvtique indubitatutn ij ell) beat am vit am expectarunt e manu Dei, aliam quam terreflris vita beatitudinem amp;nbsp;cogitarunt amp;viderunt. Owd etiam pulçherrim'e oflendit J-Heb.ii.v.s poftoliis. Fide ( inquit)demoratus ell Abraham in terrapromißionis tanquamaliéna, incaßilü habi-tando, cum ifaac amp;nbsp;lacob confortibus eiufdem ha-reditatis. Fxpeclabant enim benefundatam ciui-tat em,cuius opifex ac conditor Deus. In fide de fundi funt ifii, non acceptis promißionibus ,fedjgt;rocul eas infincientes ac credences, confitentescp quod hofintes lir inquiliniforent fuper terrant. Qmfir-gntfiicant,fcpatriam inquirereicfi'fidefiderio eins quam re tiquer ant tadifuijfent, erat facultas reuet. tendi: fid meliorem appetebant, nempe cœleflein. Vnde Deus non erubeficit vocari eorum Deus, quan-do parabat illis ciuitatem. Stipitibus enim obtu-fioresfuiffent ,tain pertinaciter promißiones con-fidando ,quarum nulla fies tn terris apparcbat,nifi complementum earum alibi expedajfent. Id verb 9en. 7 .y.s ?»prtmis nonfine rattone vrget,qubdperegrinatio-nem hanc vit am nuncup arunt : qtialiter amp;M.ofes refert. Si enimperegrini cfi-inqutltnifiunt in terra Chanaan, vhi pronnßio Domini, qua illius confti- ■ tuti

Depognit. qp.iredkmpt. xo» cap, x.

tutierant b^eredes ?Manififiè ergo indicat,longi-usl^eilnretjuoddepojjeßione illu Domintis promt-, fir At. Quare pedem in terra Ch.tnaan non acqtii-fiuerunt, nifi in fepulcrum: quo teflabanturfejjie-tarefiuitumpromißionit non nifipost mortem per-cepturot. Atque hac caufia eü,cur tanti aflimaue-rttlacob tllie fiepeliri, vt iureiierando adegerit fi-Hum ïofiphadearnpolUcitationem: cur loftphpodl aliquot jecula transferri oßd fita, iam prtdem in cinerem coltapfia, voluerit.

14 nbsp;nbsp;Denique aperte confiât, in omnibus vita fin dijs

propofitam fiutura vita beatitudinem habuiffe. E-tim fibifutffe fenfiim declarauit ïacob ea voce, qua nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;• ■

inter vltimos Jpiritus edidit : Salutare tuum ex-

. peciabo Domine. Quamfialutem expeblaffet,cum Gen. 4». intellfgeretfie animamexpirare, nifi inmortetni-fium noua vita cerneret ?

gt;5 nbsp;nbsp;EiondumvltraM-ofenprogrefii fiumusttir tarnen

(nifiquisfiontefiemetofferentemlucem réfugiât) perfiicua iam extat fitirttuahs foederis declaratie. Qugd fl adProphetas defcendamus,illic plenißtmo fulgore équot; vita aterna dy regnum chrifii fe profère. Ac primum Dauid quantaperfiiicuitateac certitudme ad eum fiopum omnia fua dirigit? T er-refirem habitationem qualiter afiimarit,tefiatur hacfententia, Aduena hlcfum cßperegrinus,quem pfai j,. , admodum omnes Patres mei. Vanitas omnis homo Ÿiuens,velutvmbra qutfque obambulat. Et nunc qtti cxpeclatio mea Domine s' Jpes mea adte ipfit,

c AP.x. ïoa I n s T I T Vt. r, I B. 11.

Sane qui nthtlejje in terra filidum acftabile confe^-ßis,ßgt;ei tarnen tn Deum firimtatem retmet, alibf repofitattifibifelicitatemcontemplatur. Atquio-* ntntno nopote^ftare ßcs tsla, ntfiin protnißioneH* recumbat,qttieaptid Efaiam exponitur: Calufictit fumtti liquefiet: terraficutveUimetum atterctiffgt; ö habitat ores eins ficut hac interibut: falus autem tneain aternum erit,^!^ iu^itia mea nondefieiet-Vbi iiillitiaac faïutitribuiturperpetuitas,noqu^' tenus penes Deum refidentßed quatenus ab hominis busfentiuntur.

tob isgt; V SS nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;inßgnis iUaßententia lob:Schij

qiiia quot;Re dempt or meus viuit, amp;nbsp;in nouißimo die de terra refurreä:urtis ßtm : amp;nbsp;in carne mea videbo, Deum Saluatorem meum. Repofita eil hac ßei mea in finu meo. 'i^ecejje e^: fateamur, oculos in ßituramimttwrtjtlitatemßufluliße, qui fibi velin ßpulchro iacentiredemptorem affore conßexerit.

lob 13.V. IS nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;me occiderit,diccbat, in ipfo nihtlominns

ßerabo. Ouiem ergo audiamiispublica Spiritus fan-£li oractila, quibus de ßirituali vita tam clarè aC dilttcide in ludaorum Eccleßa dijferuit: intolera-h’lis pertinaCM fuerit ,eos ad carnale tantummo-dbfosdus abiegare, vbi folius terra ac terreflris opü^ lentia fiat mentio.

Siadpofteriores Prophet as defiendam, illic v.ero R liceatquafi in campo noflro libereßatiari. Hane tnim (uonomiamèrhuncordinem in dißenfando tnifiri-

De COGNIT. DEI,REDEMPT. ÏOJ CAP.X. inifer 'icordiA ftisfodere tenuit Dominus, vt quo fr opius temporis progrejfu adplesiam exhsbitionesn accedebatur, ita tnaioribiis in dies reuelationis in-crementis illiißraret. Proinde initio, quum pritna fulutispromtßio Ad^ data fuit, quaß tenues fcm-ttllamp; emicurunt:pofleafadla acceßione, maior bids amplitudo ca pit exeri, qiu magb ac magis deinde cmerßt, ittiusquefulgoremfuumprotulit ; donee tandem nubibus omnibus difiußis, Sol iußitu Cbrißiuvniuerßim terrarum orbem adplenum il-lummauit.

Exemplevno contend erimus. Qutimlfiaelita Eabßonem deportati,ßam dißipadonem mortiß-milimäeße cernerent : dimoueri ab ea opinione vix potcrant, quinvanumputarenteße quoddeßearc-ßitutione vattcinabatur Ezechiel : quod perinde exißimabant, ac ßdenunciaßct fufeitatum in vi~ tarn iriputridacadauera. Dominus, vt oßenderet nec ca ipfa dißieultate fe impediri quo minus bene-ficiofuo locumfaceret, Propheta campum aridis of-ßbus plenum per vißonem oßendit ,quibus ßiritu Vigor emq^vno moment o reddidit.Seruiebatquidem adprafentem incredubtatem corrigendam vißo: fed interim ludaos commonefaciebat,quantumvl.‘ trapopuli redudionemvirtus Domini protendere-tur,quaarida'cßdißerß oßafolo nutu adeb facili Vegetaret.

22 Quanquam ß qub ad eiußnodi canonem o-niniaredigere tentet, abfurde fecerit: funt enim aliquot

Cgt;p. X. X04 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ikstitvt. lib. ir.

nilqtiot loci, qui nullointegumento ,futuram

in regno Dei fideles manet, inmortalitatem iu monfirant : quales fttnt turn alij plerique,tum prt-Vi.66, v.22 cipueduo ifli:alter aptid Efdiam, Sicut çoeli noi^ Ó'terranoHa, quafacio flare coram me: ficftttM femenveflrum. Eteritmenfis exmenfi,/'abbatiHt exfiabbato: venict omnis caro vt adoret coranifi' ciemea,dicit Dominus. Et egredientur, cadauera virorum, qui prauaricati fiunt in nih Dan nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;vermis eorum non morietur ,c^ ignis non tx-

tinguetur.Altervero Daniells,In temporeiUocoti' furget Michaelprinceps magnus, qui fiat profii^fl popuhfiii: amp;nbsp;veniet tempus anguflia, quale fuit ex quogentes ejfe cccperunt. Et tunc fal«^' bitur populus tuus omnis qui inuentusfueritfifi' pt us in libro. Et ex ijs qui dormiunt in terra uere, eiiigilabunt, alij in vit am aternam,alf^ opprobrium fempiternum.

lam in duobus reliquis probandis, Eatres (et Chri flum in foederis fui pignus habuifie, atf‘ in ipfo omnem benedictionis fiduciam repofió^^’ non laborabo. Confiituamus.ergofecure, quodiitc vllis diaboU machinis reuelli queat : vetus nA mentum feu foedus, quod cum ifraelitico percußit Dominus, non rebus terrenis fiafi tat urn, fedfinritualis aterna^ vita promifiio^^’quot;, continutfie: cuius expeclationem omnium anii»^ imprejfam oportuit, qui in foedus vere confentieb^‘; tflonenim aliud cœlorum regnum hodte proindb^

De COGNITi DEI REDEMPT. aoSCAP.XI,

; fuif Chrißus 'Dommui, quàjn vbt recumb/tnt cum j|ilt;i yifrr/ibdUïjy^irtc ér liifofc .• ac lud^os feculi fui Pc-jll' nus hureda eße Euangelicit gratia aßerebat, quod nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ts

ProphetarÜ, coprehenfi in feedere qtiod

(iii nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Dominiis olim cum fuagentepefigißet. Ac ne idfo-

liil nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lis verbis tefiatum eßet, Dosninus fabloquoqueap-

ilH* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;probMit.EoenimqMore/Hrrexif mofwenfo, multos

(p nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fanciorumrefurreblionisfuaconfortto dignatUs eli, Mat.iv.r-ii

lit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;acvifendos inciuitate prabuit: certo arrbabone

i() nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;/iC(ilt;ito,qa(fqHi(l/enf4Cpaßùse^t materna falu-

'jl' tis acquifitionem, lt;td veteris Tefiamenti fideles no it' feciis quamadnospertinere. Nempeeodenifidei !i(i Spiritu, quo tnvitaregeneramur, tefle Petro,pra-

ditifuerunt. QMomodó ergo iüis viu haredttatem

'J' «d imere audeamtts ?

d' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;De differentia vniuS 'Teftamenti ab alieto,

ft nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;C A P. X I.

(1'quot; Ç\Vidergof (inquiet) nuüûmne difcrimenve-(ir noMt Teflatnenti reltnquetur.? Et

A ^«id jiet tot Scrtptura locis, vtt tanquiim res di-

,(t «Eî^Jîinw inter jè conferuntur ? Ego verb libenter recipio, qu« in Scriptura conimemorantMrjdilfe-renttas:fedita,vtnibilconflituta iam vnttntide« rogcnt.SuntiiufcjnilliEnunieroqunfMor præcipu'e: qMibztó fi quintam adiungere libeat,minime recla-ino. Eæs omneî ßc eße dito, vt ad modum admtni~ /(. Jlrationwpottwj.quàni adfubßantiampertineant. tit itü

îod InSTITVT.LIB. II.

Jlac rations mhtl impedient, quo nnnut eiolai ; inansant veteris ac nbui Teflamenti promißiH“ tics, atqiie idem ipfarum proniißionuin funit' 1 mentum, chrtfliis. Porr'o prima esi, quodtametf olim quoque DominuspopuU fui mentes in cœleflitf hareditatem vole bat Collimare, arreciosqj effi atiu i mosiqub tarnen inßetllius meliiis alerentur i templandamfub beneficijs terrenis ac quodam wD' ‘ do -degufiandam exhibebat: nunc clarius liquiib-usq^ reuelata per Puangehum ftitura vita graM, reel a ad eiusmeditationem,omijfo infcriori,qiieiii apud ifiaélitas adhibebat, exercitaîionis modo,iiit' tesnoflras dirigit.

Id mehus elucebit ex fimilitudine quampofiùt} Paulus ad Galat as. Comparât îudaorum gentem h£rcdiparuulo,quiad firegendumnondu idoiienh tutorisautpadagogi, cuius cufiodia commijjus ed, duel umfequitur. Qupd autem earn ad caremonisl fimilitudinem potißimum refert, nihil obflat tjM minus hue quoque aptißime applicetur.

Alterum veteris amp;nbsp;noui Teßamenti difcrimtni flatuitur infiguris, quod illud abfente verttate maginem tantum, àquot; pro corpore vmbram oßenti--bat: hoc prafentemveritatem amp;nbsp;corpus felidtint exhibet. In eptflola ad Hebraos dißutat ApoflobH aduerfts eos,qui Legis Alofaica obferuationes abolie ripoßenonputabant,niß vt fecum trahereitt reliai onis totius rumam.OM hune errorem refit et, aÇ-

Du COGNIT. Dll REDEMPT. 1O7CÀP.XJ. jiimit (jitod de Chrifli facerdotio pradiétum apttd Propbetam fuerat. N.i?« cijot «efcniHiKi/ü déféra- Hcb.y.v.u turfacerd»tium,certum e^ aboleri facerdotiuni il- i9-8c«P ’ lttd,vbi al^ al^s fucceffores quotidie fubßitueban- ló’' tiir. Pr£ualere atitem noiii ifiiiis facerdotis infti-tutionemprobat,qubd iuraraentoflabilitur. Sub-iunßtpoflea, in ea facerdotij translatione verti etiantTeflamentiniutationem. Atqae id necejfa-riumfuijfe raiione confirmât,quoniam ea erai Lequot; gù imbecillitas,qua nihil addiicere adperfectionem pojfet. Turn deinde pro/ccjuitHr, qua ilia fiierit tmbecillitas, nempe, quod externas carnis iuftitias habuerit,qua cultores fiios nonpojfent fecundum confcientiam perfebtos reddere, quod pecudîi vifli-

I iiiisnecpeccatadelere,necveram fanHitatem conciliate poterat. Concludit ergo,vnibrant ftiijfe in ipfa bonorum futurorum, non viuam return effi-giem ; ideoqiie non aliud habuijfe officij, nifi vt in-j troduclio ejfet in jjicm rneliorem, qua in Luangelia il exhibetur. Hic videnduni ell, qua parte feedus

Legale cumfodete EuangeHco,Chrifliminifleriuni

,CMOTM.ofaico,conferatur. Nutoƒ adpromißionuni fubftantiam pettineret compatatio,magnum ext^i-.

, ret inter duoLejiamenta dtfiidiumifed quumfia-, t»s quaflionis lt;tlionos ducat, e'u tendendumesl .vt J ver« repczinmitj.Fcediß ergo, lt;]Hod æternum 0quot; nit-, quam interiturumfemelfiinciuit, in fajnn!ogr4dit , jf,ifHitmiis.Illii« complementum (feu caujfa i oMia

CAP.XI. 20S ÎNStlTVT. Licit.

• • Seu nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;vtflatummtûitli

dium quo ÿz/£ßt,chrißns e^. Tails conßrmatto^dum expi-du^Trat nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;}C£re7noniA5T)om'tnusperMaßenprxßribiti i

fœdus xter nbsp;nbsp;nbsp;/««f velutßolennta conßrmationu (ventun)

ßmbolii^Ad!ncontentionemveniebat,cedereneiquot;

• *hoceft,me parieret chrtßo (exhibita) qult;s. in Lege ordinatxe- [ toedium'^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tametß foederis duittit' ;

xat accidentia erantyVelcerteacceßianesacanne- j

3 Ó'fvt vulgus laquituracceßaria : quia tainiigt; i. inflrumenta erant tUiUs admtniflrandt foederis tin-rneit habent, qualiter cß alips Sacrametitis dari fi‘ let.Proinde, tnfumma^vetus TeflamentumhocloO appellatur ßolennis conßrmandi foederis ratio, tnanijS cß facrificqs comprehenfa. tn ea quoniJXf , nihilßolidum fubeß,niß vlteritu tranßeatiir, opor' tuijfe antiquari (ßabrogari contendtt Apoflolu5,Vt Meb.^.v 11 potioris Teflamenti ßonfori ac mediatori Lochs daretur ,per quem at ernafanchßcatiö eledit feinel acqutßtaeLl, transgreßiones obliterate qua fub Lege mancbant. QMd fi malis,tta accipi-vetusfuißeDoinint Teflamentum,quodrgt;mbratih^ lt;ir inefficaci caremontarum obferuattone inualutit tradebatunideo'f temporariumfuiße, quid velittt m fußenfo erat, donee ßrma cßfubflantiali confif-mat tone fubniteretur. Tumverb demum nouait aternumqjfaclumfHiße,poflquamchrißifangui7it (onfecratum flabilitum^fuit.Vnde calicém,queni dtfcipulis in Cœna porrigit Chriflus, noui Tefle menti calicem vocatinfuo fanguine: vt ftgnificeh

turn ;

Öe Cocnit, dei redempt. so^ cap.xi.

ra»! vcrè Dei Deftamento fiiam conflare verita-tem,pe'r quam nouum fiat nbsp;nbsp;aternuni ,dum fian-

gume*fiuo obfignatur. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;, ’feu morte,

7 Venio ad tertium dtferimen, quodexieremia îti-si.v. 3«

fitniitur,cuiuifunt verba :Ecce dies venient, dicit Dominus, amp;nbsp;feriam domui ifirael amp;nbsp;dotnui luda foedus nouum.- non fiecundum pabtum quod pepigi cumPatribusveftris i in die qua apprehends manu eorum, vt educerem eos e terra AEgypti, quodtrrttumfecerunt. Sedhocerit pablum,quod feriamcum domo Ijraél, Ponam Legern meamin vificeribus eorum,cbrdibus eorum inficribam eam,(^ propitiabormiquitati eorum, amp;nbsp;non docebst mus-quisque proximum fiuum, vir fiatrem fiuum : o-tnnes enim cogno/cent me à tninimovjque ad maximum. Exqutbtts ocCafitonem accepit Apoflolus, (omparationis huitis inter Legem amp;nbsp;Euangelium ftatuenda, m illam vocaret literalem, hoc finri-tualem doclrinam: illam dicerct fiuifie deforma-■ tam m tabulis lapideis,hocfuifie cordtbtis inficriptu: illam efiepradicationem mortis, hoc vita: iUam damnations, hociufiitia : illam euacuari,hocperma-nere. Vterque quiavetus ac nouum Eefiamentum per contentionem inter fie componit, nibil in Lege confiiderat ,nifi quod proprium eiuseU. Exempli gratia : Lex mifiericordia promißiones paßtm continet : fed quiaßunt aliunde ajfcità, nonveniunt tn Legis rationem, quum de pura eius natura firmo iiabetur. H»( lUi tantum tribuunt,vtpracipiat qua

CÄP.XI. no Institvt. lib. I r.

redafunt,feeler a frobtbeat,framtum edicAt cultH-ribu$ iuflittA, pcenam transgreJfortbtK minetttr' tordis interim prauitatem qua cunciu hominibnf naturalisineU,nonimmutet aut emendet.

Porro differentia ilia litera équot;ffirttus non accipienda e^,ac fi nullo eumfiuilu Legem Itidaii Dominus tuliffet, nullo eorum ad Je conuet' fo: fed per eomparationem pofita eLt,ad commet' dandamgratia affluentiam, qua Luangelij priigt;' tationem idem Legislator, quafi nouam perfonsfi* induens, honorauit.

Ex tertio diferimine quartum emergit. Vetus t- f | »/w T ejlamentum Scriptura vocatferuitutis,qn^^ timorem in animis generet : nouum autem ItbeP tatis,quodinfiduciam at fecuritatem eosdem eri-

Sit Paul. Pom. S. NonaceepißiSrinquit,J}gt;iff' tum feruitutis herum ad timorem: fed JJirttiH» adopttonis,per quem clamamus, Abba Pater. autem fummaredit, vetus Teflamentum pauoref^ at trepidattonem incußiffe confcientqs : noui bent-ficio fieri, vt in lath iam foluantur. Quodfi ex pulo ifraelithofancti Patres obqciuntur, quos nbsp;nbsp;nbsp;i

eodem fidei JJiritu nobifeum praditos fuiffe co^ Jlet, fequitur eiusdem (Lr libertatis Uthiafrifi participes: rejfiondemus, neutrum à Lege fuiff ' Jed quum fe per Legem amp;nbsp;feruili conditione pK-mi,amp;confidentie inquietudine fiatigari fientirenb ad EuangeliJ fiubfitdium confiugijfie: tdeoff pecubS' ret»

De COONIT. DEI REDEMPT. 2,lGA.P.Xl.

rem noui Teflamenti frultum fuijfe , qubd prater cdmunem veteris Teflamenti Legem illis mails ex-emptifuerunt. Deinde negabimus, ita libertatis amp;nbsp;feeuritatis fpiritufuiffe donates ,vt non expert's fint aliqua ex parte timorem à Lege, amp;nbsp;fierui-

tutem.

QMntum,c{Uod adiun^ere licet, difirimen in eo tacet, quod ad C B V. 1 S T 1 vfque aduen-turn gentem vnam fegregauerat Dominas, in quafœdus gratia fua contineret. Quando diflri-buebat Altißimus gentes, quando diuidebat filios Adam,inquitMoßs,inpojjeßionem illiceßit popu-lusfuus: iacob funiculus hareditatis eius. Interea gentes alias quafinihilfecumhaberentreiautcom mercij,invanitateambulare finebat : nec vt earum exitio mederetur,qaodvntcum eratremedium, af~ ferebat,verbifiilicetfitipradicationem. Itaque if-rael tunc films Domino delicatus, alij extranei. At vbivenitplenitudo temporis,inflaurandis omnibus Gal.4.v-4 deflinata,exhtbitHs ell ille Dciamp; hominum con- Eph x. t-i* dilator: dirut a maceria,qtu tarn diu mifericordia Dei intra ifra'élis fines conclufam tenner at, annun-, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;data pax est ijs qui procul er ant,non fecus atque ijs

I qutprope contunlli, vt Deo fimul reconciltati, in 1 vnum populum coalefcerent.

\ 12 Gentium igittir vocatio, infignis eli teffera, qua fispra vetus Tieflamentum noui excellentia il-' luflratur. Flarimis quidem amp;nbsp;clarißimis

4

CA P. XI, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;InSTITVT.LIB.it.

Prophetarum oraculis teflata ante fuerat, fed vt in regnum Meßia eins complementum reijd' retur.

Plis quatuor aut quinque membrù totarp vete-^ risamp;noui Teftamenti differentiam, quantum ai , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fimplicem docendi rationem fiiffictt.puto bene ac ß'

de lit er explicatam. V erum quibufdam refonde^-dum ePl ante quam ad alia tranfeamus.

M.irumePl,mquiunt, quodnuncpecudum vilH''^ mas,lt;^totumillumfacerdotiiLeuittci apparativ rejßuatepr abominetur,quibus olim obleclabatun f Quafi verb Pieum externa ifia amp;nbsp;caduca obleclent, autvllomodo afficiant. lam didtum ePl, nihil hort fecißefua caufafed omnia pro hominum falute dtß-penfajfe. medicus iuuenem optima ratione i morbo curet,in eodem poftea iam fene alto curatio' nisgenere vtatur: num idea die emus ipfum medeH' dirationcmrepudiare, qua ant ea placueratP imi cum in ilia confiant er perfiet, rationem atatis ha- । bet. Si chrifium alqs fignis amp;nbsp;abfintem figurari, ' amp;venturum pranunaart oportuit: alifinunceX‘ hibitum reprafintari decet. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I

Chriftum,vtofficium Mediatoris prxftaret, oportuifle fieri hominem, cap. x i i.

T Am magnopere nofir a interfuit.verumefiiDc' । •* urn amp;nbsp;hominem, qui Mediator nofier futtirus ' ejfet. Qmum enim intquitates nofira, quafitnter-iecla

De cognit. DEI REDEMPT. 21; CAP.XII» ieliii inter nos amp;nbsp;iffum nubs, nos a regno calortini prorfiisalienajlent,nemo, nifiqui ad Deumpertin-gerct,pacts reflituenda interpres ejjepoterat. Qtas autempcrtigiffet? quijpiamneexfilijs Adam?At-qtii omnes cum parente fuo ad conjpeilum Dei hor-rebant. Angelorum aliquis ? Sed enim illi quoque o-pus habebant capite, per cutus nexum folide amp;nbsp;in~ dißract'eDeofuo coharerent. Quidigitur?Deplc- nbsp;nbsp;.

rata certe res erat, nifi maieflas ipfa Dei ad nos de-fienderet, quando afcendere noflrum non erat. Ita filium Dei fieri nobis Immanuel oportuit, id e?l, no-bifium Deum: dr hacquidemlege,vt mutua con-iunliione eins dminitas amp;nbsp;hominum natura inter fe coalefierent : alioqui nec fatis propinqua vicini-tas,nec affinttas fatis firma, vnde nobis fles fieret Deumnobifium habitare. Tantum erat inter no-flras fordesamp;fummamDci munditiemdißidium.

2 Idetiam clarius fiet,fl reputemus, quam ncn vulgare fuerit quod Mediatori praflandum erat, nempefic in Deigratiam nos reflituere, vtfaceret exfilijs hominum illiusfilios : ex haredibusgehen-na,regniccelefiisbaredes. Ouis hoc poter at,nifi Ti-litisDei fieret idem filitis hominis, amp;nbsp;hic nofirum acciperet,vt transferretadnosfuum? Etquod fu-um erat natura,noflrum facer et gratia ? Hine Jan-ilaillajraternitas, quam orefuo commendat, vbi dicit: AfeendoadPatremmeum,drPatremvefiru, Deum meum,^ Deum vefirum.Hac ratione certa »obis eSi regni coelefiis hareditas,quiavnicusDei Rom.i.v.v

CAP.XH. £14 Institvt. lib. II.

fi lius, cuius in filidum prof ria erat,nos fibifi-atru adoptauit: adhac apprim'e vtilefuithac etiatntli ' caufia verum effe Deumamp; hominem,qui redet»' ptor nofler ftiturus effet. Eins erat morte abfirbere-quühocpoteratiufivita? Eius erat peccatum vi»' cere: quis hoc pot er at nifi ipfa iuflitia ? Eius erslt; mundt amp;nbsp;acris pot eft at es profligate : quis hoc pote-rat nifi virtus amp;nbsp;mundo êir aèreJùperior? Portopi' nes quem vita eil, aut iuftitia, aut coeli impetiut» amp;poteftas,nifti penes ftolumDeum? Sefte ergo clt' । tnenttßimus E)eus in perftona vnigeniti Redempto’, rem noftrumfecit,^dum nos redemptos voluit.

Alterum hoc noftra cum Deo reconciliatioiiti capnt erat,vt homo, qui/ua fte inobedientia perä' ' derat,remedij locoobedientiamopponeret, ludid^ ' Dei ftatisfaceret, poenas peccati perftolueret. Pl'll' ‘ dijt ergo vcrus homo Dominus nofter,Ad£ perftoMii^ induit, nomen affumpftt, vt eius vices ftubiret Patfi obediendo, vt catnem noftram inftatisfaclionis prc-ciitmiufto Del iudicio fifteretiac in eadem c/RM pcenam quam meriti eramus, perftolueret. denique mortem necftolus Deus ftentirc,nec ftolus ht' moftuperarepeffet,humanam natur am cum diui-naftociauit, vt alterius imbecillitatem morti ftuh^' c er et ad expiand.i peccata : alterius virtute luds» cum morte fiiftcipiens, nobis viitoriam acqidreret Qui ergo C H R l s T V M ftua aut diuinitsU , ^ut humanitate ffoliant, eins quidem yelim»»' nmmt

De cognit. cet redempt. tlj CAP.X«.

nuiint maiefiatcm amp;nbsp;glonam, vel bonitatem oh-fite.ant.Sednonminusaltera ex parte homintbus funt iniur^,quorumfidemita labefaüantamp; euer-tiit : qua nifi bocfundamento ntxa,flare nonpote^. Adde, quod flierandus fluit redemptor ille Abraha DauidtfqHefll:ns,queminLege amp;nbsp;Prophetis Deiu prowfflerat: vnde alterum fiuctum coüigunt pia jnentes,quodipflaoriginii flecie adDauideme!}' .4-braham perdu^£,tertiusagnofiunthuncejfle Chri flum, qui totoraculü celebratus fluit. Sed iüud quod nuper expoflui, pracipue tenendum eH, com-munem naturampignus ejfle noflra cumfilio Dei flo-ctetatii ; carne noflra veflitum debellajfle mortem cumpeccato,vtnoflraeffet viéloria àr triumphus nofler : carnem quam anobif accepit,obtuliffe in fla-crifiiMm,vtflacta expiatione reatum noflrum dele-rret,amp;placaret iuflam Patris tram.

4 His ,vtpar eil, confltderandis t^ui fledulb attem-tus erit,vanasflieculatwnesflaciienegliget, quale-ues ffiritus amp;nbsp;nouitatis cupides adfle rapiunt: cuius' generis esl,chriflum, etiamfli adredimendum hu-manum genus tion fluiffet oflus remedio, futurum tarnenflutffe hominemfld cum tota Scriptura cla-met,veflitumfluiffe carne vtfieret redemptor, alia cauflam velalium finem imaginary nimia temeri-tatis eil. Certe quumfleculis omnibusatiam Lege nendum promulgata, nunquam flme flanguine

*

CAT.XII.ÏK? nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;In S TI T VT. TIB. II,

pronüjfttsfuerit Mediator, coUigimus aternoDEÏ confilißpur^andisbom 'tnum firdtbusfuijfe deftina-tum: qutaptacultßgnum e^,fanguinem fundi-Sicdeeofoncionatt funtProphet£,vt reeonciliato-

Efa53T4 ^f^tDeilt;^bominumforepromitterent. Sufficiet ’■ pro omnibus vnum illud inprimis cclebre Pfaut, te-flimontum, vbipradicitpercutiendum cJfcDet manu propter feeler a populi, vt eafligatio pacts effet fuper eum: amp;nbsp;facerdotem fore, qui fe m v 'téiimaW offerret : ex plagis eins fore alijs fanitatein : nbsp;nbsp;quia

onines errarunt, amp;nbsp;inflar ouium fuertint diff erft, placutffeGeotllum affiigere, vt omnium iniquita-tes ferret. Vbt ad opem miferispeccatoribiisferen' dam Chriflum diuinitus proprte addict audimuh • quisquis has met as tranfilit ,ftultit. curiofitati ni-mis indulges. lam vbi prodijt ipfe, hanc aduenttts fut cau fam ejfe afferuit, vt placato Deo nos à mor-loh.j.v-’® te in vitam coUigeret. SicDetisdilexitmundum, tnquitChriflHs,vtfiltumßuum vnigenitum darct, Vt quisquis credit in eum, non per eat, fed habeat yi-joh. J. V. ts tarn atertiam. Itemlohan.^. Venit hora,vt mortui audiantvocemfilqDei, amp;qui audierint, viuant.

W.ca,ii.v.îs Egofum refurrectioeéyvita,qui credit in me,quam-uis fit mort HUS,viuet. Dentquenon aliurn finem v-biqiieafiignat Scriptura, cur carnem noftram fuf-ciperevoluerit Dei Ptlius, ér hoc etiammandatunt aPatre acceperit ,nifi vt vi^ima fieret ad Patrem I nobisplacandum. Proptereadiligit mePater,quiii o 1, j9. V. 17 meant pono pro ouibtts. Sicut exaltauit Mofii

De cognit. DEI REDEMPT. 217 C A P.X 11. JAofcsferpcntemindefirto-.itaopcrtet exaltartfi- id-ci.j.v.n hum hominh-

J Siquif exctptat, horum nihil obßarequominus idem Cbnßus qui damnâtes redemit, teflari ctiam petuertt fitum erga faluos amp;nbsp;incolumes amorem, certini carnem inducnde : breuis rejponfio e^,qtium pronunciet Spiritus ,lt;eterno Dei décréta coniuncla fimul hac duo fuiffe, vt fieret nobis redemptor Chri ftus, eiusdem natura particeps, fas non ejfielon-^iusinquircre. nbsp;nbsp;Ac meritb Paulus, vbide proprio

Chrifii officio diffcruit, precatur Ephefiüsffiritum Ephe.i.v.ij igt;’.telliae};tia,vt comprehendantquafitt longitudo, fiublimttas, latitude profunditas: nempe chari~ tas chrifii, qua omnem fctenttarnfiupercminet :ac fi data opera cancellos mentibus nofiris çtrctinda-ret, ne à gratia reconciltationis tantillum déclinent,quoties fiit chriftimotttio.Qture cumfidelis hicfiermofitt, teftePaulo, Chrifium veniffe vtpec- tTim.i.v.ij catoresfaluosfaceret: ineo libenter acquiefico. Et c 'um alibi doceat idem Apoftolu5,gratiam qua nunc z.Tim.i.v.» pcrEuangeliummanifeftatac^,datam nobis faiffe i in chrißo ante tempora fiecularia: adfinem vfijue confiant er in ea manendum ftatuo.

ebriftum veram humanæ carnis fubftantiam induifle, cap. xiii,

/ chrifii diuinitate, qua alibi claris i^rfirmis teftimonijs probata ell,nunc iterum dfferere luperuacuum,nifi faUor, effet.Videndum igitur re'

O ƒ

flat, quomedo carne noftra indutus Mediator is pitf' tes impleuerit. .dr humana qjde natura veritas olifi tarn à Manic hais, quam aMarcionitis impugnati dl-.quoru hi quidemjpedrupro Chrifti corporefi»' gebant,illi atitem codefti carne praditumfiomnti’ bant. Sed vtrisq^ Scriptura teflimonia amp;nbsp;mult^ amp;nbsp;valida rejifiunt. Mon enim vehn ceeleftt fen»-ne, vel in hominis larua benedicliopromtttitur,fi^

1 infiemine Abraham amp;nbsp;lacob: neque homini aéri^ promittitur thronus £ternus,fiedDauidis fiilio frudui ventris eius: vnde amp;nbsp;in carne exhibitus fib' us vocatur Psauidis dy Abraha: non idea tantiHH’ quod ex Virginis vtero natus fit,in déreautem crei' tus : fed quia ( Paulo interprète ) fectindum CitP’ nem fadus fit ex Dauidis femme. Ex multis deb' gendafuntea potißime, qua animis in ver a fidiK'^

adificandis conducere queant : vt quuni dicitur AH' Hcb.j.y.ie gelisnequaquam tantum honorü detulijje, vt rum naturamajjumeret-.fednoflram ajjumpfiffty^

[ incarne amp;nbsp;fanguine per mortem deflrueret ' quipotiebatur mortis tmperio. Item,e!us comKi^quot;

nicationis beneficia nos fiatres eius cenfieri. Itet»gt; debuifie fratribus fimilem fieri ,vt mifiericors acfiidelisintercefibr: nos Pontificem non habere, non pofitt compati infirmitatibusnoflris: ó' fii^’’^' Ita. Eodem pertinet quodpaulb ante atti^imt^^’

Oportuifie in carne noflra expiari pec-cat a mundi-.quoda Paulo dare ajjeritur.

QuOfflO'

De COGNIT. DEI REDEMPT. ÎI? CAP.XIIII.

Quomodo dusE natur.r Mediatoris efficiant II nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;perfonam. cap. x i i i i.

Ij Um quod atcitur veruumcarnemejjejactum, [oh,i,v.i4 nonfic intelligendù e^l, qiiafi vel in carne vcr-fumvelcarm confusepermixtumfuerit:fed quia e Virginis vterotemplti fibt dclegit inquo habitaret, ^qui Filius erat Dei,Filim hominis fabius ell, non confufionefiibflantia,fedvnitateperfona. Stquidc tta coniunclam vnitamq^humanitati diuinitatem ajferimus ,vtfuavtriquc natura folida propriet as maneat,cly tarnen ex duabus Ulis vnus Cbriflus con-ßituatur. Scriptura attribuant Chriflo interdum qua ad humanitatemfingulariter refer ri oporteat: interdum qua diuinitati peculiariter competant ; nonnunquam quavtramque natur am complebtan-tur,neutrifeorfumfatisconueniant. Atque iflam , quidem duplicis natura coniunblionem,qua in Chri ßo fubesl, tantareligione exprimunt,vteasquan-doque inter fe communicent : qui tropus veteribiu IJiap.'l.TZOV K0IVair'iamp; diclus Csl.

Qmiddefe ipfedicebat Chrißus, Antequam A,- loh.s.v.u brahamfieret,egofum,longe ab bumanitate alie~ num erat.Quodprimogenitum Faulus ajferit vni- coloff. i.v. uerja creatura, qui ante omnia extiterit,(ir per “ quern omnia exißant: quod etiam fe pradicat gloriofum fuiffe apudPatrem ante mundum con. Ioli.i7,v,f (Uturn, feque vnd cum Fatre operari, nihilo . , magis bomim competit. ilac igitur dr ftmil;^

CAP.XIIII. ZIO I N S T 1 T V T. L I B. 11.

peculidriter diuinitati attribut certum cü. Qtdod lue.2.V.SI autem creutjj'e narratur atate amp;nbsp;fapientia aptii loh 8. v-so 'Deum amp;nbsp;homines: quodgloriam fuam non quare-V. 3^' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;’ nefiire diem vltimum, non facere voluntatetn

ioh.i4- v.io fuam,vifus èr palpattisfuiffedicitur,folius htima-LueX'v 39 tiitatii idtotumeïl. Neq^tamen hac humand tantumfud, naturafeorfum adferibit/ed in feipfum recipit, quafiMediatoris perfona conueniant. Coin-Kei.za.v.zt tnunicatioautem idiomatum feuproprietatum eii 1 Cor.2.v.6 quoddicitPaulus, Deum fuo fanguine acquißuiffe

Dominum gloria crticifixum-Item, qtiod dicit Iohannes ,palpatumfuijfe Sermo-nemvita,

Sed omnium clarißinfe veram chrifli fubftan-1 tiam enarrant loci, qui vtramque fimul natur am ioh.i.v.29 comprehendunt,qualesinPuangelio Iohannis extant quamplurimi. Siquidem nec deitatis fingu-j lare,nec humanitatisfuit,fedvtriufqueßmulquoi 2°. 25 ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;poteflatem accepiße a Pâtre remitten-

id.cap.io. dipeccata,fufcitandi quos velit,iufiitiam,fdn^ita-Jdquot;'a 15 tem,falutemlargiendi: denique,qubdpaflorborais, T.t vnicum oslium, vitis vera nuncupatur. Huiufino-di mim prarogatiuis Dei Pilius, quum in carne niA-nifeflatuse^ ,praditus fuit: quahomini, qui nihil quam homo effet, dart nonpoterant.Sit igitur nobis hacrebla intelligentia clauis, neque de natura di-uina,neq^ de humanafimpliciter diet, qua ad tdt' diatoris officiumjpebtant.

Atque

De cognit. dei redem pt. üi cap.xuu. I

At(]ue h£C obferu^tio ad foluendos quam pluri-mos nodos,non paruovfui futur a nbsp;nbsp;nbsp;Mirutnenim,

quantumrudes torqueant etufmodi formula, quas vident Chrifio attribut, neqUediuinitatt e'tus,neqj bumanitatt fatis apt as : quta non confiderant, eius perfonatnquaDeus amp;■ homo manifeflatus cS, amp;nbsp;Mediatoris officio congruere. omnino videre c^l quàmpulcbrè inter fe hareant fingula,fi mod'ofo-britim habeant interpretem, qut tanta myfleria qua decet reltgione,examinet.Verum nihilelt quod furiofi amp;nbsp;phrenetici ffiiritus no perturbent. Arripi-untattributahumanitatis,ad toUendam diuinita^ tern : diuinitatis rurfam, ad tollendam bumanita-fcm.-ga^vo-o devtraque natura fie coniunite di- ad Lament. {lafunt,vtneutri conueniant,adtollendamvtram-gwe. Idvero çaid ahud e^, quam contendere,chri~ flum non effie hominem, quia Deus eü: non ejfe De-um, quia homo ell : nec hominem nec Deum effie, quia amp;nbsp;homofimulDeus esi ? Chrifium ergo vt Deus eH amp;nbsp;homo,vnitis,licet non confufis ,naturis Conflans, Dominum noflrtim verumque Dei Filium effie conflituimus, etiam fectindum humanitatemt etfinon rattonehumanitatis^.Frocul enim abigen- pjôpteih'ù-dai eHà«ti6KNey?fl»'y error, qui dum natur as dis- manitaié. traherepotiùs quant diflinguere volebat,duplicem Cbriflumitacomminifcebatur: quando Scriptura ridemus clara voce reclamare, vbt gg- Filij Dei no- Luc.i. v.ja ‘ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;me inditur et qui de Virgine nafeitur, dy F/r^o ipfa

mater Domtni noflri appeliatur.Cauendum dr ab

Futj/cbtanA

ZZZ InSTITVT. LIB. ir. 'EutyManainftînia,ne,dumvolumus ferfinA vnh tatem demonftrare ,vtramque naturam defiruA^ ' mus. Tot enim iam citaumus tefiimonia, vbiab humanitate diftinguitur diumitM, amp;nbsp;tot aliapaf‘ ßm extant,vtvel contentiofißimis poßint os obfirue re. Nobis inpraßentia fatis erit locus vnus: nequt ’ enim templumChriflusvocajßet corpus fuum,mfi dißincie in eo habit ar et diuinitas. Qirnre vt merite inEpheßnaßnododamnatus ßuerat Neflorius,it‘i (S'poflea in Conflantmopolttana ac Chalcedonen-ßEutj/ches: quando non magis confundere duas in lt;nbsp;Chriflo natur OS licet,quam diflrahere.

Veriimnoßroquoque ßeculoemerßt non minus S ‘ exitiale monflrum Michael Seruetus,qui ßgmentu 1 ex Del eßentia,ßgt;tritu,carne amp;nbsp;tribus dementis in- ' creatisconflatumproEilio Deißuppoßuit. Acprime qui de negat Chrißum alia ratione Da Fihum effe, rußqiiatenus in vteroVirginisgenitus ed ex SpintU ; ßtndo:hucautemtenditvafiities,Vt euer/a diiplicis natura dißindione ,chriflus aliqtiid fit ex Deo (it hommepermixtti,neqj tame Deus amp;nbsp;homo cenfea-tut. ]S!os quidem fatemur, Mediatorem qui ex stgine natus ed:,propri'e efie Dei Eilitim. Nec vere ßeculum effet inäfiimabilis Deigratia homo Chri-ßsis,nißineum codât a effet hac dignitas, vt ßt ac voceturvnigenitusDei Eihus. Fixa tarnen interim manet Eccleßa definitie,cenßeriDei Fihum, quia , Sermoante ßeculaex Patre genitus, vuiifne bype-flatica naturam humanamßufieperit. Porro vme hype-

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I

De co g nit. DEI REDEMPT. ÎIJ CAP.XIIW h^poflaticavcterib. dida e^l, quaperfina vna conflit uit ex naturis dtMbus:qU£ locittio ad refellen-dum î^eflorij delirium iniienta fuit : quia Filium Dei fin^ebat ita habitafle in carne ,vtnon idem il-le effet homo. Dupltcemnos facere Dei Filtum ca-lumniatur Seruetus, quum dicimus aternum Ser-monem, antequam carne veflitus effet, iam fuiffe Dei Illium: ac ft aliud diceremtis quant manifefla-tumfuiffeincarne. UequecmmßDcusfuit,ante- nbsp;nbsp;.

quam homo fieret, ideo nouus effe Deus incepit.Ni- ,4 ' hiloabfurdius esl,tn carne apparuiffe Dei Filium, qut tamenabaterna genitura hoc femper habuit vt Filius effet. Quod fubindicant Angeli verba ad Mariam, QMd nafcetur ex te fanclum,vocabitur Filius Dei,ac fidiceret,Filii nomen, quod obfcurius fuerat fub Lege,celebre fore amp;nbsp;paßim notum. Hc£ conflanter tenendum eil, nunquam vel Angelis veL hominibus Deumfuiffepatrem,nifi vnigenitiFilq reflecluiprafertim homines ,quos propria iniqiii-tas Deo exofos reddit,gratuita adoptione effe filios : quia tile ell natura. Breuiter iterum répéta : Qmm a prima origine condtti hac legefuerint tarn Angeli quamhomines ,vt Deus communis vtrisq^effet Pater, fi verum eil itlud Pauli,femper Chriflum fuiffe caput,primogenitum omnis creatura, vt primatuminomnibusteneret: rite mihi colligere ' videor, Filitim quoque Dei fuiffe ante mundi cre^

\ ationem.

CAP;xiin.xî4 Institvt. l i ö. t t.

Certè concédant neceße eü,ßcuti à matre acce^ I Rom.i.v.i3pit,ciümcatifa filins Dàaidisvocatnr, ita. à Patrt habcre cmus caufiafît Filins Dei, td^j^b humana turanliud efij'e ac diaerfîumi Dupltci nomine eütn infîignit Scriptura,pafîim vocans nuncDeii mini hominisfiilinm. Deficundo lis moueri non potcH, giiin ex eommnni linguæ HcbraicA vfîu hominis di-catnr Filins,quia eH: exprogenie Ad£. Fx oppofiti Contendo,deitatis£tern£^ efifientiat ratione vocfît Fiei Fiimm: quia non minus confentaneumeFlyHd dtuinam natiiramrefîerri quodvocaturDeiFilim,

Rom IV 3 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;hnmanam, qubd vocatur filins homins-

Déni que non aliter intelligit Paulus, eum quifîeciP dum carnem genituseii ex fîemine Danidis, decbi' ratum ejfîe in virtute Filium Dei, quàm alibi docct, ts,om.9.rn Chriflumqui ex ludais defîcendit jècundu carnem, ejfîe Deum benedibtum infîecula. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;J

Ouumiam clare probatum jit, non aliter ater-l numfîuijfîeDeum,nifi quia Sermofîuit ab aternoPi' tre gemtus, neque aliter nomen hoc cornpetere m F'ediatorisperfîonam quamfîufîcepit, nifiquia Deii^ eltin carne manifîejlatus : neqUe Deam Pattern it^ fîuijfîe vocatum abinitio,nifît mutua iam t une fuif-fîetadFiliumrelatio,per quem omnis cognatiovd patermtascenfîetur in cœloamp;in terra: hinc collt gert prompt um eFl,fîub Lege quoque amp;nbsp;Prophetii fîuijfîe Dei Filium, ante quam Célébré effet hoc nomen in Ecclefia. Qtfîod fi defîola voce certetur,Salomo de immenfà Deialtitudine dtjfîerens,tamLt-hnm ;

De COÜfifT-. CSti REDEMPfi 2îÇ CAP.XIlîr.

■lium eius,quàm ipfitm incomprehenfibilem »Mf; Dzc nomen eitis,fi potes, aut Filq eius.

t ^tß Mtem hômridà portent a cumulauit Serae^ tiis,qutbu5fortè alij non fubfiriberent : quicunque tarnenFilitini Det non agnofiunt nifi in carne, fi ptopius infles, ab iüis id concedi animadnertes, non alla rat tone, nifi quia conceptus eSl in vtero Virginis ex Spiritufiinito:qualiter ohm nugatifitnt Ma-nichai, hommeni elc traduce Dèi animam habere : quià legebanti Fgt;eum infiiirajfe Ada vità fiiracu- Gen.i.T.7 hsm. Flâm ita mordicus arripiunt Filij nomen,vt

' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nullum inter natur as difirimen relinquMitfid con

fuse blaterent chrifium hominem effe bei Ftlium, quiafecundumhumanamnaturamex Deôgenitus

• nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ett. Sic aterna Sapientiagenitura, quant pradicat .

’ iSolomo,aboletur,amp;nulla habetur deitatis ratii ih

' M.ediatore: velin hominis locum Jßetlrum fuppo-iitturi

. Vtfciamus quorfum miflïis fuerit ChriÄus à

J Pâtre,(Scquidnobis attulerit, tria potifsi-mùm Ipeétarida in eo eflè j munusprophe-ticiim,regnUmamp;facerdotium. cap, xv.

' I \ r T in Chrifio reperiatfides filidam falutis ma-' teriam, atque ita ih ipfa acquiefiat, flatuen^ dum hoc principium e^, tribus conftare partibut quad ei iniunélum d Pâtre munus fuit. Nam amp;nbsp;Prophetadatus eSl,^P.ex,lt;^ Sacerdostquanquam

' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tiomina ha( ftnert parum prodejfet, nifi accederet

CAP. XV. I î6 I N ST I T V T. U». II, ƒ»« vfu! cognitio, Dixtmusatite^quainttisbe» ProphetiU continua ferie alios alijs fubmittens,fO' pulumnunquam deflituerit vtili doärina, lt;ir qu^ ad falutem fufficeret: piorum tarnen mentes hH perfuafionefemper fuijjeimbutas ,aduentu Meßt demum flenam intelligentie lucem ßerandam eßt-Iduflris inter alias eSi Efaie fententta,Eccepofui t' teflem populis, ducem magtflrum populit sû.ÿ. y.i dedi eum: fiempe quo modoiam alièi Vocauerat Ati-gelum vel Interpretern magni confilij.

Porrbnotandumell,adhec tria manera chri-^ ' fti pertinere elogium: fiimus enim fub Lege faif^ ' oleo tam propbetas quamfacer dotes ac reges fuifi vnllos. Vnde amp;nbsp;celebre Meßie nomenpromijfo lAc' diatori fuit impofitum. VnLlienisprophétisa ex^ ÏÙ. «I. v.x prejfafitmentio apud ifaiam, his verbis : SpiritUf Domini lehoua fupcr me,ideo vnxit mt lehouah, vt pradicarem manfuetis,medelam afferrem contritii corde ,promulgarem captiuis Uberationem ,publi' care annum beneplaciti, amp;e. Videmus ynitum Spf ' ritu f 'iijfe, vtpraco amp;nbsp;teflis effet gratia Patris. At-queb frurfiis notandum esl.non fibt modb vnlUn- ; nemaccepiffe, vtfungeretur docendipartibus,I toti fuo corpori,vt in continua Euangelij predict- ! tione virtusSpiritus reffondeat. Interea manet illni I fixum,hacquam attulit perfeiiiene deétrina impofitumfutffe omnibus prophetijs: vt autorita-ti eius dérogent,qui Euangelio non cententi extra-neum aliquidaljuunt. îiam (xtfa omnium onb-

De coomit. dsi redempt. îi/gap. xr. wnfingülart priui-legioeitm eusxit vox illa,qiu detonuitè cœlo, iltc est films meus dtleclus, ipfum Matt j.r.ir nudité.

3 Venio ad regnu, de quo fruflra verba fièrent, n’tfi priùs admoniti ejfent leitores,fii'irttualeejje eius nà turaïqiiia inde ad q.d v.ileat,amp;q.d nobis cdferat,to~ taq^ eius vis à“ aternitas eolligitur.Aeterniasporro, qudapudDanielêAngélus Chrifti perfona tribuit, nterito Angelus idem apudLucafiduti populiacco‘- i r 4^ modat. Sedhac quoque duplex aut duobus modes , ftatuenda ell: altera enim ad tot um Ecelefia corpus pertinet, altera propria ed cuiujque membri. Ad priorem referendum ed, quod tn Pfalmo dicituri Seinel iurauiper fanctitatem meant Dauidi, non'Sla.ï.t»y si mentiar: fernen eins tn aternum manebit:folium etusficut fol in eonfieclu meo: ficut luna fiabilie-tur tn aternum, amp;nbsp;teflis in cælofidelis. Vndefequi^ tur,fierinonpolfe,vt Diaboluscum toto mundtap-paratu Ecclefiam vnquam deleat,qua in aterno Chriflifoliofundata cd.Iam quodadjfecialem eu.-iHsçp,vfum fieciat,eadem ida aternitas in fiiem bea~ ta iminortalitatis engere nos debet. Q^cquid enim terrenum ed atq, ex mundo, temporale,imo etiam caducuwefiecernimus. Ergo Chrtftus vt fitem in ^oh.iS.r-K ccelos noflram attollat, regnum fuum pronunciat non ejfe ex hoc mundo. Deniquevbi quifque no-ftrum fiirituale CHRISTI regnum eJfe audit, hicvoce exeitatus penetret ad fitem meltoris vita.

llS I N S T I T V T. t I B. I T. '

^quodnunc protegitur C hr ißt manu,plenum hu* tus grat ta fiuäum tn future Jeculoexpeclet.

Qtßd dtximusvtm(ir vttlttatem regni Chrifi^ hon pojfealtter a nobisperctpi,tjuàm dumßiritui' leeJfecognofiimHs,vel hinc ßtis liquet, quad dam toto vita curßt mtlitanduni fub cruce nobis e^i, afii ra(^mtferaelinoflr4 coridttio. Quid igtturnobii prodeßet, eolleilos eße fub régis cœleflis imperiïi, ni' fuxtraterrenavitaflatum conßaret ettisfiultusl Ideoquefciendum elli quicejuidnobisfelicitatis in Chrifiopromitttttir,non fubftflerein externis com-modis, fed cœleflis vtta eße proprium. Sieut autem in mundoprofler optabtlis popultflatUs, partim bonorum omnium copia domeflicapace, partim valtdis prafldijs continetur, quibtis tutus fit contn exterriamt^tolentiam: it a dr chriflusfuos omni bat ad aternam animarumfalutem neceßarijs locuplt-tat, amp;nbsp;virtute munit,qua fient inexpugnabiles co-traquoshbethofltumßiritualiutn impetus. Vnit cotltgimus ,ipfum nobis magisregnari, quamßbi, id^intusamp;extraivt fcihcet donis Spirttus,qusbus naturahtervacutfumuS, quatenus expedite nouit Deus,referti, ex ijs pnmttijs fentiamus vere nos Deo coniunitoS eße adperfeflam beatitudinem.De-inde, vt eiufdem Spiritus virtute freti, non dubite-muscontraDiabolum,mundum quoduis noxt genus nos femper fore viilores.Huc tendit rejpon-.

. t, fumchrtfiiadPharifaos,quia regnum Dei intra nos eU, cum obferuatione nonventurum. He flulte ponipù

De COCNIT. BEI RED BMP T. 12? CAP; XV.

' fompis immorentur (tjui altoqtüplus aquo propen-fifitnt tn terrant ) eosin fiuas confçientias ingredi Rom.14.* ttibet,quia regnunt Dei etl tufiitia,pax cirgftudtum * 7 insptrttu fanêlo, Bù breuiter doçemur,qui(l nobis tonferatregnumChrtfit: vt patienter hancvitam fi^btrumnis, tnedta ,fitgore,contemptu,probris, a-lijs^ moleftijs tranfigantus : hoc vno contentt, quod ^unquamdeflttuef nos Re?cnofter,quin neceßita-tibus noflris fiubueniat, donee mtlttia nofira perfun~ ütvocemuradtrtuntphuifi:quia talis eB: regnan-di ratio,vtcomniunicet nobi/cunt quicquidacce-pit à Pâtre.

J Ideo regia eiusvnäio non ex oleo vel aromaticis vnguentù confecta nobù proponitur,fied Chrifltu Dei vocatur, quia fuper eum requieficit Spiritus fa.. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;• *

ptentia,tntelligentia,confilij,fortttudinisamp; tirno-ris Dei. Htfiusfaçra vnilionu vifibile jjmbolum in Chrifit baptifinooflenfumfuit,dufupereurequie.

«il Spiritus tnJpecie columba. Spiritum verb etusq^ • • • ** donavnclionisveredefignari, neque nouum eB,ne. que abfurdum vidert debet: quia non aliunde Ve. getamur: maxime verb quoadcœlefiem vitamfiie. Hat,nulla e^ tn nobisvigorisgutta.nifiquam nobis

. Spiritus fanbitts infiiîlat.qutfedem in Chrißp deló-git,vttnde large ad nos featurirent cceleßes diuftia quarum adeb fumus egeni. Qtfod autem lt;jr Regis fui fortitudtne inuibii fiant fideles ,amp; ßiritualet tins diuitia in eos exuberant : non tmmeritb dicun. tur chrifiiani.

CAP. XV. tjo I NSTirVT. IIJ, II,

lam de facer dotio breuiterfic habendum ,fii!eiii^ amp;vfum eius ejfe,y/tfit Mediator purus omni macula, t]ui fan£titate fua Deum nobis conciliet.Scdquii aditum occupât lufla maiediclio, amp;nbsp;Deus pro iu-dicis officio nobis infenftis eli: vt ncbisfauorem coin-paretjaccrdos adplacandam iram tpfius Dei,pt4-culum interuenire neceffie elt. Quare vt hoc nmnm impleret Qhrifius,cum facrificio in medium proit-re opoe tuit. JÇlam amp;nbsp;fub Lege ficerdoti fas nu» eratfiniiuarium ingredt absque fanguine :vt f irentfideles, quamuis/acerdos mterpoßtus effet de-precator,nonpoffe tarnen Deumpropitiari,nifi ex-piatis peccatis.

Quanti verb momcnti res fit, ex folennt illoiu-reiurando , quod abfque pœmtentia prolatuiu ell,monemur, Tues facerdos in aternum fecun-dum ordmem Melchifedech. Sandre enim bald dubie voluit caput tUud, in quo pracipuum falatu noftra cardmem verti fciebat: nequeenim,vtdi-clumeü,nobisautprectbus noftrisad Deumpatet accejfus, nifi purgatis inquinamcntis nos fficerdei fanllificet igrattamque nobis obtineat,a qua fcelt-. rum noftrorum amp;nbsp;vitiorum areet immundities.W Videmus à morte Chriflt tncipiendum effe,vt ad ms perueniatfacerdotijeius efficacia cßr vtilitas,

Bincfequituraternum effe deprecate-rem, cuiuspatrociniofauorem confequimur.

Quomodi

De Cognit. dei redempt. ajicap.xvî.

■Qiiomodo Redemptoris partes impicuerit fjl nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Chriftusjvtnobis falutcm acquireret.* vbi

de morte amp;nbsp;refurreélioneeius agitur,amp; in cœlumafcenfu. cap. xvi.

/ Fæ hacleuus de Chrißo dixin:u$, advnuin hue ^^feopum referenda funt ,vt in nobù damnati, inortui amp;nbsp;perditi, itißitiam in ipfo,liberatione, vi-tainamp; falutem quaramu!: quemadmodum dace^ mur mfigni tlla Petri fententia, l^on effe aliud no~ men fub cœlo datum homimbtis, in quo oporteat faluosfieri. Neque verb temere ,vel fortuito cafu, vel hominum arbitrio impoßtum illtfiuit nomettle-fufede coelù ab Angele)fupremi decreti pracone al-latum,ratione etiam addita: quia ad feruandamn Mttt.i.y.i» ' peccatispopulummißiu effet. In quibutverbuno-^^'^ai’

tandum eil,quod alibi attigimus, redemptoris mu~ nus eifuiffeiniunclum,vtnobis effet Saluator. In. terea tarnen mutila eßet redemptio, nifi per conti-nuos progreffus ad vltimam vfque falutis metam

f nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nos perduceret. Itaquefîmulac vel minimum ab eo

defleâimiK ,fenßm euanefiitfalus qua foUda in et refidet.

J S lam vbi quaruur,quo mode abolitispeccatis J nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dißidium Chriflus inter nos amp;nbsp;Deum fuflulerit, amp;

iuflitiam acquifierit,qua eum nobis fauente ac be-neuoluredderet:generaliterreßt)nderi potell, toto ebedientia fisa curfu hoc nobis prafiittffe. Quod Paull teflimonio probatur : Qiumadmodum vnius , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;transff^eßionepeccatores multifunt confiitutiific

CAP,3Çvl.?^i Inst IT VT. 11 b. i i.

ynimobedtentiaiußi conßituimur. Tifniq, ex induit pcrßmam ferui, çœpit ad nos redimendoi precium Itherationisfoluere. Scriptura tamen^uo (ertiîis defini at modum falutis, hoc morti chrifii Mitt.io.v. qttafipecultare acproprium adficribit. Pronunci/tf it ipfie,animam fie darein redemptionem pro multii' ^yque tarnen excludttur rcliqua pars obedienM Phil.i.v.7 ^ttadefunHus eil invita, ficuti Paulus ab initio ad finem vfquc tot am comprehendtt,qubdfieipfium eX' , . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;inaniertt,fiorma ferui accepta,^ Patrifuerit obed^t

ens vfq^ ad morte: nepe morte crucis. Et fane in ipfa quoq^primugradum occupât voluntartafabieHio' quia ad iußitiam nihil profuißet facrificium ,nifi faonte oblatum. Itaque vbi tcflatus eil Dominusß loljjovij nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ouibus ponere, difeyte addit : Nemo

tollit çam à meipfa. Et hißoria Euangelica refert, loh.18. V. obuiamprodijjfe militibus : amp;nbsp;coram Pilato omifa defenßone ,ßetijfe adfabeundum iuiücium. Non id quidem absque cert amine: quia dr infirmfiates noßrasfufceperaf. dr hoc modo probar’ióportuit,qubd Patri fuoprafiaret obfequium. Et hoc non ytilga-! ie fuit amorù erga nos inçomparabilis faecimen, luïlariçumhorrMiformidine,dr interdiros illos cruciatus abijcerefui curam,yt nobis confuleret. U-ludquidem tenendum ell, nonpotuiffe riteDeoali-ter litari, quant dum proprio fe affe£lu abdiçanf Ckrifius,illiusfe arbitrio fubiecit totum^addixit-Caterùm, quia non nifiin facrificio dy ablutione, -.., . nbsp;nbsp;nbsp;putbus expiantur peccata, quietem reperiunt tre-

■pidà

pE COöNlT' DEI R EDEMPT. tJ^CAP.XVI. fiddconfiientM, illucmerito diri^mur, innior~ 'te Chrißtflatuitur nobis vita materia, '

Vorrbquianosmalediäioex reatu manebat ad «sleßeDeitribunal,frimq loco refertnr damna-tiocoramprafideludaaPontio'Ptlato-.vtfiiamfis, ’ pixnam,cui eramus obflricti, faijfe tufio inflil^am, ^uod docet 'Efaias, çafligationem pacis noflra fuiffç fitpereum, eiusque liuore nosfuijje fanatos. Nequf i rnim toUenda damnationis noflra caufa fatis erat quambbetohtre mortem:fed,quo redemptionino-, firafatisfaceretygeniumortis deligendumfuit, in quo ér damnationem ad fi traducens,amp; piaculum in fi reçipiensvtroquenpsliberaret. Paffus ergo eil/ùb Pontio Pilato,filenni prafidis fintentia in .feeleflorumnumerumitarelatus -.neque fie tarnen quin iuflus ab ipfo fimul pronuncietur .dumaffir. mat nullam fi in eo inuenire caufam.Uac noßra ab-( filutio eSl, quqd m çapupFilij Dei trans latus ellrea I nbsp;nbsp;nbsp;f Jtó, qui nos tenebatpœna obnoxtos. Nam bac com-

l penfâtio inprimis tenenda ell, ne trepidemus atque 1 anxij fimus totayita-.aefi nqbis inflaret iufia Dei 1 yltio,quam in fi tranflulit Dei Filius, 1 ; lam amp;nbsp;ipfa mortis fiecies infigni myflerio non 1 caret, Malediéîa çrux erat, non humana tantum I opinione, fid diuina Legis deçrpto, In earn ergo I dumtolltturchrißits,maledttlioni fiobnoxiumfa-1 nbsp;nbsp;cit. Atqueitafaàumoportuit,yt omni execration

i nbsp;nbsp;nbsp;ne,quapropter intquitates noßras nos snanebat,vcl

i nbsp;nbsp;potiusnobis incumbebat,eximeretnur,dumin eun^

CAP.XVI. Î54 I N s T I T VT. MB. II.

traducitur. l.itis rci fjmbolumfuit crux,cui affixuf Gîi.}. y.u Apoftolo : chrißuijnguit, redemit nos âb execrationc Legis, diitn pronoiisfaéluse^ execr/t-f tto. Scriptum e^i enim : ExecrabHis omnis qui peti' ^ea .ïT.r. hgno, vtingentcsbenediclio Abrahæinchri-ßoperueniret. Eodemreßexit Petrus,vbidocetpeC' ** cata noßra portujße in Igno : quia ex ipfo maledi' âionisfjmbolo clarius intelligimus, oniu, quo er/E fnttsoppreßi,fuiß’eiUttmpoßtum. Neque tametK' am fiibqffe malediblionem intelligendus c^,qua ob^ rutttsipfefuerit:quin fubeundopotiusvimeiusvni' sierfam depreßit, infiegit, dißipauit. Proinde ƒ des in Chrtßi damnat tone abßsluttonem, benedi-itionem in malediclione apprehendit.

Sequitur in Sjmbolo mortuumfuiße[^fipul-} tum. Vbi rurfum videre eil, quomodo in vicem ne-ßram vbique ße fuppoßterit ad foluendum redeiiiquot; ptionis noßra precium. Mors iugo fuo obltgatos nos tenebat,inilltus poteßatemfeloco noßro tradidib ' quo nos inde eximeret. Hoc intell!gitApoßoltis,ctiift

X:b.2.v,.« firibiteummortemgußaßeproomnibus. Moricnds enim effecit,ne moriamur,vel f quod idem eilßnot' tefua vttam nobis redemit. Huncprimum fiuclu«f nobis mors eiusprotulit: alterum vcrb,qubdparti' cipatione fui membra noßraterrenamortificat,nf fuas in poßerutn acliones exerceant: veterem^ nigt;‘

XaoLc.T.s ßfftm hominem enecat,nepoßhacvigeat acfiudi' ' fi ce t. QM etiamfepultura eius pertinet : nepe cuim «enfoTtes,peccato^ ipßfepeliamur. Mon enim di git

De COGNIT. DEI REDEMPT. «5$ CAP. XVI.

ws infimilitudine mortis Chrifli infit OS cffe Apofio j ,p lusdocctyamp;cueofcpultos !nfeccatimorte,perchif ik’cjp 6. trMcfîH nobis crucifixtm effe mimdu, amp;nbsp;nos mudo : nostlhcommortnoseffcyadexprimcndum mortise- *

ÎH5 exemplum duntaxat nos adbortatur: fed banc illiinejfeefficaciam declarat,qtiiamp; in Cbrifiianis o~ nmibusapparere debeat, nifiveltntmortemipfam inutilem reddere amp;nbsp;inf nbtuofam. Proinde duplex

inmortefepultura^ Chrifli beneficiii nobisfruen-dumproponttiir, liberattoamorte, cuimancipati eramus, amp;camis noflra mortificatio.

De Cbrißt defcenfu ad inferos, expofitio nohis ex verbo Dei confiât,non modb fan cl a ^pia,fedplena quoque eximiis. confolationis. î^ibil adtan erat fi corporea tantum morte defunilttsfuifiet chrifius: fed operafimul pretium erat, rf (/(«/nxrZhonKfe-

ueritatemfentiret: quo amp;nbsp;ira ipfius intercederet, ^fatisfaceret iufio iudiciac Pnde etiam eum opor-gt; tuit cum inferorumcopijs aterna^mortis horrore, quaficonfertismanibus lublari.Correbiionem pacis nofiraiüi tmpofitam fuifje,ex Propbetanuperretu-ltmus,fuijfe propterfeelera nofira à Patre percußÜ, attritupropter noftras tnfirmttates.Qijibus ftgnifi-cat,in locum fceleratoru JJgt;onforem,vade,aaeoq^in-fiar reifubmifiû,qui dependeret acpfilueret omnes, qua ab tills expetenda erat,poenas,vno hoc duntaxat excepta, quod dolorib. mortis nonpoterat detineri. P-rgofi ad inferos defcedijfe dicitur,nihil mirum efi, quuea morte pertulerit,quafceleratis ab iratoDeo , infligitur,Ac nimisfiiuola adeo^ridiciilae^i coruitf

CAP.XVI. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Inititvt. lib. It.

exceptio, qui dicunt hoc modo peruerti orditie: ejuù Abfurdum eü fepuUuris.fubÿci quodpT'tceßit. Vbi e-nim qtiieinhomittumcon/jieélu pajfiu eil Chriflm, txpofita fuerunt tOportutîèfiibqcttur inuifibUe il-lud amp;nbsp;inf^mprehenfibile iudtcium, quod cor am Deo fufiinuit: vt fciamus non modo corptu chrifit inpreçium redemptions futjfe traditum : fedaltui tnaius dr excellentius preciumfuijfeiquoddirot in ani^a cruciatiu damnati ac perdtti hominis pertU' lerit.

xet.^ ».»♦ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Petrus Chriflum reßsrrexij]igt; quot;

folutis mortis doloribus, à quibus impoßtbile ent ipßum teneri,vel ßperari. Non fimpliciter nominnt tuortem, fed F ilium Dei implicitum fuiße dolori-bus exprimit, quos parit maledtdio amp;nbsp;ira Dei,qun ortgo mortis esl.Bocimntenfamifericordia verunt fuitßecimen, mortem,quamtantopere horrebst, Kïb.j. v.7 non refugere. Neç dubium ell, quin idem docett veltt Apoßolusin Fpifiola ad Hebroos, vbifcrtbiti Chrißum àfuo metufuiße exaufitum. Chriflus en , go cum lacrj/mù amp;nbsp;clatnore valida orans à metn fuo efçauditur : non vt d mortefit tmmunis ,fed ne abforbeaturvt pecçatoriquiailliç perfinanofltntn gerebat. Efcerte nulla fingipotellmagisformtdin btlis abjßus,quam fentiretç à Dep dereliäutn df alienatum.Fo Chrifium videmus deieilum fuiße,d th.ixv.t, toadus fueritvrgenteanguftiaexclamare: Dent Matt.ï7 T- meus,Deusmeus,vtquid me dereliquifti:quant ex ** nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;intimi an tmt angore deduHamfuiffevocemcofi‘tt-

De cog mit. DEI REDEMPT. CAP. XV I.

NcqKerdmeninnHHWi« fuijje vnquam illi vet aduerfartum vet iratum. QMmodo enim dtle~ äo Ftiio, in quo animus eins acquieuit.irafieretur? autquomodo Chriftus Patrem alys fua interceßio-neftacaret, qitem infenfism haberet ipfefibi ? fed

'• nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;hocnosdicimus,dittinafeueriTarisgrauitatemeum

i fiiflinuife : quoniatn manu Dei percujfus amp;nbsp;affii.

I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;äus,omnia irati amp;nbsp;punientis Dei figna expertus

' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eti. ProittdeDilariuseodefienfuhocnos ejfe cóttfi^

tutos ratiocmatur, vf ZKori perempta fit. Et quid priH4f» homtnistefiimonium cito,cum idem Pauliu ».lib.».

.1' alferat,huncviilorii!Éfiüblumcommemorans ,qubd liberatifuerint qui metu mortis per totamvttam obnoxi) étantferuituti? Pintere er^o metum opor.

' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tuit,qui riaturahter cunétos mort ales aßidue angit

1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;acvrget:quodfiertndpotuitntfipugnando,neiam

' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;in morte ea formidenius, qua Princeps notier de-

. I glutiuit,

' I Sequitur à mortuis refurreClio ,firii qua rnuti-

Ï turn effet quod bacienus diximUs. QÙando enim in

• 1 nbsp;nbsp;nbsp;cruce, morte amp;nbsp;fepultura chntli non nifi infirmi^

'■ tasapparet,tranfiiiedàfuntillaomniafidei,vtple.

' \ no robort intlruatur. Proinde tametfi tn etus mor.-

'• I nbsp;nbsp;tehabemuifolidumfalutis complemetum,qUiapeT

■ I nbsp;nbsp;nbsp;earn lt;^}^Deoreconciltatifumus,^tuSló eins ludtciO

1 nbsp;nbsp;nbsp;fatisfactum,e!}’matediclio fiibtata,^perjoluta etl

' nbsp;nbsp;poena: dicimur tamennOn per mortem, fedper re-

' , furreüionemregenerariinffemviuam:quiavtiUe tefurgtndoviélor mortis emerfit,itafideinotlravi-

CA P. XVI. 2J8 Institvt. lib. II.

éioriainipfademumrefurreciione conßfiit. Q^dl Rom,4.T. IS /;ocßt,mehtts Pauli verbis exprimiturlmortuum e^

turn dl eit propter peccata noflra,ßußcttatumprO‘-pternoflram iuflißcationem: acß diceret,mortee-lus fublatum peccatum, refurrebiione reflitittav* tußitiam. Demde ,qtiemddmodum antea expofui-mus,excommuntcatione cruets pendere carntsni)' ßra mortißicationem : ße tis“ alt er um ex eins reßut' reäionefiuctumnos obtinereiUi reßiondentem iti' telli^endum.Ideo enim,iriquit Apofiolusßmilttudt-

R m « nbsp;nbsp;nbsp;nitftortiseiu$inßtißumus, vtparticipesrcßurreclti

’ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nisinvitanouitate ambulemus. Quibtis verbtsnen

inuitamur duntaxat exemple fiifcitati Chrißt si ßeclandam vita nouitatemßed eins fiert virtute iO' cemur, vt regeneremuriniuflitiam. Tertiumqui“ que ex eafi'uctü conßequmiur,qubdvelutacceptait rh.tßecurireddimurde noflra ipßoru reßurrelliont

Reßurreclioni non abs re annellitur tn caliu^th aßcenßis.Etßt enimgloriam vtrtutemque ßuam Chii ßus reßirgendo plenitts illuftrare cœpit, depoßti tarn fttlicetabiecta amp;nbsp;ignobili conditione mortalit ' Vita nbsp;nbsp;crucù tgnomtnia :fiia tarnen demum in cct“ :

Ium aftenßone, regnumßuum ver'eauftncatuself. loh Qfiodteftatus esi dißcipulis ipft Dominus, Expeii^ vobis vt abeam, nift enim abiero, Spiritusfanclm noKveniet. Etßanevtdemus,quantb maioremSpi- ! ritus fit: abundantiam tune effuderit, quatitbm^-gnificcntius regnumßium promouerit.quoJitbma' torem potentiam tum in adtuuandis fuis,tum in hir

Ob coghit. DEI REDEMPT. iJS CAP.XVt* ÿïbn$ eijciendù extulerit. In calam ergo fubUtus, (oxporif fill pr^fentiam fußulit: non vt adejfefideli-busdefineretquiadhuc in terri$peregrinaretur,fied, ytprtfentiore virtute amp;nbsp;calunt dr terrani regeret. . Qfi^remoxfiibijcitur ,confiedijje adPatrii de-xtrSfimtlttudineficilicer à principtbuifiumpta,qui Htb.'.**a fuoshabentafjefibres, quibus regendi imperandi^ vices demandant. Ita C H RIS T F S, tn quo ex

alt art dr per cuius mantim regnare vult Pater, in eins dextram receptus dicitur, acfi dtcerctur cceti , ac terra dominio inauguratus, commijfit fibi ad-) winißrationis poßeßionem filenniter adijße : nee 1 femel adij fe tantum, fed in ea perßare donee ad, 1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iudicium defcendat. Sic enim Apoflolus interpre-

. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;taturquumitaloquitur-.ConßituttillumPaterad

. ; dextramfuamfupraomnemprincipatum,amp;pote-' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ßatem,drvirtutem,drdominationem,amp;omneno i.cot.is.v.

men quod nominatttr,non folum in hoe feculo ,fed in future: dr.Omnta fubiecit fub pedtbus eins, dr Aft.i.'v,\o ipfumdedit caput Pcclefia fupra omnia, drc. Vides quorfumperttneatiüaßßio,nempevteiusmaießa- ' ‘‘'*•''•7 tem tum cœleSles tum terrena ereatiira fußieiant.

manu eins regantur, nutum intueantur, rirtuti fubieilaßnt. tüeque aliud volunt Apoßoli.quum iüam toties commémorant, quàmvt eius arbitria permißd eße vniuerfa doceant.

li Hine multiplicem fiuélum coUigitfidesißqui-dem intelligit, Dtmtnum fuo in calum afeenfu

CÀP. XVI. 140 I M S T I T V T. t I B. 11.

aditum regni caleßis, qui per Adam pradufiis fdquot; Eph .j. V. j rat,aperuijje. Quando enim in carne noßra qii4 Aug.defidc noflronomineeb ingreffusesl, indefiquiturqu^^ ait Apofiolus,nós quodammodóin calefitbùsianid ipfo confiidere, vtpote qui ceelum non jpe nuda pedemus,fied in capite nofiro pofiideamus. Dein^ agiioficit ilium nonJine magno nofirb bono apiiilP'^'

Hebr.y.v zf ^rem refidere.Sanduariumenimnonmanufad^^

amp; ca. p.v. II ingreßiss, coramfacie Matris aßiduus pro Itobis uocatusamp;interceßbrapparet: eiusoculos inßi^^

iußittatn ita conuertit,vt 4 peccatis noßrii a««' tat: etusanimtim ita nobis réconciliât ,vt viarti^ ' accèjfum nobis ßernat ad eins thronum fiia inttfquot; ceßioni, ipfum gratia c!^^ dementia replens, lioquimiferis peccatoribus plenus horrorisfüW^ erati Tertio,potentiam eins apprehendit, inqiiiß' tum esl noßrum robar,virtus,opes, ciraduerfus i»‘ ferosgloriatio. N4ni afcendens in cœlitm,csp uarn duxit captiuitatem : amp;ßoUdtis hoßibusl'i' Clip letauit populum fuum, ac quofidie JpiritMhquot; btls diuitqs cumulât.In excelfis ergo fedet,vt fufiinde adnos ßia virtute, in vit am ßiritiisli’'^ nos viiiificet,vt Spiritufiiofanihficet, vt varpsgH' darum dotibus Tc defiant fuam exornet,vt pndf’ llione fiuatutamaducrfius omnes noxasconfirudi vt ferocientes enteis fiua ac nofiràfialutis hoftei mi' nus fiua fortitudine coëreeat : denique, vtomnü^ teneatpoteßatem in calo amp;nbsp;in terra, donee inigt;i'^‘ tos omnes fiuos,qui etiam noßri funt tproßrauerd' sl

ÖE CQCNIT, DBl REDEMPt. 141 CAV-Xlquot;

M Eccleßdi fi(£ icdificationem con/ummarir.Ati^Jjii verui efi re^nj eius fiiitiis,h£C pitefttu^quam 'tn eum contulitPater,donee vltimum aelunt advitiorum amp;mort’aorum 'tudicium adueniens compleat.

Non obfiura quidem prafentißimei virtutis do-^ (umenta framp;het fuis Cbriflus: fedquia fub carnis hutnilttate quodammodo in terris delitefcit eins re^mim,optima iure vocatur fides ad eogitandam vtfibilemtilam pris.fentiam,quamfupremo diema~ nifefiabit. Vifibili,.n.fôrmaècœlodefi:endet,qualis afcenderevifutcSi: ac omnib. apparebit ciimineff(t~ bilire^nifuimaieftate,cit;ntmmortalitatisfulgo-re, eumimmenfadiuinitatis potentia, eum Ange-

1 lorum fatellitio. Inde joanr illu iubemur redempto I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rem expeciare nd die ilium, quo agnos fegregabit ab

I ha:dis,eleäos àreprobisinee erit quifquäautviuorii 11 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;aut mortuorÜ,qui iudieium eii« ejfH^Mt. Ab extre-

f 1 mis enim orbis angulis exaudietur tuba elangor, li \ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;qnd lt;td ipfius tribunal aeeerfintur omnes, tum quos

f 1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dies illajuperflitesdepreheiidet, tum quos iam an-

i*l nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;teaeviuorumconfortiomorsfnflulerit. îsequere-‘

(» l pugnatquod Apoßolus afiertt i omnibus bomintbus Uebi,9.v H eonflitutum femel mori. îflametfinonmorientur ),l naturali modo qui ad iudieium vltimum in vita mortalifupererunt : mutatio tarnen illa quam pa-{jl tientur,quia tnflar mortis erit,non improprie mors appellattir. Non omnes quidem donnifUros cerfum

#1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;e^, fed immtitabuntur omnes. Qtdd ißud e^l?

?I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Interitit Óquot; abforbebitur vno momenro wiortni«

eiirumvita,amp;in nauAm penitus naturam tr4tijfgt;gt;' mabirur.

Hincegregia exornur confolatto, qabd pt^‘^ eum iudictum audimui ejfe,qui nosfibi in tudicttu^^ honorif confortes tant deftinauttttantum abe^i condemnatitmenoflram tribunal fit confienfi«^' Qupmodoenim perderetpopulumfuunt element]' fimus print eps? Quomodo membrafua caput difif^^ ret?quomodofuos clientespatronus condemnard' i^amfit audet exclamare Apoflolus,chriflâ interKquot; dente nuHuprodirepoffe, quicondenet,tnulto us e^, chrifiu ipfum intercejforem non tondent»^' turu eosquos infidem clientela^fuam recepitSi’' modica certe fecuritas, qubd non ad aliud tribuit^^ fiftemur,quant redemptoris nofiri, a quofitlta fd pellanda:pratereaqubdille,qut per Euangeliiil'‘^ aternabeatitudinem promittit,ttmc rata proit»!' fionem iudicando facturus e^. Ergo in hune fintd Paterfiliunt honorauit,omne iudictÜ iüi deferent' Vt ita confeientijs fuorum terrore ittdieqtrepiiii’ eonfultierit.Elaélentis fimboliApoflohei ordinemfi' euttisfumtquiadiimpaucis verbis capita redeptd' nis perflringit,vice tabula nobis ejfe pot est, inqdi diftinhe ^figillatim perfigt;icimus,qu£in Chrißgt; attentione dignafunt.Apoftolis certe magno veted^ Scriptortm confenfu adfcribitur, fitte nbsp;nbsp;abillùd

comune confcriptuac edituni exiftimabant,fiue (ompendtuiftudexdo£lrinapereorÜ manus trait-taibottafide colleitum tait elogio tonfirmanducen-

Hcrwh

aliodcriuemus.Naqttivno ipfi noncontenti, ferun tur hue atq^illucin(pes varias, etiamßin illÜ pra-cipue reßiciunt, eo tarnenipfo redamviam nonte-nent,qHodaliquamfu£Cogitationispartema[ibde-fiedunt.QiMnquam irrepere diffidentia ißa no po-te^,vbi femel abundantia bonorum eins probe co~ ^tütafuerit.

Reftè amp;propriè did, Chriftum nobis prome-ritum efftt graiiam Dei amp;. falutc. c A P .X V11»

iXJI AEc etiam quaßio vice auitarij expedienda elt.Snnt.n.hominesquidamperperam arguti, quietfi fatentur falutem nos per CbrißÜconfequi,

1 Komen tarnen Meritiaudirenon fußinent,quo pu-

, \ tant obfiurari Deigratiam: attj.fita chrißuinvo-

\ hint infirumentumejfe duntaxatvelniiniflrii,non autoremvitavelducem^ principem,fieut aPetro

, \ Voeatur. Equidem fateor,fi quis fimplieiter e!^per

( \ fe Cbri^iiinopponere vellet iudicioDei,nonforeme

I \ rttoloeum-.quianonreperieturinhomine dignitiW, , \ qux poßit Deunt promereri; imb vt verißtme Au-, ‘ iufiinusfcribityClarißimiim lumen pradefiinatio-niseir gratia ipfe nbsp;nbsp;faluator homo chrißus leftu, i$

Q 2

CAPJCVII.244, I N S T I T V T. L I a. I r.

• 4111 vt hoe ejfet,nullif operum vel fidei pr^cedenti' httsmeritii natura humana.^uatnillo eii.com^i' fauir.lReJpondeaturquafialle homo vtaVerboft-tri coat erno in vnitatem perfina affumptusjiH^ DeivnigenttuseJJet, vndehoemeruerit? Apparn’ igitur in nofiro capite ipß fom gratia, vnde fecuf dumvniuscuiusq^ menfiiranipercunctaeiiK membrafe diffundtt. Ea grat ia quisque ab initiafideiß^ fit chrifiianu!,quaho}no illeab initiofiuofaStisi^ Chnftus. Qutim ergo de chrifii mérita a^itur,ii^ flafattur in eo prtncipium : fed confceeidtmus Dei ordinationem, qua prima eaufit esl : quia mefgt; beneplacito]\lediatoremftatuit,qui nobis falatt^ acquireret. AtqueitainfcitèopponiturChriJliim' returnmifericordiaDei. Eegulaenim vulgarise^’ Qua fubalterna funt,non pugnare: ideóque obftatqub menus gratuita fet hominunejuftiß*quot; teo ex mera Dee mifericordia, (irfimulenteruem*^ chrifii tneritum quod Dei mi/èricordiafubijcd*'’' iJoftris aeetem operibees aperte opponiteer tamgf^' tuetus Deefauor, quatn chrifte obedientia ,fi*e)^' dinevtrumque: nam Chriflus note nifi ex Dei^' neplaceto quiequam neer er i potuet :fed qtfiA red defienatus er at, vt irane Dee fuofacreficit) placjA' fua^obedienttadeleret transgreßeones nofir/H''^ fHmma,quando,exfola Dei gratia (qua hetnceiee'' conftituitfalutismodum)dependet meritune cbf' fle, non minus apte quant illa humanis ointiibm’^'

. flttijs offwitur.

De cocnit, DEI REDE MT T. Î4Ç CAP.XVII.

2. Hxc diftinclio colhgitur ex plunmis Scriptura loci{:TtaDeu!d!lexitmundum,vt 'Fiitum fuuniv- ioh.5 v.i« nigenitum dar et, vt quisquif crédit ineum non per-eat. Vidcnius, vt priorem locum reneatdilellio Dei tanquam fntnma caufa vel origo: fequaturfidcs in Cbriflum tanquam caufafecunda amp;nbsp;proptor. Si jideqii£tnipftmrecumbit,iußitianiconfequimur, ■ falutis noßra materia tn eo quarenda : quod pluri-bits locK dare probatur. Non quod priores dilexeri~ j joh. .v.io mus euni, fed ipfi nos prior dilexit, ac filium fuum mifitiKa.ofMvpropeccatisnoßris. Clare hisverbis demonßratur ,Deum,ne quid fuo erga nos amori

Ip obßaret, reconctliandi modum ßatiiiße in Christ flo. Q^modo ccepit Deus fauore fuo compledi, quos ante conditum mundum dilexerat ,niß quia

1^, amoremfuumexeruitvbi reconciUatus ed Chrißi ji) fanguine ? Nam quia Deus fans ed omnis iußitia, neccjfeed,vthomoquamdiupefcatored,illumha~

if 1 beat boflem amp;nbsp;iudicem.

i(f, 1 CaterumciimdictmusyChrißimeritopartam p 1 eße nobis gratiam, hoc intedigimus, fanguine eins f I ■ nos fuiffe mtindatos, amp;nbsp;eins mortem expiâttonem

futßepro peccatis. Sanguis eitis emundat nos à i. lob.i.v-j peccato. li/ffanguis ell qui effunditur in remißio-nempeccatorum. Sihiceffedusell fufifanguinis, vt non imputentur nobispeçcata ,fequitur, eo pre-ciofatisfailum effeiudicio Dei. Quo pertinet illud iapttßlt;e,Ecceagnus Dei,qui toUit peccatum 4». Nam omnibus Legis faerifieijs Chrtßum oppe-

2^ s

nitiVtinipletumin eo folo luceat,quod monflrarunt.ScimtK autem quid paßim dient fcsjxpiabitur miquttai,peccatum delebitur nft-mittetur. Deniqtieinveteribusfigurù optimU^' ! cemur,qtilt;efit mortis Chrifli vis nbsp;nbsp;efiicada. Eth^'

rem Apoftoltis, dextrefiumpto hoc pnncipio, inff' ftola ad Hebraos expheat, qubd remifiio nbsiji^, fanguiniseffujiosie non fiat.Vnde colligit,chriß^''' inabolitionem peccati per fiuum fiacrtficium fi»'^ apparutfic. Item, oblatum ejfie, vtmultorum tiiS(' retpeccata. Dixerat autempriits, non perßquot;' ■ guinem hircoruni dy vitulorHm,fedperfianÿiiM'^ | proprium femel intrâfie in fanàa, aterna redeix-ptione inuenta. Facile hincpatet, nimis extenut' riChrifligratiam, nifietus facrificio vim expki”' di, placandi, amp;nbsp;fatisfaciendi concedbnus: queWi‘^' modumpaulbpbü addit:MediatorhtceH nouil^' ftamenti, vt morte interueniente in redeinpt»' nempracedenttum deliamp;orum qua. manebMtf^ Lege, promifiionem at erna hareditatis accipi‘‘’’^ quivocatifunt. Prafertim verb expendere nit analogiam, qua à Paulo defcribitur, qubil f , nobisfabtus jit maledtblio.dyc. Superuacuunien’^ adebque abfiurdum fuit, oner art chriftum ninit' diclione,nifi vt quod all) debebant perfoluens A*“, jlitiam illis acquirer et. darum eUetiam Efainb“ fiimonium,quodcafttgatiopacisnoftra Chriflottis-. pofitafuit,amp;liuore etus nobis tbtigit fanttas.

De cosnit. deiredempt. ï47cap.xvii.

J 'i^ecobfiurepronunctantApofloli, pretium fol-iiiffeqtio nos à reatu mortis redimeret: luflificatt gtatia ipfmsperredemptionem qux, ellin chriflo, qnempofiit D E ft S iKAen^toy perfidem qua e^ ß-ongt;'gt;'T'* infiin^uine eius. Grutiam Dei in hoc commen-dtit Paulas, quia redemptionis pretium dédit in Chrifii morte: deinde Met nos confugere ad eiut fitnguinem yVt iuftitiam adepti coram Dei iudtcio ficuriflemus. Idem valet iflud Petri, Pedempti nonauroé' argent o, fedpreciofofanguine agni im-maculati. PJeque enim congrueret antithefis, nifipropeccatis fatisfaHumejfet hoc pretio. Qt^ ratione Paulus dicit nospretios} emptos ejfe. ’Nen flaret etiamalterum eius diä:um,vnHsM.ediiaor, quifededit dvnwTfw, nifireieäaineam ejfetpoena, quam meriti eramus, ideoidem Apoßolus re^ coï.s.'i.s^ demptionem in fanguine Chrifli definit remißio-nem peccatorum,acfi dicer et, iußificari nos vel ab-folui coram Deo, quiafanguis ille in fatisfa^lionem reßondet. Nec certe alia de caaßt vocaturcaro ïefi.«.v.ss Chrißi cibtis naßer, nißquia ineoreperimusvita fubflantiam. Ea porrb vis non aliunde prouenit, nifi qtiiain iußitianoßra pretium crucifixus fuit Dei Filius.Sicut dicit Paulus,qubdfeipfism tradide- Eph.j.v.» r itfacrificium in odor em bona fragrant ia. Et alibi: lAortuus eil propter peccata noßra: refurrexit pro-pteriußificationemnoßram.Jnde conficittir, non is modo per Cbrißum falutem nobis datant ejfe,fed Patrtm nobü fw gratia nunc eJfe propitiunt,

4

CÄp, XVJÎ, ;4S I N s T ï T V T. t I B. 1 I.

J^ainfinde in eo im fieri non esi dubium, quod per i 37- V. 35 ifiiamfubfigurapronuntiat Deut: Propter mefi' ciam propter Dftutdemfiruum meum. Cui rd J J lol) 2 - nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Apoftolus cum dicit:RemittuntUf

’ ' * robispeccata propter nomen eitu. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,

I i''-3 Sent. Quarere verb,anfibitpfiemeruerit (quodfaciunt

lt;i ftind. 18 Lombardus amp;nbsp;Scholajltct)non minuf fluit a eflcu-riofitas, quam temer aria definitto, vbf hoc tdeafi'

, runt. Qufienim opus fuit defleendere vnicumPd Tilium ,vtfibi acquirer et quicquqm nouip Et conflit urnfluum exponent Pgt;eus, omnem dubitationeW ' iiom. 8. V 3 2 No» enim Pilij vtilttati confluluifle dtcitM

, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Pater in eius meritis,fled eum tradidifle tn morteiih

neque eipepercijfe ,quia mundumdtligeret. Etno-

r fa 9 V « flttnt locutiones propheticit: Puer natus Xaiii.9. U.S nobis. Item, Exultafiiia Ston tecce rex tutu vend tibi. Frigeret etiam alioqui confirmatio ida anto-

v.om 5.V 10 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;‘1““^ l^aultis commendat,qu'i)d chriflus pw

inimteis mortemflubierit. nbsp;nbsp;Inde etiam colltgitnid

rationemfluinonhabuijfe, id^ dare affirmât,

joli.i 7,v. IS nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;findificomeipflum.Se enim fibi

j nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nihil acqttirere teftatur, qui frudum

flanclttatis flua in altos transfert,

ÏNSTI^

£49

INSTITVTIONIS

CHRISTIANAE RE-

]L I G I o N 1 S

Liber tcrtius,

t)cmodo percfpiendte Chrifli gratis,qui indefiuÛ^i^nobùproueniant,

qui effeSltii conßquantur.

Qüæ de Chrifto difta funt, nobis prodefle arcana operatione Spiritüs. c a p. i.

/ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;V N C videndum (juomodo ad nos

te nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;vnigeni-

p^iuatHtn

E nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;vfum,fed vt inopcs egenosq^ locuple^

Acprhn'o habendum e^î, qua-diuabeofumtu feparati, qutcquidin falutem humant generis pajjiis eH ac fecit,nobis effe inutile, irgo vt nobifçumqua a Pâtre accepit,çommunicet, noflrumfiert oportçt. Ideo amp;nbsp;caput noßrum vacatur, nos ettam vicißim dicimurin tpßtni tnßeri, (p-eunttndueretqutanihiladnos (vt dixi) quacün-que poßidet, donee cu ipfi tn vnÜ coaleßctmus.Etß autemverÜe^l, hoc fide nos çonfeqtiitquando ta-menvidemus nonomnes promtßcue ampleiliChri-fli comniunicationem qua per Euangeltum offerte, altiàs confiendere ipßa ratio nosdocet, acde

CAP. I. i;o nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I N S T I T VT. L I B. I I J,

arcana Spiritus cfficacia inquirers, qua fit vt Chri-fio bonuq^ eius ommbtufiuamur. Qtu rations et^ i.Cor.«.T.ii iamPaulusds purgationsamp;iufiifiicattonsverbafi i ciens,dicitnosfisri vtriufique compotss in nomine lefiu Chrifti tir Spiritu Dei noflri. Hue fiummart“ dit,Spiritumfiinclum vinculum ejjs,quo nosfitbi tfi ficacitsr deutneit Chriflus. Qm etiam pertinent qua proximo Ubro de eius vnäione docuimus.

Veriim, quo res apprime dtgna cognitu certim^ hqueat,tenendum ell, Chriflum peculiars moils Spiritufanclo veniffe inflruîlum: nempe vt à mii^ i «» ƒfiegregaret, ac inflem colliger et at erna hareü-tat is.Hine Spiritusfiandlificationis dicitur, quta M virtute generali, qua conflicitur tam in humans genere,quam inreliqtiis animantibus, nos végétai amp;nbsp;fouet,jedradix acfernen ell cœleflis vita in nobis. Itaque hoc maximeelogio chrifli regnum cont-snendant Propheta,qucd vberior Spiritus afiluentia f. loel. 2, V. 2« nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ftoreret.lnflgnis ellpra alqs ïoëlis loctu: Effuit-

dam in ilia die deSpiritu meo fuper omnem carnein.

Epn.4.v.7 Pt Paulus docetfingulis diflrtbuiSpiritumpromen 2.cor, IJ. _/«r4 donationis chrtfli. Similiter vbi optât cbrifli gratiam ér Dei charitatem fidelibus ,fimulanne-ëlit communieationem Spiritus, fine qua nee paternum Dei fauorem,nec Chrifli beneficentiaquis-tfMni.s.r.s quamguflabit. Sicut etiam alibi dicit; Charitas Dei effufa ell in corda noflra, per Spiritum fanchnn % qui datus ell nobis.

quot;quot; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Atq^htcnotareexpe^etiquibuselogijs Spiritum}

~ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;infigniat \

De mod'o perc. Christi cra't. îiicap.i. nßgniat Scriptura, vbi de exordia nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;inflattra-

^‘onefalutünoftrteagiiur. Fritnb vacatur Spiritus edoptionis, quia nabis teßis eit gratuits. Dei bene- Röt'. quot;‘^oltntia.Eadetnratianediciturarrhaboamp;ßgillum ^cotï. * ^oftra hareditatis: quia in mundo peregrinantes, v, it. öquot; mortuisßmiles ita e ccelo viuificat,vt certi fi- ,.,o ^^'lt;sßubfideliDeicußodiafalutcm noßram in tuto

Quoniam verb arcanaßua irrigatione adgermi iuflitiaproferenda nosfaecundat, vocaturßepius ^’ia,vtapudEfaiam:Omnesßtientes venite ad Efus.v ।

Item, EffundamSpiritum meumßuperßti- 8^44-intern, fluminafuper aridam.Qtpibusreßondet Chrißißententia : Si quisßtit,veniat ad me. Q^n-quam int er dum à purgandt mundandißj energiaßc nuncupatur,vt apudEzechiele, vbi Dominus aquas mundas promittit, quibus populum fuum à ßordi-bus abluet.Qupniam verbgratia fu£ liquore perfu-fisinvita vtgorem reßituit acfouet, inde nomen obtinet olei 3quot; vnélionis. Eurfilm,quia cancupifienT tia noßra vitia aßidue excoquendo amp;nbsp;exurendo, corda noßra incendit amoreDei, ößudio pietatis, ubhccquocpeffedlumeritbigitur ignis appellatur, Deniq^nobis defiribitur quafi Dei manus,quafuam potentiam exercet,quia virtutis fiua aff atu diuina nobis vitaßc inßirat,vt na iam agamur ipßd nobis, fed eius altione ae moturegamunvtfiquafuntin nobis bona,fiullusfint gratia ipßusinoßra verb find ipfo dotes, metis fint tenebra cordisfipuerßtas. Hoc quidem lam clare expofitum e^l, donee intentafint

I N S T 1 T V T. t r B. 111.

Ï» Jpiritum mentes noflra, Cimflum iacere quo. dammodo otiofim : quta frigideeum extra nos ad-eo^jproculà nobisfpecuUmur. Scimus autem non Rom*« Vi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;p^odejje, mfi quorum ePl caput, frimogeni.

tus interfiatres, qui denique eum induerunt,Facit

filabacconiunetto,neinutiHter, quo ad nos, cum Saluatoris nomine venerit.QM Jpellat facrum il-gjI., r '-J nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;efficiinur caro de carneeifu,^

Bph.5.v.3o offa ex oßibtts, adeoq^ vnum cum tpfi : filo autem

Spirituvnitfie nobifium. Fiufidem Spiritus gratia amp;nbsp;vtrtute efficimur iltius membra, vt nos fib fe continent, vicißimqfilumpoßtdeamus.

Verum, quia fides pracipuum ePl eins opus, P ad earn magna ex parte referuntur qua ad vim eius opcrationem exprtmendam paßim occur, runt: quia non nifiper earn nos in Fuangelij lumen loh.i.T.u adducit,ficuti docct Iohannes Baptifta, datam effe prarogatiuam credentibus in Chrißum, vtfintfil^ Dei, qui non ex carne cP fianguine, fid ex Deo nati iiita nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ßfif. ypi Deum opponens carni cfi fiangtiini, fiuper.

naturale effe donu afferit,qubdfide recipiant chri-Eph I. V. 13 flum. Simile etiam ePl iUud Pauli, obfignatos fi-iffeEphefios Spiritu promißionis ßanclo. Similiter i.Thef.2.». vbiFheffalonicenfis dicit elePlos a Deo in fianctifi-

catione Spiritus gp fide veritatis: quo contextu bre. uiter admonet fiidem tpfiam non aliunde prodire, quam à Spiritu. Quod apertius explicat Iohannes, FPos ficimus quod manetin nobis,e Spiritu quem nobis dedit. Item,Ex hoc cognofiimus ineonos mauere,

De MODO PERC.CHRISTI GRAT. 2J3CAP,It, Me, dr ipfum in nobü, gitbä(ledit nobis ex Spiritu fuo. V.rgoficut in Chrifliperfina reperiri dixinna perfeblam faliitem: t[,t,vtfiamus eins participes, baptizat nos in Spiritufanélo amp;nbsp;igni ,illaminans noitnEuangeltj fui fidetiK

Defide.-vbiamp;definitio eius ponitur, Äexpli-canturquæ habet propria. cap. h.

' T T Ocnunc expendere conuenit, qualisejje hac fides debeat,per quamrsgni caleflupolfießia-nemadeunt quicunque adopt at i funtaGcoinfili-os :quando tanta rei efficienda non quamlibet opi^ nionemaut etiarnperfitafionemparemejjeconfiât. Atque eo niaiore cura amp;nbsp;fiudio dijpicienda edi nobu cr difiquirenda germana fidei proprictas, quo perniciofior edi bac in parte niultoriim ballucina-tio. Siquidem bonapars orbis,audito eius nomine, ndnlaltius concipit quam vulgarem quendam 'Eu-angelica hifioria affenfum : imb cum in ficholis de fiidedifiutant, Deum etus obieclum Jimpliciter vo~ cando, euanida fi/eculatione mifieras animas rapi^ unt transuerfium magis quàm adficoptim dirigant. Nam cum Deuslucem inaccejjdm habitet, chri.-fium occurrere medium necejfie edi. Vnde (fin fie loh.j.v, i» lumen mundivocat:(ir alibi,viam,veritatemô‘ ioh,i ,v. « vitam: quia adPatrem ( qui fions edi vita)nifiper ipfium nemo venit : quiafiolus Pattern cognoficit, de~ inde fideles qaibus eum volueritpatefiacere.Secun~ diini banc rationem Paulus nihil fie cognitft exi-

C A P. 11. 254 I N S T I T V T. L I B. 11 r. mtumducereaßerit praterChrißum: AcforutK 20. fe pradtcaße refert fidemin chrißum:amp;altlgt;i A -^or. îs chrißum ito. laquent em inducit, Hit tam tc intef 'laT-ii pentes,vtaccipiantremißionempeccatoru, óquot; fo'^' teminter fantas,perfidemquae^ tnme. QMd( Lib II de te eleganter Augußinus,quidefidei fcopo dißeretUt ciuit. Dei ßciendum eße tradtî, quoßt eundum amp;qua, tut» continuo poll colligit, munitißtma aduerßus omnd errores viam eße eundem Deumßr hominem. Di' umenimeßequo tendimus,hominem qua imtu'-V-trunq^ autem non ntß in chrißo inueniri.

Ergo hoc malum.vt alia innumera, Scholaflicii 1 accept um referri par ell, qui velut obdtidlo vch chrißum texerunt caliginoßaßua definitione. Pw-terea commentumfabricarunt impltcitafidei,qiti nomine craßißtmam ignorantiam ornantes,mifiri plcbecula cum magna pernicie illudunt. Hoccint credere eil,nihil intelltgere, modoßenfum ttium obe dient er Eccleßa ßibmittas? Non in ignoratione,fii in cognitione fit a eil fides, at que ida qutdem no» Deimodb,ßeddiuinavoluntatis. Nec enimexeofa-lutem conßequimur,vel quadparatifiumus pro veto amplecti quicquid Ecclefia praficripßerit, velqii'od inquirendi cognofiendiq^prouinciam ad tpßam re-leganius : fid quando üeum agnoßcimus nobis eße propitium Patrem, reconciliatione per chrißum facia: chrißum verb in iußitiam ,ßanctificationem amp;nbsp;vit am nobis eße datum..

Equidem non tnficior,quin plurima nobis impH-} ciiÄ

a, De modo PERC. CHRISTI GRAT, if! CAP.II.

'■ 11 nbsp;nbsp;nbsp;fita uttncßnt,0' ettamfintfutura, donecdepoßta

■tamis molepropiusadDei prafintia accefferimus: in quibus ipfis nihil magis expédiât qtiam tudiciunt fujpendere,aninium autem offirmaread tenendam turn Eccleßavnitatent. Verum hœpratextuigno-rantiam humilitate temperatamfidei nomine in-ßgnire, abßurdtßimum eil. Fides enim inDeió' Chrißi cognitione, non in Eccleßareuerentia ia-tet. Flequeapudeos hotqiuritur,animplicitaßt fides multisignorantia reliquqs.ßeddefiniunt, rite credere, qui inßia infiitiaflupent, adeoß ßbi in-

' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dHlgent,modb Eccleßa authoritati amp;nbsp;iudicio de re~

bus incognitisaffentiantur. Q^aß verb Scriptu-rapaßimnondoceat cum ßde coniunbtam eße in-telligentiam.

* nbsp;nbsp;Noi verbfidem, quamditt in mundo peregrina-

mur, implicitam eße concedtmus.non foltimquia milita adhuc nos latent:ßedquia multis errorum Kebulis circundati,non omnia affequimur. ISlatit perfellißimi cuiusqueßummafapientia ellprofice-re,placidaq^docilitatelongitis eniti. Itaque fideles hortaturPaultu, rt fi quadere alij abalqs dißen-tiant, expecient reuelationem.

i Hat igitur vera eil chrifli cognitio, ß etttn qualis offertur d Patreßufcipiamtu.nesnpe Euangc-lioßuo veftttum. Sic Paulus fidem dobirina indi-tttditam comttem addit his verbis: Non it a didici- Eph.4.v. x«

. fits Chrtflum : ßquidem edobii eßis, qua ßtveritas » Chrißo.Neq^ßc tarnen ad Euangeltum reßringo

CA P. 11. :!;iS INSTITVT. LIB. HI.

fidem, quin fatear d î^lofc Prophetif traditui^ fuiße,quod ad earn adificandamfifficeret : fed quei plenior Chrißi mamfeftatioiü Etiangeiio exhibita e^,)neritb vocatur d Paula dollrina fidci QiuH' quamfacilior erit amp;nbsp;aptior methodut.figradatiti à genereadßeciem defcendimus. Prineipi'o aditii' nendifumus,perpetuam ejfefidei relattonentciii'i

Eû.îj.v.j nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ideoapudPfatam clamat Deus, AuditetiH'

amp;viuetanimaveflra. Et hunc eundemfidei f^' loh.20, V. 31 few demonflrat Iohannes bis verbis : JJiCiifcriff funt,vtCredatis.DeniquenonfiuflraDeu5 apud b

Efa.54.v. ^ifi^^^^hacnotadifcernitfiliosEcclefia ab exmitt-is, qubdomnes erudiet, vtfint ab ipfi edobH:quh fi promifcuum ejfet beneficium, cur adpaucos diri'

4 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Aa,e.v.i.2. geretfermonem ? Cui refiondet quadpaßim Euirt'

gehfia Eideies égt;‘ Dtfcipulos ponunt. tanqtiam fpn-onjiina. Quare fi ab hoc fcopo,in quem colUnuri debet,velminimumdefleäitfides, naturatnfiuigt;‘ non retinci,fed incerta eÉl credulitas,amp; vsÿii mentis crror.Verbumipfutn,vtcunque ad nos deft' ratur,infi:arfieculi ejfedtcimus,inquo Detimi”' tueattir fides. Sine igitur hominis opérant in Iml Deus adhibeat, fine fola virtute operctur ,fitnpt^ tarnen ijs quos ad fe trahere vult, per verbum fiui»^ fe reprafentat. Endeamp;fide definit Paulus ohedten' tiamquieprafiatur Euangelio, Pom.i.s. (jralibi-Ob-rh il .2 ,v., 7 fiquium fidei laudat in Phtltppenfibus. Neque eniin vnum id in fidei intelligentia agitur, vtDeum efe iiauerimiis,fedetmm,imb hoc pracipue, vtqiia fit er^i )

I

ÖeMÖDO PERC. CHRISTI GRAT. 257 lt;ÏAP.lit

trganos voluntàte intelli^amus. lam ergo habe-i lt;nbsp;mus,fidem ejfe diuin£ erga nos voluntatis notitiam t nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;txeiusverboperceptam. Htiius autemfiindamert-

i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tum èslyprapitnpta de veritate Dei per/ùafio, giitc~

'' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quid ab ipfoprodtt j facrofan^am ejfedr inuiolabi-i

’ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lem ireritatetn.

Sedquoniam nee ad vocem Deiquamlibetcor homtnis infidem erigitur, inquirendum adhuc eSl ’’ quidpróprie fides in Verbo rejpiciati Nonnega-' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;mus,qutnfidei officiiim fit veritâti Dei fubfcribere

quoties,lt;i’quicquid, amp;nbsp;quocunque modo loquitur, ' fedquarimtismod'o,quidtn VerboDomitii reperiat fides,quonitatur amp;recumbat. Quidfi igitur tri locum voluntatis, cuius fiepe trifiis eft nuntius ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fornndabtlepraconium, beneuolentiam fieu mtfieri-

cordiam fiubijciainus? Ita certe ad fidei itigenium ' fropius accejjertmus •• tum enim UdDeum qiiaren-I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dum aüicimur i poHquam didicimus fialutem nobis

ÀpudeumeJferepofittamequOd ipfiitm nobis confir-i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;matur, vbifibi curaftudiofi eaejfie declarat. PrOin~

' degrattapromifiioneopHselï,qua nobis teflificetur ' fiepropitiuni effe Pattern : quando nee aliter ad cum t ' ; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;appropinquate pojjumus,^ sn earnfiolam reclinate

( ; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;corhomtnis poteli. Eac ratione tn Pfialmis pafitm

f -, iungunturhac duo, ficuti inter fie i:oharent,mtfieri~ f • nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cordta à- veritas : quia nec quicquam nos iuuaret,

'1 ficire Deum ejfie veracem, ntfi dementer nos ad fie » I allicerettnec etusmifiericordiamamplebii nofirum quot;i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nifit earn fiua yoc« offerret, Veritatem tuam

f nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;‘ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;‘ R

CAP.IÏ. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I N ST I T V T. L r B. t tr.

amp;faliitempradtCMi: non celaui bonitatent tuntt amp;nbsp;vtrttatem tuam. Benitas tua amp;nbsp;veritas diant me^ Omitte quod in eandem fententiam apui prepbetas legitur,Deunt dementem ejje dr fidele’quot; inpromißis. Temere enim ftatuemus Deum ne^quot; propitiHm,nifidefe teftetur ipfe,nosq^fua inuitquot;' done praueniat, ne dubia vel obfcura fit volunt/H-Jam autem vifum eü vnicum amorü pignus efi Chriflum: fine quo furfum ac deorßum apparent igt;' dq amp;nbsp;irafigna. Jam quum non multum habitquot;' rafit momenti diuina bonitatis notitia, nifi intquot; nos acquiefcerefaciat, exdudenda eJl dubitatioquot;t mixtainteütgentia,qu£ non finde ßbi conftet,fii ipfa ficum difieptet. At verb plurimum abefl,qiiiquot; mens hominis, vt caca es! dr obtenebrata, ad perd' piendamvfiqueDeivoluntatempenetret ac confié' dat, atque edam cor, vt perpétua hafitationt fiquot;' duatur ,ficurum inea perfuafione refideat. ltquot;t^ altunde dr mentem iUuminari, dr cor obfirntnt' conuenit, quo Dci verbum plenam apud nos fiébif cbtineat. fil une iufiafideififinitionobisconfiabiti fi dtCamus eße diuina erga nos beneuolentiafirniquot;’quot; lertamq^ cognitionem, qua gratuifa in CHRl' S T o promißionisveritatefundata,per Spiritquot;!quot; fandurndt“ reuelatur menttbus noßris,(^cordiliiquot; obfignatur.

: Verum ante quam vitraprogrediar,quadaproquot;' mia neeeßaria erut ad nodos explicados.Fide aße)quot;quot; fumeße volunt,quareeifiietquilibet Dei content'

ftOT

De modo perc. christi orat. CAp.jj, ftQT quodex Scripturaprofertur. Atqui primbvi-dendum er at, fibine qtiifque proprio marte fidem accerfat : an Spiritmjànàus per earn teflis fa ado-ptionis?Sivnahacnobüfi{ppeteret ratio, valerede-beret ad Ittemfiniendam: ajfenfionemfcilicet ipfam tordis efe magis qudm cerebri, amp;nbsp;affeélus ejfe ma-giiquàmintelligentia. Qua rationeobedientiavo-taturfdei. Quoniam res minime dubia edi ,flatui-n!us,eos inepte loqui quum fidemformari dicunt acceßionepia affeclionis ad ajfenfum falla: quunt ijfenfus quoque pia affeclione conflet. Sedalte-tum multo claritu argumentum fe etiamnum offert. Qmtm enimfides Chrifium ampleblatur, vt nobis ofiertur à Pâtre :illevcr'o,noniniufl:itiamo-db, peccatorum remifiionem dr pacem offeratur, fed in fanilificationem quoque amp;nbsp;fontem aqua vi-ua, eum baud dubie rite cognofcere nunquam poterie, quin fanclificationem Spirit us fimul appre- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;‘ '

hendat. Confequttur,fidem à pio affebtu nuUo modo ejfe diftrahendam.

14. nbsp;nbsp;nbsp;Piuncfingulaspartcs definitionis eitu de intégra

perfequamur. Qutaarcanumvoluntatisfua,quod coI.i.t i» àfeculis gcnerationibus abfconditum erat,Do- ijid. x, x minusfanüispatefeca,cpttmarattonefidesfubin-de in Scripturis agnitio vocatur: ab lobanne verb fcientia; quum fideles teftatur fctrefé ejfe filios Dei. Et fane certb fciunt : fed diuina ventatis per-fuafitone confirmatimagis,quàm rationalidemon-ßrationeedobth

R J

îtftf I N S T I T V T. L I B. 11T.

Addimtu, certam ac firmam, quo foUdtor fuafionis confiantia exprtmatur. Tani alte amp;nbsp;ti-dicitus haret in cordibusnoßris tncredulitas, adea fiimuspropsnfi,vt,quod órefatentur otnnei’ Deum ejje fidelem, non abfque ar duo fertatniiK quùquamjibiperfitadeat. Praferttm vbi adrets ventumeß^omnium vacillatio dete^itvitium latebafj 'ï^ec verbfiuftra tarn infignibus elogijs rtf' bo Dei autorit at em ajjerit Spiritus fiinclus: morbo,quemdixi,mederivult,vtDeus in fuis pft' mißis plenum obtineat apudnosfidem : Eloquia It' houa, eloquia pur a (inquit Dauid ) argentum fi' fumin eximio catino terra,purgatum fiepties. I' tem,SermoIehoua exco£lus,Clypeus eU omnibitstt' fidentibus in ipfio. Certe quoties it a fiuum ferWt' nem commendat nobis Deus,oblique inctedulitutt nobis exprobrat: quia non ahb tendit,n fi vtperiief' fas dubitationes ecordibus noftris eradicet. Qÿ’ft Apoftolusexfide deducit fiduciam, amp;nbsp;exhacritf' fumaudactam. Sicenim loquitur, per chnfiu# nos habere audaciam, amp;nbsp;adit urn infiiducia,qHstd perfidem illius. Qutbusfane verbis oflendtt,non efi febiamfidem,ntfiquum tranquillis animis auii' musnosinconfiiebluni D E I fiftere. Qua auii' cianonntfiexdiuina beneuoletia falutis^certsfi dttcianafiitur. Quodadeb verum esl ,vtfepiuficnlt pro fiducia nomen fidei vfurpetur.

Eicpracipuus fidet cardo vertitur, ne, quas Pt-minus adfert mifericordia promifiiones, extra tiet tanttun

De modo per C. CHRISTI GRAT. 2lt;?I c A P. JI,

tantumver/^ejfe arbitremur,in tio,biiminime;fe({ vt potius eas intus compléétendo nofirasfaciamus, Hincdemain nafiitur fiducia illx,quant alibipa-cemidemvocat:nifiquispaceni inde deriuare ma~ lit. Ell autem fecuritas,quaconfiienttamforam Deiiudicio fedat amp;nbsp;ferenat: fine qua tumultuofa trefiidatione ipfiam vexari necefie etl.Infumtna,ve~ r'efidelis non csi, nifi quifiolida perfiuafione Deum fibifropitium beneuolumq^ Pattern effe perfiuafius, de eitis benignitate omniafibipollicetur; nifi qui di~ uitu ergafie beneuolentia promifiionibus fret us, in~ dubitatam fialutis expeStationem prafiumit: vt Apo~ ftolus his verbis demonftrat, Sifiduciam nbsp;nbsp;gloria- Heb.j.r. «♦

tionem fipet adfinem vfiq^ firmam tenuerimus. Sic enim non benefier are in Domino exifttmat,mfi qui confidenterfieregnicœleftis haredemglorietur. Fidelis (inquam)non ell,nifii quifiua fialutis fiecurita-tiinnixus,Diabolo ejf inortt confident er infiultet.

quoinodo ex praclaro illo Pauli epiphonemate do-cemur, Confifiufium (inquit)qubd neque mors,ne.; que vita,neque angeli,nequeprincipatus,nequepo-teftates, neque prafientia, neque fiuturapdterunt nos a charitate Dei dtueUere, qua nos compleclitur in Chrifto Jefiu. sic idem Apofiolus non aliter extftt-matbene iduminari oculos mentis noftra, nifi cer-namus,quafitfies aterna hareditatis, adquam vo-cati fiumus.

17 Atqui (dieet quifiiam ) longe aliud experian-turfideles, qui in recognoficenda Dei gratia erga fie,

i

ttoinoiTo inquiet udine tent ant ur (quod tingit) fed grauißimis etiam t error ib.tnterduqtid-, tefiunt. Tanta eSi ad deturbandoi eoru mentes tc’gt; tationÜvehemetia :id^ ndfatisvideturcüiüafidt^ (ertitudine eoharere. Proinde nodm hiefiluedtis eili ßßtperioretUam doclnnaflare volumus. Nos certegt; dum fidem docemus ejfe debere certam acfecuranilt; tion cerpitudinem aliquam imaginamur, qua tangatur dubitatione, nec fecuritatem, qua »«Ä** folieitudine impetatur: quin potius dtetmus p(f‘ petuum ejfe fideltlsis certarnen cum fua ipfiriH» diffidentia, tantum abe^tvt eorum confeientias placidaalhiuaquiete collocemus qua nullisostini-no turbü interpelletur.Hurfum tarnen,qualemciit!‘ que in modum affliélentur.decidere ac defeifie’’^ negamus à certa tlla, quam de mifericordia D £ fonceperunt ,fiducia. Nullum illuflrius veliiia^^ tnemorabile exemplum fidei proponit Scripture quam in Dauide ,prafertim fi continuum vita cot~ fum ßelles. Ille tarnen,quam non femper pacdgt; animofuerit, innumeris querimonijs déclarai, eü qutbuspaucas eligerefufficiet.Dum anima fua tuf' bulentos motus exprobrat, quid aliud quam inert-dulitatifua fuccenfet? Omdtrépidas (inquit)ani-« mamea, eiet quid tumultuaris intra me ?ßera in

Deum. Et certe conflernatio illa apertum diß-dentia f.gnumfuit ,ac ß de flit ui fed Deoputarti. Amplior etiamahbi confeßio legitur, Dixi in mti pracipttationeiProieblusfum a confleäu oculortttn tutruiii.

DîMODQPERC. CHRtSTI GRAT. ilSj CAP.Ïfc

tHorum. Alibi etiamanxiaamp;miferaperplexitate fecum^fceptat, imbde ipfaDei naturalitem moue t: An oblitui eSl mifereri Deus!‘'an infecula repel-iet. Durius ^uodfeqtutur,Atqui dixi : Occidere me^ umeH: mutatisnes dextra Excetß. Nam quafi de» fieratusfeipßtm exitioadiueücat, nee tantum agt-turifeduUtationefatetur,fed ( quafiin eer tarnt ne fticcubuerit) nihilßbi facit reßduum: quia Deut tpfum deferuerit, ^manum ,qH£ dim auxiliaris ttat,cmuerteritadipfumperdendum. Qu^enon dbs re anintamfuam hortatur, vt ad quietem fuam redeatiquia expertusfuerat interfluitus turbulentes feiaélari. Et tarnen quod mirabile eH,interi-fiasconeujstonespiorum cordafidet fufientative-reqj palma viiem obttnet, vt contraqualibettnera nttaturfurßmq^fe attoUat :ßcuri Dauid^amob-rutiuvidert pojfet, fe tarnen increpando adDeum furgerenon deflitit. Qtüverb cumpropria infirmi-tatecertans,adfidimtn fuis anxietatibus centendit, iam niagna ex parte viäor eli.QMd ex hacfen-tentia^ßtnilibus coUigerclicet,Expeéla lehoua: figt;rtiseßo,roborabittlle cor tuu. Expedia lehouam. Seipfum timiditatis cearguit,amp;idêbis repetent,fe tnultis agitatt»nib,fubinde obnoxiÜfatetureße.In terim no tantufibi dißlicet in his vitqs:fed enixe ad corredlionëadjjtirat. Certè ßjppiits iußo examine (oferre eu libeat cÜ Achaz., reperietur magnti diferi Ef» 7.v.4 më.Mittitur lefaias q. remediü afferat impq régit é’hj/ptcriuanxietAti, hù verbis eualloquitunSit

CAP.ÎÏi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;InSTITVT. lib. Ill,

in cuflodia amp;quiefce : nef nmides, (ire. QwdiHi' Sicutiprius dtilum fnerat,cor eiusfuij/e (omnie^ tutn,ji(tittquattun(ur arboresJjlua a ventojied auditfi promißione, expauffeere non d(fittit, igiturhacpropriainfidelitatis merces ^pœna,fd contremt/cere vt in tent at tonefe a l)eo auertat,qiii fibiianuamfidencnaperit; contra aut cm fidele! gt;nbsp;quos incuruat dr fere opprimit tentationumnU' les, conftanter, quamuis non fine moleftia dr cultate, emergunt. Et quiafibi propria imbecidi' pfal, 119. tatisfuntconfit],cumProphetaprecantur, v-4} nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gt;■»« ab ore meo verbum veritatu vfique valde, Qÿ-

bus verbis docemur,interdum ipfis obmutefiere,!^^ fiproflrata effet tpfiorumfides : non tarnen deficed aut terga vert ere, fid cert amen fiuum perfiequi, fiuam fiegnttiem pretando acuere,ne fialtem ex iquot;' dulgenfia ftuporem contrahant.

Id quo mteUigatur, necefie ell redire qdipffl' carnis dr fiiritus dtuifiionem, cuius alibnneriii«i' mus,quainhacpartelucidifitmefiprofert. Serfi ergo in fie diuijionem piumpeltus ,quodpartnn ell dtuina bonitatts agnitionem fiuauitatc perfundt' tur, partim obfiua calamitatis fiènfium amarittidi' ne angitur: partim in Euangelij promißionem ctimbit,partim fiua iniquitatis teftimonio trepid^d partim vita apprelienfitone exultat,partim. mortem exhorrefiit. Ouayariatto ex fiidei imperfecliettt çontingit: quando nunquam tarn bene inprffentu y it a furfiu nobificum agi tur, yt omni diffidenttc moril

De MODO PERC.CHRISTI GRAT. ZSf C A P. I L curttfhfiäe tati repleamur amp;nbsp;ocfttpemur.

Eine confltctiu tUt : vbi ^ua in reliquijs carnis htiret diffident^, Adoppfignandam, qufi intus concepts (il,ßdem infurgtt, Verum fi in fideli mente certi-tudopermixta eÜ dubitatione,annon eb femperre^ (tdimus,vt fides non eerta amp;nbsp;liquida, fed ob fur a uiodb(irperplcxa diuma erganos voluntatis nott-tiaconftetIMinimeverb. Neque entm fi varqsce-gitationibus difrahimur, ideb protmus à fide diuel-limuri'necfit furfum deorfum diffidentia agitatio-tievexamur,idco ineitts abjjfum demergimur: neq, fi conçut imur, idea degradu deturbamur. ïflius au~ tem certaminis fmper hie finis esi, quod fides eas difficultates,quibusita circumfijfavtdeturpericlt-tari, tandem elubtatur,

Summa hac fit. Vbiprimumvel minima gutta mentibtis nofiris inflillata ell,iam façiem Dei placi-damamp;ferenam nobis^propitiam contemplari in-cipimus,proculid quidem eminus : fid itacerto intuitu,vt fiiamus nos minime hallucinari, Q^n-tum deindeprofiçimits (yt nos afiidu'e proficere de-cet)quafip) ogrejfiufa£lo, inpropiore eius conjfiectii eoqj çertiorem yenimus, ebr ipfi etiam continua-tionefamiliarior nobis redditur. ItamentemDei (ognitione illuminât am, initib multa ignorant la Videnius inuolutam teneri, quapaulatim abfiergi-tur. Non tarnen quadam ignorando, aut obfiuriiu idquod(emit cernendo,impeditur,quin diuina er., gafi voluntatis perfiicua notitiafi-iiatur. QtKm„

CAP,II. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Injtitvt. l I Ç. in.

adtnodii enimß quis carcereinclufiu^exangußi‘ ve feneflra oblique tantum, amp;nbsp;quafidimidiatiil^ emicantes habcatfaits radios, libero qutdem friui' turfolisajpeitu,jplendorem tamennonambi^uiK^ oculishaHrit,eius^vfumrecijgt;it:ftc terrei corpfi^ compedibtisvinclt,vtcimqj multaobfcuritate queobumbremur, lucetameDeiveljsufilluadexf rendam eitu mifiricordiam irradiante, quanta tis esl,ad foltdamfecuritateni illuminamur.

*.Co(.i). Vtrunqj diuerfts locis Apoflolus eleganter netii^'^' Quum enim ex parte nos cognofiere, lt;ir ex parti prophetare, vidcre^ in anigniate perßeculumtriquot; dit, quam tenuis in prafenti vitaillius verediuim fapientia porttiinculanobis detur,indtcat. At quai» certo amp;nbsp;minimi fallaci fiti guflu nos afficiat rd exiguafidei guttula,idem alibi oflendit, quumf firmat nos per Euangeltum, reuelata facie, natti-

ACw.i.r.K que obiellovelamtne,gloriamDEI tantaefcaua contemplari, vt in eandem imaginem transfer' memur.

Itaquepiamensvtcunque miris modis exaßte-ti tur ac diuexetur ,fupraomnes tarnen difficiiltatti tandem emergit, necfibi diuina mifericordta fidu-dam excuti vnquam patitur.Quin potius quacunqi dtfeeptationes earn exercent (^fatigant, inißias fiducta certitudinemexeunt. Huius reiargumen-toell,quodfan{li,dumvltione Dei maximirr^eri fibi yidintur ,apudipfum tarnen querimoniasfu-

Di MODO PER C. CHRISTI «RAT. 267 CAP. II. deponunt : dumfe minime cxaudttum iri ap~ fmt, eum mhilominus uiuocant. Eum verd inuo-(Arenumjuaminducerentin animum,ntfiahquid .'.litt.i.v.iT ßbi opii ab eoparatum crederent. Sic dijcipult, in quibtisfiiiei pufillitatem Chrifitts reprthendit ,fe qutdem perire querebantur gt;nbsp;eins tarnen auxilium ttiiplorabant. l^cc verb dumeos obpufillam fidcm ^‘gt;fl'S‘tt,reijcit àfuorum ordine,velannumerat in-(^tdiilü,fed advitium excutienduni incitat. Ergo quod iatn fiipenus dtüum e^l, rurftim afferimtis ,fi-dei radicem nunquam à pio peSore eue lli, quin ima tnparte deßxa hareat, atque hoc documenta pate~ ßeri, Verbum, quod fernen eil incorruptibile, fru-(tumßiißmilemproducere, cutus germen nutiqua areßeit ac pent in totum. Siquidem eo vfque pro-grejßiram Jpemßuamlobaffirmât,vt fiab eo occi~ datur,non ßt propterea deßturtts in eumffierare. ïta eitfane,non intus in cordibuspiorum regnat in~ ' credulitas.fedßoris oppugnat.Nec lethaliter vulne-ratßuis telis,fed infefiat,aut eerießc ladit, vt vul.^ tiusßt fan.ibile. Fides enim, vt Paulus docet, nobis '* profiuto eil: ea telis oppoßta,eorum vim ßc excipit 'Vtprorßisdepellat,velfaltemfiangat, ne ad vita~ liapenetret, Semper entm ebpia mens emerget, vt cum Dau'tde dicat: Si ambulauero in mediovm~ braniorth ,non timebo mala,quontam tumecum es. Ambularecerte tn caligme mortis,eil terri, ficum, nec fiert poteii, quin fideles, quanttimuis fitmitudinis babeätßdperhorrefcant. Sedquontam

CAP. II, 168 InSTITVT. tlB. Ill, illacogitatio fupemt ,quodDeum habeant prtcfd^' temô’fui.faluü i:onfulentem,ßmul vindt ur tiw^^ feçuritate. Ita inipletur quod dtdt Iohannes in fi* xJoh.j.v. 4 fanonica,llaç elîviétoria c^ua vindt niundumßi^*^ veflra. Neque enim tantum inpralio vng, vel ci), vel contra altqtiem infultum affirmât fore vi' itricem ,fed fuperiorem toto mundo, quamuis lies impet/ttur.

Altera esitimorù ac trepidationisJfedes,ex^if‘‘ tarnen adeb nihil deçedit fidei fecuritati,vtfilidin* inde flabiliatur: nempe dum fideles vel exempl‘t^!' uinavltionisaduerfusimpios édita documentorniit vicefibi effe cogitantes,ne ijsdem flagitqsiratnDU in fe prouocarefibi contingat ,folicite cauent.: td quum miferiam fuam fecum recognofcentes, a Domino totipenderedifiunt, fine quo fi quolibet yen-ï.Côr.io. fluxos magis amp;nbsp;euantdos efie vident. Nam Afo-v.ii fiolus, dum propofitis flagellis, quibustn ifiaelid-cumpopulumolim Dominus vindicarat, terrorein Corinthijs incutit,ne fimilibus mailsfeipfisobfiri^ gant, eofidudam ipfirum nthil labefallat :fid W-lbid.v.ii porem camis modo excutit, quo fides obruimafi quam confirmarifiolet. Nec, dum à ludaorum cafi argumentum exhortandtfiimit, vt quiflat, vident to ' ' necadat,nosvacillareiubet, acfi noflraflabilitit-1 tis parum certi ejfimus :fedarrogantiam duntaxnt ^temerariampropria virtutis prafidentiam adt-mit,nedepulfisludais Gentes in eorum locum ret (eftA tferodùs infultent. Qu^nquam non fidelef tant'unt

Ds modo PIRC. CHRISTI GRAT. XÔÿCAP.II.

tantum lUic alloquitur ,fid orationefua hjpocritof etiam comprehendtt, qut externa duntaxat jpecie gleriabantur. Verum etiamfi eletlù ac fidehhus hoc diüumacciptas, nihtl ex eo fequetur tncomnio-di. Aliud enim eSÎ, temeritatem, qua ex carnis re. licjU^s interdumJaniiif obrepit, reprimere,ne inani (onfidetitia lafciuiat; aliud, confeientiam timoré percellere,ne plena fecuritate tn Dei mifcricordia acquiefcat.

^3 nbsp;nbsp;Deinde vbidocet, vt cum timoré (ÿ tremore

peremurfalutem noflram, non aliud exigit, nifl vt inDoniini virtutem, cum mult a noftri deiellione, fluflicereaffuefleamtu. Enimuero nihil tarn nos ad fiduciam ccrtitudtnem^animi in Dominum reij. ctendamexpergefaCit,quam noflri diffidentia, amp;nbsp;conceptaex confiientia neflrin calamitatù anxie. tas, In quern fenflum accipiendum ell, quod ell a-pud Prophetam, In multttudine bonitatis tua in-gredtartemplumtuum: adorabointimore.Vere et. iam Solomon, dum beatum hominem proriunciat qui terret aflidue cor fluumiquoniam induratione ** in malum cotruitur^ At terrorem intelligit, qui nos cautieres reddat, non autem quo afflict concida. mus: dum fcilicet animus diffiflus flbi, illius flducia reflnrat. Atquehoefuifle Apofloliconjilium liquet ex contextu,vbi metus amp;nbsp;tremoris cauflam aflignat Dei beneplacitum,quo dat fuis nbsp;nbsp;bene veile óquot;flre.

nueprofequi. Inhunc fenflum acetpere conuenit il.

lud Propbeta: Pauebunt filtj iflrael ad Deum amp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;’’

r. 11. i7® I N s T I T V T. L I B. H I. bonitatem ei tu, quia ip/â dutcedo fuauitasgfiif'^ hominem tti fetpfi deieitum timoré fimul amp;nbsp;ratione Muit, vt à Deo pendent,fe^ humiliterfi^ ijciat eiui potentia.

ISteque tarnen fie locum facimus pefiilentifii»!^'^ philofiopbia, quant nonnuUi fiemipapifta cudere dieinangulùincipiunt. Quia enim erafiant ill'»^ dubitationem, qua in ficholis tradita fuit, tueri queunt, confugiunt ad aliud commentum, vtf' duiiam incredulttate mixtam faciant. nbsp;nbsp;Ouotii^

in chrifium refiicimus,fatenturillicnos iuucndf plénum bene fierandi materiam : fed quia fieinfi^ indtgnifumtu tllis omnibus bonis qua tn chrifioMquot; bis offeruntur, volunt indignitatis nofira intoitH nosfluciuari i^hafitare. ïnfumma, confiientiiK^ fileftatuunt interfient amp;nbsp;metum,vtper interualbi amp;nbsp;vices hueatqaetllue alterner:fient verbô' turn fie inter fie confierunt, vttllaexoriente,hic of prtmatur: hoc refiurgente, ilia rurfium concidat. Si Chriflum (inquiunt) confitderas, certafialiis :fi ni teipfium reuerteru, certa damnatio. Quafi. ver'o chriflum ,velutiproculfiantem,amp;non potiusin-habitantem in nobis debeamus cogitare. Ideo enim fialutem ab tpfio expeblamus, non quia eminusiiobit apparent: fed quia nos corpori fiuo infltos non modo Çuorum omnium bonorum participesfaciat.fii Jhiqlt;^olt;3flpJius. Proindehoc ipfiorum argunicntunt fieretorqueo:Si teipfium confideras, certa damM-tiô: fied quoniam chriflus tibi cum omnibus boftù fuit

DeMODOPBRC. CHRISTI CRAT. IZiCAP.Il, fuifftc commumcatus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;omnia eius tua fiant,vt

fiiuetiumembrum,adeo^jVnumcuni ipfo; tuftitia twtuafeccataobruit:faltis eiustuam damnatio' nem abokt : ip/i fua dignitate intercedit ne in con-fiedum Det veniat tua tndignitas. Sic eil fane : Chrißum à nobùfeparare, aut nos ab ipfo, minimi cmuenitffed vtraij^ manufortiter retinere opor-tct earn, qua /è nobü agglutinauit,foctetatem.

Porto timor Domini, cuius teßimonium paßim defertitr fanélis omnibus,tametfi vnuseil,gemino tarnen ex fenfu emanat. Habet enim in fe Deus dr Putrisreuerentiam,dgt;quot;Domini. Itaque quiiUum tile volet colere,(p- obedientem illi fiiium fe prafla-te dr obfequentem feruum fludebit. Timor ergo Domini, fit nobis reuerentia honore illo timere tnixta.Nec mirumßvtrunque affeblum idem ani~ tuusrecipiat.Ham quificum reputat qualis fitno-bisPaterDeus:fiitis habet cauf, etiafinulU fint in~. ferijcur eius offenfionequalibet mortegrauius per~ horrefiat. Sed etiam(qua esl adpeccandi liccntiam (arnisnoflralafciuia ) quo earn modis omnibus co.. bibeanius,arripiendafimul eil hac cogitatio, Domi-no,ßb cuius poteßate degimiis, eße abominationi omnem iniquitatem, cuttts vltionem non euadent quiflagitiose viuendo eius iram aduerfumfeprouo (arint.

Qiwdautem Iohannes dicit, timorem non eße incharitate,fed perfeilam charitatem expellere fitjd timorem,quontam timor poen am habet, nibii

CAP.in ±7» Institvt. lib. lit.

»ƒ M répugnât. De terr ore enim incredulitittii i]uitur,a quo longe differt jftefidelium timor. Fdi(' les enim offenfam plus quàm pcenam tint ent, timorepcenxpcrturbantur ,acfi ceruicibttsfuis^^' penderet:fed cautiores rcdduntur,ne ipfim fint. Sic Apofl olus, dum fide les alloquitur : falli,inquit,propterhocvenit ira Deiinfiliosibf Bph.t.T.d dentia. Non minatur in ipfos defienfuram,fed

monet,vtimpijsobea, quarecenfiterat fiagitife’^^ Domini prapar atam cogitent, ne amp;ipfi eamtxlf' riri Velint. Timorem bunc vulgo feruilem vocH'^^' Cr ingenuo voluntarioq, opponunt, quifilios Alq ittediam flieciem fubtiliter interferunt: feruilis ille amp;nbsp;coaélus affeclits animos interim fubigit, vt ad timorem Dei flonte accédant.

lam in diuina beneuolcntia, quam refliiceri di; citurfides ,intelligimus falutisac vita ateriMfr fcflionem obtineri. Nam fi, DeO propitio,nihil in''' deejfe potell: abunde nobis flifiicit ad faltW titudinem,vbi fiia dilelltonis ipfenos certioresfe' pra.,8o.v.4 cit.oflendatfaciemfuam,inquitProphetd, Ó’fe'' Kph.î.v.14 erimus. Fnde banc falutis noflr.a finiiiquot;'quot;'' fiatuunt Scriptura,qubdabolitis inimicitfi »nilquot;quot; bus ingratiam nos recepit. Quç fcilicet in»'quot;quot;'^’ Deo nobisreconciliato,nihilmanere periculii i}quot;'quot; omnia nobis bene fuccedant. Quare fides diledlquot;quot;'^, t)ei apprehenfa ,promifiiones habet vita prsfequot;'^ (^•futura,foltdamq^ bonorum omnium fecuri(dlt;n-

De modo ^ERc!. Christi orAt. 573 CaP.II» fed qualiseverbo percip't pote^. Nique enim vif£ huius aut longitudineni,ailt honorem, dut opes fibi ( ertb fides promittitÇquandà nihil ho^unt nobü ejfe cenflttutuni voluit Dominus) fid hat tcrtitudine (intenta e^ytcunquenos multd deficiant j qua ad ^tta kuiiis fubfidiUm pertinent, Deuni tarnen nun-» (inam defuturum.PracipUa autem eius fiCuritas in futura Vita expelldtione refidet,qiu extra dabium per Dei Verbum pofita eil. Qiucunque tamert in terra mifiria calamitates eos maneant,quosfua ddeHione complexus-eli Domintis, impedire ncque» Unt quin eius bcnsiiolentta plena fit félicitas. Pro» inde cuntfummam beatitudine Vellemtts exprime» ‘te,Deigratiampofitimus,equafiaturigine vniuer-fe bonorum Jfecies nobis profluunt. At que id pafi-fim obfiruare in Scripturis licet, nos ad Domini cha titateni reuocari,quoties non de aterna modo fialu» tc,fedquolibet bononoflroagitur.Q^aratione Da» ntdcanit,diuinambonitatem,dum in pio Corde fieti» titur,vita ejfefuauiorem amp;nbsp;optabiliorem.

^9 nbsp;nbsp;Ftdeifundamentumfacimusgratuit am promifi.

f!onem,quodin ipfaproprte fides confifiat. Pametfi enim Deumper omnia VeraCem ejfeftatuatpropriè tarnen àpromijiione incipit,in ipfa coflat, in ipfdm definit.Vit am enim in Deo quant,qua non in man» datis autpoenarum ediclis,f'edmifinCordia promifi-fione reperitur,edqj non nifi grat tut a: quontam con ditionalis, qtia ad opera nojira remitttmur,non ali» ter vitam promittit, quam fi perfiiciamus eJfe tn

S

CAP.11. Î74 I N s T I T V Tlt; I, I B. Itr.

nobi! fit am. Jirgomifi fidem tremere ac vacillid volumu5,illam falutK promifiione fulciamus opo^' tet: (ju£ à Domino, vitro ac liberaliter,potius^i*^ mtferia noftraquàm dignitatis refieäu opferatn^' Rom IO V y QM^teApoftolusboc Euangelio tefiimoniamdefttti Roma.v.j nbsp;nbsp;nbsp;filtverbÜfidei: Legis tum praceptis^UjpinißioniS'

adtmit: quädo mbH est^ fideflabilire queat,nifi beralis illa legatio, quafiibi Deus mundii recocdH^'

Immeritb nos grattant calumniatores, ac fi

■ garemus ,fidem habere reficcium ad omnes rttii Dei partes. Lantiim enim in^care hac duo volu-mus, nun^ ficilicet ipfiam confiiftere, donee adgtu-tuit apromifiione peruenerit : deinde non aliter fl'll f ipfiam concil'ari Deo,nifiquia nos Cbrifiocopuht’ Nihil babent in hacdoclrinamaleuoliq, carpat,ii faulu nobificum inuolttant in eandereprebenfioiiegt;

Kora.io ’-* qui Luangelium proprie appellatfiidei/èrmonetii, Hine verb rnrfium colligimus, quod anteexpfii'^^ tumfiuit, non minus verbo opus baberefiderthqiuifii fiubtum viua radice arboris.-quia non alq, tefte Lfi rfal.j.v.ii uide,fierareinDeopOjfiunt,ntfiiqut noueruiittumt eius. IJae aute cognitio ex cuiusq^ imaginationeiie eiitfied quatenits Deus ipfiefiua bonitatisteftisell. Qi^didePropheta alibi confirmât,Salustuafiecan-pfal.iij.v- dumeloquiumtuum. ltem,Sperauiin verbo Wi fialuum me fac. Vbi notanda eil fidei ad verbiun rel.itio,deindefialutisconfiequentia. Neq^tamenin^ terea potentiam Dei excludtmus,cuius intuitu nifi fefides fiufitentet , nunquam Deo tribuet fittum honorem. Hine ida tarn crebra in Scripturit redeni-

De modo PERG. CHRISTI GRAT. X75CAP.U. ptionis memoria,ex quadifiere pot er ant ifiaelitit, ^eumtjiii femel autor fuerat falutis,aternum etus fore cuflodem.Suo etiam exemplo nos admonet Da-utd,eiua prtuatim fngHliscontulit beneficia Deus, adamfirmationem fideieitts tn pofterumvalereti~ m'ovbideferaiffenosvidetur,fenfu5 nofiros longius txtendereconuentt,vtvetufta eiusbeneficia nose-Sigant,ficutialio Pfalmodicitur: Memor fatdierii antitjuorum: mcdttatusfum in cun^is operibus tu- J, ’ •t.cii'c. Item, Recordabor opernm Domini amp;nbsp;mira-bdnim em ab initio. Sedtitiiafine verbo euanidum ell,quicquid concipimus depotentia Dei amp;nbsp;operi-bitstnon fernereafferimusnullam ejfefidem,donee gratiafua teftimonio praluceat Deus.

3^ nbsp;nbsp;kttrfiim non fine caufit in Chriflo promifiiones o-

ntnes cdcltidimusiquado amp;nbsp;eius agnitione totttPu- ’•Coi'*-»-'* angeliu Apofloltis cbcludit, amp;nbsp;alibi docet,quotquot fimtDeipromifiiones,in ip/(gt;eJfeEtiaamp; Amen. Cu- x.co.t.T.io iusreiin^pmptu esiratie.Stci.d.n.poUiceturDeus,eo ieneuolentid fuam tefiaturivt nulla fit eins ^pmif-fio,qnon fit dileHionu tefitmon’d.Atq. extracotro-uerfidesl,nemine a Deo extra Cbrißu diltgi lilleell Matt.5 v. 17 Tihtisdiklltts ,in quo refidit cir acquiefiit amor Pa tris, 0quot; ad nos deinde ab eo fe diffunditficutt docct Paulus,nos gratia adeptos ejfe tn dileblo.lpfo igitur Eph-'- » * inteTcedete,ad nos deriueturacpertieniat oportet.

Cofequitur,in illiicoqciendos efe oculos.quotiesvl-

j la/mifiio nobis offerturmecabfurde a Paulo doceri, B-om'«'’’’ in ip/i confirmari adimpl.ri quacuna, fiint Dei promifiiones. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;S a

CAP.ïr. i7lt; Ins TIT vT. lib. in.

Àtlt;jaeh£Cquidem nudaexternaq^verbi Dei monjiratto abund'e adfidemfaciendam/kfficereii' bebat,nifi cacito! perutcacta^ noflra impediret. ( rum (qua mentis noftra ad ‘vanitatem eHprope'^ fio) Det veritati nunqtiam adharere potcSl: hebetude e^l,ad etui lucent femper cacutit.Prei»^^ fine Spiritui fancli tUumtnatione, verbo whil^' gitur. t^ecfatis fueritmentemeffe Dei Spiritu H' luminatani ,nifi c^eius virtuee cor obfirmewf fulciatur. Ergofingulare Dei donum vtroque»^''“ do eil fides, amp;nbsp;quod mens hominis ad degufiaiti^ Deiverilatempurgatur,lt;ir quod animus tn esß^' bilitur^ Neque enini fidei tantum inchoatife^ 2. Tlmot. T. Spiritus, fed pergradus earn auget,donee ed »es iquot; v.t4- regnumccelefieperducat. Egregiumtinquit Gal.j.v.i depofitumferuato,per Spirit urn fanclutn tje' habitat tn nobis. Dabetur id quidem patadoxid' ton, quum dicitur, neminem, nificui donatunlß^’ pojfetn Chriftumcredere-.fid ideoparttm,quei^’‘^, antmaduertunt,velquam reconditafit ac ful/l:'»“ ceelefiis faptentta, vel quanta fit in percipiendis my ft er qs humana hebetudo : parttm quod adßf»’^ tuamftabtlentq, cordis conflantiam, hoc eil ipeefP puantfideiparteniinonrefiiciunt.

• 1. cor.t.v. 11 nbsp;nbsp;nbsp;-.4 tquifi humana voluntatis ( vt Paulus coneie'’

Wat.n-v.» natur)nenio eil tefiis nifiSpiritus hominùqdH’^ Mlt.'ió.v. 17 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eil,diuina voluntatis qut certtts effethonielld('

• J. Cot. a. jno eil honttnum qui fenfunt Dei nouent,aut conß' ItariHS eius fuertt, fed Spiritus omnia fcrutatnh stuu»

Dï MODO PERC.CHRISTI ORAT. EyyCAP.ir.

etiamprofunda Dei ;perquemfit vt mentent Chti- n»».«.»-fit teneamtu : Nemo potedl venire ad me ( inquit J ’* ntfiPaterquimijit me, trttxerfteum, Quamobrem Chrifltii regnifiui myfieria /luobtudifi:ipulisprada-re edifiirens,nihil tarnen proficit, donee fenfitm tl-lit aperit vt intefligant Scripturas. Sic edodis di-uino eiw ore Apoftolis, Spiritus tarnen veritatfs mit teniiu ell, qui ipfiorum mentib^s eandem inftillet di)clrinam,quam auribus vfurpauerant. Verbum ^MdemDeiinftarfiolisell omnibus affulgentis qui~ bus pndicatur :fied nullo cum frudu inter cacos. Hosaittemnaturacacifiumusomnes hat tnparte: proinde in mentempenetrare nequit, ntfi interiore tllo ntagiftro Spiritu, perfiuam tUuminationem adi-tumfaciente,

jj Alibi plenius oftendimus, quam non fint idonei homines aderedendum. Itaquenon fatigabo ledo-res eadem repetendo.Sufficiat Spiritumfideivofari lt;sPaulofidemipfinn,qua donamur à Spiritu,non autem quam natur aliter habentiis.ldeo precaturpt inlhcffalonicenfibus impleat Deus omne benepla- ^-Theffi «f«»! fuum opusfidei in virtute. Vbifidem vo-cans opus Dei,loco epitheti infigniens, appofitiue 'eocansbeneplacitum,negat ejfie ex proprio hominù motu: neque eoeontentus, adiungit,Jpecimen ejfis virtutü diuina. Acquit magis in tarnpraclaro dono fiiam liberalitatem illuflret Deus, non omnes eo fromifiue dignatur :fedfingularipriuilegio imper-tit quibus vult.Cuius rei ante citauimus tefiimonia:

-S 3

P. n. 178 I N S T I T V T. L 1 B. 1 n.

interprcs Augufiinus exclamât-Jib, I SeiU:t''rdcieret,tpJumquoquemäeredo»ie/clt;^ iüh.6.v.44 niertti:'S^en,o,inqutt,venttadme, niß Paterim^ traxeriteum,(ir cui datum fueritaPatremeo f^^ rum eü quad duo audiunt :vnuicontcmnit,t^^\ aficndit.Qm contemnit,imputetfibi : qui nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,

tionarrogetßbi. Hucreditfumma, c.hrifluwA nés tnfidem lUutfiitiat Spiritusßsi virtute' inferere in corpusßium vt fiamus bonorum o”''’''

um participes.

Rcfiatdeinde vtquod menshaußt.incur tranSjUndatur. (^^odßveramentis intelUgf'^'*’ eiusillumtnationem ejße verum esl: in talicordii^^' ßrmatione multb euidentius eius vatus quo ßctbcet maior eSi cordis diffidentia ei»^* metiscacitas,^animumficurttatemßrut'. mentem cognittone imbui diffic l us edi. froiiiili^l' j Eph.i.T. ij ritusßgilli vice fungitur ad easipßis protniß^^’ incordibus noflrù obßgnandas .quarlitn cert^' nem pn 'us mentibus impreßit,at^ ad conßriit^’’' das dp' conßttuendas arrha locum tenet. Ad Ciquot;^ i.Cot. s. r.s thios.Qui vnxit nos Deus fait) qui ßgnauit c^S“ dedit arrham Spiritus in cordibus noßris. _

Pieq^veroobiitus [um, qtiod ant'edixi.d!'^'^* memoriam aß.due renouâtexpertentta,fideinp' licet varijs dubitationibus impellt, vt rarofedi^^ ßnt piorum mentes, Jaleem non femper tranquilloflatu :fed qutbußunq^ macinnis tue, vel ex ipßotentationumgurgite emerguntA

Dï MOÖO P«RC. CHRISTI CRAT.

flattmefuapermanent. Securitas quidem hacfila feuet actueturfidem ,vbtflatuimus quad in Pfal-nodicitur,Domtntt5 proteétio nofira,auxihumin v,j trtbiilatione : ideo non timebimus dum contremi-fiettetra, ér tranjilient montes in cor maris. Hac etiamfisauißima quics abbi celebratitr. Decubui, püI.j.t. « amp;fimnuincept,(-r fnrrexi, quia Dominus ßsfiepit nte. Non quodaqu.’bili tenore femper ad latambi-iaritatëcompofitus fuerit Dauid:fed quatenus Dei S^atiujp modofidei^ufiabat.^loriatur fe intrépide defiicere quiequid mentis pacem inquietare pote~ rut.Ideo Scriptura,dum adfidem hortari vult,qui~ efiere iubet. Apud Efaiam,Jn Jpe óquot; filentio ent for- eCi.jo.t.,j titudoveflra.ïn Pfalmo,Sile lehoua, amp;nbsp;expeäa il-ium.QuibusreJJitndetilludApoßoliadHebraos,Pa- Heb,ich»,jlt; tientia opus ell,amp;c.

Hine iudieare licet, quam perniciofsm fit fcho^ laflicum illud dogma, nos de gratta Dei erga nos no aliterßatuere poße, quam ex conieblura morali, proutfevnusquisqj non indignum ea reputat.Pqui,, dem ß abtperibus aßimandum ßt,qualiteraffeblus ßttrga nos Dominus,td ne tenui quidem contedu-rapoße nosaßequifatcor : fed cum fimfbei eßgra-tuita pron’ßioni reßondere fides debeat, nullus ambigendi locus relinquitur,

Atqui temeraria pnefiimptionis eße caufantur, indubit at am voluntatis diuinanotitiam fibi arrogate, Id quidem iüis concéderem,fi tantum nobis

S 4

CAP.Ji' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ins TIT VT. UB. ITT,

fimeremtiSiVt tngetiij nofiri tenuitatt lcti:us incowprthenßbile Dei confilium. Sedv^^ funplietter (um Paulo dictmus, not aecepijfe no” i,Coi.ty''^ jpiritum huita mundt ,fedspirttum(juiex Deeel^’ quo docente fitatnusquAa Deo donata funttmltioi quid contra obgannirepoffunt, quin Spiritum (ontumelioseincejjdnt I Quodfi ab ip/b profeHttin reuelationetn velmendacij, vel incertituditiù, ambiguitatis inßmulare, horrendum eplßtcnlog'quot; umtin ajferenda certitudine quiddelinquiwwl^'^‘ rurnhoçquoquenonvacarewagna tenierittito ox-clamant,quod de Chrifli Spiritu ßc audemfußo' rinri. Paulus eos demumfiUos Deipronunciat,'!'” RomSpiritu aguntur : hi agi proprioßiritu, dii“”0 jbid.'i lt;s nbsp;nbsp;nbsp;autem pacuos eße polunt qutfuntßlijDei.PxSp-

j.ioh.3gt;V' ’’ ritii,quem nobis, inquitIohannes ,ßcimus ,qnodi” nobis nianet. Et quid aliud quam chrifii prointfiO' nes in dtibtum reuccamus, dumßerui Deißne ipf“” 'S- s Spiritu haben polumus, quemfuperfitos onines f/* fußurumfe denuntiauit ? Quid ,qubd Spiritui ƒlt;quot;' {lo iniurijßumus, quifidem,opus eiuspeculiarc,”^ ipfoßeparamus?

3 c fideifirmitudinem aliunde adoriuntuvW’’”' pe,ettamßßcundum prafentem iuflitußatuni,de gratia Dei tudicium fumere üceat, manere tante” tn fußtenfofinales perfeuerantia notitiam, Egreß” perofalutisfiducia nobis relinquitur, ß adprtfrns momentum nos eßeingratta,coniePlura moralie-ßtmamus, quid in craßinumfit futurum tiefiiomn-l9nSlt;

lige aliter Apoflolus: Cert(),inquit ,perfuafnifum, Rom.s.v.ji ^uodneijue Angeli, necpotefiates, nec prtndpatns, neque)nors,nei]uevita,nequepreefentia, nequefu-tura diriment nos à dtleilionequA nos Dotninns in Chrißo coinpleclitttr. Deinde quàm prapoflerum tli,‘tdpun^ugt;n temporis Itmitarefidei certitudi-nem,cutusproprifim eil, fttperafis huius vitaßm-tijs,ad futuram hnmortalitatem protendi i

I nbsp;nbsp;nbsp;icoflra definitto ab iUa Apofloli vel defimtione

vel defcriptione potiùs, quant fiia dijputationi ac~ (omntodat,minime aliéna eüivbi docet cjfe rerum Hcbt.xi. v.i ßerandarumfubßßentfant,indicem non apparen-tium, Jüamper-lsssi^aiTir ( quo vocabulo vtitur) quaßfulcrum intelligit, eutpia mens innitatur incumbat, Acß diceret ,ßdem ipfam certain quan~ dam eße acßecurampoßeßtonem eorum,qua nobis à Deo promtßaßunt. B.urßum rf fupra omnia qua in mundoßtnt, adem noßram intendamus, addi-dit,fecuritatem hanepoßidendi, eße rerum qua in ße iacent,ideo^non videntur, Siquidem euiden-tia ( vt Paulus ßcribit) ßes non esi : nec eaqua vi-. ró. ». v. i deKus,ßeramus:dumverb indicem appellat reru nonprafentium (nam Grace esi'i^iyy^Q-) perin-de loquitur acß dictret euidentiam non apparenti-um return, vifionem earum qua non videntur, Et-enim quaadfaltitem noßram pertinent,in fe ,ßua^ (vt dicitur J natura cerninonpoßunt: verumipfa yerbo duntaxat tntuemur: eius veritas ßn

CAP.tl. îSl I N ST I t'v T. I r B. t IT,

perfuafa effe nobis debet, vtprefallo impleto^ nbsp;nbsp;nbsp;i

bendumfitquicquid loquitur.

lam verb vbteunquevmaerithaefides,fieriw^^ poteritquin fi)em aterna fiilutis exfegignat amp;nbsp;erat: qua Jiiblata, qtiamlibct difierte atqueornate de fide difieramus, nullam habere conuin-cinuir. nbsp;nbsp;Namft fides f vt audit urn ell) certa di

de veritateDE I perfuafio,quod nec mentiri nobis, KeefaUere,nec irrita ejfe queatiqui banc certitsi-dmemconeeperunt yfimul profelib expectant fire vtpromifitones fuas DEl^Spraßet: vtm fuiinn‘S nihil aliudfitßes,qudmeorum expeclatio qua vt' re à Deo promifia fides credidit. nbsp;nbsp;ita fides Deutn

veracem credit : fpes expeclat, vt in temporis ocCit^ fioneveritatem fuam exhibeat : fides credit nobis efePatrem:ßes expeHatvt fe taient erga nos fini' pergerat: fides fundamentnm ell cut fies incuffl-bit -.fies fidem alit ac fuflinet. Vt enim expedi' re à Deo nemoquicquampotell,ni/tquipriiiscisss promtßis credtderit: ita rurfiis fidei noftra tmbe-(tilitatem,nevelut fefia concédât, fisfitneri acfi-neri patienterfierando cir expeclando oportet. At-que omnino quotnominibus necejfartafintfieifib-fidtaad fidem fiabiliendam ,meltiis patebtt,ficO' gttemus quot tentationum formis impetantur fit (oncutiantur quiverbam DEI amplexi funt.

Primum Dominus, promißionesfuas dtjferendo, iliutites fape quam provotis nofiris ,fufienfos ani-jninol

De MODO PERC. 0 H RI STI GRAT. iSj CA P. II. »!! nos tenet:htc officium nbsp;nbsp;jpei,j!rlt;tflare quodtu- Habac.x.v »

iet Propheta: vtfi moram ill^fecerint, expeücmus tarnen. Interdum non modo langucre nosfinit fied apert,im indignationem pr^ fie fert : hicffiem miil-tomagis fiuccurrere neceffie e^t, quo, fiecunduntal-tenus Prophettediiium ,pofiimus expeétare Domi-nuni,qutabjconderit faciem fiuamà tacob.

Propter hanc turn coniuncitonem, turn affini-tatcm, Scriptura interdum fiidei amp;nbsp;ffiei vocabu-la confundit. Nam quum Petrus docet, virtute DPI nos per fidem cufiodirivfique adfialutisreue- i.ret.i.rj lattonem : qtiod ffiei magis quadrabat ,fidei tribu^ it: ncque immeritb, quando ïam docuimus nihil aliud ffiemeffieqiiàmfidei alimcntumamp;robur. Nèq^ iani obfcitrumen:, quant infiulse Petrus J.onibardus duplexffieifundamentunt iaciat, Deigratiamamp; tperiim meritum. Non huic alius fcoptu qudm fidei effiepotePi ifideiautem iant clarifiime expofiui-musvnictim effie fcopum ,DE1 snifiricordiam : in quamvtroque(vtttaloquar )ocu!oreffiicere debe-at. Sed operapretium esi auficultare quant viuidain adferatrationem. Siquippiam ( inquit)finemeri-tis ffierare audeas, non ffies ilia,fed prafiumptto di-cendaerit. Quis non mérita,amice ledor, taies be-flias execretur,qua t entere (!?' prafeumptuose fieri nttnctant,fi quù Deum verace effie confidat?Nos verb, quando videmusDei oraculis iuberi peccatores fiiem fialutis concipere, libentertantiimprafeuma-musdeveritateettUjVtfiolaeiut mifiericortbafiet't^

eAF. III. 184 I N ! T I T V T. L I 8. 1 II.

abieda opemm fiducia, bene Jperare audeamut-'Utt.ÿ.v.i» ^on fallet ipfe, que dixtt: Secundum fidem ri'* ßramfiat yobù^

1 JFidenosregenerari; vbidepœnitentia.

GAP. III,

't' Tfi iam aliqua ex parte docuimus, quomeihi fides Chriflum poßideat, amp;nbsp;per ipfiim fin*' mur eius bonis: hoc tarnen adhuc obfcurum effet,»gt;■ fi effeduum quos fenttmus acçederet explicatie-îüonabsre fumma Euangelijftatuitur inpœnttett-ttaamp;remifitonepeccatorum. lam quum vtruttig nobis conférât Chrtftus,(^vtrunquefide confequa-mur, Vita fetlicet nouitatem reconciliattonein gratuitam : ratio amp;nbsp;docendi fériés poflulat yt it vtroque hoc loco differ ere incipiam. Proximus au-tem à fide ad pcemtentiam nobis erit tranfitusiquia boccapite probe cognito, nieltùs patebit quomoie fobtfide nbsp;nbsp;mer a venta lufltficetur homo, neque ta

mers àgrattùta iuftitia imputationefepareturrea-lis ( vt ita loquar ) vita fanditns. Pcenitentiatit verb non rnoîTo fidem continuo fubfequi,fed ex et nafci,extra controuerfiam effe debet. Quunieniin renia (ir remißioper Euangelq pradicationem idea offeratur,vtà tyrannide Satana, peccati iugo Gquot; mtfèra feruitute vittorum liberattss peccator in regnum Dettranfeat: certe Euangelij gratiam neme ampledi poteSi,qui»exerroribusvitapriorùin

redam

De MODO PBRC. CHRISTI »RAT. îSïCAP.IIt, reclam viam fi reci/nat, totnm^ fitum fludium upplicet adpœnitentia meditationem. Q^bus au~ tem videtur fidem potitis pracedere panitentia, (juam ab ipfi manare Velprofcrri,tanquam fracluf ab arbore, nunquam Vii et usfuit Cognita, amp;nbsp;rtisni. uin leui argumente ad id finttendum ntouentur.

’ nbsp;nbsp;nbsp;Chriftiss,inquiunt,^ Iohannes in fitis concio- Matt.t.r.»

iiibuspepulum ad refiptfientiam primitm hortan-tur: deinde regnutn calorum appropinquajfefîibq~ (itint.Atqutdutninfillabarum contextu fuperfli-tiose harent,non animaduertunt, quofinfu inter fi verba ida cohareant. nbsp;nbsp;î'iant duni in hune modum

(oncionantur Chriftus Dominus amp;nbsp;Iohannes,Pce-nitentiam agite,appropinquauit enim regnum cœ-lorunt : annon refipifiendi caufam ab ipfa gratta amp;nbsp;falutis premifiioneducunt? perinde etgo Valent eo-rum verba acfi dicerent, Quoniam appropinquauit regnumca:lorum,ideorefipifiite. Fefelliteosforte, quid multi confiientiapauoribus ante doman-tur, qudm imbutifuerint cognttionegratia, ime eamguftauerint. Sednonhîc agitur, qudm Varié nos Chrtßus ad fi trahat,Vel praparet ad pietatis fiudtum: tantum dtco, nullam rellitudinem poffe inuentrivbt nonregnat Spiritus ilie,quem accepit vt eum membrisfuis communicaret.Deinde,ficun- pgijj,. dum iüud Pfalmt, Apud te elipropitiatio,vt timea-ruinemovnquam Deum reuerebitur ,nifiqui fibi fropitium confidet: nemo fi ad tegis obfiruationem bbenter acetnget ,ntfiqHi perfuifus erst ei placere.

I N 3 T r T V T. L I 8. 11 r.

funobfeqtùatqum in ignofcendo amp;nbsp;tolerandisvdill tndulgentia,fignum eü pat erntfauoris.

C^terùmdepanttentia doStt qutdamvirideti^^^! etiâante hxct'epora,quumiuxta Scripturaregid^ fimpbciteramp; jinceré loqtà relient, dsxeruntcoH' fiare morttficattone amp;nbsp;viuificattone.Ac voces qui^ ifta ,fi modo reila conflet interpretatio, vim pecW-tentta.fatis commode exprimunt,fed quod v'!a!fi(‘gt;‘

tionem acctpiunt pro hctitia quant recipit ,inigt;n^gt; ex perturbatione 0“ metu fedatus, non affentut-quum potittsfantle pieq^vniendt fiuditmfignißcet, . quodortttir ex renajcentta : quafi dicereturdiotoi' ' nemfibi mort, vt Deo vtuere tnctptat.

Quodalqfidem fub pœmtentra complebluntuftl

AA.10. V.2I pugnat cumeoquodPaulus in Altis dictt, fe luilsii amp;nbsp;Genttbus tefltficatum in Deunt pœnitentiani fidem in lefum Chrißum. Vbi tanquam duo diusr-fapœnttenttani amp;fidem enumerat. Quid igiturl Anverapcenitentia citrafidem conßflerepotedl Minime, t'erum et fi feparari non pofiunt,difttn^i‘f tamëdebent. QuemadmodÜfinefpefidcs non esltff tamëfiides acfites variafunt: it a pœnitetia cfi fides, quanquam perpétua tnt erfe vtnculo coharent, nta-gis tarnen coniitngtvolunt quant conftindt. Eqiti-demnecmelatet,fubpo!:nitentia nomme totam ai Deum contterfionem comprchendt, cuitis pars neit poflrema fides eli,fedquofenfu,facilim'eapparebit, vbi vis ac natura eins expl. cat a fuerit. PctnitetiM ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;noineii

De modo PERC. CHRISTI ,grat. «S/CAP.IIR nomen Uebraisà conuerfione vel reditu, Grxcùà

I mentis nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;mut at tone deduct um e^i : nee vtri^j

I nbsp;nbsp;ttj/mologia,res tpfa male rejjtodet: cuiusfumma est,

Vtànobisdemtgratites,adDeum conuertamiir:

‘ I depofitapriflina mente, nouam induanius.Quam-obremnonmale, meoguidem iudicio,ßcpœntten-

^ I tia definiri poterit,pjfe veram ad Dcum vita no-' : nbsp;nbsp;flraconuerfionem, 4fineer»fierio^, Dei timoré pro-

' j feétam,qua carnis noftra veterise^^ hominis morti-ficattone (iyjpiritusviutficatione confier. Vndefia~ crabißorta pœnitentiam dicit agi poslDeUin,vbi hommes gui in fuis cuptditatibns,eopostbabito, la~ fiiuiebant, tncipiunt verbo eius obfequi : dr dtici

0 praft'o funt ad pergendum quo voeauerit.

Sedantequàmvltrà procedimus, definttionem ànobispofitamdilucidtusenarrare conducet. In qua tria funt praeipuè capita confideranda. Pri~ mum,qttum vit a ad Deum eonuerfionem nuncupa-mits, transformationem requirimns, non in operi-bus tantum externis, fed in anima ipfa. HuUtts lo~ eus etlexquomeliùsperfiiieereliceat ,qua fit ger-manapoenitentiaproprtctas,quàm ex4. cap.tere-mta,Siretterteris ifrael, inquit Dominus, ad me je, 4 y, reuertere. Arate vobisaruum,amp; nolite ferere fu- ibid.j per fiinas. Ctrcumctdtmini Domino, auferte ibid. •* praputia cordtum vefirorum. Vide quomodo nihil effecluros denunciet in ftudio iuflitia capef-fendo, nifi reuulfa tn prtmis ex penitifitmg corde

0

|i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;CAP.III.2S8 iNSTITVt. L 1 Ö, III.

impietasfuertt. Et quopenitus eos afficiat, , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cumDeoeffenegocium, apud quem ter^iuerfin^^

mhilproficitur: quta cor duplex odto habet. Earn

Il nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rem prapoßerot hjpocritarum corratus irridet i’

sfa.s«.»,« ßtids, qut extertiam in carentotiqs reßpifientia»^ \ ßrenue quidem moliebantur : at interimfafiiml^ iiniquitatis, quibut colli^atos tenebant pauperdi dißbiuerc non curabant. Vbi etiamptilcre oflenid in quibtts proprie ßta ßt officß peenitentiA «o'* ßcta.

Sêcundum eaputerat,qUodex ferio Deitimdt’ '

' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;docuimustpfarnproficifii, Prius cnirn quam add'

ßpifientiammenspeccatoris inclinetur,diuiitiigt;gt;quot; t dicq cogitatione excitari oportet. Vbi autem bd | cogitat 10penitus infiderit, Deum aliqtiando trib«' nal conßenßtrumadexigcndam Omnium dtciorum faciorumq^ rationem : miferum hominem interqufquot; - nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;efiere nonfinet, nec punllum temporis reßitaih

* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quinperpetub ad meditandum aliud vita infiitit'

• 1 tum extimulct, quofe ad iudicium illudßßeftk

® nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;curequeat. OuareScripturafape, dum adprtW'

• ■ Xet 4 T tentiam cohortatur, iudicij mentionem irtßit : vt ll nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;apudleremiam,îieforteegrediaturvt ignis furd '

■* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ineusycir nonfit qui extinguat,propter maittiam d-

j nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gt;7,v.,o perum veßrorurn. In condone Pauli ad Athénien^

j nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fies: Et tempora quidem huius ignorant ia quam ha'‘

I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;denus difitmuldrit Deus, nunc annundat hominP i

btu,vt omnesvbique poenitentiam agant: eo quiii

3 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ßatuit dient in quo iudicaturus edl orbem in aqui'‘

i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;täte:

II nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.

I

^EMoDo PERÖ. CHRISTIGRAT. 289 CA P. I tl» amp;nbsp;alijs complurtbtis locis. Jnterdum dpu^

iatti irro^atif,Denm ejje iudtccm deda~ ^uopeccatoresficü reputeht,peiöra fibi immi- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'

«iß mjttufè reßpuerint. Exemplu habes Heut.

^9-Ç^nidverb à peccattborroret^odio conuerßo ^«i'gt;oatur,ideo triflittam quafecundum Deum cH, P«:nitentia caufamfacit Apaflolm. Iriflitiamau^ i.Co.y.v,io ^^ß^ficundumDeumappellat, vbinonpcenam jtio~ ’gt;^xhorretnus,fedpeccatum ipfum,ex quo dißlice-te Deo iwelligimus,odimus execramur : nec mi.

,qui(inißacriterpungamur, donpoffet com.

cants nofira pigrities : imb non fufficerent eiiu fifpori^punitiones, ntfiferulas exeren. »ealtiuspenetraret DeUt. Accedit etiam contu. ^«‘ftiatquamvelut malleis contudi neceffeePi. Ergo figt;eetitatem,qua Deus rtitur minando s ingenqno. flttptauitasab eo extorquet : quia dormientesfiu. flra blande alltceret. Teflimonia non recito, qua paffim occurrunt. Alia etiam ratione timor Dei y peemtentia principium eSi : quta etfi omnibtssvir»^ tutum numeris abfoliita fit hominis vita, nifi ad Dei ctiltum referatur, lauddri quidem poterit d mudofed inccelo mera abominatio erit : quando pra cipuaiufiitupars ePl,fuumtus dr honore Deo red.

dere,quo impiefiaudatur,vbi nobispropofitum non nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.

ed fubijcere nos eius imperio.

Tertio loco explicandtim reflat,quale fit ifttid I ^vod dicimus, poertitentiam duabus partibus con~ • fi-tte: mortificatione fcilicet carnis,d}' ffiiritiuVi-

T

CAP. in. tJO InSTITVT. LIB. Ilf.

Tfil Ktficattone. Id Prophets liquida exprimunt, qttitii u ’ nbsp;nbsp;‘ nbsp;dicunt.Definedmaloiamp;facbonttatem.Quaenut

Kf».i.v. IS nbsp;nbsp;à malitiareuocanr,totiuscarnis interitiim exigut,

qua maima amp;nbsp;peruerfitate referta eil.Prtmmiti' que ad obedientiam Legii eins ingreffiueU ilia turanofira abnegatio. rofiearcnouatiottetn defi‘ gnanta frubttbus qui inde confiquuntur ,iiifiiM indicia amp;nbsp;mtfertcurdia. Siquidem nonfatisfuti'it talibiu offices rite defungi, ntfi mens primtiin iffi amp;cor iufl!tia,iudicij,mif:ricordilt;t. affeäum indiii’ rmt.ldfit ciiin Dei Spiritus intinblas fiuftnddi' te animas noßras nouis c^ cogitationtbtts 0quot; clibus ita imbuit,vtnoua iure haberi que'ant.Etctf te vt natur aliterfunius aiierfi d Deo, ntfi pracedat abnegatio noflri,nunqHa ad id quod reltu elltcndi tntis.Nomenporrb ipßim mortificationis admonct, quant difficileßt obliuifci prioris natura:quia colligimiis non aliter nos formari ad Dei timoretii, amp;pietatis initia difiere,ni ft vbigladia SptritHSViii‘ lent er in ntbilum redioimur.

Vtrunque ex Chrißt participatione nobis con- ' tingit. Kam ßvere eius morti communicaiiius, i-ills virtute crucifigitur vet us naßer homo, (fi ti corpus entoritur,ne amplius vigeat prima natn^ i..oixt.s.r.s nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lt;^otruptto.Si refurreltionisfumusparticipes ,per

earn fufiitamur in vita, nouitatem, qua Dei luflitu refiondeat. Vno ergo verbapaenitentiam interprt-tar regenerationeni, cuius non alius ell fioptis, ntfi v(

Vtima^oDei qua per Ada tranjgreßionem fœdat/t amp;nbsp;tMtîim non obliteratafuerat, in nobis reforme-tur.SicdocetApoflolus,cumait: Nos autemreue- i.cohj.T. lata fade glortamDotnini reprafintantes,inean~ ** dem imaginem transformamur ex glorta inglori. am tanquam d Dommi Spiritu. Proinde ifia rege^ VerationeinDeiiußttiam,chrißi beneßcioinßau- i.Cot-i.f. Tamur,dquaper Adam exdderamus: quo modo in integru reflituereplacet Domino,quofiunq^ in vita hareditatem cooptât. Atquehacquideinßauratio nonvno momento,vel die,vel anno impletHr,fed per continuas, imb amp;nbsp;lentos interdum profebitts abo-IctDeus in elelUs fais carnis corruptelas: repurgat tosfordtbus,ßbiqjin templa confecrat,finßu eorum omnes ad veram paritatem renouans, quo fe tota vitaexerceantinpoenitentia,fcidntque huic mili-ttanuUumnifi in morte eße ßnem.

ta Sic ergo dpeccatiferuitute liberantur ßlij Dei per rcgenerationem,non vt quaß plenam libertatù poffeßtone ia adepti,nthil ampliusmoleßtad carne fua fentiât: fed vt illis maneat perpétua certaminis materia, vnde exerceantur : net^ exerceatur modb, fcdinfirmitate quoque fiiameliàsdifcat. Docemut itaque, infandis, donee mortah corpore exuantur, femper effepeeçatum: quia in eorum carne refidet tüaconcupifiendiprauitas,quacumreciitudtnepu ^N4f. Hoc,quantum adfan£lospertinet,regnum a- fetra.6. d» mittit tn terra,périt in c«lo.

T s

CAP.iil'Zsa Institvt. lib, ui.

QMdautemApoflolus in defiripttone paniM' ti£ fèptem affeüiones ct:m pœnttintta coniund^ ' enunierat, id optima caufafacit.Sunt antemftti^' um aut filicitudo,excußtio,indi^natio,timor, ßderi!im,zelus iVindtita. Dicit extriflitia, q^ß' (undum Deum e^,excitarifilicitudtnem, idc^t ad diligentiam ir attentionem,vt à Dtaboli laqiK' ü penitus fe expUcet,vt ab eius infidijs meliusß^^ catieat,ne 4 SpiritusßnbligubernattonepoHlsuC excidat,ne fecuritate opprimâtur. Proxima eilex-£ufatio,qua in deprecatione magis pofita eil, qUiKS cauftsfiducia. Q^literfiliq non reprobi dum ewsx fua agnofcunt ds“ confitentur, deprecationem tà' menadhtbent. Atqytealocumhabeat,quibusfeß-funt modis teftantur,femtnime abiecijfe eamqufus parenttbus debentreuerentiam. Sequitur inili^ui' tio, quapeccatorfecum intus frémit,expoßuUtiß' bl irafcitur, dumfuam peruerfrtatemfuamqjiul^^ um ingratitudinem recognofrit. Timoris nefriuf inteUigit illam tnpidationem qua mentibus iiefisis tiic:ititur,quotiescogitamus,amp;quid nos ftmtis Ult' riti,amp;quam horribilis frt ira diuina feueritM i» peccatores. Mirabili enim inquietudine tune »w vexari necejfe eil, qua tum ad humilitatem nos eus dit,tumcautiores in pofterum reddit. Defrderiuiu mihi videtur pofuiffe pro fidulitate in officio e^ol/quot; fiquendialacritate, ad qiiii maximeprouocare nos debet deiiclorum noftrorü agnitio. Hue qiioqfrerti-net zelus, quem continuo fubiungit.Ardorem enim frgtiißciit,

De MODO PERC.CHRISTI CRAT. ïpjCAP.III» ßgntficat,i]uoacceKdimur vbi aculei iüi nobis ad~ mouentur: Qwdfeci ? nbsp;nbsp;nbsp;me prxcipitaueramini~

fimihi Dei mifericordia fubtieniret ? Poflrema clï vindicla. Quo enim feueriores in nosfumus,amp;a-(fiore cenfiira guaflionemhabemtu depeccatis no-fii^ifieodebemus/perare magispropitiumacmißri-cordein Deum. Sentiunt fane pij, qnalespcenafint flt;tdor,confufio,gemitus, dißlicentiafui, nbsp;nbsp;reliqui

affectus qui ex fcria deliblorum recognitionena~ fcuntur. Semper tarnen ex Apoflolipracepto ca- j uendum,nepeccator,du}nfeaddißlicentiamfili-citat,n:miaformidine oppreffus deficiat: quiahcc modo refugitur Deus qui per pcenitentiam nos ad fivocat.

i6 lam amp;nbsp;pcenitentia fiublus qtiales fint,intelligi poteH: nempe officia piet at is erga Deum, charitatu erga homines,adluc in tota vitafanbiimonia ac pu-ritas.Deniq,quomaiore quisque ftudiovitam fuam exigit ad normam Legis Dei,eo certiora pceniten-tia fua figna edit.

17 nbsp;nbsp;Sed quia nonnuUi dumfletum, ieiunium (y ci-

nerem cum alibi fi'cquenter, turn prafertim apud loelem commemorari audiunt ,præcipuam refipi- loel.î.v.« fcentiapartemieiunio (^fletu metiuntur, toUcn-da eil eorumhaUucinatio. Ouqddeconuerfionetoti us cordis adDominum, deÇfctfiiione non vefiimen-torum fidcordis illic dicitur, refipifientia proprium eil; fietus autem amp;nbsp;ieiunium, nonvt perpétua lt;«t necejfaria etus effebla fubnebluntui ,ßdßecia-

T 3

CAP.IIl. 294 InSTITVT. lib. III,

Um habent circumflantiam, QMniam grauift-muni ludiiü excidiumimminere vaticinatm fiit' rat, iram Dei fuadet anteuertcre non tantum ri' fipifcendoyfed mœroris indicia pra fiferendo.Quat-quam autem cinis faccus Ulis forte teinporiixt magis conueniebant: flet'M tarnen (s' ieiunij valii epportunum fore intet nos\fum confiât,quotiesd^ dem aliquaniyaut calanutatem nobis mtnari fuerit Dominus. Se emmadvltionemapparariiÿ quodammodoa:’maridenunciat,vbi periculiimaf parère facit.Bene igiturPropheta, qui fuos adflc«* amp;ieiunium,hocelt,adreorummœftitiam, cohet-tatur,de quorum fiagitqs confiitutamquafliotif’’’ patilb ante dixerat. Quemadmodum nec matt /gt; diefecerint Bcclefiafiici pafiores,fi dum impendt'^' tem fiiorum cerutctbus ruinam vident,ad ieiunin'” fletum properandum vociferentur : modo eilpracipuum,maiore(ir tntentiore curaéquot; fèmper vrgeant, fcindenda fcilicet effe corda, Vefiimenta. Extra dubium e^,nonfeniperpundt^' tia coharere ieiunium,fed calamitofis tempon^''^ peculariter defiinari,vnde 1^3- cum luctu cotttunÿ' M»t r IS Chrifio,duni Apofiolos ab etus necefiitate ah-foluit, doneefuaprafentia orbati moerore conß^^' rentur: de folenni ieiunio loquor.

Atque hac quidem confeßionis fieciespuobi^ etl,qua nos damnantes coram Angelis ’ prauenimusiudiciumDei. Nam eorumfiÿ^'^‘^^^

De MODO. PERC. CHRISTI. GRAT. 29? CAP.III* CDMguens Paulus, qui peccatùfuis indulgent, fi iu- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;n.

dicaremusncsiffios f inquit ) non ÙDeo iudtcare,, mur. Sed homines faccrc palam confcios amp;nbsp;te-, fies nofira refipifcentia.nonfemper e^inecefidrtuln} prtuatimautem Deo confiteri,parse^l VErd:pœni~

tenti£,qu£ omitti nonpote^. l^ibil enim minus fonfentaneum quàm vt peccata ignofçat Deus, trt quibus nobis ipfi blandimur.tgt;]ec tantum qua quo~ tidie admttttmus peccata fateri conuenit : verùm grauiores lapfus longiùs trahere nos debent: at que in memoriam reuocare,qu£ videntur pridem fepul-ta: quod exemple fuo nobis prafiribst Dauid. Ta~ clusenimrecentis flagitq pudore ,feipfum examir nat vfque ad matris vterum. Notandumprater-^ ta eH,pa:nttentiam, cui afiidue inçumbere iube~ mur, ab ea dtfferre, quavelut à morte excitât qui Vel surplus ceciderant,vel effrani licentia fie proie-cerantadpeccandum ,vel quadam dtfiecHonis /pe-fieexcufierant iugumDei,

Qua ratione Paulus luilum peccatoribsfs de-nunciat,quipœnitentiamnonegerutttfi^perlafici-f^^ ’ ufificortatiene tir impudicitia. Hoc dificrimen diligenter obfieruandum eli, ne vbi paucos audimus ad panitentiam citari, nobis fiupina obrepatfiecu-ritas,quafis nthsl ampliusad nospertineret carnés mortificatie.

Specialis ergo pocnitentia qua à quibufidaift.

T *

CAP4IL îp InSTITVT. lib. III.

tantum extgitur, quos Diabolus a Dei timoré abri-ptos exitialtbus laqueis implicttit, ordtnariam no» tollit, cut per totum vita curriculum operam dart ' nos cogit natura corruptio.

Vorrbfi vcrum ell quad clarißime conßatytotam Duangelq fummam duobus iftis capitibus confine-rtypoenitentia amp;peccatorum remißione: annon VidemusDominumidebgratis fuos tufltßcare,qiiigt; M^t fifffftl Spiritus fui fan^ificatione in veram in-flitiam inflauret ? Iohannes angelus ante facietif Chrifli mißus ad vias praparandas, pradicabat,?«' jAirç.i, v.ij nitentiam agite : appropinquauit enim regnuincie-lorum. Sic amp;nbsp;Chriflus fuas condones außicatm (li, Appropinquauit regnum Dei: Poenitentium gite, crédité Puangelio, Fradicaturpoenitentii in nomine Chrißi , cum perFuangelij dolirinatn audiunt homines,ßas omnescogitationes.fuos/tf-fecius,fuafludia corrupt a amp;nbsp;vitiofa eße: propterea , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;neceße eße vt renafcantur fi volunt ingredi in regnu

Dei. Remißiopeccatorumpradicatur,cuni docïW homines,ChriftufibtfaHü eße redemptione,iußiti-Kom-i.v.jo dm,faluteamp;vita:cuius nomine gratis in Dei con-ßeilu iufit habeantur cß' innocentes, VtracfjgraM (ùm fide apprehendatur ( vt alibi demonftratiim eli)quia tarnen proprium fidei obiedum ell Dei bo-r tlitas, quapeccata remittuntur, earn àpanitentii diligenter difiingut,operapretiumfuit,

/ nbsp;nbsp;nbsp;Porrb fingulare eße Dei donumpcenitentia notim H

(xfu-

De MOD o PERC. CHRISTI GRAT. 297CAP.III.

? nbsp;nbsp;(xfuperiore doélrtna ejje arbitrer,^ vtlon^Üferma

' nëretexere opus fit. Itacf^ benefictÜDei laudat, amp;nbsp;[ nbsp;nbsp;tniratur'Ecclefia,qubdgentibusdederttpœmtenti- Aft.n.v.n

amadfitlutem:amp;Paulus Timotbeumpatientem

' ! dymanfiietumergaincredulosefieiubens,Siquan do,inlt;]uit,Deus illis detpcenttenttam,qua refipifcat ^Diabolilaqueis. AffirmâtquidemDetisfiveUe o-iitum conuerfionem: (ir exhortationes communiter deflinat omnibus ; efficacia tamependet affiirttu re gmer^t'mis. Qtua facilius effietcrearenos homines quam proprio marte induere prafiantiorem natu-tam. Itaquetoto regenerationis curfit non abs rc nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j

VOcainurDei figmentumcreatiad bona opera,qua praparauitvtinidis ambitlemus. Quofiunqueeri.^ perc vult Deus ab interitu , hosffiirttu regenerations viuificat:nonquodpœnitentia proprte fit falu-tü caufa,fed quia tant vifum esî infeparabtlem ejfe iifide(l}‘tnifericordiaDei:quando,tefieEfaia,ve- Efa.ss.t.i« nttSioniredemptor,amp; qs qui in Iacob reuerfi funt ait iniquitate, Statquidem hoc firmum, vbtcunq^ nget Dei timor, Spiritum in falutem hominis ope.^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,

rattmi effie. Apoftoltis excludere voient apoftatas à «'V-« ' j^cfalutis ,rationeniaffert ,effe impofiibile eos re-nouari adpœnttentiamtquia feilicet Deus renouant quos pertre non vult,fignum oflendit paterni fa-

1 uoris.EIeque enim, vtvolunt quidam prapofterë au-I fieri,voluntaries omnibus peccatis ffiem venia pra-l (tdit: fedapofiafiam docct omni excufationeindi^ ’ ÿtamejfe, vtmirum non fitDettm tnexorabili ri,^ I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;T s

CAP.III. îq8 I N s T T T V T. L I b. Ut.

gore tam facrilegum fai tontemptum vlcifci.

Vttamen hoe expediatur, quodßt tam horren- ' dtim eiufmodi flagittum,quod nullam remtßionent ' f’^rlféturumeSkguarere conuenit. Oiiorum eonui-Matth, II. „ nbsp;nbsp;„ r ‘ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,

V.,, tta eit conjctentia, Dei verbum ejje quod répudiant 5. nbsp;nbsp;atq, impugnant, impugnare tarnen non deßnunt:

LM.12.V.I0. ^diinSpiritu blaßhemare dicuntur : quandoquidi aducrfiu tUuminationem(q ua opus eSlsptritusßn-£ii) lutlantur. Tales erantexJiidais nonnulli,^tii quum refiflere Spiritui fanSlo per Stephanum lo-An-6.v.io nonpoßent, refifleretamen contendebant-

Kon dubium e^,quin ex illis multi Legis zelo ad id j râper entur : fedfuße alios apparet, qui malituß impietate in Deum ipfitm furerent, hoc ebl,m de-drinam, quam ejfe à Deo non nefiiebant. Tales 0quot; ipßphartßei in quos Dominus inuchitur, quispiri-9. nbsp;nbsp;tusfantli virtutem vt disijeerent, Beelzebub noini-

V.34 amp;nbsp;jie infamabant.Uic ergo eïl Spiritus blaßhemia,v!ii hominis audacia in contumeliam diuini nominuda ta Opera profiht. Otwd innuit Paulus, qutimde-tJ»” '' Jemifericordiamconfecutum,qubdignoraiu ea per increduittatem commiferat, quorum meritoin-dignus alioquifuiffetgratia Domini. Si ignorante cum incredulitate lunclafecit vt veniam obtine-ret,h:nc fcquitur,non eßevenialocum vbifeientia ad incredulitatem acceßit.

Qiùdautem nimis durum nbsp;nbsp;à Dei dementia d

alte-

DeMODOPERC. CHRISTI GRAT. ZÇPCaP. IIL

altcniimvidetur quibufdam,a remßlionevllos omn^ nodepeüi, quiad implorandamDomtni mißericor-diamconfugtant,idfaciledtluitur: Non enim de-negari ventam dicitßad Dominumße conuerterint: fed omnino negat poße ad pocnitentiam ßurgere: quodfcilicet aterna cacitate, obfuam ingratitudi-nem,iufloDei iudicio percußißnt. Neque obflat illa Propheta comminatio, Ouum clamauerint,nfln exaud'.a.m. Neque enimtalibus loquendiformalis

««f veraconuerßo, aut Dei inuocatio deßgnatur: fediüa impiorum anxietoi, qua in rebus extremis (onßriclt coguntur reßticere quodantea ficurene-gligebantßbinihtl eße boni,niß in Dominiauxilio. lUudautemnon tarn implorant,quamßbiablatum eße gemunt. Itaquenihtl aliud ßgmficat Propbe-taper clamorem, Apoßolus per lacrjmas, quam tormentum tllud horrtbile, quod imptos ex deßera-tionevrit dtfcruciat. Hoc diligenter notare ope-rapretium eil : quia fecum alioqui pugnaretDeus, qut per Prophetain clamat ,fe propitium fore ß-mulac conuerfus fuerit peccator. Et( quemad-modum iam dixi ) antmum hominis in melius

mut4n non niß praueniente illius gratta cer-ttim

a; Quitritur tarnen, quum neget Apoßolus fiäa poenitentia placari D EV M, quomodo veniam adepttu ßt Achab, e!}' pccnam ßbiindiblamatter- i,.

Joo I N s T I T V T. L I B. III.

tent; que tarnen nonifi fubitopauorcfutjjecenßtf natum,exreliquotenBrevita apparet. Rejpondee) ßc int er dum hypocrttis parti ad tempus, vt tamO femper Ulis incumbat ira Dei : id^fieri non tam es-rum gratia,quam in commune exemplum,quo ali' criiis adfincerampxnitentiamadijcere animos amp;nbsp;ßudianoftra difia.ntss: quia minime dubitaniufif tU, verè amp;nbsp;ex animo conuerfis Deumfore ad ipplt;i‘ fcendum facilem, cuius dementia fe ad indignai vjque extendit,dunt aliquiddtjplicentia pra fifi‘ runt. Eadem etiam opera docemur,quàm horriii-le indicium prafiaStos omnes maneat,quibus DK minas improba fronte non minus quàm corde fef-reofrernere efr pro nihilo duc er e ludut esî.

Quàm procul abfît ab EuangeliJ puritatf cjuiccpiid de pœnitentia garriunt Sophift« in fuisfcholisjvbideconfefsione amp;nbsp;fatisfï' ûione agitur. c a p. 1111.

NVncvenioadexcutienda ea,qus, deposnitlit-tia ficholafiici fophifla tradiderut. Prittcipfiigt; in danda definitione plane oftendunt nunquam ß inteüexifre quidejfet pœnitentia. Arripiunt enim quadam e libris veterum dilleria, qua vim pani-tentia minime exprimunt: Qt^dpœnitere fit an-teaâa peccata deflere, amp;nbsp;fienda non commit-tere. Item, Qwd fit mala praterita planiere, amp;nbsp;plangenda iterum non committere. Hac e-mm vt à Patribw bene diamp;a concedamus (quodin-ficiari

De modo PERC.CHRISTI GRAT. Jol CAP. Uy, ßciari tarnen cent ent iofi difficile non effet)non tarnen in earn partem dicebantur vt peenitentiam defmberentyfed tantum vtfuoshortarentur nein eaiemdelibtarurfum incider ent d quibus extracti erant. Peenitentiam tarn argute definitam,in con-tritionem cordis, confeßionem oris, fatisfaäeionem eperis partiuntur,nilnlo magis dialeilice,qudm de-finierunt. Verum fi quis d de finit tone ratiocinetur, peiffe aliquem anteabta pec cat a deflere, cßflenda mmcommittereipoffepraterita rnalaplangere, plangendanon committere, quamuisore non confit eatur: quomodofiuam partittonem tuebunturlsi enimillever'epccnitens non confitetur,pœnitentia Jine confejlione ejjepoteli. lam ipjdspartes ordine perItijlr emus.

2 Velim autem animaduertant le ftorei, non hie deajinivmbrar^xam ejfie, fed rem omniu maxime feriam traHari: nempede peccatorumremißione. Qtmm enimtriaadpoenitentiam reqiurunt, com-piinclionem cordis, oris confeßionesn,operis ßttisfa-Hionent : ftmul ad impetrandam peccatorum re-nffioneneceffiariaejfe docent. Si quid ante in tota religidefcire nofira refert, id certe maxime refert, nempe mtelltgere ac probe t ener e, qua ratione,qua lege, qua Conditione, qua facilitate aut difficul-tate obtineatur peccatorum remißio. Hac notitia f’fi perjpictia certaq^ confier, nuüam omnino requiem , nullam cum Deo pacem,nullam fiduciam. autfectiritate haberepoteliconfcientia:fed afiidue

c A P.Iin. 301 I N ST I T V T. LIB. III.

trépidât,cruciatur, dfluat ,flu£luatnr, dinexMf, borret,odit acfagit conjpectum Dei. Q^odß Mil | condtttonibus pendet peccatorum remißto, CAm ipfialligant : nthilnobis miferius nec deplorti- | tins. Contritionem,primani obtinendmveniitfitr-tem factunt, eam^ debit am exigtmt,hoc esl, in-fiant (ir plenamfied interim non confiituunt,iivan. du fecurus aliquis ejße pofiit,fie hac eontritione aii» fium modam defunàum efie. Equidem Jedulb è“ acrtter infiandum ejßefateor, vtqmfqae amaredi-flcndo jita peccata, fie ad eorum dfilicentia amp;lt;i‘ dittm magis acuat. Hac enim efi non panitend.! tri-fiitia,quapœnitentiamgignit in fialutem. Sedviii exigitur doloris acerbitas, qua culpa m.ignitudini rejpondeat, amp;nbsp;qua in trutina appendatur cuinß-duciavenia: htc verbmifira conficientia miristm-dutorquentur, cjrexagitantur, dum fitbi débitant peccatorumcontritionem imponivident, necafi-quuntur debitimenfiiram,vtfiecum decernerepfi Jint fie perfiolmjfie quod debebant.

Dtximus jynos quodam loco, nunquafinepie-} nitentia obuenire peccatorum remifiionem, quod nuUinifi affltdii amp;peccatorum confitentiavulnc-rati, Dei mtfiericordiam implorarefincerepojßunt: fidfimtil adtecimus,ptxnitentiam non ejße caufiant 1 remifitonispeccatoru. Illa autem animard tonnen-t.t fiufiuhmus,quod debit a prafiadafit. Peccatoretn docuimus no in fiuam compunctione, neq, infiuasla-ctjinM

Db MODO PERC. CHRISTI GRAT. JOJCAP.IIII.

^'Jfniüintuerhfidvrrunqueoculum in falMiDo-^‘»intifirictjrdiam defigere.Tatumudmonuimus, Matth.ji. ficari à Chrißo labor antes amp;nbsp;oner at os, quando

^‘Jfutfitadeuangelixjindtimpauperibus, adfanan i.vLc.i,.ii. it dumcontritos corde,pradicandum captiuis reniif-fioxtm, ac edttcendos vinHos,confolandos lugentes.

^0 txcluderentur (ß Pharifri, qui fua tuflitia ßturi, paupertatem fitam non agnofcunt:^'con~ ^(»iptores, quifecuriiraDei,malofuoremediuni ^oti qutrunt. Tales enim /ion labor ant,nec onera-^‘fitgt;t,neccontritt corde, nec vincli, nec captiui. Hull urn verb tnterefl,doceasne enierert peccato-turn remißionem iufla amp;nbsp;plena centritione (qua «unquam defungi poßit pe/tcator J an eum mfii-luasadefiiriendam amp;fitiendam Ttei mifericordi-, am, quo per miferia fua agnitionem,ßium afium, btßitudmem,'capttuttatem till oflendas,vbiqu£re-re refiigeriuin, requiem, libertatem debeat: ilium denique doceas in fua humilitate dare. Deo glo-riam.

De confeßione femper ingens fuit pngna inter Canonifiasamp; Theologes fcholafiicos this conten-dentibus mandari diutno pracepto confeßio~ nem: tdis reclamantibiis, Tcclefiaflicis dtintaxai (onßitutionibus practpi. In eo verb certami-M infignü Theologorum impudentia apparuit, qtutot locos Scriptura deprauarunt, czvz det or~ ftrunt quod tn rem fuamcitabant. Sedvideamtu

«A P. Illi. ?04 I N s T I T V T. L I B. lit.

quibtu arguments confeßionem hancDci Watt.», v.4. datum probant. Mißt ( tnquiunt J le profis I.UC.S. », 14 nus ad facer dotes. Quid? misitne ad confeßion!ilt;^‘ Deutu^r», tJuisvnqHatnfando audtuitiaudiendis confefilt;iilt;‘‘ busprafeblosteuiticosfacerdotes? Confugiutit^‘ goadallegorias: Sancitum er at Lege Mofaicai facer dot es difeernerent inter lepram tir iepra!n:lid catum JpiritualiseLl lepra: dehacpronunciarefi’ Heb.7.T.u cerdotumeLl. Reßondeo: Lranslatofacerdotie,«^' ceßeesl Legis translationemfieri. Omniafacif^^‘ tiaadchriflumtranslatafuntjineo impleta 0quot;^' nit a :ad eum igitur vnnm ius omne honorfitcif' dotij translatas eLl. Si tantopere amant alltgófi^ feclartynicumfacerdotem Chriftumfibi propoMfi àr rerum omnium libera itirisdiäsionc tribunaliK“ cumulent:facile idferemus. Adhac importuna ipforum aUegoria, qua Legem merepolititam caremonias reponit. Cur igitur Chrifiiis adfi“ cerdotes leprofos mittit? Ne calumniarentur fi‘ cerdotes, ipfum Legem violate, qua iubebatcotani facer dote reprafentari à lepra cur at urn, àquot; ftcrificio expiafi: Ite,inquit, ofleridite vosfacetdt^ tibiis:amp;offertemunusquodpracepit Mofis in ge,vtfitin teftimoniumipfis. EtverefuturiinteraS tllisintefttmoniummiraculum hoc:proMtnciani‘ rant eos leprofos,nunc curatos pronunciant.Sit alt-Utt.io.vat bi; Ante reges amp;prafides ducemini in teftimoni-um}pfis:idell, quo in tttdicio Dei fortiiis conuina cantur.

Jat»

De MODO PERG.CHRISTI GRAT. Joj CAP. lllt. f lampropius mantis conferunt: Qià ad Iohannis Matth.j.' bapttfmutn veniebant,confitebantur peccata fua: Uthtlmirumfi confitebantur peccatafua qui vole-bant baptizati- Baptifinus fmbolum edi remißio-nispeccatorunitö' quiad hoc fjmbolum admittè-Tentur,nifii peccatores (ß qui je talcs agnofcunt? Confitebantur itaquepeccata fua vt baptizaren-tur. Anathema effepronunciamus, quicunque non fie cora Deo,coramangelis eins, coram Ecclefia,co~ rdomnibusdeniq^ hominibus peccatorem confiejfius fiuerit. Omnia enim conclufit Dominus fub pecca-tum.vt omne os obßruatur,amp; humilietur omnis ca Rom.s, t. » rocoraDco,fiolusauteipfeiuftificetur(iyexaltetur.

7 Qutcquid blaterent omnes condudlitij Papa ra-bula,teneiniis neque Chrtftum huius legis autorem eße, qua ad enumeranda peccata homines cogit: imbfluxißeannos mille amp;nbsp;ducentosà refurredtio^ ne Chriftt, ante qudm talis vida lexfierretur. Itaq^ tjrannidem hacfiuijfie demum inuellam, quum ex~ tinlla pietate doltrina, fine deleHu quiduisli-centia fibi iam fiumpfiijfient larua Paftorum.

9 Verùm vt res tota planior tir expedttiorfiat,pri~ mum bonafiderefieremus quod genus confejlionis Verbo Del nobis traditum fit: deinde amp;nbsp;eorum commenta fiubqciemus,non quidem omnia, fed ea dun-taxat, quibus fummam arcana fua confießionis co-plecluntttr. In fcripturadodtrina vna prafiribitur confitendiratio,nempe,quando Dotiis edi quipec-tata remit tit, obltuifcitur, de let ; huic peccata no-»

K

CAraiii.yoö Î n st i tvt. ti b. iü.

flra vt confiteamur,venia obtinenda caufa. lüe i»’' dictise^:vulneraigiturnoßra ilii exponamm. Ufus eü dy off enfin : ab tllo pacem petantm. lU^ sordiÜ cognitor,amp;cogttationtim omnium conffi^ cor a ipfio corda noflra effunderepropereinus.llh denique qui peccatores vocat : ad ipfitin accedi^^ ne moremur. Peccatum meum, inquit Dauiitd^ gnitum tibi feci,lt;^iniuflitiam mea nonabfen»'^' DixijConfitebor aduerfium me iniuftitiain Domino: tu remififti iniquitatem cordis Palis eü altera ipfitus Dauidis confeßto, tnei Deus, fecundusH tnagnam mifiertcordiam rfal.s«' 'S- s nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Danielis, PeccauimusDomineperiiK'

D»n, 9^r. j ff egimus, impietates fecinius, cltr rebelles faiinlt;‘‘gt; decltnando a mandat is tuis. Et aha qua paßioi iH Scripturis occurrunt, quarum recitatso voluini» fiere impleret.Si confitemurpeccatanofira(iitf^^ i f.loh.i- 'S- J Iohannes) fidelis elt Domintu, vt remittat ■

feccatanofilra. Cui confiteamurIipfifiilMt.b^^ i^}fistffliélo amp;nbsp;humiliato corde cora tpfio procid^' mus,fit apudeum nos ex animo accufantes mnantes, boiütate etus cß“ mifiertcordia abfiolut ft-tanius.

Qui animo à“ coram Deo hanc confiefiionem, rfW' * plextssfiueritjtabebithaud dub'.e amp;nbsp;linguamidii-fießioncm par at am, quoties opusfiuerit apud homP . nes Dei mifiericordiampradscare : nequetantiim'Ü vntci' fienicl amp;nbsp;in aurem cordisficeretum infiufip j ret:fedfiepittsffedfalamified toto erbe audtenti, i

Dé MObÔ PERC.ÓHRiéti ÖÄAT. 3Ó7 CAP.nlfc ingenue à- fuam ignominiam, nbsp;nbsp;Dei magnificent

tiamacdecus commémorée. In huncmodum,quum Dauidà Nathan argueretnr, conficientiA aculeo »-Sam.«»-functiis,lgt;eccatumamp; coramDeo, circoramhomi- *’’* Muiconfitetur. Arcaliam ergo illam confeßiOt wtn,quaDeofit,fequitur voluntaria apud homines ci)nfefiio,quoties idvel diumagloria,vel humiliât ionis nofir a interell. Hac ratione infiituit Do-tnimisohm in populo lfraclitico,vtpraeunteverl)O Leu.i«.v.*i a filter dote populus fitas iniquitatei patàm in tepla confiterctur. Siquidetii hoc adminiculum illis ne-ceJfariume/feproHidebat,quo vnufiquisque meliùt addttceretur ad iufiam fui recognitionem: Et a-quum ell, vt mifieria nofira confefiione, bonitatem ac mifiericordiam Dei nofiri inter nos amp;nbsp;coram toto mundo lUufiremtu.

Il nbsp;Hoc verb confitendi genus amp;nbsp;ordinarium in Ec-

clefia effe conuenit, é'tunc extra ordinemfimgula-ri modovfurpari,fi quando populum communia-HqtiodeliUoobfiringi contigerit. lïuiusfiecundigeneris exemplum habemus tn folennt ilia confefiione, qua populus vniuerfius aujptcijs ducluque Efidra amp;nbsp;Nehcimadefungitur. Nam cùmexilium illuddiu- Nehem.h turnum,vrbis ac templi exadium, religionis difii- '‘•l patio, communis omnium defelHonisfuiJfet pœna, non pot er at libérât ionis beneficium ,vtpar erat,a-gnofiere,nifî fie ante reos perageret.Neq^ refertfi in vna cbgregatione pauci aliqui interdÜfint infinités.

QMiido cnim membrafiintlagutdiac male affeili

K

corporis, non debent fanitatem iaS:are. Imoßifi non pot quin aliqua labe contrat a aliqiiidipß etiarti culpafuflineant. Ergo quoties vel pefle, vd beüo,velfterilitate, vel alia qualibet calamitati stßßigimur,ß officq nofiri ell, ad lullum,ad ieiunii, amp;nbsp;Ma ireatus figna confugere: ipfa confeßio,ex qM omnia alia dependent, minime ell negligenda. Or-dinariam tüam,pr£terquam quod ore Domini cm» mendata ell,nemofanus,expenfa eins vtilitate, it»'

probare audeat. Namquum inomnifacroconuOt' tu fiflamus nos in conßelium Dei lir Angelorum-quod erit aliud initium altionis noflra, quam indi‘ gnitatis noflra reeognitio ? Atqui ilia,inquiet,ß( qualibetprecatione. QiMties enim precamur veni' am,peceatanoflra confitemur:Fateor.Atßconßile‘ res quant aßt noflravel ficuritas,velflimnolenW, Velfocordia, cocedes mihi flalut are fore inflituttiw, ßfolenni aliquo ritu confitendi Chrifliana plebs 4^ humiliationem exerceatur.

Duos pratereapritiata confeflionisformas Seri-1gt; pturaprobat. Vnam,qu£noflra caufafiat,quipet‘ Iacob,f.v.i4 finetilludlacobi, vt alter alt eri peccata confitea-mur. Sentit enim vt noflras infirmitates alter altert det egentes, confilio nbsp;nbsp;nbsp;confolatione mutuaiio!

iuuemus. Alt er am,qua in proximigratiam facienda ell,ad ipsuplacandum nobis reconciltandum, fl qua in re noflro vitio lafusfuerit. Ac inprtore qui-dem fßecie, tametfi lacobus neminem nominatiin aflignando,in cuius flnum nos exoneremus,liberum permit-

De MODO PER C. CHRISTI GRAT. jOpCAPJUI.

fermittit ddeSumyt ei confiteamur qui ex Lccle-i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fugre^e maxime idoneus fuerit viftu: quia tarnen

f faflorespra alqs vt plurimùmiudicandi funt ido~ I nehpotißimum etiam nobù eligendi erunt. Dico au t nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tem ideapra alqs appoßtos, quod ipßa miniflerijvo-

, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eatione nobis à Domino deßgnantur,quorum ex o~

( nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;re erudtaniur adßibigenda amp;nbsp;corrigenda peccata,

tum confolationem ex venia fiducia perctpiamus. Quemadmodum enim mutua admonitionis cor-reptionis officium chriflianis quidem omnibus de-tnandatuine^l, minißris tarnen ßecialiter esiin~ iunclumßc quum mutub onines nos debeamus con-filart,!!^infiducia diuina mißericordia confirma-reividemus tarnen minißros ipßos, vt de remißione peccatorum certiores reddant (onfcientias, teße^ nittas.v.n eiiisacffionforesconßitai,adebvt tpß dicantur re-

nutterepeccata nbsp;nbsp;animosßoluere. Quum audis hoc nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;’’ *’

Ulis tribui, in vfum tuum hoc eße cogita. Ergo id of-

i ficiifuivniifquißque fidelium eße meminerit ,fiita 1 priuatim atigitur (ir aßliäatur peccatorumßenßu,

vtfe explicate niß aliéna adiutorio nequeat,non nebligere quodtUi à Domino oß'ertur remedium : nem pe Vf rfr/ fe ßubleuandum priuata confeßione apud fuumpafioremvtatur: ac ad ßolatiaßbi adhibenda friuatam etus operam imploret, cuius officium eil amp;publiccó- priuatimpopulum Det Euangelica do-ilrinaconfilari.Veriimea moderationefemper v-

1 tendum eil,ne vbi Deus nihil certumpraßcribit, co-i ßientMcertaiugaaUigentur. Elincßquitur ttus-

V 3

OAp.iiii.510 Insiitvt. im. tit modi confeßtonem liber am eße oportere, rt »0» omnibuf exigatur,fed tantum commendetuf’ qui cafe opus habere intelligent, Deinde, ne bi iff quitUa vtunturprofua neceßitate,ad enumeritnäf omnia peccata velpracepto aliquo cogant ur veb^' te indu cant ur: fed quoad intereffefua patabunt,^ folidumconfolationisfiuiiuin référant-défis libertatem non mod'o relinquere, fed quoque acfortiter vindicate debentfidt Paßoresff volant d}quot; tyrannidem abeffeafuominiflerio,ß* populofuperfittonem.

Dealtera autem loquitur Chriftis apud T.ij th£um,Si offers munus tuum ad altare, cordatusfucris quod fiat er tuus habet aliquid uerfum te, reltnque ibi munus tuum, abi, ff'' us^j reconciliarefiatri tuo : nbsp;nbsp;tunc veniens

munustuum. Stcenim farctenda di charitosq'^^ noftra (ulpa dißUierit, culpam quam adiniß»'’^ agnofeendo dr deprecando. Sub hoc genere prehenditur eorum confeßio, qui vfque ad Ecclefiaoffenfonem peccarunt. Nam fi tandt ff' Hat am vnius hominis offenfam eßimat chriftusf aficrisarceateosomnes qui in fiatres aliquidff' (arunt,donee iuflafat 'isfadione redterint am: quanto mator di ratio, vt qui Ecclefiatni^^ malo aliquo exemple,earn fibi culpa agnitionif^' (onctlietc ita receptus eii Corinthius ille in «1’^' munionem, cum fe obfequentem eorreptioniff' buiffet.

Jllt!»

De modo perc. CHRISTI GRAT. 31» CAP,ntl.

Aliam cvnfitend; vel rationem vclformam Sert, f tara fror fus ignorat.Neque noflrum est afiringe, Tfenouisv'tnculucofctentiM, quasinfiruitutem re-, ^igtieChrtfttisfeuertßtnie verat. Interim quinß. fiantfe f aflort oues, quo ties facram cœnam parti-, cifare volunt, adeô non reclamo, vt maxime veltm kotvkque obferttari. Nam amp;nbsp;qui habent impedi.-tam confiientiam, referre inde pofluntfingularem fiuclum : qui admonendifùnt, monitionibus locum itaprabent,modbfemper abfit tj/rannis amp;fH-, perflitio.

1.^ In tribus illis confeßionis generibuspoteflas cla-uium locum habet, vii quum folenni recognitione vitiorum florum veniani deprecatur tot a Ecclefia: Velquumpriuatus,qui aliquo notabili deliélo commune offendiculum peperit,p(enitentiani fuamte-fiatur:velquum is qui ob confeientia inquietudtne ofsmintflri indigetfluamiüi infirmitatem aperit, Tollendit verb ofl'enflonis diuerfa e^ ratioiquia etfi tune quoq^ confeientia pact çonfulitur, pracipuus tamenfiniseli,vtfublatoodiainter fe vniantur a-nimivincùlopacis.Sedfruclus iUe que dixi, minime fiernedus eli,qub libentius confiteamurpeccata nagt; fira. Quum.n. tot a Ecclefiavelut corSDei tribunali adfiat,ream fe confitetur.vnum refugium habet ia Dei mifiricordiamon vulgare aut leue fobstium esi, habere illicprafentemchrifli legatum, reeoncilia-tionismandatapraditit.aquo denunciariflbi ab-felutianem audtat. llicvtilttasclauium meritci.

y

CAP.ini. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Institvt. LIB.

commendatur,quum rite,quoordine, (irqtiareli-gione decet,ifta peragitur legatio. Similiter qnnni is qui fie ab Ecclefiia quodammodo alienauerat,refilt;‘ 'J tuiturinfraternam vnitatem acceptavcnia,qnn'gt;' turn beneficium eil, quodfibi ab ijs ignofici intediji^ Mat.is.v.is nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Chrifius, Outbuscunque remfirilt;^

Joh. 30. V .23 pec cat a in terris, remtjfia in cœlo erunt i Nec minigt;' ris efiicacta autfiuclus eilpriuata abfiilutio, vbi ijspetitnr qui fiingulari remedio ad tnfirmitat«n fiuamfiiiblcuandam opus habent. Accidtt enim nin rarb, vt qui generates promißiones audit,qua ad tO' tamfidelium congregaticnem deflinantur,mantigt;lt; nthilominus in aiiqua dubitatione, ac velut reinifi^ ne nondum impetrata, inqutetum adhuc anininm habeat, idemfi paftori fiuofiecretum animt vulnm aperuerit ,atqueillam Euangelij vocem peculiar!^

Ma£t,s.v.» ter ad(è dire^am audierit, Uemittuntur tibi pn-(ata tua, confide: animum confirmée ad fiecuriti^ tem,tlla^^,quafritts afiuabat,trepidatione libefi' tur. Atvero quumdeclauibusagitur,femfetcitilt;^ dum eil,nefiacultatem aliquam fomntemus ab Eu-angelq pradicattone fieparatam. Alio iteriliit lquot;' , nbsp;nbsp;co plenius hac res expltcanda erit,vbi de Ecclefia ri-

gimine agetur: atqueidic vtdebimtu verbo alli^a-tiimejfiequtcqtiid iuris ad ligandam velfioluenduin ChriftusEcclefitafiiacontulit. Hoe tarnen in mini-fterio clauium maxime verum eil, cuius tota vb in

eo pofita eil,vt Euangelijgratia,per eos quos Do^ii- | nw ordinauit,fidelium an mispublice ac priuatii» | ij

De modo PERO. CHRI STI GRAT. JIJCAP.HH, quod fieri, fiififiolaprxdtcatione, nc-

QÿdRomanenfes Theologi ? Statuuntvt omnes quot;nbsp;att^addtficrettonis annosper~ nenertnt, femel ad minimum quotannisconfitean-. tuf omniafuapeccata propriofacer doti: nec pecca~ ^iiiiidimitti,nifi confitendi votum firmiter concc~ t^uinfuerit. Quodvotum nifioblatafacultateper~ foltttum fuerit, tant nuUum patere Paradyfi in^ fii'tffum.

Adfin^ula paucis refiondcbo. Taceo autem ad ^tafins, quo iure quâue iniuria fideltum animas ßiilefibus obflringant: quando idfuo loco difiiicic-fiir, oubd autem legem imponunt de omnium pec~ (‘itorum enumerationeiqubdpeccatum dimittine-p,iint,nifi fub conditione, fivotum confitendi firmi-lotfufceptufuerit : qubdnuüufuperefe ingrejfum ^litadyfigarriut, fi facultas confitedi,neglella fueled: ifludverb nullomodbferenduell.Omnidnepec (ata enumerandafunt ? AtDauid, qui fecum probe (vt arbitrer) meditatus fitter at peccatorum con-fefiionem,tarnen exclamabat, Errores quis intelli- n set lAb occult 'u mets munda me Domine. Quis fuo-rum peccatprum nuncfupputationë c agit et, vbi Da uidemvtdet fiuorum numerum inire non pojfie?

Uac carnificina plus quant crudeliter diuexa-ta fiant eorum anima, ■ qut aliquo Dei fienfiu afficie-bantur.

Dtcam infumnia qualis lex illafiuerit. Prim ùnt

CAP.IUI. ?14 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I N S T I T VT. L I B. III.

fimpliciter esl r/iipoßibilis : itaque nonniß perdirtlt; damnare,confundere,in ruinami^j' deßerationefi conijcere potedl.Deinde peccatores d ver o peccuti-rum fuorum fenfu abduélos,hjpoeritiisfacit acfiti ipfirum ignorantes.Siqutdem,dum m pear torum enumeratione toti occupantur,interim uifiuntur latentem illam vitiorum lernam, occultas ßias iniquitates amp;nbsp;int er tores fardes, qnartnu potißimum notitia mtferiamfuam reput are début-rant.

' Atcertißima erat confeßionis régula jtafituiu tnali noflri abjßiim agnofcere acfateri, quafenßiu quoque noflrum fuperet.Hacregulavidemtisti»n-I.ac.1». v.u pofitäPublicaniconfeßtone, Domine,propitmeeßo mihi peccatoritQuafi diceret,Quantus quattisfutu, totiis ßum peccator,necipfam peccatorum meoruiu magnitudincm aut mente aut lingua aßequi po[‘ ßum: abjrffus mifiricordia tua hancpeccatiabiffum abforbeat. Quid, inquies, ergone confitendaito’i ßuntßnguladelidlal ergo nulla confeßtoDeeacct-pta,nißduobusißis verbis conclufa, Peccatorfuml Im'overbdandapotiusOpera,vt quantum in nobh esitotumcoreffundamus cor am Domino :necmo~ db nos peccatores vnoverbo fateamur ,fed vt talti nos verb amp;nbsp;ex animo agnofiamus : quanta ßt 0 quam varia peccatorum labes,tota cogitatione rt-tognofiamus: non modb nos immundos, fed qualic fit quanta,quam^ in multisparttbus noßra twe tnttn-

De MODO PERC. CHRISTI GRAT. JlJ CA r.IIJl.*

WHiidiües :non mode debitor es, fed qtiantis deb';-tisff'aaati drquot nomimbus obßrichiKon modo vitlneratos, fed qiidni multis lethalibus Jila^is fttcij ßmus. Uac tarnen recognittcneqtiumfe to, tum peccator coram Deo effuderit,ferib acfineere cofitetplura adhuc reflare, ac profundiores ejfe maloruni fuorum receJfus,qHam quospenitusexcu.

terepoftt. Jitque adeb exclamet cam Daaide, Er, tores quis intelligit ? ab occaltis meis manda me

Domine, lamverb quod affirmant non dimittipec, cata, ntß voto confitendi firmiter concepto, (laufam eße Earadyfiportani ei, qui facultatem confitendißbi oblatam neolexerit, abfit vt ißuil

eis conceeLimns. Kon enim alia nunc eil pecca~ torumremißto quam femper fuit. Quptquotremif, ßonem peccatorum à Chriflo obtinuijße leguntar,

nonle^unturin auremfacrificuli cuiaffiiaconfeßi. Kec fane conßteripoterant, vbi necfacrif.cuU con-fcßionar!jerant,necipfa etiamconfeßio. Et multis poflea feculisinaufitafuithac confeßio,quibus fine hac conditione remittebantur peccata. Sed ne quaßde re dubia longius difceptemus, verbum Del apertumell, quad aterntim manet,Oßoties-cunque ingemuerit peccator, omnium iniqui-t-r-lt;ich.\t. tatiim eins non recordabor. Huie verbo qui a-'’’^' t liquid aiidet adijcere, non peccata boat, fed Dominimifericordiam. Nam quod contendtint, tiotf poffie ferri indicium nifi cauffia co^nita, in

III.

fromptti folutio, temere hoc ßbi am^itrt! I funt àfiipßs iudtces creati. I^ec verb certbfcirv' *' ' uaturne peccator,adficerdotempertinet.fid^^^^' um a quo petitur abfolatio: quod tot a folueniligt;^‘ tio exßde panitcntia confiât: qu£ dud retcn^' tionem hominii fugiunt,vbi de altero ferendii^ fententia. Sequitur er^o Itgandi amp;nbsp;foluenii cirlt;^' tudinem non fubijci terrent iudicis arbttrio:il'*'‘ tninifierverbi,vbipurtes[has rite exeqtiiw pot eil nifi conditionaliter abfoluere : fed ittgrad^ peccatori} hoc diet, Q^rum reniiferitispeccittii:'gt;‘ dubitent ventAm,qU£promittitur ex Dei nuitdiid ds- voce, in cœlùfore ratant.

Nihil itaqtie mir urn, fi auricularem iflani fefionem,rem adeb pefiilentem, tot^ nominilx^ Ecclefht noxiam, damnamus, acfiiblatam e niidd cuptmus. Quodfiperfe res eßet indifferent, do tarnen nullt vfui ell necfruit tit, tot autem iwpii' 1 tattbtu,ßicrilegii erroribus caufam dedit : quit protintis abolendam cenfeat? Nulla re fieri »ww-rent peccandi confidenttant aut itcentiam pffnn videreeil,quamdum, confefiione fitcerdoti faS:li homines extfiimantfi poffe tergere os, amp;nbsp;dicerc, nonfeii. Nec toto folitmanno fiunt ad peccandufU audaciorestfed in reliquum annt tempus de cofefim-nefecuri nunquaad Detifuffirat, nun^adfr rede-UHt,fed peccata peccatis accumulat:donec ota,vt o-pinatur,fimuleuomant.Vbi aute euomuerunt,fitr-(tnafua exoneratifibi videnturftudicium^ nDet

tram-

( J^EMODO PER C. CHRISTI GRAT. ;17 ^^‘fnßulifie, quod facer doti detulerut: Deo obltuio-quot;fw indtixiffe,}ibi confcium facerdotem fecerunt.

Qdßd buc obtenduntpotetlatem clauium, amp;nbsp;in ^egnifiii proramÇvt aiunt) amp;nbsp;puppim confeßio-^‘*^^^olt;:ant,vtdendum quantum valere debet. Er-^'‘'finecaufa (inquiunt) data funt clauest ergo fi-

taufa dittum eh,Otuecunquefoluerit'isfuper ter- M atih.i«, erunt foluta nbsp;nbsp;in coelis?Refiondeo,grauem

taufam, cur dar ent ur c laues. Sedqutdfivno

amp; ‘gt;dio eiußnodi omnibus eorum potlulatis anftm f’''^t:tdamfacrificulos non effe Apottolorum vicarios ^^^fitccefiores? Verum itlud ahbi trablandum erit. ^ttnc.vnde fe munire maxime volunt, arietem eri.

i^^t.quomoltüones omnes fuadeijciantur.chrt-fi'if enim non anteAfo^old It^andi amp;foluendi po-fdlatèfecit,qaam eos Spiritu fantio donauit. Ne-^t^itHrvllis competere clauïmn pote^late,qui non acceperint Spiritu fanldum.lSiego quenquam dmihusvtipoffe,nifipr£eunte docete^ Spiritu fan ^lt;1 dt datant equid agenduft. Si habere fe rejpon-lt;^tant, rurfum interpellandt funt,an errare poßit spiritus fanttus? Itlud difertè prof art no audebunt, ^ametfi obliquefua doétrina infinuant.lnferendum ftgo erit, nullos facrificulos habere clauiumpote-Katern, qui paßtm fine deleilu foluunt qua ligari tiominus volueratjigantqua /olui iußerat.

Ah hii omnibus abfurdis libéra immunis etl do-' drina quätradimus. Conditionalis enimeSlabfo-1 IvtiOiVtconfidatpeecatorfibipropitiumeßeDeum,

CAP.ini. 2)8 I N s T I T V T. L I B, lit.

Wioz/o fincere tn chrifli facr'tfic'to ex})iatione)tilt;lgt;‘‘\ Tat,c^acqutefiatoblata fibigrat'ht.

potelt qui pro officio pruconis, quodfibi ex Dit bodiétatum eSî, promulgat. Peccator ver'o tam nbsp;nbsp;liquidum abfoluttonem aniplebli potA\

fimplex iUu conditio apponitur de amplexitlt;'^ Chrißigrutia,feciindunigeneralemiüam ipßus regu lam, qua impieffireta in Papatufiiifgt;^‘‘ Mat,9-v.29 cundtimfidem tuam fiattibi.

Quant infulse mifieant qua de clauiumfDti^^'. tedocet Scriptura,promiß me alibi dibluniin'^ locui er it opportunior in t rail undo regtmneV^^' fia.lileminerint tarnen leclores,pr£poßer'e cularem 0“ fecretam confeßionem torqueri, partim de Euagelijpradicatione,partim de txii* municatione à chrißo dictafunt. Qmire dutn ciunt, ius foluendi datumejßApoßolis,quedf'gt;^^'^ dotes exerceat,pcccatafibi agnita remit tende, ßim (ß fiiuolum principium ßimi, palam abfolutio,qi{£ fidet ferait, nihil aliud eß, qusgt;idgt;‘ ßimonium venia exgratuita promißioncEiiittW fumptum. Altera atitem qua ex difciplinatidtß pendet,nihil ad fecrcta peccata ,fedad cxeinp^^^ magisperttnet,vttollaturpublica Ecclefia effitf PcHe qtiidem fatentur, quiapœnitentiamfenf comitaturfilutto,nuüumpropri'e vinculum re, vbi quis peenitcntia tactus ctl,quamiiis nd‘ | dum confeßiis fueritlidcóquetuncfacsrdotemt^ .

1 bEMODOPERC. CHRISTIGRAT, JIJJCAP.IIII.

{* Um remittere peccata, quam protiunciare amp;nbsp;de^ (Urtire remijjd ejJe.QtLinquam in vcrl/o declarandi (rajlum crroreni infiniunt.cerenioniatn fubrogan-

/ tes m Iwum daélrinte.

lata huefnmmaredit. Si Deusn facereVelint (a”feßiogt;iishuiu5fiet!ttauuthore)n, eorum vanita-t(m coirgui; ficuti ■monflraui falfartos in paucis quos citant locis. Quitmver'o paldnißt, legem ejfe abhemintbtu impojitam, dtco tyrannidem eJfe amp;nbsp;cumQeiiniurialtitam,quiverbofuo confetenti-às ttdflrIngens, vult ab homtnum iniperio filutas tjfe. lamquuniad obtinendam veniam neceßitas eiusreiprafiribitur, quam Deusvoluit ejfe Itbera, dicofacrUegtuni ejfe minime tolerabile. Quia nihil Deo inagis proprium, quam pcecata remittere, tn quo nobisfita eil fallu. Adhae oflendi tnueclam demunifutjfe hane tyrannidem, quunifexda barba, tieopprejfus ejfetmundus. Doeui prat er ea Legem tjfe pefltferam, qua velin dejperationem practpi. tat miferas animas,vbicunque viget Dei timor: vel, vbteli fecuritasinanibus blandttijs dcmulcens,ma. ^is hebetat,

Tertium locum fatisfaclioniin peenitentia aßt-gnantße qua quiequid blaterant ,vno verbo Jicb-uertipotesl. Dicunt non fufficerepanitenti àpra~ teritumalis abßtnere, amp;nbsp;mores in melitts commutate,niß deqsquafalla funt fatisfaciat Deo. I» hanc tarnen fummam recidunt omnta, nosquidem éOei dementia deliéterumreitiam impetrare.feçi

320 I N S T I T V T. L I B. 1 II. interceditire mcrtto opcrum, qutbus noxacompenfetur,quo débita iu^litia Dei faf^t iliopetfiluatur. Talibusmendaciis opponogt^^ tampeccatorum remtßtonem,qua nihil in Scrif^t ra clarius pradtcatur.Primum quid tuera hberalitatii donum ? TSlon cntm remitteri^ citur creditor,qui antapocha teslatur fibinitinfi^' tam pecuniam :fed qui nuUafolutione.vltrbfi^' ne'ßcentia nomen exptingit. Cur deindegratù tur, nifi ad tollendam omnem fatùfaüioiiis nem? Qtâd autem?qiium Dominus perEfaii»»^^ mat, Egofum, egofum, qui deleo iniquitatesf’’^ pter me: peccatorum tuorum non ero an non aperte denunciat,caufam(ßfundainenn'^ remittendi d fila fua bonitatefipeterelPretetf* quuin ScripturavniuerfatelUmonium cbridii^'' fer at, quad pernomen eiusfit accipienda pecc^if^^ rum remißio, nónne alia omnia nomina exclut'. Qupmodo igitur perfatisfablionum nomen docent?

Verumquafunt p enter fit ate, peccatoruin H” mißionem amp;nbsp;reconciliationem fieri femel dicu^' quum in gratiam Dei per Chridum in baptifii rectpimur,po?l baptifmum refiirgendum efepetfi“ i.iohan.ï. f fiel lone s. Sedlogi aliter Iohannes, Siquhpefd' ».1.amp; 12 uerit,ait, habemus aduocatum apud Patreiit, It fumChriPluin : cß ipfi e?l propitiatio pro peccid noïlris. Scribo vobis filioh: quia remittuntur rohi peccatapropternomen etus. Idondicit, Seineln!i^

Öe Modo perc.Christi grat, jii cap.iiii. fei' Chrißuin reconcUtatus eflDetts, nunevobisa'' liu rationes quarite:fedperpetuum facit aduoca~ tum, quifua intereeßionein Patris gratiamnos femper reflituat : perpétuantpropitiaticnem ,qua fttcata expientiir. Pßenimilludperpetubverum, quod alter Iohannes dicebat, Ecce agnus Dei,eccè ^titollitpectatamundi. Tollit (tnquam) ipfe,non uliHs. Hoc eil, quando ipfe filus eil agnus Del, folus quoque oblatioeßpro peccatis,filus expiatio,fdlui fitisfaclià.

Ac duo inc perpendere conuenittvt integer amp;nbsp;Hlibatuifuus honor chrißo feruetur: vt confaentia depeccativenia fecura , pacem apud Deum habe-unt. Efaias ait, Patrempofuijfe infilium noflras o-mniutniniquitates,vtliuore eitisfanemur.Qtioda- lae Ißverbis répétons Petrus ait,chrtflum pertultffe in corporefuo peccata noflrafuper lignum. Paulus g“™ ’ firihitdamnatumeßepeccatum in eins carne i qutt protiobis peccatuni estfactus, hoc esl, vim nbsp;nbsp;nbsp;ma-

lediciionepeccati in eius carne interemptam,quum in hoßiain datus eil, in quam tot a peccatorum noßrorum moles, cum fua malediltione f;- exe.^ crattone,cum horrendo iudtcio D E 1 amp;nbsp;mor-tisdainnatione,rei)ceretur. Htc nequaquani nu-pamenta ida audiuntur : qubd polt initialem pur-gationempaßionis chrifii efficaciam non aliter no-flruni vnufquisq^ fentiat, quam pro fattsfacioria poenitentia modotfedadvnicam Chrifii fatisfaltio-^em,quotieslapfifuerimus,reuocamur. Qupdfidt

X.

CAP,ini. 3ÎÎ Institvt. lib. iit.

pacificanda confcientia agitur: qum ifiAC ßcatio,fi audiat peccata red'mit JätisfaäionAlt;'^' quando tandem idifatufaclionis niodus confittf^i terit?Ergofemper dubitabit, an DeÜ habeatf''. pttiumßemper afluabitßemper horrefiet. Elam f leuibus fatisfaéîitinculis acquiefiunt, nimif teptim iudicium Dei aftimant:amp; parum refal‘gt;'^ quantafitpeccat 'tgraiiitas, vt alibi dicemtu. qubd loci omnes quibus afieritur peccatorum mißio,nonad catcchumenospertinent,fiedai^^l^' nitos Dei fiUos, amp;nbsp;qui in Ecclefia finufuerimt^ nutriti. Legatio lila, quam tarnfilendide extc^, Paulus, Obfiecrovos chrifii nomine ,reconciliami^ Deo: non ad exteros dirigitur,fied adeos qui regeniti fuerant. Atqui fiatisfiallionibusvalcgt;'^V fiis ad chrifii crucem eos ablegat. Sic qunnif«quot;!^'^ Colofienfitbiis Chrtflum pacificajfie per fianguiiiilt;^ crucisqua fiuntin ccelo velin terra, non refir^ hoc ad moment um quo recipimurin Ecclefiamgt;r

ad tot um vita curfium extendit.

Hic in afilum confugiunt inepta dißin£iiotiUgt; Peccata quadam ejfie venialia, quadam niortalU' pro mortaltbusgrauefiatisfablionem deberi: vem^' liafacilioribus remedijspurgari, oratione Dommi’ ca, aqua benediHa afierfione. Nos auteni(q'a^’ Scriptura tußicß iniufti régula docet)peccati ' diumpronunciamiisefie mortem. CateriintfiilebO peccatavemaliaefi'e,nonquia non morte iitercaO' titr,fed quid Dei mifiericordia ,nuUaell condenat“

De MOBO P ERÖ. C HRl s TI ÖRAT. CAP.ttll»

^i,quifunt 'mChriftolefu:quianohnputâtur,quM B-om-*-*'’ vtnia delentur. S cto quant tn'tque doâ:rina hatte tiO“ ßrdcalumnieiitur. Dicunt enini paradoxu eJJeStoi Corum,de peccateru etqualitate :fedftto ipfirum ore nulloncgocio conuincentur. QMro .tt. an non inter

ipfifeccata qua mortualiafatentur, aitud alio minus aanofiant. Noi^itttrprotinusfequiturparitt cfipeccata,qua fimulmortaliafint.Quft Scriptura clcßniat,ßipendiupeccati morte ejfe:Legis obedien-tia,effe vita via:transgreßionem, mortem:hancfen~ tenttam euaderenonpojfunt. Q^mergofatisfaci^ tndt exit urn inuenient tn taiito peccatorti cumulo?

CoUaturqutdem feexpedtre:fed aqua ( vtdici^ turjidis haret. Fingunt fbi difttnctionempoena àquot; cidpaiCulpam remitti fatentur Dei tnifericordia: fedculpa remijfd,pcenam reft are quant perfolui Dei mfiitiapoftulat. Ad poena tgitur remiftionempro~ frieftectare fatisfaliiones. Vertun adhttc cunt ißa diftinciione ex dtametro pugnat quicquid de feccatorum remiftione in Scriptura nobis tradi~ inr. Hoc eliteflamentuni notiuni quod Deus in Chriftofuo nobtfctim pepigit, Q ibd iniquitatum^'*^ noßrarumnonrecordabitur. Quid his ftgnificaue-rit,difciinus exaltero Prophet a, vbt Doininus,Si^^^’^^' inßu5,inquit,aiuftitiaftta deflexerit, omniÜ iufti-

timmeiusnon recordabor.Siimpiiis ab inipieta-te ftia recejfent,omnium iniquitatum eitis non re-cordabor. Qupdftiuftitiarurecordaturumnegat,^^^ ttique hoc ell, nullamfe earuni habiturürationem, ècii

CAP.iiii. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Institvt. II b. hi.

vt reinuneretur. Ergo drpeccatorum non rtcfi^ ri,esl ea nonpoflulare adpanam. IdipfutnM^ cituriproijcerepoSl tergiim.delere tnflar nubis, Eri.44 v.'.i mergere iti profundum marts, non impiitarh^ Mich/.v.is üUm^habere. Ccrte,ß punit Deus pecCata,igt;i’f ‘ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tat:fivindicat i recordatur : fiad iuditium vil^

teäa non habet:ƒ examinât, pobd tergutn wgt;i ieeit:fiinßitcit,non obliterauit inßarnebul£:ß'^‘^ ttlat,nonpi oiecit in profundum marts.

rfal.Jl.T.I i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;! nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;■ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;‘

huncmodum tnterpretatvr Auguflinus bisi ß texit peccataDeus,noluitadUertere:figt;gt;''^. aduertere,noluit antmaduertere:ß noluit/t»'’’^^ iiertere, nolutt puntre:nolutt agnofcere,^^ ignofccre. T effa ergo peccata quare dixit ?

vtderentur. Quid erat, Deum viderepeccaM^K^ lei.jo. V.ÎO nire?apud leremiam autemßc legitur:I»ilgt;t

requiretur tniquitas Iacob,ô' non inuenietun catumlehuda, amp;nbsp;non erit: quia profittahot^ quijsqtias feruauero.

Qtad,quafo,nobisprafiitijßet Chrifitu, propeccatis poena exigeretur ? Jgam quuw nbsp;nbsp;r.

eumpertulijße omnia peccata noflra incorplt;'^^gt; fuper lignum,non aitudßgnißcamus, quai» «y j flum poena amp;nbsp;vindi£ta,qua peccatis nofirb tur.ldipfumßgntßcantius declarauit EfaM* st.v-s nbsp;nbsp;tlicit, cafligationem (ßue correilionem)p‘‘^'‘,

ßretfuiße fuper eum. Qmd verb ell corrediigt;P noßr£,nißpcenapeccatisdébita, ér à nobiip^^i^ uenda, antequam Deo reconctltaripofetn’^^'ß

Vices noftrns ipfefubijjfet ? Eti clar'e vides,Cbrifium feccatoruinpanas fitßinutffe,vtßsos ab illis exigt;ne~ ^et. Etquotiesde redeniptioneper eum facia nie-»lind Paulus, vocare filet 'imKÜasaaiv, quo non ßmpltciter redemptionem indicat, qualiter vulgo Éph.i v'.7^° i»^^lbgitur:fidpretii:mipfuni^fatisfaitioneni re Coiof.t.va* dentptionis, Qtu ratione cß- chrißtini ipfiimfipro

dedijfefiribit. Ot^ apudDomi- i.Tim.i.v.« »iiinpropitiatio esl (inquit Augußinus)nißfacrifi-(luin? Et quod eli famficium,niß quod pro nobis mlatum ed in morte chrißi ? Vaitdum autem in priinisarietem nobisfiippeditut, quodde expiandis peccatorum noxis inLegeMofiica prafiribitur.Ne-qiieenim illtc Dominus hanc aut illam fatisfaciendi i'ntimem conßituit: fid totam in facrificqs com-fenfationem requirit. Qißfit autem vt nullispror-fi^ operibus admißa delicla procurare iubeat,fedfoin m expiationem facrificia requirat, nifi quod itnteflari vultvnicum cjfefatisfaäionis genus, quo indiciumfutm placatur P Nam qua tum immola^ bntttfacrificia lfiaelita,non hominum opera cenfi-bdtur,fid afua veritate,boc ell,vnico Chrißi fieri-fiio, sßimabantur. Scio quidem fubtihus adhuc ipfios elabi,dum inter at er nam panam nbsp;nbsp;tempora

les diftinguunt.Sedquum temporalem panaquod-»isfippliciumeffetradant, quod tarn de corpore quam de anima fumit Deus, excepta modo at erna »iorte,parum eosfubleuat hac reßriäio.Nam fupe-Tmes loci quescitauimus, hoc nominatim volunr,

CAF,mi.^i6 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I N S T I t VT. L I B. III.

hac nos conditione recipi à Deo ingratiam, vt quid eramus poena meriti, remittat, culpam fiendo. Siareatu liberamtir per chriflunhfi^'^ qua indeproueniunt, cejfare oportet.

Dauid(inquiTit)de adulterio amp;nbsp;homicidd^^ pheta l^ath.sn obiurgatus, veniam pcccati dC('r 0“tanienniortefilij,quern ex adulteriofufltdd^’ poftea pleditur.Tales pœnas, qua pod cu^^^‘‘.. remißionem inßigenda ejfent,fatisfadionibtii[d' mere docemur. ücßsondeoßuo eße diuini iuddiiß neraiiudiciuni vnumdocendi caufa vocetiius T'”' dida,alterum caßigationis.Iudicio vindicia fiC telligendus ed Deus inimicos fuos vlcifihVtdit’^^^ uerfus illos fuam exerceat. Tudicio cafligationd it afault vt irafcatur-.nec vindicat vtperdat. I* nonedfuppUciumproprie aut vindida,fedcgt;^d dio admonitio.

Ff Ireuiter nbsp;nbsp;expedite rem tot a

tx duabits flatuatur prima diflindio. pxnaed ad vltionem,ibi malediclio ^ir^ exerit:^quamfemperafideltbus continet. CifiSf' tio contra, benedidio Dei ed, amp;nbsp;amord teflimonium,vt docet Scriptura. JJoc difiritncny til ver bo Dei paßim notatur. Quicqaid etitw dionum inprafentt vita fuflinent impij, nobii pingitur ceu quoddam inferorum atrium. C^. ’’ gans autem cafligatferuosfuos Dominus,feil»!i'^ non tradit cos. Q^reeiusferula verberatit

DeMODOPERC. C HRI ’sTÏ grat. 3Î7 CAP.int idßbifuijje fatenturad ver am eruditionem. Vt au- pfatu^». v. tefincles vbique legimustales panosplactdo ani-fito fufiepiffe,tta fuperioris generis flagella femper Vihementerfunt deprecati. nbsp;nbsp;Caftiga me Domine

(in(iuitlereniias)fedin tudici0, non in tra tua, ne forteinminuas me. Dauid autem, Domine ne in furoretiio arguas me,^ ne^j in ira tua eorripios me. ’j *'’■ * ^equeobeïiquodfltpiufculefanSlisfuis irafci diei-^urDominus,quum in eorum peccata animaduer-fit.Q^literapudEfaiam.ConfitebortibiDomine, quoniamiratus es miht: eonuerfus eü furor tuus, ^confilatusesme. Identm non ad punientis Dei (onfiltum vel affellum, fed ad vehementem dolor is finfum refertur. stat enim fadus in vero no-firoSelomone nobifcum percujfum, cuiusfidem nu-quain fore irritam, is qui fadere nonpote^,, affir-rtiauit. Si dereliquerint, inquit ,filij eius Legem meant, eß in iudicqs meis non ambulatierintft fia-ruta mea profanauerint,^!' madata mea non cufto-dtcrtnt:vtßtaboinvirga iniquitates eorum,^in Verberibus peccata eorum: mtfericordtam autem meant non auferam ab eo. Cuius mifericordia quo nos certiores faceret, virgam,qua Solomo- j. sam-? nis pofleritotem arguct, dicit fore virorum, v.h terbera filiorum hominum. Quibus particulis moderattonem lenttatem flgnificat. Idque o-mnino neceffe eit. Qtüa vt quifque DEV M. magis reueretur, ad colendam pietatem f( addicit,ft( tetterior eSlad ferendam eius irani.,,

X 4

CAP.iiii, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ins TIT VT. lib. m.

Sit deinde h^c altera diflinclio, quod duinf^' gellùDeireprobi feriuntur ,iampœnas iUnu ini'' cio quodammodopendere incipiant. Et quatiqu»^ illis non hnpunecedettalibus ira diuina docu!Hilt;^[ tis non aitfiultajje: non tarnen idea pleéluntur,ijgt;' adnteltoreminerttemredeant;fed tantum vtV‘' um mfignofao maloiudicem vltorem expert^'' tur. Eerulis autem verberanturfilij, non vt it am de lictor um Deo perfoluant, fed vt inde ad fi‘ fiptfcentiam proficiant. Proinde in futurum ea^^^ tius quam inprateritum tempus rejpicereintellif rntis. Hue pertinent querimonia indiçnationfif^' n£,quibusDeus fapedepopuli in^ratitudiuecxf flulat, qubdperuicaciter contempferit omnes pa; nas.ApudEftiam,Adquidpercuterem vos vltn’^ plantapeduadverticem noncElfanitas. Sedijud taltbus feilt ent ijs abundant Propheta, breutterp' dicajfe fatis fuerit, non alio confilio Deum puoin^ fuam Eccleßam,nifi vt fubeiila refipifcat. Ergo

y nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Saulemregno abtecit,puniebatadvindiilam:lt;p*

li nbsp;nbsp;Dauidem paruulo filio orbauit,ad eniendatioMlt;f

j^cor, ii nbsp;nbsp;nbsp;corripiebat. In hanc fententiam accipiendui»

V i?î nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^«ozZ att Paulus, Quum tudicamur a Domino,

ripimur,inecum hoc mundo damnemur. Hod^’ dumnosfilij Dei manu coeleflis Patris affiigitnn'’' nonhacpocnaeil,qua confundamur,fed caßiga«* duntaxat qua erudiamur.

Ille demum fub Deiflagellis proficit, quifuis li* f j'x irafcentem,fibi autempropitium ac beneuolu« i. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;■' ipßm

De MODO PER C. CHRISTI ORA T. JÎPCAP. HIJ. iffuin réfutât. Dauid de paternis cafligationtbusgt; Vtillùadtuuari magisfideles qttàra opprimi doceat, fie canit, Beatus homo quem tu corrtpueris, Domi.^ ne, t^inLegetua erudieris, vtprafiesillt quietem à diebus malts, dumfoditurpeccatori fouea. Dura. (ertetentatio,vbiDeuspareens incredulis,lt;^ eo-tumfieleradifiimtilans, rigidiorerga fuosapparet. Ideoj, fiolatij caufiam addit Legis adiuonitionem, quedifeant falutt fua, confiili dum reuocanturin yiam, impqyerb pracipites ferantur in fiuos error es quorum finis ellfouea. Necrefert, sttne at erna po:~ naan temporaria. Tam enim bella,fames,pefitlcn-tia,morbt,maledidiiones DEI funt,quamipfum mortis aterna indicium : dum inferuntur in eumfi~ nent,vtfint aduerfiss reprobos ira. vindiclaq^ Domi-, nt infifumenta.

Perfiiciunt nuncomnes ( nifallor )qubfpellet illa Domini animaduerfiq in Dauidem : nempe vt documentum ejfet, grauiter Deo dijplicere adulte-, rium homicidium,aduerfum quad tant am offen fionein m dilello amp;nbsp;fideli feruo declaraffet : yt eru-diretur ipß Dauid, ne poftea tale facintss änderet : ' nonautemvtpcenaeffet, quacompenfatione quan-dam Deofitlueret.Nam peccati quidem noxam Da~ uidi gratis r emifit:fed quia tum ad publicum omnium feculorum exemplum, tum adDauidis quoque humiliationem perttnebat, talefacinus non impu-nitum manere: ipfumflagello fiio ajperrime cafti-gauit, Çfi^mfcopum m yniuerfali quoque humam.

, . CAP.nil, 330 I N S T I T V Tr t I B. 1 I i.

generis maledtclione pro. oculis habere deeet. Qutn» enim impetratagratia.otnnes tarnen adhucperft^ ttmur qua in peccati panam nofiro parents iniidt fuerant,miferias: talibtu exercitamentis admoaeri nosfentimus, quant grauiter Deo Legisfua trans-greßia dißliceaf.qub mifera noflrafortis confiientd deiectt amp;nbsp;humiliati,adveram beatitudinem arden-tius aßtiremus. Stultißimus verb fuerit,ßquù at-bitretur praßentisvtta calamttates in peccati luxant eße nobis intpofitas. Id mihi videtur Chrpfi-fiontus voluiffe ,quumitafcripfit, Si obhocpcenm Hom. 3. de itifertDeta, vtinnialisperfeuerantesadpœntten-suig^r. vocetyofienfapœnitentia, fuperfluaiament poena. Quare prout vniuscuiufq, ingenio expedite nouit,ita hunc maiort aßeritate, tllum benigniete traélat indulgentia. Itaq^ vbi docere vult,fi non Ui. s.v. J. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;inpaenis exigendis immodtcunt, exprobrat dato

amp; obflinato populo,quod percußus no tanten facial finem peccandi. Certe, quißeloquitur, oflendit, ßmulac qutßtjj reßpueritfße ntoxforeplacabtlein ,ß-biq,noßra peruicacia exprimi quem exercetrigt-rem in cafltgandis deliblis, cuivoluntaria correäio eccurreret. Q^ndo tarnen ea eLl noflra oniniutn durtttes amp;nbsp;ruditoi, qua cafltgatione in vniuerfuni Opus habeat, vißum efl prudentißinio patri omnes ßne exceptione communt ßagelloper totamvitatii exercere.Mirum autem efl,curficin vnuni Dautdé txemplumoculosconijciant, tot exemplis non per-, moueantur, tn quibiu gratuitam peccatorum re^ tnißionem

De modo P ERC.. CHRISTI GRAT. 331 CAP. IIII. Kißionem licebat contemplari. legitur publica- Luc.i8.v,i4 ms defcendijfe e templo iufiificatus, pana nulla fe-quitur. Petrus delidii veniam obtinuit: lacrymas ■Lne.n.v.es eiusànquitAmbroßus ylegimtis: fatisfadionem non ■le^bnus. Pt audit paralyticus, Surge :remittunttir Matt.».v.ï, tibipeccata tua. Poena non imponitur. Omnes qua in Script lira commesnorantur abfoluttones,gratui-titdefiribuntur.

SS Auguflinus quidem alicubi opera mifericordia Enchir. ad remedia nuncupat obtinenda peccatorusn retnif-ßonis: fedneinverbuloifloquù impingat,ipfealio loco occurrit. CaroChrifli, inquit, verum eflamp; vnicumpro peccatis facrificium, non modo ijs qua vniuerfa in baptifmate delentur ,fed qua pofiea ex infirmitate ßibrepunt, propter quavniuerßaquoti-dicclamatPccleßa, Pemitte nobis debtta noflra. Pt Mitt.s.y.i» remittuntur per ßngulare illudßacrißcium.

S9 Vocarunt autem vt plurimum fatisfadlionem, tion compenßationem qua Deo redderetur, fedpu-bücam teflificationem,qua qui excommunication^ niulclati fuerant, quum in communionem recipi vellent, Pccleßamreddebant deßta panitentia cer-tiorem.

De

CAP. V. 35» I N s T I T V T. L I B. III. '

De fupplementisjquæ ad (âtisfaétiones adijci-unc, nempe Indulgentijs Purgatorio.

c A P V T V.

'C' X hacporro fatisfaâionU doilrinafiaturM I indulgentU. Nam quodad[dtisfaciendumf^' cultattbus nofirif deen,iJlKfuffici nugantur : atqni e'oproßliuntinfanta, vtdißenfationem ejfe dejiw-ant meritorum Chrifli amp;nbsp;martj/rum, quam fuis buUu partitur. Etfi autem helleboro guam argument is dignifunt: quiatamen imperitii quibufdam vtUis trit breuis refutatio, eam non mittam.Et fane quod tandiu falua confliterint iH' diligentia, ac in tamimpotentiö' furiofa lafciun tarndiuturnamimpunitatein retinuerint, id vero decumento eJfe potesi, quam alt a errorum noät immerfifuerint aliquot feculis homines, Videbatit fe à Papa fuis buüigerulispalam nec dißimuhUP ter ludibrio haberi: quaßuofas nundinationes df animarum fuaru falute exerceri,amp;pauculis ntinp misft lut is pretium taxari, nihilgratuitumproßä-re: hacßecie emungi fe oblatiombus^qua in feortt, in lenones, in comefationes turpiter abfumeren^ tun fnmmos indulgentiarum buccinatoresfum-mos eße contemptores : monflrum iflud maiori in dies licentiagraßari ac luxuriari, necßnem vllum fieri, plumbumfemper nouum aßerri, nouos num-mos elici. Excipiebant tarnen fummavenerationt induUgentias, adorabant, redimebant : amp;nbsp;qui cer.

nebant

De modo perc. chri sti crat. 33j cap. inter altos acut'ius, exiflimabant tarnen pL fraudes, quibus cum fruélu aliqtiofallt pof.

frn. Tandem vbi orbis altqaantumftbiftpereper~ ^^frt,frigentindul^enti£, amp;nbsp;paulatun etiam con. i‘i^fiuntidonec plane euanefcant.

Verum quoniam plurimi,qui fordes,impoflu-^^gt;f«rta,rapacitates (quibtts luferunt habientts tirées ludificati funt indulgent tart] J vident,font em *tfrni inpietatis non conjjticiunt : operapretium indicate non folitm quales fint indulgentie, fed ^“id omninofint omni macula abfierfe. T hcfaurum ^''elefiavocant,chrifti cfr fanciorum Apofloloriim 1'l‘trtyrum^ mérita. Uutus horrei radicalem cuflo-diatnÇ'vtattigi )T.o}nano Epifiopo traditamfin-gunt,penes quem fit tantorum bonorum dtfienfa-fto,vtlt;fripfepcr fe clarg^iripofit,fx elargiendiiu-^isdtcltonem alfi delegare. Sunt autem illa(vtge~ niiine defcribam) fanguinis Chrifii profanatie, Sa-funa^ludibrium, quo Chrifiianumpopulum à Dei grat ta, a Vita que ell tn chrifio,abducat, nbsp;nbsp;a ver a

falutisvia auertant. Qffi enimpoteratfœdiùs pro-fanari chriftt fanguis,quam dum negatur fufricere edpeccatorum remifitonem, ad reconciliationem, ad fatisfaclionem, ntfivelut arefcentis cfr exhaufii defebltts aliunde fuppleatur^ fafficiatur I Chrtfto Lex amp;nbsp;Prophete omnes (inquit PetrusJ tefiimoni-umperhtbent,quod per ipfum accipiendafitremif fiopeccatorum. Indulgentie remißionem peccato-rum per Petrum, Paulum i:fr Härteres largiun-

CAP. V./J4 I M 3 T t T V T. t I B. I I t. v.^**quot;*quot; *' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Chrifti emundat nos a peccM

inquit Iohannes : indulgentia fanguinem rumfaciunt peccatorum abluttonem. Clamaist

I, or.i.v.ij nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Corintbijs teflificabatur , folum Cbn-

fitimproipfis cruafixum amp;nbsp;mortutimefi: iiM-Aéi.io.v.îigentiapronunciant,Paidum (Aaltospro nobismP tuos. Alibi dicit, chriflum acquifiuijfe Eccleßii» fuofanguine: indulgentia almdpretium acquißti)-nis in Mart^'rum fanguine flatuunt.

Praclare aduerfus hac ftcrilegia Leo RomMi^^ Epift. 81.; Lpifiopus adPaUftinos, Quamuù, inquit, niiib torum fanitorum in confpeclu Domini pret'mß pfal. ng. triorsfuerit,nulltiistanisninfontisoccifiopropitti-»• is. tiofiiit mtindi.Accepere iufli,non dederuntcorcnA amp;nbsp;defortititdine fideltum nata funt exempla pi‘ tientiiii,non donaiiiflitia, ßngulares qiiippe eortitu mortesfuere,nec alterins quifpiam debit urnfiiofiiif perfoluit -.quumvnus extit er it Dominus clmßii!lt; in quo omnes cructfixi,omnes niortui,fepulti,ßifib tati. Quamfententiam, vt erat memorabilis, alHi qiioq^jTepetijt. Nthilcerteclariusadconfodiemiiii» Epift. sj. tmpium hoc dogma defiderari queat. 'Plee taniii* minus appofite Augujiinus in candem fententiati^ Trift, in Etfifiatres inquit,profratribus morimur,f!ii!liß iohan.8 . tame finguis martyris inpcccatorumrcmißionefi funditur : quodfecit Chrijlus pro nobis : neq, in Inii quodimitarernur, fidquodgratularemur ccntuld Lib. ad Bo- nobis.Itemalibi,Sicut/olHs Films Dei factiu eflß-.cap. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Pt nos fectim fiitos Deifaccret : tta

pr)

De moûo perc. Christi grat. 53; c a p. '''• P^'i^obùfolusfafiepitfine malts meritis pce;tamgt;vt nos per ipfumfine bonis meritis confiequeremur tn-^^lgt;ita}n^ratiam.Vnam,vnum ilium pradicari dece ^‘ffgt;vnumproponi, vnum nominari ,vnum refiici, *l^uni de obtmendapeccatoru remifitone, expiatio~ ^^’finHificatione agitur.Sed audiamns eoru enthj-

Nefinefrullu effufi.tsfitfanguis martyru, commune Hcclefia bonüm conferatur. Itatie ? An 'lt;^cto nullus eratfiiiilusglorificare Deum per mor^. ^oniveritati eiusfuofiinguine fubfcribere ? tefiifi^ ^‘ftipritfiifitis vita contempt u, meliorefe vit am qua ^crelfideni Ecclefiafua conflantia confirmare, ho-ftium autem pertinaciamfrangere ? Sed hoceftfii-^‘^ct,nullumfru(lumagnofcunt,fi foius Chriftits efi Propitiator,fi/ilus mortuus efi propter pec cat a no-^fira,fit foins efloblatusprs ncftra redemptione.

Quant verb maïittose Pauli locum detorquent, ’* r'^^dicit,Sefupplere in corpore fuo ea qua deerant fußionu Chrifti. Non entm defedum tllum fupple~ uientutnve tdud ad rcdemptionis,fatisfaitionis, ex~ piutionis opus refert, fed ad eas afflibtiones, quibus b^brifliniebra, nempe fideles omnes, excrceri opor^ rit,quadiu tn hac carne agent.Dicit ergo hoc reflate pußionu chrifti,^ in feipfo femelpaßus, quotidie in mêbrisfutf patitur. Eo nos honore dignatur chrifl^, ’’f nofiras affltbtioesfuas reputetac dttcat.Qupd aut addtdit Paulus, Pro Ecclefta : nointelligitpro rede~ pr^one,profatisfablionePcclefiafed pro adtficatione à'profeélu, QMmadmodumaltbiitiiefefuflinere

CAP.V. Jjó InSTITVT. tIB. Ut.

omnia propter elellos, vt falutem confequanW, qalt;£ eR in Chrißo lefu. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;।

Porr'o, vttalesabominationespratereatnuStqui^^ I docuitPapamplumbo amp;nbsp;membranagratiamliß Chrißi includere, quamDomintuverbo Euangilf dtßenfartvoluit ? Sane aut mendaüDei Euangdi' urn effe oportet,aut mendaces indulgentie. Euangelio Chrißuni, cum onini affluent ia boneriiiii coeleßium, cum omnibus fuis meritis, omni fun»’ ßitia, fipietia,gratia,nulla exceptione nobis ri teßis ell Patiltis,cum dicit, depofittim effe t.Cot.s,r.}t minißros verbum reconciliationis, qubhaclegstU’ nisformafungantur, ceu Cbrißoper ipfos hortsiu te, Obfecramus, reconciltamini Geo. Eum, qui fd' cat urn non nouer at,pro nobis peccatumfecit,vt i»’ ßitiaDEIefficeremur inillo. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j

lamnec de fuo Purgatorio moleßi nobisßut' quod hacfccurißallum,dirutum elr à fumbuiu»quot; tisprorfits euerfum ell. Equidem tales nugtis oi' ' nbsp;nbsp;nbsp;gligende confulerem,nififeria ducerent.Sedqiiui»

ex multis blaßhemijs conßruHum fit Purgsiori-urn, dr nouù quotidie fulciatur, quuminulM^' graues offenfiones fufcitet,profell'o conniuenilu!» non ell. Illudforte vtcum^ ad tempus dißimulutt poter at,quodfine Dei verbo curiofa audaci^ te»»quot; ritate excogitatum erat: quod de ipfi) credittiiii lt;’ ratnefcio quibtu reuelationibus Satanaarte conß Uis. Qt^anquam non fert Dominus humanam siu । daciam fie in abditos ludiciorum fuorum reeeßt perruif

De modo perc. christi grat. J37 cap. v. fmumpere:(^feuerèprohibuit,negleâavocefiid, Çctfcitariàmortuisverttatem-.demHS tame, ilia to- y. uquot; Itrari aliquantij^erpotuijfe,vt res non magni mo-menti. At vbi peccatorum exptatio alibi quàm in Chriflifan^uine quarttur,vbtfatisfaâtoaltb tras-

‘ ferttir,periculofißmtumfilentiuin. Clamandü ergo nm modo voeu fedgutturis aclateru contenttone, Purgatorium exitiale Satana ejjc commentum, quoichrifii crucem euacuat, quad contumeliam Pietmifertcordia nonferendam irrogat,quodfidem noflram labefacit amp;nbsp;euertit. Qutdenim tUis eSl Purgatorium, nifiquapoUmortem adefnnclortim animii pendatur pro peccatis fatisfabtio ? vt dir ut a fitùfaciendtopinione,ipfum ab imu radicibusex-templo euertatur. Qupd fi proxima difiutatione flus quàmperfiicutim eli, Chrifti fianguinem vni-cam effe pro fidelium peccatis fiatisfacltonem, ex-f'utionem.ptirgationemiquid fiiperesl,ntfi Purga-tortum meram ejfe eàmque horribtlem in Chrt-ßum blafihemiam?

ÛçvitahominisChriftiani.- ac primùnijqui-busargumentis adeani nos horcetur Scri-ptura. c a p V T v i.

' Copum regenerationis efie diximus,vt in vita fideliumappareat inter Dei iiiflitiam (^eorïi ol^fequium fiymmetria amp;nbsp;ponfienfius.

Porto duabus potifiimum parttbiis incumbit bac loqutmur Sertptura infiitutio: Prior elt,vt

T

ôAP.VI, jjS Institvt, lib. III.

iuftiti£amor,adquemalioqUinatura minime fri-fleußßumus, animis noflris inflilletur: altera,vtni- j bis norma fraßcriptaßt,qua nos in iußitia fiuii* ] aberrare nonßnat.Commendanda autem tußit!gt; rationes habet plurimas amp;nbsp;optimas. Aquofil«' damento meliiis exordiatur quam dum adinoiii^ nosßanltißcari oportere, quia Deus noflerßand^ efl?Siquidem cum inßar dißedtarum ouium diß^’’' fi eßimus, acper mundt labyrinthum dißipatijfß nos recollegit,vtßbi aggregaret. Cum noflrit Deo coniuncltonis mentionem audimus, meniintn’ nius fanélitatem oportere eins eße copulam:»^ , quta ßanetitatis merito veniamiu in eius comtntquot; nionenßquum potiusadharere Uli primo oportid’ vteius ßanHitate perfußßequamur quo vocat))!’ quoniamadeius gloriam magnopere pertinet eße Uli conßortium cum iniquitate cß inimundiK^ ^areamp;huncvocationis ncflra finemeßedocetfgt; I quem reßicere ßemper conuenit, fi rocanti h'' ' velimus reßondere.

Ac,quo meliiis nos expergefaciat,oftendtt,V(i^’'‘i Patrem,quemadmodum nosfibiinChrifloßuoco’^' ciliauit,ttaineonobisimaginemfignaßiadqiult;'^ nos conformarivelit. Age,prafiantiorem a’coie»quot;' am mihi apudPhtloßphos reperiant,qi!iaptidi^^ filos rite atq^ or dine dißofitam put ant Phdoßfii' am moralem. Illi dum ad virtutem egregi'e vel»^ adhortari, nihil aliud aßerunt, quam vt

(ontU-

De modo ferc,christi grat« , JJ?ca'p« vj.

tnucnienterviuamus.Scripîura autem àverofon^ tededncit exbortattonem, qnum non modo vttani noßram adDeumauth!)reni,cMobßriil(tefl, refera te pncißtt :fed, pofitiuamdegeiierajjc nos docnk.^ vera creationis noflrit origine lege,fiibiÜgit,chri film,per qucm ingrntinm cuni Deo redipntis,nobis ptopoßtum ejße exemplar, cuiusformam in vita no~ firitexpriniamus. Qupdhocvnoefficacms reqair as? inti) quid vitra hoc vnil reqtiiras? Ex-quo fe nobis Pa~ treDeiis exhibait, extrema ingratitudmis nos ejfe ^tguendi)s,nißvictßtmtllifiliosexhibeamtts.Exquo ,joj, nos Chrißusfinguinis fui Ltuacropurificauit, atq^ Eph.j.j.via haiicpitrgationem per baptijmum communicauit, nondecere,vtnouisfordibusinqninemur.Exquo nos ßiocorporiinferuit,filicitecauendu nenobis,quifu- i.cm.s.v n

mas ems membra, macula aut labem vllam ajßerga mus. Ex quo ipfe idem,qui caput efl noflrum, tn ex-biinafcendit,couenirevtclepofltoterræajfeclu,il[uc Sc is. totopecloreafliremus. Ex quo nos Spiritus fanclKs teinplaDeodedicauit,dandam opera vtDei gloria per nos illuflretur: nec verb ejfe cdmittendu,vtpee- v-f h-s-v-n tatißurcitiaprofanemur. Ex quo amp;nbsp;anima noflra

O' corptu cxlefli incorruptioiii immarcejstbili iCos.amp;.e.io teronadeflinatafunt,flrenueenitendumejfevtpu- 'Thc-f.v-« ra(j-i:icorrupta m diem Domini confiruentttr.llae, inqaam,auflicatifimafunt bene conflituenda vita fundamenta, quibus neqttaquam flmilia deprehen-dasapad Ehilofophos, quiin cdmendatione virtutis

OP.VI. J4O In s TIT VT. LIB. III.

nunquam fufra homtnü naturaUm confiendunt.

Nequerequiro, vtnihilquamabfilutum E/Mquot;' gelium chrijbani hotninu mores fptrent, quod menipfumciroptandumeEl, lt;ir conarinecejft^' Sednon ita feuere require Euangelicam perfeSi^ ttem,vt nonfirn pro Cbrifliano agniturus, qui uiO’ dum ad earn pertigerit. Sie enim ab Ecclefia exdlt;^‘ derentur omnes : quando nemo reperitur,quHlt;’‘'* fit longo adhuc interuallo dtfiitus -.multi verof^' rum adhucprogrefitfunt, qut tarnen immerit'o ÿcerentur.Qtùd ergo? Scopus ille ante oeulospt^' gatur,ad quern folum dirigatur ftudium nojlriu«-Prafiituaturmeta ilia, adquam e^ enttamur^ contendamiu. Non enim itaparttri cum Dtof. eEl,vtexijsquaeiusverbo tibiprafcribunturpAi^’ filfcipias,parte arbitrio tuo pratereas. Primo.n-lo“ integritate, tanquam pracipua cultus fui putt^’ I vbiq^ commendat. Quo nominefineer am antmifu’^' plicitatem intelltgit, qua fuco amp;nbsp;fielione csteiti-cui cor duplex opponitur. ac fi diceretur fiirdui^ efiè reélevtuendtprincipium,vbi interioranitnutj' feiltufinefielione ad fanclitatem nbsp;nbsp;iufiitiam 0'

lendam Deoaddicitur. Sedquoniam nemifiititi' tumfuppetit in terreno hoc corporis earcereflgt;^‘ ' ris,vtcurfiisalacritatefeflinet, maiorem veto tiH' merum tanta promit débilitas, vtvacillädo Ù dicando,humi etiam reptando modicepromoueidt tamus quisquepro facultatulafuamodo

De MODO PERC.CHRISTI GRAT. ;4I ^um iterprofiquamur. ^iemo tant infeliciter tn~ ^edat,quinaliquatum faltem vtaquottdte emctia-

Hcc ergo agere non deßnamuSyVtaüquid aßu ‘lut in via Domini proficiamtu ; neque fucce/jiute. nuitatem dejperemus. Vtcunque entmfuccejfus vo-^onon reJl!ondeat,non tarnen perditaest opera vbi bodiertiHs dies hejiernum vinctt: fineer a modb fim-flicitate in fcopum noftrum refiiciamtis, à“ nd me-t‘ini aßiremus, non ajfentatorie blandientes nobis-gt;Igt;fis,necmalis noflris indulgentes, fedperpetuo co-natu inhocincumbentes,vr meltores nobisipfia e^ nadanitis, donee ad ipfiant periientum fueritbonita-, ^‘fniquamquidenitotovitafiiacioquarimiu ac fe-quimur,tum apprehendemus quuni nos carnis in~ firmitate exutt,in plenum eins eonfiortium reeepti fuerimtis.

Summa vitae Chriftianx- vbi de abnegation«

quot;oftri. CAP.VII.

* ^l^fioptimamciraptifiime dij})ofitainconfiitu~ enda vita methodum habet Lex Domini, vi..

film tarnen est cœlefli magiftro, aecuratiore etiam~ num rattone ad ipfam quamtn Lege pra/cripfierat ftgulamfuosformate. Atque buius quidem ratio., ndprtnctpiutnhoceli:quod fideltum officium ell, prabere DLofua corpora hofitam viuentem,fah.. _ ' llnm,amp;illiacceptam: atque tn eo Jitum effie legiti.. mum eius cultum, Vnde exhortandi argumentum ^citur,ne fie accommodent adfiguram fieculi hu..

r 3

ius,fedtransforinenturrenonatione mentisßt£,Vt frobentqueefitvoluntoiDei. ïamhocmagntn»i/’ nos ejjè Deo confecratos ac dedicates : ne ijuidfoß' haceogitemitsdoqaamur,mcditemur,agamus,tti!‘ in eitisgloriam.Sacrum enim noßne infigni in ininria ad profanes vfns appUcatur. Quod fi noßf‘ non fumus,fed Domini: nbsp;nbsp;qiiis error fit fttgiendut’

amp; quorfium dirigenda fint vita noßra acitones tniquot; , tterfia,apparct. ]S!oßr!nonfiiintis:crgoneve!'i'‘t(‘^ nofira,velvoluntas in confilijs nofirisfaclis^doiiß netur. 'Noflrinonfiumus: ergo ne ftatuamusno»^ hunc finent,vtquaramtisqiiodnobisfieciindHiiiui'' ' nemexpedtat. Noftrinonfiuntis: ergo quoad ebliuifcamur nofinetipfics ac noflra omnia. Rurfi''' Dei fumits :idi ergo viuamus ac morianmr. fumusicun^tisergo nofiris aciicnibus prafideatß' fientia eius^voluntas. Dei fumus: adiUiinittl,gt; tanquamfulum legitimumfinem, (otitedant ointict | vita noflrapartes. O quantum tile profecit, fiß nonfuum ejfe edoblus,dominium reginienq.fuif’^^' pria ration! abrogauit.vt Deo aflerat ! Nam vt bd adperdendos homines efficaciflima eflpeftis, tbiß' biipfis obtempérant; itavnicus efl falutis nihil necfiapere,n^c veile per feipfumfed Domigt;ugt;’'‘ praeuntem dfintaxat fiqui.Sit hic itaq^primus^^ dus,hominem à feipfo difledere, quo totam vim applicet ad Domini obfequium. obfi:qi‘ii‘'^ dico non modbquod in verbi obedtentia iacet,jd quo mens hominis,proprio carnisfienfu vacua, feji‘

Î)emodo perc. Christi” Grat. 343 cap,vir. Spiritus Dei nutum tot a conuertit. liant trans- » 2 finnationem (quam renoiiationcm mentis Pau-lus appellat ) quum primtis fit ad vitam ingrejfits, Vhilo/iphi omnes ignorarunt. Solam enitn ratia-neinhomini modcratricem prafi.ciunt ,hancfiolain putant audiendiiinjiuic deniq^ vni morum impe-tiumdeferunt ac pcrmittunt; at Chrtfliana Phi-Ißßphia lUam loco cedere, Spiritui fiandlofiubijci ac jubiugari iubet : vt homo tant non ipfie viuat, fed Chnflum infiefcrat viucntem ac regnant em.

Inde confiequitur illudalterum, Vt ne quara-niusqua-noflrafiunt,fi:dquaamp;ex Domini jintvo-luntate,(ir faciant adgloriam eius promouendam. Magni (p-hocprofectus ,vtnofiripene obliti, certè ratione noflri pofihabita, Deo eius^ mandatisfide-literftudiumnoftrumimpendere conemur. Qtpum tnimnos priuatamnofiri rationem omittere iubet Scriptura,non modo habendi cupiditatem,potentia nffeclationem,hominumgratiam ex animis noftris tradit : fed ambitionem qiioque dr omnem gloria huinana appetitum, aliasq^fiecretiores pefiesera-dicat. ita fane compojitum amp;nbsp;comparatum efie conuenit hominem Chrifiianum , vt ftbi in lotavita negocium cumDeo ejf’e reputet. Ilacratione, vtomniafiuaad arbitrium calculumq^ eius reuocabit ,itatotam mentis intentionem religiose adeumreferet. NamqttiDeumin omni re agenda intueri didicitfimul abomnivana cogitatio,ne atier titur.HMillaefinofiri abnegatio,quadifi:ipulis fiuù

X *

CAP.vii. 344 Institvt. in. m.

‘ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;à primo tyrocinio mandat tanta diligentia chri~

flus:qua vbi femel in animo obtinuit, primiim nique fnperbia, nequefaflttt,neque oßentationi,blinde neque auaritia, nequelibidini,neqHeluxuriti nequsmoUitieimequealifs quaexamore noflriß-' nerantur,malislocumvllugt;n relinquit. Contrât-bicunqnenonregnat,illic velßwrcißimavitiaßnt pudoreperuagantur;vel ft quaeH virtutüßecith praua gloria cupidine vitiatur.ofiende enim hominem, fi potes,qui, nifi fibi iuxta Domini mandatum renuntiarit, gratis cxercere bonitatein intii homines veltt. Nam quicunque non fuerunt hol fenfu occupât i, laudis fait em gratia virtutenifecnn funt. Qui autemvnquam exphtlofiphtsvtrtutiin propterfe expetendam maxime contenderunt,tati-ta arrogantia inflati fuerunt, vt appareat non oi aliad virtutem expetqjfe, nifi vt fuperbiendi habi-rent materiam. At qui adeb non obleilatur Dom ncque illispopularis aura captatoribus,nec turgi^ tillspeccatoribus,vt pronunciet illos in mundofi-Mit.s.y.16 urn recepiffe mercedem,his propiores regno ccelo-iAn.z..v }t riimfaciatmeretrices (^publicanos. Necdumta-men ad liquidum expofitimus,quat quantisob-fiaculis impediattir homo à reéiiftudio quamdiuf(-ipfum nonabnegauerit. Verè enim diHumeliolim, Mundum vitiortim eße reconditumin hominis a-ntma.Nec aliudremedtum inuenias, quamfi teab-negatoacpratertta tui ratione, mentem adeaqits-rends

De MODO PERO. Christi grat. J45' cap, vu.

^cnda tot am tnt endos qua abs te Dominus re quint, ideo tantum qu£renda,quia tUt placent.

j Alibt diflinéliùs idêPaulus fingulas vita bene co-P'gt;fitapartes,quamuisbreuiter,exequitur. lUuxit Tit.±. v.n. gtatiaDeifalutifera omnibus homtntbus, erudiens gt;gt;o!,vtabnegata impietate amp;nbsp;mundanis cocupifcen *^t,fibrielt;jriufleamp; pie viuamusin prafenttfecu-logt;expeliantes beat am jfiem amp;nbsp;manifeftationem P,^otiamagniDei,amp;Seruatorisnoflri leflu Chrifti: qui dedttflepro nobis,vt redimeret nos ab omnt ini-quitate nbsp;nbsp;nbsp;purifiearet flibt populum peculiarem,

ftudtofum bonorum operum. Poflquam enim ad nos unintados Deigratiam propofluit,vt nobis adDeum vere colendum viamflernat,duo tollit obflacula qua tnaxime impediunt, impietatemflciltcet, adquam tiaturafumtts nimiumprocliues, deinde mundanas ciipiditates quafelongius extendunt. Ac flub impie-tate quidem non modb fluperflttiones notât, fled (onifrehenditetiam quicquid pugnat cum flerio ti~ more Dei. Mundana autem cuptdttates tantundem vdentatq^ carnis affeblus. Itaque ad vtran^ Legis tabula iubetnos proprium ingenium exuere, 6“ abnegate quicquidratio amp;nbsp;voluntas didiat. lam omnes vita aliionesadtria membra reftringit ,flo. brietatem,iuflitiam, nbsp;nbsp;pietatemtex quibusflobrie-

tas bauddubi'e tarn caflitatem amp;nbsp;temperantiam, quam purum (!;• fi-ugalem temporalium bonorum vfum, ü“ inopia tolerantiam dénotât. Juflitia autem omnia aquitatis oflicia complebtitur, vt red-

CAPiVII.34^ In s TIT VT.- lU. nt. ' I datur vnicu!^ fiium eH. Sequitur piet as, qiu nd à muitdunpiamentisfegregatos verafanäitatcin Deo coniungit. Hac vbi infilubili vinculo interfile I nexafiint,foltdam efficiut perfebhone.Verùm qnii [ nthil magis difficile e^l,quàm rationecarnisvdfft iuffiu, dr domitis cupiditatibus, into abnegatis, Dtgt; , cd“ fratribus nos addicere, amp;angelicamvitam i» terra fordibus meditari: Paulus,vt animos noflrd ab omnibus laqueis extricet, reuocat nos ad beata immortalisât is: non fruflra nos certare ad- . mones,quiavtfemel appariât Chrtfliu redemptot, ùa vltimo fuo aduentu fruclum falutis 'a fe parts oftendet. Atque hoe modo illecebras omnes difeutit qua nos obnubilant, ne affiirentus, vt decet,adcit-leflem gloriamiimo docct peregrinandum effe in niundo ,ne pereat vel excidat nobis cxlefiis Intri-ditos.

Porto in his verbisperffiicintus,abnegationemnii-^ . ßri partim quidem in homines reffiieere,partim Vf j rbÇidq,pracipue) in Deum.Quum enimfic nos ctim , hominibus gerere iubet Scriptura, vt idos bonori î Ro w V I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;anteferamus, vtprocurandis eorum commo- ,

igt;hii.».v.» distotos nos bonafide impendamus : ea dat manda- * ta,quoru mini!nècapaxellantmusnofter,ntfian- , t'e natur ahfenfit euacuattu. PJam(qua cacitateo-nines in aniorem noftriruimus) fibiquisqueiuftain caufam habere videturfe efferendt, omnes autem n-lios prafe contemnendt.Si quid in nos contttlit Dtni non p«niteduin,eofreti,ftatim animos toUimus: net ‘ tantùm

De modo P'ER€. Christi grat. 347 cap.vu. tantumintumefiimus ,Jidpene rumpitnurßipcr-lgt;ia.Vitia,quibtuabundaî}ius, amp;nbsp;eccultamtts fedalb apudalios, (jr nobis ipßs leiiiatninutaj effe ßwgi. nius,blandiendo,imb interdumpro virtutibus cßtt-lamur.Eicdenhquas in nobis admiramur, dotesß sn

- tilijsapparent,veletiamßiperiores, ne cogamur il-iis tedere ,noßra malignitate deterinsM ac carpi~ mus:ßquaßuntvitia,fiuera acri^animaduerßone ta obßeruare non content's, odiose ampUficamus. Hint lila tnfolentia,vtquisq^ noßrÜ,ceu communs legeexeit:ptiu,ßpra reliqstosvelsteminere: nems-nemvtro mortalium non ßecurc tjr ferociter con. temnat.velcerti, tanqssam infersorem deßiciat. Cedunt diuitibus paupcres,pleberj siobilibtis ,ßerui dominis,literatisindoili:ßednemo eEl qui nonah-quam praßantia opinionem int tu alat. Ita ßnguls ftbiadulando,regnumquoddamgerunt in peäore. Sibieniin arrogantes,quo fibs placeant,de aliorum sngenijs amp;nbsp;moribus cenßuram agunt: fiverb ad con-tentionem ventum fuerit ,illsc erumpst venenum. idam multi ßane nonnullam manCuetudinem pro, fieferunt,quandiu blanda omnia dr amabiliaex, periunturiatverb qsiieundem ßeruet modefiia te^ norem vb'i pungitur dr iritatur, quotusquisque eil!' Nee aliud remedium est quam vt reuellatur. ex imis vißceribus hac noxiofißima tÜs tfuxov». ahu ifiKauTjiu pefiis : quemadmodum et-, iam Scriptura dodlrina reuellitur. Sic ensm inßituimur, vt quas D l S nobis largitus, .

CAP. vn. 548 In s TIT VT. lib. hi.

fß dotes y meminerimus non noflra ejje bond, fd gratuitaDei dona.qutbus fi quifuperbiant, ingtt-tttudinemfuam produnt. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;te praflantiori» j

î. cor.4. reddit ? inquit Paulus. Quod fi acceperis omnU, quid gloriaris ac fi tibi data non effent? Deinii aßtdua vitiorum noflrorum recognnione ad humr litatem nos reuocemus. Ita nthtl in nobis reflal/it quo turgeamus : mult a verb erit deie citants matl^ ria. Rurfum tubcmur, quacunque in alijs rejjiici-mus Dei dona ,ßc reuereri ac fufficere, vt eos quicij honoremuspenes quosrefident. Advttia autetttde-cemur conntuere.non equidemvt adulambsfouei-mus, fed ne tilorum cau/a infultemus qs quos bent-uolentia amp;nbsp;honorefoucre conuenit. ïtafiet vt cunt quocunque mortaltum negocium nobisfit, non tan-titm moderate nos modeft'e, fed comiter ettam amp;nbsp;amice geramus.Quemadmodum ad ver am man-fisetudinem nunquam alia via peruenies, quant ft (irtui de tell tone, eiralteriusreuerentiaiinbutuin peclus habueris.

lam in quarendaproxim 't vtilitate officiumpri-flare, quantum habet difficultatis ? Htfi à tui con-fliderationedifcedas, c^j'te quodammodoexuas,nihil htc efficies. Quomodo enim opera exhibea qua charitatis effe Paulus docet, nifi tibirenuncia-

I. Cor. IJ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;alqs totum te addteas ? Charitas, inquit,

patiens ell,benigna, non procax,nonfaflidiofa,niin inuidet,non inflatur, non quant qua fua funt, non irritâtur,dye. Hoe vnumfi exigatur,ne quaramus qua

De modo pirc.christi grat. 34?cap.vii. l'if noflrafint,non tarnen nitnima vù eritafferen-^‘inaturicquaßc in folam noflri dile^ionem nos f^cltnat, vt non tarn facile patiaturnosacnoßra ^fgligentertranßre,qHo altenis conmodis inuigi.

imi) tare noßroßonte cedere, quod altert re~ ' fi^nemus. At Scriptura, vte'o nos manu ducat, f’'*nionet ,quicquid à Domino gratiarum obtine-^»s,eßenobü hac legeconcrcditum,vtin commu-^^^(cleßebonum conferatur, ideéque legitimum S^'utiarum omnium vfum eße, liberalem ac béni-

cum alqs communicationem. Sed vlterius ^tiamnum pergit Scriptura,dum illas facultatibiis comparât, qutbuspradita funt humani corporis^'^°^''^ tuembra. Nullum membrumßuamfacultatem ß-bi habet,nee in priuatum vfum applicatfed adfocia tnembra transfundit: nee vUani indevtilitatem ca~ ptt,nißqua ex communi corporis tottus commodi-täte procedit. Itafiet,vt non mod'o alient commo-difludiumcumpropriavtilitatis curafemper con-tungamusfedhancilltßubqctamus. Ac nefbrfe nos lateret earn eße lege reble admintfirandi quacunq^ aDeo donafufeipimus, in minimisquoquebenigni-tatù/iia muneribtis eam olim poßit. Primitiase- j,. ninifiugum oßerrißbi mandauit ,quibtts teflare- is.sen.'i.i.» tur popultts, nefas ßbt eße aliquem percipere fiu-Hum ex bonis non tlli ante confecratis. nbsp;nbsp;Quodß

itademumfantlificantur nobis Dei dona,poflquam ipfi authori manu noßra ea dedicauimus: tmpu-rumeßeabujumconßat, qmnon eiufmedt dedtcA^-

I N S T I T V T. t I B. III.

ttotiein redoleat. Atgui Domtnumfruflra fefW» tuarum communic.'tttone locuplctare contoiilii' Ad eum igitur (jttumperucntre bcntgn'ttas rfil-15. »,3 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;vf propheta inquit) eu tibt crgafanclos eini ।

in terra funt exercenda e^l,ideoq, facris obbitu-ni bus coniparantur eleemoß'tiA, vt legabbusi^ nunc rejpondeant. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. ,

Heb J Porrb,ne benefatiendofatifiamus (quodfto^^-^ • js' nusfierialioquinecejjèforet) accedcre opertctiil-i-Cor.i3 V. terum illud quodponit Apoßoius, Patientent 1 cot.o v.s (lraritateni,neciritari. Omnibus in vniuerfuinlii‘ i.t;o.i3.v. r.efacere Dominus pratcipit, quorum magna ptri ' indigntßimtfunt.,Jiproprtomcrito aßimenttinfii htc optimaratione/ùbuenit Scriptura, qiiumdocd non eße reßicicndum quid ex fiipßs mcreaiiturhe-mines,fed imaginem Dei in cunitu confiderandam, cuinihilnon amp;nbsp;honoris amp;nbsp;dilebtionis debeaiiius.in

domeßiets autemfidei ilLin eandem diligetiiis olr feruandani, quatenusper chrißi Spiritum renoua- , ta csî infiaurata. Ergo quisquis hommuin tilii nunc ojferatur qui officio tuo indigent, caufitn iM habes cur Hit te impendtrcdetrcHes. Diccxtratii-' Gil. «. r. 10 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;effieiat Dontintis not am ilh impreßit, qtufanib

harts eße tibi debet: qua ratione vet at carnem tu-Kiss y -J dejpicere. Diecontcmptibilemacmhilr.atetiin

Dointntu eße demonßrat, quem imaginisfus. deceit digna!usßt.Dic nullis eins offieß te eße obaratiiiit: ateumvtlutin vicem fuam fubjlitiiit Deus, ergi quem tot ac tanta recogno/catbenefieia^btss te

De MODO PE RC. CHRISTI GRAT. JyiCAP. VK. ßbideuinxit.Dic indi^mm effe cuiiis caufi vel ini-nimum labores:at digna est imago Da, qua tibi commendarur,cni te amp;nbsp;omuia tua exhibeas. Oubd fl non modo nihil bont prowcritus eil, fed injury s quoque amp;nbsp;maleficijs teprouocautt,nehacquidem Matth.«, v. iuflacatifa eil cur ilium tfr diletiione complecli amp;nbsp;i .amp; is.v sj dtleäioniiofficysprofequidefnat.Longealiter (in-quiet ) de me promeritus esi. At quid méritas cil Dominus? qui dum illi iubetremitti qui equid in te peccauit ,fibt certe vult imputari. Hac prof ecto vna via peruenitur ad id, quod humana natura ptorfus aduerfuni eit, nedumdifficile: vtdiUga-mus eosqui nos odio habent, beneficijs mala penfe~ mHs,probris benedicliones referamusfi memineri-mus non hominum malittam reputandam ejfe, fed inJIncinidam tn tUis Dei imaginent, qua tnduilisac Matt.;, v. oblitérât is eorum delictis, ad eos amandos ample- 4 xandosq,/ùapulcrttudineac dignitate nosalliciat.

IDc ergo mortificatio turn demum habebit tti uebis locum,f charitatis numéros impleamtis. Ide autem implet non qui omnib. charitatis ojiicijsfi-lumododefungitur,etiamfi nullum pratermittat: fedqui exftnceroamoris affectu idfacit.Potcfl eiiim accidcrevtquis exoltiat quide ad plenum omnibus debet,quantu attinet ad externa officia : interim tameldg'eabfitavera exoltiedi ratione. Quofdaitt. videas qui vatde liberates videri volunt, q tarnen ni hillargitttur q,no fupbiarultusaut etiamverborii iifulejia ex^brçnt.At^htiffalaniitatis h,oc infeli^i

LIB. 11 r.

feculo deuentum eH, vt nulllt;e props eleemofjM, fait cm à maxima parte hominum ,finecotituiitilif porrigantur. prauttat ne inter Ethnicos 1 dem tolerabilis ejfe debuerat. Nam a Chrifiit»^ plusaliquidetiamnum requiritur,qudm vt hihtti' tatem tn vultu prafe fer ant, amp;nbsp;verborum cotniti- , teamabilia reddantfua officta.Primum,etusqKi’^ opefua indtgere conj])iciunt,perfonamfufcipMtilt;gt;' port et, ac fortuna perinde mifereantur acfit‘‘'’* fentirent ipfi ac fuftinerent : vt mtfericordia tu ktt manitatu fenfu adferendat tilt fuppetiat, liter quam fibi, ferantur. Qtà fie anintatm Oper am fratrtbtu fuii dandam accedet,nongt;»igt;^ nulla velarrogantiavel exprobrat tone office contammabtt : fed necfratrem,cuibenefacit,'i^^, tanquamopis egenum def)iciet,vel tanqintnifi* obligatumfubiugabit, non magis fctltcetqu^j agro membro infultamus, cuirefocHlando corpuslaborat:vel reliquis membris putantusß‘' , cialiter obligatum,quiapltu opera ad fe traxf^^ qudm rependerit. Stquidem offictorum intertnen^’ bra communicatio nihtlgratmtum habere turjfedpotiusfolutioefeeius quod natura 10^1“^quot; bit um negare prodigiofum ejfet. Hac quoqtte nefiet, vt nehberatumfeputctquivnogenereey , cij defunilus fuerit : fed it a potttis fecum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I

cogitabit,fe, quantus quantus ell,proxttnù debitt' rem fui ejje : nec ahum exercenda erga ipfis ficentia flatuendum efle finem, ntfi quuntfr‘'‘‘'^

titles défie tunt: qttó quam late extenduntur ,ad charttatis regulam limitart debent.

Vracipuam abnegationis noflri partem, quam dixiinus in Deum Jfiellare, iterum plenius exequa-mur.Ac multa quidem de ea iam dtclafunt, qua re-ftMefuperuacaneu foret, fufficiet tradare qua~ tenusad itquanimitatem toleratiam^nosformat. Principio i^itur in quarenda vitaprafentis vel com-^oditatevel tranquiUitate, hue nos Scripturavo~ titt^vt Domini arbitrio nos noflra^ omnia refigna-ftSidomandos ac fubiugandos cordis noflri affe^lus iditradamus.Ad opes honores^expetendos, adarn-biendampiitentiam,adcumulandas diuitias,adeas omnes ineptias,quieadmagniflcentiam pompamq^ facerevidentur, congerendas, furtofa efl noftra libido,infinita cupidttas. Rurfum paupertatis, igno-bilttatis ,bumUttatis mirus timor, mirum odtum : tjHtbiis ad tüa modis omnibus amoltenda flimula-mur.liincvidere eil quam irrequieto fint ingenio, quot tentent artes, quibus fludijs fe fatigent ,qui-\cunquevitamproprio confilto componunt .• qubfei-licet adtpifcantur quamp; vel ambitionis, vel auarittA fett affeilus, rurfum quo pauperiem humilitatemq^ defu^iat. Pijs ergo hominibus ne talibus laqueis im-flicenti(r,hactencndaelivia.Principib,nonaliun-

\ dl froflerandirationemvelappelant,velflierent, vel cofitet, quam ex Domini benédtciionetideo^ in

* 1 eamfetutbac confidenterreqciantacreclinet.Na * \ vtcunqfltbi pulchrefitfficere vtdeatur caro, dum vel

CAP.VII, 5S4 I N st I T V T. L I B. III.

propria induflria ad honores, opes^jContenditi^^^ ßudio enititur,vel adiuuatur hominumgratM'^'^i tum e^ tarnen, omnta hac nihileffe, neque abß'* vel ingenio vel labore nos profeüuros, nifi nusvtrunqueTiominus proßerabit. At 'e cotindl fila ipßtts benedi^io etianiper omnia impeding''' viamreperit,vtnobis in latum faußum^ fuccedere omnia faciatidetnde, vt maximefi^V poßimiisaliquid gloria atqueopulentia nobii parare: (qtiemadmodum videmus quotidie magnis amp;nbsp;honorib. amp;nbsp;opibus cumiilariPquand^ •me ne minimam quidemfeltcitatis particul^”^ gtißant qtiibus incumbit Dei maledtclto,ßgt;'^ V «ihil nifiquod male nobis vertat,confiquemut-^^^' rb nequaquam appetendum quod homines ntsß tnifieros facit. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,

Ergo,fiomnem proficrifiiccejfus atq^ rationemtnfiolaDei benedictlone credtn:uiil[^f‘' fita,quaabfientemiferia nos omnegenus initates maneantirefiat etiam vt ne propria genij dexteritatevel fiedulitate fieti, nec beuftinf^ fauorefibnixi, velinanifortuna imaginatioiit^^ fifi, ad opes honores^cupide contendaniusiß^^. Dominum fimper rejfnciamtu, vt eius außdß^ quamcunq^ideprouiderit fiortem deducamur-primiimfiet,vt non per ne fas amp;nbsp;dolis ac malts ad'’’ vel rapacitate, cum proximoru iniuria ruaiitns captandas opes,adhonores inuadendos:fideassagt;'' tumfortunas fequamur,qtu nos ab innocentia iKi*

ÜeMÖDOPERC. CHRISTI ÖRAT. JJ} CAP.Vil. 1 abducitnt.O^ cfiifnJperet diutna benedt^HoniSjtn--terfiiiudes,rapinM, alioiq^ neijuitia artes, auxili-im? vt illa nifi pure co_^itante ac recle agen^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I

tem non fequitur: itaeos omnes à (juibns expetitur ab obliqua cogitatiotie prauii.j.,facimrib'. reuocat.

Deinde inieHu erit nobis fianiim, ne immodica dt-^ tefiendi cnpiditatc ardeamtts, ne've honoribus am^ bitioseifihiemus. Oua .n.fiontequis à Deofe adiutü iri confidat, adeaconfcquendaquAContraeiusver^ biidefiderat^Abßt.n.Vt^ore fuo Deits maledicit, benediélionis fiia adiutorißpro/equatur.Poflremoß

' pro Vota acße no fuccedat, cobibebimur tarnen ab 'impattentia,tirqualisctinqjnoftra. conditionis de-^ tejlatione:qubd fciemus id ejje murmurareaduerfiis

I Deu.cuituarbitriodiuitia amp;nbsp;paupertas, conteptus , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'

amp;honores dißenßmtur.Jnßiinma,q.ßeeoquodi-ciu eil modo in Dei benedibtionem reclinarit, nec

, (aquitfurioseexpetiabhominib.filent,}nalisartib.

, eMupabittir,quib.fimhilprofeblurü cogitabit: neC , ßqttidprojßere acciderit ,ßbi imputabit, 41: fuavel I \ fiditHtati,vertndtiflriæ,velfortun£,fedDcoautho-t

\ fiacceptiiferet. Qupdß florentibiisa'torumrebus

I \ ipfe parampromoueat,imbct:ani retro delabatur:-

I \ maioritame aquitate ac moderationeanimißiant

I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tîntt!f4teferet(jU4j)f4nu5qHispMmMJC(fiocre/!{c-

i nbsp;nbsp;nbsp;ce^M.fl.voto dataxat nonre/podeaf.habensfiilßola-

I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tiit.in quo tr^quilltus acquiefiat ^in junio ve( opa-

, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lïti«veIpot«ttÆflt;tJlîffîo:qM!4Vfpjuti^i.c condacit,

1 nbsp;nbsp;nbsp;U4rtsfudJordindrirtDojnin® repHtdt.

CAP.VII.I N S T I T V T. L I B. HI.

fuiße affecium videmus,lt;]ui dum fequitur Diniquot; rige^dum tradit ,fimilem fe tefiaturptifH abla^ato,neque ambulare in rebus ait is vel mndfi' Itbusfuprafe.

Nequein hae tantumparteconflarepqsanKf^ debet tUa tranquiliitas amp;nbsp;tolerantia : verutn ad nines etiamcafus ,quibus obnoxia eH praßm'i’d‘'’ extendatur necejfeeH. Ergo nemo rite fe abncß' uit, nifiqui fe tot um it a reßgnauit Domino, mnesvita fuapartes etus arbitriogubernarißf'’’,' Qtü verbßc animo compofitus erit, quiequid dat, nee mißrumfe reputabit,nec defua forte Deiinutdia conquer et ur. Quam verbneceßariaf hlt;ecaffebHo,indepatebtt,ßconfideresquot acade^ tibtu fubteilißmus, quorum euentu vitafuaf’^^^^' dicunthomines,ßeum natalem deteßantur, oblO' quunturDeo: amp;nbsp;(vtfuntfacundi ad blaßhemiat) tniquitatis eum acfauitia accufant. Ftdeltti’ß’^ in bis quoque oportet Dei clementiamamp;vereft'-ternam mdulgentiam intueri.Proindetßueadar prutnafegetibus,autgelu confumptis, aut gtandni^ proculcatis, imminere famem videat: non tangt;^ ßeßondebitanimum,necDeo intiidiamfacitf-r IfiUZJ-v-ïî in hacßduciapermanebit,Eios tarnen in tutelaD'^' mintfumus, i^ouesin pafiuis etus educata: ide gitur aiment a nobis etiam in extrema ßerilitdt fiippeditabit. Siue morbo affliblabitur, ne ttini lt;}igt;i dem ßangetur doloris acerbitate,vt ad tmpaß^' am prorumpat,atqj it a cum Deo

De modo PERC. CHRISTI GRAT. 3J7 CAP.VHI» ßitiam aclenitatem in Deiferula conßderando.ad tolerantiam fe reuocabit. Denique, quiequid eue-ntet ,quta ßiet manuDomint ordinatum,placido gratoq^animo fufiipiet, ne contumaciter eius im-perio refißat, cutus in poteßate fe fuaq^ omnia fe~ niel permißt.

De crucis tolerantia, qux pars eil abnega-«onis. CAP. VIII.

, r\Vinaltiiisetiamnum confeenderepiammen-decet: nempe quo dtfiipulos fuos vocat Cbrtflus,vtfuamvnusquifq^crucem tollat. Quoß Mïk.jó.t. fa«^«Ki?BDomina5Coopf4«it,4c fuorum confor-;''^' tiodignatusesiyij fe ad durant, labortofatn,inquie-titm,plurigt;nisqj ac varijs malorumgeneribtu refer-tam vitam praparare debent. Sic eil coeleßisPa-trisvoluntas,vtcertumdefuis experimetum capiat,eos talem inmodumexercere. A Cbrißoprimo-genito fuo exorfiis, erga filios omnes fuos hunc or-dinein profequitur: nam quum effet tlle Pilius Dei praalqs dileilus,^ i« quo Patris animus acquiefee-

i fcatiVidemi« r4jnewq«a»JMo»indH/^eMfci'acJMof-' liter habitus fuerit: vtvere diet queat, non modo

perpétua cruce exercitatumfuijfe, quandiu terrant mcelmt ; fed totam eiiu vitam nihil aliud fuijfe, qum perpétua crucü JJieciem. Caufam Apoßolus ‘‘ßi^nat,quodobedienttamdifcere oportuertt ex qs qutpajjus eii. Cur nos er^o ab ea conditione exi~ mamu5,quamfubire Chrtßum caput noßrum o-portttit: prafertim quumnoßra caufa fubierit,vt

cXP.Vin.js8 Imstitvt. LiB. iri.

nobit in fapfo patietiti exemplar exhiber obrem Apoflolus omnibus filys ï)ei hunc effe deJÜ^'j tumfinem docet,vt conformes einsfiant. Vndeetn injîgnis confia latio ad nos re dit,in rebus dteris atqttt

a[peris,quæ adaerfia malac^ exiftimantur,nos clii''“ fii paßionibus communie are : vtquemadmodunitigt; àmalorum omnium labjrintho in gloria cielefi”* . Alt;a:.i .'I.1Z ingreffusell,itaineandempervarias tribulatiii«‘‘

deducamurfiic enim alibi loquitur Paulus ipfi:‘jigt;‘'‘‘ Phil.3,v.io dum commtinicnem dificimusafilidionumipf»!^/'

mul apprehendimus potentiam refirrecluniiS''^^ ■ dum confiormes reddimur morti eius:it.a pr£p‘gt;P‘’ ' muradgloriofia refinrrectionis eonfiarttum.Q^lquot;''' I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;hoc valerepotell ad leniendam omnem crucu

bitatë, quad quo magü rebus aduer/isafflidagt;»i‘’’’ eb certi'us confirmatur noflra cum chrifiofixtil'^^' cuiuscommunionepaßionesipfianon modb bcneii^ £la nobisfiuntfied adpromouendam qtioq, noftAiH fialutem multam afferunt adiumenti.

Adde, quod Dominus nofter crueemferen^‘'^ fiuficipere nihil neceffe habuit,nifiad tefiandani probandamq^ Patri fiaam obedientiani : nobis multis rationibus neceffe estfiabaßidua eritce degere. Primitm, (vt natura nimiunipropenfifi' mus ad omnia car ni noflra tribuenda)nifit nobis it»' beciditas noflravclut oculo demonflratafiuei'd’ff eile virtutem noflram fiupra iufium ntodutn sfi' mamus: nee dubitamus, quicquid eueniat, cond^ pmnes dißicultates infiailam fiore amp;nbsp;inuidAt»^

De modo PEEC. CHRISTI GRAT. SÇaCAP.VIlI.

I Wp in flolidam amp;nbsp;inanem carnis conjidentia eue-lgt;i)nur:quafiett cotumaciter deinde fuperbimusin l'aluni ipfi{in,perinde acß propria nobis facilitates titra eiiu gratiam fufficerent. Hane arrogantie Hitt ineliiis retundere nonpotell, quam dim expe. rimento nobis comprobat, quanta non modb imbe-cillitate ,fdetiamfragilitate laboremus. I.rgc vel ignominia, velpaiipertate, vel orbit ate, vel morbo, relalijs calamttatibus nos affligit : quibusfuflinen-dis longe imparts,quatum ad nos attinct, mox fuc.^ cumbtmns. sichumtliatt difeimus inuocare eius virtutem:quafola fubpondéré affltllionum confi-fiere nosfaett. Quinetiamfancitßimi, vtcunq^ Dei Statia,ndproprijsviribus,flare fe nouerint, de fua tarnen fortitudtne nbsp;nbsp;nbsp;conflantia plus tuflo fleuri

funt, nifi eos crucis probatione in penitiorem fui notitiam adducat. Hacfocordia Dauidi quoque ob., ttpfit■ Ego dixi in quitte mea,Non mouebor Perpe-vui. j«. », f tuo. lebouah,ftabtlierM inbeneplacitotuomonti mto robiir, abfeondifli faciem tuamfut perculfus. Fatttur enim torpore in rebus proflierù obfltipefa-Itosfuiffefuos fenfiis, vtpoilhabit.'t Deigratia, à qua pendere debuerat,ftbi innixnsfuerit, vt perpe~ tuitatem flbi pronntteret.

Taltbus documentis admonitifuorum morborum fideles, proficiunt ad humilitatem: vt praua carnis confidentia exun,ad Deigratiamfe conferant.Por~ rbvbife contulerttnt,diutna virtutispraflntiamfitt qnifltisfuper^prafidqineil,experiuntur,

2 4

CAP.Vin. JÖO I N ST I T V T. L I B. t I I.

Rem. J.V.Î nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Atque ic^e^l quod Paulus docet,tribulatilt;»li^‘

generaripatientiam,patientiaprohationem-quod Deus promißtfidelibusfeadfuturum in lattontbus,idverumeffefentiunty dum patie»!^ ßubßflunt,eius manußtffulti: quod fuis viribtts quaquam poffent.Paticntiaigttur experinientii^ affert fan£lis,qubdDeus,quani polliciruselli)ß''‘’j reipfa,dumopuseü,exhibcat. Indeßcs quoqf^’^'^ conßrmatur: quando ingratitudinis ntniU fo’^‘‘’ non expeclare in poßerum quam conßantemttcß' mam experttßntDei veritatem.Videmus iain vno contextu bona ex cruce nafiantur. Illam quamfalsb de propria virtute prafumimtis, opbiiii' nem euertens,noflram^ hypocrißn,qua delitiaanobisfacit,detegens,perniciofam carnis confidentttm excutit:ßchumtliatos tn Deu vnum reclinare io-cet:quoßtvtnon opprimamur,necßtccumbanitiS' Vidoriam autem ßes fequitur : quatenus fitHod Dominus,quodpromißtpraflando ,fuam in future veritatem flabiht. Sane vt fola ßnt ißarattonos, apparetquam neeeßaria nobis ßt crucis exereiü-tto.Neq^ enimparui mometi eft cacum tut amtm^ abflergi,vt imbecillitatis tua confeius probefiasM-becillitatis proprio, fenfu affici, vtdiffideretibtii-fias. Diffidere tibi,vt ßduciam tn Deum transféras. Cordisfiducia in Deü recumbere,vt ipßus auxilio ßettis ad vltimu inuictus perfeueres. Conßflere ipß-usgratia,vt veracem eße in fitispromißis intelligas. Certitudinem promtßionum etus habere comp-r-tam,vtffestuainde(orrQboretur^

De MODO PERC. CHRISTI GRAT. 56t CAP.VIII,

4 Alium lt;]uolt;^ finem habet Dominus affligendi fuos ,vt ipforumpatientiamexploret, amp;obedi~ entiam eos erudiat. Non equidem quod poßint tUi obedientiampr£flare,nißquam tpfe dederit: fed it a placet eipraclarisdocumentis teflatas facere ac il~ luflres quas infanéios contuhtgratias : ne intus o-tiofilateant. Ergotolerandivirtutemacconßan-tiam, qua feruosfuos inflruxit, in apertum profe-rendoydtcitureorumpatientiamcxplorare. Vnde ilia funt locutiones,quodtetauerit Deus Abraham, amp;c. u. érpietatem eras compertam habuerit ex eo, quod non de tr eel aßet proprium ßlium e^xvnicum immo-lare. Guare Petrus non fecusßdemnoßram tribu- i.Tet.i.»-7' lationibus docet probari, quant auruminfornace

I j^nw nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Q^uautemnonexpedtredicat,

Yt praflanttßtmum patientia donum, quod à Deo

I fuoßdelisaccepit,invfiimprodHcatur, vtcertum

I mantfeßum^ fiat ? îsieq^enim aliter vnquamho-

I minesipfumpro mertto eflimabunt. QwtdftDeus k ipfe,nein obfiuro lateant, tmb inutiles iaceantac I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;depereant quasfidelibusfuis virtutes contuUt, lure

I facit, dum illis exettandis materiam fuppeditat: 1 optimam rationem habent fanétorum affl tel tones, I nbsp;nbsp;nbsp;fine quibus nulla foret eorumpatientia.Ad obedien-

I dum quoq^ erudiri cruce dtco : quia fic non ad pro-I nbsp;nbsp;nbsp;priumvotum,fedDeiarbitriumviuere docentur.