^AD BILL

BALDVMPYKRAIMERVM, de Euchariftiajoanm's HufTchin» cui ab æqualibus à prima ado lefcentia Oecolampadio nomen obuenit,Re fponfïo po« fterior.

Üe[ätis,cMUi^mtufßtis. L«f*

?»^AD r.ii 1.

BALDVH PYRKAIMERVM 10* annk Oecolampadij,re^(gt;nfiopofterior»

BVNDE fätK indultum effet Ze-lo, mi Bilibitlde,agemuteturftilu!t Tuui mer£ amaritudinii féller ord» bdt,meuf aliquant£ charitdtis meUe t'mgatur:tuii^ ferma inucâiuui Heen 'tiofiorfériebat, meus autem deßnforius, irdtu h umi« iior uitet. In priori reffonfionc mihi temperdui,ut tc lenirem:en nunc quoq; lenior prodeo.ft ßrte mitefcas 'Cr tu. Brdi tune m me ßroeior,iie inhumunior: nunc dutem multo pluribus eitru demcritum eonuidjs me ddobruK. iterum danda eft opera, ut te lafiffe amieti Chriftianiteognofeas, qui Heet eitraßmiefuiedi-ffendium omnino taeere, ncq^ poffit,neq; debeat,noit tarnen quantum laçeffitus eft,retaliare uelit,

Idæedum ago,tu ne eredas me tam ftupidum, quin fentiam quidßeerii-Etqui^ tamoeealluitadplagar, quem flagella ifla tua non exeitarent t Sime mendaee tantii propheta dixilfet,fatiu5 exiftimare mori quatn talii effc. Mendaeium enim uoluntdrium,crpcrniei« 'ofum,maximcm rebut diuink, fummam abominatio item cxifltmaui femper» Nkwc autem hoc potiffimuni

4 IO. OECOLAMPADII AD

fcorpione difccrpor. SaxeiM clfein,fi in conuiuiolafie pcrßriäiii non fentirem: at res non agiturin angulo, innotcfcitorbi,pllt;cudutdduerpirij,dolent amici,com* tnèdatur feculis ,fcriptii no fcriptd effenetjucut, id^ ßäti d te, cuinunqndm tndle uolui,fed nec hodie ntdle uolo. interim tu belle modeftu tegloriaris, cr ehari* tatis, diuinieq; gioriteobferuantem fùiffe:ego autem ' fentio nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;intelliguntmecum alißt^eq; Jichone*

' ftati me rcnunciaffe fcids,ut cotemnendum putë,quoi jentid, quafi nihil mihifit eum bonlt;e fm£ odoribus. Efl adhuc mihinonnihilfontis nondu perfriflce, qui ttoUcfi-dtres, e^cos qui melt;£ curte concreditifunt,per me conflindi. Et profiâo tantulas adhuc uires fiippe ditarct mthiueteris A dlt;e ingeniit, quo conuiciu con* tiicio rependeré: nondu detriti effent dentes. Facilli* ma omnium ars eft, malcdicëdi diftiplina. thulia tant abicëld lotriculd e(l,cui,ftexdfl)eretur,ingcniu deft.

At Chriftianius ftieritarte hancdedifccre, quant dif'cere,ftigerequamimitdri Ciuin z^Eccleftieftatm perturbatior ell,qua m utliccdt,qudtu in procliui, pri uatis affeâibus indulgere. Vidcmus,quam parum ad hue dijcuff^ tencbree,quâtie in omnibus ordinibus de* ordinationes,qudntd hypocritarum tyrannis,quanta etià tyrannoru hypocrifsmeq^ nouus lUe morbus eft, ut heri uel nudiustertiiis, adftruentioré euägelij pree àicationë,ccepiffeputddusftt,tatnetfiilld purgetur,et partit*

I

TYRK. RESPONSIO POSTERIOR. $ parturidt ,idq;non fmc dolore • Similii ejje appitret difflciUime enitëti pucrper^ : bcdtn erit,fililicttcr eni Xä. fùcrit,V£ iutè terr£ uniucrflt;e,ß utpdrturiendi ui res deer lit,dlortiuerit, D.tdu igitur erit aliquid huic proceUoßo /èeitlo, ne muledicentidm mugis exercere, ^uüm tußum excttfdtionem dffèrrc exiftimer. Si cnim inuicemhccrÙdo,infimüdo, triducendo'^l; inecclejid dci dmbulure uoluerimus, quid tundc/ùturu eß ? que fieri poterit ut ueritutem no dmittdmus^ quomodo et mutuu cr dlios £dificubimus f Zelusabfij; churitdte, no curdtfied uulnerdt:n5 humdnits, fed pecuinus cß,

C cifurus itdq; fum, qudfitum per honeßdtem licet, nec qudntum poßem iure, ucl qudntum merer is, exd poßuldbo,imö nuüus effem in couicijs,fitu d, cdlumni of£ mdlediccnti£ uitio excufdri pojjes, qudcunq; tdn* dem permijjione dei,illi mdloßßtis esobnoxius, Vor tdßis no deliiturifunt,quiintempeßiuit,feruilisq; pc äoris,confilium munfuctudinis huiusdicdnt,c?‘pro mentis trdildndutecëfcdnt, Videormihiuidere,ubi contulerint utriufq; re]fionfiiones,quod mc reddrgutu rifimtydicetes : Stulte,exißimdbds hdcdrte Bilibdldté demulceri po(fc?dn non fieißi periculu,qudm iniquut fkerit priori reßgt;onfioni? num ucl unum uerbum pd* cifice,dmice, ziT dbfq; fille proloquutus eßi dnnon oi mnid in peßimdm pdrtcm uertit ƒ Excufidtiones infd» nidm,buntilidtioné hypocnfintfimplicitdté dolos,coït

gt;

IO. OECOLAMPADII ad ' ftdntidm pertindcidm,ucrttdtem méddciimt interpré tdtui ell-.inuifiorfh/ltn es,clMtn ut te dudidt.

At non deterrebunt me^cjuec prtecefferunt. Adhue tnihidetc meltord : Oquot; i^dgis/elieidpolliceortcr niß duresuerbis mets obturducrK,crrcmipfdtnexpen» dere noluerii,coßdo te tdndem, pœnitudine tdnt£ dit fieritdtis duéium iri,c^ pofthdc me non folum no cott demndturum,ßd etidm quod cordM deo hominibuté^ debestinnocentidm mcd excufdturum, ofléddm cnim uolente deo,dd unum ufcf;,omnid quie fiuedd literds,ß uedduitdntdttinent,zy mihi improperdntur,igt;nmcgt; rità olxjci- tJon poteß hoc fieri citrd omnem tudm no tdm,^uod doleo. t^ecejjecnint efl,utte mdledicaitt cdlivmnidtorem died, quo medtdmgrduibuscri* ntmibtu liberem. Nolo tdmen hoc mdlitite tu£ impu* tdri. Arbitrordutem te dbdlifi incitdtMn, tdnto impe tu,utnec cdufdtn iplètm reâetrutmdueris, nec mei rd tionëhdbueristquibus mdgis fuccëfeo,quodte tdnquH crgdno fint dbufî,ut in me effundercs, qcquid 'm te efi irdtii:amp;-tucui[lis longe iuftiorëexpoflulddi cduÇdnt hdbiturus es,utGrmihi,quëdcbes,cdndorërellitudf» Cf iüis quod meruerunt,réponds.

Equidë mitefio,ponc etidm tu dnimü lüu/m exdfigt;e rdtii. 1 n tdli confliàu firire coguntur ßuäfiqui omni no firire noluerüt, ne totipereüt. Innocëttbus profe fotifiimwn loquifiis efi, Ego te in hdc diglddidtione

ç , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;~ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;#v7i7r«AflÖ

PYRK. RESPONSro POSTERIOR. T «vlnraAop non expeâdffcm,C'‘ fiijuidem obuuturü f^eraßentitibi pepercijjêm. At tu non drmutior cccte yfcd f^uior occurrijii, repulfus igitur pluccibilit tjio, etiamfi tui nommis reuerentiu m'mor habita eß^ Tu fané multo grauius percußißi, i^uàm repercujjiit ts,id quod lilt;juidu,ac perßicuu erit omnibui,lt;iui tnelt;i ttduerfariorutn'^ f:ripta contuîerint. A nbsp;nbsp;hoc unum '

impctrarc udim, id quod zy tibi in rcßonfione hac iuapofteriori, impendio placet, quodq; manibui ob-Uijî incipio, ut apud lequum ledore ßt iudiciom, uter inanfuetiii egerit. Vnde er optarent à nemine meum tuum'ue librum folamßcd ab omnibui,uel ambos, uel fteutrum legi, id quod hic liberum erit, uereor autetn R! ciuitate tua minus. Atqui hoc,fi mea er ißic non Ic gentur,tult;e,fi uiäor es, gloria: multum pr^iudicabit: fm ego innocens, ut fum in hac re innocentißimus, mi rum ficcrit in urbe tarn libera, mnocentium parte mi* nils ßuoris a]fequi:fi deniq; incerta uiéloria,qut fit qf piw una magis grauatur,quàm altera ?Scd firtaßis gloriam tuam non tarn magnißcient, utignominiant nteam apudfe dilatarifinant tui, quam tarnen magis ex tuis libris diuulgant,quàmex mets.

At deleéloribus no fimus anxificoalefcâtprimunt animi nofirherfrufirit zelabut propter nos alißqd^fi Cralijs qui docêdi prouinciam fifccpcre,probarctur, iam plcbi quoq^ confultum effet,

' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lt;nbsp;4

c IO. OE COLAMPADH AD

QKiC igitur nobis mterfe tarn loge dilfidétibut,ut appdrct,dd pdcëuii ? Ydcilis /lêâo,ficiuidë benigne nos inuicë dudierimus, nihil minus q ftni/lrdsacl* tnif :rimusfulpiciones. E.lt;juidë nuper ad id enitebdr, Ut (juod te dngebdt, ex dnimo tuo adimerem, fed in» cdffum O' infèliciter, N /lt;c iterum idipfum dttentdbo, ßxit deus, utgrdtiordfint, ^udtn tju^ehdäenus inter nos funt fcriptd-.grdtiorddutem erunt,ßpdulilper de tne fentire melius coeperis. Ciuod fi fieri nequit,pofi:i hdc corum deooquot; dngelis eius, innocens i tuis, tuo» rumcf; pertculis ero,cordmg; mundo ipfo meexcufd» fim, (}uoddffli{ld in re ecclefiæ dnimuldm dudire de» ffiexeris. Sed accomodabis ßgt;ero dures, non duditu» rus ueterdtorem quempidm impium, uel hypocritd» rum crfycophdntdrum principem,ciuibus tu me uer bis trdduxifli, fed ehrtftidnwm Chriftidnè de rebut Chriftidnis loquentem, o fudm innocentidm defiit» derecodëlum.

Gitur mox rem ipfdm dggredidr, amp;nbsp;principio cdufdm firmdbo,ne fubinde dnted,id quad tu ficis,principiS ^^jtibipetereuidedr,dudiësmerito fud» ue o tinnulum to «v tb§ nbsp;nbsp;nbsp;£cpa to*

ties oaini. Deinde ed qu£ hincinde dd irritundds re» J^onfiones mcdstumultiMrio congeffifti,utbreuiut

poter»

PYRK. RESPONSIO POSTERIOR. 9 pote ro reuellam. Poßremo tanquam Piircrgd,conui* cÎA iüa pluritttd tjuibtf^liber tum refirtiffimiM, dd «• num ufque dbßergdm, zy db eis me dlienißimum eße decldrdbo:ficq; pldcide per grdtiÛ dei,oßenddm tdnt tibi qu'dmdlijsjnonfolum quidfentidm ßedeyqudHi indigudpdtidr,

Jnhoc cdrdo rei uerfdtur. Tu zy t^uotcfuot teem» fentiunt, uerbd illd mdga£ dutoritdtis, qu^ Chrifli» filius dei dc redemptor naßer,m ccend protu[it,uobis ß^lfgt;'dgdri,amp;' pldnè uos certos reddere dßeritis : fg» i(«tf (M incjudm,ed menefentétite prorßtm nihil dduer» fdri,uelobeße. Inteüeäumenimuerborum dpdrte med ßdre docere poßum, ^uod quu poßum ddiutidn» te Chrißo, utiq; contrduosßdbunt,qu£opituldturtt cenjebdtis.

Nc Kttgf mur in fdcris Uteris incerti, interpreU-tionum regulæcontemnende no ßent.Aßcntiris ipße, Uerbd interdivm propridm,interdum figurdtü expo* fitione requirere. Hoc certu eß, zy di/ßutdtioenuUit eget.ïnquirendu nuc,quddo ndturdle,et qudndo figtt rdtd poßuldt.T rddut igitur loquutiones dißingui in loquntiones reru,et fignorH,çy earn quie res funtet fignd. TR.es uocdnt,quteno ddhibentur ddßgndndunt dliquid. Signd uero,quorum omnis u[u5 infignifiaat io eß. R« ZT ßgnd,quie fic resfunt ut interim etidnt ^drum rerumßgndßitt. in rebus hoc dttendendu»

«* S.

«o quot;nbsp;10. oecolampadii ad

funt, non ^uoi aliud prêter feipfas figni/îcayê f)ojfunt.Contrà,m figtti5,lice^etiamipfareffint,no rflattendédii quodfunc/ed potim cjitod ligna funtet fignificant. Cauendu auténein exponédif iß w con^i fionom mtroducamui,et puerile Sophifticen exerui tes,ridiculi ßarniu. Vtindignüe/lleonëuiuudicere tßepiófuratn leonif.ita etiam.fileonif piiüurâ dice* 1res effe leone uiuu. Sicijuando Chriftus accipit teßi monium à pâtre dicéte,Hic eß filittt meus dileiÜU!, i» quo mihi complacitü eß : bla/ßhemia eßet,Cfdiuino teßimonio contrariu, interpretari eum eße figurant filij deifConßequens enimßret,eße er aliu,cuiui is ge reretfigura. At fi perfonato alicui diceret etiam de teelo deus. Hic eß filins deiflultum firet contendere, iUum eße uere filiudei, quuadrepræfentanduueru filium dei introduilus,coprolgt;etur. Ni« cfuauis uer bum dei omnipotésfit,cr nuUo modo ineßicax,quM do tarnen de figura mentionë ficit, tune no tribuit ei, ut fit quod figurât,fed ut illud fit quod uerefignificet, Debet hoctä indubitatu efie,quàm certu eß triadettt 'efiè numerum imparem, ut ubi loquutio eflde rebus, expofitio figurataneadmittatur:ubiautëde fignis, tanquam fignis,expofitio figurata agnofcaturtanq germanU’ lam ex cofifio efi,facraméta eße res er figna,proinde er figurata requirent expofitionê,er asttendejuiii in eis quid fignificét, fub, cis enim res in* quot;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fenfib lies

11

PYRK. RESPONSro 'POSTERIOR. fèn/ibilet nob if comendäturtiiline db hit quie pgneMt. Uederd ret eli,et in dperto rem dbfente,uinufcilicet ttendle,ex hotninu it^itutioc dnnucidt. Im fdcrdmctis dut dd mdxime fdcrd mdnuducimur. Hdbët itdiy fuH norem,ut figurdtdm expofitioné recipidt.Exempltt huiiK fcripturd nobtf Çuppeditdt,quoties de illif utft crdmétisloquitur. Et nonuqfcripturd,ipfd exponit, tionuttqexponéddrelincjuit. Circucifio fdcrdmentH e/l, etjgt;ßäo no rcfjiiciédu e dd externücircücifionë, fedddinterndi^udfitpdäücumdeo. Ad Col.t.Per que circuncifießis circuncißone: er exponit, qute fit fme mdnibitf,dum exuiftif corpiu peccdtortvm cdrnis per circiicifioné.Et Gen. » 7. mdnififte itidemut,uocd ri foediiS,uclpdlt;Hiim,quu tdntit fit fignupdäi, dicit enim: Hoc e/l pdätim meum quod obferudbitis mter me zy uot ; ficut fpirituffdnëlus ipfe mox exponiti hoc efl fignü fœderif inter mezir «or. Erdt et dgnu* pdfchdlisfdcrdmétu,dccepitq;nomérei qua figndbdt C cuiuf memoria refricabdt,z!r qua prafigurabat, 'Spirituales eni utruq; cognofeebät. Vnde diäui efti uiäimd phdfe,uel etia phafe domini,hoc eßträfituf, quit no effet ed uiëHmd.fedea uel reprlt;efentdbat, uet fi Chrißumintelligebät,prtedicebdt,Erdtfdbbdtiint fdcrdmentum,zrfdnäificdripriecipitur,quidfdbbdt tum domini dei eß, eo quod figuret er comoneßcidl requieidoininicie. Sex ^iebuf opdberis, z^ßeiefoia 9perqtjtii,feptit)to(ßß iUeßbbifta domitfi dd tui eßt

1* lO, OECOLAMPADir AD

Qÿiihicdicit,(ifimpUàteriidh^reat liters, mdgîiF netuitcrecjttiefcebjtdem diefeptiino,qiùmali/ï fex diebutfannott ZT dit feptimo optrab^turf fed ita de fdcrtimetis loquendi tnos e(i,ftciit moxfubditur. Sex diebui fècit deiK cœlum O’terri, Oquot; ntdre,o omniet ^U£'ineitfunt,O’relt;Juieuit die feptimo: lt;juo perjjii* cuedocetfftbbdtum effedomini, quid memoridle e/l qtioddominuf die feptimo quieuerit, licet nunc idem agdt die feptimo quod fex dlifi. in noud etidm lege id ipfum occitrret. Externtufdnè bdptifntiif,non eji de* foßtio peccdtorum,tte(^ crucifixio uelfepelitio uete ris Ad£,qudnt interniK bdptifmus uere hdbet. itdq; nomine bdptifmi extemi fldtim internorum o inui^ fibilium ddmonemur, ßcenim dd Ehom,6 .legitnuf: Anignordtii fi-dtretfqd’quicuq; bdptizdtifumutM Chrijlo iefu,i morte ipfiut bdptizlt;ttifumuff cofepul ti eni fumut cu illop bdptifmii in morte:utqueddmo dum Chrißiu refurrexit ex mortuis p glorii pdtrit, itd O’ not in nouitdteuit£ dmbulemus. Vide quomo* do cofepulti fi)nut,quid perbdptifmum fignificdmur confepulti. Etdd Col.^. Confepultio’inbdptifmo, I. Pet. Î. Cuiut figurne nunc reßgt;ondes bdptifnus,not quoq; fdluos reddit, quo no cdrnis fordes dbijciutur, fed quo fit, ut bond cofcientid reßiodedt dpud deunt. Sic et ed qud; m lo.priorii dd Corinthioi exponiuo ItttU, Pduluf cnim referdf tnyßeridßnterpretdtur pe trant

TYRK. RESPONSIO POSTERIOR. V tram fjjirituahm-.'Petraautem erat Chripw,hoccß ftdt figura Chrißi.Etubicunc]; defacramclisfirma tftyV explicatitur,rcn cottuenit eo mcdo logui ut de Kbuf,lt;ju^ead figmtidtm iußilutano fint. ïn fumma» de ficramcntis.utficramentit Icquendum rß.

Qtiiaautfmv Euiharfiiam ficramenitm r^ie teßatur catholtca ecdefia, nee uHut unejuam tam tm» pudensfiit,lt;]uinegarc fitaufif.quare quu de ea firi* pturamentionem fieit,noudm legem interpretandi firipturä lt;]ult;ierimut,pci indeae no eßet fieramentu, Cf «f rf mi/r pdHf m uoeare figuram,be)e eßfierameu turn Cf fdf»quot;« fignwm eorpesris dcmindlt;ju£ nos tenet religiof^uandiu eeelefia panem cofieratü uoeabit ft trament u eorporis,tdndiu fcimta nos eeelefilt;e expofi tionem fi^ui. Bene eußodiuit doilrina fyneeritateiu tam idoneo uoeabulo. No eß elàm,quid fieramentu dieamui. C^tits ignorât definitionem fieramentifde» cantatum efl cr apud pueros,Sderametttu effierei fi» triefignum. Quisnefiit quideonßituat ficramentuf Irequentißimum in ore omnium eß lUud Augußinii Aeeedit ueriumad elemenlum:Cr- fit fieramenlum. Vee quis negare poterit; Vndeaut alij probare pote rintgt;elemëiü fieramëti eße id quod fignatßdq; fibßi tiuet Quos filidos autores pro fi habentfquo teßimo nio firipture fitutari poteruntf Aeeedit, inquit,uer» tum ad elementum; non dicit) Aeeedit resfignataai

* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4

»4 ÎO«’ OECOIAHPADII AD

fignu^,uelrem figndntem, O'fitf'icrdmcntum-.fei uerbu dcccdit,fiue dum inftituitur,Çiue dum celcbm» tur rituf,fitc^ uifibile ucrbwtn. Qjionid dutem uerbîî utpotefignum,non eft: res quam [ignificdt:neci; fdcra tnentum,ciuod per uerbivm eß: fignum, et uifibile uer turn, non erit res qudm fignificat. Et quùm craßum fj}ètopindr!,nos quoties uerbu pronunciamus, pro^ nuncidre rem per lüud fignificdtdmMm fie fieremi» credtores omnium bonoru, Z!r ipfius dei.imônec in ore Chrifti, uerbum quod pronuncidbdtur erdttdle, fed etidm quum mentem fudm oftendere ueüet Chri* ftus,et diceret leprofo,mundus eßo: zy c£co,refigt;ice: Cr Ldzdro,uent ßrdsmon erdt in uerbo uis curdtiud (ut tdcedm dere ftgnificdtd)fed tdntum fignificdtiud interniuerbi eius, or teftis intuf Idtentis diuinitdtis. Teßdbdtur cnim uerbis exterius/è eundem eße etmt pdtre,qui ccelum codidit,Qr terrum ßndduit,poffi:q; fuddiuinduoluntdte eßicerequod uult, Nihil poten tilt;£ mdießdttue Chrißi derogdtur, ßicut nec leproßui indigne loqttebdtur,dicens:Si uis, potes me muddre: imô exdâiorerdt fermo eins, qudm eins qui dicebdt. Dieuerbo,erfdudbitur puer meus, ltdetidm dbfur^ dum eß,ut quoties rem dliqudm dd ßgnifitcdndu dffiti tnimus,quid uerbo conßituimus ßdcrdmentum, quoi propter uerbum etidm rem fignificdtü inßdcrdmeto tffeßcidoius, aicneeeffießretprobare,quoddeui uerbis

PYRK. RE5PONMO -POSTERIOR, «f herbis earn uim indidijjct^uelpronunciantibus uerbit tantam Mtoritatem concredidiffcf.fed boe nemó utt» quampoteritproblt;tre,^uodhMc fudm gloriam,iUi tam breui fono comendaret, uel hominibus impurißi tnlt;e uitte,(juißrtdßis ne uerbd ciuidem,quieloquutur inteüigut. Autfdltem hoc effet probdndum,lt;juod de» us promißione pdäum quodddm ffdtuiffet,ut quoties uerbd. certd miniffripronuncidrent,fe corpore fuoßt turum in pane,imô pdnetn corpus fuumfiiturum ,fid neq; hoc probare poterut, jn uerbis enim cœn^ntff» quant ea autoritas inßinudtur:cr licet dicat,Uoeßtei» te,nihil tarnen aliud uolebdt,qudm, hunc rituferuate in mei menioridtn. I« ritu autem iBo fit ex pane per uerbumfdcrdtnentum, id quod Cf C hriftus ipßeficie bat dd commendationem fua; paßionis. Obfcurii erat Cf tanqudtn(cnigntd,quil Chri/iuspdnent bimanui dcciperct,fidngerct, diftribueretqi edendum,et iguo rdbdtur,quid fignificdret, ignoratumq^ fiiißet in per petuum,nifi expofuiffet Chrtftus,cr uerbo ficiffetßi erdmentum, dicens: Hoc eft corpus meutn. quafidi» tat: Eccehoceft quodcotnmendouobis per pdnent huncifignumenitnfdcrumuobis erit corporis mei, tit memores fitts, quanta uobis per tHud exbibitii funt beneficia, Quibusdiäisapoftoli utique fatis intelligere poterant, quid fibi per panis fraàio • iietncftraditioncmcommcnditrttt»

«« IO. OECOLAMPADII AD

Ko« Mpm cxpofitioncm talem ex cdpite meo finge* rc : fed quid confiât confenfu omnium fidcrdmentd ibi inftitutd efie,non efi dltut fenfut reciptendus, qudm it quifdcrdmëiis congruus efi,hoceft,neloqudmurqud fl fimpliciter de rcbuf cfjec fiermo. Quod fi pcere* tnus,decfict fdcrdmentum, pdnis nonfignificdndi tfficium dccepiffetfed fieret fubftdntiue corput.

Atfi Chriftut docuijjet his ucrbis, quodipfepd* »if mirificd operdtionefieret fitbftdntiue, nbsp;nbsp;proprie

eorpus fuum : inducipoterdnt,crindu(li fiiiffent dipt pull pro ruditdte fiid in errorem multo dbfurdißimu: tidm fi itd docuifjct. Hocfid eft pdnis, efi fubfidntiuc fcoc corpus mcum quod pro uobis trdditur:quid inde didiciffèntyqiù m ucl pdnem ifitvm trddendum,e^ ertt eifigcndum,uelcertcinuifibile, c^rphdntdfiicim cor* fus tormentd fubiturumildqitod foldri potuiffet eos, quiinuiius d cdrnefenfibili Chrifiifepdrdbdtur. Cer te corpus in pdne, ficonfidret opinio tud, non fitiffet fenfibile-,neqi pdlpdbile. Rfor ctidm non potuiffe di* fdpulos tunc fuffiicdri idem corpus fimul effie inuifibi lecruifibtle. Neq^fiiiffienthiccdtfcipulis dpcrtduer Id ,fcd plus obfiuritdtis hdbui/fent, qudm ulld dlid. Quidenimobfcurius prcpofitione, inqudueldmbo, tieldlterumextremum penitusincognitum ? ^dnifi* fiiorfermo fuiffiet, Pdnis efi deusmü licet quid deus fit iefinirenequedmus ;non ignoramus tarnen omnino, quid

PYRK. RESPONSIO POSTERIOR. 17 ^uidperdcumfigmficctur. Quomodoautemhi c^ui tijcnjibus äliter edoili crant, cogitare poterant, idem corpus cffie quod dimcnfionibm alibi circutnfcribere* tur,alibi non circumfcriberctur, quod inuifibile et uift bile,lt;iuod tan tu, O' non tantum, quod tale o no taie» quod fignum o fignatum. minime autem obfcurum, f:^perquam feile erat,figurativm fermonem capere» praifrtim in ipforum idiomate, O' pofteaquam eftit effet agniti pafchalK,de quo dicebatur: Hie efl phafe domini'.conflmilifigura loquendi.

rntflra igititr toties inculcatur,totiesq; repefitur» pbina effe uerba, O'ltd tuum fcilicet inteüeóliem nuUil expofitionc indigereifed ex diéiii liquet, quamfint ti ‘ bi,tutsq; obfeura. quot;Etgloriatur hie quidam, ea etiam cuiiiis pucro ejfe perflicua : Wm fiquis det pttero panem,Z3'dieat ei:Aeeipc,hocefl pants :quid elarins po/fet dieif Sed ifle non attendit, quantu inter hue O' nojiru fermoné,de quo nue agimits,diftet. Puerifeiut quid fit panfi,apofloli ignorant, quod illud eorpits in uifibilc tradédü. Etfi mihi quis dieat,panis efl trage 1, laphus, ignoraremq; quid e/fet Latinis tragelaphiis» vtiqi obfeurus mihi eflèt fermoto quomodo de infen fibili corpore plits cognofeerent apofloli f Proiterea C hriftus hicno flmpliciter loquutus efl,ut iUe pucro. Hoc efl pants,quod perfliieuum fiiijfet:fed,hoc efl cor (Its meu,quod obfcuritatcfin tuoflnfu,no c((ruilflt:ni

b

IB 10. OECOIAMPÄDII AB fieuïgelifld dnted dixiffêt, Accepit corput impdndtamp; ttel pdnem cü corpore,tune cnitn cogrueretexemplu: fedfimpliciter pdnis mentionefreit,ut er pdttif fit,et utfignificdre corpm poßit,uerbt(m accipidt,

Hine liquet,duo hominugenerd fderdmetu hoc int pugndre,dli/ dufirüteiqd’hdbet, dlij tribuut quo d no hdbet.Sophifilt;e docctes trdnlfublldntidtioné,mdterid pdnii dufrrëtei,pdné no ßnut e/fe pdnem:noui dut iVi dodores pdni tribuüt,quod ßtfubjidtiue corpus Chri ßi.lUidfdcrdmento dufrruntelemëtum, hidutein eie tneto prlt;eter uerbum plus dliquid,neinpe id quodper tterbumßgnificdtur.fupcrdddunt.

Porro ne ndturdléexpofitionéddmitteref.fedfign Tdtdm obtäfr mdnibiK exciperes, ddmoneri te oporte bdt db ipßs ßdei regulis,intrdqudriimfeptd cohiberi nor decet,ne quippid dfferdmtts,qct tHis uUo modo de roget: fieri enm no poteß,ß edr neglcxerimus,dbßir dd multd non fequi, qult;e non modo cumfenßf,fed er (Mnferipturit ipfis pugnent.

Reguldfidci hdbet,Verbu fcmelincdmdtu ejfe,nul läq; dlid mdterid,uel credturd,etid dngelicä db eo dß fumptd in unione ßtppofiti:quod ß pdneßibßdntidli* terßbi unit,itd ut pdnir ßt ß{bßdtiuecorpus,quod eti dm pdpiftis ipfir mtolerdbileuidetur, idm in unoßip poßto erit ; ertt enim pdnis ipf 'dm corpus. Hic multd dliddbfurdd fequëtur,népe qdfrelinqt femeldjfmptu Cqd'pdnit mdtcridbedtiorßt carne uirginif Mari^

9^

PYRK. RBSPONSI0 POJTERÎOR.

rt omnium fanâcru. Quomoäo igitur iudebimuf Eß fitbliantiue expoticref

R nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fidci ofi, C nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;in cdme,huiHilitdti! fue

miniftcrio per/i:nlt;au ^e,gul( diceretiC^ifummatließ: Cr-inmanuspätrif traderetß) iritu,lt;tc expirant. lai» pitne fieri corpiu C brtfii fubfiâtiuc,humilitdt£îdieat, Ef (JUK nobis codé modo fit in pane,fieut dpofiolis trlt;i ditii uolut,mortdle corpus ibi ddefiedßerimus:nodamp; mint corpus Cbrifii glortficdtum erdt, cjuKdpofiolit trdderetur:dttj; ddeb iä Chrifiü fecunducdmehdui tioße oportet, iä enim pcreäad ueritdté dc uitä uid fit (id eft. Vicmorid beneficif per cdrnëcxdnimo dblegS dd non cftifcd cdro in miniftcrium noftrum ncnreuo cdndd, utnouonobis ufuifit,dlioquieudcudreturitit menfum meritum crutis.

Eriuolu duteftquod tu obijcis, dices : Eudcudtu eft ergo fidnddiu crucis indm in cdpite C brifto uticj^ tud cudtii cft,dedit enim ei deus pdter nomcn,quod eftfu* per omne nomc,exdltduit^ eu fuper cmnid. Nifieud cudtii eftetfcdnddlu crucis tn Cbrtfto, no rcfurrcxifi frt,neq; federetdddexterdmpdtris. Ctetetumincor pore eius myftico-.crin membris,neutiqudm eudcud» tum effe,pij omnesexperiunfur. Sunt qui generis no* ftriobfiurttdte,tenuitdtcreifimilidris,eloquentiieint peritid,prcfcriptiontbus, cdrccribus, perfi^uutioni-hus^ oftendutur: C rucifixus enim mud us iBe ptfi, CZ ipfi mitdo. Quomedo dSt mturdli corporiChri*

b »

xo IO. OECOLAMPADir AD. fti tribil'crim,tit[ub pdnis tndtcridnobii ficfcruiat?

^eguldfidei cfl'quod C hriftui corpusf m Ictidrit tncœltiiUndeddiudiciü ucnturuseft. Quoniodo igi* tur dupm corpus ittudfdnibißimthalio in loco ^ticerei re,fiueuifibile,[iue inuißbtlcdicdsf uónnchis rdtio-nihus obturdri os ncßru debucrdt,ut i tdm crdlJd ex» poritioncdifcederet,cr cdm requireret, lt;^ult;e Jßott te obuid eft, er re gul is fidei ft non opponit^

Pdidm eft, qudntu Idboretis, er lt;}udtnnuHdproi fint hic efiugid,ndm ftripturis nullis fuffultd funt. Vn decnim fumitis gloftdtn iUdm de corpore inuiftbili^ duo ueritdtë corporis ftcdfterctis iftd de hispoßed.

Ciuærimusdnobis utilitdtëprtefcntieecdrnis, er nihil dignti Fidercftgt;bdetis,necpoteftis '.nec^uit enint fiHerefpiod dominus incluit: Cdro nihil proeft,nimi rum in efu cdrndli. Et: Nifi ego dbicro,pdrdclctus no ttenict. Cdrnis etidut deitdtiunittc,inuiftbilis,prieftn tidno eftet nobis tdm infirm is profuturd, gudnto mi nus inu;fibtlis,ut ßoldtiu requirere no defiinétibus pro fùturd eft? et ft no proftiturd,quomodo ergo pdfturdf Putdmusdutdeic chdritdte ftudpraftentidcdmis filif fuijcitrd ulldm noftrd comoditdtem uoluiffc teftdrii

Equidé qudlitercuq; rdtiones dduerfdriorüexpea do,no uideo dlitcr,qudm quod dnimdsfoldtio fuo fi-du dent,quicquid dixerint. Animdbus cnim noftris cor* pus C hrifti non eft cibus, ntfii qudtenus uel noftrdrum dfflidlionum eftpdrticeps,tielftrMtsfigt;rMmi in qua

PYRK. RESPONSIÓ POSTERIOR. « iÜi configurdriffieramM. Adefjeautem txtrné Chri* fti,fuis fidelibtifhMd dubiu,modoproutpä.rcfi,iM» xime coducibilijUt ßciM pr^/enti£ ßi£ cdpacei. Qjio tnodo cnim hocdcipfonon jjfernremiiii C^ibut dute modii dtiimdtn pdfccrc poteft: corpus C briliifïcion in ucnio dliter,qudm ut uel pdffioncsnoflrds tulit.ucl ut gloridm, m gudm pcrucnturos noi l^erdmus,fcrudt, Kic dutem neutrum congruct.

Corpus non eft tune cibus diiimce, cjudndo prtefent ejl,ßueuifibile,fiue inuißbilcdn uicino loco,jed qudn do dnimus,eius dignitdtein, uelpuritdté, uel utilitdte /onfiderdnsdn f o obleiidtur,gdudtum, amp;nbsp;Joldtiü hdi bet. puerile eß dliä mdnducdtioncputdre intcrni ho* minis,qudmgdudiÜ de dcle^ldtion: inre qudpiä- idnt td tdles uoluptdtes dnimd no requirit,ut corpus quoi dmdt,uicinufit,inq; loco corporifuo propinquo, md* , ximeß fit infenfibilc. Rdduc it dnimd fidelis,qucehic fuper terrd,corpus C hrißi,qd’cß in coelo-.quid delicid tur,cogitds,corpus iftud d td nobili reäu dnimd,ctr i nobilißimddffumptudeitdtc, qu£ uerbucß:sy quoi pium cor no probdret iUud ob puritdté, et cadorciqd db omni Id-be et mdculd dlienueß,cr tn-tdtd churitdte dei nobis feruireiulfum eß, tottâtdq; pdßum eß, mor tuuc^,dc fepultu,noßr.isinfirmitdtes, noßrosIdnguo res,noßrdpeccdtd tulit, Autquifierct,utilludminui ^mäpdfxretiftid abfentißimu, priefentißimuw c/i

10. OËCOLAMPADri AD figt;iritui,maxime quüfciamus nojlrii eljc.nobisq; diul uino muncre datii. Et tw pajeitM corpiif,quod paßio nibut propternoseratobnoxiït. ida^itgloriofumnS tni'ntttpai'cit,e^gratueß:. tiobis enimgloriofume/i, nobis reurrcrityUt crrelurredlionenoßr.tß}erarcli (eref.nobis afcedit in c(xlos,ut ernos tUic corporibus noUris pr^paratasfeiremns mâ/iones. Talia nos ere dere,crexperiri,nee^ Ari/loteles,neq; caro fan-^uis,ne(j; ratio no/lra docuerut,fed is qui pané uiuii, et cceleße mâna humano generi cœlitus emifit. Cluisi aut oro comune nobis eu corpore fie in pane delitefci tefnu nobis iUicaliqdhabet,quonosfbleturinoejlno flrarüaffliélionueapax,no eß nobis lUicglorioßm. IduUu tamuile,tä abieóium corpußulu,quod mmori ius corporis dotibusßt conßgt;icuu : Corpus enim fine dimenßonibits,aäionum^, ctr paßwnum expert,ue» re corpus diet non poteß.

Rejßondent, Hrc hteffabili modo fieri. Si huius re fßonfimoneta contenti effent aduerfarijmci,ßatim omnibus fatisfiicerem.

Porrö tu pulchrä utilitaté comemoras fidei pr^efen tiacorporis,fidéipfam,dices: Siquis hiealiäMilita fié praterfidé querere uoluerit, priiu altä nobis utili toteincavnationis eSquot; mortis Chrißiexplicetncceffi eß,quä deus tarne fine innocetis filij nece humano ge* nerimanißßä reddere potuißet.üee tu diets.Scimus quidi itfnnmeras aias deo patuiße redimedi humanu gfnut.

PYRK. RESPONSIÓ POSTERIOR. «J die tu alia,qMfe mdgisnobit coméddrepo tuifjft,q ddndofiliüi Ciuomodofi-dternoßerd nobit diäpoßettßno or cdrnet^fdnguincnoßru inipßf dgnofeeremusi C^Uie mdior chdritds,q pro nobfstdtÜ C hriflit crucis morteßrrc {Hdbet hic ditimtn innu» inerd,i» ^uibut ßeße obleilet, Veüe diit dilucidiord eße uerbd tud’.ideó ne creda ddeße Chrißu,ut creda ddeß fe,utfit iÜd fides prlt;emiu fidei : uel ideo ne credd ddefi fe Chriflu (de corpore C hrißi in pdne loi^uimur ) ut inßrudiorfim pofied dd alid credendd f Quie mibi rst tio no dißliceret, ßquide id priefentiäcdrnis credere euipid cofirretßed (ptu ueræ fidei incredibile fit,^uoi proponitur,ijuomo dd dlid crededd promouebitfQui expertißuntjemelpromittente fibi ferudße ftde, iail* li dd credendM in multo mdioributficilioresÇunt. R« hic omni experictid caret. Abfit ut in dlijs fides no procédât meliuf.Si no mdgis meâ coßrtaret fidé,deii codidiße coclu er terrd,(lud cdrne C hrißi impandtä, uererer de fdlute med däu eße. Veru et de dhjs hoc ui dcdmuf: idcó ne credä C hrißu crucifixii,ut credd cru eifixüucl ut inde ddducdr dd credendu refurrexißef Qäis itd un^udpcrfudlitf Creda'ne refurrexiße, ut credd refurrexißefuel ut per refurrciüiois fidë credi dfcedißriQuis itdfidei utilitdte expldUdUit unqiCre do crucifixivm, ideo ^d nos redemit, ut et nos crucifia gdmus hominem uetcrem : credo refurrexiße Chria fiii)n,iuia hoc honore digntueß, er nos peren»

t 4

gt;4 IO« OECOLAMPADir AD refurrcäurifumtn. Credo omnipotetent demn, quU deunt Çolam tali^ decethonor:c^infumm.-(,qu£cun* que uere er dut unim£ ftdelef, ärrident iüiiut uirtui, Gr fupientiu, uc bonita dei,

Sidixeris: Crededdeifecdrne Chrifti,utdnimt(nt tudtnpdfcdt. Refpodeo confcientid bette fecurd: Chri fi'us mdgis me pdfcitgt;quodcorpusfuÜleuduitin caelu, qudm quad recondit in pdtie. Sidixeris : Crede quad Chrijlui hdcÇud pr£fentid,C7' cdrnxli mxnducdtione dimi/Jiirmßt tibi peccdtd tud » Kefrxgdbitur conftxn» ter cor meum,cr confitebitur,pcrpdcrificiü corporis Chrtftiincrucemortui pcccdtx [ibidimißx. Sidixe» xis : Crede-,quid in fdcrxmento dijpenfxbit tibi meritit ßud. Neq; hocfimpliciter recipio.ybienim mihi dxtd eft promißio, quod fi crcdidero pxnem effefubUxtiue corpus,di/pcnßdtü iri mihi merits mortis eins: iddut perfuxfum eß,tunc mihi difpefdrifruilus meriti Chri ßi,ß crcdidero uerbumßdei,quod mundxt cordd,cr fxludt ditimds noßrds, ncmpe Chriftum in cruce pro ptcr immetifxm chxritdte, pro peccdtis meis pxtri cilfc lt;dtis:ß hoc inqudm crediderojßueperpr^dicxti oncm conciondntis ,Ciueper uißibile fdcrxmcnti ßgnie admoncdr. Si dcniq; dixeris : Sed hic tibi annucidtur tecfße pdrticipe. Hoc libens rccipiens,ndm dgnoßo ti uerbum, quimßxcrdmentüfidcime(eßgnd,cyueluti tudn^eliodudttoexhilxror,

Sic \

PYRK. RESPONSIO POSTERIOR. iÇ

Sic nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bdptijmi(^d et hoc tibi explicdri uis

inuißbilet noßrds [ordes fignificäte myfterio dbluit: id(juoddi[erte AugulimustrdÜ io.fuper lodn.tri dittdicens: vnde ißd tdntd uirtus d(lU£,ut corpus tdn gdt,ci- cordbludt,niftßcienteuerbo ƒ Et ßquicrds, quomodo hoc uerbuin praßdre poßit. ’R.c/pondetjit» ^iiid dicttur,fed cluid creditur.ÿtdm cy in ipfo uerbo tiliud eßfonus trdnßens^Iiud uirtus mdnes. vltrd,in quouerbouirtusßt,Qrquoconfecretur bdptißnus: utiq; nott in illo, quod dqudßt[ubßdntiuedqud uiud, hoceß lßiritußdniius,qu£dnimddbluit,reßigerdt^ uiuificdt,dc[oecuddt. Vnde dielt : Hoc eli uerb ußdei, quod prlt;£dicdmiis,dit Apoßolus:quid ß conßffusßie risin ore tuo,quiddoniinus eß le[us,cr credideris ia corde ti(o,quid deus iUwn [ufeitduit d inortuis,fdluiti eris. Corde enim creditur dd iußitidm,ore dute coa-ßßio fit ddfdluteM. Sic[dndificduit er mundduit de US ecclefidtn [udm Idudcro dqu£ in uerbo. Vnde mun ddtio ncqtidqudm fluxo (y Idbili tribueretur elemea to, nifi ddderetur in uerbo : Mundi enim erimus per uerbum,quod loquutuseß nobis.

Sic igitur ty in hoc[dcrdmento,fi mihi dmplum il lud redemptionis beneficium dnnuncidtur,[dtis Iduto couiuio reßcillorfi:dno ite,ß corpus in pdne diedt. '

Edcile eß dicere,firmiterddh£reo uerbis Chrißi, ßcile etidm eß his non intellcdis uand opinione dt^

b Ç

10. oecolampadii ad VtiMin omnes ^ui de fide gloriMtur,fidem fitim ne difcuterent. Non enim cofifiim (^uif uere credit,fi [cripturisnonreóieinteïleélfs ddhitret, CT huntMM conieüurdt fiigit ; ndm tdlii potim ftupet, i^udi* tur,uel,utm'muidiclt;(m,opindtur,lt;juimcredit. H4* bet enim uera fidcf fuduemc^udnddmdegujhitionent eorum tju^credimufrqudmiAiyXopamp;Ü7rÓ5ciirip Apoflolui uocdt:quce tunta ener gig ejl, ut fi Liber tvm fiiret contrdrium credere,tottKqi mundui dfientidtur contrdrio,ficit,ut mdlis hoe etidm pugndnte toto mü do,etidm cum pericido uitg credere,qudm diuerfum, Adeo^ uerifimilia[unt credenti omnia, appdretc^ quod impoßibile,crindignu'm,dc inutile fit,aliter et fe habere. Multot audiuimm hû temporibui,dcerrif me not oppugndnter,in re euchdriflia,qui ingenue fi tentur,fi per ecclefiam liceret.no dico quam,md^e fi nobifium [entire, multoq; probdbiliut cjfi, quod not dicimut. An non iÜothypocritdtquitiuredixerit? liildm fidem £cclefig nomine pdilidnt,qug fifiam hditc fidem probat minime. Sdtit fi produnt, quod uerbis domini hdud fatis fidunt,in finfum ipfirit di* âa ejfe. Ne tu me per drrogantià dixijfieputet,quod loquor,nec^ enim propterca iufiificdtM fiera. £xpe ritur unufquifqifideliu in fi,ueru e/fi quod dico. No tft drticuluifideiullui,quéno mdlhn dmpleâi,quàm tontrariu eius,fi uel maxime mihi hberum fîgt;ret:nee

aide»

PYRIC RESPONSIO POSTERIOR. *T

Uidco ^uo pdâo in diuerfim fcntétiâ trahi poffit cor meu,nö cjuod uUii rationibusperfcrutari pojjtm,quo paâo talia ßfia ftmt, aut fiant,aut fieri pofiut :fediti Uat animïi, tantä dci bonitaté, tantä^ dignitatë eitu in omntbta uidere. Cateru fi tterba ccen£ iuxta fenpt ueflru interpretari uoluero,ut ueru fitear,gullu iRti fuauem no repcrio:cr propterea no aufim dicere credâ,cogorq; fàterifidé,quâ olim iaâabâ,m qua er not eftn,nuüd (ùiffetÿ- fiiîlacë.Et tibi fané,fi uere de* guftafii(id qd’ baud crediderim)dulcediné, qua tato Zelouindicas,noinuideo:hocautfcio,q,ij quieaqu^ uere fideles reddukdelibauere,erga eos qutbus tanta félicitas nondu contigit,ualdeficiles funt, modo iüos charitatis rationemhabere cognofeant.

liocautéutiltnemo,cui charitas cura efl, ut pro» feribatur ar ticulusfidei,cuius oppofitut mentem uer boru Chrifti infiyicienti, cr ad reliquos arttculos re* ceptiffimos confirenti,longe probabilior. Brant cr ohm religiofa mentes,erât er fuperba,qute in ipfam petram fidei impingebât, er ilhe aduerfus has articit ium hune À feriptura non coUigebant, er ha non au» debant ultra mutire,quum tam per/fiicuufieret,my» fieri) rationem in uerbis Chrifti explicatam. Hodie autem qualis fides,talis er charitas.er qualis chari» tas,ita benigne proximos trailamui onrra importa» Hlia nuungentes,

X3 10. OE COLAMP ADI ï AD

Verum hitte ad alia tranÇeamui, audituri t^uii tiobis obijciatur aduerfufgenuinamuerborum Chri fiiexpofitionem. Ceßare autem deberent aduerfarij ttb hif guos maxime iaâant uocibut,nos effe ()ui coe~ tiam,coen£q; aufèramiu ufuntitantum putamma pale relin^Hente!,ut funt jèftiui uiri,Qr iucundi fcont matibut. Et tu cjuoq; fubindeconquererif, quaß the* faurufurripereconemur.Etquid,obfecro,außrimut ^uod Chriftut affuturu promifitf Corpuifanè fuunt incœlot tranßulit, memoriam aut in uerbisfignisq; reliquit, per quäpiitsanimm prtefentia corporis er fanguinis nequaquamßaudatur. Adeft enim illi,quic quid eius contemplationcm no effugit. Nullam iaâu ram frcit,quaniiii mäducatio /piritualis falua manct. yilefeere eis uidetur coena, fi pattis noßt fubflantiue torpttsgt;er caro proponatur.Reäeautem uileßeret, ftpaniserttinumnoneßent facrameta corporis er ftnguinis Chrißi,fanilarumcj} promißionum er be-neßeiorum non commoneßteerent. vtrum aut maim tß er elßcacius,eße pr^efens corpus, uel adeße come morationem corporis fvtiqi commemoratio iüa fide tis,multoprecioßor cfl nobisac utilior,quàm caro fcoc modo,ut ipßaiunt,pra:fens. i^ihil enim nunc eßt fit caro,quad no etiam ipfa memoria à Ißiritu fanào excitata conßrt. Quomodo igitur conqueruntur Çur ripitbeßaurumt Printern ^ratidm Cbrifti ßtemur, que

PYRK, RESPONSIO POSTERIOR. gtixm fidcltbut uere mira er fuauiaoperatur. Qid itutem Chriftum non dufèrimui d cordibm piorunf, qudre obiurgämur tjuafi foldputdmind roUquamM? l)icdnt pottus uel unam prictermißdin utilitaté, UereiUic effe [cripturæ trddunt.

At tu non raro obijcis^/^iritudliit iÜd omnid pofje confldre,utpote comcinordtionem,grdtidrut» diliot nem,pdcem,chdritdtctn,dc concordidm,etidm fymbo lis non ddhibitis, er ftc non multum reßm, etidmfi rdphdnum oddiktu,niß p-tnis fidt fdnäü iÜud eorpits. Verum, Chrifto,eccUftieq; eins non eßitduifum. AM gußinusj'dnècontrd ^dußumltb.i^’CdpM.inquitz in nuUü dut name religionis/ett uerü,[cuß.lßim,coi gulari homines poßüt, nißdli(}uoßgndculorÜ,feu fi erdmentorum ui/lbiliü confortio coÜigätur,(juorutn fdcrdmentorum uis incndrrdbiliterudletplurimum, CT ide 0 contemptd ßicrilegos ßcit. ] mpie guippe cS temnitur,ßne gud nÖ poteß perfid pietds. Vides hief fymbolis er fdcrdmcntis uifibilibtts opus efie,guorîi tu in fignundo uim tdm pdruijieerc u; der is, nißdßit cdro Chrißi, guü per b£C uerc mird dgdt deus in cor dibus. Debebasproftdohocuelex Cypridniuerbis animdduertiße,er ex ufu cccleßd, guihocfdcrdtneni tumpdds,concordi£, comunicdtionis er uocdt, Videmus gudntum dmicitia nonnunguum con fictur in rebus prcpbdfi{s,cx nn(nufculif,guK Ucet ia

lo ÎO. OÏCOLAMPADIl Aß

Jr fint (idrui precij.indiciä tdmen funt dmuntimn anl morum tdm ddntiiim,(iudm mipicntium. (iuis mihi dieet, (jutenam fratrum fitßdcs,nifi ({uoddm pignon coteßenturi No« ro dutem,^ui credant ^uod pct nif fibftdtiue fit corpui,fed cura eß,(jui gratia: dgat* O' memorei fe redemptos a Chriflo,je^ mébra Chrl fti uerd teßentur,pofthdcinnocenter, er in charitdte' proximi,dc pdce uiduri. Uac conteßdtio ecclefia ne feßdrid eß,non folum ut congregetitr, CT no fit ficut cues h'me inde di/ßerfee,qudru nuüd aliam cognofeit, tdnqudm fub unum paftorem pertinentem, fed etiant utqui fordidi,dccontdgioft,dbdlijseijeiantur. Qui' duté fdcrdmentd temere contemnut,contemnut utiiji O fummd ittd qua per ea comëddtur,iuxtd ittudPdU li: Qui ederit de pane hoc,et biberit de calice indigne reus er it corporis o fdnguinis domini. igitur utilitd tem maxima ccen£,quaeß in publica gratiarudflio* ne,crannÜcidtioe Chrißi,cu fyncera cofaederatione 'm amore Chrißiferudtd,quid cupimusffruftra nobit opprobratur, amitti thefauru. tpfiueroiniurij funt» qui tamfdcrafymbold fic prophanant.

Nei^ 'm hoc nouu aliquid ajferimus,tdmetfino ah omnibus fic expenfum- Vrges aute tu in multis locis, qtiodneunus quidem approbatus autor inueniatur, qui prafentiam Chrifti in eucharißia neget.Animai uerti o ego,magnum effe confenfum autorum, utpa itent

PYRK. RESPONSIO POSTERIOR. Jt »emdominicum,uocfntCorpui dommicum: fediïli ipfi mox dppeUare idem corpui folent facramentum nel myßerium corporis,ut bene inteUigere quiuis poßit,(iuid per corpuf fignificdrint • Sanè et ego no-lim audire communi pane me plt;ißim,tyr ut irriforet di!it,rdphdni portiüculd- Ciui enim ficde fdcrdmëtit contemptim locjuuntur,fdcrilegicenßendifunt. Ndw re/}gt;iciendum in id quod figndt, ij rem precio» f'lfirndm penitui fuftoUut. 'Et quis bonus chriftidnus ejl, fi per contemptum dudidt fe did tinâum, nbsp;nbsp;non

fndlit did bdptizdtus ?qudmuis idem dénotent uerbd tingi cr bdptizdri ,fed quid per tinâum ßÜdcem in* telligimui,crfdcrdmentum^erncntem:perbdptizd turn dutë, eum qui legitime bdptizdtus fit, mdlumus dppeUdri bdptizdti,qudm tinâi.id cr in euchdriftiit CO tingit. Quotufquifq; enim tdm pdtientis ftomdchi eft, ut uelit ludlt;e proditori fimilis hdberi, quipdne dd pdfeendit uentrem cotentuf.eum dut quiperittunt figndbdtur,pdnë cceleflem,nonfolu ncglexit,fed etii trigintd drgëteisuenudedidddeô iUi nuUd ucritds cce itd fi dicdmus,nos pdnëtdntucomediße,qddliucl

dgimus, q quod prodimus noftrS ergd fiicrdmëtd dei irreuermttd,n5 multo meliores luddi Proindc [oie* mus loqui: Efurifumuscorpusdominicit,etcomddu eamus corpusdomini. Vndenoneftmiru,[iitddefd* trdmëtoloqunti[unt,etnos (tid hodielcqudmur. Le lis dpud Eu[cbium,Paruai eucharifiiie: t^quomodo

ï* JO. OE C o L Jî JM P A D I T AD iiïud nomen congrueret dominico corporif

Conjht reguld Atigtiftini dd 'Coniß.cium, Sdcrd' tnentd rerivm',uocdbulis cdrum rerutHi^udrum fimili tudtneegerunt,dppeildri, Quein locum,peut cueteros ^ui pro nobisßciut,nondu dißoluifli, neq; dißolues. Similiter ctidm ex tertio de doärindChrißidnd titdtdfunt,huic propofito conducunt,neq; d me tortd funt, ut infimuldr. vnlt dutem eo loco,non dccipie» däfignd pro rebus,quæ ippspgnificantur,quomodo* tunq; interim dppeUentur-.id quod hi mdximeßciut, qiiijdcrdmentumeßerem fdcramenti, fignumej; ejße figndtum [ubflantidliter d[ßerunt.Vdlde culpdturPd gdnus,utpote crdßus,c:r in medißambulüstenebris, qui in fldtud Merctmj,Mcrcurium,tanqudm dnimd tius inpdedt in illd,uenerdtur. Nec excufntur,fi cum philofophisexpondteße ßatudm Mercurio fdcram, C? nihilominus inutileßgnum coldt. Mdtts tdnquÜ feruus,C!r in umbrd dmbuldns cenfetur,qui fud etiam utilid ßgndimpenfiiis obfcrudbdt. At Chrißidnunt db hdc feruitute liberum eße conuenit, amp;nbsp;quum per* dpit fdcrdmentum,imbutus ftdtim quo reßrendufity dgnoßdt,utednoncdrnali feruitute, fed /firitudlili lertdteueneretur. 1dm fi corpus c^dnimdm Chrißi inpdndri dixerimus ( uerbo non peccatur) nónnedd traßifßimdsgctilitdtis tenebrds rcuocdbimusi Abfit, Itnpertinens igitur glofßemd eß, indne nugdmentu, quoi

fYRK. RESPONSIO POSTERIOR.

quod dum nominutim rcccnfetbuptifmum, ^utioné corporis, eu ittic excipi,quttftlibertas fit,ß n/Jeramus puncm eßcfub/iuntiue corpus, quÜ potius iÜicfitârgumentüùmuiore .Craffus ïudtcus uel Pu» ganus,nottdcbetin fignourbitruri fignatu incluftvm ücl unitum, id quod feruitutem qt mortem dnimlt;e in dicuret: multo igitur minus C hrißiunü fic (eruilis,(3-tum inexcrcitut^ mentis eße decet. Proßilofi ego uf» pium tum inepte uRum truclaßem doäoru, huud mi rurer,fi etium longe f^uior in me inßurrexißes.

Qjiundo igitur or quotics petis, qui num ex do üoribus uel ccclefiu ,nobifcum fentiunt : Ke/bonßtvin efto, A.ugiißinu, ©■ omnes quotquotfeipfos loquent tes intcllexcrut,quid uocubulo [uerumeti dicutur,ud* de er eos qui ueljignu, uelfigura, uel untitypon uo» cunt, no ÇolÜ non ubborrerc à noftru fententiu,fcd cr cbprobure. Et tu quoque fiter is figntî Grfignutu eße diuerfu,zy interim uur es nobis negus^neuolus,fi Euchurißium figura appcllemus:quod fi indigne agi mus,taxa femel omncmEcclefiam,qu£ Euchariftiâ fi cramentum appellat. Diets autem his uerbis : eyuoi uero eucharijtiafolumfit fignum, exemplar, uel anti typon,Gr non uerum etiam corpus, ac uerus Chrifti fanguis,nonfolum ut fempcr nego, fed cypemcgo, etiumfi ipfe miUies eandem occinat cantilena. Ete nint fifistwtn ent folttm^uelfigura,nondH eluxit ueritas :

G

H IO. oecolampadii ad fed adhuc oberramm in tenebrif: nece/fe igitur eriti ut tandem aliquado figura uerificetur,lt;tc reuertatur ChrifitiSiiterumg; crucifigdtur. Quidetdme,quid ipfe uocet fignii Gr figurum ^quu pldnè conftet fignti Cr rem fignatam effe diuerfu: figuras uero appeHari qua: Chrißifiguraruntaduentum,paßionem,amp;reli quam eins gloria. Uiec tua uerbaf wt, qua plané con tentiofum er indocile in rebus pqs ingeniii déclarât, fific pertinaciam cufiodire ftudueris.Hegare no po» tes, Euchariftiam eße facramentum,ergo negate non potes eße ßgnum: Locus eft À definitione. Deindeco ftßus es,fignum ZT' fignatum eße diuerfit: no potcrif igitur elabi,pane,qui eft euchariftia,z^ ob hoc facra» tnentii amp;-fignü,eße diuerfu ab eo quodfignat, er iM non eßefubftantiue uerit corpus cr uerum fanguine. Quid nunc ad me,fiperpetuo uiilu te neges?qu£co» ccßifti, cr cocedere cogeris,ea te redarguunt no pro» pterea uiélorë,licet in £ternH reclames. Et quod me* tuis,fi euchariftia eßet folufignum,nondu eltixiffe ue ritate,et adhuc nos oberrare in tenebris, Chriftumc^ adbuc crucifigendum : figuras enim appcHari ea quic aduentii Chrifli praccjfierunt, Voluntariu metum ha bes,o- fingis no metuenda pericula:fcis enim quid di cam fignum,uelfigurä,z^ß.teris no curarefermone tneum,quafi. ego folus ita loqudr.uis igitur ftionte er» » r(lt;re,er intenslnis uerfari, Qtiid igiturfiuftraßti» gor?

PYRK. RESPONSIO POSTERIOR. JÇ gor? Anno fttiiK erdhtdm cotentiofimßbiipfireim quere,^ ueritdté opera dedita ignorare ftudet? Vfr« intepcßiua hcra,utdittt in prouerbio,iüd fcripferii, Ego oßendd exeplo,uel piurii nota. R« fi dederit tnonumétuUberdlitdtK fu^,utputdnummit ^uend* tnini[iris,(iuis licdrgumentdbitur:Rex deditfignu li berdlitdtK ßta^ntemoridlc enitn fignum eft, ergo no» du natM, uel corondtui eß i Nemo utiefi ßc ineptief^ At tu quur audes itd inßrre,quod nondi! lüuxerit ue ritdhquum hoc ßt ßgnum quod ueritds iUuxeritf ltlt;i IB ilibalde repelle manibut et pedibia dißiniiioet, ut dutoritdte tuäetiä proßituds omnibus cotemnendä^

Neij; fuccenßretibidebeo meo nomine, potuijfes item ab Auguß.erudiri,dicente ; Huilas facrißeij cat rocrfanguisanteaduentu Cbrtßiperuidimas ßmi litudinit promittebdtur, inpaß'ioneChrißtperipli ueritatem reddebatur,poßdfccnßim Chrißiperf^ cramentum memoritecelebratur. ibi fubdis : Cluis tarn(iupidus eß,quinuideat Aureliuhicdifferentiae ßicereinter ßgurdsqu£pr£ceßerüt'Chrißidduetü,

eas qu£f’qMtt£ junt,niß uituloru cruoré preciod fißimo Chrißifdnguini£quipararcuolueritit^d quS tu h£c inter f r dißdt,tantu etia ßgur£ a refigurataz quuibi fimilitudo tantu fit oßejd, hicautem ueritas ipfa repr£fentatd expreffa. O mitto hic conuicit tiffed re^ondeo. Si Bilibaldus mentem iHoruni

10.'OECOtAMPÄDII AB uerboru Augußini cognouijfet, duplicé reffjeélunr figiirdrum ueteris teftdmëti, no dixißet Sophiflicant dißinäionc è cdpitii ntciucrtigincconfidd. Vidißet inqudm figurasueteris legis refirri dd Chriftumin paßionc,uelut umbras dd ueritdtem,O''id noftrdsce rcmonias,lt;iuds uocdt fierdmentum memorice,hoc eft» ad comcmordtionem figurctru impletaru inflitutas, uclutre/fiondentesfigurds, O' facrdmentdddßdcra* menta.Vidifiet in pdfiione Chrißiueritdtem impleri, inÇaeramentis autemcomemorari, o- cum gratiarH aäione impletum annuncidri. At ft tibi confultum uo iueris 'Bilibdlde,difi:ds defdcrdmentis,quemddmodii par efidoej^ui,O'cognosces, quodßerbd Chrißi pro* prie O' ad genuinumfenfum interpretdtus f[m,ne^ue illd torfirim-

^^1 wowhM hucuf^ fum in ueriis do minicis,O' fußieienteroßendifigura.

yS tam cxpofitionem in iîlis obferuan» ddm,modis(ji omnibus explodenduin ^rigoré. Efietcj; fatis rcfi)onfum,etidfi ne ucrbulu quidem ultrd,ad reliquas nugas o contû cia diluéda adijcerë : quæ ut omni ueritatis robore cd rent,itaijs qui iudicij cequitate uel mediocri funt prlt;e* diti,non imponent. Si enim cognofeere uolunt, ut det bent, ßmceriter mein uerbis Chrißi uerfatum,O'Cit

doHorunt

PYRK. RESPONSIO POSTERIOR. JJ ioéîoru fententictSiConieélurasg; amp;nbsp;inconuenii'tttiit, oinnibuf dolii dctechnis adhibui/Jc, Efto autin iUii potucrimrrrdre ,hdll:icindtuf eße, nbsp;nbsp;decipi, ii

^d^O-d te,crdbdduerßdriisomnibtKnbduedod:u cß: tniaimetdmen dolofia, uel mëddx depraudtor depre heftdor,feddperte, amp;nbsp;cdndide,ut dd ueritdtemaniß* ftdttddm mdxime conueniebdt, incedens, pij ledoris utilitdti confulere fludui. Veruntamen mdlo hoef:cu* lo, quo Imguis impudentibm nihil no permittimr.,di innocétid meï oßendendd,hdudfuperudcdneu ßterit» etidnt dehii uelperfùndorie loqui ,ßußrd te dd deni grdndii nomen meH,çycdrpenddomnid penèuerbd tned Idbordße. Anteq dut ad condeid uenidm., eu qux fßeciem cdndoris inferiptis tuis^dd improbdnddm rc ^onßonem priorempr^fefirunt^udnd Qrß-iuold,ßt ■cdtdqießeolienddm.

Pdtrocindrii primum Lombdrdo^uel eim libri co fdrcindtori, quod Augußini didum dextre trdddrit, iicentis : Corpus Chrifliin quo refurrexit,in uno la CO eße oportet, ueritds dutem eim ubique diffiifa eß, £t tdxdtme,quodegoipfe mutilum ddduxerimte» ßimonium.’E.jßeenimhfcuerbd Augußini: Corput in cd ßrmd,qud dppdruit fdndis qui in ccelo ßunt, in nno loco eße oportet ; erßc ed te in üecretii legiße ißerif. Frietered obijeh locu ißumno eßquot;: in cpißoht ^d Ddrdanu, dcbuißc^ineoße(idere,undendmmttgt;

. 0 :gt;

18 nbsp;10; OEOOLAMPÄDII A 6

tudtui ßt. Ult;ec leuiculd uideri debutfjent,ß:d quo tni gis 'm tdibiK mepremereßußrd condrii, tato ampll tudutoritatituæ'mmdioribinderogat. Quätienitn tuométi eft,quod liber Hecretorum tum fie habet,ut dicismunquid propterea reile A uguftinu citaftif Li iridut meificm hdbent,ijséi; uerbis quibm citdui.Li 'bri Sententiaru feriptis Scoti ddiunîli, Gr Venetijs impreßi,dnnodotnini i^oó-c^liber Decretortiim« prejfia 'Bdfilete excufits dnno domini i ç 11. eundé que rgo legi tenorem habent: ttefeio quid tu leger is, tum enim liber tuendofm cottuineitur. Debebas tu,qui er fdtum mcüoftendcreuolebas, certiora profirre, O“ ipfim dutoris uerbafubfriberefied prude t er,fii ittum legifti,id quod non credo,omittis : nihil enim fenteti^ tu.e aftipulätur. Et quid omnino urges,ecee oftendä: lege homilid trigefima fup lodn. er reperies. Sicdut {egimm:Cluod enim preciofum fonabat de ore domi* ni,Ci~ propter nosferiptu eft,et nobis feruatu eft, cr nobis recitdtur, er propter pofteros recitabitur, G“ donee feculu finidtur. Surfil eft dommm,fed etia hie eft,ueritdsdom'mus.Corpusenldom'mi, 'm quo reftur rexit,uno loco effepoteft ( alius legit,oportet) ueri» tas eins ubiq; diffufa eft,dom'mu ergo audiamus. Ud igt;es locu, que uoluifti cotra te pro meproduci: er eft liquidu,aft'utitid uerba efte,quee in Itbro tuo funt, de firma qua apparuitfanftfiin eeelo. Simpliciter enim

loquitu^

PYRK. KESPONSIO POSTERIOR. J? locjuitur Auguft'muf âe corpore Chrifti. Pcrßsicitwni etiä eft CMoniftdru gloßema è uerbii Auguftini coU ligi no pofte,(iuod de nero corpore domini in pane l» f}Uittur,pr£cedétid enim uerbd oftendunt eit loqui de ueritdte prlt;edicdtioii C hrifti,qu£ ddhuc annuciatur, fubdit:Dominü ergo Mdidmui.Vide igitur qudm inftliciterpdtrocimristuo reo, cduftd ntdld hdbet^

Jdm quod epiftold dd Gdrddntvm citdtii,qu£ ft:rè eddem uerbd cotmet,cofirmdt mdgii,qudm infirmdt fententid nied,pugndtg; mdniftfte contrd teninde ite rum recitdbo. Noli dubitdre,mcluit,ibi nïïc eftehomi nemChriftu leftum, undeuenturus eft: memoriteréf^ recolcyO-fideliter tene ChriftidHd cofißione,(juoniÄ reftirrexit d mo]ttuis,dftcendit in ccelü,fedet dd dexte rdm pdtrii, nee dliunde q inde uenturiK eft dd uiuof tnortuosq- iudicddos.EtftcuenturiK eftiHd dngeliai Uoce teftdnte, ijucddmodit ire uifus eft in cœlü, id eft, in eddé cdrnif ßrmd,dtcj; fubftdtid,cui ^pftélo immor tdlitdtë dedit,ndturdm no dbftulit.Secundu bdne ßr* nidm no eft putddui ubiq^ di/fufm. Cduendii eft cnint neitddiuinitdtem dftrudmiis hominis ,ut ueritdtent corporis duftrdmus, Noneftdutem confe^uens,iit ^uod in dco eft,itdfit ubique ut deus. Ndm de not bis uerdcijfimd fcripturd dicit, (juodin illo uiuimus, Kouemur, or ftmtus: nec tdmen ficut itteubique ßu-tnus,fed dliterhomo itle in dco,quonid dliter cr de^ Ui iUc in homint proprio quoid crßnguldri modo.

40 nbsp;10. OECOLAMPADTI AD

VtM enim per^ond deus q/- homo eß, ci~ utrufKj;

unui C hrißui 1 f/’is,iibiq; per id quod den'S eß, in cce lodutpertd quod homo. Qj^id cldritn uerbis lÜß dicipofiet i En qudm anxie Chrißiuna conßßioncnt comenddt.vides Cbriflüperidqnod homoinceelol .Antmdduertis,quodndturd corporis,licetimmortd lis ßtßdld,dbldtd no eß i obßruds,de corpore Chri fii dicere eße ub:q; ubt deus cß, eß eße dußrre ueritdti corporis i CittnredeiUapricfentid corporis, quütu dßeris, nullit mentionsficit^quumuximeopportunK tr((^‘ldndi loeit hdberet^c^obticere utiq; no debuißet, Tdceo quomodo docedt te exponereiUud lodnnis J, Jt^emo dfeendit in coelum, nifi qui defeendit filius ho» minis,quieß in ccelis : quod diiilum,fi fane intelligis, tuo propofito non feruiet : dd quodpoßed ddducis,ut probes unum corpus eße in multis locis.

îieque cß quod omnipotentidm ibi pr^etexds, no fnimnunede omnipotentid deidgitur, necuult deuf bdberi,qudfi dliquidßcicns contrd uerbum fuum,noit eßenim menddx : itd enim omnipotes cß,ficut er ne ritds: Quomododutuerdxeßetcontrd filif einsuer bum,dicentis fe in hdc qud dißeßit db dpoßolis ßrmä lienturu ? in hoc dut no opitulätur tibi uerbd, Hoc cß corpus meu, qult;e dpertioribus dlßs ccdere coguntur, Infirmd dut er inutilis coiedurd eß,quod Apoßo Imd^ucuiuebdtinterrihamp;Mnten quodeodemtent

porf

PYRK. RHSPONSIO POSTERIOR, 4« porcpcrreucLitionéJncorporeetiamJntertiudfcctt dent caluytte^uaq indicdt obÇcurc,etfi id humilitdtis ^dtid nef:irc fr dicdt, fed folu deufcirc dfferdt, quoi qua honiiniPdulodccidit,quurdetts cceli nbsp;nbsp;terfænS

po/fetelfeubiq; corpordliter,etid mdxime idmcLtri* ficdtuifHtcctu.Qudre hicinccrta,tdnqudcertupr9 ponii ? t^dm licet ipfe nouerit dtt in corpore,uel extrt corpti!rdptutfit,quod tdmenondu ddmiferim,euhtt tnilitdtis grdtid dixißcfenefcire:fic tdmen loquendo nobii incertum reliquit,quomodo rdptutfùerit. SdnS fl extra corpm fuit eHocdttK,quod probdbiliut eft, uti que nihil probds: fin in corpore, uerifimihiii eft cor» put illud in ccelumperdudu, qud m quod corputeiut Ml duobuf locii fiierit. VerbuK afTra'ytVra non 'm» dicdt reliélum corpittfuper terram, fquidctn in a)rt pore rdptuffiit, De hoc habet apud Augußinu cap, 4}-de cogniticne uitte bcatcc.

infuperquodde beato Stephaneinducis, quiquS Idpidaretur, Chriß um ßantem a dextrit dei uiderit, quem tarnen populus no iiidit,ficut Atnbr. dicit,nthii concludit. Nunquid quiacr nota pluribut uideri poffutnut ex diuerfis locis, igitur corpora noftra tn pluribiit locis erunti Çtuino-hoc indicareoporte» lgt;at,quibus oculis diuus Stephanus Chriftum uiderit, txternisncuelinternis oculis {Certu eftquodinter» »is,quid igitur tu probabis iAudi de hoc Augußitui

c 9

'■lt;» ïó'. OECOLAMPAnrr ÀD ’ ex pr^diélo libro. 'Nubesdnguityfufcepiteum ab ocü lis eorum. Stephdntts quoq; non corporcis oailis in cœlo ultra firntâmcntunt uidit,^u!imftulliu5 hominis ai fus HÜo modo ufc^ ad cœlum pertingcrc poßit:fcd et GtncioiUa, inlt;jua Stephanusftans Chri/lum con/fe* xitjin domo aligna fuit, cuius tedliculmen ipfius cor» paris oculus minime penetrare poterat. Conflut igh . turtjuod non oculo corporis,fed ctiam intcrioris ho minis intuitu, Chrißumnon in corporco,fed intelle* ßualicoelo uidcrit. Demu quamuis multa exAugußi Itoadpaulinä deuidendo deo,^uiAmbroftjuerbade clarat,exopcrcinlt;iuo iOunS reiccerim,narras,ne täs tiUu tarnen fententiietu^adßipulatur. licet ubilt;f; aißbilis effet Chrißus, quibusfe uidendumexhibcre uclit,non tarnen confeiüaneum eß, falua natura er ue ritate corporis, corpus eins ubicf; effepoffe. Porro Ambrofius, Augußinusq; codé loco non de illauifuf tie loquuntur, qua ide corpus in uno loco, pricfens in alio uideatur. Qiiis aut no uidet,quomodo mox Ant brofif et Augußinifenteiitias nothas ueteratorio mo refubijcias,quasnemoreüpietadmonitus,nifißgt;onte feduäuclit.Deloco Aug.ex^.dedodlrin. Chriß.fu pra oßendi-.tu uero ita expendifli,ut inter feruitutent Itbertatemq; mentiiem difudicarenefcias, taceo inte^ rim bellam tßam tuam exceptionem, qua tibi places» fSrremacittttigiffimderff»

Perdu

PYRK. RESPÎÎOSIO POSTERIOR. 4»

Verdis iterum caufitin Lombardi, o- tudm, dum diélü Ang.adBonifaciumifcrdbilitertorlt;}ues-Trait fis enim cu tua rancida folutione ad tràlfiibftàtiatores papi[}as,à qbiis eä mutuatus es, AugufiiniKaüt no fit lu dicit res iUas gererefimilitudiné earu,(juas fignifi» cât.fed etiä cas no habere in fe,(]uodfignat,hoc eft n3 idëeffefubflâtiue. vtfiq^uide effent idem fubftantiue, proprießmditudinem non géreront, Vucros dicit haa berefidem fiecundivm facramentwm,amp;ddmittitno h^l here fidem eos reuera,ficut copatres ittoru nomine re fiddent. Si aut apta effet comparatio,panis et pcculu nonfolum fecundumciuendammodumgereretfimili tudinem,fed e/fentipferes i^uasfignantfubfiantit Ue, adaptatio conuinceret, c^uod ubictincf; effet fiacrad tnentinnfidei,ibi zy ipfafidcs uere haberetur, Vndt Lombardi errorem tueri non poter is.

NfgiW tfii multitudine 03- elcmentis huius mundi pendere,fcd quiduoluntiffa tuauerba in priefitioa «ff Pro tepauculiquidällät,una cuferipturaobtorta Cz uioletius tfiterpretata,pro me uero orbis C hriftid Hus cu f:riptura manifofta. Et ztm«: Hifi tüaCdc opini one Lobardi loqueris)ucra effet,iäpride Cbrifli cefii fiiffet poüicitatio. Ç^uo padio ent nobif:u ad feculi uf-^gt;*0 cofimmationê permdfiffct,fi nos ab apofioloru të pore,ut qdä hallucinatur,täticrroris tuolucro reliqfi fit,Sed bene habet,fi tc nihil mouet multitudOiUel el» '■

44 JO. OE colampADII XD mentit mundi-.nam hoctnultif imponeredixi. Scio eti am quantum apud me olim ualuerit. Refponfum er* goßtdiijs, quidoccäßonem tuCuppeditafti. Refpon* fto duttüd tud,quddo dicis: Abfit ut mifericors domi nusuniuerfum popultt tätdpercujferit cæcitdte, utin. media die folé^lendenté uidere no poterit. Jie/fofio tnqudmiUdtud, conueniatcum ed quddominuf E/ilt;e (cK/propffTM me minime conftro,nciterumcalu» mnidndifumdsoccaßonem) rebondit, ddhucfeptettt millia effceorum,qui non airuarint genud ante Bddl. Verumego no dixicunélospercuffosctecitdte. Quid ^uod iHos nequedm omnes moßrare i Quum prophe tdnon potuerit oßtndcrepiot, qui fuo tépore crant, quo pddo tu exigit ,utipfe indicem eor qui dnte dli* quotfeculdmortui,dd dominum migrdruntt^iam (3quot; quofidm indicaui, er ßrtdßis ft quorunddm nomina commemorarem, incitdrete pojjem dd bldjfhemdn* dumnominafanäorumdei, quibm hic mundtts nott sratdignut^

Exoratione Beffarionit notumeß,ufq; inbunt item »Griecos magna ex partereßagari, tametß Ro Wdwo potißdiUe fatis adulatiK fuittÇy-blanda oratio ne Komanorum errorcm pcrfuddere Griecis uolue rit t Ex bis qua in concilißßeredécréta, dtdicimtu, quantum fit repugndtum:tandem nouißimis tllis fccu lif »gUdio fy- ignt deßndi tlla,inßgnis ueflrafides cce

PYRK. RESPONSIO POSTERIOR. fticß, CiuMtiidutcmrtligioncmfigni^ fùerit Grc goriiuiUcßptimuiyCrquid tiicoldufcum Bcrenga rio cdptiuo egerit, notiiu eß ^uim rcßicdre decent. Conuenidt igiturinter nos,ut mugis quidfentiendu» qudm quid dli/ fenferint/entinmus.

Conßientijsdutem cos effe onero/ißimostudhue tiffero,qui nouos drticulosfidei, hoc eß idobtßutuüU (^odautem quidû nefciunt,quidcredere debennt, pnrtim jibiim{gt;utent,quod(id difcendum tdtnmale idoneos ßc exhibenf.pnrtim his,qui im(fediut,nc quid chud doccdtur, qud m quod ipßprius docuerint. No eß tarn Incmioßi fidei noßrtecontinentid.ut edißeinutt qudm poßitßedfunt pleriq; ßemper diß:cntes,ßrte zy-docentes,zrdd dgnitionem ueritdtis nunqudm perue nictes.Si nihildltud,hoc certe ßußeäißimu ficcret do gmd ueßrit ,quod olim inter ecclefiidßticd pldcitd non fiat recen jitu,id quod ex co ltbro,qué A ug.dd Petrti didconumßcripfit,mdnifißdrium eß. At tu mirdbilis er gr^uis dißgt;utdtor er, ex uerbis mets fie coUigens: Augußinus dd Petrum didconum.nuUdm de hoc arti eulo mentionem fiicit,crgoChrifii uerbdfunt reijeien dd. ltdioedris tumdgis,qudm rdtiocindris,quum de beds ßubdere,ergo tuenon ernt drticulus fidei,uelAu gifilinusno reeëjuit inter drticulosfidei, eo quod pro tniferdt ße dodlurit fidei ƒ'dnmd,ut dogmdtis dcceptis fccuruf udleret inter catholicos ambttlare. Qurnoa

IO. OECOLAMPADIl AB

permittK o- nobis,cddem profitentes,\chriß-itinos tippfUariiquare tanquam hæreticosreijcis ƒ An pu* tas ohm uerba coen£non fhiffe cxpenfa, dut dejùifjc tuncÇuperba, rebeÏÏiaq; ingénia, contraqult;e muniri ieatijfet infirmiores i Gratulemurfdhcet pofteriori Tbits no ft ris fteculis ob fttas reuelatioes. Htc tu mihi ite rumperftonatu Ambrofium,cr ditosèlacuna Cfcre toruobtrudis, quosftis nec à me,nec i quouis uolen* tenon decipi,recipiendos,

tncautiusetiâobiicis, carpesmeinrcceftendis pld citis domini in cœna, pr£tcrmißfj’e ea, in quibus totd virtus huius facramëti confiflit, nempc qd’omittÜ uer bd ilia, Hoc eft corpus meu: et-, Hic eft fanguis meus, ibi jerpés uocor,ct caput totius myfterii dctrucare di cor. Cluà mthiiterum rnis BilibaldeiNihtl'neddme verba ift a can.ei de quibus totd diftiutatio, (pi£ totics tdnquâanxie per hbrÜ comedo, eâ ne aufèro,qutano for fmgulos,ut ita dicâ,uerfus repetoiSed ira te no fi nit coftderare,quantH poderis fit in uerbis meis fitu. 'Etenim quu dicerc,Domtnu uoluiffe ut myftcria tâto ru fymbolcru cognoÇccrcmus,ad nibil tue aliud hor ta. ri uolebâ,quam ut facratifiimoru uerboru,qu£ nobis dreana fignorlt pandunt, cura minime pr£ termittere tntis,fedper ea mortedomini iuxta diftu Apoftoli an nunciaremus. Iterit igitur habes,quo me exeufare ey fdltMrepotes ,fiqutdç (bitritdtë in me exercerc uoles.

ylM

PYRK. RESPONSIO POSTERIOR. 47

Vitra quiindo opinions tua fupcrßitione dppsUo» ^düocdntë 4 uerejßiritudlibui, no tä dd dr^utnentit iued reß)odes,q lt;^uod cdufdin tuä inudlida redintcgrd fruftrd ftudes, inniti te ucrbii C hrifti dices, quu tlt;t iué coru expofitionë iuxtd ufum fcripturtcno rscipi» dstQT iteril cx Grdtidno tcßimonid tnultdfine ordinc dclcilu exdggerds,qiiafiddmitterc,jèrtdjJenKdS ^udm tuds partes magis adiutura eßettt. Putasaütte ßiritualiter frui pr^efentia corporis Cbrifti,ßquidc carné eins dentibus no teras, id quod uobis no impôt giturtfedno eùadis,quädiucorporituocorpus Chri ftiprtefèns eße uis ,fiueuißbiliter,ßue inuißbäitert Sic enim carné qult;eris ,fic carnem tibi feruire uis ,ne quid aliud dicam,ßcetiamcdrnalis ßturuses. Qui uere ßiritualesfunt, in carne no hterent,fedàmcma ria beneficiorum,qu£ in carne exhibita funt,ad dan» ip film tranfeiit. Qjia rations caro à ßiiritualibusns» tiquant fubtrahitur, cotntnemoratione enim (y fi* de animo abfentid,pr£fentiafieriincipiunt. Etutre» deam ad teßimonia, qua: tu ex Canonibus depromis ipfa h£cmed diéîa cofirmant. Quidenim fententiant tKedm magis probare poßet,qudm quod Ambrofius iUeinquit: tAon ißepanis quiuadit incorpus,ano« bis tarn anxie quæritur :fed panis uitte ceterna:, qui animis noßra fubßantiam julcit : qui autem difeor* dat à Qhrißo,non ntanddcdt carnet» ciuf,ncc bi^

48 IO. OECOLAMPADII AD iit fanguiftetn eiui,€tfi ante reifacramentum indicium fiteperditionif quotidieaccipit. H£CtuttsiIle, quent tdmenpropterea ut germanum non agnofco, qui tam turiut eft, ftbiq; non conft'ans. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gt;

Porro quia de diftinftionc fdcramctorti, de qua co tedere uidebaris,no co tendis,ncq^ ego cotenda.Cate ruquod deftderas poteris fttibicontendendi animus deeft,cla(fes illdsfignoru,Çacramentorüq; mutare,o' exprima fecundä, exfecundaprimam ßccre, idej; mea pacc,tamctfi mos meus no eft,inter difttnguendu attendere qu£ digniora,fed aliéna nonnunq à propoft to,bbenter 4 principio abfoluo, ut ea qu£ ad inftitutu fàciunt, poftea commodius trautem : ftcerunt hocey Cralifncqstamimproboscenforesfortitifunb

üouis item intelligereprouerbiit, Verbis utnum mo uti : ut taxes meam tenuitatem, cuius non pudet-Quidfiuidua paupercula duobas minutis liberalita tem regum uinceret: fed hac ad perierga cum c£teris reijeienda erant, id poHhac ßciam, ey quo fuccin^tor fim,nonrepetam pluribus, qu£àteadfrftidium ufi^ inculcantur.

lÄultum item labor as, ne camiuortts uel nbsp;nbsp;nbsp;'q,(x

appeSaripoßis :ego autem, licet uelim,in hoc er rore perfeueranté à tali crimine liberare no poftum. J^equein facratißimum Chrifticorpusiocor, error erajjus 4 nobis uerbd iÜd extorquet, Quodfijion ero

ror

PYRK. RESPONSIO POSTERIOR. 49 for, fed fdnflacr fidelis fcicntidtuxefi, etiant optit ^uod commendat fanilum erit, crit dutem O' nomen non prophdnum,neg; erubef:édum, dtque ddeo iSgt;a.y!a non erit minmgloriofd qudm sauçoepoç'«.

Hicneetidm ïudais ridiculofitis,fubtiltterdoces quomodoctim päneCrißia mßomdchonondigerd^ tur,nec defcenddt in dluu,licet Jfiecies in corpus trdw fednt ; quod quum fit,idm corpus C hrißi efje definite Sed quomodo probdbis hlt;ec fcripturis fcrfi probd* bis-,ddhuc erit creophdgid,uel trüßtus corporis C fcn ßiinßomdckum,utibidliqudndo defindt,qui trdßtui nimirum erit mdnducdtio-.o(fnum Chrißus dixerit, mduducdtCfOpitnis cß corpus fubßdntiueiuxtdtct iußit per dpertd illd uerbd mdnducdre corpus : nef :io tdmen dn fimplicem iUdtionem, o trdnfmißionen» rei inßomdchum dußim uocdre mdnducdtionem:mdn ducdtio enim non ideofit,ut ßomdchum occupetjed ut corpus inde pdfcdtur .Vroinde ceffetf :ommd, pofi fesdiccre,Pdnemquidem mdnducdri corpordliter» corpus uero edi ßiiritudliter.

At hic ego fubinßro, quid igitur nobis in pdne opus corpore, quum etidm citrd pdnem edi poßet corpus uere ß)iritudliter,O'^tl‘^^ßlt;^flt;i‘(tt*‘t^' if’t re-fßondes more tuo,quur deus non uoluerit nos redime re dliterqudm per mortem filij. interrogdbo dutent G- ex te unum, Jiingdm tiki» exempli grlt;(tid,no prt» d

50 ïo: OE COLAMP AD II AD lari mdgiflrdtui nbsp;nbsp;principdtni,boc diâo cuangelift

ge nti um domindntur, uos dutem non fie : ue» liiq; ntdlc intellcHum diilum, qudtn uii tnultd dbfiur àd utdedsfelt;jui,per ticrlum crucKtueri, obftrepens ^udmuis no poßim cdufdin dlitiud dfferre, die tu edu» fdm,qudre ndin C hrißum pdti uoluit,qui dliter nos re dimmpotuiffêtf^unquid ßrenue edufdm rogatione bde defindifics f Arbitrer te tibijpfi dißgt;liciturum. Quit igitur hie in uerbis te nondum expliedris,qadfi adtnijjdßtcxpoßitiotudddulterind,uddi5, incertïi minimeq; ddmiffium eüddmijjo eonftrre dudes, dbßur ddc}; eotrdordindtionem det perßdndumdei confiliu pdllidrenon erubefeisf Equidem erubefec,quodChri ftidniuerbo erueis dbuttmur. Eirmeturprimu,pdné ejje fubßätiue eorpus,ßteut perß:ripturd eognouimut Chrißuerueifixü: et dem défit quis negetpanc fubfiS tiue eßfie corptK,eo qd'fibt uidetur dbßurdü, dfferdtur et ßeaddlu erucis.Poße etdlitcrreßgt;onderefiedtu hic multd ex meis trdßtlis,qbtK no reßtodesfied imertm MC inßmds,et eouieid,p doärind mthi Idrgus exhibes, Vbi dddoilores peruenttieß,dolet tibi, quod non omnesddmitto,^?- fiteris ipfe hdud pdrem tllorit eße autoritdtem. Lduddndd eßet dufieritdsfii nufqudm ia diedfßem in Grdtidno fiüerefit nufqud oßedtßem affer riimpertinötidfiinußqud moßrdßem mifere doilores trdddtos.QuodDecretiflisiinputOtinte diiiu rdpis»

quum

PYRK, RESPONSIO POSTERIOR. 51 ^uutnfdtis dpertcloqudr .vbiquecorrdderc cupii» quod improperes : fêd gdudco ,z^,dco meo gra.* tids hdbeofiuflrd te ubiquc hoc dgere, nuÜdm^ tnth* neccßitatem gerris tuis omnibus re/pondendiiniun* (ldm:crefccretenim liber in immcnfurn. Breuiterud didla. doäortimrc/ßondeo.

Principio noneftmihiitd ignotus Auguftmus,ut ignorem, quid ipfe uocet corpus cr fdnguincm domi ni,nempc[lt;(crdmentum corporis Oquot; fanguinis, de quo fupra mentionem ßcimus,ßc etidmÇacrificiu cor*i poris dßpeSdt- Atquodautumdshißceuocabulis ha» bitam rationem Ethnicorum,id no dppdret,imô Chri ftiani apud craßiores Paganos,quum dicer entfe man ducare corpus Chrifti, iUorum in Çe odium magis'ex citabant. vnde Gr de infrnticidioßdlifuntßujßedli, ut hiftorU perhibent. Bß alia ratio no proijeiendi mar» garitas ante porcos,quàm uno ucl altero uocabulo nS audereutiin tempore, etiamiratis Paganis. Audiea bant Pagani uerba qiue irridebant, ßeduerborum ar» cana,quie iguorabant,ncn audiebant indigni,

Hon coges item me,ut de forbis fententiarusn Pro/ßeri edam,donee f :iam an in taxo, uel palma na» ta fint : tibi fiitaplacct, abfque delcdlu etiam glan» dibus uefci liberum eßo. Certe ideo, quia Augu» fiinus fibi contrarius non eß , fententitc ißie tant ffon funt Augußini, quam non funt meie : Gr quid d i

Ç» IO. OECOLAMPADII AD pictätcm A uguftini folidant,t»ittimeg; fuperftitiefdtti refirunti idco Cf d phrdß,(tdulterinie iudicdntur. in ccclcfidflicis mittt doâoribui non tdtndîgt;orndtUtCf flri^urd ucrboru,fed tndgis d [ynctrd rdigione ccr* tißime phrdfts dignofdtur.

De luuenco no pudet dicere,quod ego iüitti edrmi tld exploddm -, tdnqudtn nilftt de tnyftcrijs loquùttK? Verbd medficbdbcnt : 1 «Kcnciwucro'Eiß’dnut^quid cdrmine hifterid eudgelicdnt coprebendit, CT nerbit tierbofirme reddidit, proutmetrirdtio pdticbdturr de myfterijs loquutm efl,quéddmodü Cfcuttngeliftte, undecf edndë,qud iUi,recipit expofitioné. Hlt;f f «rr» bd medfunt. quot;Vnde dût intérim fubndtum e/ltuû INilf Anted mthi l^ili originem oftendes, qudm in libro tneo,hociiil.Putdfti ne me mortuû,qtium h£cfcrtbe» bdm,id quod fimd menddx de mefiidrfirdtfdut putds neminem colldturum qu£ utrinq; fcriptdfSed elegdtt terilledemyflerilt;sfiripfit,dum dicif.Edocuitq; fuam fediutfijfecruorem. Alios tterfui non fupprcßi per tndliddm,quiim in libro tuo legdntur, cf edndé qudn tnm dd expofitionii modu/m fintentidm hdbcdnt. No nitidt dpud poëtde cdrminis nitorem, fifidëldm, diui famq; Cererem,dccff-ufiimLyeumdicdnt- Gentiles igitur poëtds inteBigemus, C hriftidnos uero puerilit ter interpretdbimurlAtqui mediocriter cxercitdtos McntK oculos habet,uidet quid Koluerit lMtenct(s,amp; quot

Sï

PYRK. RESPONSIO POSTERIOR. ^uomodo de filer anicntis lolt;itiendum.

Ambrofium non omnino rcpudidtii, utmihim-ponis, tdntum libru/m de fdcrdmentis, er myfterijs initidndif dgnofcere nolui,certißimK coieüuris com monitus,etid db ipfo Auguflino. VtinÄ liber iÜe,cuiM Auguflintis cdpi. libri Ketrdéldtionum meminitt extdret, neutiqudm compdrere duderet ineptut ille^ Cieterum lt;lU£ lüe in epifloldinfcripfit dd Corinthios priui nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tii fcribere contrd me cogitdrcs, proiulc*

rdm. Kemitto dd primu librum de uerbts coen£. nißßeenim AmbrofiitsibidicitMemoridredempti-onis noflrie eft, ut redemptoris memores, mdiord db eo confequi meredmur, Et iter um: Quid morte domi^ ni liberdti fumus, huiturei in edendo amp;nbsp;potdndo, cdrnem er fdnguinem,^u£pro nobis obldtdfunt,ß» gnificdmus’

Prolixum ftiretiteril perfingulor^uid fenferint, explicdre.Pducis igitur : Vis urgereuerbd Cyprid» ni,er de fdcrdmentis non loi^ui ut defdcrdmentis, die propter dqudm ddmixtdm in cdlicc,etidm d^udm ejfc populumfubftdntiue.

Cyriüus ^uo loco tibi fuffrdgdri putds,de coendtio loquitur,fed de fold humdnitdte C hrifti.

Origenes cdrndlcm inteüe{lumtuivminlt;luitnon fdrere diferimine mortis. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'

Si itdcrdffc ucrfdn libetiit Chryfoftomo,infige d 5

54 I o. oecolampadii ad dentescdrniChrifii,Qudreno potimexpendis itlnd ciufdent de uerbis coenic apud Mdtthieum dicentis, Jpfeepiotiuebibitexeo-.ncduditis uerbis Ulis dice* rent: Quid igiturfdnguinem bibitnus,^^ cdrnemco* medimiis, dc idea perturbdrentur ? Ndtn cr lt;}udndo pritisdehis uerbdfècit. t^eigiturtuncidquociue dc* cideret,primus ipfe hocßcit, utdd communicdtionem tnyfleriorum inducer et. Htec crdlid uerbd inteUigere uolenti, lucem djferre polfrnt.

Condris item exhis, cjuie infexto cdpite Jodnnis tjdbentur,crrorcm tuumßlcire: fed conftdttotum il* lud defoldjpiritudli muducdtione loqui, nec poffe per gd ^U£ ibi dicuntur, fdcrdmentdrium ritum fic expli* g:dri,lt;Juod pdnis iUe pdßus fubßdntiue fit corpus, hoc erdt potiusdifccndum,fpiritudlcm mdnducdtionem (o hm e/fe necejjdridm: quod dutem fdcrdmentum infti^ tutum eflfhocßilum cßdd ittius commenddtionem,et adgrdtidrumdâionem profufceptis benefidjs, O'dd populuminundm religionem per chdritdtis indicid adundndum. Nec uddunt in fententidm tudm Chryfo flomuszy Augußinus, cldßiciillidoilores, quorum tu diild uere torques, Nlt;iW ißc dicit, cdrnem fo Idm nonprodeß'e,dccedente ueroj^iritudd cdrnent, quomodo dccedit chdritds dd fcientidm, plurimwn frodcjfe, amp;Mterd, Uis uerbis (^^fequentibusnoit dßipuldtur

PYRK. RESPONSIO POSTERIOR. ÇÇ tldßtpubtur tibi, quodddfîtin mnacorpu! Chrifti ndturdlc,fed de humdnitdte C bn'/îz loquitur,cuiuf cilt; ro udlde nobis profiut,quid diuinitäteddiundd nobis humilitcr minißrduit, Chrißttsfdite niß cdrnem indu iffet, quotnodo nobis fdtisfrctffèt ? ntfi dutem zy dctis effet, omniïi^ innocetißimus quo modo pdtrë pldcdf» fetiFruftrdetidm de Chryfoftomoglûrtdris: num li* cetin endrrdudis uerbis tUis more fuo digredidtur, ty fymbolico fcrmone luxuriet, non tdmen hoc uult, quoduerbd lodnnis de fdcrdmentdrioritudifld fint, id quod d te probdndum erdt ,fi cdlculo eins tuudn-diK fiaffcs. Etficut iSitUd uerbd non confirmdut, itA nec tu cd qu£ tibi ex Luthcro obieéldfunt, diluilii,ne* pe quoduitd cdrituri fint infirmi,infinies,ßolidi. At h^ectibi udnißim^, çy repentin£ cogitdtiones uiden* tur,utfcribis,dduerfus quds tdmen tu nihil udles.

Neque confciUdneum erit propter mdnducdtio • Item /firitudlem, dußrri mdnducdtionem corpord* lem, qudm tuponis : nos dutem utnunqudm inftitut tdm, quidinutilis ejfet,nondicimusfubldtdm, neque enim dufvrtur, quodtnflitutum non eß. Videigitur qudm inepte poßed rdtiocineris . Nequdqudm fe -quitunSdcrdmentum illud ffiritudle eß, ergo red* le nequdqudm cxißit : ficut hdud fequitur : ho* tnoexdnimd conßdt,ergo corpore cdrct. Confers bic res dißtinillitnds gt;nbsp;Homo eniitt ex corpore, d 4

Çtf 10. OECOLÄMPÄDII AD O' Mimi conflit, fdcrdmentwm uero exekmento, ucrbo,non exfigno, amp;nbsp;re ft^mti gt;nbsp;Rt res qmdcm çfl ttifibilis, geritci; imiginem rei inuifibilis ,Çed res ui« ftbilis ttottid/ub/lintiim rei inuifibilis pertinet,qui fi ex illi conßet,uel qudfi intri fe, illim reiliter,ut iti dicim, contineit, fed tMtum fimilitudinem eins, ii admonendu minbiliter efficicem, continet.

Iimlt;}uodipud leilorem tequumuis effe iudiciiit tton refrigor : fed (fuomodo iudicibunt ißic,fi tuitin turn legere iudebunt,uelfi me codemmrintt, Mte^ui audierinti Vidèrent fine an prior itli antilem impro tgt;itifit,Grin euifiunculis tuis uerititis ßudiofo,nott inijuitn pertinici,uel corrupto homini fitisfiif.^uM dolt;iuidem tu leuioribus, c}uÀm dmilli pedibus, ubî fiflercoportebit,trinfuolis. In.lic.iucr.im locuM Au gußini,ex pfilin.^^.imecnirritiim,nempecfuoddi cit: Terebitur Chrißtts in minibus fuis:hunc femel it ^ueiterum elii^uire niter is: fed id piuculi uerbiiC^ui bus explimtus eß, dum dicit ,Jpfieß bumilitis domi ninoßri ïefu Cbrißi,reß)ondes:ßbumilitis ceßauit, euicuitumeßetiimfandiluAncrucis. Ciuodióloni bil efßcis :fcim!is cnim cetjaffe fandilum crucis in cd pite,non in membris,fcim!is memoriim ij^uoq; crucis non defiuiß'e. Supplet Apoßolus f^uod deerit,ißli{iio nibus cbrißi incirnepro corpore ipfius. Attuum erithicofiettdere,deprafentii aritis eins, ^U£ nunc gtori«

PYRK. RESPONSIO POSTERIOR; $7 g/ori^c4tlt;t,qao«oifo fit eiut humHitds.aS quoi eg» fcribo,no e(l ini(ertere,iiUcerAre, zy ietrititciirefcri pta. Tucum tuis ab hoc uitio nottium excufatus er, qtiidicis Augußinuexcipere quoi maxime coUigit» Cr impottii ei qu£ nunquam fomniauit. Et ium Heit quoi Héla hiec Augußini huic negocio noßro no con ueniant: die quur Gratianus tuus uerba citarat,qui« busleéior fimplex o/fendebatur, Oquot;tueaprotetrn here fuprà uolebas, tarnet ft ßußra ? No» erftt igitur Alientvm ab inßituto ilia explanare, O'hnpedimen» taè medio tollere.

Aequusle{loretiamhocdijuiicabit,quomodoai Alia'multa,qu£ oportebat diluere,uel expendere,ri~ ieas O' maledicasMt dtrni locus de generibus figniß cationum explicatur. O' petitur,ubi deus inierit civnt hominibus tale paélum, ut quoties uerba iUa, Hoc eß corpus meuntfuper panem dicant,O' cofecrent,ßcut tu dicis,O' impetrent ut panis fiat reale corpus Chri ßi,tu nihil ad rem dicis,fid contemnis,0' inquis-.Vit ttafunt igitur, qu£ homo ille hie de paélis i deo cum facrificis imitis nugatur, ßulta qu£ de magia garrit, impia qu£ cotra uerba bla/fihemat diuina. At hoc no eß rejfiondere-.quare magiam no excufasi quare non dicis quando ilia uis data fit uerbisl quare ambitione ficerdotum non defindisi Equidem adhuc dico,quacl tadem ratione faceriotes probabunt fibi datam auto

5» IO. OECOLAMPADII A D

TÎUtem mundandi lefgt;rofos,curlt;ittdiq; morbof alios: cr adhuc oro ut prodeant cuw fuis mirdculis,fi pote flatéacceperut. üimförtuffishocßt inopia fidekqit minus nequedntfrcereyUt eß future inßrmosifed ulia caufd eß, lt;]uure nunc per fuos deus mirdculu non ope retur. Eijuidé fi hoc præceptu accepi/fetn À domino, ^uumuis peccdtorem me frtedr, ubfolutam ittam fanäimonidm^ijudm mihiopprobrds,nunqudm drro gdrcm,conßderem me per dominum non foluntpoffè femimortudm mttfcdm fufcitdre,fed poddgrdtn Cr omnigenos morbos corrigere : nunc uero ^uid prMeptum iUud non dccepi. Oßenddnt dutem fd' cerdotes,ubiiüdpoteßdseisddtdfittdmmirddgendi circd pdnem : num ß etidm uerbddommi ndturdletn expoßtionem ddmitterent,nondum tdmen h^ec pote-ßds fdcerdotibus concreditd effet : ueruntdmen hdnc cxpcßtionem rigiddm non ddmittunt.

Cæterii dum fubdis : Sdnè er ittud ueritdte cdret» ^uod in pane mirdßeri neget C de Augußino loque-ris) ejuum difertedicdt,mirdculd perdäo minißerio trdnßturd. Certe niß in pane mirdculu effet, nequd» sjudmpietdtiscelebrdtioneconfumeretur. Hlt;ectu di cis Bilibdldc,uir in tdtd ciuitdte tdntus. En qu£dpud Augußinü hdberi dixißi,no hdbentur:et qudthdberi »tgds,cl4rißime ßtueniunturtLcgdt oro leflor.f.de t nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;trittitdtd

PYRK. RESPONSIO POSTERIOR; trïnitdte caput decimu. Nóntte iure tuant fidë deßde ro?Çed id nihil ad te,ut fcribis.neßdero igitur diligc tiam tuä, quod ad me et ad leâorem attinet,ne nobis alia quam apui autores habentur,obtrudas. Non di xit Auguß'mus miracula tranfitura , fed de fignisfi» gnißcantibus loquitur, ea poß pietatis celebratione, fignaorfacramenta eßeceßant. Vnde meræidololtt trie funt adoratides panis,maxime extra celebratio nem. vbtenim ceßauit tempus ftgnificàdi,nihil aliui tß,q pants.Auguß'mi uerbahec funt.Vel peraâo mi nißerio tranfitura, fient pants adhocßlt;tlus,inaccipi endofacramento cofumiturtfed quia hcec hom'mibus notafunt,quia per homines fiunt,honorem tanquant religiofa habere poßunt,ßuporem tanquam mira na poßut. Vbi hoc loco legis MlRACVLAiinßaaitt fic loquitur: Sicut inßntes non norunt quod in altari ponitur,z^ peradia pietatis celebratione cofumiturt unde uel quomodo coficiatur,unde mufum religionis aßimtatur. vnde etiam ex hoc loco proßres MIRA eVLA? Quin contrariimi manißße oßendit: fic enimdicit: Inter ßäumangeli, zy ßilutm hominis plurtmivm dißat .iUudzir mirandum Gr intelligen--dum eß, hoc tantivm intelligendum. Vide Bilibalde quoties deprehenderis parum candidits, dum me ß* cere mendacem ßudes,et efficere nequis, quod cupis,

Hi«c ad conitäwas meat pergis,fed çg- älasßu»

lt;o IO. oecolampadii ad ßrareifcis, e^nuUiM momenti in rebttf diuinls eße tentere negus, TS.n uerbu dei hic fuo,hoc eft primo lo^ coltitt,doâores fubfcribut: nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;prohibet igitur nuc

fy coniedurds ddhibere^

Adducts GT tu coniedurds, plufyudm inudlidds, Itempe drguens cum Ambrofio tuo db omnipotentid iei,citrd uerbum dei bene inteUedtim,lt;}uo drgumen* tonihil mdgisefi/iuppeiim: zy dum literü mordicus tenes,gloridris tej^iritu fequi uiuificdntem,ignords ^uidßt Ipiritus uiuißcdns. Ex tud pdrte credis dodo treslidre, tjuos tdmen perperdmddducis, amp;nbsp;non niß ju/pedißmospro te hdbestfubindeq; poftulds ut du-tortibi proßrdtur,t}ui mecumfentidt, qudß iüidpud te ntultit udlednt,et qudreAugußini uerbd no cdpisf

Demum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;inquis; Doeedt uerbd non eo

iateUedu dccipiendd,dcfunt proldtd . Auertdt domi ttus edm impietdtem d me ; docui enim Gr docebo in» teUigenddfenfu^uo funt proldtd: fed quod dtezrdb alifs tuis interim derideor,(3' impetrdre no pojfum, tagermdnum fenfum fufcipidtis, deocommenddrim forrigendum. Etenimnifi dliter ißd uerbd inteUexe ris,nihil diffères dbhis qui negdnt Cbrißidnos pofje ttel mdgißrdtum gerere,uel cdlcees in uid portdre»

De dUd ttid coniedurd, qu£d poenitetid uetertim Jefumptd,quid itd fubdis, Sed nec hominem difpudet lUigiscStrdntetielitdretqudfiitdMfilMrintcolligere,

Rft

PYRK. RESPONSIO POSTERIOR. Rm heccfùit apud prifcos religio[d,ergo contwet cor ptw Chrifti. Age linoluiftificcoÏÏigere, quod tdmen uerbiitudtn(mudnt»dlioquiuidebaris hunc moret» non tarn magnifiée trd{ldturjK,fi,inqult;im,noluiftific tolligere,non inflo ultra hic^neg; opu^ eft.

Difftdii igiturcouieâttris tuis,quod utiq} indicin eft,eds tibi non prodejfie. Nihi dutem,ut iterum refit rdm,etidm[t me arrogantem dicds dicentem, id quoi res habet mcie rationes muiâioresuidéturopindtOt quod amplius, conftrenti mihi nunc meam refiott fionemadhanc tuam, totus liber tnuiHior appdret. iitiraris pertinaciam,fed tribuchocpotiusmuaUdis tuis argument is,quam me£ pertinaci^.Et qucmadt illi mete pertinacite moribus tuis confules ? Daw M alia drguis,cgt;' ego alia inuenio nonfolum in confiies tid med,fed etiam in libro meo, ubi coieâuram tudM ab omnipotentia refito,fcribis. Fdteor mefcrippfte, fi Chriftus dixiffet corpus fuum fub Idpidisfiecie con tineri, quod illi crcderem,necdubitdrem, pofiibiJeti cfiet,necne,potiusq; ucrbaeius animaduerterem, quam naturteconfiderarem ordinem.Addituir ßm plex de f w conclu f :onem,ergo lapis eft corpus. In ii» bro meofic inuenio: Tua conieâura, imo tota tuaar gumcntatio, quam fufq; de^ uerfas, htec eft ; D«»» ejje omnipotentcm,dixifftg; ,jioceft corpus meam, (redcndH amp;nbsp;lapident efiecorpustLOfidotKlreli^i^

lO* OECOLAMPADII AD nem tudnf,etl})iritui obetiientidm,fed dcfidero fciea tiamgt;lt;]ud no tam uerbd, ijuim mens ucrborït )}gt;céldn tur^ Etiam ipfi non contradiceremus,fi deo itd uijivm fóret,ut cotempto rerum ordme,corpnf filij Idpis fi-dt. A bfit enim, ut ucl 'tn m'mimo diuiw omnipotëttie derogemus Qjtid hic tibi dddidi d tuis uerbis diffo-ndnsi duie hic cdUiditdsfquomodo fubmißius dgi te* cum poßet, ji uïlo modo trdéidbilis ejfes?

At tuinßds,e;!riubes,ut proßrdmexlocis meis commtmtbus, per quem oftendcre poßim,uirgmegt;n peperifßefilium,dutdiuindm mdieflatcm filijunige» niti decoraffie cäldmitdtem. Si hic locus poßuldret amp;nbsp;ddmitterct,po(rem utiq;, non quod conicéiuris nitdr: fedquid res dntea ßcripturis per[udfd cft,conieilurds quoq; probdbiles haud effet contêptura: ndm CT hoc untea multi mdgni uiri egerunt.

Verii pergo dd coieilurds, quds tu efßefcis cdufdS prcbdbiles,no aut nece/ßarids. Proinde quandiii pro babilcsfuntyddhuc ucrifimiles conieduric manebunt, CZ ni[i dnted cdufd totd intcredt,no dißgt;arebunt.

Ecce ipfe ddmittis non celebrandum miraculum, quod ßcripturanoncelcbrdt promirdculo, 1dm die ubi pro mirdculo celebrdtum ßt hoc mirdculttm.Aü-guß 'mus, ut didum eft, mdntßßencgdt per homines ibi fieri mira. Ludificdtiones dtemonimi nihil ad fd“ (ramentum pertinent, Mira qult;e i n cordibus nofiris

Ifiiritta

PYRK. RESPONSIO POSTERIOR. O . f}gt;iritußdnilus operatur,neuti^u^ funt in pMe.

lam tibi uerc/mpkx Mdeor,lciiores^ omnesßit pidof,fiquidem teipfum intelligis,quandogtiidem pe tere audet, ut hanc negatiuam probem, quum aßira mantibui magisquàm negâtibui incumbat probare» Ego nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;miriic«/« non celebrari,Gr fußidt mihi

Huüum locum qui celebret occurrere. Tuumeft often dereubicelebretur, ubiapoftoli admirati ftnt,ubi adorarint. Satis mihi uerif'milefuerit, quod admiret turiftiiftent,utpote rem noua, et adoraturi tanquant diuinam. Nonne cf Petrus in naui adorauitiNonne fy-alif adorarunt Chriftumi

lam quod dixi,uideri tibi contemncndu argumen turn, non efte miraculum celebrandum à fcripturit no commendatutmcrtam alieiium te ftngis,quafine* fcio quid mali de te dixißem.Agefi coieiirâbanc no cotempftfti,quid ita concendis cffc miraculumiquare nullum miraculorii (iné admittts 'm hoc [acramento, qu£ patres utiq; neftierunt^ Memineris tuu ejje pro bare afftrmatiud,cir ita habere ut dicis.

Ineptumeft hoc,quod cunâa fidei noftræ my fteria ruitura fufpicaris,fi 'mter coniedurasfit, quod praeter naturam miraculorum, hactua miracula (en fus ßüant, Gr gloriam dei non teftentur. Scd fide ac animo bonof fii, nihil bic periculi: omnet miraculofi iüus quof nobis fdre contigit) ubi cos deus perfidt.

lt;4 1 nbsp;3 0. OE CO lamp ADIT AD

^céfo deigloridm tefldti funt. Chrißus è uirgine nd tut eß,babitduit i» nobis, fenfiag; no ßßUit,tndxinte ipfdm purißimdm fudm mdtrctn. EI q«w ßddis dliun dendttvmdixeriti Deustnundumènthilo condidit, tnundü omnes cemimus, gloridtn dei priedicdntem. Ctecifciliumindtos expertifunt. Verum uideoquid f c fcjc impedierit, no tnteUexißi uerbü meum,praeter Hdturdm tnirdcu[orum,^uod ego non dixi de mirdcU to,qudtenus illud deus operdtur :fed idco dixi,quod deus ubi mirdculdßterit operdtus 'm utilitdtem humd ni generis, facit ed nobis mnotefcere,id^ cum glorid fud.Kocdutem mirdculum quod tuprtedicds,etidm(i renuncietnus fenßbus ,qudm gloridm deiprtedicdt i Aniterumconftrscruci,Cfdenuo Chrifium humi-lidturus es ?

Pt£tered nuUd tibi coniedurd uidetur, quod hoc tuum mirdculum nullo dlio confirmduit, certe uerbu crucis pluribusmirdculis ornduit. At tumore tuo principium petens,dicis : Quid mirdculis opus,ubi Chrißi 'mnitimuruerbisi Miki fdnè nullo opus eß:ne que cum mirdculo,neq; fme mirdculo recipiendum er rorem fcio:ç^ubiuerbd Chrißi dliquidueUecogno fco,idm perfudfusfum. Kon ignoro dutem benignitd tem dei, 'm dlijs non tdm neceßdri/s dd credendum,ut tu iUud tuum dogmd fàcis,fefe nobis dttemperdntem, HfMr^modifadcredcndü mtroduc(Htcm, TÜne omna

PYRK. RESPONSIO POSTERIOR. cmnestam firtcselJecogcs,utnudK innitantur dei uerbiiio utindmomnibui eanolis c{fetßliätds,fd» nèficnon opmerat Chrißo priefentidm[uamincdv ne,lt;juumprtedicdret,fnirdculK conteftdri. At^uino* firdminfirmitdtemnouitdeus.

Demumfizr coÜdtionem fdcrdmetttorum nottre probds,bene hdbetcdufdnoftrd:Ndtn v (drné Chri fii in calo non amittemiK, er ^»od in cana promt fit, nondeftderabimui • Aqud bdptifminoneritfubftdnt tiuedqud uiud,ergo c^pdnis cana no eritfubftdntiue fdniftüc caleftitatnihilominuf uere bdptizdti,dlt;iult;e uiua funt participes, et digne mdnducdntes,pdne ca^ leftino frdudatur. Interim nihil minusßcerim,quant principiü petiuerim.eo quod nihil ddh tic ex his,qui* bas medprobdui,infregeris. Priusidâdfunt ßindd* mentd, coniedurdrum fiilcrane te turbenttßrtdffe feruientinfirmis.

Idm quid dißimulds de tropi nomine, quod negds me potuiffe ilium nomindre f nónne teftdttisfum,fieri metdphordm per expofitione db dnimdto dd indnimd tivm,ctr db indnimdto dd dnimdtum? Pt tu quu rem in teUtgis, quid de nomine quiritdris'^ Quardm exte. Hum in expofitione pdrdbola feminis,dicetis, Semen tfiuerbunt dci, tropumdgnofcesf dgnofceresutiq;,fi extra ordtionem,femen uocdrem uerbunttWl contrd» fj- qudre non etidm in ipfd ordtionel

^IS, IO. oecolampadii ad •

QuoModo igittir,diäi,lt;enigt»(l erit^ R.ellgt;odco,di xi f4cramentum dnteciudm cognoÇcdtur,effe lenigmdz quomodo enim Çciuilfent dpoftoli, ^uid fibiueÜet pd» nis,nifi dominum eos docuijjctf Verbd ^uoij; nifi ddhi bito (ymbolo, ßdjfent antgmdticd. Annotdtd ßtere qiue^mde ienigmdte,Gr dllegorid,iuxtd mente Au» gu[lini,de his no contendo. Si dicerë pdnem ejJeCe rerem,dgnofcerestropum:nunciü{tm iùgis,Cf'.poti» us frteris mirdbilis ceremoni£ explicdtionem ^ffe, qudtido de C hrifto didt pdtcr: Hze eßfilius meus dile élus.Vere mirdbilis ceremonid,neßio dn uîli unqudtn proceremonid eß habita: dn putes uulgo ignorari» quid cercmotii£,et quid[dcrdmentum? Verum de hoe dlij dijudicent.

Sophißieeitem mdnißßdcrdt,dßumptionem dl» legoridrum ad probandum inutilem, contra troporii expofitionéinduci. Non hicagebaturan tropis pro handum aliquid,fed num exponédaf it oratio per tro pum.Videris mihituncalid cogitdns,tdmimpertineit ? tid ßcripfißc,nutte pudet inconfiderati£:f:d indigniut ßterit illdm fic deßnderegt;qudm ddmittcrc.

Porrô de priedicdmentis tibi reßgt;odeoßcut de colf iediuris :zyproߣio non ita dbhorrere debebds à Did kólicd,qudndoquidem O' Pduluscum Stoicis fccunt confirentibus edm non reßgt;uit. Çiuin prtedicdbiliu et pr£dicdmentoru ratioßmplicior,quam utita temere

eani

PYRK. RESPONSIO POSTERIOR. 6f. eareijcioporteat- Tu nihil hicpr£terordinéni(turte fieriprobdrepotes,utdcdu(lum cjl, nbsp;nbsp;no per mittig

loquiiuxtuordincm nc(turlt;e,qu£in [cripturis tnugnit tyrunnis fîterit. Cdue hic nc itcru me obferties incdii« tior, qudfi negé unqua dliquid prêter ndturlt;e ordinc contigijfc,ut conßßionem uirginei pdrtuf proßrds,ß cut in re/ßonßione tudßcis,quorßm enim tdlidfquum iuxtd mdteridnt,qult;e trdildtur, ßrmones debere intel *ligi fdds. Trdnfeo hic qu£dd qu£ dnted dilui,crquie ddm qu£ dd periergd ßteädnt.

Qjtomodo Chrißut fedcdt dd dextrdm pdtrtf, nunqudtn itd erdjß intellexi, etidm quum puer eßem, ficutturnedutumdredicif :undedutemcolligds,tuui deris. Ndm licet in uno loco fit, amp;nbsp;nonfimul in mul tis,nonproptcred uni loco d/fixmerit. Hoc ßteor» C bn/li corpori,quod humilidtum eß pr£ dlijs, excel lentiorem quoq; in coelis locum ddtum, tum propter fudm dignitdtem, tum propter ßgt;cm noßrdm erigeit ddm. Sit corpui glorificatuw in quocunque uelit loco, no erit tdmen in pluribm. Hoc dutem quod tu docere vis, A uguß, non hdbet,ncq; Scotidcumen probdbitßt tis. Chryßoflomus ucro ßuper cpifloldm lt;tci 'iiebr£os omnibus modis tecum pugndt. Neque tuo ßcuto deßtt . dipotcris ,quodddobieäionem impi/ cuiufddm di» cdt, dlioqut multi eßent Chrißiindm fiiue ipß ße» ipfum rogett ucldb dliorogetur, ßquuturumeßet.

«8 nbsp;10. OECOLAMPADII Ad

luxtatuam opinionem,inconuenietts iïïud,quod on (ongruum ßtdicere rogdtur. Tudicif eum fimpU» citernrgdre multos elfe Chrißos, Et ^uis Chriflid* nus non negdreti Atfi dd cdufdm,qud moueturexpo-nens, rcßiexeris, cr iUi tudm opinionem copofueris, inuenies te idipfwm d/ferere guod obijcientem moue» re poterdt’. obijcientis enim cdufdm demolitus eß, qui altudquiddd'/!ocfdcrificiHimdgindbdturelfe,qexent pldr fdcrißcij hoceßmerü recorddtionéuniaÇdcrilf eij. Q hryfoßomus dut non uult dliud eßcfdcrificiumt qudm tUdm recorddtioné: O' ttUä quie cominifci quit poßquot;’t, reßtdt. Et i^uid non eß dliud fderificium » nec aliud corpus eß,qudm per comemordtionem. Q«olt;f fi dliterdderitcorpusjdliterctid fdcrificdbitur, quant per commemordtionem, id quod cum totd epißold dd Kebrieos pugndf.inßdurdret^ etidm fdcrilegds ißds pdpißicdsmilfds,quiefuper hocunoßinddtce, colld» pfeqinuncfuntinanimisfideliumgt;Suntq; tlheinioc uno potißimü impid;,quid aliter fdcrifici iadÜt fe C hri fli corpus, q per fold comemordtioné ojferre etimmo Idre. At iUud eßet maâdrefiliu dei, dutdbimpio ho“ mine iüupdtridenuo reconcilidri,o homo fdcerdos fieret dd Chrißuinnocentißimu offerendu coßitutus. Apdge cum ueteri dbomindtione . In hoc Eilibdldt (u C hryfoßomo no erro,quifehoc loco diuina uerbti loqiMtufitetur, Errubdtn autem tunc,quvm in tud fett tenM

lt;f9

PYRK. RESPONSIO POSTERIOR» tmtù uer[tirer,utM CT dem te in uiS reild 'mducat,

TertuUùnu ^uoc^ incdffum tibi uindicdre ßudes, que itd uenußute dicendi exuóle cuftodiße^ut tibi uide tur, paucos q ittu legerut cü iudicio,fuffriiglt;itores het bebis:eloquésejicitrucotrouerfiü,fedApher interim Crdßgt;er:tctmetß du dicit,piiné fècit corpus fuit,id eß fi gurü corporis,no indiferte loquutm eß. T« no«lt;ï dif firentiütificrs inter fdcere e3- 7ingere:O‘dicis pldnè cofldrc,uerbu Fdcerc,no dliterqudm operdtione qud ddntin mdterid,uel re dliqud, dÜione ipfdpo/fedc eipi : Fingere uero rei etid nequdq tndteridli,Ced imdt gindriie copetere. Si igitur pdne corpus fuu ficit, ne» ceffefiiit,utidredliter fitceret. Sedpdcetuddixerint 'Bilibdlde, ridiculd eß h£c drgutid, quit conßetfitcere generdle uerbu ejfe,ftcut Cf Gr£cis TroiSp,unde poe t£nomë hdbét,quin er in coinpofitione,figniftcdrc,et extrd copofitione,fiicere )nemorid,ficcre memoridle, loquifolemm,c^fichicloqui dicimm TertuÜidnu. 1dm dit dddis : Quo pdilo enim dliquidfiicere potuif» fet,quod no fubfißcret, fed intelleiiu tdntu, Cf imdgi* ndriepercipereturi Si dutfigurdliter,Cfimdgindrie corpm ficit,idfiflurd ceffdt, dcfiüiofuccedit immdte ridlis. Nefcio 'ßilibdlde,duh£cfcriberes,dninteUeX!t ris quid fcriberes. ccrtcfipdnis no pr£exifieret, ne qudqud itlu ficißiet ef[efigurd,uel ßgnu,qu£ res pr£* exißetes requirüt. Atqui tuit lüud corpus,quod in ptt

IO. OECOLAMPADII AD

tie ßdtuK, nee mtctteüu, nee inidgindtione pereipitur, et til ir.corporeii eorpui eft,ut eiuale ibifit, imagimtri itequedt. E ( iteru impingis, du iteru endrrdt loeïi lUii, et uis^gd’eorpus no fit figurd eorporis. Attede dut qd’ non dieit^eorpus fèeit figurü eorporis,fedpdnc fieitfi gurd eorporiixorpiK eni no fit hiefigurd,fedpdnïf. jUud pldnü et dpertu. eft, eodüü dut qd’interpretdris, fèeit pdnë eorpusfiiu,crfieit corpus fuu Idtere fub pd nis figurd dc fiecie. Ncq^ hoe cogruit,quodfigurdtn appeüet /ficciem dc fèrmHiquid enim dbfiirdius crpue rilius diâu, qud m pdnë refirre, exprimere fiteeie corporis Chrifti i igitur /fieeiofiis prlt;efilifi hominu, non hurndna efiigiei hdbuit linidmentd, fed/Drtndpd* nis. Pdnis enim, fi hoe modo defigurd loqui uoles./fie ciem hdbet pdnis,et non eorporis. inter tot udnifiimd couicid tiid mdle mihi cofultu effet, ntfi deus te tdm in* erudite loquifincret. Eddë dexteritdte pertindciteï defindistuü cofecrdre-.qd’fino eft mdgie pdtrocindri, nefeioqd fit mdgid: tribuitur enim uis uerbis,qud nee t}dbët,nec hdbuerut unqud. Seimus utiq; qdfit cofeerd roitoties legëtes to etiii in ftripturis fdcris.

Conquereris,quod tibi rogdnti, quo pdëlo uerum ebrifti corpus per figurd corpore cdrcntë coprobdri Udledt,non re/fionderim • Ke/jiondi dutem ut oporte bdt,pdnem(quiutiqs eft corpus,hoceft no resindnis) figurdrecorpiis,Cf perueritdtem pMis,etidm ueritd tem corporfS(omprobiri,Attideo pdtiis non eflfigut fi

PYRK. RESPONSIO POSTERIOR, 71 rdcorporii, cittidnon eft corpus dttitndlcffie fdtiè nee Idgunculd contritd non erdtfigura deftruendlt;e îlieru fdlê: quid non erdt ciuitds Uierufdlem: nee tu fimilitu dinem eludere poterii gt;nbsp;Benefidodeéioréin medm in cidentem reftionfionetn, probe dijudicdturum, qudlis tu fis drtifix.

Pdri dcumine uteris,ut probes tnedcprdudffe ire Kif j uerbdfed fi per corpus dotntni,facrdmcntum cor poris exponere po/fes, amp;nbsp;ob ferudres qua tn religio» fe prtfei loquutifint,d couicijs ceffdres, Nemo non uif det,quod uiolétius uerbuC6ftdt,dccipts, Tdndé dee» irutnobis uerbdddloquendufub td rigidiscêforibus-Peccdt ne qui dieet, uerbum feriptu eonftdt ex ihara aeribus,^- fignificdntid eorui G loffemd etid illud pd. ru pldufibile eft, Buehdriftiä cofldre dudbus rebus,ter fend çy caelefti, hoc eft deitdteey humdnitdte. Sed ite ru no urgco,quid pofted etnendds,quod coftet ex dud bus rebus,terrend,id eft pdne, eyccielefti,ideft corpo reChrifti-.quod etipfum iuxtd tuumfenfum nullofcri pturtefiltueftroborc. Apud lÜumetid licet tibi ex grdtidru dilione ficere confeerdtionê mirifieëtiftintd: ignore quosgraindtieos imitdtus fis:tolerdbilius erdt fipuehdriftid dcciperes pro pane fdcrdmctdrio,utdd hue quidam uocdnt,et olim etid Eufebius,dcdlij nomi ndriit, eriteji idé quodfdcrdmentum Euchdriftite. Et ' quid mirui Eunici,ut Auguftin. teftdtur,bdptifmu fd. iütÓ,(yfdcrdmcntii corporis Ghrifti uitd dppcüdbàt,

e 4

7* nbsp;10. OECOtAMPADII AD

utimm neminem Idteret, ([uid uocàbulis ueteres défit gnajjent,haud dubito,qum è medio fubldtte ejjent con trouerfi£ omnes. pUnd tibi pro finfu tuo ueiufii ijlit tu dMoris difid uidentur:[ed (^uid de fdcrdmentis, ut. defdcramentü loqui nefcü,neceffe efl:,utetidm pldnlt;t tibi obfcura fiant.

Iteru Auguftintu dü pane myfUcu dicit,d uobis re «edit,notu enim efi q^uid fit myflicü : Mod fi myfiicut efl, zy corpus fignat, utiij; no efi myfieriu corporü. Qui enim fecus loqiiuturde myfier ijs, ucl ex hisfunt quos Apofiolus dicitnon inteüigereuerbd fud,qult;e loquutur,uel uerbis dbutuntur,prater mentëueteru. Et quod firè praterierä,de cibo nofiro,zy pdtru, quid me perfirinxifii temcre,zy ego Augufiini uerbd recitdui,qd mirü fi dicâ,iniurid in ïüu recidere ƒ Eiue crhacuerbdj'unt,fiquidéingrdtusno efi,contra Fait fiumlib.19. Aduerfuscalüniofdmimperitiam Eaufii demonfir ar efuffecer it,quanto erroredeliret,qni pu* tantfignis facramétisq; mutatis,etiâipfasresejfedi uerfds, quds ritus propheticus pranunciabat pro a inifids,zyquasritus euangeliau annüciauit impletas; aut qui céfent,quu res eadëfint, no eds aUjsfdcramen tis debuifieannunciaricopletds,qudmhis quibusad* bue copléda prænucidbâtur. Vides resfigndtdsfacrd tnctis,ueteris et noua legis ejfeedfde zif no diuerfas.

Sape item tibi re/fiofium efi,qudre uinw» zr p^né adhi»

PYRK. RESPONSIO POSTERIOR. 7gt; adhiberi neceß e erat, etidmfi Cypridtii rdtio non füe rit propo/itd,c{ud tdmen etidm olm citdrdtn:Gf dtm dico: i^ónne fdcrdtnentd funt^ nónne chdritdtit fym» bold i idipfum re/ßonico cjuod Cypridnuf. in multis dlijsignordntidm incdm Ubenterßtedr, hic fid te di» dicifje me dixero,mentior, Putdsduteliteris, cruer bo externo nihil eße commune cumßdcrdmetK, ([uoi drgumentdtionemrefùtds,dumdico: Keijce literds, Hociterum immerito ß,cis:certum eß enim quod Ute rtc er uerbd mdteridle quidddm hdbent^et Ipiritudle» gy poßet (juidem omnipotent deut dbßj; externit li-teris er uerbis opuffuum perficere: (ed ficut liter it eruerbis confulitfingulif,itd ecclefidm fdcrdmentit erudit er congrcgdt^qudm er ipfum nutufolo guber ndre poßet. Ef r» nefeient quo rc/fiicidt firmo meut» lepide mecum ludent,fubdis : vbi Chrißut docuit ut fderis Uteris mmifeedntur edulid,dut quo pdäo pr^e dicdtiouerbi pdnisdcmericdpdx eßet f Quid huic crd/fic tttdtioni cum uerbis meis negocij ejl, è quibui nihil tdlc uir fyncerus collegeritf

Poftqudm diu er multum,dt^ cum fitßidio pdtru do(lr'mie,coie{tur£, et inconuenietid,uentildtdfunt, tdndem redis dd uerbd fcripturlt;e : er uerbd quidem canic obiter trdnfis, nec explicds, qudre ndm dliter exponi debedt,qudm,hoc ejl corpus meum,id eß, eß corpusuerum,amp;nonfi{iu/mgt; Btquis exponit,pdnif

t 9

74 ÏO. OECOLAMPADII AD

efl corpui fiilumt N o ettim (equitur, panii efi figura corporiitergo patiif efi corpusfiflufidpotius, eftfi gura corporis ueri, crnofiét^quod fiangitur-, quèf tidmodü in exponendis facramentis fe gercre dccet. • Aducrba PduliinprioreadCorinthiosio.PMis cluemfiangimuf,nonne communicdtio corporis Cbri fti cftiquæ dicis,noprobds : fide dignior crit expofi» ! tio Pduliqudm ipfi ddijcit: Vnus pdnis esr unum cor pus multi fumus. Vbiiterü noftro tropo utititr,ctidm te no negdntc,imcgt; dfiêrente tropum bic ddmittendu, guod mdnififte profiseéiet. A t multo'mdnififiius ofte ditur,cjudndo Cbriftus inquit, Hoe eft corpus meum^ Nitw fi db omnipotentid drgucndu,£que deo poftibi te, unuin pdnem, unumcji corpus ejfie nos ftubftatiue. Sidb Mignitdte drguendu,d;que illud indignu Cbri fïo,utid nobis.Obijcisdutcm:iïlt;ecPdulus,iÜd Cbri flus omnipotens deus dixit, imô Cbriftus omnipo tens per Pdulum loquutus eft.fted regulamfdcrdmcit torum ferudt Pdulus,ficuto- Cbrtftus.Qutncr tro pUM in menfis damonioru mdle diluis,ddmittK enim j« menfisdiemonid,ld quod nee ipft Ptbnici dicerent, qui ed in calis domicilium hdbere dicunt.

Subneélo dlium tropu,quë noftro confiro,nempe fi Juditus de dgnofuo dicdt : Eccf tigni« Aegyptius: hic dgnofcis tropum,quem in uerbis dominiagnofce tenon uis. Et ind/g«««! cenfes, ludteum Chriftumq; cofirrLüoi dut loco nihil periculierat,maxime quit

cir

PYRK. RESPONSIO POSTERIOR, él Chriftui Sudaui ndttis nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;no fùerint omnet

impif.Quid aut fi C hriflut ipfe in ccena dixißet:Ecce hic agnM,lt;]ui in A egypto immolatufinuncfuid agnii confeßim refufcita/fetificut probabile ejfet,per conie ^uram illä ita loqmitü elfe:cr qmr nÖ idem tropiK agnofcerctur, quütnox fubdatdepane, Kcceflcor pits tneum ƒ ïn tropis cognofcendis nihilcertiits efi, quam fi tropo ccnfiratur tropus.

An ßlicitertu expUnes hucc tierba Pauli,QJii ede rit pané bunc, er biberit calicé domini indigne, rem erit corporis e^fanguinis dominiilnde licet coieéla re,qctpaului no dicit,qui comederitcorpm.Tuucro inquis,quicüq; folumodopanem comedit, er no etiä ueru corpus ChriftidUe nequaquä reus erit corporis er fanguinis domini. vis ergo reu eße ewm fotu, qui ederit corpus f Atmens Pauli in epiftola ad Gala, er Hebr.etiam eos ejße reos mortis Chriß:i,qui uel pro ximivm offendut,qut per Chriftum redemptus eft,ucl qui in ludaifmum recidunt. Verum tu de cocna nunc loqueris,quam nolis prtefenti carne deftitui.

Ridiculu item eft,quod fic arguam: Si quis irride ret aquilam ißhicinportis,rcus fieret ctiam iniuf riariMn reipub.crgo irridere aquilam, idem efi quod manducarc. Nihilominus compararipoßiit,irrideri fignum aquil£, e' indigne edere facramentum corporis : quia utrobique fignum, utrobique indigni-tat, utrobique iniurid cddit in id quod fignificatur.

ftf IO. OECOLAMPADII AD 1« dlio loco iterum tropum dgnofcii,et illi noltro no permitt(fcoponi,nempedum dicis: omnii uirpro-phetanf probro caput fuum ajficit:dcincntidmg; exif jiimas hominem tam ftupidum, qui caput in capite fe putetgerere. Q^id autem ß Gr dliiK dementiam di* xerit, quod non folum credaf caput Chrißi in ore te habere, fed etiam totum corpm eiiM in pdne, id quod longe minuiuerilimilef Hicfermo Pauli iterum cunt fermone Chrißi non exißimatur tibi comparandut, tamctß tropofcumtropif conßrre nihil prohib ere debebat^

Inßingere autem niteris gt ea qu£ pro feruadii teßtmonij ƒ meis adduxi, fed nihil ejßcii. Contextta fermonii teßaturcarnem nihil prodeffeadefumcar nalem,etiam non lanionium. quot;Etfiteor me expofitio» nem impiä dixiffe,ueru hoc ßci,Augußini autoritate fi-etui, quilib.dedoßrina Chrißiana3. aliam quam fßirituaßm manducationem carnis Chrißi,ßagitium uocat. Quamuis autem fi tu carnem pro carnali intel ligentia accipiai, neq; fic euader. nam tnteUeßuf itle tuut non folivm carnalii eß, fed omnino uanut,Gr fo* mnioßmilis.Veteres haud fußgt;icati funt talem poßfe poßeritatem furreßuram,quie talia fomniaret,

Citando autem ittud ex i‘^.cap, tiatth£i,ßgt;eßlt;i bamadarticulwmßdei,quodaduenturut fit Chrißut fient 4 difeipuUsabijt,cum corpore fuoad iudicium:

rYRK. RESPONSIO POSTERIOR. 77 ^uod tu dilfimulc(s,cr coUigis : V.runtfrlß prophetic, ergo corp Ui Chrifti fub pctttis /jiccic baud cotinetur. Quid ddmetüd tud drgumentdtio f qudmex diftis meii,nifi irrifor ejjcs,non excerpera. Similiter ^uH de dbitione Chrißi dd pdtrem loquercr,dttendidd dr ticulumfidei, Afcenditddccelot. Qudmuisdutcor» pus C hrifii 'm cc!elo,non tdmen iUud perpetuo fedett» tdrium dixerim.Bedtebabetfcio,fedpropterednon erit fimul er femel 'm diuerfis locis.

Quod philofophos mihiopprobrds, immérité ß cis,necf;enimdudioillos'mdrticulis fidei. Derefur» rcHione er dfeenfione fdtisßciunt fcripturie, de tud impdudtione non item. infuper quod corpus glorifi cdtu comeddt, quod intret cldufis idnuis,quod ornnü ei ceddnt,non eft dpud me mirdculum,qudndo corpo ris glorificdti dotes cogito,ndm id udrijs modisdbf^ mdgno mirdculofieri colligo. Bjfe dutë idem corpui eodem momento in diuerfis locis, quum nonfic expe üdtidu iu/ferit Chrißus, nullo modo eßperfudfibile» Ab drticulis fidei,ne firds d;gre,trdhi mena pdtidn

Iteru cognoui,qudm nihil uelroborisgt;uelmgeni/ ueldexteritdtis, tibifitddfubuertenddedquie ßdtue rds. Ldui deo. verbum eius ddhucfdluum eß,dc erit, Veritds impugndri potefl,uinci no poteß, Q^i fodit ßuedm, incidit 'm edm : qui dißipdt fepem, mordebit eum coluber. Ndm quim bene erßrenue te ^eßerif» fatü twtum erit, fi Çf med legi (ont 'mgdt.

71'^ nbsp;10. OE COL A MP A DII AD '

____P E R I E R G A.

nEruenio tandcaddelicidHuds Ari fiophMicdf,ddfcommMd,conuiM, cr crimind lüd, qua mihi ßlß d te obieüd funt'.amp;ß mdximc uerdef-_____fent, ut funt multo udniffimd, nihil tdmen dd hdnc cdu/dm ßciebüt. Potuilfem utique ego moretuo ludere: t^on fequitur, EiUbdldui no bi litu!num,lt;^nonegetnummis, crgocorpui Chriffi efl in pdne. tJonf:quitur,Oeco[dmpddiiM egreßus eß d mondfterio,igiturpdnis eßfubßätiueeorpuf Chri fti.Sed dbßmui. Verum ed quibiit reßgt;ondere neceffd rium,tdnqudm periergd,ne eduflt;e obeßent, in hucpo fl:remum locum reieci. c^udm nidUem cr hæc obtice» re:uel ƒ omnino tibi cordi erdt,mdïlein te hoc priud* to Itbro egif/ê,et mecor tm fendtu, uel Bdfilienß, uel imperdtoriodcctißdtumlegitime,qudm quod mdxi* mdm pdrtem chdrtarum ßolis impla contumeliji. f^unc dutem quidßcidmi' Kxcufdbo mef fed tu excu» fdtionem nuUdm recipis : zs- dnted me furibundum, Cr drrogdntem, hypocritdm ßrtdjfc uocdbis, quÀmdudies. Tdcebo ?fcd filendumejßenuttdhone» jldi fuddet,

Scio quidem trdnfeundum nobii per bondm de md Idm fùmdm. Scioquoduerdcesquoq^feduflores di-cuntUTf Scio bedtos nos,fi propter gloriü zy eudnge

Hunt

PYRK, RESPONSIO POSTERIOR. 7* Hum Chrijli,omnilt;( probra in no! coiecerint, amp;nbsp;tn^ ledixerint omna homines. Scio nihil nos itd deo put tricomendxredci'/j.vua'iHaKia/j. Atlt;^uiproptere^t non debeo m/âmdtor eße met nominis.Sicut enim oä* TÔxaçîf? c£teris homicidis mdgis ignominioß[unt: itd CT hi quißmdm ['udm,qud prodeße poßent proxi mo,indenigrdtdm ßerudre non fludent, inßmioresitt re ccnfentur. Bono mihi teflimonio mdgis opus efl, ungento preciofo. Mdm cjuit mihi incumbdt dnnuncid re uerbudomini, infidelis et mihi et dlijs ero, nifl me expurgduero,id quod amp;nbsp;olim ddfcribendu impulit, t^on ignoro uerfutids ßdtdnie, deßmdre ciipit me, ut confióldhdbedntur,quigt;ecunque ex ipfißimis fcriptu^ rdrum drchiuis dcprompfero, ut itd per me mdle du» didt uerbum domini. Hoc dgitper pdpiflds, hoc cy percdtdbdptiflds,quiexutroq;ldtere impiigltdnt. Hoc nunc ciirper exteros dttentdt. Qifdre mihi deef* fem?Abflerfit ey Chriflus crimind in fe coieild,neni pe teflimonid fudelfeuerd,no hdberefediemoniumt ipfum de crimine nopoffe drgui. Bxcußduit Mdgddk ncn,cxcufduit zy difcipulos,

Veritdtem,inquis,citrd dpologidmhdnc docere poßes:dtegonefcio,qudndiu, qudmue utiliter poß* fem:niflenimßmcc melt;e Idbordnti fuccurrero,ue» reor me flrè perditum. Pdtidris tu uel id unum, ut me excufem, te dutem non accufem, Adbuc per

io IO. OE colam pa di I AD

Itftm dci bene te habere animo,corpore, opibuf, Cr fima precart poßum, precor : fed tu nimitvin emungendo fanguinem elicuißi,Tibi imputauerii,/i etfpergaris.

I^olim propterea haberi fanüut uel fanâuluf, tteq; unguam defanäimoniaoperummeorum gloria tus fum,ut metraducii: fcio mepeccatore, e:^fàteor, eotentmg; fum iuftitia cf fanilitate Chrißi dei mei, gui nunc lUum mihi defua benignitateßiiritum tribu it,utin nouitate uitee ambularc,fanilificaricii, itti flacere cupiam-.id enim omnesdebemtit,gui Chrißo nomen dedimus. De hypocrifi non eß guare tibi, nut ußi hominum rationem reddam : guicquid enim dicetur,homo médax hypocrifm uocarepoterit,nott enim fcrutari cor hominii poteß. At dies domini re» nelabit,giii nam hypocrittefiierint, nunc iuxta exter na cif uerbum domini iudicctur.

An tußrte idea putas me mihi placere, ©■ fanât ntoniam mihi arrogare,guod me innocentifTimumdi xerimiVerum guum latine calleas, feis quid per inno centiam fignificem, nempeguod defit mihi animut nocedi proximos: et gratias ago deo meo,guod nemi nénocui,nifieosguifeprtmos nocuerut,imô optabä prodeffe,et adhuc opto,etiamfi fexeëties 'muidiofior /ùturuffim. Peccatorem,utdebeo,meiterum fiteor^ fed cum damno cuiujfiiam nolim ejfe peccator. Eßo

Mtem

‘PYRK. RESPONSIO POSTERIOR, k Mtem (tlijidiimnofui fùerim,in te tarnen non admo» dum ualde peccaui. tgitur htec perierga boni confuli to » er candorem, quem tu mihi reftituerc debes,jfine perfatisfrilionem fterißimam mihiumdicem.

PrimuigituriniururumaVTibi.trai’ coUocabo, ut æquut Icäor er meam immodeftiam, er tuamiequi» totem uideat.ln primo libeUo,cuitituluideuerbii(X ttee, aduerfarios meor, non tanquam homines malos» (èd tanquam errantes aggreffus Çum, magis ftudens abflcrgerc me,quàm innrere ittis notasüd^ eamo» dcßia,iit P,ralmusip[e,alioquicaufienoßrieparufii» ucs, in üyperalßifte contra Lutherum,nuUis me con uidjs egijje teflatusÇitSunt auté ha;cftrè cmnia,quan ta nunc occurrunt,intemperici me£ uerba, quibus in» ceßitosjedicerepoffunt. Appellatifunt Craffulier acuti,'Scythiecamiuori,contcmptoresnoßri,erquoi opinio corn accedat ad Marcionitaru haref in. Bac iÙa intolerabilia uerba,quibus fcilicetcoelu ac terrain tnifeui: qua tameetiâ optimo uiro citraßmaiailura obijci poffent. Quid enim uerba ilia uolunt, quàm ^cf error jnecrd/?(or,er- periculofior,multaq; inconueni entia, er abßona contineat iMonentis eflpradicerc pcriculum,amicießerrantemadmonereerroris. Li berieft,etiam quantum aberretnr, liberedicere. No» «e monentis uerba ßunt,quugt;n dicotî^ift probe caueri •iuS}accircMnJ^eéifttmn}its,fieripoteft,utimpingit

gl 10. OE COL A MPA DTI AD

miK,uelin idololatrite crimtn, tiel in crdljle ctecitätlf

i iierfemurcitliginel Udloqnoßieritcodcndrc. Qtiiit eft quod C rdîj'ulosuoco, quum error fit crdffiffimus? CtntdItemquod Scythds,cdrniuordsq;dnimdtuoco? nónne et hoc de errore diäüi nu fi cdrnif cdrndlê qua rut mdducdtionc-,quomodo no cdrniuoraf nuqd plut tmpietatii eßinnomineqinreiet fiquidëhuccrrorc dcfinderepldcet,nónneScythif et Cdpcrnditis uorco pdrdre liccti etidfi iüis in externis rebut dlififitis hu tndntorci.^quidé K^iat^ayoq Tvv^jj.adiMC^ no folié appellarified et ejfe opto. Porro loge dlid eft rdtio,de trroribm loqui^q de criminibui:nS eflpropterea hæ^ retient uel Ndrcionitd,uel Cdpernditd,fiqs indliquo particeps fit errorit iRoru. At qui fttru crldtroniieß /óciut uel princept, edde utii^ infiimidtdxdbitur:erro rê diit ego comonftrdbd, crime nuUi perfona obijeiet hdm. Sinds igiturut cxettfem uosftmo me,qui deeufi* reiuel condemndre nolebdm.

' Cofer nuc quibus couidjs Idceßiti fimut,dnteq ego fcribcre cogitdre Fuere quifequuti Lombdrdii, nos ft hi no cofentientes,dppelldret infdnos, bldßhemos,ca trddicétes ueritdti,defertores uerbi,hiercticos,derogi tes omnipotëtùe pdtris,irridétes filij fdpicntid:et dlijt nominibut,èfubliminos deffgt;iciëtes,dmpuüofi5 etfef» quipeddlibus uerbis cor dm populo, infiLmdbdnt,amp; od ignem,(tc tor meta rapiedos poftuldbant. Et multi iUorvM

PYRK, RESPONSIO POSTERIOR. S) Ifloru fùroribiK condén^ti, ne ueritatë âmitterêt, uittt firacfcnti cdrcre malucrut. igitur tÜcfcribcrehitud in tëpeftiuu erat,quu cxercerc ecclcfià cœpit id genm dr gumëti. E.t nondn Mdeo,(iuotnodo potui/fem trdéldÇ» ferent tnodeflita poft tdntdi contumdiaf.

Stdtim ditt infurrexerunt, qui in me fcribcrët,fd» tiicj; drdëter:tu quoq; metddtrocitcrinudfifti,qudft te corü indice dccufdrim. Q£lt;c crimind 4 nobis depel io, cr exeufo, tu cumuldtim in me immeritü regeris, Vbi leui digito error is ueftri ulcus tdngo,tu effundis plduftrd conuicioru,zirgrdndindsftdmmd cdlumnia ru. Kediddpriorëtuùrcftgt;onftonë,?^uidequdntutn tne longdnimitdte prlt;ceds ; ncq^ enim tu in errorë,feii in me fermonëdmdrulcntuuertis ,ftdtimq; db initio trdducis utmdiedicu,dutorë dißtdij cz rixdru,fophi ftd,rdbuld,inconftdntë,arrogdntë, cenfentë ungelicH quiequid mihi pldcet, diabclicu ueroquod diftdicet» redigentem omnipotentidm dei in ordinem, inuerten temuerbd Chrifti, /eprdudntem omnium dutorum fententids,contumelid dfticientcmftgt;iritum fdnëlum» conculcdntem tcftdmëtum dei, perdsntem conj'cien^ tids : ce quod mdxime omnium grduduit ,crddftcri bëdum prouocduit,duftts es me db/que omni pudore inftmuldre, quod dfterd Cbriftum nonuerum homi fiem,fed phdntdfticumfttifte, ceinhoc Mdreionitit

* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;f eiorcm, quod nee fiëlitium Chrtftvm relinqudtu,

f »

T - )

«4 IO. OECOLAMPADII AD

Hif c cß iült;t modeftix tud, quam in priorircl^onfione ojlédijli. Dixcrdmciuofdcimèfublintinosdejpicere, ta tiero dids, quod contemndm omnes permiferant. leéloris iudicio,poft rdtiones pofitds dijudicdre, quit tidnt tnfdnd loqueretur. Dixcrdm Rdpfodu crfcho», Ids dbhorruifje db incóuenientibu^, ntdluißc^ ponere trdlßibß:dntidtionem,qud}n edddmittere,^' euddédo Scyddm in C hdrybdi ndufi-dgitim ßciffe-.tu duté qudfi pdtronus itlorum in tne profilis uerbis iHis : Atqui tu potiuf mdlo,impio,t:y uertiginis impeUerii ßgt;iri* tu, nonßcuidc P-nthiei,o- MimdUonides in Bromif fißo : licetlUetibifubbonidngelißjccieimpondt.'Bt effet proßrio tibi condolendum,fi in opinione tud cü complicibiüfolum infdniret,nuncuero no foltmamt Cdpemditis retrodbii,zyuerborum Chrißiexißis tncdpdx,ßd delirid tud non ßquentes, çy continuo fi* dedenegdntes,dcerbißimit Idcerds conuicijs,(y ideit tidem h£refis inßtnid dffcrgii ; quum interim nec ti* biconßes, amp;nbsp;nunc udalldndo,nuncßubtcrßgiendof nunc te Prothei inßdr in omnet ßrmds uertendo, pdi l'dm metmn tuum, tydubidm meutern tudtn oßendds,. Et quumpenituite nihil effeciffe cognoßd!,ui(iora tibi poÜiceris, tdnqudm plané aduerfdrios fupcrdue« rii,crcunéld ex dnimi tui ßntentid pcrcgerit.Adeà tibi impietdsfub ueritdtis ß^ecic arridet, ty tendfo f» /Rendit ddunco ; ©• nere tu dum ScyHdm (Mdere co»

tMris,

PYRK. RESPONSIO POSTERIOR.

Kdrii.non in Charybdin,jcd in bardthrum incidii te nebrnrum. Hæctu. V.n Bilibuldentodeßtdtudm, ^udntum hic ceßifti mihi ? qndntum condondllii hocci ne eil pdcifice loqui^hoccine eji dmicum moncrei hoc» eine eß fegui C hrißami

Poßcddumdico: Jdmguteduri^ Chrißidttd Mdr eionitdrum hærefin ßrretpdtienter, ^u: hdc ueßrd ex poßtione fudm tutdri nitebdntur hicrejin ƒ er poßed fubiungotdidiciffe not, Sententidrioi etiam inuitoi,et ignordntes dd Mdreionitdru htsrefin decedere, K£C iüdtneddßjerduerbdßcnt, Mdreionitdr' ne ideo uoi dixi, quiaiUi ueßris drmis utuntur?Sic er ChnßiK ildjßhetnut erit, c^iud milites bldljgt;hemi,eius ueßilm induti funt. Poffunt O’boni mdlorian, er mdli bono rum drmis uti. Qjiomodo item mdgis db hdtrefi po» tuißem excufdre, qudm ejuod ignorantes, er inuitos ad inerefin dixi dccederet^ui ignorâtes erinuitidcce diit ad hterefin, hærefin no probatiq hærcpnno prot bât,htereticino funt. At tu multofecus agts,re^odét in hdtcuerbdtPorrô nofatis erat omni couicioru gene renos,pßcidiße,nifietiä labeNdrcionitdru djßerjißes: ^ßäo noßceres,nifi iUoru inßar phantaßicucorput Chrißodttribtteres,quodtdäu eroculis illudcret» Et ßubnedis : jyemum uir bone tnequaqudm ad yiar äonis'accedimiu htereßin,ut tunosinßmulasifedtu ■aum complicibuf tuis, (y Pigbardft non folu C hrißi

f

té 10. OE COL AMP Ann Ad cdrmm in pane Idtcntem ncgdtK ■, fed ne fiflititeni quids Cheiflum iidmittitis,tiinto iJinreionitis inferia re!-,q’unto iüi minuiinfuniebunt. Admittebdtiteitint in pane c.trnë, dt Chrillo ittdm non ddimebant, no ob diuin£ potentiiC impoßibiliutem, fed quid indignunt iOif uidebdtur dltißimi dci fi'ium cdrnis fubirc mife-sridt. H£ctufcripfijîi.QuiddißimilitKmodeßi£,grlt;i uitdti, ueritducfi, qudtn h£c tud uerbd ? QJiK te ere* det dffeHibtK non obnoxiit h£c fcripp/fei dut certe tn fimuldtores egregiui, irdcundißima uerbdfcribenf, Cr ir£ dßßeflionctn non fentiens.

ObmutefceretneputdSdd tdntdm cdlumnidtnChri flidnuif Ncc f«,«ec own« Pyrkdimeri,nec totut mu* diK conuincetis me Chrifto cdrnc ddimere: non eniin froptered C hrißo cdrnS ddimimui, fiimpdUdtd eiut tdrnë non dfferimui. H4«c certe unicd cdlumnid, neo debui,necpotui dißimuldre, unde cr re/ßofio med i teextortdßät,indud resipfdteßdtur,mena conuicid tonuiâjsretdlidffe,fedqu£ddinnocentidm men oßeit dendüfreiebdnt cromitti no debebdnt,protuliffe. Le* tiiter cnim te trdilo, eyr cotinuo mitigdre ßoleo,fi quid duriui O’dcerbiuteßundit flilm • Qu£dü dicerecod (luf fum, o ß tdcuiif'em,fold excufitio cldmdret, qud iid h£c fmtyttbi effe trdducendi dmici ofßciu, cdlumni eu,morfui, mdledicetidm,cduiUos, fuperftitionemxitt fieritdtê Mdnlidtfdm, qu£ tdtnenfuo loco non ta dmd rdfuitf

TYRK. RESPONSIO POSTER'IOR. 8? fit fuut,ut quum nucinunum cogeruntur.

excufofc^ in alins culpam rcijdo? ricilebdm cnim cy • tidhucdoleouices tud!. Forrohis urrbis admoneba re officifut quid egiffes agnofceres, zr poß.hdc tc tgt;;o defttiK gereres. ï^tft enim morddX.et tudledi^ u^,ct cd luKnidtor, et juperciliofus, nbsp;nbsp;dufterior, dc hcbetior

fùij]es,nuiïd excufdtione opus erdt. Aiinon ci-dtintel* ilus cdmdlis, et expofitió impid. de arndli efu carnis t.cdp.lo. exponerei Auguji-certefldgittumuccdt. l^ónnefuperciliUM erdt affncretnebdrdthrotene» brdru inadijj'ei A nnon cr impudcns cdlumnid,quoi dicis menecßäiciu Chrtfluddimttere,qui indnnun» dd/ido ChriflofuMoccupatusiNoncogitds,quidpo tuijfem dicere, fi no Icnitdte tndgis q cotutnelijsuindi cdre me uoluiffem.uel fi ed dcerbitdtednimhqudfuffi cdris,ldbordffemiAtnodüinfdnio,nodi{dd dcjfgt;erdio fu drmd cößigio,meliore, certioreq; cdufd/retus f ÿutficmuliebritertecÜcorrixerjmô cdufe bonitds fit , titjUtferio me,et infrdélo dmmo reßgt;odiffc cognofcds,

Atfitci indignd meo o/Jiciofunt hicc, copone med (u tuis ,et fldtii meïi cÜ tuo,et uidebis utcr modcjlior» Tu fecurM,ego periclitor.tu picbem no docuilii,ego populum quotidie exhorter :tuJ uerbd/lomdchatio* nem,meddutcm neceßitdtem decldrdnt- lAed certe re fionfio tu£ dutoritdti non pr^eiudicd/fet ,fdlud effe foteratjimdtud, timetfinimium temuldtm ßuj]cfgt;

ƒ 4

»8 lo; OECOLAMP.ADII An

Torr à pr£tcr expeiîdtioné hic Icnitite no extinxiï fedßirere ßci Mima tuu, dßequuHts ßccundä rc/}gt;on-fionem iUdtn, imo inueSliuim, imo conuiciorum läctt nSyCrpromptinriu-.in qtii id unü me bat,quod pluÇt ^uïm immodice dgis,titi oblitui opinor. Nä qun [dpi ens pdrcc ldudct,pdrciu^ uituperct,n£ tu [upri modît uitupcrädo id clßcis,ut miniu tibi hdbedturfidei,nec[^ uerifimileejlterrdgefldre hominé,clUdlétu mefrcK.

Cteterum utdd omnid quee in hdcreßjofionein me ciiom!i,rcßödcrc, effet de temeritdte cotenderc,into prolixum, dc tlt;edij plenum ßret commemordre, itd omnid ticite dißimuldre effetfima proprid crudeliter negligere.Quid multii trdiUdrë, quod meuoçdsor* gdnü fdtdnie rdbioßum,uirulentu, ferpentem,infdndi» belludm,pertindcii or inffmbiln ingeniß nouum pd pdm,nouum legiildtorem„ prießigidtorcm, duvtc uul gdrii mdncipitmtjfrontem perffiéid, Chrißo non cre détem,îupum perfondttim,fideinu!liui, Thrdffnibui gloriofioremffycophdntdrum uerticem, uirum in o^mbedti ludie epißold quddrct,Pducoiquofddnt fioffulos illos decerpff quibus tu mihi infultdns moro fitdte mcd, tuis uerbis utor,exhildrdre ftuduifti. B x td mdnßueti cordis the/duro,tdmßiduid zydmicd ucr tït mdiidt. Hifc td portetofd reffofo no egét,ficutnec tenuid dlid, èquibus tdmen cSdordnimi tui no mittut pt perff tenus, qunndQ mihi mendicimonium, qui nec pdru4

PYRK. RESPONSIO POSTERIOR, t, piiruit,nec mägm db tÜlo mortdliu mendicdui,qudn» do ocium, plurimii occupdto, (judndo djfeéldttonen ßili or elumbc dicendi geniii obieélds,dd foldm ucri tdtemßieciänti. At non licet filentio præterirc cdlu* tnnids ^udfddtn,cr-fit/piciones,tud cjuidem rhetoric4 fùcdtds,redutë^ipfd udnißmds,c]uibm me orbi fujpe-âum reddere,erut cœpifli,omnë apud omnee (ident tnikifurripere, Qr cptdnttvm i-« te efidn periculum cit pitii tiocdre condris. 'E.ds enim diluere,cr- med,cy ec clefiie,cui reruio,mtereß,cuitis tu multos bonoî utrot àquibia fôueor, dehoneflds.Ego enimfl tdlis boniiuiris no tolerdrifled fldtim è medio toUi debeo.

Dicis dutem inter dlid: Cseterum nec hoc quident tldrem,quicquid iSi cum Muntzero Cdrlflddio comune (ùit-.ex quibui iUe tot homines in necem pro traxit: dlterdutem pofi multds feditiones excitdtdf, impidr fudsreuocduit opiniones. M.tlo profliloex dlijs,qudm me dudidt, quid nam ip(e lîdlileæ duftM flt it,quid complices dus ex urbe iUd pepulit,quid ilium ibi retinuerit, O' qi^.ir tdndem libri eins ibi uendß de imprimifint prohibiti. Ego certe perq humdniter do lui,dciUum ddmonuiypoftqudm inteUexi ßmdm eiut in tormentLdenigrStdm.Vtindm ipfefotum amulos fuos mdle dccepilfet^o non indifferenter hn omnes fidffet debdcchdtiK. 'Verum quum omnes db eo diffen tiétes,idolûl4trilt;fethtereffs crimine ßmofeperftfm

f 10. OE COL AMP AD 11 AD xit,nc(iult;i(juiim mdigitiiripotefl Mt Metgt;ß fx orntti bus uel unum excitduerit, ({uiiSi rc/ßondere MdeM. ld£C tu fcribi!,clU£ i« boc folo uerd fuutfCjuid nihil dd reni, fed uere udndfunt : nihil enim negocif lùit mihi cum iHis, ut propter eos peius hdbere dcbeu. Nihilo» minus dutem tdlibus oaupdtionibus, innocétù meds grduet ßruuntur infiditcicr ficjuidem feditiofum me fimpliciter uocdres, negleâis circunßdntiji, ù foci/j, 4 loco,db inquifitionibus,dpudduditoré, cui mores met ignoti,cr uitd incompertit,mmus moueret,ciui et dlidstedffeilibusMulgerecognoßit: tot dutem fu* ffgt;iciones fimul congefl^e, dliendre amp;nbsp;dmiaßimos poßent. Erddicdndiitdq; flirpitus cdlumnidrum tut rum condtus,ne uerboßdekquod per me dominus dit nuncidre digndtur,pr£iudicent.

Ciuidcum Cdrlftddio mihi negocij fiierit,f£pe teftdtus fum,nempe guod d, ßcie iüum nungudm uide rim,intrd feptennium dutem,ne Uteris guidem fdlu* tdui, Qaiddutémdlifidliguoteiuslibros legi,quot tdmenno ufguegudg; probduif l^unguid dutem idea cum eo multum mihi commune, guod no dißenfcrint in re euchdrißittihinc ne tdntum periculii f^on eß er go ut pottdt triddcmfdtdnicdm,fic cr ecclefidm Chri fii,ßitduis,dtdbolicdm ReuocduitnunclUe,egoigi tur ft 4 Cdrlßddio penderem, etidm ipfe reuocdrem, .fediilift nitorprafidiis, Ho ignonunus tdme ut reiio cdrit.

PVRK. RESPOMSIO posterior, 9t «4rit :ncq; enim inJe multam glori£ ui uot redit.

Nec^i multo pliii comercij cam Muntzero, (^ui 'm necem dligubt hominü miHia protraxit. Et c]uid mi» fer difcerpiturddbuc mortuMiDicisquodßimlt;emeiß detnxerit in tor mentis .At ego dehdc ßmn audiui ne unum quidem uerbulam unqudm,nifi quod tu per literds comonuerd!,Gr nuncfrmdm nbßmdm literif excitdre niteris,ut làmdfit,ubifAmd non erdt. Alidt Jàmd tdmprdui fiiliqi tendx,qudmnuneidueri,ut poetd dixit:hic uero praterfigmentu nihil tenet, quidé eft ßmd: neq; enim proptered ßmx er it, quod ßmdm efte fcribit Bilibdldus. Anted me ßmilid • nbiK Uteris fdtisfiâuin tibi drbitrabdr,qudm non fim confcius mihi uUius id genus mdli : nunc tu pro Chriftidnd chdritdte tud,lpdrgis intotum orbent, O’menddcem frmdm feiens, puUuldre ßcis. Quod ft uerd ftmd fait, cur non d dominis eius fub quibus pet rijt,dd Bdfilienfes ftriptdfunt,qu£illeconft/fus eft, utdeme iUi pcendm famerent f Dicere dcbebds, qute ndm illd,qu£ mdlus homo contrd me in torturd tcfti* ficdtuseft. Quidftquis O' lt;ilterius dntednnamocci» fi,conßßionemiingdt,utdliquid hdbedt criminis, quo 'mnocentem perddtf Putdsne moxiUi fidem ft» re ƒ Hicueftcr'm ftdtresdmor,h£cfides. C£teruin quid urges, dudi iterum, quod dnted etidm tibi indi* edui, O’ uide qudm deceat te 'tn utdgam tdm mdligife

9» iOi OECOtAMPADII AD inuidiofum uerhum femittdre.

Vltm biennium eft, quundo hue uenitMunzerut, uetulo cj/uodam ruftico comitatut,cuiui nomen adhue ignoroyimiifit me,fùteor, fdlutduit, et coHotiuij copia fetijt:uerum ({uid non udcdbdt,iu/Jt ineognitum redi redd coendm,miftrebdtenim meexilij hom'mis igno ti. fjunguid proptered MunzerdUte coniurdtionif confcius ero ,guid ignottim exukm, guem ego bo^ num uirum putdbdm,dd menfdm tnedm ddmifif Kunqudm tu in hoft)itibM, cr pduperibui fiilfta es ? iHcccnd, dutem qMntum memor fum,non funt dlid trdâdtdqudmhec.

Exhortdbdmur prhnum nos mutuum dd tolerdit tidm crucis Chrifti,quum nondum edixiffet nomen fuum.Et quid dd ftditionem pertinet decruce domi-ni commenta ifytind ex^dnimo tune loquutus elfet, fèrtdffiscrfecrinultosdliosferudjjet. Tdndcm ex» pifcdtutnomeneius, indicduiquàmdolerem de fuo, Lutheriq; dißidio. Mox iUe fe indignd multd d LU» thero pi^um dicebdt : querimomd tarnen fud dd Idu* dandum Lutherum mdgis extimuldbdt, cuius quum probdrem ingenij dcrimonidm,Gf inßtigdbilem ze-tum, inexordbilem tarnen iram, ztr fàftum minime theologicu,cum fuperbis alijs tnoribui,quos itte nar rdbdt,quüuis no crederem,probare tarne no poterä, ■ id quod firtaße m tomentis conßOui eft.Ltinhoe me

PYRK, RESPONSIO POSTERIOR* Wc cxofutn licit,cfuiit dcLutheiro ut homine fenß,cu» im uitia non probarc,ficut nee mea probdre poffunt, Jta tarnen oftendi mihi diß^licere dijfidium, ut conui uium hc/ßiti fieret fiiflidiofiuf. C ouertiir.ui ergo nos ad alia,rogabdmcj; ego,^uem morem inadminiftran disfacramentisferuaret i« ecclefiafua. quot;Et e^uantum teneo,priorfernto erat de baptifw. Refirebat duté» quod puellof baptizaret,fed uno uelduobui menfi-bui femel,id^; prafentefiequentioreeceïefia, guo bit ptifmi myfterium populo magis commenddret.IHei^ improbdbdm hoc,eo quod legem non fèrebdt, neq; li» bertdtiChrifiiana; prlt;eiudicdbdt. Qjtlt;efitum eftaut cr de euchdriftid, de qud iHe nihil certi profirebdtt tdmetfi noncraffe fentiret. Demum de mdgiftrdtit loquicoepimuf,cr de regno Chrifti'.m quo coRoquio certuf lum me nthil dixiffe co tra mdgiftrdtum,quetn iiuivd ordinatione ddcoercendos malos ddttvm cr obfertiandum cognoui. Submuffitdbdt tunc,cr d ple» beoffècif fuimagifirdtumddmoneri,cr in ordinem redigipoße, Cuirefijondi:Dominicft trdnsfirre re-gnd:mkis quie contra deum non fuut, fubditoro/m efl cbedire,nifi itK eligcndi,c:i- retinédipi incipcm apud ïBos fit-.quod autë ius lUud apud tüos fit,uiderint ipß Bt probent. videbatur Cir huic rc/fiofo non prorftm fubfcribere. Sed quid adjeditionem innecins hoe col loquiumï fieri poteftjquodamp;horum jérmonunt

»4 nbsp;10. oecolampadii ad

in tormcntis memmcrit. At ß uerba mea fidditeT dixit, cduf e ipfim non profiterunt • Anxie enim il» ti commenddui,noftrum e/fe,pr£dicdre Euangdiant

’ Chrifli,cromnein iuflitiam. Regetßnenobis [un régna gubernent.

1 Edda coend,grdtids hdbuit niihi,iußi dutem ne in» [dlutdto me hincdbiret,fed dd me non rediß, tarn grd tus erdm iUi. Exco tempore nihil omnino mihi com» tnercij cü illo. Qjtid igiturdd mt’,cjuid ndm tortores rogdrint,qMdille firtaßis per infirmitdtem edmis tnentiri potidtf tdmetß pldtiè nuüu uerbum mdlit dc tne loquutucredidcrim, nißßrtaßis quoddereeu-chdriftianonfenferit mecu. Habes Aiuntzerdnu ne* gociii totü,quid inde coUiges^Res ipfd declarauit me hic interim innocenter egiße, qnamuis ctiam dc hoc orbi merds tr perntciojds obtrudis nugds.

I^dmqucdhic dicis: ^/idloexdlijs quam ex me dudidt,qiiid Bd/ilc(edußfßt. idcalumnite pleno ore pofleduno iy-dltero loco proßrs. ltd enim ßribis: Vtinam multdperqudm ittilid dc pia conferuare ud» iuifßm, qult;e d plcrifq; parum confiderate funt abro ’ gatd,è quorum numero ipj'epreecipuuse/i,crdn-, teßgudnus. Quam fapienteruero inmultisegerit, res ipfd demonftrat, tametß nec ipfe ignominiiC ßt expert, quum libri eins exuruntur, ipfe uero paldnt impius hdbedtur çr infimis, O fi pottaßet omnid iUide

yYRK. RESPONSIO POSTERIOR.

mi ac turpijfimd ^iiidem licui^Tent, etiimfi abfgue humatii fanguinis cffufione debuißcnt ßeri. Kouit loc Bafiltii, qua päulommtM eiui temcritute ßdt fubueifd. Etindlio loco de pfeudoprophetii : SeJ quit »am tanta concitauit tumultuf,Ggt;~difcordid~ rum iecit femina f Nr wo pro/räo, nifi pfeudopro» pheta,cr hypocritarum turbadeteftandarquiquu/in nec ad gubernandam haram porcorum fint aptt, omnia tarnen antiquare, zir immutare audent, quum interim ml immutare, aut inmeliorem ßatwm re» iucere queant. Kecmirum,quum omni expirieit tia, Cf ciuili careant prudentia,ac non nifi propriuttt quarant commodum,fietiamrerumeuentui tcme-rarijs eorum rejjiondeat cceptis, zy eonfili/s, ta -metßt poft acceptas culpa eoritm calamitatcs,omnet innocentes habere uelit. Equidem nifi fenatus Ed* filienlis prudentia ftia ji^acâJiJ'oç huius fiipprefiif» fet conatus,ßuftra iam acceptum deploraret incom» modu. Non enim falusanimarüaquibußdam quari» tur, fid id potius agitur.ut Ulis ad honores et diuitids patere poßitdcceffus, etiamfiidcumomnin hominit ßat iniuria :uerum hic affedus meos coprimo.

Hucufq; teaudiuimus ,fatis déclarante quantui» Ke commendes ccclefia meatciuitatiq; Bafilienfi, qt toti orbUttypocritarum cf pfeudoprophetatum me frmcipem ae aiuelignd/ftificffidMorftn^ tantottü»

10. OECOLAMPADII AD

htwuftuum, Hocfcilicct eft,quod db dlijf tnihi did ue iis: fed nemo bonus uir unquammeconuincet, idle quidddm uel dufum, uel dttentdffe,uel cogitdffe. Die tone,uel unicum fidnus,idqi minimu,quod dufusfite rim hie contrd uerbum dei. Die quid unqudm dtten* tdui,quodciuitdtem Bdfiledm incommoddre poftet, Proîxt quod dliquid docuerim,quodfdluti dnimdrum fit perniciofum. De euchdriftid nihil ddhuc probafti, in dlijsmulto minus poteris. Dic,qu£funtilld incon fiderdte dbrogdtd? qui tumuli us per meexcitdtif Se* ditiones ift£ per Germdnidm dntequ'dm liber meus £daus eft, ndt£ extin⣠erdnt:cr non docet iUe fcditionem,fed chdritdtem,etobedientidm. Bdfilien flbus in hdc re utfidemßcidm,hdud opusfùerit. Bdfi Icdm left cm uis,dgc Bdftled teftis efto, qu£fold uerd left is eftc poteft.T eftdbitur du tern,non quod tu dids, fepdulominus tcmeritdte med euerfdm, fed docere tne fidem in lefum crucifixum, docerechdritdtem in proximos,docerc firenddm crueë, docere nouitdtem uit£ in Chrifto:qu£ dd ferudndds,non perdendds ciuitdtcs pertinët.T eftdbitur item tdntu dbefte,quoii docuerim dodrindm qu£ lubcdt tumultudrkut dftir* met me docuifie Eudngeliu,quod ipfdm d tumultibus feruduit,crexofd ficidt omnidbeUditdmetfinonrd* rodduerfdrij noftrifudmdledicëtid,fui5q; cdlumnijs ChriftidiKuiutrt cupientes prouocent, Bd inqudtn

£dfiled

PYRK. RESPONSIO POSTERIOR. $7, Sdfiletiteftdbitur,qult;efermones meosdudit, ingredi tntem(^(y egreditntem mcuidet,dcomne)nuitdtn medin (crutdtur. Aut dices tu Bdfiledm teftdri, t^uic* guid fcurrte,quiclt;juid improbi,quicquid menddces ef* ^iuerint, qui firtdßis nte iiunqudm dudierunt deceit tem, cr de rebus pijs dudire nihil uolunt, qui dbfq^ ob trcildtione tria uerba loqui nefeiunt, in hoefeßre nuos, de reltgiofos drbitrdntur,ß ecclefidßis mdlcdi» cdnt. Bdic nomina eorü,qui hoc de me hinc dd teferi* pferiit : tdndiu hdbeeos pro menddcißimis nebuloni* bus, er ucrefeditioßs, donee legitime dpud mdgißrd tumfuper hoc crimine me conuicerint. Non eß tarn fa tnniculofus fendtus noßer,neq; tdm infirmtsprlt;eßidijs munitus, ut me,ßi tdm perniciofd beßia eßtm,e medto tollere uel non poßet, uel noUet: neq; ego hiße [ubfi« • dijsfirmdtus fum ,utßontemme punire non dudeat,

Obortus quidem eß in dgro Bafilienß tumultus, con globdtis rußicis,quosßndtus ßdtim blandis ferment bus, mdgndéji prudentidfedduit, er neguttd quident fdnguinis bumdni utrinq^ effufaeß. verum quodtn dgris däum, quid ad me ? ego h 'mcdd docendum nott fum egrefßif.Qttid,quod inciuitdteipfd,quudliquoe qudfifeditiofiddfendtum dcldti eßßnt,er exdmindti, et nihil cotrd medixiffe/iduus ipfe experior, er ipfi ddhuc uiuut eines Bdftlc£iquur düt non tdnquam fedi tiofi oeäfi funt I urtefendtus noßer iniußus non eß^

58 lö. OECOMLAPADII AD

necfeueritätK fu^inmitleobediétesobliuifdtur. Co9 iedusfuit tune in cufiodium Karcut B erzius, ec-clefitediui Leondrdi,lt;]tlt;tehicpopulofißima cß,eccle-fiaßcs, /yncerißime docensxlig; no folü ij e^ui rogare iußifunt detentUynuUdl(ibeaßcrßerut,ßcd cyinnocen lißimum cordmßendtupronuncidrüt. Quomodo igi* turego tdm peßilens, tdtnfeditiofm, tdm inßmis,fi» cut me trddueis,fdluuf mdnfi, O' expurgdre mc corX fendtu nonßum iußit^^qutvmdlids de rebuißiublii,ß cum hoc crimine compondi,nonßemeldd rdtionë red* denddm uocdtmßmßibentercj^ compdruerim. Siepe ^uiddm dduerßunj noßri tdlid confinxerunt, ut inno* centibus negociußcerct. Ldudo in hoeßendftu noßri frudentid,fedmultomdgii diuina mißericordid:ndnt ^uit pdpiftis ßuum nugdri pro ßuggeßu Itberc permit* titur,o- uos g^uce C hrißi funt depromimut, miraculu uidetur multis, unde tdm diuturnd pdx. C erteßi tdttt ßeditionem dtq^ crucem probdremui, hdberes quic iu* fie de tumultibui obiiceres. Spero dutem in domino, quodpdccmetidmin poßerumnonfit denegdturtK, nifiomninodduerfdrijfidelesopprimere ftuduerint, Die cjudre me trdhis inßujfiicionem rußiedndru cld~ dtum-.nihil ego lUis confului,nunqudm ços docui.Sei CZ hie quid eo tempore docuerim mdnifißtim, dudie* runt enim me non pduci exfendtortbus, qudm dehor Mus firn dues,ne rußieoru negoao fefe immifcerent,

Confi

PYRK. RESPONSIO POSTERIOR, f9 Confiliu enimhocnoejfei domino Çripturis oflédef, firte ßrtuna eptftolam nd Coloffcnfa enarrabim» maxime de officio dominorum er feruorum, Hlt;cc no uitjhiec tcftaturBafilea. Male autem mecu agerctur, fi tnßuoremnominii mciconiuraf}cntomnes,itdut tiullui obtreüator fuperfit.-ijuomodo em effemferuut Chrifti,fihominibtesplaccrc uellem i Sintigitur ob* treilatores,fingantcp Quantum libet, non igiturmox Jjocejuod fingunt, Bafileateftabitur, llt;!uÜïneer te i tergo pinfunt iflhic,qui er in alias urbes uana de te fcribuntf Abfitauté,ut propter tales i^urenbergant in teftem temereproduxerim.

Commémoras autem,er complicttm meoru quoß dam urbe expulfos. At nulli niihi complices fitere, fi tjominehocjocietatem impietatis obijcis • (^inant till funt,dic nomina,ut uel lüife defindant,ucl ego eo* rum nomine,ff innoxij funt,fatisficiam. Fuere mihi fo dales uiriduo,neceruditione, necintegritateuita; Bé Ubaldo tnßriores. Fatcor, exireurbem iußi[unt,fe{i 'die caufam- Qui enim unum narrauit, altcrum retice re non debuit.Nuquid/'editiofißerei HocuUiusfidei homo,uerenequaquam dixerit. V ter que autem pro* barepote/i,feabomni feditionis ffiecie altenum fie* tjjè,uterque etiam honeftatis fult;e tejlesliteras fide dignashabet. Quod lUisfatan excitauit, infvrtumf magis quàm federatie Hit# eorufiterit. Vides quai^

S *

loo IO. OECOLAMPADII AD difficile fit inttocentei,reot conuincere.

QuiJdutemmeretinuerit,(jimrnon explicdtf ^uid filentiomfinudi^ nunciuid fenatm metimeret, gui or iuflum excrcitum ßcile armdrepotefffCf ego dduen^ut tu dicK,^'fa.cü}i^,medicabttlH,inßinit,iit dignuf temul(itioe,tUK me opponercf D O MIN V S eft,qui meretinuit,ZT ah inimicis ineis,qudmuK pec* catorem,per fudtn mifericordUmeripuit, is zy cdlu mnijstuisfinemßcere poterit. Addis:Ettans dem libri eins ibiuendi etc imprimi funt prohibitif Vide,oro,calcemlibelli huius, erdgttofee typogrd» phum,dc locum ubi lt;editu5 fit:tttmetfinon dubitem te etidmmdlqsliibris intérim cxcufis,uiderepotuifte^ Allegdsenim re/fonftonemdd Luther urn, qutccerte hieæditdeft. Non eo mficids cdlumnidtores meot tliquid menddcijsfuisfticdtis dpud fendtum dttentdff fe,fed iHe mitius egit,qud m rdti erdnt:cr libeUum de uerbiscoenetdndiu dpud feuendi prohibuit, donee exdmindretur, or certius quippidmdecerneretur. Eft hie fdcerdotum,fophtftdrum,z:/'mondchoruiit dliqudntuldcoÜumes, quicdufec fthenon défunt, Ef quid tdnti ßcis prohibitionem, quum multo mdnift-Pius,zy dilucidius publice docere non intermif :ritn, neeprohtbitus fim? Cduendum dutem mdgis erdt Çe» tidtui,ftquidem tdm noxius ego homo piebifu^me in tcclcfid dqcerem, quàmut libru diftrahiprohiberet,.

Sermo

PYRK. RESPONSIO POSTERIOR. lol Sermo dd perfuddendum efficacior, plcbi notiorgt; XT npertiorerdt: Liber uero,lt;juid Ldtine fcriptut, quo-ntodo inquietum redderet uulgu^i tJon cldm igitur^ quid dlif attentent, Cf audeant quant 'mdigna4 fenatu poflulent. Verunt tu certui ejje debebas, me coram f matu de ntiSo crimine efje conuiéïivm, neque doflrinam meant ab aduerfariji expugnatam, quan-diu tn eedefia mea,qute bic non efi minima, concio* nari licet. M.ulta etiam alia fdttut attentat, fed potent tft,quimeferuatdominui.

NoneUfilendum debit quabicabrogata funt: ficis enim me ex eorum numero, qui omnia antiqua» re cr imntutare audent, O' nihil immutare, nihilcf; in meliorent ftatum reducere queunt, qui indigni ut porcos regant, qui ciuilis prudenti^e expertes, fold ipforum commoda qult;erunt.veüem autem 'Rilibalde primumextecognofcere, quo iureciuilem prüden* tiam,qu^ eß filiorum huius feculi,à nobis exigis,aut potius eamiUfini. Antuciuilemprudentiâdixeris, relfedum perfonaru, ut potentibus quidé blande lo» quamur,hoc efi adulemur,ad^ eorufcelera,propter qu£ mundus flagellatur, obmutefcamus, pauperculä aut plebë cotemnamiisi ut prop ter pace huius mudi, ioquamur ct taceamus, ut iungamur bis uitiC cofuetu dine, quos uerbi gladio perfequimur, ut aliter doced

lex 10. OE colam P ADI I Ab mut,tiliteruiu!imtK. No« tc 'mteUigo, p^mmfempef conuenituerbo crucis cumfeculari prudentia. Nobif fimpUciter iuxtd uerbum dei dmbuldndum erit,^ fi dendum 'mdomino.Veritdtem ddulterdre non Ucett offcnddntur amp;nbsp;impingdnt ijuicunij; uoluermt: menti nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1

tii/fe no f oportet,no f non hominum,fed deiferuof.Sd tiîexperientiiefenilis ex fcripturis offertur, cptdnt nonßtfidendum 'm principibui eSquot; 'm hominü filijtt nihilq; tutiut ^nïm 'm ueritdte amp;nbsp;timoré domini di» nino iujßii parère.

An dutem ego temerdriui iüe ßm rerttm noudtor cftendd,te cogente,ut uit£ rdtionem ddre eogdr, nul ii minitt quam mihi obijcicdd qui improperdt, Ueru inßpienter gloridbor,ueru 'mßpientii huiut tu mihi dutor a.Si dd diuitids pdrdndds dnimum dppulißein unqudm,no defid/ßent uii. Mifericorditer mecu egit domintis,quihdi!ienui meneq; diuitijs onerduit,nec^ extrcmd inopid tentduit,fdt diuesfimj,modo udledin dmmo. Reliqui ey reicci plurd, qudm pleriq; dolit dffequi udlent.Hic certe biennio mtegro zyultrd, • tneis fwmptibuf.non ßne cotemptu amp;nbsp;'muidid,m tem plo diui Martini,dd preces ædiliimt, quid pdrochui pr£ dolore pedum eccleßam mgredi nequtbat, pn» terordmariamlc(lionem,undepartem uiâushabe» bam.docui-.quupotuißem minore labore ey content pti(,ßipendio^ iußo^apui alios uiiKre, Vidc igitur^

PYRK. RESPONSIO POSTERIOR, tof

^uid er cut dinbitionem er Miritiâ opprobre!, Tatt dem quum multi! honefii! conditionibiit bine euocdf rer,cogitlt;iremcy fortaßis uoluntitem domitti ejje, ut ef i« loco docerem, nolui temere bine migrdre, quod pleropj; pio! fvrmiddre uidebum : fed indicdui non e^e mihi tdnt(i!uire!,ut meo IdboreutHum per» petuô pdrem,fcbolisq; fimuldc templo feruidm, uo~ cdri me htne, nolle tdmen dbire,ipji! ignorÜtibtu, md xime quum bond pdn plebi!,dbitionem medm ægre Idturdfit.Ordnt igitur,nebine migrem,(edmednt ipfi! Oper dm dddicdm,omnemcy eccleßie curü in bu» tnero! meosfufeipidm. Equidë non ddmodu difficile me pr£bui:fedexpofuiei!,qudntä iniungdnt pro» nincidm,qudm nuUo modofufeipere poßim, nifi libe» re uerbum dei docere licedt, quo prdcipidm quod il» lud prtecipit, probibeà quod probibet, miner quoi mindtur,promittdm quod promittif.nißetidmdb omnibu! ceremonij! liberßm, qud! populo inutiles, uel ddmnofdsfcidm : Pdfeenddm enim dßerebdm pie iem uerbo dei,non ceremonijs.Volebdnt etidm ftcri~ ficis templi eius me prafici, fed nolui, quumfciretn quid ibi periculi: unum didconit, qui in ddminißrdn dis fderdmentis ddiuudrct,petij. Coftitutum eß mihi ftipendiu longe minus,qudm dntece/for mem hdbite» rdt ex obldtionibuf, er iuribuf,ut uocdnt, pdrochite: tte^ ego urgebdm, £?• etiû hodie contentmfum meo

amp; 4

«04 nbsp;10. OEC O lampa Dlï AD

flipcndio. Probauit fendtui quod ædiler mecit trdnfii gerdnt,tdntum hocdddenr,ne [einconfulto noud» retur ijuippidtn'infigne. Pgodutcm in dbrogdndis, ^u^iure dbrogdntur,(ludmuKtume dntefigndttum dicds,kntior cr tardiorfiii cieterif,fiepeq; d plebeÿt interpelldtiis fumedmob cdufdm, quos tdmen non ca rdui,fed meum cgi officium,no ociofum meftiilje exb flintdnf ,fiiple munut medf non contdtnindrem, uer* to ff} dci cju£ oportet emenddndd docercm. Pxorcif* tnoi igitur,Gr benedtóliones dqu£, faits, palmdrum, cereorum,citterum,lagdnorum,ci7-id genus plurtmd fum fuperftitionum amp;nbsp;tmpietatum ßmeta neglexi, Cr nihil ad me pertmere dixi, populumff; ab eis duo cdui. J mpium enim in illis elementis fiducidm pone» re,amp;abfurdum,tot fdcramentis inutilibuslibertati fpiritus pr^fcrtbi. Negligi igitur fidtim coepcrut per fdcrißcof templi, etidm me nihil impcrdnte, fed fola uerbo dei,quodiuftum dc utile‘populo demöflrdnte, Mo% cr fcâis, quds ßaternitdtes uocdnt, derogdri coeptum, quid charitati aduerfds comprobdbam, amp;nbsp;ad hocquoq; neminem priudtim inftigdui. DidconS iuffi, utpueros uemaculo fermone bdptizdretcunt exhortationibus dd (cdificationem dudientium, Kidia cula enim murmura hd{lenusleâa,nemini prode» rant, Communio[ubutraqueJ^ecictfenatuconfen-tiento

PYRK. RESPONSIO POSTERIOR» lof tiente,cœptd f/i : dernde cattdm dominicdm tcgrotis amp;nbsp;pijs uiris 4cfxtninif,pepitts er fèrè fingulis domi »icü diebuf,rogMtibiK negttre non licebdt, into äd» hortari decebat. Adhibuimm autem preces crlc' flionet, cr cxfoortlt;(tio»«, plebi profùturot certi e/Jèmus.Nihil ditt ntdgis inculc4muf,qu4m me* moriS mortis Chrifti, etchdritdtis comendationem. Et t» prophdne uir, dudes fdcrofdnéldm coendm uo» cdre nobis cum cdnibus comunemi Tdntd dpud te me mond mortis Chrifti? Tdntd tibi chdritdtis reue* rentid^ Cdnes (yporci,cceleftem pdnem nefciiint, chdritdtem^ noncurdnt, Vtcunquetibi cœnæ domi nic,e, qui dpud nos,ufus dil^licedt,et ut porcos.conui uds tdxes, mftruâiores tdmë plerofque fcio plurimis fdcerdotibus.Nondufimdbomnibus pdrë fcientidnt exigere. Non efl hic inebridtio, deordindtio, fed fimplex crdbfquehypocrifi religio. Sdtis fobr-iot ammospdrdt beneficiorum Chrifiieommemordtio, Cr chdritdtis inueritdte fmceritdtéqueproteftdtio. Adbuc loqudr, inuitis omnibus Pyrkaimeris, cr didboliSifi coenie ritus legitime feruetur db omnibus, pdcdtd ßre omnid. Vtindm tumultuum', er m* cendiorum frees chdritdtemtdnto fludiodocuiffrent, éudntum populus dd libertdtem cdrnis propenfus /vit, nunqutim tanti ntdli ucl fcintUla früffet exortei.

g 5 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'

10« nbsp;10. OECOLAMPADII AD

Quin O' Pfalmodicts Germanictii plcbî ijjfa ceepit cMtareyO äpprobauit fcnatui. infirmas uifitamus, ucrbo dei inßruähCf confoUmur, O'fi(iuidem peti uerint,menfiedominicieparticipesficimui. Nupti/s benepreci(mur,i (juibusnccficerdotcsarcemui.lmx gtncs ex templis nondufußulimus, fed in noßris non ndorantur, imà abominabiles fiericœperut. Sdcrifi* ci ddhucfMS preculds ob murmurât, O' ululant,peßi tnisq; confcientijs immolant,fed magna ex parte ua» cuis templis. Inmeo,et Augußinianoru templis uix tiuperpudore magis q pietateà Kiffisomnino cef* fatum eß:nonuüos tarnen pio animo ab impietate def fiitiße non dubito .inhis omnibus neminem ui adigi* mus, fed uerbo urgcmus : urgent autem alij coopéra rij in uerbo multo ardentius quam ego, nempe Ber* zius apudS. Leonardu, vuol^gâgus vuißenburgiut in holfitali. Io. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;apud Francifcanos, O'

Thomas Gyrofiilcus apud Augußinianos: nä quoti* die una ucl plures habentur cociones.Comuniter oet nil agnofcimus,quod uerbum domini nobis non com mendat. Indigni interim uideamur tibi porcoru ma gißerio; Plebs tarnen noßra,qu£ fidem, diligentiàé^ acfynceritatem noßrä melius nouit quàm tu, nondu nos abiegare decreuit,neq; ablegabit, quandiu domi no placuerit. Equidem noüem illi per tyrannidé pra effe,uel inuit^feruire. Quacuq; hora defidelioredo ^ore

PYRK. REJPONSrO POSTERIOR, la^ floreßbi prouiderit,labens cedant. Alijs igitur htee feribenda erant.non mihi: egoenimnonfoluconfei enti£meiie,fed O'eccleßie,cy bonje partis ciuitatit teftimoniahabeo, me nihil attentajfcuel egißequod ciuitati Baßlienfi perniciofum ßtacpertculofum. Pafcimustnonglubimusoucsno/has, Sed htecadtc ßmaperpapillas,uelaliosnojlros aduerfarios ue» nit,quiccelum terramq; conlùndiputant,ft(]uid eie ipforum emolnmento decedat, Caterumdchis fat diflum eß.

Hocetiamlcflor expendet,(juim cupiasmeeum Erafmo er Luthero committere : ([itia dicis aßerere quofdä,quod utruef; pari odio habeam, Gf quad tarn pridem mihi dentes pruriant, ut cos in iRis conßin» gam: quad quidem magis ingenuï eßet animi, quant adeö occultis cauitlis laceffere. Vere afluofia homo es,qué mendacia quæ ßuggeruntur,lßargerenongrlt;i net. Equidem quid de his fentiam, nunquam occulta^ ui. Nunquam eos odi, quos tantis dotibus deus locus pletauit: deßdero tarnen nonnihil in eis, Htiüi in me multoplurim.t. Erafmocoràmloquiaudeo. Luthe* rumnuper epißola admonui publica. Vbi bene dos cuerintflibenter eos audiam:ubi mihi no fatisßciunt, humanunt quiddam patiuntur,addiflus eis eße no lim, Vterque (dtis lacelfißent ,ß tarn cupidus eßem eontendonum. At ß non deßuerint laceßere,fiierit^

»«» ÏO. OECOLAMPADH AD reßioniendi neceßittis ,(peseß: in domino,ctidm tdttd tos heroes aduerÇttf ueritdtem mihi no præualituros.

Uiittis me etum dd mondchos meos, d cjuibtit uitid med difcdm,nempc morofitdtem, cr deßAioi nem,d tjuibus çy difcdm, curnonomnesnocentes pu^ ttidntur:ne(jue dd remtttd pertinebdnt.fifoLtm Icgcit tiumutilitdtem fpeéîdffes. Adhoc fcilicetoportebdt pro/êrre/imtlidresliterds olimfcriptds- Sicdmdmus, ut odio hdbere poßimm.o fidem hominum. Et (juoni dm ubiq; tibi hypocritafum, cy-netj; cxuto cucuUo hy pocritdm exui/Je uideor, idq; unum dd eleudndum fi* dem medm,fufficiens ffiecime effe exifiimds'.equident tibi grdtids hdbeo,quod occdfioncm mihi dds,cdufdnt ' medmpdulo plufculis uerbis proponendi.

jgiturnullns fide dignuserit, quimondfienüin-grelfiiii, inde regrejfiis efi: dut mihifoli incondond bileerit,ec) quodgrdnd^um,cr uir,Grdoélor,ey met turo confiUo id egerim ? Vt tu multd uerbd in hoc in* fumis-Verum fi excufdtionem ddh uc dudire, cy dira gdntiiC tBdm tribuerc non uolueris , gloridbor etidtn per Chrillwminhoc,quodpducinoftrdtépelldte con fcientid meliore mone^eriti intrdrunt, pduci etid me-liore db eo difiefferut .lgt;Jetudd quorumuis mondch» rum probrd rc^icids : putds tu, quod tUi fe dchone* ftdturi fint^Si eô perueneris,utmondchis,quicucuttei tiutpdfcdnt uentres, in mondfterio memere mdlunt,

txtre

PYRK. RESPONSIO POSTERIOR. iagt; rxire fidelitcr,ut äliis propnt, auresaccomoddrc uis^ fi dlijsobtreélct, nimiru inualidd coUiges tcftimonid.

Audio, quodfidë lUis iirpignoraueritn. Sed tu è iiucrfo fddi,quodfidimiHis nonfimplidtcr inipi» gnordrim,qtt£ ntic redemptd eft. Prieceßit exceptio, Crfub codidone fides ddtd eft • Ccßduit conditio,quic tne retincre dcbebddficitc^ liberu exceptio, quie unt ultrd no obligdbdt.Attëdc ingrefium, attéde etegref futHiCi- tpße pronuncid. Si iniuftii erdtfe obligdre,con feildneu erit,ut iufttm fit iniufte pdilu dirttpere. JngrelfiK tdlis fiiit'Oiiümecr obexilitdtëuods,et tiuilis prudentiieinopidm,dlids^ cdufds,exiftimdré, dd cöcionddi muniis miniis idoneu, dignü^ ut melio^ ri cederë,uidebdtur cofultius Idtere, qudmin publico eum meo,tu aliortî ddmno dgere. P.rdnt taxdudd ple» rdq; uitid,fed deerdnt ingeniu en jfiritus- Erdt ut ritds dnnufjcidndd,fed terrcbdnt pcriculd. Bicfiteor, no probdddfiiiffe lüù pufiüdnimitdtë-.erdt enimfiden du dco,qui dd dnnuncidndtt ucrbitfiiu A ugufid me ut nire uoluerdt,K etid os ddturus effet dcfdpiëtid. Fdte orinhocpeccdtu,Jëddeu meupridëignouiffecöfido. Et quishominitm,etidm fdpienti[lt;imorum,jdpit horit omnibus ƒ Veruntdmen quo tunc erdm dnimo pr/edi» tus,qudetidm exercitdtione ffiritus dotdtus, expedie bdt in dolio priudtu dgere, qudm in tdnto theatre coh fficuum effe. A tqi è utindm tepidis enfud quterenti» ïm (ohdondtoribni cuftëlft idem ejjet ttnitnui gt;nbsp;nI

no lO. OE COLAHP AD II AD diufilèrent ,doneci domino mittdntur, negociumeff dom ini diligenter dgere inaperent. C erte tunc nihil terrenum qu!erebam,potuijfemenimdliquis effe in xtdhocleculum.

Anteijuim Mtem fraternitdti mondchorum ijlorti meinfererem, ciudfiui db ittii, nunquid liberum efet npud eos fecundum uerbumdeiuiuere. Annuerunt» ry ipfi quidem fic drbitrdbdntur, non plane feientes, ^uod ndm ejjet uerbu/m deiiopponente dutem me qutc ddmexinßitutis illorum,quce parum(àciebdnt cum rudngelio Chrißi, edtenus reßjonderunt ferudri ed qudtenui cum uerbo dei non pugndnt. A mbiebdm dU tern ty fgo quictem dc ocium,ut poffem cr Uteris ty fireabuf udcdre. I» ilUsenimfilicitdtem quanddm po fuerdm. Re/podebdnt,nulqudmcommodius, quando* quidem abomniexterndrum rerumßrepitu femoti, edquied diuinis impedirepoßentfororibuidemandd rent,zy in hoc non fUebant. racile igitur conucnit in ter not. Cui enim non arriderct quiet ? er pro/râo ft chdritdti coiunild efet,homini,qudlit tunc eram,non . dlid quterendd eßet uita.vbi igitur utrinq; commodi» tdtet /peâdtæ ßierunt, cdui, çy conteßdtut ßum his verbis :Etidmßfexccntis iuramétis me obßrintccro, nequdqudm ed feruare potero, fi quando utilis mini* ßerio uerbißiturus Cum-.tdmctß plane multdt ob cau» (dstdlemmefrchdtii crediderint, Edmconditions

non

PYRK. RESPONSIO POSTERIOR. «I Hott rrijcicbint, [cd confirmaidM, priuilegitmci; [uté tnonllrdbiint,quod dd conciondndutn cxire poßintjß cubi hiercfpullulent .At ego tum nihil tdlefußnca* idr ßre.

Edbet dnitnum tneum ^.fi qui dliter ndrrdttt, udtu reßrunt. Hie dices: At fidem ddhuc itnpiguordfti. Eti dtn mi Bilibdlde,ßruduifidemqudtenuslicuit,nunc d.utem Uber[u/m gt;nbsp;tdinetfi temeritdté nonuUdmßtedr, CfiUdm ip[e condemnem.Tdrdißimosenim ddiurd» dum per nomen dommi nos ejße oportebdt. K!on igno rdbdm dut tucomnino, qudtenus uotd obllringdnt,t:y finde [ubortd,z:r qudtenus bond conßeientiduouere,^ iterumauotis recedcreliccdt.

Suntduteno uniitsgeneris uotd.Vouemus deo,uo uemiis erpropter dcum proximo: internddeo,cxtet‘ nd dutem in utilitdtcm, uelnofirdm, uel proximi,ite» rumép[icut omnid i« glorid dei, Nuc de pdüis vfie deribus uulgdribus, prophdnis nihil loquimur,ßelt;i de bis qu(»dd figt;iritudlcm uitdmdliquomodo dttinct,

Vouemus dco quiequid lUi uoueripoteß,qudndo li terdtidpcccdto, dccedcntesddferuitutë Chrifli, nos totos Uli dedicdmus in bdptifw,nimiru feriidturi fidem,e^obedituriuerbo eius'.ubi et obflringimur ai feruanddm legem cudngelicd. Euangelicd igiturpau pertds,quie eß figt;iritiis,cdftitds corporis,patiêtid, h» gt;niUtds,man[uetudo,(hdritlt;ifgt; tnifericordid, çrqui»*

tit lO. OECOLAMPADII AD

cuivyßdeiiOmnibufprieccptäfuntfideliblu, nccy ho* tninif eß iililt;luid reUxarc in hii,pergcndtm entm et nonretroß)iciendim- Quotutijutfij; dutemmortaliu noneflpr£Udricdtiis hocpdâtmtf Nemo tarnen tllor, ^tti nunc deßciunt in hoc,nunc in dho prtccepto, qudtt ^u in conßßione ßdci,crcommunione charitdtii per durant,fidem uiolaffedixerit: Ex /«d enim inßrmitd* te,unufquiß^ ßdelium, etidmßdtris inßrmitatem di* feit. Quidutemidolacolit,parentel fenioconßdort er ddiumento deflitutos nonßuet,(}ui ßrnicatur,tlui ßiratur,qui occidit,qui ßlfa teßimonia contraproxi» m um proßrt,is ßdem nonferuaffecouinci poteß: nul bm t^a crimina excufationem recipiunt,qui enim M lesfunt,indigni funt regno dei,templumc^ /ßirituffan ili contaminant.

AliauotaÇint,quie idcirco fufcipimiis,utß ferueit tur,uel fint nobis adminiculo ad feruanda alia,qua in iaptifmo recepimus,uel ad alcndam eorum, eum qui* bus uiuerc decreuimus,charitdtëßciant. Vhec quia ex temd(unt,non Jimpliciter uouentur : etfii uouedntur Jimpliäter, fuh conditione tarnen uota eße cenßri de* bent,nempe quatenus adminicula funt ad fdlutcm,er ^latenus charitatem ßuere poßunt, eatenus er rata jinf.Charitds hit, er falutis defiderium, uouere doi centidocét etiä quando uota refandi debeant. Exepli gratia: Abßinentiauini, et C4rnis,uigiliie,calibatus, feceßiif.

PYRK. RESPONSIO POSTERIOR. 1Igt; feceffin, at^uc alia idgenm, dcliguntur, nbsp;nbsp;profunt

^uidetnad carnemdomandatn. itacji quandiuadmi» Sticula ßintad falutcmJerMridebcnt,etiam fiquis extra ccngregationem alilt;^uam,o- apud fefolum de finiucrit-.ubiuero utdtrmui corpus fupra tnodum exteuuarijita utinfirmitatum periculafequantur^itd Kt nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rare non poffit proximo, ncuti^uam haberi

debét pro uotis : impediut ttiim àfalute tnagis quant promouent. Caßigatio moderata,corporif continett ti£ feruit, V idoneum ßcit, ut ß)iritui caro pareat: immodcrata,utrur.q; perdit. Coclibatusplerifq; utit lis e/t,ijs autem qui uruntur, cf ßcquentiore mulie» rum minißerio opus babent, plerutiq^ damnofus efl, Seeeßus ad preccs e3- philofophiam conducibilis ali* quandiu eß:fed,quü uita C hrißiana praäica ßt,pere petutts, Chrißianifmi mors eß. Stulta funt ez impia bicc uota,fißmpliciterfidt,etabfqs cautioe,utpote,ni ß ad falutëcoducibiliora alia non fint.Cieteru ea qua ßaternitatis gratia iurantur,non ligant,niß quandiu iss tHa cogregatioe uiuere licet,propter qua fufceptct ßunt. Talia eße debebant omnia uota monaßica ; er Kiß taliafint,meram[uperßitionem fapiunt, ne quü aliuddicam. Quienimorigine, quaremßitutafint, expenderint-jnueniët quod abfqs illis concordia non poßittuto cefißere. Paupertasitaq^ apudillos,nihil eß nifiprcprietatis carentia.: niß enim omnia cornu-

lt;»4 ÎO. OE COLAMPAD II AD nu,uix crit unît cor,amp;um dnimd,ulgt;i canobitkct td tu dcligitur. Etenim ubi infuii quiq; pro fuu Muriciu confifcunt murfupium,fieri no poteft,ut diu puxctiS inter pMcosferuetur. Similiter ubi uxores funt,uel Illiquid fiuerituti difciplinieddimunt, uelulendii litt buicrfulfiicionibu'sfiimitemfuppeditdnt.obedietiii ubiq^ necefidriamc dum omnes guberndre uolunt, ne tno gubernetynemoq; eurü gerdt,id quod O'in omni repub. o bello, ondui-O ecclefid, odomo quoq; requin uidemui. Contubernium perpetuum non eft eiuigeneriiyfedpropterchdritdtem tUiid dmpleäi pofiivmiit, qudndiu nuUd periculd funt fdlutii, chdri tdsq; nihil melius prcefcribit, id qd’ rdrißimu fùerit: Kotdmendbfq-cdufd fufcipitur, Pij canobit£uerot fidtres optdnt, qui non curiofitdte,dut explordtionis ftudio fe ddiungdnt, nemo enim mdgis tuto [eofutl communicdt. Aequdlitds dutem in uiäu o ueftitu, iuxtdportionem cuiufuiSyUt pdruis pdrud,infirmd^ infirmii obuenidnt, etium re£le priefcribitur: diruit enim focietdtes,fiquidem dlij dbundent,dlqegednt, ubi eddem o omnid comunid dicunturyO putütitr, A fifunsptd hac uotd propter congregdtionem,diuti* tes durdre non debent,q quodd inter illoi dgcre licet. Quis enim fine,pprio uiuerepoterit, ubieieilitsdb tIUs fiterit, uel eum fdlusfud uel proximi euocdueritS Qjiis item ud arbitrium pr^ldti fui uitam tune mode rareturi

PŸRK. RESPONSIO POSTERIOR, nf rareturfDecotttuber/tioc^neclualitdteuiâui perfe ntdm'feflum efl, temporär lÜ ef/è. Quid autem iurare falua chdritate prohihet? nifi ßrtehoc male uertas quodaffumiturnomendei inuanum tfedguumin ue ritdte a/fumptiim fityticcfuitperfidiahaberKetiamfi non probem. Vtrum fi liter his qui iura duitatis acct piunt, per euangclia crßnda omnia ßcere fidem^ fe laturos onera reipub.quur non cz in lUis congre» gationibus, ubiuitam tranfigendam extftimas,amp; ' nififidem ßceris, nequaqiiam cenfcberis iÜis bona fide tonuiuerei igiturtameifi no commendabile, nihil tarnen fidci derogabit.

Qrtamuis autc uel maxime fidei prlt;tiudicet,nun» equid fi poftea dominus reddat Itetitiam falutaris cz fiiiritum principalem ad docendos iniquos, ©• con* uertendos impios,priftma deltda fequenti gratilt;e obfiabunt, cr fitirituifando obfißent ? Abfit, utega unquam ficarguam. Dodrina ipfa erat improban da,crnon huiufinodi fuffiitionibui infirmanda, qui» but tarnen apud cordatosnequaquam periclitabitur,. Htecmetunc no latebant,nam cr ad optima dodiffi mumq; uirum ioannem Capnionem,mecum expo/iu lantern, fimile re/fionfim dedi,etiam prmis diebui» quibus fecefieram.

Hite erat ilia mea craffifiima caligo, quam oppro bras mihifmiido apcrictc oculofgt;opprcßo ; utin ä uel b *

H« lOi oe'colampabii ad hodie cum tuo mundo reciperer oculos ad iudicandu pcrßjtcatioref. wbes qua confcientiaiUucperuene» nerim. Extundis autem^ut adijciam,quißäum fit,ut inde rcmigrarim, ncq^ cnim biennium lÜic morattu fiii. Pïimii menfibus arridcbat inßitutum, nee irre» quieta mihi mens erat,utcun 'c[; amici ueteres me lude rent. Coeperam cnim ridere, cotemnere etiä ego uictjfim uanas hominu de me opinioncs,quibus ultra me non wäurum,fedmibi dccreueram. iUorum qui» dam, è quorum numero er tu, tales epiftolas fcribe-quot;iantiUt abfque contriflatione fi-atrum legi,citraq; (it f})icionem occultari non pejjent : neqtie enim tantum confiliu,qtiod neßtebant an prteceps effietidamnabät, fed cr ipiUm inflitutu penitus improbabant. V.cf}gt;on dendum lUis erat. Centnftandiautém ne tum centu» lerniones,cr adulandii morofulis ceforibus i Eadettt igiturprudëtia,quatuncdd meferibebatur, er nunc intempeftiueeff^utis, quodex ßmiliaribuslitcris ui* rtem grauem non decet, quant umuis tibi ciuilitatcin arrogas.

Verum modisuarijsprobäduteram. Confulcbar ab amicis per literas, fuper quteßionibus, de quibut tune crebriorfermo: re/^ondebam, fi non tarn acute, certe fidcliter er libere.Ledaautem ubi funt,d plu» ribus,non mediocre potcntiu quorundam conflarunt odium. Et qult;e egofimplicior folis id à mepetétibut itmicit

•I «

«»7

P,YRK. RESPONSIO POSTERIOR. dmicii Çcribcrcarbùrdbir, dpud vbio!?y Sdxones iniMilgitri caperunt. Sic prodiecat cy de confèjfione liber,zy nbsp;nbsp;nbsp;lt;lU‘eddnt,adhucturbulcnt£iüiw fchold

ftic£ theologi£ fxpientid dUcluid. Que ut permi/heti am bis (fui mecum agebant adhoreMtibiii,p£lo ex' cudédj. Longe plurimos in meimtdrat,earceref per petuot,ntortemq; terribilent intermînMtef.Sedgra tidfit deo, crefcebat tune animits ,çyhoc mxgis quo plures afferrétur mine. Solabdtur emnt me reétu et nofibintile cofeia, ment. Nome idtebat ciuxt in comi tijs Vuormxcienfibiti mihiüruxerÂt infidusmo igno rabdm quid princeptquidampalùm minxtusfierdt. l£xpeâdbxntur aliquot meafibiis,qui aduentrent,ey feruari iuberent,uel ad pcenat raperent. Solicitabât pleriq^ adßigam,quo!ego mcli!Kfidercorabam:M.o nachorum eße etiam cum periculo uit£ ueritatc com fiteri teßabar,imö omnium Chriliianorum : adeà ut ty lUi mirarentur, zy fibitimere propter me incipe rent,pœnitereq; magif confuetudinis me£,quàm me tTlorum:tamet/i mihi moret iüorum compertioret indief magit magisq; ßebant,quod [uarum quàm db uinarum coflitutionum obferuantioretejjent. Quoi ubi femel atqueiterum, fie exigente charitate (aliut tnorofitatem dixerit)admoneré,pr£cepere fumma cum interminatione, utlibrot conftitutionü fuarum oittiKS diligenter perkgerem, çy ta confeientia, qiftt b $

«8 nbsp;nbsp;10. OE COLAM PA DIT AD

uenturo iudici Chrifto rdtionem reddituriafuni,colt figndré omnia qtu m lUis uerbo dci aducrfa : parati enim erant, uitam fuam emendare, qudndoijuident régula fäludtoris gloriabantur. E(juide fimpHciter imperdße iüos credebam, fi dolofe egerunt,ip[i uide* rint,mihi fdtisfiierit fémpliciterobedîjffe. Mouenda trat cdmerma. O deun immortalem, quanta: abomi nationes in iUortt jiatutis dpprobduit Rhomd:quan’ td: tenebra: amplcxdtuiS eß orbif.Vix hunc laborent obiter attigcram, er gttßu quenddm obedientite prx bueram quin mox prtemiu ueritdtis oßenße, inteßi-tiwm 0 dium aßequ^itu:, deßäorq^, er hieretiens dp-feHdtus fMKjdignus qui uel perpetuo carcere perea, ueliuxtdreguldm,qudm Augußinidiunt,efocietdte eijeiar. No« audebant tamenßta eußodiente me do-tninoi manuifuas in me conijcere,tdmetß 4 precibut arecrent.

I^eque fic peruincebatur animns^ut me deßiturü 2 ueritate^quam cognoram,dnnuerem, qua iUmn'mi rum Korofitasuidebatur. Tdndê tertio dieantequâ capiendus effem,per amicos monittis fum,ut meipfif feruarem, falutiq; meaccnfulerem:ßtttsfäilum dice» bantcharitdti, perieulueffe grduius,q exißimarem. P.em omne expoluifi-dtribit{,ct quid incomodi illK,ß ego periclitarer de uita : oßendi quam uera eßet qua dficerem ; indieaui eis non ßcere iüis,fi me pro inno»

cetKe

PYRK. RESPONSIO POSTERtOR. Hy tente haberent,homicidn obijcere,uel ipfos fratrici* das fieri : fin tam impie docerë^z^ pro hteretico habe rent,iam non ut fiatrem retinerefied ut contagiofum dimittere deberent, Qjfid multis^ancipites erant co» filifiut exirem,inhere non audebant-.immeritu autem multo inuitius'mimicis prodebant. tàittebant amici equos,tjui 'm tutiorem locu dcduccrcnt,cyurgebant:

tandem dimijjoriee literie concefia; funt,cum iullo itiatico,dixiualete, cr liber fidus fitm. Nihil ultra tnonafterio debco, tempus eratmeminifiè libertatis Chrifiian^. Ccßabat conditio, cjuie inter nosconuene rat,cefiabat ergo nbsp;nbsp;paëtum. tUisoneroßtis fiifiem,et

ipfeà Chrijlomagisauocabar.Prioresipfinontam Chri/io,^uàm Papte feruabant fidem,Qrpropterea À charitate uera priores abfcefjere: hoc cr tu negare non poter is,nifi papißica omnia,c^ux nee papifi^ iu» ftadicent,iufiaejfieuolueris. Quidigiturimprope» ras impignoratam fidem f Profiilo fi turn ueritatem negafiem, fi recantaffem ad antichriftiani cuiufdam matteologi tyrannicum imperium, fi libertate Chri» ftiana ufus non li(ijfem,potutßes expoftulare mccum^ Nunc autê quia domino uiÇum e(l,ne ab aratro refßi» cerem,ne fiußra perirem,nec tuum,nec alterius rit meappellare,uerinconflantem. Eï nunc quoiji nihil ad me nota ilia, qute propter ißos f« feepta erant: poffum iter Mn abundare O'penuriam

h 4

120 nbsp;10. OECOLAMPADII AD

pxti, poßum poßidere, ZT tnxrfupium proprium here, modoniobliuifcdrpMpertdtii^Uiir» Chrißus pr£fcripßt. Qjtid? quod er uxorem ducere,liberum eritdiceiitq’ thorui lubricu iUorti cuftimonii ntultii tnodis fdnflior, ßrtaßis er multis nominibui confut tm eßet,modo id k pradicutioite uerbi no impediut. S^onultriab ipfori{m,pip£q; Chrißaaduerfudocett tis iußibuf pendeo ,ermobedienti£ proptereanott ero reui,modo O'iniigi^riituiieromnibiK quiekt qu£ Chrißi funt docentibiu, uoluttturio pirere non detreélem^

HiCC de mondebis meis dicere coegißi,dd quos me mittis ut difeam', quare nocentes non punidntur ; qui er nihil hubebunt quire me punirent, er nunc nihil in me iuris hubent. Vtinim ipßi infeptis Chrißo turn religiofe fidem feruirent,quimmihi animus ßterit. (^fdtulati [unt mihi ßudiofi,er qui libertatem Chri» ftia^m norunt omnes, quod ab illis me dominus libe rarß': tu autem fummum dedecus diets, certe coram angelis deinoneritdedecus, utcunq; inßnire mundo uidear:fed immodicus,ut dixi,zelus tuus eß.

Clÿire autem non dicerem immodicum carpendi ftudiimi,quicr imitationem famUorit male interpre» taris fPropofueram ex prophetaer Chrißo ,uititt obliqua reprehendinonnunquam cofultiusnbi tu me belle irrides, qtiafipne mßatione mentis,iüts me con ßrre,

PYRK. RESPONSIO POSTERIOR. «»« firn, teijMrcMdeM. Ux eitim dicis : Cieterum quad je cum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;comparut prophcta,fuo ßrßtait

iure ßcit,propheU cum prophetu. Qu-id autfecum Chrifto ipÇo conßrt, hoc iam ultra crepidam. Qu'S fe conßrt prophet£t Paâaconßrogt;n3 perfonat- Na eß confentaneum.ldem egerut prophets quod ego, igiturego conßro me propheta',0’ propheta nideri uolo.obliquaenim repreheußotionßciehatprophe tarn, fed quia hoc opuf in propheta cy Chrilio inuett turn eßdure irreprehenfibile erat. Ita cy de uit£ généré uario,non potes iure inconßantiä dicere.Etiam fattdisdeiuifumeß pium,fecederJiyquießere,cy iterumpiu cenfueruut pr^edicare in toto orbe.et n iic in uno laco barere, nunc totum orbem peragrare. Ciuidigitur,ß zy noßram ßdem hoc non poüuat,fi (yocio zy négocia poßimusutif

Hoc durius erat leßu,quum noßrum euangelium, nbsp;’

ut eß maxime pacißcum.zya feditione alienimtdquia tufcditionum fu/ßicionem inieceras,dcmonßrarem, er calumniatorum ui innocentißimos quofdam non auditos deplorarem, tanquam feditiofos extindos, quaßnemo prohibuerit euangelium annunciari, zy nuUos habeat hodie nouos martyres Germania : di» cis me deteßandis hominibus comparaße Eliam zy Hieremiam : quum iterum dida didis conßrrem,zy nußum feditionis autorem cohoneßarim unquamz

h $

liX lo. OECOLAMPÄDII AD nies enim nerbd prophetärum stpo/lolorum ttoH faluiint, Eiluidë fdo impientéalicubieó progrelfctm in Germana, ut in hominu coftuentu,de gloria Chri fliloquihonefte, quimdefcortis turpiter,inhoneßii tts,crhoc periculoßut,lt;juo faniliiu loquare: id cjuod pro/èâo pfeudoprophetis debemus,cy- antichrtftd, qui princip um dures menddâfs fepiunt : cr utinunt t»entirer,ejjetci; bene prmcipibus CT pdtrite.

Quantaautem eßhase calomnia,ar Eilibaldo di* gnafdum Çcribis : Porrô an diabolus priefidum, ae principum animos,ut illedit,fuff)icione repleat,ipß uiderint. Quis eßille,quißcaiti ubinam talia uerba fcripfiuir candide^ verba mea ßc fehabent: Nouit diabolus uerßutißimus animos præfidu acprincipü, quàm teneri ßnt,cr non alia caufa magis exacerba* biles,quàm fi fedttionum fufisiciones concipiMt : ço quod magnam CT- firè omnem filicitatem ^uam in po tentatu,qui dißurbi/s potißimum periclitatur, collo* cant. Et ßquidem ita res kabet,ut illis narratur,re(ie agunt, ßngantur munere fuo,exerceant gladiu (yç. Quid mdignum quiefi principibusdixiiEgodixi, ucr/utißinuimdiabolu noße teneritatem principu: tu diets, quod diabolus repleat animos fu]fiicione. Replcri ego non dixi.Jta placabiles mihi reddis principes :fedniß ßulti fint, baud ignorant nonra* rtßfimam in aulis [uis Mem, calumniam : ficut nec in

tnagnù

PYRK. RESPONSIO POSTERIOR, nj Mdgttii duitcitibuf rdrd.

]din qufs nonuidetfCiuim friuoldm fu!jgt;icionem indttcK,ut me feditiofum ßcidsfdicis eitim: Etenim ji innoxiui effet,quid dd eum mdlorum fldgeüdtio^fi ue ro reiK, qutir eiiti cdufd reprobos non fldgeüdrem ? At ego dntiftrepbon Chrijiipro me hdbeo : Si inno» xim ego, cf euxngelium Chrifti, qmr me tdnqudnt feditiofum trdducisffin rcM,qudrc no probds, o- de ntdlo teflimonium perhibesf Idm enim nonerdtgene fdUi contrd mulos ferma, fed me innocentem tiunge* bdt,dumdicis: Qtiùmuercorne opiniohtecnoudsftt fcitdturdfit turbds. Et dn infiuorem Eitungelij Chri fti,itlud non ejfefcditipfum, fimpliciter oftendofcon* tendis me ejfe feditiofum nugdcifime. Quidexcufo eadngelium,quod pr^dico,non effe feditiofum,igitur feditiofus fumi Sed imptis, non debebds innocent ex-eufdre,dnimos fibiconfcios timor drguit. Si non præ cludis locum excufdndi,qtidre tot uerbd multiplicdsi qudre fic coHigis f Tu certe non debebas dicere te uereri turbds,fi cuingelium, quod prddico, nolcbdt infondre.

Tiieis te certißimum,firu(licinonputdffentnec tnpdne corpus Chrifii,nccin uinofdnguméeius con^ tineri, quod itd cdlici çpquot; mcro indulfiffent » ut longe tndior humdni ftngitinis eff-ufio inde fret fcquntd: iqud tdmen truculentid,non pdrum deterruit eos di*

U4 IO. OE CO LAMP AD 11 AD uini corporis nbsp;nbsp;fcinguinis reuercntid. H^ectui »er»,

ba.itttô ccdumniiC, ut calumui£ alumnitts apprehend dMt,Grprotrud4nt:Qjiififcilicet hoc folum doceà* mts,pttnemnoneßc fubßdntiuccorpus Chrißi,amp; no tndgis pMcin caleßem fide mMduccindit,chlt;iritit tiscii hdbenddm ftvmmdm. Vbi chdritdtis pr^cipud eurd,quis locus hotnicidijsi Eoj ne c^uibus pdnis cccle fits fdpit, putds pro libertdte cdrnis diglddidturos ? Excommunicdmus omnes fcditiofos,crtu nos duto» res tumultuum fitcisf Quomodo poffes abfurdiord di cerei Sedilldtudcdrndlts corporis Chrißi prdfen-tid, cfudntivnt deterredt uidemus, quod in bellis etidnt iniußißmis,ubi ntdne fdcrificio interfiierint milites» fidentius poßed dd truciddndum ruunt.Terrét ne il* los ßultdfud fupcrßitioi^ainime. At fi uel miedm fi* dei chdritdtis hdberent, mox glddios in uomeres colt fldrent. Sietidmego fie uelim tecum drgumentdri, qudntd mihi cotrd te c dlios mercede conduiüos feri ptores,ddreturinuehcdidnfdf Etenimquü fußiicio» nem nec hdbuerim,nec hdbedm, neque ideo feribo ut quis itd de tefintidt,fed ut tu fiultd tudi» drgumentd tionë cognofids, Scribis quod in fitmilidri quddü epi* flold dixerim, uix me temper dre mihi, quin fu/fiieios nés ddmittdm. Et ex his uerbis in libro tuo incipis te txcufidre,no te duci cupiditdte hlt;ibendi,et ßmd udUiC gloriie, Ci^it hæc in reffiofione libeüi mei no hdbedtt tur»

PYRK. RESPONSIO POSTERIOR. »IÇ tur,zy- tdm m epißola generaliter locjuar, nónne iu» xta tuam argumentationetn uehenicter te lujj)eiïutn reddist Etfi non effet beneuolm leaor,ficile excufd* tionem tuü refilleret,dicen{,diuitei minus fatiabiles» et metuperdendarum opum multa inhonefta fdcerct uane gloriofos efje etiam eos, qui titulos frftidiunt : fed ego nihil tale fti/ficor. Verum ut fcias,qu£ ßt fu^ fßicionum prceapua ; Sufßicor ncbuloncs quofdant hincdemetanquam feditiofoadte ßripßfje,crtuit ßmiliaritate abufos,ut adfcribcndii talia incitarent. Eaüipoßum,nam ßifßicioneeßedico. Quareautem fic fußgt;icer,ipfe noßi,quid ad meßmiliariterßripfe» ris,quod ego no ita temere inuulgo^tamctfi omniiun imprudentißimus tibi uidedr.

Eadem digreßione fuperiore,quid dttincbat,p4» triam meam exußam reeenferei Exufla eß,fed ibi fe» ditiofum eiiangelium per me prlt;edicalum non eß:ne^ fcio tamertyfua culpagt;uelfola militu confoederatorum feuitiadcletafit. Qtiimihiß{lumnarrarunt,inno» xiam peri/ße lurabant duplici calamitate : primum, ub agricolii diuexatam, deinde ab eonfcederatis pent tus excifam. Arxenim ab agricolis occupdta ßit» quum d nobilibus effet dereliäd,qui in oppidum inua tidius,qudm ut ßrre poffet oppugnationem,defcende derant.cx tune tandem fefe dediderint,ubiho/}etcp pidopotiriftnodii^i çtnmbus ftiperioret fieri («pc*

na IO. OE COL AMP/DU AD

runt. Vude er apud ugricolas nuUdm muenere mife ricordiam, fiirenter tunc,nec[ue dignitdtii, nelt;]ue tetec tiirdtionem hdbentes. interccdcbdnt dues pro nobi libiK er cquitibtts,er mdximo pro comité db Helßtt ftein, er intercedendo firè grduhti,qudm deßndedo fe pro moenib m periclitdti ejjent. Deinde ubi nobilet er confoederdti dliquot clddibm uicerunt, fänguinis effufione, er fitrore nondu fdtidtifUt cotumelid inop pidoyum/jiergd dcceptd uMicdrët,tot!icxulferut. i^uUu ibi feditiofumeudngeliu priedicdtu eft,[ed ertt delitdtem,qud inimici comunes exercuerdnt.quid ibi cotigit,luiße dicitur. Sed quid dd me^qui integro dtt» fto pdtridm no uidcrdm, ez quü iHic effem dd pducos die!, è pdrentii tedibu! nnnqudm egrelfus fum,donee dbirem. M.ulto dutem mm negocij mihi cum dlijt Sueuii,er Trund!. C^nid egod cdrnißcibtK feditio^ forum er fldgidoforum nomind expifcdrer i Cluid, peßintd! er udnißimds tdntd cuminiurid frmæ me£ femind! ful}gt;icionesi Hoc te non docuit Chrifti doäri ttd,innocentem fic trdducere-.quid diuturnd,qud glo^ tidris, publicdru rerti ddminiftrdtio docuerit, baud fdo.Teftimonidfolidd,compertd,indubitdtd, et ucrlt;t proßrre,uirum grduem decebdt,non indnid,incertdt fiftd,er neutiqudm uerifmilid. iudicet er mdgiftrd» tm ignordre non debent, qudntd multorum utnitds: ' er quü in plebe ftntperuerfi) et medaccf multi,ipfos quot;

integrit

TYRK. RESPONSIO POSTERIOR. 1x7 integritute cruerittite (blido! eße conucnit.

lam quMtam moues tragœdi(tm,dum fycofihtt/t tidm impudentifj'm(tm,et cdlumniü mMififtißimam, tu uerc cdlumniundo, mihiaffcribis, ([uia dtxerim te tegreßrre, quod exhorter dd preces. Nulld dut eft ed lumntd,nec unqud mihicdluntdndiftatdnimus : quS enim tu tarn ridicule ,tdmq; cottteniptim de ed re lo-queris,quid dliud dicerem, q te legrcfirrefermonem tneum? Rurftis adfolitds,inquis,teconuertis dries,et tttultis pqs dc dcuotis uerbis rem dgere pergis : fed fruftrd, ut ft}erdmuc,Libords, cr ut anted dixi, orbit octilosdperire cocpit,nec dmplius blddis dcfimuldtit uerbis Cd pitur. Quih/ec uerba legut,pldnè uident qd^ irndeds:qu£ irridentur,tion bom cofuluntur. ipfeß ter is te ridere drtificiu lUud fimulatum,dd quod fiàd dcuotione ddkorter- yndedutchabes qucdfiâeex* horteripotuifti ne intrd ccr men dfpicere t Vnde iftd iudicdndi temcritds f non potui fl i melius bond uerbd interprctdri i ^^uncdutniulto dmplius rides,Icgent tdnqud exduditum grdtids dgentë,dumiterü munere tuofltngeris,etgratidrudblicnem uocds gloridttonë^ ^xpendct ftierolcflor dtquus diligenter, fiquidetii Chriftidnus eft, qud in reglorier, quid'ueprecertqd^ nifi ftcerem,idm Chriftidnus non ejfem. Ctuod dutemt udte dtt met,quid reftrt,fiue minis,fiue rifuftiue prlt;t wgt; iudicio dt^üiïtsUtimttfi utmtf Uftf quot;

118 IO. OECOLAMPADII AD

cMt, tuumiudicium,uelrifum ,uel fannas airdbit, Qni ordre docet,mdior cß,ut tdltbiu guetnpid impe dirifindt. Ctsteru c^uod et hoc exfimilidribiK Uteris inmdgdndu putdßi, (^uid precibus tuis me no indige re dixi, itcrtim indicdßi qudm cdndide mecum dgds. Adijcere oportebdt Gf ed,dd quie reßonderdm. Tu tnimmihi tcncbrds ci-cdligines opprobrdrdsinre tuchdriftice, quds mihi minime licebdt dgnoßere,dg-tioui/Tem fi mihi ordtione tud in hdc re opus ejfe tefta tusfriJJem.I^dut uobis tHomis ubiq; carpendipor^ rigitur dnfd,ftdtitn initulgdjJes-.'Ecce coÇcientidm ex* ulcerdtdm, amp;nbsp;dmbigudm, ipfius dutogrdpho teftdri poßum.ScripfitOlimed,qult;eccrtdnonjunt. Tutius iguurßierit deprecdri kds preces, Etidm fi hodie pot Itcedris te ordturum pro me, ut creddm,deum omnipotentem,GT Mdridm uirgfincm,Gr Chriftum uerum hominemmuUds tibi hdbebo grdtids,ncq; tuds preces grdtdseßeteftdbor.Alioqmihino eritgrdtius quip-ptdm,qudm ut fynceris precibus pro meoret,qui chd ritdtein Chriflumnobisiunâifiuntificioenimmein* fir mum, (y pdruo ingenio, ey pcccdtorem, zy non tfi quod mthi drrogem, qudmuis tu me drrogdntißi* num dicds.

Sic etidm nequdqudm conuinees mefiiijße mendd* cem,tametfi in hoc no pdtumfiides. Mcnddcemßcit, éUud/entire,dliudloqui. Ecceddhucuidenturuerbu tuu

PYRK. RESPONSIO POSTERIOR. H? tud tdlia^ut guii credattcnS ponere cdrnalem tnandu ducationê. Sic enim ^onant uerba tud : Ncj tatnetfifir tnitercredamiK corpmChrifti fub pane,er fdnguinë eiui fub u'tno redliter conttneri,non tdmë dlitcr q Jfgt;i ritudliter mdducdre er btbere. Blt;ec fcrip[i/fi,nec erd dere poter I'S :quibui ctidtn hodie,fi pdtererii, non pu tdretn ejjé dlium intclleëïum,lt;judm lt;juod /firitudlitcr duntdXdt tndnducdres . Ij dufem folui ^iritudliter Wdnducdt, qui per fidem nJdnducdt, credens corpus £hriflipro fuis peccdtis niortùum,erhdcuidpdtri fe conciliât um. Isdutctnnon jfmtualiter nidnducdt, qui cdrncm C hrifli in uiâno/ibi loco e/fe contendit,et üd per pdncni fibi uniri ; imo fingit fibi idolum, boe tll,ddclfc credit,qtiod non adc/l. Itd ego no tnentior, dum [empcr de te meliord/fero, nee tdm erdffe te exi fltmo fentire,dtc{i ipf-tandem prodis. SiiHam hdbere contendis manducdtioncm, fcripturdtibiifonfuffrd» gdbitur.Edimus corpus ChriftindturdleßjiritudU* ter per commcmordtioncm,panemuero edimusred» liter :er corpus quidem Chrißipbyfictm eft, fed non corpordliter cditur,neque cdrndli munducdtione mdtt ducdtur.

Arrogantem dutem ut me codrguds,pluribus con ieëluris dttcntds,fed fruftrd. Vrmo inuddis,quoi prlt;eter morem dpoftolorum eger'm, qui m rebus dn duif conuenicb(tnt,er diligenter dij^iciebantzego nut

*

I JO IO. OECOLAMPADII AD fem no contulerim cum dodioribui ctexpcrtioribui» fed cum mc^e not£ hommbui innoudtioncnt tantant inconfiderdtediffeminarim.QjiK tedm^uis, vo/jcoamp;î* THjj conßituit pap£ officio jùngi nitentem? Atcptiego tne dliciuid noui nequdtjuam afferre certusfum. l^cc^ enimnouum ccnferi debet,quadiuxtd apoßolorunt doilrincim trdditur, etidinfi tibi tuisq^ nouum uided^ tur, Fdcis AUtem perirtde dc cum nullis contulerintt qud in re longe errds: fedß tllos tibi dixero, mox eot tne£ ßrinlt;e,dbieHieqi lortis homines uocdbis. Nun* quid dd Cdrdinales, B ptfcopos,et Abbdtes et Præpo fitoseundumifcd lüis pvicfolicitudinererum tempo rdlium,non udcdtddillduelrefficere. Lutetidmne erdt migrdndum,uel lxgt;udnium,uel lngolßddium,eb i MdgißrA noßris difcendum f uerum non ignoro, qui amp;nbsp;qudnti fint,quoq; ffiritu pleriq; ducdnturidif tdm dddiili.ueteri fdliu£, ut prêter mortem nihil eos emenddturum ßt : dlij tdm meticuloß, utcyid quod ttorunt,teßdrinodudednt. Nunquiddutemdd Apot Unes Noricos,er Saxonicostranfcundumfuerum illi : noßros dliquandiu dudire dedigndtifunt,neque enim ßere contempti. Neq; mihifoliid negccium curæ. Et quidmihideuniuerfohoc homirMmgenere fitexpe» ädndum,hdud tgnobileßiecimen,hlt;ecjcribenti Judo* eus C lichthou£us,osSorbenicie nugdcitdtis,iußo indi eduituolumine} ipjeopufculum infenbit, com plexus nimiritnt

PYRK. RESPONSIO POSTERIOR» lt;?• nimirtim (^uicciuid in fophift(irum,Grpcipifiarum re* conditü eft arcbitiis'.cui etiam ad has nundinas re/jion dtlJemtitifiexpeólaremjquid epifcopali dignum infit la Joannes Roffènfis,exAnglt'itnittat,quëexeadent fidclia, eodemq^ male temperate Into, hune ruentem ip[orum parietem ingypfare afprmat. Videbit autem leilor,qudmpoenitend urn fuerit confilium,quod inde petitur. Et profèélo tu ipje non audires iHos, quan* tifcunque conciliorum fe muniant autoritatibus : nifi tranjjubftantiationem, quamnegas,cum Hlis aßertu» rus fis. Equidem,utomittamquidhincindecum ami {is coüatum fit, arrogantiam meamexcufo. Conuo caui ex toto orbe dodores, quibus maiorem fident habeo, quàm his adquoshodiememitteres. Elempe aufeultauiex Oriente çy Alexandrinaecclefia Ori* genem,ex Conftantinopolitana Chryfoftomum,ex CappadoeenftBafilium,exAphrieanaAuguftinumt tx Europa Hieronymum Cf Ambrofiumtquimetn catholiea ejje eeelefia,cr ab apofloliea doiürinanihil ttouum in hae re docuiffe affirmant. Vnde calumnitt tfl,quod omnes illos reijeiam, or eondemnë,nilq; eate nus reeipiam,ntfi quatenus mihi nÓ repugnattor ftcit H in mea fentétia no fiicrint, fubdititia,adulterina,et èi Edpiftis deprauatapronunciem tinhaeenim eaufft Kceufentiut. Sed tibtliecre uis,quicquid diecrelibet,' ‘ No« audebts ßccre omnes doâorcs paris autori

i »

IJt IO. OECOLAMPADII AD

tdti5,ipfe nofti etum in Cypridni, Hildrij, Origettis:, !Chryl'o/}onii,Ylieronymi,G~dliorumcldJJicorttmdU torum libris multos nothos progermunis diuendi.

Qjtumdtitë mihiccrtijj'imis drgummtis conßetcße opcrd qutoddm tdntis uiris indtgnd, qudre itd aecèin eorum libris ucrfdrer,ut citrd dekélum quofuis dcuo rcm,quum etidm inipfis dutoribus, qudndo nondm* bigitur quod ipfbrumfunt libri,ddhibcndum fit iudi» aum i Salts cdnonias libris hunc honorem ddmuf, utaddiëfi ipfis prorfus fimus.

7roindcfiQy Theophyldâus,quinon exuetufiio ribus,tametfi in Idti/num fermonem d mc uerfius fit,mi norem hdbetdutoritdtcm,quid mirumiScd non crdt uertcdusfi dbfurdd quædâ hdbcretiAt rdtioe hdc ple riqs td ecclefiaftici qudm Ethnid,uerti,legiqi no debe bant, duin tuquum me nuüius fida hommcm dicds» uelin hoe fidem medm incorruptißimam dieerepo» tuiffies. Certe funtqui lUo tempore quo d me uerjut eft,ficiuntmhocnoneffe dpprobdtum. Etledordili» genter pr£monitus ell,fruatur fiuo ludtcio: quod fi in iiminari epiflold non ddiecifiem, quantum etiam tunc triumpharentiid quod plcrofque tarn male habet, ut tpiftolam tpjam cxcindant. Oportebdt,dixeritquis, hunts rci nom'matimfiieere mentionem. Sed hoc typo graphis male ccßiffetiquum enimiUamepifiolamge nerdtem firdnti£gre,fi plurd nom'Kidtim tdxdrem»

qudm

PYRK. RESPONSIÖ POSTERIOR. ijgt;-^int miileexcipcretur?Pulchrc fdlicet commcnddf» Ïemdittorem,fin£uoieiuiqudm elegMtiam exadi* Uioftendifjem.

Ciws in Augußini, A mbroßf.et Cypridni librii c:nßii cxdutordndoa,nonfoltKncquedbßci- rationibm cgi,ct mccu frciunt quotquotcmunfliord funt ndrii. Proindcdetdntd drrogdntidßigiÜdndiM non cram, uiribui enim med nihil tribuo, tenuitdtemq; dgno» fco:fedinterim oßiüjmei fum mcmor,uttdlentulo mihiconcredito fidcliter utdr, er propterirrißones-tuds rio deßdidtn. itieq; hoc dcceptu firre debebtu arrogdntilt;e,quid dixième fæpe in mdgnd multitudme eorum qui pro ß^iritudlibui hdbentur,uixunumcr alterii deprehedißfe, quiiuxtd uerbti domini reßtonf derint. Vrges dutem udlde importunis uerbis,dicen^: Quis lUumcordium ferutdtorem conßttuidquis lüi dißiiciendi dcdiiudicdndi poteßdtem tdlcm tribuit f ut omnes credere cogdntur,quicquid ipßdiiudicdt,dc fotnnidd Hlt;ec tu. Bilibdlde,quid fibi uult ffle ferma ? quif tdle quidddfn fibi drrogdt f Nunquid ex uerbd tneis h£ccoÜig!tntur{ Certc ego de uerborum iudi* cio loquonerdi dicis, quod fcrutdndi cordddiitoritd temgt;qu£foliuideiefl,dßumdmf Ego quod exferiptu ris er dodoribu^Idbore congeßi,fideq;experior,fi delitercommunico,citrd condemndtionem eorum,qui lUel diluadiits qwdddm tenent, tiel id quoddico, non

I 5

IJ4 10. oecolaaîpadii ad dp prehcttd'Mt: tu (luxßdd crcdcnium coei^urui ßnt homincs,tyrannidem inuitßlje dicii.

Demu/m quodinpxpi/its txxxndit oculuttorpt», ^uxmpxrcfi, re{icmoiteris,fiiilMd grituf mortdli* tmmllut Portxret, ucr^pictdti, çy Chrißidn£ reli* ^ioni mdgii dduerpm, Chrißi ue uerbum mdgii per fequtns. Ciujdßhite pdtronü con/lituere,dge totdin iUoru, cdufdt», ut pdUm uidcdtnui, ù cuiui pdrte ßes: nxin ut nulle fmbis,proquopugnesi^ttordtur. ndm contrd Chrißum non pugnxres. B onos certe epi fcopof,ey fdeerdotes pioinunere ßgt;igcntes,cluidd* tnodum pduci.nunijuditi ddinniui,ßd dupUd honore dignoi predico. Alid iju£ hitlc indeßriptd fwt, Çd* tÙK mibi ßerit contemnere lt;}ud,m diluere, ndm eyßie prolixior ßi qudnt ßdttierdnt.

R E C E P T V I igiturcdno.^tenunedtnice hortor. Defineoroi ßedtif uerbis-.ityfi.iuidempro phetdiH dgere U’f.dge uerum, et pcnitiui uide,lt;juid in uerbii fuit Chrißm cominenddre uoluerit, decf; fd* crdmentis ut fdcnmentis loquitor,crtunc dntieiui dodlorestibi fußrdgdbuntur. Ecclefidfdnètdnt Gr^ cd qulm Edtittd Çdcrdgt;nent:'.m efic corporis Ghrißi^ corpus Chrißicldntdt, À qudneutiqudm deßißendu. ^ruilus pfcudoprophetdrum ey tu obferudyeße ueri* tdtis impugndtfinem.Gf fidternitdtis oßrnfxnt. I« quibus drboribusndfcdntur,fdtis liquidum. Mihi[dfiè

(S'

PYRK. RESPONSIO POSTERIOR ijÇ ez HeriMs chdritds cura eß. Seditions er tumul tuihis exprobrlt;i,quortvm mdUgnùdte cxorti funt. Dit operatn, ut käor non modo tud,fcd O' si tuii rcdleob:iciuntur,legcrepoUlt,quo mcliui dijudi» cet : O' inucniet utiquctcfuod-toties inculcds, toticsq; rogdSyilldmqudm tuponii 'm pane prafcntiant, o mdnducdtioncm,no folmr. ignordre, fed o pldnè no probdre. C uim rei uel unicus A uguftmu^ tdoneus fue rit teftii, qui de hoc pra omnibus cateris egittdm in librisde trinitdte,q de dod. Chriftidnd.Verbd dutent Chriflifdltemitdtrdddto,ficuttuduelis. Vis enim, ut opinor, non contendendum de uerbis, fed eruendi fenfus hdbcnddm curdm. Etprofèdo nec rideberis, nec contemner is, fed etidm fi dlicubidbcrrdris,ut fir» uentior qudm pdrßt zdotes ßeris,libentcr tibi con» dondbitur,perlßicuumqi erit, gloridm dei fdlutemq; proximid te ffeddri: idquodhoc fcriptionis chdra^ âêre,quo nucufus es,etidßindliü fexcentisOecoldnt pddijs deteriorcm fcribds,decldrdre non poteris: imo fific perges,reliquids ingenij tui dotes itd obfiifcdbis, ut dnted EccijsoA’iurnerijs mdledtcendi mdgißris, qudmhis quirem ecclefta iuudrc*cupidnt, connume-reris:Ciuodplurimum deprccor, nctibiobucnidt-Ordbo äutcm cumecclcfid mihi commenddtd, ut uere Ch rift urn agnofcdStO prr ilium, quod nunc neglcxi fit, mt inuidtofis drgumentis ad hone definfioncm Ls*

IO. OECO AîLAPADII ad ccjjèm, (judliter ctvm frdtribiK dgendum fit,difcds: quo fidt dliqudndo rixdrivm finis, Oquot; efficid» tnur tdndent unus pdnis,et unum corpus i» Chriflo, cui fitglorid, ■Amen.

FINIS.

lOANNES'quot;

OECOLAMPADIVS, AMICO N.

GritUm O' pdcem èi Chrifto domino, ac deo noftro.

T mihipdce cr concordiä ecclcfidrît nihil optdbiliuf cotingere pojjct,necj; illi,qudtenui cum ueritdtisconlißione licucrit,deerogt;mifrater. Ver cor MtS plcrofq^ id no curdre. Ndm quid Pyr hdimcrui ueßcr omißt, quod dd me perdedu dttmet ? Tdles ßilicetßriptores pdcemßuebuntfAtuidebit, ’gt; qudm prudéter egerit. Sed tu mduii,utdpertc dicdmi quid ('entidm,fi forte reconcilidri udledmus. Verum meutern medcxtotlibris cidre potuißcscognofcere» Atqui neqi hoc tibi denegdbitur,

Intolcrabi'lem fermone di'co -, panem « fubftantiue efle corpus Chrifti,

N aturalc corpus Chrifti credo in uno » duntaxat loco elfe,nempe in cœlo: alio* qui non effet uerum corpus,

C orpus adeffe panijibenter fatcbor, j co modo quo adelt ipfi uerbo, per quod panis fit facramennim, 8)C uifibile uerbû, lt;

Sacramenta,nifi effent à Chrifto infti 4

i 5

IO. OECOLAMPADIVS

Cita, uerbocß fidei fancitficata, no eflènt ftatua Coclitis fuperiora, uel digniora«.

Et ftatua, 5gt;C facramenta ali'ud funt fecun dum fubflantiâ: ÔC aliud,quàm fecundCt fuam fubftantiam funt,fignant.

Senno promiflionis no excidit, criain n panis no fit lubftantiue corpus Chrifti, hoc enimChriftus non promifit futurs » Nam fi hæc promiffio poflet probari,elt; quidem ultra non contendcrcm.

Verba cœnæhâcpromiflîonê habet, nobis data corpus Chrifti, quatenus pro nobis mortuS eft, amp;nbsp;fua morte noftram aboleuit, QC fanguinem nobis datS,qualt; tenus pro nobis effufiis eft in remiffîoü nem peccatorum*

Hoc uerbu fidei fandificat facramêta

Veritatem myfterij non negat, imb maxime puriflîmecj côfi'tetur, qui hafcc promiftîones amplecftitun Isenimfolus uere fpiritualiter manducat carnem, SC bibit fanguinem.

V erbum efficit omnia quæ deus uult, placet : fed fubde, quod deus udt extern nouera

AD AMICt^JM« »5?

no Uerbo, uel fymbolo, uel fcnpturis, hoc tantum tribuere ut admoneant, relû nbsp;nbsp;,

quum fpjritu fuo operatur,

Pani per uerbum corpus datur, Gcut * ® uerbum habet in fe corpus, .

f Per fidemabfentiflimû corpus Chri:s 1» fti,animo præfentiffîmum eft.

. Perfidemmensfidelisinuerbouifibt m li, Sc audibili corpus Chrifti, ut in uerbo cognofcit tale,quale eft,ut tu dicis,uere, , ; 0^ fecundû fubftantia, licet inmyfterio per fpeculum in ænigmate : fed hoc non facit panem fubftantiue efte corpus,necp naturale corpus ponit in diuerfis Jocis,fi:lt; cut nec facies hominis in diuerfis locis eft, quia in diuerfis ipeculis uidetur.

Qiii fpiritum Chrifti fortiti funt per 1 fidem, non fol3 in animis pracfentem car nem Chrifti habent, utij qui fidiffimoru amicorum obledatur memoria, amicos habent animis infîdêtes,fed etiam lt;roxt»tSç, quia uere Çhriftxim iuxta ipiri * turn eius, in ipfis, tanquam templo eius * habent: habent QC corpus eius uercjHcet

1lt;O nbsp;nbsp;10. OECOLAMPADIVS

in cœlo fît,à quo diuim'tas no eft fciucfta.

14 nbsp;nbsp;nbsp;Chriftus in cœlo carnem noftram ge

ftat,SC nos in terra carnem Chrifti, iuxta (peciem,

• *5 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Omnis ilia præfentia carnis ualde utU

lis eft : inutilis autem, 6C abfque elencho fidei 3 fi panem fubftantiue corpus dica^ mus,ait corpus Chrifti in multis locis fi=i mul efle aftèramus»

«S Qui tropum fermonisinuerbis cœ^ næreqciunt-,contentiofos fedeclarant, 66 prater analogiam fidei Icriptura inter pretantun

• »7 nbsp;nbsp;nbsp;Bene Ô6 religioreioquuntur,qui fe di

cunt accedere ad corpus domini, uel mä f nbsp;nbsp;nbsp;ducare corpus: Prophane Ô6 contêptimà

qui tantum panem, Ô6 fignum fufcipere fe dicunt,declarantenim infidelitatem fuam. Iniuria fidelis fe affecftum, pro proditore haberi putat, fifolum facias mentum, ÔC non etiam rem,quam facra ment« fignabmanducalTedicatur, tarns ctfiillud ore, hanc animo,Hinc apparet mosloquendi ueterum»

Obferuan

AD AMICVM« nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*4*

Obfemandum nobis docentibus, in ’ • quâti's tcnebn's cabget populus,ut quam apcrnflime, abfquefubtib'tatcuerbo^s mm cognofcat myfterium, ne in grauio rescæcitatesniat^

jjdbei mi N‘firnplidter,creiperteconfiffionent medm,d qud nonuideo utpoffim,ucl ad tranfuerfum digitum abfcedere, Tu,utßck,cura fedulocd^ute dd pdcem ccclefite, dein pacif crit tf t mw. A iwoi»

FINIS.

BASILEAE, APVD AND. CRATANDRVH, MENSE M A R T I O. ANN O M. D. XXVII.

Ê R R A T A.

Tdgind 6 .lined i o,lege,irdrum.

Pdg. y.lin.ïo. lege,reçipio.

pdgindi^.Un.6.cxpunge,non.

Pdg. îo.lin.19. lege,^uid frrudtam cupimut, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;r

Pitg-ÎI • Un. 19. lege,iieritdf cure.

yag- ^6.lin.i7.kge,tdmc};,

pdg-S ?-lin.4.lege,minui i^uednt fkcere tnirdculd. pjdem pdg.lin-t z. lege,non dccepi,quid moleßus at pdg. 6 o .I'm. s.lege, uUius niomenti.

Pdg. 61. Un. ult.dbundat, uel.

Pdg. 71.bn 9.lege,noneß nifimyfterium.

Pddempdg.Un.^ z.lege,uelquiuerbis.

P^iS- '^S-Un.s. lege,nos profùturos.

Pdg. i44^.Un.t6. lege, udgis.

pdg.it7.Un.S‘tege,prelo. quot;

pdg. m.Un.6.lege,conjeildnaim.

pdg-11$. Iw.i./fgfjW epifiold tdtngenerdliter,